Id Est. Initia Physicae Inaudita. Progressus medicinae nouus, In Morborum Ultionem, Ad Uitam Longam. Authore Ioanne Baptista Uan Helmont. Toparcha in Merode, Royenborch, Oorschot, Pellines, etc. Edente Authoris Filio, Francisco Mercurio Uan Helmont. Cum eius Praefatione ex Belgico translata. Amsterodami. Apud Ludouicum Elzeuirium, Ci ) I)c Xluiii. Uerbo Ineffabili. Holocaustum uernaculum litat Author. Omnipotens, Aeternum & Incomprehensibile Ensi Omnis Boni Origo. Concredidisti mihi Talentum, quod foenori in forum profero: Uerum agnosco & confiteor impotentiam meam nauci, uilem & abutentem mutilitatem. Sic demersus in abyssum Nihili mei. Te precor, Omne prouidens Bonum, ce menter suscipias librum hunc, Eternum Initium ac Finis omnis Sapientiae. Fiat Domine, saluifica Tua Uoluntas, in Tui Amoris gratia, per lignum hoc aridum, uermium escam, incendi pabulum, seruum tuum inutilem, filium ancillae tuae. Nisi denuo me perficias, custodiasque cuncta Tua dona, in me peribunt aeternum. Hoc ingenue fateor ex meditullii mei notitia, coram Te Domine, cui omnia in ueritate percognita sunt: & coram Mundo, cui pleraque praestantissima latent uera. Stupesco Largitatem, & Magnitudinem beneficiorum Tuorum erga floccitatem meam. Ita prostratus celebro Nomen Tuum praegloriosum, illudque desuper in uoco, Fidelissime Amator hominum, Iehouahio Sanctum & Incomprehensibile Nomen omni tempore, & solum sanctificandum, solumque gratis sanctificans solos suos Sanctos. Clementer intueare de throno Omnipotentiae Tuae uiuentium miserias, auxiliare liberis hominum, cum sit Tibi uolupe illis adesse. Recordare uerbi Tui promissionis, non amplius Deus Patrum nostrorum, sicut olim, at nunc ut Deus declaratus Pater noster: Non amplius Deus Abrahami, Deus Isaaci, & Deus Israelis; sed ut Deus Iesus, Deus Mariae matris nostrae, & qui factus Frater noster in amore Gratiae Tuae. Omnium desideriorum meorum finis & scopus eo tendit, ut incomprehensibile Nomen Tuum sanctificetur, non quoniam uocaris Ter Optimus Maximus; uerum etiam, quia solus es Omne, cui proprie competit Omne sanctificantis Amoris uotum, quandoquidem non indiges nobis; neque aliud quicquam tibi de uouere possumus. Excipiebat Propheta, A, A, A, Domine, fari nequeo; Ecce infans sum: Ego uero huic repono O, O, O, Domine, cogitationes meae deficiunt, liquescuntque in nudo Amoris uoto Sanctificationis Nominis Tui, Ecce enim Domine, non nisi Nihilum sum. nec quicquam praeterea, quam quatenus Tibi placuit, ut ad Te pertineam. O Omne, Omnis, & Omne meum uotum, merito uideor uernacula lingua tibi offerre, nec non uouere Feudum meae Essentiae, & Proprii, quibus a Te inuestitus auxilio proximi mei utor fruor. Quamuis enim primus animae conceptus extra uerba consistat, atque sic absque propriam lingua: sentio tamen adhuc esse crudum, neque seque stratum, quousque non limetur ac menti iunctus in cogitationes, uer ba, scripturamque abeat. Hancce cruditatem percipio mihi facere primi conceptus obiectum infirmum & instabile, citoque rursus obfuscare. Ea propter Aeterna Tua Sapientia eam porro ad mentem usque euehi concessit. Uerum quidem, quod uelis adorari in Spiritu ab hominibus, non autem eo modo, ut maneat in primi obiecti indistinctione. Quin imo Angeli, puri simplicesque Spiritus, cogitatione licet Te nude adorent, ceu Spiritus; certa tamen, nobisque ignota cantilena satagunt Sanctificans Tuum Nomen sine intermissione sanctificare. Propterea quoque non solum ex iota animaa, totoque Spiritu Te amari praecipis; sed etiam e toto corde, cunctisque uiribus: ita ut Oratio spiritualiter instituta, & nuda adoratio, saltem excludant oralem, animi attentionis expertem. Largire, dilectissi me Domine, proximis meis seris Tuis illud per similitudines suggeram: Organista nouam cantilenam inaudiens, eam mox in principio non sine difficultate ludit; Ipsius anima ex parte quidem sonum percipit, uerum eius digiti ( ceu structores sonorum, prout alia membra uerborum fictores sunt ) ita concinne non sequuntur, nec absolutam cantilenae perfectionem adeo celeriter, cito, ac distincte assequi illis concessum est. Conspiciens quidem organi tabulaturam, statim ludit; scilicet captu eius primo tabulaturae intuitu eam uersus digitos mittere solito; At cantione ista iuxta Musices leges constructa, non uero in tabulaturam uersa, ceu minus ei assuetus, difficilius ludit: cum prius e Musicam componenda sit tabulatura Spiritui eius consueta, antequam ludat. Moiori adhuc difficultate ac raritate testudinis tobulatura ex tempore in organo, uel organi in chely exprimitur. Ratio non dispar mihi uisa est primi animae conceptus, ceu crudi adhuc soni, mensque in uerba uel scripturas redigi cupit: cuius defectu non pauci haerent in bono obiecto, quod propter mentem indistinctam sine fructu euanescit. Caeterum sentio, primam animae ideam sequi consuetum animi instinctum, quo inibi limatus uerbis uel scriptis percipiatur: Sed uero, quum homo uernaculae proprietate ab initio imbutus, eam incorporatam uel inspiratam obtineat; & praeterea suas cogitationes, in meditationes, linguas uel scripta abeuntes, menti & uernaculae communicare soleat, animae inconueniens & mirum uidetur, primi conceptus obiectum, in mente uernacula lingua uerbis depictum, praeter consuetudinem ingenitam peregrino idiomate donare. In quo intellectus laborans, uertendo semet obumbrat, debilitat, ac fotigat, nec non primi obiecti purum & plane spiritualem conceptum alienat. Uerum enim uero, omnis primae cogitationis obiectum in uerba abiens, in uernacula prius semper haberi, compertus sum in homine, non nisi Hispanico idiomate utente, qui & Hispanus audiebat; is lethaliter uulneratus, mentis impos, multa sed Italice loquebatur, uixque intelligebat Hispanice compellatus. Uidi pariter Germanum aegrotantem, sedentem, uel iacentem, prout ipsum collocarent, sculptilis ad instar, qui nunquam ad interrogata reponere compos erat, nec intelligebat, quae uel eius uxor uel natorum quis alia quam propria Germanicam linguam pronunciarent, cum tamen intra domesticos parietes iugiter uteretur Italicam linguam & Gallicam: Quin imo paulo post ab hoc Comate uigili liberatus uix persuadebatur, idem ut crederet. Atque Atque sic, o Domine, libri mei dedicatiunculam in uernaculam coram altissimo Tuo Solio deposui, scilicet cantilenam mei obiecti, quod incommodum proximi mei in me demittere non fastidisti. Tibi sit omnis honos! Pergo nunc significare proximo miseram Ethnicorum inscitiam, qua Tui hactenus aegroti ab Academiis fuere seducti, atque sic misere peremti, non obstante Prophetico praecepto, nomine Tuo edito; Hoc dicit Dominus; Nolite docere, ad instar gentium. Qua propter, o Domine! fac retineat anima mea concessa sibi dona in Tui honorem, quo Bonitatem Tuam debiti mei partem in hac uia Mortis, proximo imprimam. Sis mihi Domine omnis Polus, qui solus es Uia, Ueritas, & Uita. Hoc unicum est, quod diligere nos decet. Tu, mi Angele, Tutor, ac Intercessor, qui adspicis Bonum Omnipotens, impetrato meo nomine id quod mihi deest, insiste uestigiis Raphaelis, ( Medici Diuini ) qui opera sepelitionis, mortuorum noctu praestita ferebat ad Deum; Ad Deum ferto praesens nocte mearum tenebrarum factum opus, studiose curans, ne homo posthac ita interimatur, neque iam cito subeat mortem: Offerto hocce opus meum coram Sacrosancta Trinitate; cui dedico? Sic age, in Dei Gloriam! Helmont Ranst Bauw Stassart Uilain Halmale Ioannes Baptista Uan Helmont Franciscus Mercurius Uan Helmont Renialme Merode S. D. Fr. Mercurius Uan Helmont. Philosophus per Unum in quo Omnia, Eremita peregrinans. Constitueram aliquando, prae multis uagis cogitationibus, aegre a me impetratum iri, scribere quidpiam proximi mei usu praesenti seculo edendum; quandoquidem odi ficta, uariegata, uana & fallacia uerba, quae Mundani sitiunt. Iam uero coactus rationibus ac literis aequorum multorum Sapientum, diuersis hinc inde ex Regnis Statibusque, qui Salutis pignore adhortabantur, me teneri cuncta pie defunmei scripta prelo subiicere; lisque annectere, quando, & quolerit diem suum; quoque in statu scripta praefata reliquerit; Insusupplere ea quae desiderarentur, humano generi multis ab erroribus, cruciatibus, exitioque in uitam uindicando. Id quod mihi extorsit, ut caetera cuncta relinquerem, praedictaque Scripta perlustrarem; quo peracto, ipsum memet in eorum suffragia damnabam, propositum suspendebam, insequentem narratiunculam planis ac simplicissimis uerbis, materna linguam, disserens, iuxta tenorem praecedentis Dedicationis paternae, quam eandemque ipsa illius intentione succinendo imitor. Incidit Genitoris mei obitus in tricesimum Decembris diem, anni supra millesimum sexcentesimi, quadragesimi quarti, ad uespertinam sextam, cum plena adhuc ratione uteretur, priusque omnia eius Sacra solemnia & Iusta ipsus postulasset, nactusque esset. Morbus sibi fuit eius ipsa uita, qui ipsi permansit septimanis septem, hunc in modum ordiens; Aliquando gelida foetentique nebula ad meridiem subito pedes domum reuertebatur, quod ipsi fuit in causa, ut cum epistolium quindecim circiter linearum exarare conaretur, aut longiori nimis discursui indulgeret, respiratio in tantum sibi deficeret, exsurgere cogeretur, perque fenestram proximam spiritum haurire, quo binis diuersis uicibus Pleuritis ipsi accersebatur, a qua tamen omnino incolumem se restituebat; Imo pridie exitus sui erectus adhuc scribebat amico cuidam Parisios, inter caetera haec insequentia uerba; " Deo laus & gloria in sempiternum, cui placitum est hoc me mundo euocare; ac prout conficio, non ultra uiginti quatuor horarum spatium uita suppetet; hodie siquidem primum Febris insultum sustineo prae imbecillitate uitae, eiusque defectu, quibus mihi finiendum ". Quod ita insecutum, postquam specialem mihi benedictionem impertiuisset, quam ingens legatum duco. Morbi eius proprietatem hic prolixius non extendo, ob temporis angustiam; cum praeterea mentio illius mihi facienda sit in Compendio meo de Omnibus ad Unum, quod, uolente Deo, breui edendum molior. Paucis diebus obitum eius praecedentibus, inquiebat mihi; " Cape omnia mea scripta, tam cruda & incorrecta, quam penitus expurgata, eaque coniunge; tuae curae nunc illa committo; omnia ad arbitrium tuum peragito. Omni potenti Domino ita placuit, qui omnia fortiter aggreditur, omniaque benigne dirigit ". Idcirco, Lector attente, rogo, ne primo intuitu inique me iudices, quod crudiora scripta maturioribus permixta excudi curauerim, illis non restitutis, correctisue. Scito, magnum & laboriosum hoc opus prouehendi desiderium causam fuisse: Nihilo secius tandem experiare, auidum Lectorem in hoc & praedictis omnimodo exsatiatum iri, tumque probe ac fideliter omnia me peregisse iudicabis, nihil proprio lucro quaerens, quod plenius ex hac mea praefatione elucescet. Testor Deum, cui cognitum uotum meum in proximi auxilium tendere. Quapropter lege ac relege scriptum hoc, & in perpetuum non poenitebit: in summa enim ueritate tibi dico, sola ex misericordia haec me protulisse, animaduertens hominibus prae imaginibus propriis, aeternae ac temporalis uitae saluationem adeo parum cordi esse. Sistite intrinseco externos gradus uestros antiquos, ingredimini regiam uiam aeternam; mittite auia illa innumera, quae permagno labore ac difficultate ipsus pertriui, quaerendo, quo peruenirem ad ueritatis cognitionem, interea annitens reperire ordinationem cunctorum creatorum, eorumque harmoniam, idque omnibus interioribus exterioribusque mediis, quae imaginari poteram. Omnes tunc sensus intendebam, quo innotescerem Sapientibus sic nominatis, sperans tandem inuenire Sapientem aliquem dedoctum, ubicunque locorum degerem, quas nationes appellerem, cuiusque essent professionis, aut conditionis, iuxta appetitum eorum loquebar, ut colloquio illos deuincirem, ac pro uiribus totam dispertiebam causam: hoc, aliisque modis perspicuas plures attingebam cognitiones fundamentales, artesque, quas omnes consulto hic praetereo: Cumque eas singulas ac uniuersas intelligerem, solum magni aestimatum hominis opificium deprehendebam, quo magis alienum, uanum, ac futile, eo magis euehi atque coli; quam seruitutem agnoscens, sponte auersabar, ut qui prosequebar simplicitatem planam. Descendens ascendebam ad proprietates essentiales & occultas, meoque auxilio librorum quorundam latinorum intellectus desiderari uidebatur, huic fini Testamentum Nouum idiomate Latino simul ac Germano aliquoties perlegebam, ut eo pacto diebus paucis stylum Latinum non modo intelligerem, uerum etiam praefato in Testamento comperirem perfectam, diuque optatam, simplicem ac aeternam ueritatem, uitamque Unicam, quod Unum ( scilicet Deus ) Gnum tantum flagitat, & omni Dualitati uel Pluralitati aduersatur; sic quoque quicquid creauit Deus, omne in eo uno, & per illud Unum creauit, alioqui non seruasset ordinem; Et quo amabile, liberum ac unicum hoc Hnum in cunctis magis cognoscerem, eoque fruerer, tranquillo studio accingebam me, exterius simplici induebar uestitu, animoque meo interius magis contrahendo, nec non medendo, multa agebam soli Deo cognita, sic & sanitati conseruandae, adaugendisque uiribus, complures annos sobrie uictitabam, abstinebam quoque carnibus iuxta & piscibus, uino ac cereuisia, intantum idque, ut propinquorum contemtum & fastidium incurrerem, ( bono ut coniicio zelo ) exprobrantium; Quid insoliti ceptitat rursus? omni statui ac functioni inhabilem se reddit, tam Ecclesiastico, quam seculari: ad insaniam tandem redigetur, cum nil noui amplius suo delectamento inueniet, aut magicis artibus se addicet, nouamue molietur haeresin: cum ipso comparatum est, ut cum caeteris Sapientum liberis, ut in peruicacia persistant. Alii ingeminabant desuper: Parens eius in culpa est, omnes quippe liberos suos perperam educauit, a teneris ipsos Pyrotechniae adhibebat, hic nunc morosus effectus, felicitatis ansam perdidit, cum Hispaniarum Infans Isabella Clara Eugenia eum iusciperet, ac nobili seruitio penes Nepotem suum Principem Cardinalem destinaret, restitit: praestaret fratrum loco ipsumdecessisse, ab illis boni quid exspectari potuisset, hic nulli usui inseruit; si studiis inhiat, Doctoribus se submittat, ut reliquis mos est; uel uxorem ducat adigendus, quae peregrina haec ipsi excutiat. E contra alii regerebant, hoc serum nimis, per ludibrium reponentes; Philosophatur, pertinax nimis est, nullibipraeterquam cum omniuariis peregrinis, & personis heteroclitis, cuiusque professionis ac negotii conspicitur: infortunium adhuc incurret; simulare enim nescit, nemini parcit, nec maioribus, nec minoribus, quum iniquum deprehendit; Omni nunc deiicimur spe, ad incitas illum redactum oportet: omne enim patrimonium, & quod possidebat, & quod eueniendum esset, sorori cessit: laetusque insuper peregre abiit hinc, referens, nunquam se reuersurum: Quis unquam talia meminit? Aliud quippiam uices subeat oportet, de quo tamen nobis haud constat, adeo fatuus non habendus, ueteres ut abiiciat exuuias, nisi suppeterent meliora, certioraque. Destituunt nos coniecturae, quandoquidem haec inconsultis nobis init: de fine quoque sibi prospiciat; cum indiguerit nobis, alienus habetor. Postquam hos, pluresque caeteros casus tranquillus ac laetus superaui, confestim Conscientiae exonerandae subsequentem seriem contexui, quam me instante mihi retulit uir mundo ignotus, timens Deum, cuius praecipua compendio absoluam, per Interrogata & Responsa, quorum subsequentes quaestiones quandoque plura indigitabunt, quam in responsionibus praecedentibus manifeste declaratum: quod studio factum, ut Lector interea similiter aliquantum anniteretur, ipsique constaret Responsa praedicta abundare. Tempore quodam dictus meus amicus uisitatum me ueniebat, quem inter alia interrogabam, An promissorum suorum mihi praestitorum adhuc recordaretur, de subministrandis quibusdam parentis mei Operi iungendis, ad ulteriorem beneyoli Lectoris instructionem? Cui respondebat; Attende, Frater, praeterita nocte iugiter perpendens & ruminans uerba tua, nouamque simul ac inauditam Mercurii Trismegisti Poimandri Commentationem, lampade extincta, corporique prius alimento naturali subducto ad tempus quoddam, quo totus interiori uacarem: exhinc graue cum sustinuissem deliquium, uidens fio, suspenso oculorum usu, a Luce quadam, diaphana, grauia, opaca, compactaque creata in eorum principio, medio, & fine, memetque ipsum simul penetrante; Ipsoque uisionis momento me constitutum reperiebam in pellucido, uiuenti, orbiculari, duplici suggestu, basi carente, in principium suum per amplexo, ab astris irradiato, undequaque circulari litera perscripto, quam zenith alii uocant, alii Nadir, quae adspectu suo simul mihi loquebatur: " Audi, cerne, intellige, ac alloquere Unum in Omnibus, & Omnia in Uno; tempus apparuit, ut omnes caeci uideant, uidentesque maneant caeci: Me sequimini, & luminaria mea illuminata uobis patefaciam; Cor meum stabilissimum uetus ac nouum est creatum, quod cuique hominum in brabium est suspensum, expressa qualitate tanquam res ignota, progredimini, annitimini, fundum pertingere potestis corporis mei necessarii, cum omnibus durabilibus, quiescentibus, agentibusque eius membris, quae Partes integrae sunt, singulatim & uniuersim per effectus eorum Creatorem suum laudantes, qui me condidit perfectum, tibi tuique similibus ut opitularer necessitatis momento: tibi enim subsum, & praeterea nihil ". Haec audiens, uera esse constabat, eoque ipso nutu suspensum cernebam brabium, quo super quasiuesanus haec proferebam; " Iuuenis es, ut liberi tui, qui nascentur ex te: tul enim similes sunt fratres, qui aetate te exaequant, corpus tuum lucidissimum, ponderosissimum, summe compactum & conspicuum est creatum, uni bini tui colores sunt coeruleus ac ruber, qui omnes Uniuersi colores continent, & qui atras in tenebras te transmutarit, candida rubraque exsistens uirgo, singulis uicibus adusque decem ei paries liberos, illaesa uirginitate tua, siquidem tu, liberique tui constituitis Lumen, cuius partes sunt integrae, nec calor nec frigus, nullusque acutissimus gladius uinculum tuum soluet; Sol enim pater tibi, materque Luna: idcirco omnia audi non uidens, ac uide non audiens, & fare interius in silentio Omnia in Uno; tum cognosces duplex, coadunatum Unum in Omnibus; nec non aeternum nexum soluere poteris, ac nectere, absque temporis iactura ". His dictis, ingens me peruadebat horror, moxque ad mei similes me conuertens, innumeros ibidem cernebam homines omnigenum gentium doctos & indoctos Sapientes, nobiles ignobilesque, iuuenes cum senibus, qui omnes ad certamen inuicem diuisi erant, propter cognitionem, scientiamque ueritatis; Ego, huius Diuisionis fundum perspiciens, uoto tentabam me parare insertioni mutuae Concordiae. Aduertebam primo, libellum quendam, partem alius subsecuturi, insignitum, Opuscula Medica inaudita, dissidium hoc ex parte cieuisse, qui iuniores pios studiosos, aliosque ueritatis cultores ex prolixa caliginosaque nocte in diluculum reuocarat, ut crederent magis perrectam nec doctam hactenus lucem restare, unde illis dilucuium hoc coruscaret, & quo penitius praefatum libellum inspiciebant, eo magis laetabantur, quod in eo reperirent pollicita aduentus desideratae Lucis perfectioris, id quod adeo animum illis adaugebat, ut eorum quis non uereretur quibusdam Academiarum Professoribus, praemissis celebribus, Christianisque, ingratis tamen, Interrogatis & Monitis, parabolam hanc clara uoce in publicum proponere; Haud mirum, haec uerba nostra Carni duriora uideri, cum spiritualia sint, de quibus caro iudicium ferre nequit; prout loquebatur ille, qui lucem nunquam adspexerat, propter uisus aegritudinem: cumque minimum Lucis cerneret, illam detestabatur, inter caetera referens, pessimum illam uenenum esse, quia intolerabilem sibi dolorem afferret, ut ea propter permaneret incurabilis, qui pertinacia sua nullam curationis mentionem sufferre poterat, cum praeluce tenebras amaret, & sic factus esset filius earundem tenebrarum, Professorum quidam animaduertebant hoc simile de se prolatum esse, sibi temperare nescientes, furore correpti ingerebant; Uos nouitii seditiosique haeresium seminatores, deceret uos cum asseclis uiuos comburere. His dictis, ferocientes uersus domum Professorum Senioris proruebant, ibidemque coetum de nocte conuocabant, ut sibi prospicerent, quid inchoandum foret, quo noua haec Doctrina subuerteretur: Patronus huius familiae Senex erat auarissimus, utque aetate maximus, prior sermonem ordiebatur, postquam cunctos salutatione excepisset solenni, inquiens; Confratres, filiique mei Professionis nostrae iurati, uobis pernotum est, Doctrinam nostram firmiter esse stabilitam; de qua nihil ambigendum, cum tam antiqua sit, nec unquam gentium ullam sustinuerit aduersitatem, quae ipsi labem inurere posset. Nostris diebus minime concedendum est, ut per Doctrinam hanc schismaticam pessumeat, aut gloria, aestimatio, & a nobis suggesta typis prostantia omnino pereant, iis conseruandis totis uiribus annitamur: quo facto, nos ipsos posteris nostris immortales reddemus, auferemusque solenne praemium egregiis nostris factis; Simus concordes, tum praestabimus multa; prius meam sententiam expromam: Si nostrum quis aduersabitur proposito nostro, ei suffragiorum pluralitate mulcta irrogetur, cuiusque facultatibus conueniens; Ego, ut prior, apographo me huic obstringam; Ac quam mox quis mulctandus ueniet, argentum hinc resultans deponatur usui ad supprimendos hostes: Deinceps, ne dissidium inter nos gliscat, utque commode pertingamus Conclusionem opportunam, necesse est, ut omnia concionentur scriptis, quae hic peragentur. Cui omni statim parebant, idque effectui mandabant; praeterea, incitabant ipsum, quo pergeret sicuti coepisset, dicentes, Binae haepropositiones iustae & aquae sunt; siquidem hac doctrina nostra cuncti opes acquisiuimus: ita conueniens ac iustum quoque est, ut exinde parta ad Doctrinam nostram spectent, eamque defendant, quo opulentiores adhuc perueniamus. Praefatus Senior, haec audiens, gratabundo suauique uultu ac gestu subiungebat; Maxime necessum duco, & caeteras Scholarum Facultates conciliare, ut se nobis iungant, mutuumque foedus ineant, quoniam & ipsas res tangit; quo obtento, Magistratum mox implorabimus, libellum illum seditiosum igni condemnare, ulteriori sub interdicto, ut qui uterentur eo, facultatum corporisque supplicium luant: Secundo satagendum foret, ut statim astu imponentes unico authoris filio praedictilibelli, qui reliqua scripta haereditario iure possidet, certam pecuniae summam polliceremur, intercedente aliquo tertio, in redhostimentum patris sui librorum, quos typis mandandos perhiberemus, a partibus parentis sui stare fingentes, ut hoc pacto ad minimum rescisceremus, ubinam illos occultos asseruaret, quo potiremur iisdem, igne exurendis: Nam cum hi lucem adspicient, maiora perpetiemur; nec aliud suppeteret remedium, quam sub authoris nomine edi curare librum, peruersam doctrinam complectentem, aut stygias artes, eumque totum per orbem dissipare: quoque melius hoc succederet, dictus haeres e medio tollendus esset, ne instituto nostro officeret; Quae omnia libere sine peccato perpetrare licet, quandoquidem haec demonstrare ac firmare possumus, recepto usu & doctrina plurimorum Scriptorum celebrium Ordinis cuiusdam praedominantis. His finitis, primarium post se rogabat Doctorem, non minus summis uiribus niti, refragantem adeo doctrinam interuertere, proficuamque conseruare; Quibus ille, a primo secundus, obtemperabat. Erat alioqui uir probus & sincerus, quae multos secretim miseros ab orco reuocarat, integritate sua, qua castigabat, quoties concederetur opportunitas, remediorum formulas a quantitate & uiolentia, Collegarum suorum dictorum. Hic quoque callebat, exspectabatque praesentem aduentum Eliae Artistae, quem desiderabat efflictim, multisque abhinc annis didicerat a quodam fratrum, suae Professionis studioso; caeteroqui ratione pollebat, firmaque ualetudine, qui moriens, ultra communem hominum sortem aliquid scire uidebatur. Quondam ante obitum suum, pauperibus charitate gratis ministratum ibat, multa misericordiae opera in Nosocomiis & Carceribus operabatur, donec morbum communem reportaret, qui mox Professores eius accersebat, exsultantes ipsum illum experiri professae suae theoriae fructus: hi habita Consultatione sueta, largiter ipsi sanguinem subtrahebant, propinabant Cathartica, adeoque eius uires plane pessumdabant; At commodum accidebat, ut residuus uigor, eiusque Iuuentus morbum superarent: apparebat uires amissas recepisse, quo firmabatur, Professores ac Licentiatos ueros esse Medicos, reputans ex relatu eorum, mortem se meruisse, illorumque tormentis se debere uitam: hinc duplicem auferebant mercedem, non autem iuxta eorum merita; Iuuenis pristina pia uestigia repetens, eo ipso malo secundo premebat, illorumque opera rursus eandem euadere carnificinam sperabat; Sed, eheu, spiritus sibi deficiebat, ac ratione sana, cognitioneque ueri ad hunc suum fratrem exclamabat; Actum est mecum, ut cum singulis; tamque durabit diu, donec Medici sic appellati praesens hocce in aeternum reuera sentiant, uideant; nunc autem praeteriti obliuiscuntur, credentes possidere praesens, futurum negant cum illud cernere nequeunt, & sic longioris uitae nullam curam gerunt: ea enim nunquam fuere destituti, uti alio bono caduco, cuius datur reparatio, ast unicam saltem uitam possidentes, eamque amittentes, actum erit. Inanis res est, necessitate nulla premente studiis incumbere. Uictus est seruus, qui nobis inseruiat oportet, perpetuo uocans omnibus qualitatibus suis, hunc qui Dominum suum nominarit, inscius eius mancipium erit, quamuis cuncti homines, exceptis paucis, hac obstricti sint seruitute, quae maximae parti pro nunc & inposterum uitam adimit: Despero de uita temporanea: qui enim dicuntur laturi auxilium, eius notitia carent, eaque prius potiri coguntur altercationibus ac dissidiis, quae eos inter orientur, odio, inuidiaque, quibus dicti Doctores nunquam laborarunt, cum sint pauci, dies noctesque cursitando opibus praepollentes, quo nummorum uim corradunt, tam apud sanos, aegros, ac mortuos: sicque frequentare concordes potuerunt, quod eo persistet, donec appareant tempora extrema, quae dignosces ex eo, cum uideris, adeo increscere iuniorum Medicinae Doctorum Licentiatorumque numerum, ut uix quid agant suppetat; Seniores infensi erunt Iunioribus ac nouitiis, quod census suus quotidianus imminuetur, quodque comperient aduentitios iuniores, uictui comparando certiora discere coacti, quosdam curare aegros, quibus similes sub illorum cura necem subibant, cui inuidebunt Seniores, uoto expetentes interire omnes aegrotos, quibus iuniores accerserentur; Denique conuiciabuntur illos publice coram omni Populo, inquientes; Hi Iuuenes scelesti incantamentis medicantur, Praxi interdicatur ipsis necesse foret. His & similibus illos subuertere laborabunt, Deumque offendent, ut Iunioribus aliis. que piis ac industriis addat animum, ut perficiant id, quod Senioribus uerbis his proponent; Cum uos inuitauimus, nobis permittere publice quosdam ex nosocomio aegros sanare, pauperum lucro brabium statuentes, sollicitantesque uos ad uicem uersam, & qui effectui non suffecissent, praemium luerent, illud recusastis: Non quaeritis egenos, sed redditis, mendicos in eo exprimitis, qui consimiles fastidiunt, noluntque eorum numerum increbrescere: persuasas enim se habent diuitum quorundam aedes, locaque, ubi largior stips eueniebat eorum impostoriis uerbis, ritibusque, ut ita artes, aedesque has liberis suis doti relinquant; Quod ipsum & uos animo fouetis, at male succedet: quia publica hac discordia, quae ex auaritia pronascetur, Mundo fraus innotescet illa diutina, suscipientque solos Doctores ueros, qui ex bonis eorum fructibus diiudicentur, quique Samaritani uestigia imitabuntur. His absolutis, uitam deficere sentiebat: ergo oculis sursum flexis, subiungebat moestus; Misericors Domine, abbreuiato terminum Salutis humanae, & immutato Doctorum caducam doctrinam carnis, in genuinum amorem Spiritus, ut in tui gloriam uitam absoluant insontes; precor te, o Saluator mi, necem meam Doctoribus piaculo posthac non imputes: siquidem ignorant quid perpetrent; sed uisum aperire digneris, ut ueritati adstipulentur, utque Populus praedicet ea de ipsis, quae olim de Diuo Paulo. Quo finito, se totum Diuinae uoluntati permittebat, extremumque effundebat spiritum in amplexibus huius sui fratris, qui praedicta haec uerba iugiter ruminabatur. Hic sua uice proferebat sequentia: Tenemur omnes, in Christo fratres, ueritati patrocinari; quod non melius perficitur, quam oppugnando ac defendendo: hinc exsequemur bina, unum, ut hostium nostrorum uires nobis innotescant; alterum, ut nostris maius addamus robur, sicque magis in nostro confirmemur instituto. Postquam omnia haec audiuissent, cogebant ipsum hanc prouinciam subire mulctae comminatione, in tantum ut hoc munus uoluntarium sibi capessendum esset. Inferebatque; Ego Seniorum secundus, a quocunque erudiri cupidus hac in re ardua, Ego ueritatis minister, quandantenus concedo priores propositiones binas; tertiae uero neutiquam adstipulari possum, uidelicet interdictis ac censurarum stigmatibus praefatos libros subuertere: illud enim si niteremur, omnino praepostere ageremus, opinantes uno loco eos extinguere, aliisque mille denuo illos resuscitaremus. Non ita rudes & incauti amplius sunt homines, ut olim, cum cuncta exemplaria litandae obedientiae gratia proferebant, quod apprime constat Typographis atque Bibliopolis, iis hinc inde quaestum facientibus, ac uetari & impediri nequit; Nonne res ipsa passim id loquitur? haud longe abeundum. Is ipsus Author Dissertationem edidit, inscriptam De Magnetica uulnerum Curatione, quae ipsi fuit surrepta, & quinquagenae circiter ab inimicis eius typis exscriptae, ad quam diuersos tres libros, totius Europae Theologorum atque Medicinae Doctorum, Atheismum eorum colentium, blasphemantibus censuris constantes, ingentinumero euulgarunt, quas censuras facile conquisierant, eo quod in singulis regionibus omnigeno sub habitu religionisque uultu degant, ubi nummus uel merx scatet: hasque censorias notas ubique in templis & aliis locis publicis disseminabant, quo libellus innotescebat; uenabaturque a quolibet; plures noui illum caro ambientes pretio, nec potiri eo ualebant: nullus enim Chalcographorum quidquam de eo compertum habebat, quandoquidem sibi solis seruabant, conquirendis censorum uibicibus toties saltem exscriptus, quo Authorem eius euerterent, ultra quinquagies millenorum Imperialium iacturam ipsi creantes; Quoniam porro praedictus libellus, uel Disceptatio, quibus uis Sapientibus Doctis & aequis probabatur, ingens authori fiebat iniuria: Deus alibi prospiciebat, ac benedicebat ipsi, ne ex desiderio illorum supprimeretur; Et ecce, in detentione hoc desuper perpessa alterum prodromi loco libellum superedidit, subsequendumque alium hunc praecipuum, ut liquido constet, eiuscemodi scripta censoriam uirgam minus reformidare. Ut quarto autographum libri, scriptorumue, penes haeredem astu uel pretio deprehendatur, igne abolendum priusquam excudatur, fieri nequit: nam cognitum habeo, fastuosos quosdam praeminato haeredi millenos coronatos praesentes, per quempiam Bibliopolam prae se ferentem, obtulisse, aliorumque millenorum uadimonium praeterea licitantes, hac lege, ut cuncta parentis sui Scripta traderet, quae possideret, nullo exemplo retento; subolfaciebat fraudem haeres, nummi libidinis expers: auscultabat illum, multa interrogabat, inquirebat in omnia, ac plane eum conturbabat, ut imprudenter denique in conuicia erumperet, irrito itinere domum uestigia relegens. Haec, taliaque gesta plura, quae haeres fuit expertus, diffidentiam ipsi pariunt, ut ab eo, qui adspirat ad illa, praesidii tantum postulet; ut decipi non possit. Intellexi praeterea, sin recte memini, interim ipsum curasse ea imprimi per uirum probum ac fidum, qui ubique terrarum ea diuendere sataget. Quinto, spurios Authori libros subornare, alienam & falsam Doctrinam complectentes, palam fieret; Inuentionis enim ratio nunc ubique patet, insuper eo haeredum expergefaceremus, ac iuxta nominis sui significationem tam altum exclamaret, ut ab omnibus perciperetur, cui non deficerent media, quanquam patrimonio caret; ( siquidem perhibetur, & ueritas ipsa, se reperisse Eliam Artistam, eumque familiarem sibi reddidisse, cuius ope Pythagorae Philosophiam propagabit, cuius ultimas tabulas indigitatione Parentis metallicae uirgae indefesso labore effodit ) Re sic se habente, ne ipsum lacessamus, operae parcamus, conseruemusque impensas; Nam siquid Doctrina haec malum prae se ferat scopum, sponte sua citius corruet, sique diuinitus descendat, eique refragemur, instituto non sufficeremus, irritosque labores & sumtus impenderemus, pronunc & imposterum exitium nobis accersentes. Cum omnes iam Doctores reliqui solidas hasce rationes inaudiuissent, magnas ipsi persoluebant grates, atque hanc Confutationem pro deciso colebant; Excepto Seniore praedicto, hic exaudiens illa, prae dolore ac pauore Apoplexia corripiebatur, adeo ualde repentinam obibat mortem; eius filii eiulatibus personabant, expergiscebantur uicini, illucque uersus confluebant, gestarum ignari, omnem hancce familiam maxime consternatam reperibant. Quo similiter appropinquabat studiosus, qui turbam hanc obseruarat, statim commodo suo litabat: cum enim cerneret omnia illorum scripta ibidem hinc inde disiacentia & relicta, ea tollens sub pallium abscondebat, moxque se subtrahebat; quam primum illuxisset dies, amicorum fautorumque cuilibet ea legendi faciebat potestatem, qui passim id dilatabant, notumque reddebant; hinc ulterius emanabat, Te fodiendo Pythagorae Testamento potitum esse, referebaturque Supremo occultorum thesaurorum Domino, hic confestim custodiae te mandabat, quia repertum Pythagorae Testamentum in medium non protuleras, quod haud furto sed dono acquiri debet; Dominus tres Sapientum suorum, genuinae Scientiae cultores, quos omnigenum gentium ac conditionum multi, imo Mundi magnates stipabant, eo destinabat, ubi retinebaris, sic te alloquentes: Bono animo esto, subeunda tibi erit Sententia haec, quam Dominus noster in te tulit, quae hunc in modum exorditur; Mandato supremi Domini tui, cui certo constat, te Mercurium uan Helmont fodiendo thesaurum inuenisse, quem suis subditis inquirendum praeceperat, a quibus accusatus, & certis plenisque probationibus conuictus, morti damnaris, nisi illud ipsum Pythagorae Testamentum sartum tectumque edideris, itidem que aperueris plenissime, qua uia notitiaque illud repereris: his praestitis, per omne eius Imperium libertas tibi adiudicabitur. Tristi haec animo auscultans, denuoque alacritate subleuatus, certo sciebas, inficias eundo mortem te non euasurum, quapropter Delegatis respondebas, insequenti modo: Uos oro, Domini Sapientes iuxta ac prudentes, si quicquam in uos ualco, gratum meum animum apud Dominum nostrum contestamini, ob sententiam adeo clementem, qua me dignatus est prosequi; eique demonstrate, quod Testamentum illud imprudens retinuerim, ignorans tradi oportere: id nunc praestare paro, omni cum experientia Scientiaque, quibus illud nactus sum, & quidem, cui Dominum libuerit, modo Bonitas eius mihi concedat spatium integrae Septimanae, intra quod Domino satisfacturus sum, quo libertatem iuxta Sententiae tenorem redipiscar, id sperans non recusatum iri; Etenim reuera, iuxtaque legitimam computationem, binis diebus indigeo, Saturni uidelicet cum eo Solis, quo mecum omnem telam incipiam atque perficiam, uel ut ordine singula disponam, quae die Lunae futuro, & sic deinceps insequenti tota nebdomade distincte significabo. Ad quod Sapientes respondebant: Mercuri, nos pleno mandato a Domino nostro instructi, cuius authoritate petito tuo aequitati subnixo deferimus, ex sententia propria cuncta praestabis, ut Domini Sapientes dedocti aequanimes nullum in te delictum inueniant, cum dicto te die audient, examiniue subiiciant, proprio utique & amplo dierum termino definito, te ipsum custodiae seruandae obstrinxisti, donec promissa adimpleantur, continuo tecum persistemus conceptibus tuis inquirendis, quos biduo hoc praecedenti formabis. De consortio illo gaudebas: quiuis enim illos qui intuebatur, ex habitu & gestibus illorum pios cos colligebat; siquidem uultus eorum diuinam prae se ferebat laetitiam, illisque dicebas: Quandoquidem dies cedit, cui lucrandae, nec minus obedientiae meae contestandae, scitote, Mei Sapientes, nullum recolligendae memoriae tempus me praefinisse, nec cuipiam simili, quoniam mihi non est opus; uerum, considerans, hodiernum primum esse hebdomadis diem, crastinum autem postremum, diem Dominicum, septimum, in quo omnia perfecerat, quoque quieuisset; opportunum mihi uisum fuit, Scientiam meam pro rata dierum Septimanae distribuere atque complecti, auspicans futuro die Lunae, sexto hebdomadis die, mortalium consuetudine ( coram Deo enim omnia aeterna sunt atque praesentia ) Ita ut nobis, tanquam caducis, primus dies habeatur ultimus, & a Saturni die incipiens retrorsum numerare, implendae toti Septimanae, diebus quadraginta duobus opus habeam, id quod compluribus taedium excitaret, ob temporis amplitudinem: interea breuiter omnia commemorabo. Ego Mercurius, a teneris in segregata Schola Hermetica a Genitore meo enutritus, ibidemque aliquo modo imbutus, eo spiritus meus inquietus non erat contentus, uoto expetens uniuersam Artem sacram, uel Arborem uitae pernoscere, eaque frui: nec manus operi admouere uolebam, nisi hanc a capite ad calcem certo callerem; praeterea animo institueram, comprobatione ueri, eo ad extremum perueniri posse, absque adminiculo institutionis externae. Creaturas omnes mecum dispertiebam, primum externas & corporeas, ( ut ita dicam: ) deinde internas spirituales & corporificantes, quas partes iterum uersus inque Unum simul referebam: dictas Corporeas, sine spiritualium corporificantium adiunctione subdiuidere ac cognoscere nequibam, insueto illas uultu intuebar, sicuti pro arbitrio consequenter omnes suo quolibet ordine collocaram, tanquam immunis a praeoccupatis, falsis, & obstinatis Ethnicorum opinionibus, qui nunquam Academias frequentarim, ut ex stylo hoc meo inculto satis apparet. Uerumtamen probe aduertite, nullum dictum frustraneum profero, quin aliquid significet, atque totum pertineat. Spiritus meus nullam in rebus temporariis & caducis delectationem aut studium percipere poterat: perpetuo sitiebam atque anhelabam perfectas, aeternas, a momentaneis necessariis creatis in me ipsum suspiciebam, & abhinc in Deum, qui Coelum atque Terram creauit simul, quod Philosophi profani apprehendere nequeunt, quique huc peruenire desiderant, Deum adorare eos oportet, per firmam Fidem, humili cum Spe, inque Amore uero: tum perfectam sui ipsius cognitionem adipiscentur, aliarumque creaturarum omnium, ante eorum principium, in eorum Esse, siue essentia, & post eorum transmutationem, quod latius & apertius eloquar, quantum uerbis fieri potest, ad Animae Corporisque sanationem ac conseruationem temporalem atque aeternam, iuxta mensuram cuiusque captus, qui omnibus haud est par, nec erat; utque ulterius ad Salutem adiuuarentur, Deus bonitate sua ex Prophetis Moysen suscitauit, qui ipsis Typo ( quod Belgice etiam sonat Biblia ) scriptis suis inseruiret, priori nempe Creationum libro, qui omne complectitur quicquid desiderari potest, quod nunc partim ut totum magis edisseram ( secundum Hieronymi uersionem ) siquidem cuncta comprehendit, quae homo in eius Suitate, Egoitate, Meitate, similibusque appropriationibus intelligere nequit: quicquid enim Deus creauit, per Unum, & in uno, liberum ac solutum creauit; quique id sibi arrogat, ipsummet se proprium reddit, a Deo se segregat, inque se ipso extremas uersus tenebras uiam ingreditur. Ac sicuti Deus est incomprehensibilis, aeternus, penetrans, adimplensque Ignis, Lux, & Gloria, carens principio & fine, talis est hominibus sanctis Belgice sonat, Uy lichten / quasi Ipse lucet ) in coadunato Amore Gloriaque, & in Piis ( exprimit Belgice Sal - lichten / lucere debet ) erit, iuxta magis & minus; malis uero aeternum tenebrosis, segregatisque hominibus quoque aeternum urens Ignis est; prout dictum. Quemadmodum igitur Deus est aeternum bonum ( belgico Idiomate Deum exprimit, ) ita quoque omne Bonum creauit, quicquid creatum est. Primus homo in Lucem & Bonum constitutus est, tanquam a Deo creatus, non tamen unitus in aeterna Quiete ac Gloria, sed ut creatus ad Imaginem Dei arbitrio libero; quod iam in nobis proprium est factum, seductione, atque transgressione Interdicti, Admonitionisque Dei, in Mortis attactu & esu, seu uetitae Arboris fructus, quos mater omnium Heua tetigit, comeditque. Sapientes dicti, tibi loquebantur; Ne tam longe excurras, priusquam percipiamus, numquid te ipsum noueris, quidque te esse dixeris. Mercurius; Homo sum, a Deo Omnipotenti creatus ad Imaginem & similitudinem sui, ex Terrae limo corpus ( idiomate belgico Licht aem / quasi Lucis uas ) possidens, Spiritum & Animam ab illo adeptus; Unumque horum fieri oportet, Corpus, Spiritus & Anima debent Sanctificari ( Uy - licht ziin / ipse lucet ) uel Beati ( Sal - licht ziin / lucens erit; ) sin minus, uas & Spiritum damnari necesse est. Sapientes; Animaduertimus, te conari exprimere, te triplicem esse, non uero Unitum, Spiritumque tuum tenebrosum uel lucidum fore, offuscationem sui ex Carne prouenturam, quae est terrestris, mortifera & obscura, Illuminationem sui acquiret per Spiritum irradiando, explendo, & subigendo tenebras. Uerum audire auemus, utrum sit tertium; quoniam Lucem uasis & Animam appellas; num duae diuersae sint Luces, siue unam saltem una constituant? Mercurius; Unica Lux aeterna est in omnibus partibus integre & aeterne, externe atque interne, utpote uita aeterna, aeternaque tota pars a Deo Omnipotenti inspirata homini; sicuti testatur Moyses, Libri Geneseos capite secundo; " Factus est homo in Animam uiuentem ": quae Anima constituit diem septimum, ut demonstratur eo ipso capite: " Igitur perfecti sunt Coeli & Terra, & omnis ornatus eorum. Compleuitque Deus die septimo opus suum, quod fecerat: & requieuit die septimo ab uniuerso opere, quod patrarat. Et benedixit diei septimo, & sanctificauit illum: quia in ipso cessauerat ab omni opere suo, quod creauit Deus, ut faceret. ( Scilicet hominem in animam uiuentem. " ) Sapientes; Si Lux haec est dies septimus; quid de diebus sex praecedentibus sentis, deque eo qui exstat Ecclesiastici capite decimo octauo; " Qui uiuit in aeternum, creauit omnia simul "? Mercurius; In principio creauit Deus omnia, Coelum & Terram, & quicquid creatum est: quod Moyses ad introitum Geneseos in primum diem comprehendit, ubi fieri dierum quinque reliquorum indigitat, inquiens; " In principio creauit Deus Coelum & Terram; Terra autem erat inanis & & uacua; ac tenebrae erant super faciem Abyssi: & Spiritus Dei ferebatur super aquas. Dixitque Deus: Fiat Lux. Et facta est Lux. Et uidit Deus Lucem, quod esset bona; & diuisit lucem a tenebris. Appellauitque lucem Diem, & tenebras Noctem. Factumque est uespere & mane, dies Unus. " In tantum ut Homo constituat sextum diem, qui dies inuicem distincti sunt, quo se ipsum Homo cognoscat, quid sit, quid ei agendum, quamque potentiam habeat, uel habere possit per Spiritum eius, qua homo, ( non itidem qua Anima ) in praecedentes dies uel creata; sicuti in praefato Geneseos capite habetur; " Et ait Deus: Faciamus Hominem ad imaginem & similitudinem nostram: & praesit piscibus Maris, & uolatilibus Coeli, & bestiis uniuersae terrae, omnique reptili, quod moretur in terra. " Sapientes; Nobis satisfacis, ac praeterea superque significas, Hominem diem sextum esse, & Lucem, & tenebras in primum diem separauit, quam Lucem siue spiritum uocauit diem, eiusque Sanguinem, Carnem uel tenebras Noctem, quae uespera ac mane sextum diem constituere, & ita deinceps reliqui quinque, quamuis iuxta peculiarem cuiusque naturam. At nullam Septimi diei mentionem facis? Mercurius; Septimummane, Lux, aut uita, Spiritus Dei ipsus est, prout dictum; Idcoque in septimi diei descriptione Moysis non exprimitur, ex uespera & mane septimum diem factum fuisse, sicuti praecedentibus sex diebus; idque hanc ob causam, quod non detur principium aut uespera in Deo Patre, quippe qui " Est, qui est ": Sed habetur, quod septimo die Homini in faciem eius inspirauit spiraculum uitae; & hic Homo factus est in Animam uiuentem, ita ut ex homine & spiraculo Dei dies septimus factus sit. Sapientes; Ex relatione tua ad satiem intelleximus, principium ac finem diei primi, insequentisque sexti, cum septimo die infecto coniunctim hominem esse factum in Animam uiuentem. At inaudire expetimus, quid uelit Moyses uocabulo, In Principio? Mercurius; Principium est Deus Filius, per quem, in quo, & a quo Coelum & Terra creata sunt; uti testatur quam euidentissime Euangelista loannes, primo capite, his uerbis: " In principio erat Uerbum, " ( quod Belgis quoque sonat Woort, id est, Fiat ) " & Uerbum erat apud Deum, & Deus erat Uerbum. Hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt: & sine ipso factum est nihil, quod factum est: in ipso uita erat, & uita erat lux hominum: & Lux in tenebris lucet, & tenebrae eam non comprehenderunt. Fuit Homo missus a Deo, cui nomen erat Ioannes. Hic uenit in testimonium, ut testimonium perhiberet de Lumine, ut omnes crederent per illum. Non erat ille Lux, sed ut testimonium perhiberet de Lumine. Erat Lux uera, quae illuminat omnem hominem uenientem in hunc mundum. In mundo erat, & Mundus per ipsum factus est; & Mundus eum non cognouit. In propria uenit, & sui eum non receperunt. Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine eius: qui non ex sanguinibus, neque ex uoluntate Carnis, neque ex uoluntate uiri, sed ex Deo nati sunt. Et uerbum Caro factum est, & habitauit in nobis: & uidimus gloriam eius; gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratiae & ueritatis. Ioannes testimonium perhibet de Ipso, & clamat dicens; Hic erat, quem dixi: qui post me uenturus est, ante me factus est: quia prior me erat. Et de plenitudine eius nos omnes accepimus, & gratiam pro gratia. Quia Lex per Moysen data est, Gratia & ueritas per Iesum Christum facta est. Deum nemo uidit unquam: Unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse enarrauit. " Sapientes; Iam hoc diui loannis testimonium percepimus, quod omne perfectioni inseruiens contineat: uerum tuam sententiam nobis expedias; Quomodo Adami similis sis? & qua ratione in & ab eo processeris? Mercurius; Antequam Homo factus sit in Animam uiuentem, Deus ipsi dicebat, testante Geneseos capite priori; " Et Creauit Deus hominem, ad Imaginem suam, " ( quae Imago est Deus Filius ) " ad Imaginem Dei creauit illum, masculum & foeminam creauit eos. Benedixitque illis Deus, & ait; Crescite & multiplicamini. " Quod mandatum Adamo iniungebatur, quoad Spiritum & Humanitatem; non autem quoad Animam: haec enim aeterna atque immutabilis est. Sic etiam omnes eius partes ei similes sunt, quarum & ego totam possideo; Quemadmodum nunc a limo humi Homo factus est, ita ut reliqua animantia terrestria, per accretionem & unitionem, esum creatotorum uiuentium, crescere oportet, qui cibus, in uentriculo emoriantur & immutentur ab illorum Substantia, requiruntur, si a uiliori in praestantius conuerti debeant, uel per Hominis Spiritum ad uitam Unitam prouehi, a qua coalitione & adauctione meum uas aut corpus, & substantiam, sicut Adam teneo; quia ex eo processi, postquam factus est in Animam uiuentem, ut in Capite secundo Geneseos habetur; " Adae uero non inueniebatur Adiutor similis eius. Immisit ergo Dominus Deus soporem in Adam: cumque obdormisset, tulit unam de costis eius, & repleuit carnem pro ea. Et aedificauit Dominus Deus costam, quam tulerat de Adam, in Mulierem: & adduxit eam ad Adam. Dixitque Adam: Hoc nunc, Os ex ossibus meis, & Caro de carne mea: haec uocabitur uirago, quoniam de uiro sumta est. Quamobrem relinquet Homo patrem suum, & matrem suam, & adhaerebit uxori suae: & erunt duo in carne una. " Sapientes; Explicasti nobis, qui fueris Totus in Adamo secundum spiritum & Animam, & in Heua iuxta Corpus: Item, quod uas spiritum, spiritusque Animam susceperit; Iam inaudire cuperemus, qua ratione Heua ex Adamo per Deum producta fuerit, quidque Somnus Adamo a Deo immissus indigitet, priusquam eam conderet? Mercurius; Ab initio Adam in Essentia sua perfectus erat, tanquam primus Homo a Deo creatus, ita Spiritus eius carnem & uas perlucebat, illustrabatque: sicuti nunc Lux tenebras eius illuminabat, ac subigere poterat, ita tenebras praecellere ac superare debebat: quoniam interna, stabilis, aeterna, & bona in Essentia sua erat; quo exsistente, Adam absque somno immisso sui simile sponte sua producere non poterat: persistens enim in Essentia eius insomnis, & quoniam ipsum se diuiderat, omnes partes eius ipsi propriae permansissent, rursusque in unum ad Totum rediissent, quamprimum libuisset, eo quod per Spiritum ipsius praedominantem subiectum Corpus sibimet diuidisset, quae partes intrinsecus & extrinsecus irradiatae erant, ab Una eius Luce, quae quibusque membris Essentiam tribuit. Sed quis quaeret; Quomodo denique cum Adamo comparatum fuisset, si uirus ab Heua non comedisset? Respondetur, Perpetuo ipsi dimicandum fuisset Spiritu uel Luce sua aduersus eius tenebras, quae primo die Deus diuidebat, ex quibus duobus simul Homo condebatur: uti perhibet dictum caput, quod explanatur ulterius ad finem eiusdem capitis, die sexto, his uerbis; " Et replete terram, & subiicite eam ": Cumque ad extremum pugnassent, terram & tenebras eorum Spiritu uel Luce eorum impleuissent, sicque subegissent, ut priores tenebrae absorptae atque coalitae fuissent; quod erat ipsius proprium, unicumque Opus, iugiter agendum & perficiendum. At quis porro quaeret; Cum in Adamo dicta Lux a tenebris disgregata tenebras superasset, sicut relatum, per eandem ipsam lucem; numquid iuxta spirituale redditum Corpus Unitum, integer & aeternus in singulis suis partibus ac membris fuisset? Hoc exsistente, ea ratione diuidi potuisset in innumeros, aeternos, infinitosque homines, sine praefato somno praecedente? Respondeo; Constat, hunc Deificatum hominem in cunctis eius partibus infinitis integrum fore, similiter omnes illae partes iterum Unum integrum una constituere; Ita se habente, Unus saltem Homo Deificatus futurus fuisset, huc redactus necessaria sua lucta, eadem cum Christo saluatore nostro post eius resurrectionem Gratia in sua uita gauderet. Quo iam plures eiuscemodi homines progenerarentur, quoque omnes etiam ea ipsa fruerentur Gratia, ad quam Adam procreatus erat, & quo per eam ipsam luctam eam acquirerent, Deo Domino immittere placuit praedictum somnum, ne Adam, altum dormiens, structioni Heuae quidpiam contribuisset; Nunc autem hoc somno per Deum fundata fuit. Quaeritarent porro Curiosi; Cur Heua condita sit ex Costa Adami, non autem ex eius Carne? Responsum reddo; Prior Homo Adam erat, alter Heua, illius in auxilium & procreationem coniunctam structa, Iam propagatio consistit partim in homine, sicut in caeteris Animantibus, Coniunctione, aut Alimentatione, uti dictum, ulteriusque obseruandum in omni accretione creatorum in hoc Mundo, antequam succrescere ualeant, ( quia constant ex duobus: Unum prius interire oportere, uidelicet Corpus & Formam, quae ex aquis & terra consistunt, oriunturque ex Lunae luce, stellarumque, tanquam Noctis Luminarium, unaquaeque pro natura illarum direrenti, nullis exceptis; Ut & hoc in Adamo perficeretur, Dominus Deus Adamo costam eximebat, quae est os, secundum Fieri in Adamo, progenies uenarum ( quod Belgis quoque sonat uiperarum, ) quod a Luna regitur, uti comperietur, accrescente Luna ossium medullam itidem increscere, instar aquarum, & cum illa decrescere; Comperietur porro, quando igne crematur Caro, eam perdere formam, non item os, imo adeo itabile est, ut monetae probitatis examinatores crucibula sua exinde conficiant, in quibus Aurum, Argentumque liquefaciunt & explorant; It ita Os, seu Costa, praeter terram Humanam nihil sit ac retineat, quatenus secunda in Homine productio est, instar Terrae ex Aquis, eatenus a primo & Uno distat. Propterea Heua, utique hinc procreata, quid Secundi ac Minoris est, iuxta Corpus, non item iuxta Spiritum & Animam: has enim ab Adamo tenet, quae aeternae ac permanentes sunt, quarumque Heua partem possidet, eamque totam, ueluti cunctae partes aeternae sunt; prout dictum. Praemissis nunc ulterius asserendis, Comperies foeminas ideo menstrua pati, progenerationi inseruientia, quoniam Hominem quoad Corpus progignere debent ratione ea, qua dictum. Sapientes; Acquiescimus, insuperque duorum uocabulorum occasione, quae Belgico idiomate considerate protulisti, bina Scripturae loca nobis in memoriam reuocas, commemorata unum ab Euangelista Matthaeo 12 capite, ubi Christus inquit Pharisaeis; " Qui non est mecum, contra me est: & qui non congregat mecum, spargit. Ideo dico uobis: Omne peccatum & blasphemia remittetur hominibus ( Carni ) Spiritus autem blasphemia non remittetur. Et quicunque dixerit uerbum contra Filium Hominis, remittetur ei: qui autem dixerit contra Spiritum Sanctum, non remittetur ei, neque in hoc seculo, neque in futuro. Aut facite Arborem bonam, & fructum eius bonum: aut facite Arborem malam, & fructum eius malum: siquidem ex fructu Arbor agnoscitur. Progenies uiperarum, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali? ex abundantia enim cordis os loquitur ". Alterum a Luca capite tertio, post citatum Iesaiae Prophetae locum, qui dixit; " Et uidebit omnis caro Salutare Dei. Dicebat ergo ( scil. Ioannes Baptista ) ad turbas, quae exibant ut baptizarentur ab ipso: Genimina uiperarum, quis ostendit uobis fugere a uentura ira? Facite ergo fructus dignos poenitentia, & ne coeperitis dicere: Patrem habemus Abraham. Dico enim uobis, quia potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae ". Quae duo uocabula binis hisce textibus quoque recitantur, sermonis Belgici significatione haud male congruentia, omnique demonstratione tua nobis indicans, sic uocatam Serpentem, quae Heuam seduxit, eiusque Spiritum, certe fuisse Carnem ipsius propriam, Sanguinemque, Arboris uetitae fructus appetentes, Spiritumque suum ea propter alloquentes; ut ita Serpentis nomen serpens non habeatur, uerum aeque serpens Animal, ac Homo, iuxta Carnem, quod superque cernitur in Hominis infantia uel senecta, aut cum spiritus debilitatur, ipsum esse fierique serpentem. Qua propter, postquam Deus Homini dominium irrogasset in Animalia, in omnem Terram, & in omne Animal serpens, quod mouetur in terra, postremum hocce dominium maximum est, quo beatitudinem suam operari debebat, id quod liquidius ex textu patefacies, quam primum otium suppetet: iam enim properamus, siquidem secundi praefinitorum diei dimidium mox cessit; progredere igitur, & festina, nobisque differentiam inter te atque Adamum edisserito, cum aduersus caliginem suam ipsi luctandum erat, quo aeque ac tu eam subigeret. Mercurius; Alia nulla, praeter quod tenebrae in homine auctae sunt, per attactum fructuum, comestionemque, Arboris prohibitae in tantum ut Tenebrae primas in lucem teneant, eamque nunc possideant, quemadmodum in Adamo Lux tenebras eius possidebat, & ante lapsum eius illuminabat. Sapientes; Qui hoc factum? Mercurius; Factum est hoc comestione fermentanti, contagiosa, caliginosa, & mortifera. Sapientes; Quid eo uis innuere, per Similia te explica. Mercurius; Sicut erant tenebrae in facie Abyssi, prius quam Spiritus Dei ferebatur super aquas, simili modo comperies, uas aliquod, locumue conclusum & mucidum, omne id, quod tantillo saltem temporis infertur, aeque rancidum reddere, ulteriusque inficere, nec quicquam de fermento & mucore primo principaliori decedere; Insuper ut demonstretur, locum hunc mucidum etiam esse tenebrosum, a doliariis addiscitur, qui cupientes rescire & experiri, utrum dolium sit mucidum nec ne, orificium eius aperiunt, perque umbilicum accensam candelam immittunt, cumque uas erit mundum, nulloque mucore infectum, lucerna transuersim immissa ardens permanebit, donec uapore suo progignente semet ipsam prefocet; dolio uero exsistente mucido, flamma aut lucerna per dolii orificium ad spissitudinem ligni penetrare nequit. Manifeste igitur apparet, caliginem quoquesese exserere; aliasque res caliginosas efficere, perinde ac Lux operatur, idque cum caligo Lucem, aut caliginem Lux superat; Hae, similesque tenebrae, ante omnem Lucem sint, oportet; & quo sunt stabiliores, eo stabilius etiam est corpus inde exortum. Ulterius nunc animaduertendum, sicuti Lux temporalis extra se illustrat, alia alia longius, iuxta earum stabilitatem, magnitudinem, aut coalitionem, simili proportione ac modo tenebrae extra se radios effundunt, ut relatum; sicuti quoque ignis ardens & consumens per sumen suum potest accendere, comburere, & excitare plura semina in Crescentiam, pro rata stabilioris eorum naturae; id quod noto hoc experimento euidenter percipies; cernitur atque sentitur, quo propius Ignis accenditur, eo magis fulget, calefacitque: hic nunc Calor & Fulgor una eademque res est, quam diu est, in Igne, uti per collectionem radiorum illorum calidorum, adminiculo speculi cuiusdam ustorii probari potest, quo congregantur rursus calidi radii, similesque fiunt illis in igne exsistentibus, nimirum calidi & urentes; Iam cum Ignem temporalem, sparsum & caducum libere ardere permittimus, deprehendemus, lumine, quod per ignem effulget, diuersis distantiis abhinc alia creata aduri, in proximo uidelicet magis stabili ac combustili, & quatenus radii diffunduntur, eatenus quoque Calor minuitur, minusque stabilia creata accendet; Ratio est, quod cito fit, cito quoque perire necesse habet; propterea Regiones frigidae ac uuidae, maiores proferunt fructus, prae feruidis & aridis ditionibus, minus tamen durabiles quam alii minores calidiores, quoniam eorum Lux, que ipsis inest, magis est diuisa, idque tam in brutis quam hominibus, udarum plagarum homines rudes & magni sunt, nec tantum Caloris sufferre possunt, ut Homines in editis, aridis, feruidisque regionibus degentes, ut superque res ipsa testatur, imo adusque cadauera uiolenta morte peremta comperies, prout Historiae narrant, & quotidie adhuc experiri possumus, cum strages edita fuit, edeturue, hominum qui ex tractibus frigidis & aquosis illos calidiorum prouinciarum ad uersus belligeratum processerant, utrinque caesos diu post dignosci potuisse, quia illi frigidiorum regionum cito putrescebant, hi arescebant atque superstites manebant, in feruore integri hi praedurabant, quod balsamus eorum durabilior est caeterorum, prout magis minus ue materiae humidae continent, uel magis minusue de Luce nocturna participant, quique ea magis destituuntur, ii magis diurna Luce gaudent; Quemadmodum nunc Sol perfectum ac maius est luminare diurnum, ita Luna, Planeta nobis proximus, perfectum Luminare Nocturnum est, quae perennia sunt in eorum Essentia, corporaque ea itidem perennia & durabilia praestant, quae ope eorum nascuntur & renascuntur. Praeterea ut Unicus est Sol, ac Unica Luna, eorum creata haud aliter quam ipsis similia, comparata esse possunt, unica etiam & perfecta, ut Aurum quod Philosophi Solem appellarunt, & Argentum Lunam caeteraque quinque metalla similiter pro re nata, secundum caeteros Planetas; quo rite egerunt, perhibueruntque ueritatem, quia unica corpora perfecta sunt, Ignis illis nocere nequit, in eo stabilia permanent, in Igne Aurum uiuit, ideo Philosophi Salamandrae nomine illud insigniuerunt, quae falso nunc pro Animali habetur; Ignis temporaneus atque caducus ignem suum solummodo ex parte possidet, ut dictum, Sol autem Ignis & uita perennis est, solummodoque in sibi simili uiuere potest, quod etiam stabile corpus sit oportet; Ac sicuti Corpus est temporaneum in rebus omnibus, duobus exceptis his praedictis, quae eorum similia sunt, & ab illis omnino participant, qua ratione Corpora in primam eorum Essentiam, ea Lux itidem ad Originem suam reuerti debet; Caducum enim perenne non potest attingere; Praeterea Caligo stabilis ante Lucem adsit oportet, in qua Lux suscitetur, quod si tenebrae hae perennes sunt, Lux etiam perennis in eo habitare potest, primo iuxta Spiritum, deinceps iuxta Animam, qui spiritus, cum sit aeternus, aeternas illuminat tenebras, coalescuntque tenebrae in Lucem, & fit Argentum, quod est duplex, constituens Corpus in Carne Ossibusque Auri, quod triplex est; Sicuti iam Sol magnum est Lumen diurnum, ita Lunam uincit, Argentumque omnino in Aurum conuertitur, per id caeteri Planetae quinque terrestres transmutari, ac ad eorum similem perfectionem perduci possunt, quoniam & illi sunt Luminaria nocturna. Ulterius sciendum, innumera Mineralia multa esse, stellarum ad instar mutuo differentia, quae cuncta perfectionem suam exspectant, horum quaedam caeteris facilius & citius ad perfectionem postremam peruenire possunt: Aurum & Argentum, quam minutim diuidantur, sine iactura reduniri queunt, eo quod omnes partes minimae integrae sint & perennes: ueruntamen caducae reddi possunt, quia nondum in unum coiere, hic autem interitus ex & ab ipsis incipere nequit, neque Auri, neque Argenti ratione, quia stabilia sunt. Iam quidam Amatores interrogarent, quo pacto contingeret? Replico; Eodem quo euenit in omnibus creatis, quo & in Heua accidit, adauctione tenebrarum, quae ducunt originem ex principio eorum corporum, uti relatum; Imo tenebrae adeo excrescere possunt, ut integrum spiritum in tenebras conuerterent: uerum quod si Luna seu spiritus Solis Animam aut calorem in auxilium uocat, antequam subiugetur & uincatur, Spiritus corroborabitur, non ut ante corruptionem eius erat, sed hac lucta & uictoria tam fortis erit, Spiritusque eius tantum multiplicabitur, ut imperfectorum fratrum decem stabiles reddere ualeat; non autem hic libertatem uel integram aeternamque Hnionem hoc certamine acquisiuit, sed toties conflictum hunc repetere debet, qui iuge magis magisque accreicet, secundum Spiritus adauctionem, & caliginis, donec ad extremum peruenerit, nec amplius patiatur, Corpusque aquosum uel tenebrae plane consumtae erunt, ac tum est purum, sempiternum, unitum & duplex Lumen, quod omnia illustrabit, absque detrimento & imminutione, omnesque tratres ipsius in sui similes perficere poterit, uirtute propria retenta; Cumque hoc in Sole contingit, Lunae lumen immutatur, absorbeturque in Solem, ut aeque Sol aeternus, unitus & trinus fiat, id quod est postremum in aeternitate ( extra hominem; ) Et hinc demonstrari potest, quod Euangelista Ioannes, Apocalypseos tertio capite, similitudine utatur eadem, inquiens: " Suadeo tibi emere a me Aurum ignitum probatum, ut locuples fias, & uestimentis albis induaris, & non appareat confusio nuditatis tuae: & collyrio inunge oculos tuos, ut uideas. Ego quos amo, arguo & castigo. Aemulare ergo, & poenitentiam age. Ecce, sto ad ostium, & pulso: si quis audierit uocem meam, & aperuerit mihi ianuam, intrabo ad illum, & coenabo cum illo, & ipse mecum. Qui uicerit, dabo ei sedere mecum in throno meo: sicut & ego uici, & sedi cum patre meo in throno eius. Qui habet aurem, audiat quid Spiritus dicat Ecclesiis ". Sapientes; Gaudemus, quod intelligimus a te cognoscimusque Lucem elucentem ac uiuificantem; effluentes pariter, agentes, fermentales, contagiosas, caducasque tenebras; per quae resciscimus, quomodo Heua fructus tenebrarum tetigerit atque comederit; & quod exinde tenebrosa & contagiosa deuenerit; per effluentem eius caliginem, tradebat id quod comederat, ut quae id ipsum facta erat, Adamo, qui eodem uescebatur: Similiter per diuersitatem Lucis elucentis a tenebris exserentibus se intelligimus, quomodo Dei ministri per Lucem externa & sempiterna opera patrare possunt, ut montes translocare, caecis uisum reddere, surdis auditum, mortuos resuscitare: & uicissim, malos caliginososque homines extra seipsos solummodo operibus segregatis ac lethalibus designandis esse potes, emanenti eorum caligine. Percepimus quoque uitae arborem in medio horti locatam fuisse, pariterque fuisse arborem Scientiae boni atque mali, quod colligere licet ex Moysis capite secundo, insequentique tertio. Apprehendimus item, arborem bonam, fructus uero malos fuisse, praeterea iam Arborem hanc cum Paradiso cognoscimus ex uerbis tuis, idemque Moysis, secundo capite; " Plantauerat autem Dominus Deus Paradisum uoluptatis a principio: in quo posuit hominem, quem formauerat. Produxitque Dominus Deus de humo omne lignum pulchrum uisu, & ad uescendum suaue: Lignum etiam uitae in medioparadisi lignumque Scientiae boni & mali. Et fluuius egrediebatur de loco uoluptatis ad irrigandum Paradisum, qui inde diuiditur in quatuor capita. Nomen uni Phison; ipse est qui circum omnem terram Heuilat, ubi nascitur Aurum: Et Aurum terrae illius optimum est ": Porro capimus & hoc, quod habetur cap. tertio; " Et cum audiuissent uocem Domini deambulantis in Paradiso ad auram post meridiem "; id quod explanatur ulterius 18 Psalmo Dauidis, qui inquit; " Coeli enarrant gloriam Dei, & opera manuum eius annunciat Firmamentum. Dies diei eructat uerbum, & nox nocti indicat Scientiam. Non sunt loquelae, neque sermones, quorum non audiantur uoces eorum. In omnem terram exiuit sonus eorum; & in fines orbis terrae uerba eorum. In Sole posuit tabernaculum suum: & ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo: Exultauit ut Gigas ad currendum uiam, a summo Coelo egressio eius, & occursus eius usque ad summum eius: nec est, qui se abscondat a calore eius. Lex Domini immaculata conuertens animas: testimonium Domini fidele, sapientiam praestans paruulis. Iustitiae Domini rectae, laetificantes corda: praeceptum Domini lucidum, illuminans oculos. Timor Domini sanctus, permanens in seculum seculi: Iudicia Domini uera, iustificata in semet ipsa. Desiderabilia super aurum & lapidem pretiosum multum: & dulciora super mel & fauum. Etenim seruus tuus custodit ea, in custodiendis illis retributio multa. Delicta quis intelligit? ab occultis meis munda me: & ab alienis parce seruo tuo. Si mei non fuerint dominati, tunc immaculatus ero: & emundabor a delicto maximo. Et erunt ut complaceant eloquia oris mei: & meditatio cordis mei in conspectu tuo semper. Domine adiutor meus, & Redentor meus ". Cognitum quoque habemus, mortalem hominem Arborem uitae, attingere posse, eaque frui, cum fuerit Cherub, isque fieri potest, testante Moyse, 3. cap: Geneseos; Et ait; " Ecce Adam quasi unus ex nobis factus est, sciens bonum & malum: nunc ergo, ne forte mittat manum suam, & sumat etiam de ligno uitae, & comedat, & uiuat in aeternum. Et emisit eum Dominus Deus de Paradiso uoluptatis, ut operaretur Terram, de qua sumtus est, Esecitque Adamum: & collocauit ante Paradisum uoluptatis Cherubim, & flammeum gladium, atque uersatilem, ad custodiendam uiam Ligni uitae ". Quandoquidem nunc determinatum illud biduum effluxum, quodque breui a nobis sis relinquendus, prius inaudire auemus, quia initiatus es 4 Ordinibus minoribus, an caeteros tres similiter ambias, siue in Doctorem Medicinae promoueri. Mercurius; Sacerdotium magnum est munus, multaque requirit, nunc praesertim, de multis respondeant, sintque perfecti oportet, cum rite defungi uelint, quod capessere neutiquam auderem, nisi coactus. Doctoratum Medicae Artis merito defugio, quoniam eiusdem Professores plerumque alienas fouent opiniones, minusque ueritatem sectantur; At Deum orabo, sibi placeat, in dies mihi concedere, uoluntatem eius exsequi totis uiribus, adusque destituere uitam. Sapientes faustae noctis uoto te beabant, adhortantes; Perge tuo in instituto, & agito, ut tibi ipsi, mediante die Saturni, in die Lunae, per Diem Solis, libertatem procures, ut dictum; Demumque te commendamus postulationi subsequentium nos, qui te insimularunt, accusarunt, atque conuicerunt, ut omnia praefata Luci ederes: eos alloquere & exaudi, ut cuncta exsequare obseruabunt, pro hoc biduo nostrae Delegationi stetimus. Adhaec, erga Dominos & Magistros hos Sapientes tuis gratiis defunctis, illorum sectatoribus inquiebas; Ueritatis amatores, summe honorati, cum minus honoratis, nobiles ignobiles, quique adestis, neminem uestrum seorsim noui ( quamuis a uobis instimulatus fuerim ) quia uultu iam mihi uelato estis; Scitote, demisse me uobis omnibus supplicare notis, ignotisque, promtam meam opellam, beneuolumque affectum haud grauate suscipere, omnibus ac singulis uobis ex cunctis uiribus inseruire se deuouentem. Quibus auditis, acceptum sibi eminus testabantur, ac notorum numerus ingens uela leuare incipiebat, quidam literas tibi exaratas legebant, alii personabant Hymnis in honorem parentis tui, eiusque scriptorum, tibi missis, quo paterno praefigerentur operi; Cessante hoc applausu, post gratias tuas absolutissime peractas, persequebaris; Multos uestrum noui, aliquos uisu & alloquio, caeteros celebritate magna, literis, & carminibus, a Gilinii Comite mihi ereptis, cum absente me spoliasset castrum, ubi inter reliquam meam supellectilem libros, scripta, & hymnos praedictos deprehenderat, quae omnia ille cum Medicastro suo Galenico superstites non sufferre poterant; hunc lugeo interitum, causam unicam, quod nullatenus lucem cernere potuerint. Quo precabare illis omnia prospera ac salutaria in Domino, inquiens; Uestrae flagitationi commemorata cuncta typis mandabo. Aquae omnia, postquam meus Intimus ad instantiam mihi narrasset, paucis complectebar, eique monstrabam; quibus uisis, typis uulgare monebat, subiungens: Si quis plura desiderauerit, modo sit aptus, nunquam deero, quin plenius cuilibet pro re nata inseruiam: Me sequere, uniuersum perambulo Orbem. a Ioanne Baptista Uan Helmonti editorum. 1. Uaticinium de Authore, poemate expressum. pag. 1. 2. Promissa Authoris. 6 Columna I. 7 Columna Ii. 10 Columna Iii. 11 3. Confessio Authoris. 13 4. Studia Authoris. 16 5. Uenatio scientiarum. 19 6. Causae, & initia naturalium. 32 7, Archeus faber. 40 8. Logica inutilis. 41 9. Physica Aristotelis & Galeni ignara. 45 10. Elementa. 51 11. Terra. 54 12. Aqua. 57 13. Aer. 60 14. Progymnasma meteori. 66 15. Gas aquae. 73 16. Blas meteoron. 81 17. Uacuum naturae. 83 18. Meteoron anomalum. 87 19. Terrae tremor. 92 20. Complexionum atque mistionum elementalium figmentum. 104 21. Imago fermenti impraegnat massam semine. 111 22. Astra necessitant, non inclinant, nec significant de uita, corpore, uel fortunis nati. 117 23. Formarum ortus. 128 24. Magnum oportet. 149 25. Natura Contrariorum nescia. 164 26. Blas humanum. 178 27. Endemica. 192 28 Spiritus uitae. 195 29 Calor efficienter non digerit, sed tantum excitatire. 201 30 Triplex Scholarum digestio. 207 31 Sextuplex digestio alimenti humani. 208 32 Pylorus rector. 225 33 Tartari historia. 233. 34 Tartari uini historia. 235 35 Inuentio Tartari, in morbis temeraria. 238 36 Alimenta Tartari insontia. 244 37 Tartarus non in potu. 253 38 Custos errans. 258 39 Imago mentis. 267 40 Demens Idea. 277 41 Sedes Animae. 288 42 A sede Animae ad morbos. 293 43 Ius Duumuiratus. 300 44 Mentis Complementum. 315 45 Scabies & ulcera Scholarum. 320 46 Ignota actio regiminis. 329 47 Duumuiratus. 345 48 Tractatus de Anima. 349 49 Distinctio mentis a sensitiua anima. 352 50 De Animae nostrae immortalitate. 353 51 Nexus sensitiuae & mentis. 359 52 Asthma & Tussis. 463 53 Latex humor neglectus. 381 54 Cauterium. 382 390 55 Uolupe uirentium morbus antiquitus putatus. 56 Pleura furens. 383 57 Tria prima Chymicorum principia, neque eorundem essentias, de morborum exercitu esse. 398 58 De flatibus. 413 59 Catarrhi deliramenta. 426 60 Uictus ratio. 447 61 Pharmacopolium ac Dispensatorium modernorum. 452 62 Potestas medicaminum. 470 63 Praefatio. 483 64 Ignotus hospes morbus. 486 65 Ignotus hydrops. 508 66 Puerilis Humoristarum uindicta. 522 67 Respondet Author. 524 Tractatus De Morbis. 1. Introductio diagnostica. 529 2 In puncto uitae subiectum inhaesionis morborum. 532 3 Progreditur ad morborum cognitionem. 535 4 De Ideis morbosis. 539 5 De morbis Archealibus. 545 6 Ortus imaginis morbosae. 550 7 Aditus praeclusus ad Condum uiscerum. 556 8 Confirmatur morborum sedes in anima sensitiua. 560 9 Morborum phalanx, & diuisio. 566 10 Recepta infecta. 568 11 Quaedam imperfectiora. 573 12 In Uerbis, herbis, & lapidibus est magna uirtus. 575 13 Butler. 584 14 De Iniectis materialibus. 596 15 Iniaculatorum modus intrandi. 603 16 De Conceptis. 604 17 Uis magnetica. 612 18 De sympatheticis mediis. 614 19 De Inspiratis. 615 20 Suscepta. 617 21 Retenta. ibidem 22 Praefatio. 629 23 De Tempore. 630 24 Uita longa, Ars breuis. 642 25 Mortis introitus in naturam humanam decus Uirginum. 644 26 Thesis. 647 27 Demonstratur thesis. 656 1 De spadanis fontibus. Paradoxum primum. 685 Paradoxum. secundum. 688 tertium. 690 quartum. 693 quintum. 695 sextum. 697 2 Supplementorum Paradoxum numero criticum. 699 3 Intellectus Adamicus. 705 4 Imago Dei.708 5 Externorum proprietas. 718 6 Humidum radicale. 719 7 Aura uitalis. 724 8 Uita multiplex in homine. 729 9 Fluxus ad generationem.ibid 10 Lunare tributum. 732 11 Uita. 736 12 Uita breuis. 738 13 Uita aeterna. 741 14 Mortis occasiones. 743 15 De magnetica uulnerum curatione. 746 16 In Sole tabernaculum. 780 17 Infantis nutritio ad uitam longam. 783 18 Arcana Paracelsi. 785 19 Mons Domini. 791 20 Arbor Uitae. 793 Opuscula Medica Inaudita 1 De Lithiasi. 1 2 De Febribus. 1 3 Scholarum Humoristarum passiua deceptio ac ignorantia. 69 4 Tumulus Pestis. 1 Uilescant humiles, pubes indocta, coloni: Uilescant paruae rustica tecta casae. Obstupuit uultum, Maiestatemque loquentis, Et gestum magni Nympha decora uiri. Omnis purpureo mox lacryma cessit ab ore, Et sonuit moesto nulla querela sono. Siderea in uiridem dimisit lumina terram, Edidit & laesis gaudia certa notis. Dicta sibi exiguo meditata est uerba momento, Reddidit & Coo, talia dicta seni. Haec tua uerba placent, unus mortalibus es tu, Quem cupio: oblatum, muneris instar erit. Tecum habito: per te pellam Pestesque, luesque: Quin Morbus dum te uiderit, aeger erit. Lucidus Eois, qua surgit Cinthius undis, Occiduoque suos gurgite mergit equos. Altius in quouis scandet tua gloria regno: Quin lambent laudes sidera summa tuae. Unum posteritas te clamatura magistrum, Nec fomes quo laus crescere possit, erit. Te uiuax patulum celebrabit fama per orbem, Rumpent fatales dum tua fata Deae. Cous agens meritas tanto pro munere grates, Largitur nudae talia dona Deae. Intacta niueam circumdat sindone Nympham, Quae superat cana lilia sparsa niue. Nil simile auricomus uidit, seu surgat Apollo, Seu lauet occiduo feruida plaustra mari. Comta diu tali mansit Medicina decore, Illam primaeui sic coluere Patres. Donec surrexit post saecula quinque Galenus Totus in ornatum, nec dedit ore cibos. Nempe dedit Tyrio saturatas murice uestes, Quas ornat multis fimbria torta nodis. Distinguunt nitidae fulgentia cingula bullae: Uirgineum ditant carbasa pulcra caput. Uenit Auicennas Panchaeae gloria gentis: Fertur & ornandis consenuisse togis. Innumero plures numero uenere suorum, Nil nisi qui tunicas excoluere datas. Maximus Helueticis tandem Paracelsus ab oris Ostentans, dixit, se genus esse Deae. Illa tamen nitidas pretiosa monilia gemmas Contemnit: diuas nil iuuat istud, ait. Ornamenta nihil ueterem spirantia fastum, Et magis opprobrio, quod magis artis erit. Quor sum mille togae? mille ostentacula luxus: Non decet hic uanus numina nostra labor. Quaesisse innumeros sola ornamenta per annos, Uah! pudeat nugis in uigilasse reis. Atque utinam liceat, quam sim formosa uidere! Nec non Iudicio pulchrior esse meo? Nostraque pudicibus spectetur forma Deabus? Atque probent omnes numina nostra uiri? Sed fors, Nympha, timent, faciem si conspicis, omnes Temnas, ac forma uiuere sola uoles. Si non uidisses propriam Narcisse figuram, Non foret inspectae mors tibi crimen aquae. Mortalis fuit ille, Dei sum filia, Diua, Quae cupio facio, is, quae uoluere Deae. Quis mihi dat speculum? speculum peto, clarior illo Reddar, & ex toto corpore naeuus erit. Quis mihi dat speculum? Iustos Dea desine luctus. Nam parat en istud quod reget ora uitrum. Ioannes Baptista dabit, cui nomen ab Helmont, Quem Bruxella suo nutrit amoena sinu. Uase uel abscedens si spiritus introit in uas Hunc genium quro, maxime Coe, tuum. A 2 Isto Isto imitatam speculo mirabere formam, Cui morbus, cui mors, cui male Parca, subest. Non rapiet solitum damnosa senecta decorem, Ruga nec antiqua fronte, senilis erit. Nec labyrintaeo post impediere reflexu, Nam patet ex omni tramite recta uia Nympha inquit Uati. statuit moderator Olympi Insolitis mundus uapulet orbe malis. Ut possit, Medicae; quam magna inscitia plebis Nouisse humanum turba misella genus. Scilicet electos uoluit clarescere, contramorborum numerum, barbariemque nouam. Et contra; uoluit, propria rude sponte fatiscat Uulgus, multorum trux homicida uirum. Haerens quisque sui trita inter uerba magistri: Quod medicae tactus sit, putat artis apex. Dum per circuitus uadunt, & sensa parentum In noua restaurant, centuriasque nouas. Inde nec a Coo sunt ausi pergere gressum, Amplius haud artem quaerere posse putant. Sed quid aget mortalegenus, iam lege medendi Assuetum? propria cunctaque pelle pati? Fixa premens ueterum semper uestigia patrum Occidit heu proprio credula turba dolo. Deposita urbanae nondum praetexta saluti Nec fuerat patrio bulla sacrata foro Dum nostros quuenis thalamos exposceret Author, Percurrens ueterum deuia tesqua patrum. Scilicet is superos sibi conciliarat amicos, Qui fudere alto plurima uota Deo. Nudaque supplicibus uideat quo corpora uerbis, Uiderat ut Cous, per sua uota senex. Permultos uarius transegit sumtibus annos, Improbus afflixit sedula membra labor. Clarus luciferas seu uexit Apollo quadrigas, Seu micuit rutilo Cinthia clara polo. Abstrusi famulae noscens penetralia cordis Secreta Alchimiae, non latuisse mei. Illius ingentem per plurima dona fauorem, Perque humili fusas quaesit ore preces. Ut tandem nostrum sibi conciliaret amorem, Et coleret grati sacra marita tori. Effudit moestos insomni pectore questus, Ac maduit tristes imbre tepente genas. Noluit aetherei summus moderator Olympi, Mitteret ut surdis irrita uota notis. Haecque refer uates: sponde, & maiora sequentur. Quisquis morbus erit, pondere & unus erit. Destinor Authori pretium dotale laboris Ut iungar thalamo foemina digna uiro. Binaque sacrato sociabit corpora uinclo. Tu refer humano nuncia tanta gregi. Tristia nullius reperis contagia morbi: Tradita quin tanto, sitque medela uiro. Morborum fugiet Pestis Regina, Podagra, Calculus, Ascites, ac macilenta Phthisis, Et quaecunque audax reclusit foemina, postquam Pandora. Inscia in humanum sumserat arma genus. Nunc igitur speculi mea sit censura libello, ut Coniugii signo, sic paranympha toro. Latinum. Er. R. notat Ausonium Ueterum, notat Rque Pelasgon, Graecum. Ro. Ebraeum. Res. R notat Ebraeum Daedalicosque sinus. Sic lusit fausto poemate. D. S. d'a. suo auunculo. Pro¬ A 3 Dicam errores Scholarum circa res, quas temere fundamenta naturae censuere; dein in Naturae decidentia, ostendam defectus, siue morbos, ab Anterioribus ignotos. Non oriri uidelicet ex elementorum commistione, pugna, contrarietate, uel ametria, nec item ex qualitatibus, quas elementorum primas, & genuinas fingunt. Quocirca uanas esse complexionum, tam in temperatis, quam intemperatis meditationes. Docebo quoque nugaces esse humores quatuor, & quicquid illis hactenus est tributum, in perniciem humani generis, ab ethnicis, horumque cacodaemone excogitatum. Nimirum humorum compositionem, connexionem, qualitates, effectus, & inde somniatos morbos, esse mera figmenta; falsa quoque esse laxatiuorum documenta, electiones, subductiones, & minorationes humorum, supponentia. Spes nimirum uanas, sanationes incertas, experimenta in tanta ignorantiae ignauia, periculosa, artem constituisse non medicam: sed coniecturas incertas, subterfugiis studentes, ac humo, suos errores tegentes. Tandem spes uanas non minus, quam perniciosas, pro ueris uenumdedisse, Phlebotomiam uero nusquam iuuare, nisi per accidens, defectu scilicet artis, & pharmaci benignioris: semper uero, uenae sectiones, uitae longae demere. Cauteria quoque, absque fundamento introducta, postquam iam, effectu, remediorum suorum incertam, & languidam opem, frustra explorassent. Denique neque Tartaros, esse patratores infirmitatum, propalabo. Pariter neque morbos tribus initiis oriri, ut neque ex essentialibus, quas Chemeia iactitat. Uanitates quoque siue figmenta catarrhi detegam, ut non sit morbus, qui hoc parente gignatur. Errores tandem circa uentos edoceri, fundabo. Coelum denique immune, indemneue uindicabo, a morbis seminalibus. Census medicaminum, simulque medentum abusus, utrobique charitatis ergo, exponam. Interim morborum anatomen, per ueras illorum radices instituam, ac nonnullos subinde, subter argumenti occasionem, e communi errore sequestrando, enucleabo. Nimirum Apoplexiam, Lepram, Asthma, Asciten, Podagram, Lapidescentiam, Uteri squallores, Uenenorum tandem, atque Pestis tragoedias repraesentaui. Ut non per contraria, neque per similia: sed duntaxat per dotata, & appropriata, instituantur medelae, & sanationes. Quorsum sane opus fuit, totam antiquorum Physiologiam destruere, atque innouare Scholarum Physices documenta. Postremo de uitae radice ( de quo nemo ) agam. Rogo Dominum Deum, ut sua charismata, in palaestram Medicam immissa, dignetur illustrare robustioribus ingeniis, largo roris imbre secundare, tandemque tanti causam, maturare propere, hoc aerumnoso seculo. Index Columnae Primae. ergo amplectebantur, mox in lucro, commoditates, luxum, & gloriam inuenere. 1. Intentio Authoris. 2. Successit ergo dein charitati, pietatis ostentatio: Ortus Medicinae, atque inde succedens continua deprauatio. 3. & ex lucro uanitas, commiserationem deleuit. Scholarum & Sectarum ortus. 4. Maioris successi Europaeorum, credula ignauia. 5. Medicina quae per Galemum introiuit, post in circulum, ad molam est circumdulta. 6. Penuriosae Scholarum caecitatei. 7. Constructus incurabilium. pudibundus Catalogus. 8. Contra Phlebotomiam, ab eius Indicatione. 9. Errores solutiuorum. 10. Sic nempe medendi puritas, in linguas, iactantias, controuersias, rixas, & coniecturas migrauit, relictaque fide fideli priorum obseruationum, theoremata erexerunt, socordiae atque uertigini molliter accommodata. Nebulonum in medicinam introitus. 11. Galeni aliquot imposturae 12. Qui facilitate Galenus Principatum medendi ac quisiuerit. 13. Galenus dein quingentis annis iunior, hypotheses exstruxit, complexionum humorum, & graduum: Nil ualuisse acumen Ingenii, ut nec Scholas ethnicas. 14. Quantum quis in Scholis ethnicis possit proficere. 15. Medicina, cur suprema, & obscurissima scientiarum sit. 16. Finis Medicinae, stetit neglectus. 17. Demonstrantur errores finium. promittens facili methodo, demonstrationes mathematicas earum rerum, quas sola Natura metiri potest, quae sibi in occultis eadem reseruauit, ac tandem nonnulla solis Spagyris patefescit. Columna I. Galenus interim sua theoremata in ingens dispersit, quae postea Graecorum garrulitas, adauxit in immensum, quaeque Scholae, in hunc usque diem, superstitiose colunt, quia alienis laboribus sibi tropaeos fecere. Hinc itaque studium, in professionem, & Academias transiit. Quanquam Philautia plerumque excludit cognitionem ueritatis, quaque tamen homini nil datum sit pretiosius, attamen Christianae pietatis plenum censui, docere quantum mihi traditaprofecerint disciplinae. Quandoquidem Romanos ( quos Graeci Barbaros uocant ) Galeni posteros, non piguit hunc sibi authorem proponere. A medendo namque transilierunt in Medicos, & Medicinam erexerunt: Deliberaui itaque rem plane insolitam, nimirum uertiginis & socordiae pocula, euertere, quibus Scholae hactenus inebriatae, mundum inescarunt & imposuere uiginti & uno seculis. adeoque in limine errarunt, in hunc quoque diem usque, omen sibi in nomine scripsere. ( 2 ) Primus Hippocrates, rarissimi doni uir, & Adeptorum particeps, sua experientiae aliquot taedia, sine fuco edidit. Quoniam eius paucissima exstant genuina, eaque ad huc alienis deinceps placitis, & commentariis seruire coacta: quamuis pleraque eius opera, sint quisquiliae adulterae. Quod scilicet non ab opere medendi, Medicinam colerent, ac Medici essent, sed a dicendo solum, Medici dicendi essent, & professio eorum Medicina, totaque medicatrix ars, propria confessione, duntaxat esset sermocinalis futura. Nec decus ex arte, qui tantum a dicendo nomen acquisiuere, sperare se, praesago Etymo denotarunt. ( 3 ) Hanc illius itaque Industriam, non tulerunt alii, ea nempe est dierum caries, ut uirtus, & ueritas, suos ab ortu, habeant mox comites aemulos: Mauritani postea palmam pollicebantur, ubi paene hellenismus studiis defloruisset. unde humana quaeuis, semper ruinis suere obnoxia. Etenim quae rudioribus, sed, sincerioribus seculis, charitatis Europaei uero desperantes, uelut tota animi uis sibi effeta esset, barbaris inuentis state, & peregrina excoluisse, sibi duxerunt satis. tantae mortalium cladi, aegrorum, orphanorum, ac uiduarum suspiriis, & mortuorum tandem commiseratione ducti, camus obuiam. Illorum autem commenta, in nouas indies centurias redegisse, nedum non ingenerosum putarunt sed honori duxere, sapere, ex commentario duntaxat. Hinc socordiae poculum, Scholas ueterno imbuit, quisque assentiri, quam indagare mallens. ( 5 ) Inde nec ab Hippocrate, Medicina progressum usque fecit: Sec quae per Galenum adhuc retroiuit, deinceps in circulum circumacta est; unde Scholae uertiginem concepere; & Galeni praestigiae, cantum cuculi imitantes, in eundem semper circulum rotarunt. Etenim praeterquam quod tam incerta, ac infida sint scholarum aegris auxilia, humanam quaeso sortem mecum commiseremur, quae uitam, & fortunas, arti coniecturis, & incertitudine refertae, supposuit, ut omne quoque nebulonum, ac meretricum genus admiserit, quo in nostros cognatos impune saeuiat. ( 10 ) Tantam scholarum, & saeculorum ignauiam, & caecitatem, cum mecum perpendo, laudo Deum ter gloriosum, quod paruulis in seipso, multam ueritatem patefecerit, quam magnatibus & cathedris occultauit. Ideoque Iudiciorum Dei abyssum, admirans, sancte adoro. ( 11 ) Caeterum Galenus, praedecessorum gloriam in se rapiens, artem suam paucis contentam Regulis, in immensa uolumina dilatauit. Placuit nimirum, ex quatuor Elementis, corpora quaeuis institui, & suam inde integram quidditatem rapere. Adeoque ad horum normam, quatuor qualitates, totidemque complexiones simplices, mox totidem qualitatum complexarum binarios, ac inde quoque humores quatuor, nostri constitutiuos, ante ab aliis somniatos, confirmauit. Dum enim studia in lucrum erecta sunt, medicina circum molam rotata est. ( 6 ) Siquidem cum praeter uenae sectionem, & laxatiuorum supellectilem, uix alia Scholae remediaadhuc hodie agnoscant, sitque omnis illarum conatus, ut sanguine, stercoribus, balneo, cauterio, sudore, adeoque non nisi corporis uiriumque diminutione, itemque cruoris putrefactione, ( quam appellant purgationem ) miseraque laniena, omnes corporis languores tollere praesumant ( 7 ) Hinc factum est, quod ipsemet, euanidos esfectus admirantes, copiosam erexerint in curabilium cohortem, uelut desperatione adactae, de illis morbis, non nisi pudibundam mentionem faciant, ac curam palliatiuam introduxerint, calamitate, atque desperatione plenam. 8. Sola inquam Plethora, Phlebotomiae dicitur indicatrix, qua de caetero ut nocet: Dein, ex illorum lucta, & discordia, tam simplici, quam suis fictis humoribus sociata, omnes propemodum morbos, & sanandi scopos, siue indicationes, prout ex illorum synmetria, sanitatem deriuare statuit. Morbum quoque omnem, esse meram qualitate diathesin. ita initiantis morbiacuti inedia, & ciborum auersio, cum depopulante morbo, omnem Plethoram primis diebus facile deplent. Quapropter, contrariorum duntaxat contraria esse remedia. Neque inane reuulsionis, atque deriuationis commentum, magnopere profuisse, suo quandoque themate, sub febribus demonstraui. ( 9 ) Laxatiua uero, cum saltem nouellum cruorem, e Mezaraicis uenis emungant, illumque pro ueneni illorum indole, diuersimode putrefaciendo, transmutent, profecto, non nisi languidam spem sanandi, per euentum, confusione, anxietatibus, & incertitudine plenam, dedere hactenus. Qua randem necessitate compulsus, uires simplicium, uerbotenus e Dioscoride, gradusque elementarios distinguens, exscripsit, seminalem, & specificam illorum potestatem, utrobique negligens, quia nesciens. 12. ( 12 ) Qua quidem artis facilitate, sibi principatum medendi conciliauit, obtinuit, & allecta posteritas tanto compendio, ueternus sopor, per fores ignauiae, in Scholas irrepsit. Cui excitando, utinam Deus suum Ast ab ipsa scaturigine, siue a priori istaec intelligere, & sapere, nulli, sine Christi Domini peculiari fauore, conceditur. ( 15 ) Est ergo scientia medendi omnium postrema, maximeque occulta, adeo, ut nec mirum, hodie etiam num eius prima desiderari e typis initia. honorem, & mortales, usumfructum quem opto, meis ex laboribus capiant? Solertiores adhuc ethnicorum, mundum sua lege constare, resque, radices suas, in toto, ac speciebus habere, quibus ui propria, in aeternum conseruatum iri sposponderunt, adeoque independentiam, siue deitatem, rebus inesse. Eheu! ( 13 ) Obgannient, sat scio, plerique, sibi, suisque lectionum fatigationibus detractum iri dolentes, si solidam scientiae Medicae ueritatem, in solius Dei gloriosi donationem resignauero, minimum uero in acumine ingeniorum sperauero. inde a uera Philosophia, & Medicinae ueritate, uelut ebrii, circa luridas deitates, & coecitates, cespitarunt in tenebris: Sed utut tingantur, homo rasa & inanis tabula est, debetque aliunde, & a Magistro unico, suam acquirere doctrinam. atque idcirco creata, horumque semina, radices, & cognitionem, necessario nesciuere. Naturae cognitio itaque, per coniecturas pueriles, tentata quidem ab Ethnicis est: De quo dicitur, quod nunquam discipulus illum Magistrum superauerit, quia tantum unicus Pater, & unicus Magister, qui in coelis habitat. at minime unquam adepta. A quo omne bonum, omnis lux, & Intellectus claritas. Dolui ergo, cum commiseratione, quod hactenus non aliunde initia physica sint depromta. Quae uti hoc labore detegere statui: Christiani sane, profitemur Dominum esum, unicam Patris sapientiam, omnis essentiae, ueritatis, & cognitionis α & ω. Adeoque cum omne donum bonum, nedum uirtutum, sed & cognitionum, descendat a Patre luminum; Ita humiliter oro, faxit Deus, ne suum mihi talentum cesserit in retributionem poenae, etsi in hoc labore non, quantum uolui, potuerim. ( 16 ). quis poterit a Scholis gentilitiis, scientiae Medicae tesseram ediscere? Etenim tota facultas Physica, apud hominem delata est; Dominus etenim creauit Medicum, non Scholae. Ideoque debuit haec utique immediate eius uitam, huiusque defectus omnes respicere. Terminatur ergo Physica tota in usum uitae, inuentionem causarum, morbi & remediorum. ( 14 ) Possunt equidem Scholae paganicae habere scientiam historicam, obseruatricem rerum contingentium, regularium, & necessariarum. Quae est scientia memoratiua facti. Possuntque & Mathesin adipisci: quae est scientia applicatio nis rerum ad mensuram. In quo postremo cardine, hactenus sudatum parum, scitum nihil, multum uero promissum, plurimumque neglectum, exspectatum dudum, & erratum ubique inuenio. Possunt & demum rationalem spondere, quae ex alter utra harum, per discursus adaptationem, deducta est. ( 17 ) Siquidem morborum cognitio, continet scientiam causarum, dependentiae, & appropriationis earundem, ad potestates tutrices nostri. In quibus hactenus toto coelo est erratum. atque utinam, quantum per illa media poterant, solide atque sincere praestitissent? Possunt inquam historice nouisse astrorum & maris refluxus, quod aqua ad planum & deorsum tendat, uarias inde sequelas deriuare, ac in axiomata stabilite. Nouerint inquam panificium, & causarum necessitates aliquatenus connexas, ratiocinio adaptare. Inuentio autem remedii, praesupponit praefatas cognitiones, atque insuper potestatum, & uirium, modum, inquam, & agendi media, eorum autem remediorum applicationem, praeparationem, & deductionem, iuxta partium clientelas, & scopos. Continet quoque necessario simplicium cognitionem, potestates, actiones, mutationes, defectus, alterationes, alteritates, & connexiones, siue dependentias, tam inuicem quam respectu potestatum uitalium. Itaque donata cognitionis charismata, sine inuidia, fuco, lucri spe, aut uana ambitionis gloriola, proximo detexam, & quantum meae satisfecerint experientiae, lubens ostendam. Singulae uero desiderant donum Dei peculiare; Sperans ostenta semel ueritate; facile, ditiori talento praeditos, Reipub. me futuros utiliores. Intellectum nempe, & experientiam selectionis, sequestrationis, praeparationis, & graduationis. Sic namque decet, disciplinas, per additamenta procedendo, indies ditari. De quibus nondum per Scholas tractatum esse demonstrabo. Eruntque hactenus proin posteriores prioribus obligati. Index Columnae ( 4 ) Equidem magni creditur subsidii, multorum ante me, libros euoluisse: quia facile est, aliorum inuentis, sua addidisse. Secundae. 1. Insolitum requiri doctrinae genuis. 2. Artem stetisse per coniecturas hastenus. 3. Autor suas excusat rotunditates. 4. Nullum lumen sibi a praecessoribus. 5. Cur noua, ac inaudita omnia. 6. Ast in negotio, quod assumsi, debile fuit e Scholaribus, omne auxilii genus, laxumque mihi ideo auorum consilium, & subsidium. Praerogatiua Medentum, prae aliis Artistis, & professionibus. 7. Signa ueri Medici. 8. Praerogatiua Medicorum e Sacris. 9. Authoris resignata libertas. Utpote ubi dissero, quod ipsus omnium scribentum calamus fuerit ignarus, & morbidus, perfacile discernere est, nullius mihi prorsus arbitrium profuisse, obfuisse uero insigniter. Columna Ii. Mecum proinde, scripta auorum pugnasse, per aliquot annos, pro ueritatis gloria; ( 1 ) Ab ouo, Philosophiam aggredi prorsus debui. sincere, & candide protestor, atque profiteor. Rem inquam, nunquam theorice indagatam, & minus exercitio attentatam aut cognitam. Id est, inauditam ueritatem palam facere statui. ( 5 ) Uerum noua, & inaudita omnia cum depromam, inuenta aliorum non interpretabor, ut neque auctoritatibus certauero: Nam nisi perinde cum morbis egerimus, atque agunt caeterae artes, cum suis obiectis. & uisus sum mihi nouus Medicinae author, hactenus duntaxat nomine tenus, cognitae. Et nisi praeuisum, indubiumque morborum exitum polliceri & praenoscere quiuerimus, aegrorum optatui plerumque, more aliorum Artificum, respondendo; Ideoque dona, pro quibus Creditor Deus, me misellum debitorem, suo insculpsit libro, in foenus locaui. Paradoxa sunt omnia. Fateor. ( 2 ) signum est, media, & finem, Arti coniecturali, incertae, commissa stare: Etenim si alibi exstarent, inutilem me rixatorem, dierum meorum prodigum, & iteratorem inutilem, praesumtuosum, aestimarem. ubi inscitia ductrix, & uia, trames incertitudinis, tandem tenebrae euntem, & ducentem, per calles ignotos, appraehendunt. Multos mihi succensos fore scio. Quocirca si beneplacitum Patri luminum, Auorum diebus, morborum auxisse numerum, & nequitiam: ( 3 ) Inprimis qui meam ruditatem, & seueritatem in repraehendendo, iactantiae intolerabili ascribent. Dein, tam illi, quibus cuncta, quae suo non sunt parta arbitrio, displicent, noua omnia irrident, & horrent; credam pariter, non inconcinnum sperare, Bonitatem suos aperuisse thesauros, ut cito, tuto, atque gloriose demum, ungat stigmata, & uulnera, quae Pater Misericordiarum inflixit. quam qui se omnia scire autumantes, discere recusant. ( 6 ) Scilicet is ille, qui Medicum ab initio, ceu Mediatorem inter Deum, & hominem, constituit: Non potui tamen osorum ergo, talentum meum defodere, zelumque meum proximo non patefacere. Imo sibi in deliciis posuit, a Medico uinci uelle, nimirum, ad hoc se creasse, peculiari elogio, & elegisse testatur. Ita est sane. Nouit is saltem, interiora mei, & Clementiae suae exspectabo retributiones. Sit ergo Deus; Non enim citius hominem punit Deus, infirmat, aut interimercininatur, sibi quam optet opponentem Medicum, ut se omnipotentem, etiam meritas immittendo poenas, uincat propriis clementiae suae donis. inter me, & mundum, qui utrumque est iudicaturus. Sit nomen eius tergloriose sanctificatum, fiatque eius sola, in omnibus sanctificans uoluntas. Amen. Haec est Charitas Altissimi, super caduca quaeuis, aestimabilis, quam electis a se Medicis, a saeculo est elargitus. Ille, ille incompraehensibilis, disponens omnia suauiter. Columnae Tertiae. 1. Quibus mediis detur Intellectus. 2. Author quomodo falsitates depraehenderit. 3. Inscinia medentum capitalis. 4. Difficultates Authoris, adhuc iunioris, cum aliis Medicis. 5. Libros omnes deseruit. 6. Quid peregrinando, ac quam parum didicerit. 7. Putauit dudum, Medicinam, esse Graecorum im posturam. 8. Quantum ex Paracelso profecerit. 9. Ingenuitas Authoris. 10. ( 7 ) Eiusmodi autem Medici sunt, in uentre matris praeparati ( hoc namque, uerbum, " creauit ipsum Altissimus ", importat ) suo fungentes munere, nullius lucri intuitu, nudeque reflectuntur super beneplacitum ( imo mandatum ) Illius, qui solus, uere misericors, nos iubet, sub indictione poenae infernalis, fore Patri suo similes. Unde Scholae excusationem mendicaturae. ( 8 ) " Obedite praepositis ", praeceptum quidem: Columna Iii. " sed honora parentes, honora Medicum ", angustius est, quam obedite, cum cogamur etiam obedire minoribus. ( 1 ) Charitas orat, desiderium quaerit; Medicus enim Mediator, inter uitae Principem, & mortem. & necessitates, ex commiseratione, in anima pulsant. Sic datur intellectus; Desisto, mature sat, considerans beneficia mihi immerito praestita. Porro nec Lectorem beniuolum requiro, nec Momum timeo. Liceat enim utrique displicere, cui est licitum, omnem uituperare laborem, & scientiam. Sane puduit me, uel ab adolescente, quod operarius, uocatus ad opus, illud promitteret, staretque promissis. ( 2 ) Ego uero ad infirmum, initio morbi, & constantibus adhuc sibi uiribus, uocatus, eundem interire permitterem. Formidinis enim plenus credidi, non sat fore, dicere: ( 9 ) Sic namque Deo statutum est, ut noua, suos continuo nanciscantur duros censores, & ingratos, ut plurimum. " Non est in Medico semper releuetur ut aeger. " Et nata inde licentia, temere progredi, atque continuare in opere medico, dicendo: Excusabor, quia feci quantum potui, iuxta artis theoremata: Renunciaui namque magno conatu, Aulis placere, & Magnatibus, etiam pendere ex arbitriis alienis, semper hoc aestimans seruile, prout econtra, liberum plane, non subesse cum illo ente, quod nemini, nisi Deo, est subiectum: Nam etsi initio arduum esset: Si scire meum, undequaque defectuosum, ipsaeque artis hypotheses, in radice sui, sint cariosae. 3. Est nimirum; Medentum inscitia, pergens male medendo, fere capitalis: Quippe nec impianda apud Deum; solitum tamen mihi, id austeritatis genus elegi, geniale dein feci per assuetudinem, ad dulce inueni. ubi pellem pro pelle dabit homo. Signum est namque, eiusmodi Medicum, non per fores; Atque utinam, id mihi non tam ex arrogantia, quam curatioris scientiae possessione inoleuerit? Subinde enim interim memor uerbi. sed per fenestras intrasse, falsumque nomen sibi arrogasse. " Deus dispersit ossa eorum, qui hominibus placent: Ego quidem, a teneris adhuc ossibus, scientiam ante diuitias habui. confusi sunt, quoniam Dominus spreuit eos ". ( 4 ) Sciscitabantur nempe medentes, cur minus iuxta Galenum curarem, illosque, ceu antecedentium gregem, sequi recusarem? Certo itaque scio, si largitoris ferat placitum, super sata rorabit, incrementum dabit, eruntque sic conceptus mei Reipub. humanae proficui, si adsit dierum plenitudo. Sin minus. Non accersitus enim, illos sponte inuisebam, non tamen iuuaturus, quam discendi cupidus: Spondebant quoque annue plures ducatos mihi Promissa Authoris in lucrum cessuros, quam multis suorum simul: omnes tamen me uiso, refici uidebantur, spe, & gaudio. sed postquam illorum theoremata, apud me, suspectae essent fidei, anxius inquisiui securiorem tramitem. Ipse fretusque spe, me aliquando ex mera Dei gratuitate, potiturum scientia Adepti; mihi persuasi. Plus enim scire anhelaui, quam ditari. Atque utinam id pure, in me, propter Deum? Saltem sufficientes diuitiae uenerunt simul cum aliquali scientia. Mox didici, dubitare magis, de constantia Theorematum Galeni, postquam conspexeram ipsamet Scholarum axiomata, esse ulcerosa; tum demum paulatim, hunc conceptum, discursu, & experientia, magis magisque confirmaui; Post decennium autem peregrinationis, & studiorum, a promotione in arte medendi, habita Louanii, tandem Anno 1609, iam coniugatus, me Uiluordiam subduxi e uulgo, ut minus districtus, pergerem perlustrando regna uegetabilium, animalium, ac mineralium, curiosa analysi, corpora aperiendo, separandoque uniuersa, per solidum septennium indagaturus. nimirum utrobique ignorantiae semina, eodem contagio in radicem medendi, & medentum animos usque penetrasse. Libros Paracelsi derisa obscuritate obsitos, inuestigaui, illumque hominem admiratus sum, & nimio honore prosecutus: Donec tandem da¬. retur Intellectus operum, & errorum suorum. Non enim me amicus, dierum fur, nunquam bacchus, aut synposia detinebant, qui uina tunc nondum ferrem: ( 5 ) Deserui itaque consestim, omnes omnium libros, acribologias, atque inanes Scholarum pollicitationes, credens firmiter, omne donum bonum, de sursum uenire a patre luminum, magisque adhuc, Medicinae Adeptae. sed continuus labor, per insomnes ex ordine noctes, comitabatur mea desideria. ( 6 ) Peregrinas aliquot Nationes perlustraui;, & apud omnes eandem paene ignauiam & ignorantiam inueni. Quae autem erant curiosiores sciendi, etiam propositi tenaciores, & praesumtione circumspectiores, quidem inueni: sed aeque, imoamplius, ignaras reliquis. Taedebat interim ingenue, laboris anteacti, & anxietatis, discendo perpessae. Ac tandem edoctus, uires corporeas alligari suis principiis, easque non digne cognosci, absque repagulorum reseratione, hymnum cecini Domino meo, quod aetatis, laborum, impensarum, & lucri neglecti, menondum poeniteret, dulcedine scientiae Adeptae, compensatus. In librorum autem multitudine, nusquam solamen erat, aut scientia: sed promissa uana, abusus, & errores plurimi. ( 9 ) Interim indignor mecum Lector, quod uix liceat, conceptus meos in ueritate aperire, sine lesione aestimationis Authorum praegressorum. ( 7 ) Itaque dudum mecum reputaui, artem Medendi, meram imposturam, a Graecis introductam, donec tandem Sacra melius me instruerent; At priorum me seculorum licentia erexit, quae Galenum fecit impunem, imo laudatum, quamuis Erostratum; Asclepiadem, Protagoram, Erisistratum, Herophilum ( Mosen hic non commemoro ) pluresque anteriores, erroris frequenter reos fecerit. Pestem, considerabam morborum calamitosissimum, in quo, aegrum quisque descreret, & infidi auxiliatores, arti suae diffidentes, ocius fugerent, quam indocta plebs, rudesque Pestis curatores. Imo & Quintium Praeceptorem suum, carpserit saepius, quem tamen ( licet empiricum ) in plerisque se secutumtestatur. Proposui itaque auum unum, dicare miseris contagio imbutis. Quanquam tum nullum, praeter triuialia, medicamen, mihi enotuerat; Sed quid erit illis detrimento, tritam uiam calcatis, securum autem medendi tramitem ignorantibus? ( 10 ) Quis enim intellectum habet, quem non accepit gratis? Deus tamen, a tamatroci hoste, meam praeseruauit innocentiam. Hippocrates nouerat certo, depopulantem curare Pestem, & cum illo ista scientia obdormiuit, sic uolente Altissimo. An posteri proin culpandi sunt? fateor quidem, errores Scholarum, imprudentiae culpa, non uenisse, si dona semper pendeant ex datoris uoluntate libera, illaque non emergant ante iustam dierum, atque maturam plenitudinem. non est enim uolentis, neque currentis; sed duntaxat miserentis Dei: At semel propositos errores noluisse agnoscere, hoc tum saltem in reatum cadit. prout spernentis culpa est, ueritati propositae non acquieuisse, & manum attulisse illi. Confessio Authoris 1. Murmur Authoris. 2. Dixi ergo mihi, Quis te uanus abduxit crior? Medici in Hybernia praeseruntur Italis. 3. Romani citra Medicos, uixere melius. 4. Somnium ostendit suam animam Authori. 5. Modus mentis in intelligendo. 6. quod magni momenti futurum proximo sis meditatus, si tuas disputatiunculas Academiae irriserint, & pedibus calcauerint? Qualis uicariatus mentis. 7. Qualis animae apparentia. 8. Mens petiit ab Authore intentionem nabitam in scribendo. hunc librum. 9. Et licet non in finem gloriolae tuae scripseris, uana tamen sunt omnia, in manibus hominum. Subter fugium Egoitatis in Authore. 10. Responsio mentis. 11. Confessio uanitatis incidentalis. 12. Putasti quidem, si secus faceres, quod talentum concessum sepeliisses. Quod Author uiderit post poenitentiam. 13. Altera uisio intellectualis. 14. Poenitentia Authoris. Cum perlegissem hunc meum Equidem nonne Romani, per quingentos annos absque medicis, & longe feliciori sanitate uixerunt, quam postmodum Graecis deuictis? unde Medicos clanculum receperunt: felix nonne aetas esset, si aculei theoriae, una cum tribulis & spinis terrae, cremarentur, relictisque pone zizaniis, solo tritico uesceremur? laborem, contentumque libri, uno uelut puncto, compraehendissem in Intellectu abstracto, dixi, cum suspirio: " O curas hominum? O quantum est in rebus inane! " Quorsum conuenit errores Scholarum persequi? Certe nescio, an fatigatione legendi, an uero obrepente somno, hae ueritatis iniuriae, responso indignae, animum meum terrerent. Quidue utilitatis sentiet Christianus orbis? siue nouerimus morbos prodire ab entibus conceptis; ( 4 ) Saltem magna mox quies me inuasit, & incidi in somnium intellectuale, satisque memorabile. siue demum a caloribus, fictisue humoribus scaturire? miser enim, an non in uanum laborasti? Uidi enim animam meam satis exiguam, specie humana, sexus tam discrimine liberam. Quorsum enim tantus Theoriae nitor? nonne haec cuncta fomitem praesumtionis habent? Confestim in spectaculo admiratus haesi, nesciens quaenam in me esset Egoitas, quae animam a se distinctam cerneret, intelligeretque intellectum extra se? ( 2 ) Memini namque magnates Hyberniae, dare agrum domestico medenti, non quidem qui ab Academiis institutus rediisset: sed sanaret aegros. ac tum subiit in animam lux quaedam, cuius comparatione, lux uisibilis huius mundi, uisa est continere seculentas tenebras. Habet nempe is librum, ab Atauis sibi relictum, remediis refertum. Adeoque libri haeres, semper agri illius haeres est. Nec enim lux ista diuersa erat ab ipsa anima. ( 5 ) Ideoque non habebat aliquid sui simile, in sublunaribus. codex iste, signa morborum depingit, ac remedia uernacula. feliciusque sanantur infirmi Hyberni, ac longe fortiores sunt, quam Itali, qui pagis singulis, suos habent Medicastros, e cruore miserorum uiuentes. Tunc statim compraehendi, quod qui nunc una cum carne sumus, per eandem, a uero lucidoque intellectu, abstrahamur: quodque animaintelligat in pace, ac quiete, non ambiguo, B 3 Sed oculus, erat unicus glebulus, lucidus, quale uidetur astrum Ueneris, eminus. Qui oculus, licet esset longe fulgore pulcherrimus: sua tamen insuetudine, me perculsit. guo, extortaeque rationis ductu, coecas ueri Imagines, intricatas fallacias, ac ueri persuasiones, infaustas plerumque, sibi inducens: Lucebat autem tam intro, uersus fundum animae, quam extra per totam animam. nec excursu ad similia gaudens, similitudines, atque harum proportiones, per relationes defaecans, adaequaret, nec deorsum ad substratas facultates, in analysin, atque synthesin pronas, se demitteret: Dimisitque radium, in splendorem intelligentiae illius, occultae prius, quae sibi Egoitatem discretam fabricauerat. ( 8 ) Petebat autem ab animae sensitiuae thymosi, siue animositate, computum. neque diuersis certitudinum afflatibus, passionibus, & infirmitatum confusionibus, agitata, cuncta ponderaret. ( 6 ) Sed notaui, quod cassa iam, mentis priori Maiestate, oborta esset generatio altera. An uidelicet in huius libri compositione, semper resignata uoluntate, cuncta nude obtulisset, in placidissimam Dei bonitatem, atque nutum? In qua, anima sensitiua, mentis uicariatum ageret. An nimirum, unquam quippiam de se praesumsisset, instar occupatorum, tota sui uita, de titulo sepulchri cogitantium? quidue de se sensura esset posteritas? Quae cum cognitione confusanea, determinationum, atque disciplinarum excitamento indigeret, ueri intellectus locum iam complet, sibi arrogat omnem Egoitatem. ( 9 ) Ast Egoitas, tanquam Intellectus discutientis lumen, tolerare recusans, se conabatur intra corpus demergere, examen contemplatiuae ueritatis subterfugiendo. Sed in eiusmodi uisionibus, quibus Intellectus appraehendit Egoitatem: haec stat, uelut praeter corpus. Hinc namque didici, contingere, quod ipsi non percipiamus, nos aliquid intelligere, quamdiu principale agens, huius miserae, atque caducae intellectionis, uim suam, usque ad sensus limites, non traduxit. Quapropter non potens se abdere, a radio animae, qui illam translucebat, insueto prorsus modo, diuerticulum quaesiit: Quare etiam, nec reminiscimur nos intelligere, nisi per oeconomiam sensiuum, eiusmodi actio in nos propagetur. quasi prae uerecundia rei, ac loci nouitate, petiit inducias perendinas, sperans uno fortassis crastino, Intellectum, coepti fore immemorem. Nec enim idcirco aduertimus nos scire, nisi quando facultatum fit mutua quaedam traductio, ac uelut actionum anguli, aduersis agentibus scenicis, circa medium complicentur. In hac igitur intelligentiae dualitate constituto mihi, ob animam uersata est comminatio Domini, sustitias nostras iudicaturi ( I Eccl. 13 ). Ast dixit anima. ( 10 ) Quaeque dies suum onus habet, suumque desiderat computum, dilatione non est opus, ad ueritatis confessionem, cras quoque nil suppetiarum est daturum. Sic itaque subductio, atque mora sunt sublata. Quod proposueram inuestigare omnes res, quae sub sole sunt; ( 11 ) Tunc igitur fassa est Egoitas; Quodque Deus ter gloriosus, filiis hominum, singulis occupationem suam dedisset, ut seipsos exerceant. ( 7 ) Statuit igitur anima seipsam examinare, in proposita sui Imagine. Iuxta illud. Fateor, lubensque detestor, quod me subinde contamina uerit, generalis hominum fragilitas, ad consuetudinem composita, credens, quod honos, omnes merito, & ex condigno, aleret artes, iuxta Gentilium dictamen. Quo dicto, ipsa Egoitas, sensit suam turpitudinem. " Quis enim scit, quae sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est? " Postmodum aperuit tum anima palpebram oculi dexteri. Atque inde adhuc magis, Intellectus, moerore confectus quasi suspirauit: Erat enim non quidem specie oculi humani, tunicis, prunella, & liquorum diuersitate distinctus: At si homo, donum sibi appropriet, aut a sua origine decerpere ausit, quanquam sibi euanescat flos; cognoscens meam intelligendi, & nimis aerumnosam egestatem, in corpore, quae adhuc nihilominus gestiret applausu hominum, & uana gloriola potitus dubia. manet tamen carptor, debitor sponsi fructus. Enimuero speciali priuilegio, soli Deo, competit omnis honor, & gloria. Cognoui ergo quod bellum indixissem Deo, & induxissem alienationem in uniuersum, uano conatu. ( 14 ) Donum ergo Dei, decreueram deinceps relinquere in sua arbore, nec quicquam mihi arrogare decerpendo, fateorque lubens, meam praeteritam ingratitudinem erga arborem. Siquidem ordo rerum uniuersalis, est, ut omnia primario, ultimato fine, atque totaliter, sint in honorem Dei. Quia quidquid eius habeo, gratis elargitum est, & ad tempus, mihi conditionaliter concessum. Itaque ut labor meus, non esset omnino reprobus, ( procul adhuc abonitate ) necesse fuit penitus, hanc mei notam, piari serio. Caeterum ex fundo animae, detestor uanam stultamque ignorantiam meam, quod donum istud, peregrino radio in me cadens, in me reflectere, primitus putauerim. Nam ut ex fimo, fumus putidus: Quocirca huc spectabat, exspectabaturque poenitentia superne, cum efflagitatione. Ita ex literis, fastus liturae ascendit. Delectabar nempe ente rationis potius, quam ueritate solida: putans fore, post mortem honorificum, quod nemo merito magnifaciet, honorem nempe fore, applausum multorum, iudicio errantium. Qua ad ueniente, alter tandem oculorum se pandit. ( 12 ) Uidi enim tum, quod omnium rerum, quae subsole sunt, indagatio, esset donum bonum, descendens a Patre luminum, in filios hominum, ad occupationem, seriamque aliquam emendationem praeteritae inscitiae, alias periculum inanis complacentiae, latere subinde infestare. Horreo igitur, repudio ex nunc, atque renuncio laudibus, quascunque unquam aliquis, mihi daturus est. Nunc demum sentio, quas labes habeat uanae gloriolae amor, qui bellum aperte eidem indixi. Sciens, imo sentiens, ex praeterita uisione, quanquam facile sit laudem non capere, dum non datur: Quamobrem, rogaui supplex Dominum, pro suae pietatis complacentia, cum uanitatis meae omnimoda displicentia, quod mei parceret, atque egoitatem semper in me, reflexam, mortificare dignaretur. ( 13 ) Interim resoluto animo decreui, hunc librum igni sepelire: attamen difficile esse, eadem non delectari, dum offertur. quod ipsum quoque praestitissem, & exsequi paratus iam eram. nisi altera intellectualis uisio, se mihi obtulisset: Quia expertus sum quam horridum sit, in futuro seculo, gloriam totam Deo debitam, aliqua ratione friuola, sibi ex parte attribuisse. Uidi enim coram, arborem longe pulcherrimam, quasi per totum horizontem expansam, cuius magnitudo, & amplitudo, me insigniter stupefecit. Desiderabam ergo, ut liber hic, pro communi bono emergeret, suppresso nomine, ut auram uulgarem testarer me contemnere posthac. Sed obstat Potestatum decretum. Erat conspersa floribus innumeris, odoriferis, colorisque placidissimi, ac luminosi: " Omnis anima subiecta est potestatibus. quorumque singuli, gemmam a tergo habebant, fructus uadem. Onum. igitur de tot myriadibus, mihi decerpsi, Et ecce odor, color, totaque gratia floris, confestim periere. Eodem instanti, datus est mihi uisionis intellectus. " Iuuet me Deus, fons omnis luminis boni, ut pergam serio meipsum irridere, dum quandoque a tergo, ac subinde a latere, antehac uana praesumtio irrepsit, ne posthac amplius me infestet quoquam modo. Nimirum dona Dei singula, esse florum instar, & gloriosiora, quam Salomon in suo throno: Irrorabit super sata, si fortassis ipsi placuerit, crescitura, quae in usum proximiseminaui. magnarum scilicet exspectationum, si in arbore remanserint. Opto interim, Christi fideles, me indignum, malum, nescium, atque temerarium iudicari, modo proximus inde non senserit detrimentum in medendo. Imo si haec mihi non cesserint in reatum, id abyssalis clementiae tribuo, quae omnia uertit in bonum, se diligentibus, propter sui immensam bonitatem. Non enim inutilem, atque inscium me aestimauerit frustra. Cui meas uanas laudes, suppliciter, ex meae confessionis, & depressionis infirmitate offero, retribuo, atque suppono. Studia Authoris. 1. Ortus, & uita Authoris. 2. ( 3 ) Comperi, me litera inflatum, & uelut manducato pomo uetito, plane nudum, praeterquam quod artificiose altercari didiceram. Author risit laruatas Professorum industrias. 3. Nuditas Authoris. 4. Solidiores scientias in otio prosecutus. 5. Tum prius enotui mihi, quod nihil scirem, & scirem, quod nihili. Uilescebat Astrologia. 6. Canonicatum spreuit. 7. Quis profectus studiorum Louanii, apud Iesuitas. 8. Displicuit Stoicismus. 9. Stoicismum spernendum ex mandato. 10. Sphaera namque in Physicis aliquid scientiae promittere uidebatur, cui idcirco Astrolabium, usum annuli, & theoricas Planetarum adiunxeram; Casu uelut in Medecinam raptus Author. 11. Defectus herbariorum. 12. Medecinam tantum superne defluere, Ideoque non posse tradi per regulas. 13. Logisticen simul & Algebram, loco oblectationis, quoties aliorum lectio taedia adduxerat, colebam: Non doceri per Authores, scientia infusa instructos. 14. Impostura cuiusdam Professoris Medeci. 15. Cur studium Iuris reliquerit. 16. Quanta authori ariditas, & nuditas a studiis. 17. Quid egerit pro studiorum initio. 18. Quibus elementa Euclidis nectebam, hancque doctrinam, socialem feceram genio meo, eo quod ueritatem contineret. Praxis detexit nuditatem medentum. 19. Oratio pro Scholarum erroribus. 20. fortuito autem, ars Cyclognomica Cornelii Gemmae, uelut altera Metaphysica in manus uenit. Quae cum Nicolaum Copernicum unice commendaret, non destiti, donec eundem mihi familiarem fecissem. Promissus Raphael in somnio. ( 1 ) Anno 1580, totius Belgii calamitosissimo, Parens meus obiit: fratrum ac sororum postremus, & uilissimus ego. In studiis enim educabar. Unde didici uanas excentricitates, alium coelorum gyrum, adeoque non impenso tempore dignum, quidquid de coelis magnis laboribus acquisiisse praesumebam. Anno autem 1594 cursum Philosophiae absolueram, qui erat mihi decimusseptimus. Coepit itaque uilescere studium Astronomicum penes me, quod parum certitudinis ac ueritatis polliceretur, Inania uero plurima. Itaque cum solam matrem haberem, uidebar Louanii, totus mei iuris & arbitrii factus. Peracto ergo cursu, cum nil solidi, nil ueri scirem, titulum Magistri artium recusaui; Quocirca uidebam neminem ad examina admitti, nisi tunica talari, & cuculla laruatum, quasi uestis doctrinam sponderet; nolens, ut mecum morionem professores agerent, Magistrum septem artium declararent, qui nondum essem discipulus. ( 2 ) coepi cognoscere, quod Professores, ab olim, iuuenes, in artibus proponendos, ludibrio exponerent: Quaerens itaque ueritatem, & scientiam; non autem apparentiam, me scholis subduxi. delirii quoddam genus in professoribus, adeoque in toto mundo admirabar, ut & simplicitatem credulitatis luuenum. Canonicatus opimus mihi promittebatur, modo Theologiae me emanciparem; sed deterrebat me S. Bernardus, quod peccata populi comederem. Contraxi me in calculum, ut saltem meo iudicio cognoscerem, quantus essem Philosophus; an ueritatem, an scientiam adeptus, ipse examinabam. rogaui autem Dominum esum, me dignaretur eo uocare, ubi maxime ipsi placerem. " & ne nos inducas in tentationem ", etc. Annus enim erat, quo Iesuitae Louanii coeperant docere philosophiam, Rege, Proceribus, & Uniuersitate, inuitis; Datus est mihi nimirum intellectus, quod sine peculiari gratia, ad quaslibet actiones, nil nisi peccatum nos exspectet. Quo conspecto, & saporabiliter cognito, admiratus sum priores meas ignorantias; Idque cum illis a Clemente Viii uetitum esset, discipuli uero illorum, ad gradum aspirantes, ad Pedagogia confluxissent, caeteros uero, ac ditiores, plausibili studio alliciebant Geographico: & cognoui, quod Stoicismus me, inanem & tumidam bullam, inter abyssum inferni, & mortis imminentis necessitatem, detineret. Cognoui inquam hoc studio, specie mediocritatis, fieri me arrogantissimum: alterque Professorum Martinus del Rio, qui prius Iudex Turmae Hispanicae, ac dein in Senatu Brabantico fessus, ad Societatem allectus, confluxerat, Disquisitiones magicas exponebat. Utramque lectionem suscepi auide. quasi libertatis arbitrii fretus, gratiae diuinae renunciarem, ac quasi, quae uellemus, per nos metipsos efficeremus. Absit tale nefas, dixi. Quapropter istam blasphemiam, Paganismo quidem indulgendam; Ac tandem pro messe, solas stipulas inanes, rapsodiaque pauperrima collegi, iudicio priua. ( 7 ) Interim ne hora absque fruge euanescere, trini L. Annaeum Senecam, qui mihi impense placuit, ac praesertim Epictetus. at Christianum dedecere censui, adeoque Philosophiam Stoicam, hoc titulo, odibilem censui. Uidebar itaque in morali Philosophia, ueritatis succum reperisse: statim dein cogitaui, hanc esse, pro qua Pythagoras, tot annorum stricta exigeret silentia, iudicium excellens, ac propterea obedientiam insignem. Tandem paucis mutatis uidebam Capuccinum, esse Stoicum Christianum. Arrisit quidem studium pro aeternitate: sed pro tanta austeritate, obstabat ualetudo tenerior. ( 9 ) Interim cum nimia rerum aliarum lectione, taedio afficerer, ac fatigarer, recreationis ergo, Mathiolum, ac Dioscoridem uoluebam, ducens mecum, nil mortalibus aeque necessarium, quam Dei gratiam, in uegetabilibus admirando, propriis ministrare necessitatibus, fructusque eorundem carpere. ( 10 ) Mox dein comperi, a diebus Dioscoridis, nil artem herbariam increuisse; Oraui Principem uitae aliquoties, uires daret, quibus nudam ueritatem contemplarer, immediateque amarem; quinimo hodie ab ipso traditis herbarum iconibus, nominibus atque faciebus, plantarum, utrimque duntaxat disputari: auxit hoc mihi desiderium Thomas a Kempis, ac deinde Taulerus. nil uero uirtutum, proprietatum, ac usuum, esse adiectum priori inuentioni, atque historiis: Praeterquam quod posteri, confinxerint gradus qualitatum elementariarum, quibus tota herbae crasis tribuenda est. Cumque per Stoicismum, me proficere in perfectione Christiana praesumerem, & certo fiderem, tandem post aliqualem in isto exercitio moram, & fatigationem, incidi in somnium. ( 8 ) Uidebar factus Bulla inanis, cuius diameter, a terra, in coelum usque uergeret: superne enim immineret sarcophagus, inferne uero, loco terrae, abyssus erat obscuritatis. horrui immensum, simulque excidi extra omnem rerum meique notitiam. Ad me uero rediens, intellexi unico conceptu: At cum ducentas forte herbas, unius qualitatis & gradus, diuersas habere proprietates comperissem, atque aliquot diuersarum qualitatum, ac graduum, symphoniam ( puta in potionibus uulnerariis, habere, in productione eiusdem effectus, coepere mecum uilescere, non quidem herbae, ( pentacula diuini amoris, ) sed ipsi Herbarii: Quod in Christo Iesu uiuimus, mouemur, & sumus. cumque causam instabilitatis effectuum, tantaeque obscuritatis, in applicando, ac medendo, mirarer: Quod nemo, uel nomen Iesu, ad salutem dicere, sine peculiari gratia Dei, possit. Quod continuo orandum sit; ( 11 ) Inquisiui, num esset liber aliquis, tradens axiomata, & Regulas Medecinae? Rebat namque medecinam doceri, ac per disciplinam tradi posse, instar artium, & scientiarum, adeoque esse traditiuam: Legi itaque Institutiones Fuchsii, & Fernelii, quibus totam Medendi scientiam, uelut per Epitomen, me inspexisse cognoui, & subrisi mecum. Siccine scientia medendi traditur, absque theoremate, & doctore, qui ex Adepto medendi donum hauserit? Itane tota naturalium proprietatum historia, clauditur qualitatibus elementariis? Non autem, quod esset merum donum. ( 12 ) Saltem cum Medecina sit scientia, donum bonum descendens a Patre luminum, cogitabam, quod haberet sua theoremata, suosque Principes Authores, scientia infusa instructos, quibus, tanquam Besaliel & Ooliab, Spiritus Domini inspirasset morborum omnium causas, & cognitionem, simulque scientiam proprietatum rerum. Cogitabam itaque hos illustratos, esse antesignanos Professores medendi. ( 15 ) Itaque legi opera Galeni bis, semel Hippocratem ( cuius Aphorismos paene memoriter didici ) totumque Auicennam, & tam Graecos, Arabes, quam modernos forte sexcentos serio, & attente perlegi, ac per locos communes annotans, quidquid singulare mihi in iis, & calamo dignum uideretur. Inquisiui inquam, an non esset alter, qui descripsisset uegetabilium dona, proprietates, applicationes, & conuenientias, ab hyssopo usque ad Cedrum Libani? Tandem collectam supellectilem relegens, cognoui meam egestatem, piguitque me insumti laboris, atque annorum. ( 23 ) Respondit mihi professor quidam Medicinae, nil horum in Galeno, uel Auicenna desiderari posse. At cum non essem credulus, nec apud scriptores reperirem certitudinem quaesitam, illam suspicatus sum iuxta ueritatem, quod dator Medicinae, maneret continuus eiusdem dispensator. Itaque anxius, & incertus, cui professioni me resignarem, respexi ad populi mores, leges, ac Principum placita; Cum scilicet libros omnes, eandem cum institutionibus cantilenam canentes, animaduerterem, solidi nihil, nihil quod scientiam ueritatis, aut ueritatem scientiae sponderet. ( 16 ) Interim uel ab initio, comparaueram a Mercatore, omnia simplicia, ut tantillum singulorum penes me seruarem, deinde ab Amanuense officinarum, siue simplicium collectore, habui omnes plantas usuales patriae nostrae: uidi ius, esse traditiones humanas, incertas proinde, instabiles, & ueritatis expertes: sicque plurium cognitionem, per uultum eorundem, didici. ( 24 ) Quippe quod in humanis nulla esset stabilitas, nullaque scientiae medulla; Simulque perpendi mecum, quod faciem quidem simplicium, & nomina agnoscerem: nil minus autem, quam eorundem proprietates. uidebar inutilem uitam transigere, si in placitis hominum illam traducerem. ( 17 ) Uolui itaque comitari practicantem Medicum; mox insufficientiae, incertitudinis, & coniecturarum medendi, me etiam atque etiam poenituit. Cognoui denique, meipsius gubernationem mihi sat fore difficilem, iudicium uero de bonis, ac uita aliorum, esse obscurum, & mille spinis obnoxium: Noueram quidem problematice disputare, de quouis morbo; Quapropter prorsus studium iuris, aliorumque regimen, abnegaui. at ne dolorem dentium, radicitus curare sciebam, uel scabiem. Ex altera parte instabat uitae humanae aerumna, & Dei uoluntas, qua quisque se tueri debet, quam potest longissime; Uidi denique febres, morbosque obuios, nec certo, nec scienter, nec tuto curari: Grauiores autem, & qui non sponte cessant, plerumque incurabilium in catalogum destitui. propendebam autem singulari auiditate, in rerum placidissimam naturalium cognitionem: & pro ut anima, serua aduenit suis inclinationibus, omnino in scientiam naturalium, insensibiliter lapsus sum. Subiit mihi tum in mentem, quod ars medendi, inuentum esset impostura plenum, citra quod Romani feliciter quingentos egerant annos. Reputaui, artem medendi, Graecorum, falsam esse: remedia uero ipsa, aliquot uelut experimenta, iuuare absque methodo non minus: Quod cum a multo taedio, & animi fatigatione, intense orassem, forte in somnium deductus sum, & uidi totum uniuersum, in conspectu ueritatis, tanquam aliquod informe chaos, quod merum pene nihil esset. quam quod eadem remedia, cum methodo, plerosque fallerent. Et hausi inde conceptum unius uerbi; Utrobique, canonum medendi, in complexionum diuersitatibus fundato. Quid significabat mihi, quae sequuntur. Ecce tu, & quae uides, sunt nil. quidquid urges, minus quam ipsum nihilum, in conspectu Altissimi. torum, fallaciam, atque incertitudinem depraehendens, dixi, corde moesto, Bono Deus: Ipse scit fines omnes rerum agendarum; ( 18 ) quousque eris mortalibus succensus? tu, tuae saluti saltem intendas. qui hactenus ne unam ueritatem, medendo tuis Scholis reclusisti? quousque populo te confitenti, ueritatem denega bis? Imo in isto conceptu, erat preceptum intrinsecum, quod fierem Medicus, & quod mihi daretur quandoque ipsum Raphael. hisce diebus plusquam praeteritis necessariam? An tibi placet holocaustum Moloch? uis tibi uitas pauperum, uidua rum, & pupillorum, sub miserrima morborum incurabilium tortura, & desperatione, consecrari? Actutum ergo, ac deinceps per triginta solidos annos, subsequentesque ordine noctes laboraui, meis impensis, ac uitae detrimentis, ut uegetabilium & mineralium naturas, atque proprietatum cognitiones, adipiscerer: Quomodo ergo non cessas, tot familias perdere, per medentium incertitudinem & ignorantiam? Concidi in faciem, & dixi. Domine, ignosce: interim non sine oratione, lectione, scrutinio rerum, errorum meorum trutina, & experientiis diurnalibus conscriptis uixi. si fauor in proximum, me extra limites abripuit. Condona, condona Domine, indiscretae charitati meae; nam tu es radicale bonum ipsiusmet bonitatis. Tandem cum Salomone cognoui, me, frustra adhuc plerumque spiritum meum torsisse, uanamque esse scientiam omnium, quae sub sole sunt, uanas curiositatum indagationes. Nosti suspiria mea, & quod fatear, quod nihil sim, sciam, ualeam, possim, & habeam, sim egenus, nudus, uacuus, inanis: Et quem Dominus esus uocauerit ad sapientiam, ille, & non alius, uenturus est, Imo qui ad fastigium peruenerit, minimum adhuc poterit, nisi Domini fayor benignus affulserit. da Domine, dascientiam creaturae, ut creaturam tuam in time noscat, se primum, caetera praeter se, propter mandatum tuum Charitatis, ultimo in te, omnia, & super omnia. En sic adoleui, factus uir, & nunc quoque senex inutilis, & ingratus Deo, cui omnis honor. Ratio non est lucerna, de qua Salomon. 20. Uenatio Scientiarum 1. Mens non est rationalis; si Dei imago. 2. Scholarum opinio de Ratione. 3. In qua parte habitet syllogismus. 21. Uisio somnialis de Ratione. 4. Mentis dialogus cum ratione. 5. Prima impostur: Rationis. 6. Mens elegit intellectum. 7. Ratio generat caliginosam scientiam. 22 Scientiae praemissarum, sunt a lumine lucernae. 23. Mens non fallitur, nisi a siua ratione. 24. Ratio sepelit intellectum. 25. Suspecta euadit Ratio, propter imposturas. 8. Taedium mentis, de ratione. 9. Ratio a peccato incoepit. 10. Ratio noscitur in pauperrima sui nuditate. 26. Animae separatae a corpore, qualis sit scientia. 11. Intellectus recusat usum Rationis. 27. Ratio & ueritas, sunt disparata in suis radicibus. 28. Mens, uestes Rationi detraxit in aufugio. 12. Ratio non conuenit cum cognitione conclusionis. 29. Rationis definitio. 30. Ex abusis, Ratio intrat in consilium mentis. 13. Defaecatissima Ratio, est adhuc fallax. 31. Ratio grauat mentem. 14. Quid Rationalitas & Ratiocinatio. 32. Quid ueritas intellectualis. 33. Ratio ad se ipsam reflexa, multos parint errores. 15. Ars magna Lullii uentilatur. 16. Imaginatio est modus intelligendi obliquus. 34. Modus separandi Rationem a se. 17. Bruta esse ratiocinalia. 35. Uituperosum rationale, pro homine Ineffabile lumen intellectuale. 18. Sensus immortalitatis animae. 19.. C 2 mine. 36. Uera definitio pro homine. 37. Fert enim opinio Scholarum indubia, quod Deus nil pretiosius largitus sit homini Ratione, per quam solam a brutis distinguimur, cum Angelis uero symbolizamus. Scholae plus Aristoteli, quam Paulo auscultant. 38. Animal, in definitione hominis, est naturae corruptae. 39. Sic quoque & ego, a teneris annis persuasus, credidi. Quale Rationis sceleton. 40. Progressus ad scientias uenandas. 41. Duplices imagines in anima. 42. Sed postquam discretio adoleuisset, & animam meam semel intuitus eram, prorsus aliter sensi: Ubi sistatur mentis progressus. 43. Progressus uerior quomodo fiat. 44. Nona Intellectio, siue labor Sophiae. 45. fateor interim, me malle sapere in occulto, quam uelle uideri sapere; Intellectum coincidere cum intellectis, & quomodo istud fiat. 46. plus autem semper discere auidum, quam docere annisum. Quare fiat transmigratio intellectus. 47 Memoria, & uoluntas absorbentur. 48. Quidditas cogitationis Intellectualis. 49. Attamen debui quaedam docere, ne talentum susceptum defodisse, reperiar. Quomodo Dei Imago fulgurat. 50. Qui mens intuetur intellectum sub forma arrepta. 51. Rabbinorum error, de hoc statu animae. 52. Qualitas intellectus, dum stat in isto lumine. 53. Quare, & quomodo Intellectus se transformat. ( 3 ) Quamobrem Ratio semel se ostendit, in quadam uisione, animae meae, in forma spissioris, & caliginosae nebulae: 54 Quomodo intellectus seipsum aspicit. 55. Qualis sit intelligibilitas. 56. Quomodo anima seipsam intelligens, intelliget quae libet alia. 57. & proponebat, se esse nutricem, ductricem, & tutricem mentis, a Deo sic ordinatam, ad omnis, etiam solidi boni, consecutionem. Unde ista intelligendi difficultas. 58. Accidentia cur non comprehendantur per Intellectum. 59. Errores Scholarum circa diuisionem Intellectus. 60. In intellectualibus, pati, nobilius esse quam agere. 61. Imo protestabatur, se esse clauum cursus uitalis, proram, & puppim mentis, atque adeo inuentricem omnium scientiarum. Aristoteles non cognouis uerum intellectum. 62. Primo enim intuitu, gratulabunda anima. Fantasia non penetrat res, nec uicissim res intrant in eam. 63. Octo axiomata de Intellectu, quae nesciuit Aristoteles. 64. Rationem suscepit, penes se quiescere optauit, cum beneplacito, in gaudio, & iubilo. Diuisio Praedicamenti Substantiae. Quia sic olim mens sibi persuaserat, sic edocta. ( 4 ) Attamen mox, ne credulitatis lenitate peccaret, adorsa est Rationem propriis armis, dicens. Uenatio Scientiarum, Incipit a Nosce Te Ipsum. Si itaque ratio, in mei seruitium, es destinata, non ego te; sed tu me, sequi debes: ( 1 ) Ratio putatur uita animae, siue uita uitae nostrae. Quippe, quae nil affirmas, uel demonstras per discursum, quin ego id tibi prius ingenuerim. Ego autem credo, quod omnipotens, sit solus uia, ueritas, uita, lux, uiuentium, & rerum omnium; Quo pacto ergo iam discipula, supra magistram, filia supra parentem, tutelam praetendis? non hoc est autem Ratio. Argumentum istud primum ex mea arrogantia, docuit me, nil superbia, animae esse uicinius: Atque ideo quod mens nostra debeat esse Intellectualis; non autem rationalis, si Dei simulacrum proximum referre debeat. quam tamen elationem, ex inobedientia oriundam, pallio uirtutis texit. ne scilicet credulitate abduceretur. Respondit autem Ratio; non quidem categorice: Paradoxon istud elucidandum, ad scibilium cunctorum, Adeptorumque in primis inuestigationem. Uoto meo, omnis Philosophia incipit, & procedit a cognitione sui ipsius: uerum duntaxat, ut formidinem in mente generaret, & sic scrupulositate, illam in uota sua traheret. siue physica illa fuerit, siue moralis. Dixit nimirum, Salutem animae nullam, absque ratione acquiri; ( 2 ) Intellectum itaque, atque nostri cognitionem abstrusam, proponam, quantum mea assequor tenuitate. ( 5 ) Perituros uidelicet mortales, sub sensuum illecebris, nisi per Rationis habenas uitia coercerentur. Cui indignabunda mens, ait: Apage! nil horum ex te, aut per te: quorum cognitionem ex fide, & exsecutionem, ex clementia, suscipio. Imo fides iubet, quod pro se, te deseramus. Hausit ergo mens taedium, ab rationis Imperio, magisque, quod sciret rationem, suae oeconomiae domesticam, praesumeret uero pedissequa, totum mox animae dominium. Centum namque sectiones, & rimas in fide, tua peperit flexilis impostura, etiam defecatioribus uiris. Recordataque mens uerbi diuini, quod " domestici eius " sint " inimici eius ", nauseam super Ratione concepit. Quaelibet autem sectio, suam habet sophismatis rationalem inductionem. Quia Ratio, parit utrobique, tantum putationem, loco fidei. Et utrimque auersio, non dum sat fundata esset, tamen uires acquisiuit eundo. fides autem, ex gratia est: non ex te subdola. Inde ergo, initio coepit anima Rationem, non amplius ut partem, aut potestatem sui, contemplari; Quae sagacissimos quosque, in te confidentes, deludis, atque misere abducis, ad barathrum miseriarum. sed uelut peregrinam hospitem, ab esse mentis, planedecisam, atque neutram. Finaliter considerauit mens mea, per fidem, quod ueritatis tantum unica esset forma, & essentia: Idque postquam anima, per fidem sciret, se a corpore semel separatam, non amplius rationis indigam: ( 9 ) hanc proinde esse caducam, mortalemque; & quod omnis intellectus, semper, tantum esset uerorum. ( 6 ) Quocirca in electione, rata est mens mea, intellectum prae Ratione, magnifacere. imo & cum morte nobis aduenisse, in naturae corruptione. ( 10 ) Scit nempe mens, se post mortem, habituram omnem suam cognitionem simul, plenam, nudam, non successiuam, non ui praemissarum extortam, non expugnatam, non fallacem, disputabilem, aut dubiam. Ideoque coepit uereri, ne Ratio, quae tot hominum myriades, specie pietatis, ueritatis, & Religionis, sub multiplicate errandi, uafre falleret, tanquam placida adulatrix, & callida seductrix, ipsam seduceret. ( 7 ) Suspicataque est ergo mens, quod Ratio, nedum in fallaciam, & suiipsius obsequium, fingeret suadelas, quoties mens, eam in Iudicem, siue Assessorem, deligeret: Nec se a morte, facturam demonstrationes, ut unum ex altero concludat, trahat, cogat, diducat, uel reflectat, siue id fuerit ad concipiendum, siue uero ad notificandum. ( 11 ) Rationem ergo caducam, etiam ab anima fugitiuam, mens apprehendit chlamyde, illamque omni ueste, in nuditatem usque, spoliauit: uerum etiam, quod Ratio, plane se in parasitam, & in seruitutem daret desideriis, etiam summe religiosorum: plusque putationis, temeritatis, & stoliditatis, quam scientiae, ac ueritatis, secum adduceret. Atqui tum menti confirmatum est, quod Ratio, nobis relicta, aduenisset, tanquam stigma a tortore, in calamitatum, casusque nostri memoriam. Quippe quae facile per linguas, nunc ad unum, nunc uero ad alterum extremorum, nutabunda flecteretur: Et quod scientia boni & mali, esu pomi acquisita, esset ipsissima Ratio, tantopere a mortalibus adorata. rationesque ubique inueniret, fingeret, & substerneret, iuxta placita desideriorum. Deinceps itaque, annisa est mens recedere, non quidem contra, sed ab Rationis usu: ( 12 ) abstinendo scilicet ab omni discursu, in contemplatione rei, ut res est, bona, uera, & ens in actu. Imo non raro ratiocinando procedat, quod extra rationabile excidat, maneatque indefinite indistincta, & in inscitiis incerta, quas tamen enodare pollico batur. Subinde quoque, Ratio, animas dementauit, quae suis persuasionibus nimium confisae, se illi emancipauerant. Id autem non potui mox obtinere, eo quod inuitam animam, ut umbra corpus, continuo comitaretur Ratio, quae iniussa, in mentis concilium aduenit, ex ueteri possessione, & non sat ac curata clausura nostri concilii. ( 8 ) Aliis demum, per insulsas, importunas, indiscretas, & frustraneas solicitudines, filum uitae praecidit. Accidit itaque, quod extra, uel saltem praeter illa, quae per Rationem cognosci, aut suo adminiculo ullatenus concipi possunt, deuenerim uelut per somnium, subter ineffabile lumen. Hocque titulo, adhuc onerosior, tristior, taediosior, & nebulosior mihi fuit deinceps Rationis conuersatio. ( 13 ) Tum siquidem coepi sentire, quod Ratio animam angebat multiplicitate, inani complacentia scientiarum. ( 17 ) De quo nil habeo, quod dicam ulterius: eo quod inuida Ratio, me confestim ab inde abstraxerit. uirtutum ridicula disquisitione tentabat, uitae ornatum promittens, coram mundo, deastram Rationem adorante. Quippe, simulatque nondum mortificata Ratio, subter luminis insuetudinem, caligans, cum mente intrasset, admirationem in me suscitauit, quis, unde, quomodo, & cur eo deuenissem: Quapropter intellectum, & uoluntatem, in sui placita misere trahebat, & memoriam sic onenrabat, ut mox in uirilitate mea, memoria ut asinus, sub sarcina caderet, & defectum acquireret. sicque cecidi extra lumen, in obscuritates miseras, subter diem. Mens ergo, Rationem proscripserat saepe: ( 14 ) sed de nouo, inuitis mentis conatibus, semper subintrauit, hypocrisin doctam detexit, suosque arietes ad debilissimum mentis murum admouit. Meo autem iudicio cunctabatur istud lumen, uix spatium, quo quis tractum, quatuor syllabas pronunciaret. ( 18 ) Ab inde attamen sensi me mutatum ab eo, qui pridem eram. Auram uulgarem nempe pollicita est, ambitionis stulta praemia, sub se foueri ostentans. saltem enim degustaui immortalitatem animae meae, basim fidei, & Religionis, cunctis bonis caducis anteponendam scientiam. Perrexi itaque maiore studio, a Ratione abire: utpote quae me nunquam nuda; sed fallaciter tecta, cum pugna, & imposturis, adorsa erat: Rigiditatem uero uitae, cui tetricam Philosophiam, tunc primum adorsa est, illamque ut morositates dissuadebat, multa passim illicita, fraudulenter excusabat, iuuentutis, uel receptae iam passim consuetudinis priuilegiis: deseruerat me uere nunquam, nisi cum incertitudine. Salomon, uocat spiritum hominis, lucernam Dei. Non enim quod Deus sit in tenebris, uel humani spiritus splendore opus habeat. docta industria, adulationi mentis usque inseruiens, uelut pedissequa insequebatur, fingens rationes ad lubitum mentis, iam inclinatum. ( 15 ) Tandem mens rogauit, quam Scientiam Ratiodare posset? Sed prorsus, quod occultae rerum scientiae, a Patre luminum, infundantur in nos, medio huius lucernae. ( 19 ) Apprehendi quotidie certius, quod Ratio non esset spiritus ille hominis, ideoque neque ista lucerna Dei. cui mox illa respondit, se posse per artem magnam Lullii efficere, ut de quoquo scibili, homo, tanquam omniscius, discurrere possit, cum totius mundi admiratione. Imo, neque lumen istius lucernae: Tum indignata est mens, ac dixit Rationi: Apage, garrula nequam, Sermocinalia enim inprimis detestor. Sed quod lucernae inesset longe aliud lumen, cuius uigore, penetraret scibile sibi permissum, Perspexi nimirum, quod anima non esset indiga, imo nec formatrix syllogismi, eo quod illo uti nolit, semel a corpore sequestrata. Siquidem eius cognitio natiua, longe nobilior atque certior esset, quauis demonstratione, Rationis apice. ( 20 ) Tum denique cognoui, quod neque sensus syllogismum conderet: Itaque certo cognoui, quod Ratio semper animam deserat, cum ariditatis dissuauitate, in tenebris, inquietudine, incertitudine, & amaritudine cespitantem. ( 16 ) Postremo, ut cognoui nullum mihi in natura subleuamen, neque separationem a tam molesto ac taedioso hospite, abdidi me in orationem silentii, adeo, ut quandoque prorsus, & subinde pro parte, me denudarem a Ratione, omnibusque eius appendicibus. sed quod Ratio, demonstrationum formatrix, possideret animalem intellectum, siue imaginationem, mediam inter sensus, & intellectum. Interrogabis, quare lux luceat? aqua sit humida? cedat intranti digito? & c. ( 24 ) Nudam itaque uidi Rationem, & didici, quod in omnem euentum Ratio non pareret, nisi putationem ueri: ac reperies, quod quo res quaeque clarior est, eo eius Ratio sit stupidior, remotior, ac hebetior. quo medio, sepeliret intellectum intellectualem. Tum itaque clare conspexi, quod Ratio uolutetur inter obscuras caligines. Eo quod mens non possit simul amplecti, & sequi duo lumina, tam diuersa. Dein, quod ubicunque nullus est discursus, nullae praemissae; etiam nulla reperiatur conclusio, consecutio, siue Ratio. Putationibus autem, misere mundus ubique abducitur, atque deluditur. Ac primo quidem, quod quilibet putet Rationem, Iconem Dei, & optimum nostri thesaurum, etc. Amabo. Attamen scientia praemissarum est certior conclusione, ( siquidem cum e primo ueris supponatur, atque illa scientia, est in anima, absque Ratione: Petatur Ratio, super dubia quaestione, a decem uiris sagacibus, separatum: quia ante Demonstrationem. ( 21 ) Unde mecum conclusi primum, quod Ratio non generet nisi caliginosam scientiam, siue putationem. & attende quantum ab inuicem discedant, sua quisque Ratione deludatur, & qualiter quisque sua strenue pro putatione pugnet. Tum denique: Quod scientiae ueritatis, rerum, ac praemissarum, prodeant, non quidem a Ratione; Enimuero cum mens mea Rationem sua ueste spoliaret, obseruaui mundum decipi inprimis, propria putatione. ( 25 ) Quod inquisitionem, cognitionis rerum per causas, uocet indagationem, siue inuentionem Rationis. sed ab alio longe initio, intellectuali uidelicet lucernae lumine. ( 22 ) Quocirca mox obseruaui, quod Rationis discursus, extenuet; obumbret, praepediat, & suffocet, nobilem illum intelligendi actum, quo praemissarum scientiae, nobis insertae, cognoscuntur. In eo enim primum detexi fucum, ac miserrimam Rationis conditionem, nuditatemque pauperrimam; quippe apparere erubescit, nisi sub falsi Etymi operculo, ac mendicato pallio. Magis, magisque didici, quod Ratio, procul dein & extra lumen ueritatis; Siquidem Ratio nullatenus est causa, pars, aut essentia causati. eo quod tantum lumen, instar uespertilionum, tolerare nequeat, suo nitedulae splendore, mutuato, contenta. multo minus facultas Rationalis in homine res attingit. Quippe quae nil aliud proprie est, quam discurrendi sermocinalis facultas, nobis, ut mortalibus, a peccato connata. Nam res est id in se, quod est absque reflexione sui, ad aliquem humanae Rationis discursum, inuentionemque. Extima ergo uestis Rationis, larua esto. Causa nimirum, est initium, & origo causati. Ratio autem, nil tale est. Plus inquam, ut sequacem animam, operando fatigo canisque capillis cranium tegat, quam ut intra nos, ueri ueram scientiam producat. Animaduerti denique, quod Scholae Rationi locum darent, in medio essentiae mentis, hancque abinde animam rationalem, uelut essentiali proprietate, denominarent. ( 23 ) Quandoquidem reperi, quod anima, optans scire, per Rationis uenationem, ut plurimum amplectatur media mendacia, & salsas satisfactiones, pro ueritate, in laboris praemium. tanquam Ratio, pro lucerna, illi data foret in intima eius essentia. Cum alioqui, reuera in mente, siue proximo Dei simulacro, nullus sit rationi locus. Sic enim mens decepta, aspicit mendacium, fucum, fraudem, ac in summa putationem, in uicem ueritatis, quamdiu de Rationis imposturis nil adhuc ambigit. Eo quod anima, a corpore separata, non utatur discursu Rationis. Imo cum anima, adhuc corporis inquilina, quidquam intellectualiter intelligit, plane recusat omnem Rationis usum. ( 26 ) Quia quando Ratione utitur, plane saporem corporei fundi refert. Hactenus namque contigit, quod tot sint imposturae, & falsae doctrinae, tam in Religione quam in arte medendi, ut ne ullum angulum Scholarum perlustrem, unde ueritas scopis Rationis non sit euersa. Cum rationalis potestas sit in parte inferiore animae, quatenus corporeis compedibus uinctae. Ratiocinatio autem, siue logismus ( unde syllogismus ) est actus, quo appropinquatur eiusmodi habitudinis conformitas, ad species in imaginatione congenitas, uel ( ut mea fert sententia, suscitatas finaliter. Mox demum sub Rationis denudatione, confestim, aeque friuolum inuolucrum sese obtulit, ex rationis putatione. exuendo calceos rationis, ut reperi in natura plurima, quae intellectus iudicat necessaria, quae Ratio recusat ut impossibilia. Sciui exinde, Rationem non habitare penes intellectum uerum: Quod scilicet, quidquid ueritati affine est, hoc Ratio iudicet Rationabile, & Rationi consonum. sed extra eundem. ( 27 ) Cum tamen Ratio, & ueritas, sint disparata, in suis radicibus. Eo quod in intellectu, immediate sit ueritas: Nam ueritas, est ens reale, uerum: ( 32 ) quia ueritas intellecta, nihil est aliud, quam ad aequatio intellectus, ad res ipsas. Ratio uero, est ens mentale, problematicum, duntaxat apparens. Cognoscit nempe intellectus, res prout sunt; hinc enim ens Rationis, Nonens, putatione matre oriundum. ideoque uicissim uerificatur intellectus, de rebus ipsis, per res ipsas: Quandoquidem esse rerum, de se, est semper uerum: Facultas enim rationalis, atque inde deducta Ratio, saepe falsa, pro ueris amplectitur, & uera pro falsis rident. & essentia illarum, est ipsamet ueritas. Ideoque intellectus, qui super eas fertur, semper directe est uerus. ( 33 ) Sed cum imaginatio, eiusue Ratio, sit modus quidam intelligendi, obliquus, procedens per rationes, & discursus: ( 28 ) Unde tandem serio inspexi, quod Ratio non conueniret cum conformitate rei, per discursum propositae, & cognitione conclusionis, per nos repertae. non autem per adaequationis transformationem: Idcirco, modus iste rationalis, est intellectus abusiuus, & fallax. Utpote Ratio proprie non est iudicium externi hominis, aut suae imaginationis, quo apparentem sibi ueritatem, confricat ad species scientiarum, quas homini rentur innatas. Bonum autem, rectum, unum, & uerum, semper uno, & eodem modo, se habent in intellectu. Unde deuium, imaginatio, tum prius fabricat cognitionem sibi consentaneam. Quia in intellectu, stant in puncto adaequationis: sed malum, curuum, obliquum, falsum, atque multiplex, fiunt pluribus modis, per Rationem, in parte Imaginatiua. ( 29 ) Ast Ratio, magni iste reputatus condus in mente, nil est aliud, quam habitudo praedictae conformitatis, per discursum repertae, cum speciebus, siue ideis connatis, in phantasia. ( 34 ) Certo itaque cognoui, Rationem, in non tam sublimi pretio habendam, ac fuit hactenus. Quae demum conformitas, prout in se confusa, obscura, mobilis: Magisque, quod in brutis Ratio, & discursus, non obscure uigerent: ita instabilis necessario esse debet, ex natura subiecti inhaerentiae. Sic enim, etiam defecatissima Ratio, potest in se esse fallax: Nam quod annosa uulpes, callidior sit iuniore, per discursum rationalem, experientiae reminiscentia confirmatum, accidit. nec necesse est, ut ullam intra se certitudinem cogat, contineat, aut concludat: Imo Apes numerant. Quoniam si sint 30 aluearia, ex ordine locata; ( 30 ) excepta Mathesi, eo quod haec plane consistat in mensuris commensurabilium. Apicula mane euolans, numerat quoto alueari sit egressa, dein non redit, nec intrat, nisi prius renumeret ordinem. quod facile probatur. Conuertuntur enim ideo plures haeretici, per exempla uitae christianae, quam per ratiocinia disputationum. Nam si quintum, aut sextum, transponatur septimo, aut alio loco, numeroque inuerso: Aptitudo demum illius habitudinis, ad species in imaginatione connatas, censeatur 31. rationalitas, uel rationabilitas. apes, quae melle, aut cera onustae redeunt, putantes in suam Rempubl. lectam deponere sarcinam, quintum, aut sextum numeratum alueare repetunt: Reiicio inprimis insulsitates paganismi, in definitionibus, praesertim hominis perpetratas. Cuius ciues, cum sint peregrini, illi aduenienti apiculae, eandem occidunt. Et hoc modo fures destruunt una nocte, cuncta aluearia. Siquidem testimonio S. Anthonii, per B. Hieronymum descripto, Paulus Anachoretarum primus, in diuorum numerum est relatus. Serpens namque caeteris animantibus callidior erat. Unoque exemplo, mille instar, discursum rationalem in bestiis conformabo. Eiusdem quoque relatu, Faunus, legitur animal loquens, rationale: Uillicus uicinus, canem uenaticum alebat, custodiae nocturnae praedii praefectum. imo Deum naturae, & Christianorum, cognoscens, colens, & supplicans, Antonium ut pro se, atque suis, Deum oraret. Constat inprimis, hunc Faunum non fuisse hominem, ex Antonii assertione, & monstrosa figura. Accidit autem, quod in plenilunio, lupus circa uillam discurreret, cui canis ille confestim allatrabat, & seque batur fugientem lupum. Denique neque fuisse Cacodaemonem, colligitur; Hic uero, famis impatiens, se retorsit in canem, illumque insequitur. quod hic adeo superbiat, ut ne quidem si sciret se saluari posse prece, uellet rogare, ut aliquis pro se oraret, neque se prosternere pro impetranda uenia. At canis aufugiens, insiliensque super suruum, se in tutum recepit, indeque continuo latrauit, herum excitans, lupipraesentiam docuit. B. Hieron. enim, Faunum uocat, non hominem, ut neque Cacodaemonem. Sequenti uero die rediit lupus, quem canis, ut pridie, latrando adorsus est. Lupus enim fugam fingens, donec comitem, quem secum adduxerat lupum, coniectura sciret, se subter suruum occultasse. Faunus ergo neutrum horum est, eodem teste, quo Paulus ille, inter Anachoretas, primum sortitus est locum, atque inter Sanctos relatus. Ergo Faunus est animal ut ens ratione, loquens idioma patrium: non autem homo. Sic Satyrus olim uiuus, ac dein sale conditus, pro aere ostensus, per Aegyptum, Phrygiam, & Graeciam portatus. Cum itaque se conuertit ad canem, qui profugus, ab insequente lupo, putans ad furuum, uelut tutissimum castrum, refugere, prodiit occultatus alter, qui canem rictu apprehendit, saltumque super suruum praepediuit. In Scotia, & Zelandia, demum, atque alibi, piscata monstra; semihumanis figuris, ratione utentia, imo artes mechanicas exercentia, Homo nimirum ad Dei imaginem solus factus, cum exclusione omnium. Itaque insignem solertiam in brutis cunctis notaui, etiam in insectis plurimis. ( 35 ) Uituperosam itaque definitionem existimo, qua homo, animal rationale, uelut ex essentiae descriptione, depingitur. Haec autem rationalia bruta, in suis Elementis, etiam diuersa inter se: sunt tamen simulacra nostri, & non imagines Dei. Siquidem ex ultimato fine, destinationum proprie tatibus in creando, definiendus erat, si finis sit causarum prima, ex Aristotele. Quapropter nec hominis definitio, e fonte paganismi, mendicanda erat, qui creationem, eiusque fines, plane ignorauit. ( 36 ) Homo ergo, est Creatura uiuens in corpore, per animam immortalem, ad honorem Dei, secundum lumen, & ad imaginem uerbi, primi exemplaris omnium causarum, sigillata. Etenim ut mea Philosophia, gentibus ignota; Dies namque, & suum lumen, fuerunt quandoque absque Sole: ira uicissim illorum, est mihi nauci. & Sol erit aliquando sine luce. Equidem scribo pro Christianis, quibus turpe est, sequi ethnicos, contra ueritatem Euangelicam. Sed anima hominis, sine imagine diuina considerari nequit, dum Regnum Dei, cum omnibus suis charismatibus, sit intimius animae, quam est ipsamet sibi intima. Nec etiam censeri uolo nominum rixator, quoties de finibus, praerogatiuis, electione, dignitateque imaginis diuinae, agitur. Indignor ergo merito, quod Scholae, Philosophia ethnica, adolescentes male imbuant, oblectenturque etiamnum glandibus, repertis iam primae ueritatis epulis. ( 39 ) Denique pauperiem eius angustam, & inquietam foeditatem aspexi, dum praecipue confusionum, & incertitudinum memor essem, quibus me pro solito intrica uerat. Domino lumen uultus tui, impressum est super nos. ( 40 ) Coepi ergo deinceps contueri, quod meus intellectus plus proficeret per figuras, imagines, & uisiones phantasiae somniales, quam per Rationis discursus. nemo enim nouit perfecte imaginem, & an bene suo respondeat typo, si typum prius non agnouerit. Quocirca quotquot hominem male definiunt, Deum non agnoscunt, ut neque seipsos in essentialibus. Imopotius discursus frequentes, suum hominem ordinario morosum reddere, iracundum, amentem, procellosum iudicio suo, & mobilem, siue imbecillum, adeoque & tenerae ualetudinis. ( 37 ) Plus itaque Scholae Philosophicae, documentis Gentilium, quam Pauli acquieuere. Hinc illas contemplor, hominem, duntaxat iuxta eius cadauer, meditatas; At tandem introspexi penitius, figurarum atque idearum progressum: & inueni tum, illas adhuc cinctas miseriis, & anxietatibus. non autem iuxta creatoris, siue efficientis intentionem, hominisque destinationes finales. Alioquin enim omnipotens, a scopo suo declinasset, si finis sit causarum prima, in creando, sitque aliquid considerabile ut primum, in rerum adorabili Authore. eo quod imagines alienatae essent ( propter alteritatem, ab ipsa rei ueritate, & essentiae per similitudinis cuiusque inexcusabilem difformitatem, remotam ab identitate. Erat itaque creatura definienda, & intentione efficientis Creatoris. Et tum sic iudicaui, quia nondum enotuerat mihi distinctio inter imagines Phantasiae, & imagines intellectuales: Ille enim in suis fini bus non errat, qui ipsas proprietates fabricat, fluentes ex ipsis destinationum finibus. ( 41 ) quae post abstructiones, manent in ipso animae centro. fatigabar enim plerumque tota die, circa aliquod scibile; Quapropter homo, quamuis ex corpore, animales aliquot, & corporeas conditiones habeat: quod etsi mihi in basim, atque modum, esset incognitum, attamon per imagines, mihi eruendum statuebam. Tandem cum ulterius progredi, me sentirem impeditum; quia stupefactum: attamen ex intentione diuina, creatus est in imaginem Dei uiuentem, in substantia immortali, ut Deum cognoscat, amet, & adoret, secundum lumen typi, sibi impressum. fabricaui intus, rei nondum perfecte cognitae, aliquam imaginem, adornatam possibili adiacentia quidditatis. At postquam homo uixit in carne, ut animal, dixit Deus, " Spiritus meus non permanebit cum homine, quia caro est ". ( 38 ) Genus enim definiti proprium, in definitione hominis, quod Scholae nominant animal: id ipsum Deus nominat degenerationem, auersionem uiarum, naturae corruptionem, atque destructionem intentionis suae, in creando. ( 42 ) Sub qua, semel dein, dudum illam in Phantasia aspiciens, ac uelut eandem alloquens, tandem studio insigniter fatigatus, obdormiui, ut eius somnialem saltem uisionem excitarem, per quam eruerem desiderabile illius scibile. Iuxta illud: " Nox nocti indicat scientiam ": Differentiam autem constitutiuam hominis, siue rationale, competere brutis, extra dubium est. Ac mirum sane, quantum luminis, eiusmodi uisiones, mihi recluserint, praecipue non bene dudum antea pasto corpore. simulque penuriam logices, omni prorsus definitione, & differentia constitutiua destitutae. Caeterum, Ratione, in nuditatem usque, iam deuestita, omnimodam acqui siui eius displicentiam, eo quod inane sceleton mihi uideretur, ablatis laruis, & togis. eo quod Ratio, nondum mortificata esset. Aristoteles, quanquam huius luminis totus expers: Non enim diffiteor, quin rei quesitae quidditates, plerumque sub aenigmatis pallio tectas, uel confusas, plurimumque adhuc pluralitatibus, ac alteritatibus obnoxias, pluries acquisiuerim hoc pulsandi medio, praegressis praecipue quaerendi adminiculis, adnexisque orandi subsidiis & alis. uisus est tamen aliunde descripsisse alterius sensationem de labore Sophiae, siue Adeptis. Βελτίον διακείμενος ἤ ἐν ἐπιγραφῇ εἰδὼς. Dixitque ad me uir sanctus ( cui omnem conscientiae angulum, laborumque, & annorum taedia, per insomnes noctes, operueram ) Ah! Surda nimirum alterius suggestione, uocat melius dispositos, quam si essent scientes. Id est, ope demonstrationis. Cuius solius medio, omnem in homine scientiam oriri alioqui semper iactitat. utinam ego tantundem laborassem, & in amando Deum impendissem, quantum tu miser, in disquisitione scibilium, quorum rationem siue computum, nouissimus dies a te non exiget? Saltem agnoui ualedicendum Rationi, & Imaginationi: Laudabam equidem Dominum tunc, quod mihi propinquius aliquod noscendi, discendique medium, gratis largitus esset, quam Ratio foret. tanquam facultatibus brutalibus ( idque propter casus nostri aerumnam ) si ad solidam ueritatis cognitionem spe trahamur in profundum. quae nunquam ad prius, raroque ad posterius idque cum multa adhuc incertitudine, penetraret. ( 45 ) Cognoui pariter, quod requireretur facilis traductio intellectus, atque transmutatio placida, suiipsius, in formam rei intelligibilis; Credebam enim tum, originalem corruruptae naturae aerumnam, ulterius progredi non posse, ad semel degustatum lumen, quam per praefatas Phantasiae imagines. Quo puncto scilicet intellectus pro momento, fiat uelut ipsum intelligibile. Cum autem intellectus perficiatur intelligendo, nihilque perficiatur, nisi ab eo, quod symbolum secum habet, in sui natura; idcirco collegi intellectum, & intellecta, ut talia, debere esse, aut fieri, eiusdem naturae. debere autem hoc fieri, extra laborem, inquietudinem: ( 43 ) Suasu ergo illius uiri, destiti angustius aliquid optare, quaerere, & inuestigare, denudaui me omni curiositate, & appetitu sciendi, ad quietem, siue paupertatem spiritus, me recepi, resignans me in amabilissimam Dei uoluntatem, in quasi non esse, non operari, in merum nil desiderare, nil intelligere. sed cum otio, in lumine sibi proprio, cum abstractione, orbatione, & carentia alterius, cuiuscunque auxilii creati. Maximopere, quod scirem multiplices imperfectiones, in cognitionibus meis hauriens insignem indignationem mecum, quod pro caduca scientia, tot tantosque labores insumsissem. Uerum si concurrat alienum auxilium, iam erit cum labore, desiderii suscitati, extra intellectum. Ipse itaque mirum in modum mihi displicui; Rogaui itaque Dominum, ut omne prorsus scibile, eiusque desideria profana, euerreret e mente mea; Porro istam intellectus transmigrationem, & transfigurationem, illi naturalem alioqui, Poetas quandoque subordinatos, Prothei nomen, non secus atque fabula, significant. quam hoc titulo, totam obtuli saepius in sui beneplacitum. Ego uero, eo clarius iam cognoui, istam transmutationem intellectus, fieri debere, eo quod intellectus, in se, sit totus purus, simplex, unicus, & indiuisus. Interim post duos menses, in hac scientiarum renunciatione, atque nuda pauperie, semel mihi iterum superuenit, quod intelligerem intellectualiter. ( 44 ) Sedebam secus Athanar meum. ( 46 ) Quamobrem eatenus quoque, illi competeret, unicus, simplex, uniformis, & uni uocus aliquis actus, ab ipsomet intellectu plane indiuisus. Redii autem mox in me, nec sciui quantum illud lumen durasset. Alioquin intellectus amitteret suae unitatis homogeneam simplicitatem, per alteritatis dualitatem. Istud quidem noui, quod rei insolitae nouitas, stupor, & iubilus, tum subripuerint istud lumen, & excidere me fecerint, in pristinas meas tenebrarum consusiones. ( 49 ) Tum nimirum intus fulgurat imago Dei, & euadit gloriosa. Ueruntamen comperi sat, non esse de plena, atque libera nostrae uoluntatis potestate, suo sic intellectu nunc fruiet quod ad istud, requiratur plus, quam putare, anniti, optare, uelle. etc. ( Bone Deus, quousque deducis mortales ) Ast sane, non fit eiusmodi intellectualis cogitatio, cum discretione uerborum, aut idiomatum: neque cum sensuum, aut Rationis praecinctu; Idque nedum propter insuetudinem, qua a puero, per actus animales, continuo assueuimus parere imaginationi: neque cum celeriori quodam totius logismi conceptu affatim hausto; Uerum multo magis, quia ipsa uoluntas, cum Memoria, penitus pro illo spatio motus, debet absorberi, ac uelut annihilari in intellectu. neque cum dependentia, ac sequela prius cogitatorum: Quod sane ingentis est mysterii pondus. neque circumstantiis circumsepta, de hic, nunc, albo, magno, amaro, simili, placido, etc. Sed unum, non est in intellectu, sine altero: neque cum altero, sub alteritate: nec etiam prout potest per Rationem, aut imaginationem concipi, aut per imaginationes, ideasye, cogitari. ( 47 ) Alias namque quam cito quis cogitat de anima sua, aut de re quapiam, tanquam de tertio, cum alteritate separata, extra intellectum, eo ipso, nondum est cogitatio, ( 48 ) aut operatio puri, ac solius intellectus. Uerum in illo statu, nunc, hic, sensus, Ratio, imaginatio, memoria, & uelle, sunt simul in merum intellectum liquata, stantque sub tenebris, lumine intellectus obfuscata. Ast cum anima cogitat seipsam, aut aliud quidquam, tanquam seipsum, sine alteritate cogitantis, & rei cogitatae sine appendentia, extrauersione, uel relatione ad durationem, locum, & circumstantias. Tum, tum inquam, lumen quoddam, cadit super Animam. Tum scilicet, eiusmodi cogitatio, est intellectualis. At nondum adhuc proin illustrata: Atque id totum est ( meo iudicio ) quidquid uerbo, cogitato, locuto, scriptoque, dici potuit unquam. licet ista iam intellectio, sit longe nobilior cogitatio, quam quae per incidentias irruit: siue illae, per imagines, sine sequela adueniant, tanquam infusae: Istud lumen uero siue sit prorsus supernaturale, siue quod intellectus sui natura sic accendatur, malim experiri, quam determinare. Istud unicum saltem scio, quod non contingat absque gratia. siue demum, ab experientiis, & obseruationibus haustae, influendo, uelut sponte affluant. Quamobrem, siue intellectus transformetur, uel siue seipsum transformet in simulacrum rei intellectae, sane diuino auxilio opus habet, & quidem singulari. Utpote anima, in illo luminis statu, sic apprehendit interiorem & anteriorem rei intellectae essentiam, quod ipse intellectus, transmigrando sese transformet, in rem intellectam. hinc uidelicet sequi tur. ( 50 ) quia saltem tunc Anima intuetur suum intellectum, sub forma arrepta, in dicto lumine: Si notitia intellectualis, sit cum similitudine rei intellectae, in ipso intellectu: Atque in isto sui speculo, speculatur scipsam intellectualiter, absque reflexione alteritatis: sicque concipit rem scibilem, una cum omni suo esse, & proprietatibus. Eo quod hoc cognitionis lumen, non sit emanatiuum extra intellectum: quod etiam Regnum Dei, nobis uelut ad ueniat, atque renascatur, quoties in fide, intellectualiter, & praesentialiter, Dei Bonitatem, Potestatem, Infinitudinem, Gloriam, Ueritatem, etc. in spiritu adoramus. Sicque Deo in deliciis est, cum filiis hominum esse. Certe ita est. sed manet intus reflexum, super intellectum, in omni ueritate, & certitudine perfecta, perfectiuum. ( 51 ) Equidem Rabbini aliquot, hunc animae statum metuunt, ut periculosum. Intellectus noster, nouo uelut perfectionis rore perfunditur, quoties intellectualiter contemplatur aliquid supercoeleste: Schola etiam mystica, periculum arrogantiae, & adulteriii spiritualis formidat. eo quod pro momento, transmigrat in illud, illudque degustat. Ambo autem ut nocuum deuitant. sed portat natiuum suum lumen, super omnem Rationis ambitum. putantque Adepti, si saepius inuaderet, aut longius perseueraret, allaturum indubiam mortem, cum aegritudine, quam Binsicam Rabbini uocant. Quae proprie est organi Phantasiae Atrophia. Imo quod magis est, non lacessitur tum intellectus ab ulla potestate se inferiore, neque a rebus ipsis, prout sunt cognitae, fraudi, imposturae, mendacio, obnoxiae: Ueruntamen quaeso ignoscant, si secus sensero. Primo, quia organa Phantasiae in hoc non laborant. quippe quae stant in nuditate sui esse, coram intellectu, ut quasi ab hoc informentur, & transmigrando uiuificentur. dormiunt uero immota, tanquam si non essent. Igitur uicissim nil patiuntur. Sunt igitur omnia, in suo intellectu, tali modo, ut omnia animae sint suus intellectus. Tum, quia actus iste non est in nostra potestate: Credo namque principalem illum actum, esse clementiae. Sic tamen, ut licet intellectus, actu intellectuali, se transformet in speciem rei intellectae; Quae nunquam inordinatum dat, facit, causat, admittit. seruet tamen impermistam suam proprietatem, & essentiam, in quam iterum redit, mox atque ab illo actu cessauerit: Itaque etsi Clementia afflueret saepius, aut diutius, nec proinde tamen inordinationem contineret, aut arguere posset. Hanc nempe praerogatiuam possidet animam ex clementia, ut sit imago Dei: atque ideo simplex lumen creatum, incognitum. Obsecro ergo, Pater luminum dignetur praecedere, & subsequi sua claritate, ut me ducat ad uocationem, in sua gratia sibi placentem. ( 53 ) Ira ut quoties aliquid peregrini in se concipit, debeat necessario desistere ab esse simplicissimi luminis, imaginis diuinae, aut se transformare in figuram rei conceptae. Itaque lumen, cadens superne super animam ( quando minus est adstricta, & obligata organis corporis, quaeque impassibilis, & immortalis in se est ) uitae quoque nocere nequit. Sic quidem, ut rei conceptae essentia, sit nuda essentia, & tamen essentialiter in intellectu, sicut in nucleo pomi, pomus. Siquidem post receptionem tantilli luminis, comperio hominem triduano ieiunio, uix quicquam pati. Fit itaque hinc, quod intellectualis cognitio, sit omnis erroris expers. Quia abest Ratio, quae nos ubique cespitare facit. Quocirca mihi in mentem uenit, potuisse absque cibo & potu, toto nouenario, amicos lobo comites astitisse. Stant nempe in conceptu intellectuali, essentiae nudae, & denudatae: Porro iuxta meam opinionem, lumen istud, citra opem, operam, & laborem intellectus, sic disponit de intellectu, quod deueniat in libertatem sui: quas ut tales, anima in illo nunc, aspicit in speculo proprii intellectus, sicut dum oculus seipsum intuetur, in speculo, in radio reflexo sui ipsius. qui alias per seruitutem corporis, est planc mobilis, obscurus, atque confusus. Alioquin intellectus organis non utitur, praeter, aut extra se. ( 54 ) Idcirco eum nullum esse, reputatur pro uero, nisi quatenus pro tali, conceptum est in intellectu. Ideoque nec fatigatur, ut Phantasia: Quapropter Aristoteles coactus est fateri, principia essentiae, & principia Intellectus esse prorsus eadem, hoc est dicere. nec morbis, mutationibus, perturbationibus, alterationibus, alienationibus, alteritatibus, aut commistionibus, ex seipso subiacet. Quod ueritas essentiae, & ueritas intellectualis cognitionis, sint unum & idem. ( 52 ) In intellectum enim, dum stat in illo lumine, non cadit error, impostura, mendacium, aut dolus. Atque ideo, ut ens, siue esse, uerum, bonum, & unum, sint conuertibilia: Nec enim torpor, somnus, aut defectus illi inhabitant; ita inuicem, essentia, bonitas, & ueritas, debent in unitate intellectus colliquari in formam entis. Neque auxilium suscipit ab ullo creato, ut neque a corpore, Ratione, aut potestate ulla Phantastica: Sed cum anima careat sui propria specie imaginis diuinae, ut seipsam transformet intellectualiter in seipsam. Siquidem in intellectione intellectus, non est ulla alteritas intelligentis intellectus, & rei intellectae: eo quod ante intellectionem, primum annihilata est omnis relatio reciproca, repercussio, atque reflexio in inuicem. Idcirco nequit proprie seipsam intelligere, modo intellectuali, nisi in lumine, & testimonio fideli eius, cuius est imagocognitio enim, quam de Deo habemus, traditionis, fidei, adeoque meriti est. ( 55 ) Cum ipsa rei intelligibilitas, non sit nisi aduentus, & approximatio unitatis, intellectus, & intellecti: siue alteritatum in relatione destructio. Quod ut clarius exemplo fiat; Quamquam plane negatiua, quatenus non hoc, aut illud est, quod sensu, aut mente concipi potest. Intelligens intellectus, non est diuersus ab intellecto, aliter, quam sicut radius lucis directus, a seipso reflexo. Ac proinde cognitio animae, uelut imaginis diuinae, adiunctam habet abstractionem negatiuam aliorum, quae dicit non ens: Itaque rei intellectae essentia, in lumine intellectus, fit splendor spiritualis, & essentialis. non entis autem nullus respondet conceptus, nulla figura, nullusque intellectus. Id est abstractionis negatiuae, cum sit comes priuatio; Imo fit per commigrationem ad unitatem, quodammodo ipsum lumen intellectuale. negatiua autem, & priuatiua, destituantur idea, siue specie aequiualente: Id quod animabus brutorum aduenire nequit. ( 56 ) Ideo etiam anima nostra, seipsam intelligens, quodammodo intelligit omnia alia utpote uniuersa alia; sunt intellectuali modo, in anima, ut in Dei imagine. idcirco lumen cognitionis, quod anima de seipsa habet, est clementiae, gratuitum, nec unquam in hoc seculo plenarium. Propterea nimirum, intellectio nostri, caeterarum est longe difficillima, ultima, optima, utilissima. Sin autem felix quandoque conceperit in se Deum, per uisionem beatificam, tum eodem luminis radio, intus Deum, se, & omnia alia intuebitur, & cognoscet. Idcirco enim, quantum anima, intellectualiter intelligit sui; Cognoscens namque animae diuinitatem, non potest non anteferre eandem uoluptatibus quibusque labilibus, foedis, & nullius pretii. In tantum proficit in cognitione utilissima, quae de creatis in hac uita haberi possit. ( 57 ) Difficultas autem praefatae intellectionis, inprimis consistit in eo, quod sit imago Dei, quae & ipsa, tam in se, quam respectu typi, quem refert, est propemodum intelligendo impossibilis. Quia in lumine sui luminis, quodammodo intuetur omnium proprietates, essentias, effectus, alteritates, distinctiones, atque defectus. Deinde, anima non habens in se ullam imaginem sui ipsius, a seipsa distinctam, prorsus nequit seipsam, per ideas intelligere. Cum uero simplex, atque uniformis, nec seipsam intelligat in imagine: nec sit etiam consonum; Quo igitur semel appulit ista cognitio, ibidem flaccescit omnis Rationis nubilior speculatio, & subsidium, prout uice uersa, supprimitur uerus intellectus in nobis, sub Rationis placitis. ( 58 ) Quapropter cum obiectum proprium intellectus, sit ipsa rerum essentia; ea propter, accidentia, uelut abstracta, atque discissa a rebus, quibus insunt, debent concipi ab imaginatione, idque per species, & imagines: neutiquam uero, per intellectum. aut conueniens, quod propter summam, aut homogeneam animae simplicitatem, uteretur diuersiss modis, atque mediis intellectionum, in intelligendo, respectu suiipsius, atque iterum aliis modis, ac mediis, respectu aliorum intellectorum. In quo alioqui reperio omnia accidentia, connexa simul in puncto, sub essentia rerum intellectarum. Quippe accidentia proprie non sunt entia: hinc necessario anima, ad conseruationem homogeneae suae simplicitatis, imagini Dei debitae, habet omnia alia intelligere, sine specie, a rebus ipsis distincta. sed entium a quibus dependent. Cum etiam, quod dependeat immediate, totaliter, & continuo, a suo originali typo: proinde accidentia non habent essentiam, quae ad unitatem intellectus commigret, aut in quam intellectus sese transformet. ad coque ut sine Gratia particulari, nequeat quicquam intelligere. ( 59 ) Caeterum Scholae partiuntur intellectum, in Agentem, & Patientem. eo quod intellectus obiectum, sit ipsa ueritas. Illum enim uolunt uersari, circa inuentionem mediorum, ac praemissas demonstrationis; Quare nec intelligit intellectione perfecta, nisi recipiendo. Quod autem tantum recipit, id patitur, non autem in eo agit: ut scilicet, terminorum notas sigillares, imprimat in Patientem intellectum, uelut in substratam sibi ceram. nec enim intellectui proprium illud est, quod per Gratiam illi aduenit. Agentem ideo uocant masculinum, nobilem, atque formalem. Uoluntas quoque dum patitur, nobilior est, quam dum uult. puta dum regitur a uoluntate superiorum. Patientem uero assimulant foeminae, atque materiae ignobili. haecque sua somnia persuadent tironibus; Imaginatio quidem cognoscit agendo, id coque lassatur. quatenus natura ubique operatur ad sui perfectionem: hancque Aristoteles cognouit: minime uero intellectum. operatio autem semper sit passione nobilior. Ast ego, tantam ariditatem ubique miseror. Quip pe qui tantum illuminati ue intelligendo patitur. Primo. Est namque molestius, seruilius, & obscurius, intelligendo operari, quam pati. quia demonstratio non est effectus, uel proles intellectus, nec suppeditatullatenus media, ad scientias. eo quod patiendo, recipiat lumen nobilius, gratis collatum. Ut iam sat probaui. Secundo. Denique, cum intelligendo, transmigret semper in formam rei intellectae: Aethiopem uidi rotaro celeriter harundinem, in foramine asseris, cum interposito linteolo. ac non multo post, arundo cum linteo ignem concepere. ergo participans de lumine interminato, perficitur absque taedio, molestia, & labore intelligendi, lucet que intellectum lumen, intelligendo, in ipso intellectus lumine. Dein, ego abdidi arundinem in clibanum candentem, citiusque, clarius, atque perfectius accensa harundo splenduit. Cum tamen in hoc nil ageret arundo: sec saltem pateretur accensionem. Sic ut res ipsae, nos alloqui uideantur sine uerbis, easque penetrat intellectus clausas, non secus ac si dissectae essent, & apertae. ( 61 ) Ergo semper perficitur intellectus, patiendo, recipiendoque. Usque adeo quamquam principium agens, subinde possit esse nobilius patiente, dum effectus tendit ad perfectionem: uel dum patiens, ab agente debet perfici: Imaginatiua uero, siue intellectus animalis, Aristoteli cognitus, tantum res extrinsecus adspicit, earumque sibi format imagines, iuxta suam putationem: cumque omni laborum taedio, currit circum eas in circulum. ( 60 ) Attamen dum unio sub sterquilinio putrefit, non facile credam agens esse patiente perfectius. ( 62 ) Cernit nimirum cortices, & siliquas: Ostendi sat alias, in tota natura, inanem Aristotelis doctrinam, merasque nugas: ad nucleum autem attingit nunquam, Quia Phantasia, res non intrat; quanto ergo minus ille subsisteret in area intellectus? ut nec uicissim res intrant, satiantque imaginatiuam. cuius esse, & operarii, pendent ex sola anima: Ad summum enim, imaginatiua sibi satisfacit per imagines, si externum signatum sit dudum admirata. cuius tamen internum sigillatorem, minime agnoscit. Cogimur nam que Christiani credere, quod intellectus noster, sit spiritus immortalis, lumen, & imago omnipotentis, cuius exordium ut superat naturam; Ita eius Regulis aptari nequit. ( 63 ) Quam enim iniuste quadrat, quod Scholae agnoscant animam, Deum proximum simulacrum: cum habeat esse simplicissimum, nequaquam partibile in luctas agentis, & patientis, siue in heterogenea. & secent intellectum in duo supposita, muniis, & effectibus discrepantia? que, illi adueniant, recipiendo, & patiendo. 8. Siquidem ipsa dualitas in intellectu, discrepat cum simplicitate eius, cuius imaginem in se condit per totum sui esse. Quod eo plus nobilitetur, quo plus patitur a lumine, quod est supra omnem naturam. Finaliter Scholae Ethnicae defecerunt a cognitione ueri intellectus. ( 64 ) Ideo. Ego credo inprimis, nil ad ueritatis cognitionem pertingere, nisi fidem, & intellectum. 2. que homo, non est animal rationale. Omnem ueritatem emanare ex ueritate unica, ideoque primitiua. 3. Sed praedicamentum substantiae diuidendum est in Spiritum, & corpus. Spiritus est abstractus, uel concretus. Omnem intellectum ex unico, infinitoque intellectu deriuare. 4. prout omne lumen, ex unico lumine. 5. Homo solus est spiritus concretus, non autem inter corpora locandus. Ueritatis ideo essentiam, nil discrepare ab essentia intellectus. 6. Si a potiori parte desumenda sit denominatio: & a famosiori significato, essentialis determinatio. Quod intellectus noster sit inanis, uacuus, pauper, & obscurus. 7. Quod omnis eius claritas, nobilitas, plenitudo, lumen, ueritas. Ergo homo a spiritu, intellectualique lumine, denominandus, & definiendus erat. Causae Et Initia Naturalium. ut decepit Aristotelicos. 1. Excusat se Author, cur paradoxus. 2. nec influxus coelorum, est inter efficientia. 37. Diuersitas causae efficientis, & effectiuae. 38. Quaedam corpora carent causis in natura. 3. Ambitiosum, & ignauum, Aristotelis ingenium. 39. Falsum axioma Aristotelis. 40. Quaternarius causarum, patefacit ignorantiam naturae in Aristotele. 4. Errores aliquot Aristotelis. 5. Aristoteles in Mathesi potior, quam in natura. 41. Quanta Scholarum ignorantia in naturalibus hactenus. 42. Formam, efficientem, & finem Aristotelica, non esse causas naturalium. 6. Forma non est Actus. 7. Falsum axiomia Aristotelicum. 8. Errat in attributis formae. 9. Non cognouit ueram efficientem. 10. Pater non est causa efficiens filii. 11. Duas tantum esse causas in natura, 12. Finis nullam habet rationem causae in natura. 13. Aristoteles in Physicis ridiculus, sibique contradictorius. ( 1 ) In domum desertam uenio, sordes euerrendas mihi reliquere. Tria Paracelsi corporum initia, non habere naturam causarum. 14. Plurima indaganda sunt, & docenda quae Unde petendi definitio quorumcumque naturalium. 15. Definitio equi. 16. ignota; subuertenda quae Diuisio sublunarium apud ueteres est perniciosa. 17. male tradita; Definitio animantum, plantarum, & mineralium. 18. abstergenda quae immunda, & quae falsa, abiicienda erunt: Nomen subiecti, sonat improprie in Philosophia: cur dicendum coagens. 19. omnia uero, atque singula, debite confirmanda. Producta non uitalia, quomodo recipiant fines. 20. Quare uis seminalis, terrae sit tributa. 21. Elementorum non esse congressum. 22. Chimicorum principia, non habere uim principiandi. 23. haec autem premonuisse sat esto, ad submouendum taedia, si forte noua atque paradoxa infestent magis, quam uera oblectent. Duo tantum corporum esse principia, nempe ex quo, & per quod. 24. Rerum fermentum, quid. 25. Naturae cognitio, duntaxat ex eo desumitur, quod actu, & reipsa est: Quid fermenta in specie. 26. Quid immediate insit locis. 27. Fermenta aeris, & aquae. 28. quippe quae fictis nuspiam meditationibus consistit. Fermenti, & causae efficientis, tantum theorica distinctio. 29. Fermentum origo seminum quorundam. 30. Fermentum principians quale, & ubi. 31. Est nimirum tota naturae compages, indiuidua, reipsa, actu, & in aliquo corpore defixa, excepto spirituum abstractorum numero. Fermenta immediate in locis, in rebus ipsis tanquam locis. 32. Materiae nomen, est theoricum; aquae uero, est practicum. 33. Quid causa efficiens interna. 34. Falsum axioma Aristotelis. 35. Explicatur efficiens in naturalibus. 36. Ignis non est de censu efficientium seminalium; ( 2 ) Denique, & inprimis serio moneo, quoties de causis naturalium loquor, nequicquam haec sumenda, pro elementis, uel pro Coelo: eo quod, titulo creationis, supernaturaliter inceperint, & hodie constanter quoque maneant eadem, quae ab initio fuerunt. longe peius, supernaturalem finem, in mente primi Motoris, pro naturali causa substituit, uel mentalem finis conceptum, in non animatis requirit. Causas ergo rerum naturalium, intelligo uicissitudinem praesupponere. ( 5 ) Ego sane, qui non assueui, consentiendi ignauia, aliorum ausibus, sine praeponderatione inseruire; Ac licet Elementorum corpora, subter naturam uenerint, heteroclita tamen eorundem est speculatio, & aliena Philosophia. tres posteriores causas, in cognitione naturali, mendosas, imo & damnosas, plurimum offendi. ( 3 ) Qui enim ante me quatuor elementa, ad singulas corporum generationes, per misturam confluere, sunt opinati: Primam uero de quatuor, fabulosam ostendam subinde. Nam in primis cum omnis causa, secundum naturam, & dierum successionem, causato suo sit prior: Elementa ethnico more aspexerunt, suisque tentarunt commentis, elementa nubere, & obedire. certe, forma compositi, causa esse nequit producti: Omne itaque corpus naturale, non alia requirit, quam corporea initia, plerumque mutationi, ac uicissitudini obnoxia dierum. sed potius Entelechia ultima generationis, ipsissimaque generati essentia, atque perfectio: propter cuius assecutionem, caetera cuncta diriguntur. non autem natura constat hyle indefinita, ac impossibili, neque opus habet principio tali, ut nec priuatione: Itaque formam, potius tanquam effectum, quam ut causam rei meditor. ( 6 ) Imo amplius. sed ordo, & uita, insunt efficienti, de necessitate. Forma enim, cum sit generationis finis, non est mere actus generationis: sed generati. Resque omnis, inanis, uacua est, mortua, ac deses, nisi uitali, aut seminali ad esse principio, suerit constituta, aut quandoque constituatur. ac potius potentia, possibilis in generatione: materia uero, siue generationis subiectum, ut actu est; ita quoque actus ipsius, est internum agens, efficiens, siue Archeus. Quinimo adhuc corruerent istae leges, nisi ordo quidam rebus inesset, & intercederet, qui propria flecteret, ad communis boni sustentationem, siue necessitates. Falsum est idcirco, quod quanto res magis habet de forma, tanto magis habet de actu, de entitate, uirtute ac operatione. ( 7 ) Quoniam forma non acquiritur, uel possidetur, per partes, uel gradus: Aristoteles quatuor causas, rerum constitutiuas dictauit, quae suum Authorem quoque fecere naturae ignarum. Quippe inprimis, principium, cum causa materiali, confundit. neque idcirco entia, sunt susceptiua plus, minusue, de forma. Imo, etsi susceptiua essent, tamen actiuitas agentis, non est ipsius formae; ( 8 ) sed Archei, de quo mox. forma 8. igitur est indiuisibilis. Primam scilicet causam, uocans materiam indefinitam, siue corpoream molem substratam, determinationis formalis indigam. Alteram dein causam, etiam internam essentiam, siue rei formam, cum altero suorum principiorum confundit. Tertiam denique externam, efficientem uocat: Quidquid enim Aristoteles tribuit formae, siue perfectioni postremae, in scena rerum, id proprie, directiue, & exsecutiue competit illi agenti, siue Archeo seminali. ( 9 ) Denique, cum causa efficiens Aristot: Ac quartam tandem nominat finem, ad quem uidelicet res quaeque dirigitur. ( 4 ) hanc autem, in efficientis mente, uoluit causarum trium priorum esse primam: adeoque nedum res naturales principiari, per ens Rationis, ac mentale: sit externa ( qualem ait fabrum, ferri intuitu ) facile cognoui, illum sua figmenta, pro ueris fundamentis, uenum dedisse, eiusque omnem speculationem, circa artificialia, & externa naturae, uagari. uerum etiam, quasi inanimata, in mente efficientis causae, laterent per finem. Tota alioqui causa efficiens, est interna, essentialis, in natura. ( 10 ) Et licet generans pater, sit effectiuus: Quod si ergo, causas naturales male inquirat; in ordine tamen ad patratum, non est nisi causa efficiens seminis, tota externa, in relatione ad ens, quod per generationem de semine constituitur. Etenim in semine, quod totam efficientis immediati quidditatem complet, atque continet, non est ipse pater: sed Archeus. Eo quod pater respectu generati, non nisi causae externae, & occasionaliter producentis, rationem habet: Continet namque efficiens seminalis causa, rerum sibi agendarum typos, figuram, motus, horam, respectus, inclinationes, aptitudines, adequationes, proportiones, alienationem, defectum, ac quidquid sub dierum sequelam incidit, tam in generationis, quam regiminis negotio. ( 12 ) Fines denique cum omnes efficiens in se contineat, tanquam rerum a se agendarum instructiones, ideo finalis causa Scholarum externa, quae duntaxat in artificialibus locum habet, uana prorsus est in natura. siquidem per accedens tantum grenerationis effectus subsequitur, licet tota intentione, generationi iiicumbat patrans. Itaque constitutiuum efficienter constituens; Saltem non distincta quidditate, ab ipso efficiente, est considerabilis. Quae namque in mente Artificis, ens rationis est: nequaquam potest causae realis; causans intrinsece, perfectiue, atque per se, est ipse Archeus seminalis, a patre realiter distinctus in esse, & proprietatibus. Pariter ut in uegetabilibus. & naturalis pondus obtinere. Herbae quidem sunt seminum productrices: Eo quod causae efficienti naturali, sua a Deo naturaliter sit infusa finium & habitudinum scientia. Res nimirum singulae, in natura, succum aliquem genericum desiderant, pro materia; at herbarum e semine isto nascentium non nisi causae occasionales, & remotae, atque idcirco, etsi sint causae naturales, non tamen sufficientes, & necessariae: neque enim e quouis semine proinde planta consurget. ac denique seminale, efficiens, dispositiuum, dirigens principium, internum generationis. Est ergo ens seminale in semine, causa immediata efficiens efficienter, interna, ut essentialis, herbae inde prodeuntis. His namque duobus, neque pluribus, opus habent res corporeae singuiae. ( 13 ) Tria uero corporum principia, Paracelso tantopere iactata, etiamsi reperirentur in singulis constitutiuis: attamen non proinde sequeretur, illa uim habere principiandi: Plantae autem praecedens illius seminis, est causa remota, occasio naturalis, seminis quidem, quod per se, ac immediate plantam fabricat, & efficit, cum adiutorio excitantis. siquidem illa tria, cum sint fructus seminum, sortiuntur diuersitatem quasi specificam: quam necessario nescirent, si uera essent principia: Id est, si ante speciei constitutionem adessent. Alioquin enim si herba patrans, esset efficiens herbae productae, non posset patrans causa comburi, quin producta simul periret. Est ergo semen, causa efficiens, interna, immediata herbae productae. nec etiam unum migrare posset in aliud, quod tamen tribus primis Paracelsi est uernaculum. ( 14 ) Porro, cum materia, simul & efficiens, sufficiant ad omne productum, sequitur, omnem definitionem naturalem, non ex genere, & differentia ( mortalibus plerumque incognita ) petendam: sed ex ambarum causarum connexione, eo quod ambae simul, totam rei essentiam concludant. Quaptopter post sedulam omnium rerum inuestigationem, non inueni corporis naturalis ullam dependentiam, nisi duntaxat ad duas causas, ad materiam, & efficiens, internas ( quibus plerumque externa quaedam excitans associatur ) scilicet. ( 12 ) Quippe quod haec duo, sibi, & aliis, sint abunde satis, contineantque totam rerum compaginem, ordinem, motum, ortum, notiones sigillares, proprietates, ac quidquid denique ad rei constitutionem & propagationem requiritur. ( 20 ) Ideo namque dos propagandi semina, in secula durabilis, legitur tributa terrae, non item animantibus. Deinde etiam sequitur, ipsummet productum, siue effectum, nil esse, praeter ambas causas connexas. ( 15 ) Quod profecto est intelligendum de non animatis, animatis alioqui superaddenda est uita, siue anima uiuentis. quanquam haec interim propagare debeant. Proinde semina non animantatorum propagantur quidem, non secus ac lumen de lumine sumtum. Sic enim equus sit filius suorum parentum quadrupedum, in animam uiuentem equinam, creatum uirtute uerbi. In cuius tamen illuminationis participatione, necessario Creator efficiens principale est. Sublunaria uulgo diuiduntur in Elementa, & elementata: Solus autem Creator; ( 16 ) ego uero, diuido in elementa, & producta seminalia. haec rursus, in uegetabilia, animalia, atque mineralia. creat ubique nouum lumen, siue sit formale, siue etiam uitale, indiuidui producti: nec enim lumen istud antea erat; Sic ut singula, peculiarem claudant monarchiam, ab aliis duobus secretam. Mineralia ergo, & uegetabilia, si qua sorte uiuere uideantur, cum tantum uiuant per potestatem; ne quidem ex parte, licet ex habitudine potentiali, siue dispositione aptitudinali, ad consequendam formam, quodammodo, inanimantatorum semina, uitalia sic censeantur: ( 17 ) & non per formam uiuentem, in lumine animato; non tamen tam propinque ut in plantis uis formalis inplantata est. apte quoque definiri possunt per solam materiam, & efficiens internum. Animae namque, & uitae, ut gradus, ita & partes, nesciunt. Et quanquam semen animantis, dispositionem ad uitam habeat; Siquidem omnis effectus producitur, uel ab agente externo, & est productum artificiale: uel a suscitante, ac fouente externo, quod est causa occasionalis, & externa: uitam tamen nec habet, neque ex se habere, aut efficere potest, ob rationes de ortu formarum deductas. quae tamen intus habet causam efficientem, & seminalem, quaeque permanet efficiens, in ultimam usque producti periodum. Causa tamen occasionalis, non est agens uerum: ( 21 ) Quamobrem mox docebo, non esse elementa quatuor, nec trium residuorum, imo nec duorum, esse congressum, ut inde corpora, ( quae mixta creduntur ) conflentur: sed mediatum. ( 18 ) Subiectum uero, quod Scholae patiens dixere, ego coagens uoco. sed quod ad horum constitutionem duae saltem abunde sufficiant causae naturales: materia. nempe est ipsissima effectus substantia; efficiens uero, ipsius internum, atque seminale agens: & prout in animantibus, duos tantum sexus agnosco; Ita quoque duo saltem, nec plura sunt corpora, quorumcunque initia; In relatione uero amborum terminorum, siue in habitudine motus agentis ad coagens, resultat actio. ( 19 ) Producta ergo non uitalia, non recipiunt formas, per dispositionem termini agentis, factibilem, sed tantum acquirunt destinationum ac digestionum fines, siue maturitates. Etenim dum e causis mineralium, resultat lapis, aut metallum, uel e semine plantae, dum fit planta: non fit aliquid ens nouum, quod potestatiue non esset praesens in semine: sed acquirit tantum maturitatis destinatae complementum. Ideoque terrae datur potestas producendi herbas: non autem aquae producendi pisces. Quia in uitalibus animantatis, non ita fit, prout in plantis. Ut enim Monarchiae sunt plane disparatae, ita & generationis, & generandi modi. prout duo tantum luminaria magna. ( 22 ) Nam quae chymici, salem, sulphur, & mercurium, siue salem, liquorem, & balsamum, tria uocant corporum initia, ostendam suo loco, non posse initiorum sortiri dignitates, quae non in omnibus possunt reperiri, quaeque ipsamet, sunt primordialiter, ex aquae elemento prognata, & in aquam rursus dissoluta fatiscunt ( ut quandoque constare faciam, Siquidem initiorum stabilis sit natura oportet, si nomen ac proprietatem principii sustinere debeant. ( 23 ) Duo igitur, nec plura, sunt corporum, & causarum corporalium prima initia. Elementum aquae E 2 aquae nimirum, siue initium ex quo: quorum semina alio translata, plerumque imbecillius prouenire uidemus, ceu foetus supposititios. Quod autem de fermento, terrae indito, dixi, idipsum pariter in aere, & aqua reperies. fermentum, siue initium seminale, per quod, id est dispositiuum, unde mox producitur semen, in materia: Quae acquisito semine, fit eo ipso uita, siue materia illius entis, media, discurrens in rei usque periodum, siue materiam ultimam. Neque enim Radicibus, Donis, Rationibus fermentalibus carent, quae stabiles, locis, & prouinciis dicatos fructus proferunt, idque perseuerantia fructuum, nedum conuincit: ( 24 ) Est autem fermentum, ens creatum formale, quod neque substantia, neque accidens: sed & spontanea, abundansque iniussorum seminum profusio. sed neutrum, per modum lucis, ignis, magnalis, formarum, & c. ( 28 ) Fermentum igitur principii ueri naturam tenet, a causa efficiente, in hoc diuersi: conditum a mundi principio, in locis suae Monarchiae, ut semina praeparet, excitet, & praecedat. hoc est nempe fermentum in genere. Quae autem hic suppono, suo tandem singula loco demonstrabo. non agam de fabulis, rebusque non exsistentibus: quod causa efficiens, consideretur tanquam immediatum principium actiuum in re, quod est semen, ac uelut principium motiuum ad generationem, siue initium rei constitutiuum. fermentum uero, semine saepe prius, & hoc de se generat. uerum de principiis, ac causis, in ordine ad fines, actiones, & generationes: ( 29 ) Estque fermentum, originale rerum initium, uis indita terrae, uel locis, non autem rebus seminalibus constitutis. Considero fermenta uere, actuque exsistentia, & indiuidualiter per species distincta. Fermentum autem, quod rebus constitutis, cum seminum proprietatibus inolescit, se habet per modum efficientis, ad semen rerum. ( 25 ) Sunt itaque fermenta, dona, ac radices, a Creatore Domino stabilitae, in seculorum consummationem, continua propagatione sufficientes, atque durabiles, quae ex aqua, semina sibi propria excitent, atque faciant. Ast seminale fermentum, non est illud, quod alterum duorum originalium principiorum: Nimirum quo de dit terrae, ex se germinandi uirtutem, dedit fermenta totidem, quot fructuum exspectationes: ut etiam, sine semine praecedentis plantae, possint ex aqua suos liquores, & fructus prolificare. Proferunt itaque fermenta, semina sua, nec aliena. sed productum eiusdem, & effectus seminis indiuidualis, ideoque caducum, & interiens. ( 30 ) Ubi alias fermentum principians, in elementorum sinibus conditum, immutabile, & constans perseuerat, nec uicissitudini, aut morti subiectum. Id est singula, iuxta sui naturam, & proprietates: Quod dicit Poeta: " Quippe solo natura subest. Nec omnis fert omnia tellus ". Est ergo uis locis insita, a Creatore Domino, ibidem locata, ad fines in successione dierum sibi ordinatos. Dum alias, semen in rebus, eiusque uis fermentalis, est res, quae exoleta suae tragoediae scena, desinit in indiuidualem Epilogum. Res enim, licet de se successiue prolificet: ( 26 ) Inest quippe locis, ordo quidam diuinitus inditus, ratio quaedam, & radix immutabilis, producendi statutos quosdam effectus, siue fructus, nec quidem duntaxat uegetabilium: sed & mineralium, & insectarum. Differunt namque terrarum fundi, & proprietates, idque propter aliquam causam, terrae isti connatalem, & coaeuam. id non nisi uirtute hausti semel fermenti euenit, quod proinde non desinit suis locis, spontaneos, siue priorum parentum semine, feliciores fructus incessanter edere. Haec facilia sunt cognita, in mineralibus sponte natis: hanc nempe fermento formali, inibi creato, attribuo. Unde consequenter diuersi fructus, diuersis locis pullulant, & sponte crumpunt: Ego saltem intelligo, causas initiare, & initia causare, eodem nomine, siue sit in elementorum sinu, siue in ipsa seminum materialium familia. at in plantis, & animalibus, successiua seminis foecunditate generantibus, non aeque id obuium est, ut neque in animantatis, promiscuum putredine sexum mentientibus quidem: at mox mutuo etiam congressu prolificantibus. Uerum eadem ubique est ratio fermenti. In rerum itaque naturalium historia, considero materiam plerumque semine impraegnatam, prima sui uita decurrentem, ad ultimum illius concreti terminum: Adeoque fermentum utrobique principium idem est. non autem materiam primam Aristotelicam, siue illud nonens, impossibile. Etenim in semine, a parente inditur, & cum eodem identitatem subit, uel aliunde, a causis externis, materiae imprimitur. ( 33 ) Sed conceptae causae efficiens tis, considero initia realia, entium omnium dona prima, radices, thesauros, & fermenta impraegnantia. saltemque utrobique ueri efficientis internilocum tenet. Uel si malit Lector causam efficientem confundere cum rerum fermento; & materiam corporum, cum aquae elemento; ( 31 ) Quippe rerum Conditor, quibusdam fermentis, loca designauit propria, ac stabilia, in elementorum condo, tanquam seminum promtuario, id eo efficientium prototypos. distinctus esse desino lubens, modo sciatur, qualiter ista se habeant, in luce naturae. Aliis uero rebus per indiuidua, & species, ac si essent loca, dispersit: Saltem sic de corporum initiis, & causis disserui, ut sentio, & expertum habeo; Alibi enim stabilia, pro natura corporum quibus insunt, haec initia uoluit: alias uero, ut de manu in manum transirent, in rerum continuationes. multam lucem quoque spondeo iis, qui hanc semel theoricam fecerit suam. ( 34 ) Falsum itaque imprimis comperient Aristotelis axioma. " Quod " uidelicet " generans, nequeat esse pars generati ". In hoc autem differre uoluit, quod fermenta stabilia locorum, tanquam prima, uniuersalia, simplicia, atque inchoatiua initia seminum, siue causarum naturalium efficientia, essent: Cum semper generationis principium effectiuum, sit internum agens, internus patrator, & generans. quae scilicet elementum aquae in se, in aere, uel in terra impraegnarent. Quod satis clare constat in iis, quae sola matre putredine prodeunt uitalia. In quibus nullum uniuocum est generans externum: Caducorum uero fermenta labiliam, & a parentibus hausta, materiam praeparatam dumtaxat concernerent, & in seminum sinu imimediate sederent. sed ipsa massa seminalis, siue semen generatiuum, custodit in se uniuersa, quibus ad generationis oeconomiam opus habet. At sane nec causarum binarium admonuisse sat est: Ideoque & intestinam mortis necessitatem continerent. quin potius iuuerit efficientem, siue cosmocraticem praecipuam, planius deduxisse. ( 35 ) Quocirca hoc loco suppono, quae alibi demonstrabo, nimirum in tota rerum naturalium serie, de nouo nil surgere, quod non e semine ortum ducat, nihilque fieri, quod non e seminis necessitate fiat. Alterum pariter initium corporum uniuersale, quod aqua est, est unica rerum causa materialis, quatenus aqua initii naturam in se habet, in modo, puritate, simplicitate, ac progressu, initiandi, pro ut & in termino dissolutionis, ad quem cuncta corpora, per materiae ultimae reductionem redeunt. ( 32 ) Quod mox suo loco demonstrabo typice. Initium itaque, a causa, tantum theorice distat; Tragoediam uero desunctam in meta finis, non esse nisi exantlatorum seminum periodum, siue epilogum: ut illud sit ens actuale initians, atque hactenus causans: nisi forte uiolenter abscedere cogantur. Quocirca ignem excipio. ( 36 ) Utpote non ad generationem, sed ad destructionem dato. Causa uero, sit terminus relationis ad causatum, siue effectum, enti theorico forte propinquius. Uel distingue illa ut lubet. Maxime, quod eius sit peculiaris origo, & non seminalis. Indicauit hinc quoque, omne aliud agens, in natura, debere agere per modum ignis, nesciens, ignem non agere per modum agentis seminalis, esseque peculiarem creaturam. Est nempe res inter creata uniuersa, singularis, & impar ( ut suo quandoque loco ) Excipio denique Coelorum influxus, qui ob generalissimam sui destinationem, nullam in se habent potestatem seminalem. Eo quod a generabilium sorte nimis procul sint distincti: Censuit ergo pari inscitia, causam efficientem omnem, instar ignis, necessario esse externam. In hoc etiam deceptus, quod statueret omne agens naturale, exigere materiam dispositam. Ideoque influentiae, leguntur " in Signa, tempora, dies, & annos " a Creatore, nec alio destinatae: non autem ad causas seminales rerum. Cum alioqui agens in natura, disponat sibi substratam materiam. ( 37 ) Causarum porro efficientium, & seminalium in natura, quaedam sunt efficienter efficientes: aliae uero effectiue. Prioris nempe classis, sunt ipsa semina, horumque dispensatores spiritus: Neque enim omne agentis naturalis consilium alio fine agit, quam ut disponat materiam sibi substratam, ad scopos sibi cognitos, saltem destinatos pro generatione. Ex unico nimirum terrae succo, unicoque horto, quadringentae plantae crescunt, & fructificant. suntque causae istae de prosapia essentiarum, per sui multam actiuitatem, a causa materiali merito diremtae. Si enim dispositionem amicam, in materia, Agens reperiat, bene quidem: Effectiue autem efficientes, sunt ipsa hospitia, atque organa seminum proxima: sin minus, facili negotio, eandem sibi parat. qualia sunt fermenta externa; materiae dispositiua, in alteritatem transmigrationis. Quid si postmodum, ex unico aquae elemento, immediate, omnia corpora tangibilia, prouenire demonstrauero. Spectant & huc potestates dispositiuae circumstantiarum, fomentantes item, excitantes; ac promouentes. qua necessitate quaeso, agens exiget praeexsistentem materiae dispositionem: Quia dato semine, non tamen quaeuis promiscue inde proueniunt. uel si praeexsistat disposita, quis fuit ille dispositor, aut praecursor Agentis? Per se, alioqui ad dispositionem cuiuscunque materiae, cui inest, sufficientis? At si fermentum dicas. Saltem nouisse debes rursus, causas ambas, a producto non differre in natura, nisi maturitate; ( 38 ) Discet praeterea tyro noster, Aristotelis ingenium, in fundanda axiomata pronum, ut quoties aliquid suis reperiret conceptibus congruum, confestim in Regulas id traheret, sub uniuersale, stringendo debilioris authoritatis transsumtas radices. nec Agens a fermento distingui. Quae si Scholae, melioris succi disciplina imbutae. Quae sane eius axiomata, mirata est subsequens aetas, in ignauiam scilicent prona, ideoque illum, & illa, facile adorans. scirent, utique & cognoscerent suum Aristotelem a suis Regulis defecturum, quas in scientificarum demonstrationum praemissas, primo ueras, erexit. Ipsus uei dementasset, super monstruosas, lapidum in nobis generationes. Subinde quoque mathesin, in naturam, uiolenta interpretatione introduxit, ut causas naturales, numeris, lineis, & literis Alphabeti, prorsus obedire uoluerit, temeritate prorsus ridicula. Per exemplum: ( 40 ) Et licet ante nata Euclidis elementa, Mathesis rudior esset? Aduertens, quod ignis, celerius lignum siccum ambureret, quam madidum, extemplo inde axioma uniuersale meditatus, uoluit. tamen Aristoteles in hac, quam in natura, longe peritior, naturam subter illius scientiae Regulas, subigere annisus est. ( 39 ) " Quod actus actiuorum, tantum essent in materiam dispositam ". Quod tamen multis est septum inscitiis. Nouerat enim circulum, figurarum in plano capacissimam. Primo namque, ut ignem, externum agens, uidit concurrere ad materiam compustibilem: Subito igitur in axioma cogit uniuersale, etiam ulcera, ac uulnera rotunda, caeteris quibusque, in extentione paribus, esse curatu difficiliora. At sane difficilius est uulnus lato pugione penetrans, quam rotundum in carne. Ingentia enim ulcera, festinato impetu, pelle tegebantur, minutulis aliquot, ab initio rimis, perpetuitatem dinturniorem seruantibus. Mox moriens affinis quidam, huic pauperrimae domum & agrum legat. In ulceribus uero, fistula aui, uel lacrymalis, sanando sunt operosiores, quouis ulcere tibiarum in circuitum extento. Maritus eius, pone sentes perit: Illa secundo nubit, iam armento, grege, & aruis diyes. Ego enim in marito, & Chirurgo, latrones: In monialibus leuitatem; Putauit nimirum, Regularum pronitate deceptus, uulneris incarnationem ab externo tantum agente emplastro proficisci, eamque exterioritatem, nedum esse relatu superficiei nostri corporis: in rustico Samaritanum, & in muliere, Iobum admiratus, cognoui Deum Iob, eundem esse uniuersi, & perpetuum Rectorem omnipotentem. sed respectu figutali, distantiae labiorum uulneris, in ordine ad eius centrum. Historiam referam. Auriga militaris, uxorem luc Ueneris inficit. haec uero, remedii penuria, in ulcus exedens sese distendit. A quo, iicet homo sit suffuratus titulos maiestatis, Celsitudinis, excellentiae, clementiae, & dominationis, unicum saltem sibi perpetuum reseruauerit. Quod est, aeternitatis. Cuius respectu, homo est fungus unius noctis, cras putridus. Onum saltem uidi, ab aure in ceruicem, humerum, & cubitum, pone per homoplatas, totum latus costarum, & thoracem, deuastans carnosam membranam. ( 41 ) Sciant ergo Scholae, Regulas Matheseos male naturae quadrare. homo enim non naturam metitur: sed ipsa se. Quae ut obesior est mulicribus, ita altiorem profunditatem continebat. Neque enim ethnicus, uiarum ignarus, uias magis ostendet, quam caecus colores, antea non uisos. Plura alia, at minora, per abdomen, in crura se habere dicebat, & humanum corpus fere sine cuteexhibebat. Ergo praeter ignorantiam naturae, in sui radice, ac quidditate; Mulier authoritate mea, in hospitale Uiluordiae deportata, renuentibus monialibus: Scholae nesciuere rerum causas, numerum, exigentiam, denique maturitatum, tarditatum, & celeritatum fluxiones. sed mars praeualens, etiam quandoque monialibus aliquantisper imperat. Itemque ignorarunt compositiones, & resolutiones corporum, tam natura, quam arte factas: Chirurgus praesidialis, Chrysulcam, madefacta stuppa, dolore incredibili, uiuis musculis intingit, & miserando eiulatu domum incutit. Transiens autem rogaui, cur id fecisset. Inquit, esse Carcinoma ulceratum; ac totale, & quo citius interiret, eo esset felicior. Seminum quoque, fermentorum item necessitates, fines, dispositiones, defectus, restaurationes, interitus, subsecutiones, quoque contiguitates, & dependentias, eo quod Agens naturale, rebus exoticum, atque peregrinum edocerent. Id querula monialis audiens, dixit, se per Regulas suae domus non teneri, ad hospitandum Cancrum, lepram, uel luem, etc. Consecutiue etiam ignorarunt formarum natiuitates, ut & inde prodeuntes proprietates. Illico ergo ante crepuscula, mulierem ad suburbia deferunt, & in sterquilinio deponunt. ( 42 ) Quorum loco fortunam, casum, tempus, uacuum, & infinitum exposuerunt, licet naturae aliena, quaeque disciplinas continerent ridiculas. Pauper rusticus uero, ignotam mulierem commiserans, ex ramis, casulam contra pluuiam fabricat, folia uero aliquot brassicae, diffluendi puri, & aeris inclementiae arcendae, applicat. Is casum mihi narrat. Imo secutae sunt Authorem, qui credidit, mundum ab aeterno, in aeternum, propriis uiribus explicatum iri, sibique contradicit negando infinitum. Exhibeo Corallatum Paracelsi, per albumen oui paratum, & 26 diebus tota conualuit. Cum primus Motor, aeternum duraturus, omnia facturus, in potestate aeterna, infinitum necessario includat. Archeus Faber. 1. Archeus est causa efficiens. 2. adeoque est uitae, & sensationis primarium organum. Per exemplum. Qualis in seminibus. 3. Proprietates, & differentiae eiusdem. 4. Compositio aurae genialis. 5. Natiuitas idearum seminalium. 6. Uestis seminalis Archei. 7. Praegnans enim, cerasum suo appetitu, in foetu fingit, illa parte, qua manum appetendo admouet. Hospitia, cum curatoribus designata semini. 8. Syzygia astrorum imitata in seminibus. 9. ( 5 ) Cerasum, inquam, in carne uerum, uirens, pallidum, flauum, & rubens, iuxta stationes, quibus arbores, sua cerasa promouent. Citiusque in Hispania, idem in eodem foetu cerasum rubet, quam in Belgio. Fit ergo cerasum per imaginationem: Ita per libidinis imaginationem in spiritum seminis, traducitur uitalis imago animantum, per cursum generationis, seipsam explicatura. Primum mobile non habet uicariatum in uiro. ( 1 ) Tetigi ortum & causas naturalium, ac, ne causam efficientem, gratis internam posuisse uidear, opportunius fabrum, generationum Uulcanum explicabo. ( 2 ) Quidquid igitur in mundum uenit per naturam, necesse est habeat suorum motuum initium, excitatorem, & directorem internum generationis. ( 6 ) At cum omnis actus corporeus, in corpus terminetur, hinc fit, quod Archeus, generationis Faber, ac Rector, seipsum uestiat statim corporali amictu; Singula ergo, utut dura & opaca, tamen ante sui istam soliditatem, claudunt in se auram; In animantatis enim, perambulat sui seminis latebras omnes, & recessus, incipitque materiam transformare, iuxta imaginis suae entelechiam. quae ante generationem, semini ( hactenus foecundo, internam, futuram generationem adumbrat, & generatum ad finem scenae usque comitatur. ( 3 ) Quae aura, licet in aliquibus luculentior sit: Hic enim cor locat, ibi uero cerebrum designat, atque ubique immobilem habitatorem praesidem, ex uniuersali sui monarchia determinat, iuxta exigentiae, partium, & destinationum fines. in uegetabilibus tamen, succi specie comprimitur, ut & in metallis densissima homogeneitate inspissatur: ( 7 ) Praeses demum ille, manet curator, rectorque internus finium, in obitum usque. singulis tamen hoc donum obtigit, quod Archeus uocatur, generationum & seminum foecunditatem continens, tanquam causa efficiens interna. Alter uero fluctuans, nulli assignatus membro, intuitum seruat, super particulares membrorum naucleros, lucidus, at ferians nunquam. ( 8 ) Insuper ut sublunaria, superiorum in se analogiam exprimunt: Ille inquam faber, generati imaginem habet, ad cuius initium, destinationes rerum agendarum componit. sic unumquodque, quo est uitalius, eo perfectius astra aemulatur, adeo ut aegri, Ephemerides sensibiles in se ferre uideantur, futurarum tempestatum gnati. ( 4 ) Constat Archeus uero, ex connexione uitalis aurae, uelut materiae, cum imagine seminali, quae est interior nucleus spiritualis, foecunditatem seminis continens; est autem semen uisibile, huius tantum siliqua. In uisceribus nimirum planetarii spiritus elucent maxime, prout & in uniuersali Archeo influo, firmamenti uices uiresque apparent. Imago haec Archei, ex praedecessoris idea defluens, uel eandem e condo externorum arripiens, non est demortuum quoddam simulacrum: ( 9 ) Primum autem mobile, in uiris nusquam membrum habuit: sed plena insignitum scientia, potestatibusque necessariis, rerum, in sua destinatione agendarum, ornatum; sed duntaxat sub Archeo uteri, analoga meditatione occurrit, tanquam in postremo creatorum complemento. Quocirca, neque eadem in plantis neglexisse autumandum, licet promiscuo sexu, unicum semen, & foecundissima prole, faciant beatum. Forte enim mulier, primis proinde conceptibus turbatior, caeterosque orbes, primis motibus secum ducit. Potissima autem effectrix maiorum uirium, dignoscitur sub Ueneris signaturis, elucescens sexuum solicitudo, subinde & hermaphroditica promiscuitas. Quae enim plantae sunt foemineae, primi mobilis raptum conciliant. Quoties uterus, ascendentali imaginationis regimine turgidus, thymosin patitur, particulares uiscerum Archeos, in sui obsequium rapit, infirmitates uiriles aemulando, plerumque misere deludit medentes, ficta imagine. Propemodum brutorum Archei, se habent instar humani. Naturalis ergo Astrologia seminis humani, suas directiones iuxta uniuersalem coeli motum componit; non autem de foris mendicat: Nec inutilem simplicium supellectilis cognitionem hauriemus, ex plantarum discrimine, & sexubus suis. etenim si omne uegetabile, semen suum edere poterat, ante stellarum creationem, certe hominem decebat non minore priuilegio gaudere, ex innato nimirum semine, subsistentiam, motum, supernamque lationem habere, non autem ex astris; Quippe nec sine mysterio, in sola corruptione natis reptilibus & insectis, nil aeque natura ludendo uarie, intendit serio, quam analoga sexuum utrobique discrimina. libro de uita longa, ad longum elucidantur, quae hic desiderantur de Archeo uitali. Logica Inutilis I. Protestatio Authoris. 2. Omen huius libri. Quibus mediis in condendi Philosophia sit usus. 4. Author scribit, uelut ex mandato. 5. Distributio Logices per membra. 6. Ridicula penuria differentimum pro definitione. 7. A uiro namque coepi ambitionem aspicere ex obliquo, ceu rerum uanissimam, pendentem ex instabili hominum arbitrio. ( 2 ) Oculus meus in directum semper aspiciebat uocationem, quam inuita Parente, meam feceram. Miseria Diuisionis. 8. Diuidendi methodus, non meretur nomen Philosophiae. 9. Uana iactantia argumentationis. 10. Nunc scio autem, me ueritatem docere, compulsum; Logica parit tantum opinionem. 11. Cur nouemdecim Syllogisimi, non pariant scientiam. 12. Examinatur stentoria pompa Syllogistica. 13. ideoque huius libri doctrinam, etsi dierum numero siderit, permansuram tamen, in mundi finem usque. Cur omnis conclusio, sit annexa dubio. 14. Cur conclusio Syllogismorum sit necessaria. 15. In ueris praemissis falsas conclusiones, & contra. 16. Scientiam demonstrationis non generari in discente. 17. Syllogismus cur non pariat scientiam. 18. Uerae scientiae sunt indemonstrabiles. 19. Scientia principiorum non est in Ratione. 20. Quid inueniatur per Logicen. 21. Quid si ostendero inscitiam, ignauiam, impietates, & inclementias medentum, circa res summo pretio habendas, quarumque iactura est irreparabilis, animabus demque periculosissima, mihique cum despectu respondeatur, ludibrio, & sarcasmo: Scholae Logices, se opponunt sacris. 22. Per Logicam, resumitur tantum, quod ante scitum est. 23. profecto uel ex nunc mihi gratulor, uiuoque contentus, spe illius retributionis. Duplex, & pene inutilis finis Logices. 24. Nulla scientia nisi de sursum. 25. ( 3 ) Etenim mihi nenesse fuit, in condenda noua Philosophia, omnia paene rescindere, a prioribus tradita, multaque institui, & restitui debere, quae pari animo, non recipiet quilibet. Logicari pro Philosopia uendere continet imposturam. ( 1 ) Uocabor praesumtuosus rixator, cuique anteriorum scire displicet, instar apri, uineam funditus euertentis. Nec ignoro, perpetuam benemerentes manere sortem, ut asperum, & ignarum plerumque censorem tolerent. At, si utilia doceam, praecepti est, acceptum non defodere talentum. Possem cum Hieron. At scio, quod male mecum ageretur, si anima subiecta staret iudiciis humanis. is nouit plura, & particularia: non autem econuerso. Eo quod unum, & utile, est in intellectu: ( in prologo Isaiae ) dicere, " legant prius, & postea despiciant; pluralitas uero, siue diuisio in sensu. ne uideantur non ex iudicio, sed ex odii praesumtione, ignorata damnare ". ( 4 ) At ego nil moror, siue legar, & reprehendar, siue non. Sat est, me satisdedisse praecepto. Neque enim fuit mihi aliqua ambitionis cnotescendi thymosis, qui lubens fateor me nil boni habere quod imitandum. Nam quanto aliquid magis diuiditur in partes, tanto magis appropinquat infinitis, estque ideo minus scibile, labens ad irregularitatem, magisque mutationi & oppositioni obnoxium. At cum logica agat de uniuersalibus, dicaturque 1. Posterior. Imoabsque nomine, prelo subditus fuisset liber, si id sine offendiculo fieri potuisset. " quod minus erramus in uniuersalibus, quam in particularibus: " Certe logica, nos ducens per Diuisionem ad singularia, tantum abest, quod nos duceret ad scientiam, iuxta illorum Aristot. quod potius detrudat in errores. ( 8 ) Profecto, si penitius diuisionis 8. Coepi ab adolescentulo, cum pruritu assuescere, quod Medicis, Chirurgis, atque Seplasiis obloquentibus, caetera plebs, meut Spagyrum & Philosophum sperneret, paucis solum mihi fauentibus, quorumque fayori me, adhuc quantum potui, subtraxi: Certe multum aetatis ac laboris insumsi, multumque utilioris otii mihi detraxi, ut praecepto huius studii satisfacerem. Sit primae ueritati laus, cui soli benefactorum retributio. membrum attendamus, nullam Philosophiae partem complere potest, nuda quaedam diuidendi methodus, tam rudis, ac cruda, quod eius una uix adolescentibus dictetur hypothesis, axioma, proprietas, modus, processusque. Cuius in speculo uidi, & ratum seruaui, hominum iudicia, plerumque e diametro distare a diuinis. Sterilis ergo, & utroque pede tripodis orba Logica, apud me ruinam dudum fecit. Auram uulgarem stultam, mendosam, probrosam, & nocuam semper: Iudicem uero uniuersalem, erroris nescium esse. ( 5 ) A sermocinalibus ergo exordiar. Penuriosa quippe, & commiseratione digna est Philosophia, quae tam angusta supellectile, utensilibus quoque tam paruis, ac defectuosis, scientias patrare se iactitat. Constat Logica tribus membris, Definitione nempe, Diuisione, & Argumentatione. ( 9 ) Ast tertium logices membrum, in sublime sublatum, magni apud sermocinales ponderis habetur: licet ueris naturae usibus aeque inconueniens. Inprimis, definitionem constare docent genere definiti, & differentia constitutiua. Utpotequae rixas odit, nec lubens discordias fert. Mundus quidem passus est se circumueniri per Aristot. ( 6 ) At, cum uix alia differentia, speciei constitutiua, nota sit, praeter rationale, & irrationale, quae sit specifica, & indiuiduis proxima, harumque duarum altera adhuc sit negatiua: quod iactitet logicen, matrem scientiarum, nec alias nos scire, quam per demonstrationem. priorem uero quandoque friuolam probauero: Quare uno pede sublato, abs tripode, necesse est, ruat Logicus, tali sedi confisus. Ac ne Idiotae, Stentoris rideant hanc iactantiam ( quorum plerique, Logicis astutiores, peritiores, & plura norunt ) Logicen nobis, uelut per naturam, facit natiuam, ac genuinam. ( 7 ) Praecipue quod diuisio, etiam sit adeo miserum membrum Logices, quod dubitari queat merito, anridicula sterilitate manserit a Scholis ipsis fere neglectum. Prior quippe, est cognitio totius, & integri, quam suarum partium. Belle ergo, disputandi methodum, a se inuentam, multis extollat praeconiis, omnemque scientiam ab homine, ceu rasa tollat tabula, nisi Logicae se erudiendum tradiderit. Ego sane hanc uanitatem usque ad miror, ut & mundi credulitates. Et de essentia uniuersalis est, esse unum in multis, & ideo est magis scibile. Qui enim nouit unum, & utile; Ad summum, cognitio, quam er demonstrationem haurimus, iam prius obis erat, & tantum fit per Syllogismum paulo distinctior: Praesertim quod ratiocinium, siue naturalem logicam, compulsus fuerit, natiua dote hominibus concedere. sed tamen remanet, utante, dubio annexa. Eo quod omnis conclusio necessario sequatur debiliorem partem praemissarum. hinc fit, quod conscribatur dubio contrarii. Adeoque suam Philosophiam, suam scientiarum omnium repertricem, non amplius abstrusam aliquam scientiam, sed natiuum quoddam rixandi iurgium, & ad hoc compositam methodum aestimet. Imo conclusio Syllogismi plerumque particulariter neget, cuius praemissa fuit negatiua uniuersalis, nec ausit affirmatiue quicquam inferre, ubi aliquid in praemissis est negatiui. Itaque hoc loco inquirendum, quantum ueritatis, potesta tis, atque utilitatis habeat. ( 10 ) Ad me quod attinet, scio, quod omnis disputatio tandem conclusionem pariat; In signum, quod nil doceat per assertionem, sed libentissime neget. omnis autem conclusio duntaxat opinionem inducat. Porro cum scientia lateat sub cinere, in intellectu: hic, potest quoties sibi opus uidetur, cinerem discutere, nec opus ad hoc habet modis, & formis syllogisticis. Imo quod fortissimum Ratiocinium, ( Syllogismum uocant ) nullam prorsus unquam scientiam dederit, aut dare sit aptum. Imo cum iuxta Aristot. non sit disputandum, nisi cum admittentibus principia, quaeque putat primo uera; Quare minus ex alia quacunque argumenti formula, exspectanda erit scientia. ( 11 ) Inter xix syllogifmorum formulas, Xii concludunt negatiue: fit, quod ex dissimilibus principiis, non raro sequatur aliena conclusio. Puta, ex falsis praemissis. ( 14 ) Nullum adorabile est Creator: Nulla autem negatio unquam scientiam peperit, cum aliquid priuatiue contineat, nihilque doceat esse: quod negat aliquid esse. & omne simulacrum debet adorari: sequitur haec uera conclusio: Scientia uero, positiua sit necesse est; ergo, nullum simulacrum est Creator. Aestimari igitur non potest, quod conclusiosyllogismorum de necessitate cogat. Nam ex mendacio alioqui sequitur necessario falsum, in uero intellectu, ac uera scientia. cum sit positiui, & de positiuo duntaxat. ( 12 ) Denique cum omnis Syllogismi basis, sita sit in eo, Quod, si duo conueniant simul, eadem debeant conuenire in aliquo tertio, cuius conuenientiae conformitas, debet apparere in ipsa conclusione. De impossibili sequitur impossibile, & de absurdo nil aliud, quam aliud absurdum: Quod tota probat Mathesis. Necessario itaque, in nobis preexsistit cognitio illius conformitatis ante conclusionem: Itaque prout in mendacio non continetur, aut latet ueritas, eiusque cognitio: adeo ut in generali praesciuerim omnino id, quod per conciusionem demonstratur. Id enim latet in nobis, tanquam ignis sub cinere: Ita consequens est, quod in praemissis non claudatur necessario conclusionis cognitio. Uel enim falsum est, quod nulla arbor mendacii facit bonum fructum ueritatis: se seque in apricum prodit, per natiuam discursus potestatem, quoties usu uenerit, non minus, quam per regulas Logicens. quod nec ipsus Aristot. ausus fuit negare. uel falsum est, quod ex praemissis falsis, ut principiis, nascatur conclusio uera. Imo cum ex in constet, non esse necessariam conclusionis dependentiam, ex praemissis; Alias namque qui sic per Logicen quae reret scientiam, quodammodo, atque aliquatenus nouit, quod quaerit. nam si non nouisset id, & sciret; quomodo nosceret, dum inuenisset: facile quoque intelligitur, cur anima, tam penuriosum progressum huc usque fecerit ex demonstratione. ( 15 ) Quocirca B. Augustinus ait: " Sicut in falsis scientiis ueras: Nisi malint logici, scientiam per demonstrationes quaesitam, casu repertam. Ergo scire per Syllogismum, non potest esse intellectuale, essentiale, ut neque principiatiuum, aut a priori: sic in ueris scientiis, falsas conclusiones esse posse ". ( 16 ) Quinimo ubi penitius naturam demonstrationum trutinaui, reperi demonstrationem, eiusque cognitionem, esse in docente, non autem in discente: adeoque non tam ad inueniendum scientiam, quam ad ostentandum iam inuentam. sed tantum a positis hypothesibus, praedicamentorum, uel regularum, est deducta putata opinio, syllogizantis ( Plura, & sufficientia ad hanc rem, scripsi alibi. ) ( In Psal. 140 & 143 ). In discente autem Syllogismus, cinerem difflat ab igne. Non inimerito itaque beatus Hieron. artem syllogizandi comparat plagis Aegypti: Quoniam quicunque syllogizat, iam ante distincte nouit id, quod per conclusionem sibi concedi nititur. & demonstrationes Logices, uocat Cyniphes Dialectices. Nouit nempe terminos, medium, & modum. Illas autem Apostolus, prorsus uitandas uoluit. Neque enim aliquis syllogizat incognitis terminis. " Nil per contentionem agentes, uerbisque coniendere, ad nil aliud utile, nisi ad sub uersionem audientium: Itaque uisa mihi demonstratio est, seruire ludi magistris, tyrones excitantibus ad attendendum ea quae ipsi sciunt. Quippe, quae fidem, & fidei merita extinguant ". At inquiunt. ( 20 ) Logica est inuentrix mediorum. Est nempe ad inuentionem mediorum, & formae, pro demonstratione. Qui certe hactenus paucas inuenere, & utiles scientias, utcunque se demonstrationibus, media uenari, & scientias acquirere iactitent. Putasne fortassis Apostolum nesciuisse quid, quantumque Logica possit? Omnis enim syllogismus, prius concepit opinionem rei, eamque sibi certam persuadet: Illum loqui extra, praeter & contra spiritum ueritatis, dum Logicam uitandam iubet? An plus tam flaccido argumento sit tribuendum, quam Apostoli mandato? quam ut dein pro se, uel discentibus stabiliat, quaerit terminos, medium, atque modum, ut in formam cogat suam demonstrationem. At sane logica non inuenit media ad essendum, habendum, faciendum aut sciendum: Non est igitur Syllogismus, ad inueniendas scientias, sed potius, ut inuentas opiniones aliis demonstret. sed duntaxat, ad compendiosius ostendendum putationem aliquam: Cumque Syllogismus in discente, quandam reminiscentiam faciat eius, quod scit, & non aliud: adeoque ad oppugnandum etiam ueritatem; rixas compositas inuenit. Ideo namque Apostolus Logicen uocat despecto satis titulo, contentiones. scientiae uero non acquirantur per reminiscentiam, quasi in nobis omnes omnium praeexstitissent scientiae: ( 17 ) Hinc Syllogismus nequit parere, aut inuenire scientias, qui inuentas, & scitas cognitiones, tantum clariores facit. Quod non sane fecisset, si mater esset scientiarum, inuentrix mediorum utilium, uel si Christianis esset proficua. ( 18 ) Ego autem scio, & fateor, quod scientia mei intellectus, habitet immediate in intellectu, & ( iuxta Aristot. Scholae ergo, secus docentes, facientes, logicen, ut necessariam, supponentes, & quotidie usurpantes, opponunt se Apostoli praecepto. ) cum scientiae illae immediatae ( id est intellectuales ) sint indemonstrabiles: ( 21 ) Inuentio itaque in Logica, non est proprie inuentio, ut neque scientia demonstrabilis, est uera, & intellectualis. sequitur quoque, quamcunque ueram, siue intellectualem scientiam, esse indemonstrabilem. Id est, ueras scientias, non posse proficisci a demonstratione. Quia non proprie inuenimus, quae quomodolibet scimus, ut non inuenimus quae iam habemus, in manu uel in arca; Siquidem omnis demonstratio consistit in discursu, & ratione. Est nempe simplex, ac perfectum ratiocinium: ( 19 ) Sed ( iuxta Aristot. sed non scita ante, proprie inueniuntur, prout & non habita, non possessa, acquiruntur per inuentionem, aut donationem. ) scientia principiorum non est in Ratione: at omnino supra eam. uel utilem quampiam? Non sane. Etenim dum quis mihi ostendit lapidem calaminarem, Cadmiae praeparationem, contentum, Cupri, miscellam, & Aurichalci usus, quae antea nesciebam, is docet, demonstrat, datque scientiam eius, quod ante ignorabatur. Itaque cum rubore tandem fatendum est Scholis logicis; Logicae idem contigisse, quod hactenus doctrinae Galenicae. Similia uero nunquam docuit Logica. ( 22 ) Est itaque logicalis inuentio mera resumtio eius, quod prius erat scitum. Nescitumque, ideo nescit Logica. Nempe per iactantiam imposturas & inscitias, fefellisse mundum credulum. Siquidem spiritus noster, iam ante, erat in possessione eius, quod per logicen reperiri augustum spondent. Quoniam est impossibile noscere; Gentiles uero, prostituendo demonstrationes, & scientias uenales, non aliam habuere lucem, quam quae excorrupta natura, obscuris putationibus seducta, fluxit in ataxiam, & inordinationes, mutationibus circumstantiarum, & hinc natis putationibus seruiliter obedientes. an praemissae sint uerae, apparentes, uel salsae, nisi terminorum cognitio prius in nobis fuerit, cum omni notitia adaequationis, & confirmationis illorum. Consistit ergo totum ministerium, munus, & utilitas logices in duobus tantum. ( 23 ) Ut nimirum, docens queat suam putationem imprimere distincte, in audiente: Haec ego quandoque cum uiris doctis communefeci, qui tandem fassi sunt, Logicen adolescentibus propinari, aetate illa, qua aliud solidius ferculum ferre nequirent, adeoque seruire illis in acumen ingenii. & ut audiens, reminiscentiam, uel recordationem excitet, per connexionem, adaptationem, adaequationem, & conformitatem terminorum. ( utinam Logica non inseruiret in uarios abusus, semelque hausta in adolescentia, non daret seculum perniciosorum ingeniorum, & Logicarum deceptionum ferax ). Quod sane non est munus inuentirum scientiarum: sed postera quedam discursus consecutio, ad id, quod inuentum erat. Quibus ego. ( 25 ) Quod impostura non uacat, si Logicen commendent. Denique nec quidquid sic fit, ullatenus ad scientias spectat: interim pro uera Philosophia, pro repertrice Scientiarum. sed tantum ad dictiones. ( 24 ) Scientias autem, sola dat sapientia, filius sempiterni Patris luminum. Dicunt, at saltem Theologis summe est necessaria Dialectica, quo haereseos acumina refellant. Id ego iudicaui uelle sapere supra Apostolum, adeoque Scholarum abusus, supra sacra commendare. Media autem acquirendi scientias, sunt duntaxat orare, quaerere, & pulsare. Non enim Euangelica ueritas Logicen petit, aut contentiones: Demitor interim, utrobique tantam Scholarum caecitatem, Logicen tantopere extollendo, & magnifaciendo. Optaremsane, dicant Scholae, quam scientiam unquam in medium Logica protulerit? An forte Geometriam? Musicen? Uitrariam: Typographicam? Agriculturam: sed uitae pietatem in side, uiuendi exemplum, incorruptam conuersationem, abstinentiam a concupiscentiis & superbia uitae, exigit, ut uerbum Domini frugiferum fiat. Medicam? hydraulisin? Mineralem? Bellicam? Arithmeticam? fabrilem? Sat iam ab initio Ecclesiae, ab illuminatis Doctoribus disputatum, multi mecum testantur. Physica Aristotelis Et Quod calor non sit agens in generatione seminali. 7. Galeni Ignara 1. Aristoteles prorsus naturae ignarus. 2. Id probatur. 3. Quid sit natura apud Christianos. 4. Cur Aristoteles ueritatem naturae nesciuerit. 8. Libri Physices continent tantum nugas. 9. Idem rursus per alias 13 rationes confirmatur. 5. Quomodo Adolescentes instruendi loco Philosophiae scholasticae. 10. In quantos Apollines euaderent Adolescentes. 11. In natura, agens, materia, organorum dispositio, & effectus, sine produdum. 6. Praerogatiua ignis. 12. Quid. non potest tamen natura esse, ante sui exsistentiam. F 3. 12. Quid sic instrictus inuenis censeret. 13. Nam si initium motus, uel quietis, esset posterius, ad esse: Priuationes non succedere in fluxu seminum ad generationem. 14. Nulla est forma cadaueris. 15. natura esset postera, ad esse naturale. 6. Generationem, & corruptionem non se inuicem suscipere. 16. Uulcanus uitae euanescit, absque corruptione sui. 17. Quid si Deus post Creationem, nec motum, nec quietem, iniunxisset ( quies nimirum apud Aristot. Mors non est uitae corruptio. 18. Priuationis, & corruptionis distinctio. 19. Formarum nulla est corruptio. 20. Ignorantia Galeni. 21. praesupponit terminum motus ) iam creatura fuisset; & non natura. Ridicula eius uolumina de placitis Hippocratis & Platonis. 22. Principio namque Deus creauit coelum, & terram. Iam natura erat non intellecta ab Aristot. fuit nimirum aliquando Creatura, actuque exstitit, ante, uel citra naturam, hic definitam. 7. Libri eius de ualetudine conseruanda, fatui. ( 1 ) Scholae ita constantiam ac finem iurarunt suo Aristoteli, quod etiam hodie ipsum, Se per Antonomasiam, Philosophum dicant. Quem Corpora, in quibus initium motus est externum, & per accidens ( puta, dum calor Solis mouet semen, ad crescendum, aut praegnans, per accidens, sui imaginatione transformat Embryonem ) non subessent naturae, ut neque istud accidentale initium. 8. Quiescere, non est non moueri: sed a motu supersedere, adeoque non moueri est quiete generalius. attamen prorsus naturae ignarum comperio, & causas aliquot, quae me ad hoc impulere, describere non piget, idque non alio fine, quam ut posthac credulitate, ac assentiendi consuetudine, tam Professores, quam Tirones, non fiant deuii, nec a caeco se sinant in foueam deinceps duci. Ergo natura absolute sumta, esset post naturae duntaxat exsistentiam. 9. Alioqui namque neminis Apologum ago; Si initium motus in mobili, sit natura; nec Aristoteli magis, quam non enti, sum infensus. In primis itaque Aristoteles naturam definit. " Principium motus, ut quietis, in corporibus, quibus per se, & non per accidens inest ". & causa efficiens, sit proprie dictum, motus initium, ( quale ait esse calorem non elementalem ) ergo necesse est, quod causa efficiens sit interna ( quod est contra Aristot. In quo plures errores, & inscitias definitoris inuenio, quam uerba. Primum. ) uel quod natura, in quantum initium motus, non insit corporibus intime ac per se. 10. ergo se loqui de corpore realiter exsisten te: non autem de hyle sua impossibili, uerbum ( inest ) ostendit. 2. Omnis causa efficiens externa, sit initium motus in re, per accidens: Causa autem omnis efficiens, iuxta Aristot. est externa: Denotat eiusmodi corpora, non esse de censu, aut suppositis naturae. ergo nulla causa efficiens externa, est naturalis, quod est contra 2. Physicor. 11. Siquidem, corporum non est, per se, & non per accidens inesse corporibus. 3. Aufert accidentia quaelibet, de catalogo naturae, quasi extra, praeter, aut supra naturam essent. Quaecunque per Mathesin mouentur, itemque mola per uentum aut riuum mota, non moueretur per naturam. Eo quod accidentia insunt per accidens. 4. ( 3 ) Ego uero credo, " Naturam iussum Dei, quo res est id quod est, & agit, quod agere iussa est ". Corpora, quae per accidens, motum aut quietem habent, pariter extra naturam conscribit. 5. Haec est definitio Christiana, e Sacris petita. 12. Aristot. Esse rerum, est in natura, ipsa natura, ante diem, aut motum earundem, aut quietem. uero, contra sua praecepta definitionis, pro genere definiti naturae, sumit differentiam, quam putat constitutiuam. Necesse est quippe, ut aliquid prius sit, antequam moueat, moueatur, aut quiescat. Nimirum formale initium motus, & quietis. Adeoque principium essendi, praecedit initium mouendi, aut quiescendi: Pro differentia uero constitutiua, materiam, siue corpus, in quo dictum motus initium inest, sumit. aut si ullum, inter animas sit discrimen, esto ratione corporis materiae, siue clientis innominati, neglecti, & Aristoteli plane incogniti. Christiani autem tenentur credere, naturam esse omnem creaturam, corpus nimirum, & accidentia non minus, quam ipsum motus initium. 13. Adcoque tanto uerborum apparatu, nil nisi nugas dixit. 5. Si animae tantum differant, gratia illius corporis. Iam determinabitur actus, a potentia, species a materia, & non a forma. 6. Mortem quoque, etsi sit initium per se, quietis in cadauere, tamen Christiani credunt non creaturam, non creatam a Domino, adeoque nec naturam esse: Semen continet foecunditatis causam. Puerile est, & nugatorium. & licet naturaliter incidat, id tamen non ratione mortis, sed causarum naturalium eius, accidere. Siquidem, semen densinit esse semen, si sit absque causa foecunditatis. 7. ( 4 ) Aristoteles uero alibi, aeque titubanter naturam attingens, dicit: Omnis animae potestas, alterius corporis est particeps, quam quae elementa uocantur. Uult tamen omnium animatorum Corpora, mista necessario, non nisi ex elementis actualibus. 8. " Omnis animae potestas, alterius cuiusdam corporis particeps ( neque enim audet positiue, & simpliciter affirmare ) esse uidetur, quam quae elementa uocantur. Semen non est foecundum, nisi per calorem. Quemadmodum enim animae differunt; ita & natura eiius corporis differt: Quasi pisces, quadrupedibus non fertiliores. & quasi pisces actualiter non frigerent. 9. Semen continet foecunditatis causam, nempe calorem. Non nouit, alium calorem moderatum, e carbonibus, qui oua foueat in pullum usque. qui igneus non est, sed spiritus in spumoso corpore seminis, & natura quae in eo est spiritu, proportione correspondet elemento stellarum ". Tot errores propemodum quot syllabas continet, haec laudata a Scholis paraenesis. gnoratque, quod omnis calor sit in unica specie specialissima qualitatis, solo gradu distinctus. 10. Ignorat, quod calor tantum calefaciat per se, & per accidens foecundaret. Atque tandem ualde anxius, nescit quid uocet, aut uocare debeat naturam, naturalis auscultationis Scriptor. Primo namque ait, potestatem animae corpoream: Ideoque, licet ille calor sit principium motus, & animae potestas, ( id est natura ) per se; Ideoque intellectum, extra animae potestates proscribit. 2. attamen quatenus per accidens foecundaret semina, esset initium motus, per accidens. Potestatem animae, quam postmodum uocat calorem, dicit alterius corporis esse participem, quam quae elementa uocantur. Ergo eiusdem naturae respectu, initium per se, & per accidens, siue, relatione eiusdem naturae, esset natura, & non natura. 11. Quasi sit particeps solius corporis supra elementati, atque coelestis. 3. Confundit calorum qualitatem, cum spiritu, & aura spumosi seminis; Quae tamen non minus, quam praedicamentis distant. 12. Calor est spiritus spumosi corporis, & natura, quae in eo est spiritu, est calor. Absolute falsum est, & ignarum, quod ulla potestas animae, corporis particeps, etsi sit alligata corpori. Nam omnis potestas, est accidens; Ergo spiritus erit in spiritu. 13. Natura est in illo spiritu; & nullum accidens, aut qualitas potest esse particeps corporis: & ille spiritus non est natura, ab Arist. sed contra, Corpus est accidentium particeps. 4. Animas non differre, nisi respectu illius corporis, ( quod tandem uocat merum calorem ) Attamen animas omnes, potestatem, participem corporis coelestis esse: ergo animae non differunt ratione corporis illius, in quo omnes conuenire dixit: definita, pro subiecto Physices ( iste tamen spiritus est principium motus in semine, & uitae, in animantibus ) negatque multo strictius, spumosum corpus seminis, esse de censu naturae ( quasi rerum semen spuma esset, & non interior nucleus inuisibilis, in semine corporeo ) sed quod sola potestas animarum ( quae ipsi nil nisi calor est ) esset natura. 14. Metalla quoque, quae alias solo frigore condensari scribit, eo quod calore fluant, nunc extranaturam essent. 24. Quod omnis potestas animae, circumscribatur calore, excludit e censu naturae, caetera corpora, & accidentia quaeuis. 15. Potestas illa animarum, cuius ergo, animae differunt, est solus calor, non quidem igneus: Et quasi uegetabilium semina, quia non spumosa, non essent dotata fertilitatibus, uel naturam in se non continerent? 25. sed proportione correspondens elemento stellarum. Id est non intellectus ab Aristot. Negat ergo animalium actu calidorum, calorem esse elementalem ( quod suo tamen quandoque loco, uerum probabo ) immemor sui axiomatis; neque a Scholis intelligibilis ullatenus, quomodo calor correspondeat Corpori, & Elemento. Quod causa sit eiusdem speciei, cum suo causato. Quae correspondentia sit, inter tam uarios praedicamentorum clientes. 16. Nescit, inquam, quod calor noster calefaciat alia quaeuis, nudo calore elementali. Negat hanc animarum potestatem, esse de prosapia elementorum. Pluralis ille numerus, non unum tantum clementum; Et uicissim, quod cum nedum elementalis calor ( quem in igne sublunari, a culinario distinctum collocat ) sed eculinarius, nos calefaciant gradu nobis adaequato. sed pro fortitudine negatiuorum, reiicit omnia. 17. Debeant ergo esse unius, & eiusdem speciei. 26. Omnis animae potestas, est merus calor, non quidem respondens calori elementi stellarum: sed ipsi prorsus elemento. 18. Non agnoscit siquidem alium calorem, quam ignis: Tandem, temere astruit, nil esse naturam, aut animae potestatem, aut ueritates seminales, praeter illum calorem coelestem. 27. Agnoscit ergo calorem, actualiter frigidum in pisce, esse foecunditatis causam, cum de omni animae potestate distribuat. Id enim est nugas pro Philosophia uendidisse. nec ignis elementum quam culinarium ( eo quod calorem elementalem distinguat ab elemento stellarum ) sua tamen authoritate, ignem, inter coelum & aera, sepsit, non culinarium. 19. Ac quoties timet suas ineptias, non fore uenales, nos prouocat ad elementum stellarum. Tandem quoties positiue dicendum erat, quid esset natura, subterfugus dicit, nunc esse potestatem animae, nunc foecunditatem seminis: Postquam per unum ( uidetur ) multasque negationum nugas, ad proportionem elementi stellarum, prouocasset. Turpe sane Christianis, istum in Physicis patronum adhuc sequi; & tandem calorem non igneum, qualem nec sensit, nec nouit unquam, de firnamento stellarum, quintum facit elementum, postquam quatuor alia negando, abiecerit. cum fide credamus, ante natas stellas, germinasse plantas, ui seminali. Itaque per ambages negando, circumcurrit, ac ne apprehendatur, negat naturam esse de prosapia elementorum. ( 5 ) Semper enim in natura reperitur agens, materia, & productum, siue effectus, instrumentum & dispositio. Quasi sat esset, dixisse, est chymera, non ex elementis: sed ex elemento quinto stellarum. Non est corpus, non accidens: Omne autem agens, mensurat suum instrumentum, & adaptat dispositiones, ad finem producti. ( 6 ) Calor autem, siue elementalem uelis, siue coelestem; sed calor respondens elemento coelorum, non calori eorundem. 20. potest quidem esse dispositio, producta a semine, itemque eius instrumentum: Atque haec non diceret quidem sic esse, sed quod ipsi uideantur sic esse. Cum iuxta eundem, multa uideantur, quae tamen non sunt. 21. at nullo modo, potest esse agens seminale, metiens, & adaptans sua instrumenta dispositiua. Idque si non credideris, uade uisum, uel exspecta in infinitum. 22. Quasi tota actio naturae conscriberetur calore. 23. Neque enim operatio caloris, alia est, quam calefacere, siueistud dicatur elementaliter, siue firmamentaliter. quis non indicauerit, ex aridis cisternis Scholarum aquas Philosophie haustas hactenus? Operatio ergo caloris, in generatione non est ordinata ad finem dispositionum specificarum, multo minus directa ad introductionem quidditatis specificae. ( 8 ) octo enim libri auscultationum Physicarum, somnia & priuationes, pro naturae cognitione exponunt. Nam si iste calor, esset hoc agens seminale, siue natura seminum, praeterquam quod habet totidem specificas unus differentias, quot sunt generatorum species in natura; Materiam inquam siue corporeitatem impossibilem, cum Mathematica abstractione, pro naturae principio, fulcro, atque seminario supponunt. Quae ut nunquam exsistet: ita nec initiandi, uel causandi energiam habebit. deberet habere extra se, instrumentum ( cum non detur esse, sine proprietatibus essentialibus ) mensura tum, & manifeste determinatum, ad introductionem cuiuslibet quidditatis specificae: sed nullum tale instrumentum, ue medium adest calori: Priuatio pariter, pro altero principio propinatur, quam merum non - ens ipsae Scholae temere fatentur. Ac demum formam, generationis finem, apicem, at que destinationis ultimatum scopum ), ipsumque productum, pro naturae initio, praepostero sane delirio, edocent. Effectum nempe pro initio supponunt. ergo commensura tio omnis instrumenti, secundum quantitatem, qualitatem, modum, motum, figuram, durationem, atque operationum quarumcunque destinationes, pendet ab agente seminali, cui insunt eiusmodi pro portionum commensurantes scientiae; & nullatenus a calore. Causas uero naturae, alio libro, pro principiis, materiam nempe, & formam, omissa priuatione, uenundat. Ut de causis aliquando dicam. Etenim cum cognitio ueritatis naturalis pendeat necessario a natura, & essentia eius; ( 7 ) Aristot. Quasi principia naturae, siue causalitate principiarent. qui naturae quidditatem ignorauit, etiam eius ueritatem nesciuit, adeoque non nisi sua somnia in Scholis edocenda prostituit. Fortuna uero, & casus, tanquam si propriae passiones naturae forent, tractantur peculiari libro. Equidem operatio generationis, pendet a natura, & organis propriis. Euentus enim, locum in naturae contemplatione, & doctrina, non merentur. qui ergo calorem aspicit, pro omni instrumento naturae, ipsumque instrumentum hoc, habet pro natura seminali, atque uitali: Uacuum denique & infinitum, ad naturae cognitionem impertinentia, & propemmodum priuatiua, uel plane negatiua, suos nacta sunt tractatus. Is retursatellitem esse Regem, uel limam esse fabrum. Imo calor, ut calor, ne quidem est instrumentum proprium naturae: Tempus uero, & locum, ignoranter non minus, quam impertinenter inter naturae documenta, Scholae aestimant. sed commune adiacens, in calidis tantum, concomitans, ac productum accidentale: Ac postremo motum localem, quatenus Mathesi inseruit, in naturam aeque sutiliter, atque indistincta indiscretione introducunt. Cognitio autem naturae, & essentiae, non sumitur ab effectibus impropriis, adiacentibus, & accidentalibus: ( 9 ) Optarem certe in tam breui uitae spatio, uer adolescentum, eiusmodi nugis posthac, & sophismate mendaci non amplius imbui. sed a cognitiono principiorum, quae hactenus ( prout palam est ) Schola Peripatetica ignorauit Principia inquam naturae, sunt materia, & agens. Principia autem Corporum, sunt aqua, & semen, siue Uulcanus, duobus respondentia sexubus. Quod mox docebo suo loco. Discerent nempe inutili isto triennio, totoque septennio, Arithmeticam, Algebram, Euclidis elementa, Geographiam deinceps, cum circumstantiis marium, fluminum, fontium, montium, Prouinciarum, & Mineralium. Quapropter cum Aristoteles nesciat naturam, proprietates, itemque generationum causas, ac quidditatem; Itemque proprietates, & consuetudines nationum aquarum, plantarum, animalium, mineraiium, & locorum. Insuper usum annuli, & Astrolabii. non tamen noua, ad singulam dispositionem putrefactionis, ad est formae putridi generatio. Dein accedant ad naturae studium, discant prima corporum initia noscere, & separare. Unica nimirum forma pulli uitali, excepta, nulla aduenit alia. quae sensim per praeuias dispositiones excitatur, ac tandem acquisita dispositionum maturitate, influit. Nec enim dum auis moritur, est quaedam cadaueris forma essentialis, aut generatio. Fixitatem, inquam, uolatilitatem, cum separatione, uita, morte, alteritatem, defectibus, alteratione, infirmitate, corruptione, transplantatione, solutione, coagulatione, resolutione, operando nouisse. ( 14 ) Omnis siquidem generatio in natura, clauditur. forma essentiali, qua cadauer caret, prout & semine, ac moderatore Archeo ( ut suo loco. Historia addatur extractionum, diuisionum, connexionum, maturitatum, promotionum, impedimentorum, consequentiarum, damni denique, atque utilitatis. Sicut eum essentia cum Uulcano seminis incipit, & cum producto, siue generato, eadem perseuerat: ita eodem fatiscente, eadem perit. Pereunte autem essentia, ruit & forma illius Praeses. Uulcano nempe deserente corpus, incipiunt caro, cor, uenae, & c. Doceantur simul seminum, fermentorum, spirituum, ac tincturarum primordia, cum omni fluxu, digestione, commutatione, motu, & perturbatione alterabilium. ( 10 ) Eaque omnia, non quidem nuda Logismi descriptione, sed demonstratione Ignis mechanica. putrere, eo quod iam ductore uitali balsamo, sint orbata. Sub uita enim, caro distinguebantur, & os, & tc. In specie, & forma propria, caro erat caro, & ab osse formaliter discreta erat, in qua forma in cadauere illico apparent. Natura siquidem, sua opera metitur distillando, irrigando, siccando, calcinando, resoluendo, iisdem plane mediis, quibus uitra, eiusmodi operationes absoluunt. Adeoque Artifex, naturae operationes mutando, eiusdem proprietates, & scientiam nanciscitur. Adeoque per mortem in toto, aut in singulis, nulla cadaueri forma, uel essentialis quidditas, superuenit. ( 11 ) Nam utut naturale ingenium, & acumen iudicii, Philosophus habeat; Duntaxat quod uitale erat, est separatum. ( 15 ) Erroneum itaque esto, quod unius corruptio, alterius sit generatio. nunquam tamen ad rerum natutalium radicem, aut radicalem scientiam admittitur, sine igne. Siquidem uitae corruptio solum aduenit, per exstinctionem uitalis balsami, uel sormae, siue noua proinde creaturae generatione. Adeoque mille putationibus deluditur quisque, quas non nisi ignis adminiculo, sibi explicat. Nulla itaque priuatio, contingit in uitalibus, adeoque nec priuatio ibidem potest habere uim principii. Fateor itaque, nil hominem sciendi auidum, penitius ducere ad mnium scibilium cognitiones, quam ignem. Cum a semine, usque in ens uitale, non sit nisi unus progressus, promotio, & maturitas, sub cuius finem forma datur. Itaque iuuenis tandem ex Scholis istis rediens, mirum sane, quantum supra Academiae Philosophos, & inanem Scholarum logismum, ascenderit. ( 12 ) Turpe inprimis censebit, Scholas nescire, ( per exemplum ) ouo, interim, dum ad auem fluit, mille in uia dispositiones superuenire, omnesque esse externas, & accidentarias semini: nec cessare tamen interim, decurrere ad scopos suae destinationis. Reciproce ergo quoque generatio aduenit, sine ulla corruptione, quoties materia, iam ad maturitatem suae destinationis deducta, per Uulcanum seminalem, formam impetrauerit aliunde aduenientem. ( 16 ) Imo iste Uulcanus, per discessum uitae abit, euolat, uel euanescit, sine ulla sui corruptione, non secus atque lumen, perit sine sui corruptione. Etenim figura uitelli, cum inuicem succedentibus dispositionibus aceidentariis, prae13. tereunt quidem: Nimirum uita cyanescit, per modum luminis pereuntis. Et Uulcanus, cum sit quaedam uitalis aura, euolat. Caeterum, si Aristoteles naturae sit ignarus, & totius Physices nescius, profecto Galenus, maiorem adhuc ignorantiam ubique manifestauit. ( 20 ) Nam inprimis constare faciam, non esse quaternarium elementorum, nec horum congressum pro corporibus, quae mista creduntur: Utrumque sine corruptione sui, & corpus, quod uita destituitur, proprie eo ipso non corrumpitur, licet defectu uitalis balsami, mox corruptio subsequatur. multo minus luctam, aut qualitatum, uel complexionum pugnam, aut in morborum causas. Adeoque nec elementorum tractatum proprie spectare Medicinam. Quod satis apparet in mumiis, itemque in uegetabilibus, quae sicca, & uita priuata, in usus asseruantur, imo persaepe omnem corruptionem arcent. Tantum abest, quod pereunte illorum uita, eo ipso essent corrupta. Ego sanc reperio Galenum, opinionum sedulum, & pactantiosum descriptorem sine iudicio, uel discretione. ( 17 ) Ideoque mors in uitalibus, propriae non est corruptio uitae, ut nec uiuentis: sed uitae exstinctio. Neque enim de Natura, morbis, causis, atque defectibus, melius sensisse, quam de placitis Hippocratis & Platonis. Ac licet in quibusdam, corruptio corporis subsequatur: Id sane est uitae & Corpori per accidens. Quod patet. ( 21 ) Bis enim ex professo illa Galeniuolumina, cum attentione perlegi, at reperi Galeni pauperiem, & indistinctam ignorantiam, cum eius temeritate pugnare. Siquidem illi libri, nil minus, quam Hippocratis, aut Platonis doctrinam attingunt. Neque etiam Hippocratis quicquam, cum Platone commune habet. Siquidem arte praeseruantur cadauera a corruptione. ( 18 ) Itaque iam Aristoteles, priuationem, cum corruptione confundit, suumque principium nonens, ab ente, corruptione, non distinguit. ( 19 ) Deniquo formae rerum, non sunt corruptioni obnoxiae, ideoque nec corrumpuntur: sed annihilantur. Quocirca nec ablatio, uel extinctio formae, ullam corruptionem ex parte formae, inuoluere potest. Odi praeterea, metaphoras, in historia naturae, & essentialium familia. Adeoque non inueni quenquam, qui illos, commentario dignos, ut neque scriptos de conseruanda ualetudine, censuerit. ( 22 ) Hoc unum in Galeno perpetuum est, quod suppressis authorum nominibus, aliorum inuenta, lubens ad se rapuerit: totus ludicio penuriosus, quoties proprii arbitrii sensa expressit. Quippe quae Scholarum errores, disputandi rixas, & latriam Aristoteli exhibitam, introduxere. Haec de duobus Physices Antesignanis, sic debui declarare, ut Scholae abstineant, hos Magistros adorare. Elementa 1. Uis ignis Gehennae artificialis. 16. Altera obiectio ab Artibus. 17. Cur aqua reputetur elementum primigenium. Elementorum doctrina, in medendo, impertinens teta, adeo & in Galeno, ridiculus tantus librorum illorum aceruus. 2. Uanae putationes Scholarum de clementis. 3. Uera scientiae naturalis initia traduntur. 4. Sex Conclusiones e Sacris. 5. Obtutus meus fertur in bonum usuale, non autem in inanem logismum. Tria tantum esse elementa. 6. Contentum Coelorum. 7. Duo esse clementa primigenia. 8. Ignis non esse elemenmentum. 9. Error Paracelsi, de materia Caeli. 10. Concidit quaternarius, pro mistionibus Corporum, & morbis. 11. Propositio. Quod omnia quae creduntur mista, sint materialiter ex sola aqua, cum mechanica demonstratione. 12. Quid terra elementalis, uirgineaque. 13. Quapropter cum Ueteres naturam, eiusque operationes quaslibet, reuocent ad calculum elementorum, qualitatum, & complexionum, in mistione resultantium, hancque doctrinam Scholae, per manum, Medicinae Tironibus adhuc hodie tradant, in humanam perniciem: Unde elementa dicantur duo primigenia. 14. Obiectio ex artificialibus. 15. etiam atque etiam elementorum Anatomiam aggrediar, quo constet, in causis morborum erratum hactenus. Conspicuum hinc est itaque, quod ante primum diem, iam aquae ab initio essent creatae, coelestis cuiusdam indolis participes, eo quod sub coeli etymo occultarentur. Cognatae tamen essent hisce aquis inferioribus, quibus semel coniugatae fuerant, ante earum separationem. ( 2 ) Paradoxa ubique, & insueta Scholis referam, durumque erit a doctrina imbibita, desciscere illis, qui totam in Galenum ueritatem fluxisse, credunt. Denique quod tenebrae cooperirent faciem abyssi, quodque ista abyssus aquas denotaret: Omne corpus, terra, aqua, aere & igni exceptis, multis uoluminibus, taediosaque Graecorum iactantia, Galenus tradidit constare horum quatuor coadunatorum coniugio, adeoque hinc corpus dici mixtum. eo quod tum adhuc, omnes supercoelestes aquae, nostris connexae, super terram, incomprehensibilis profunditatis abyssum facerent, super quam Spiritus ( cui nomen aeternus ) ferebatur, ut sua benedictione recentem aquae creaturam repleret. Insuper, quod Corporum paritas, diuersitasque tota, ex impari quatuor elementorum conssuxu, ac pugna continua, consurgat. ( 4 ) Liquet ergo, quod creatio Coeli, aquae, & terrae, esset ante diem, nec annumeretur sextiduo creationis, deinceps descripto. Scholae autem posterae, adhuc indecisum disputant, utrum elementa cum suis formis perstent, in misto; Quod Aeterno placuerit, etiam quiescere septimo, qui respectu praedictae creationis, esset octauus, si dies fuisset. an uero in singula mistione, orbentur suis formis essentialibus, quasque, peculiari indulto, a separatione & forma generali misti priuatione, reassumant. Ideoque non in dierum numerum relatus, quod ante natam lucem, materiae elementalis creatio fieret. Denique hoc textu, firmamentum est nedum coelum octauum stelliferum: De mum ex imparitate, & duello elementorum, omnes infirmitates, & fomenta primigenia nostrae mortalitatis, descendere iubent. sed simul & illud, quod nostra authoritate, in septem errones orbes distinguimus. Mirum sane, quantum in his rixatum, & scriptum sit: Quod gentium doctor, cum octauo, in unum complecti uisus est. ac miserandum, quantum haec laxa nugarum somnia, mundum hactenus circumuenerint, inanes, & perniciosas naenias in Scholarum nundinis, pro scientia medica prostituerint, adeoque tam damnosa inde delusio, obedientiam aegrorum medendo fefellerit. Crystallinum uero, & primum mobile, pro altero, & tandem, immensum Coelum, incomprehensibilis magnitudinis, & luminis, in quo iustus quisque, Solis instar splendet, pro tertio. Quamquam Empyreum illud cum duobus sociis iunctum, pro altero sumtum, aliud forte pro tertio supersit. ( 3 ) Posthabitis itaque Paganorum imposturis, iuxta Sacrorum Authoritatem, meas experientias, & donatum lumen, dirigo, in cuius luminis conspectu, noctuae aues fugiunt. Quod sit abyssalis recessus fontani luminis, diuinae Maiestatis torus, inscrutabilis. Summe itaque dolendum, Scholis Christianorum adhuc doceri tenebras, habito lumine ueritatis. In principio itaque creauit Omnipotens, Coelum, & terram, antequam dies primus eluxisset. Saltem firmamentum, a Luna, in connexum stellati Coeli usque, attingit, & aquam supra se, ab hisce inferioribus disterminat, ideoque Coelum Ebreis ( ubi sunt aquae ) sonat. Primo deinceps die, creauit lucem, eamque a tenebris diuisit. ( 5 ) Magna autem luminaria, & stellae quarto die incoepere, & in firmamentum digestae. Secundo, creauit firmamentum, quod separaret aquas superiores ab aquis, quae supra se erant. & nominauit illud, Coelum. Initio ergo, Coelum, terra, & aqua, omnium corporum deinceps nascendorum materia, creata est. In Coelo autem continebantur aquae, non autem in terra; hinc aquas, nobiliores terra existimo: Metallum autem propter sui seminis anaticam commistionem, & arena ( quellem ) difficillime in salem reducuntur. ( 12 ) Didici ergo per ignem, quod Deus, ante diem, creauerit aquam, & aerem, & ex aqua terram elementalem, quae est arena Quellem. ( 6 ) Imo aquam, esse puriorem, simpliciorem, indiuisibiliorem, constantiorem, principio uiciniorem, sortisque coelestis magis participem, quam sit terra. Eo quod esset futura basis, creaturarum antesignano homini, idcoque ipso initio, creari debebat, licet sui natura, non esset uere primigenium: Quamobrem duo primitiua duntaxat, reperio elementa, licet neutrius in Sacris sit facta mentio, quia Coeli titulo comprehensa. Cum duobus uero, creauit terram simul. Aeternus itaque, uoluit Coelum continere aquas supra se, & aliquid adhuc amplius, ( propter quod Coelum uocatur ) quod aerem, aethera, siue uitalem auram dicimus. ( 7 ) Ideo nec enim fit mentio creationis aquae, & aeris, eo quod Coeli etymon, utrumque includeret. Haecque ideo duo elementa, dico primigenia, respectu terrae. Quocirca duo creauit luminaria magna, ut Luna, ac minus, lucendo, gubernet aquam: ( 8 ) At nusquam aliquid de creatione ignis legitur: maius uero, luceret super terram. ( 13 ) Primigenia uero haec, nunquam inuicem transmutari, mox docebo. nec igitur illum inter elementa agnosco, nomenque meum, paganismo recuso. In terra nimirum fracescens aqua, semen locale, uel insitum acquirit. Ideoque uel in liquo rem, ( Leffas ) ad omnem plantam, uel in succum ( Bur ) mineralem; transit, iuxta species, per directionem seminum electas. ( 9 ) Nec item cum Paracelso, licet luminarium & stellarum nomine, ignem, supralunare elementum agnoscere, ut neque ab initio conditum: quod tamen esset necessarium, si elementi sortem referre debebat. Negoitaque, Deum creasse quatuor elementa: quia non ignem, quartum. Quae semina, ex terrae sermento, primum inanis & uacuae, dein mox, benedictione Spiritus, super aquas lati, replentur. ( 14 ) Mea autem me docuit ignis experientia, tria prima nempe, Sal, Sulfur. Ideoque uanum est, ignem confluere materialiter ad 1corporum misturam. ( 10 ) Concidit ergo elementorum quaternarius, qualitatum, temperamentorum, siue complexionum, & morborum fundamentum. & Mercurium aquae, semper manere indiuisa, siue interim aqua uaporetenus eleuetur, nubis specie, uel ad inuisibilia rarefiat, uel tandem etiam, pristina aquae forma fluctuet. ( 15 ) Nam quod Paracelsus uelit aquam, euaporando, prorsus annihilari, Idiotismus suus esto, non conniuendus saltem nasuto distillatori. ( 11 ) Nostra namque mechanica mihi patefecit, omne corpus ( puta saxum ) lapidem, gemmam, silicem, arenam, marcasitam, argillam, terram, lapides coctos, uitrum, calcem, sulsur, & c. cquidem comperi, aquam in nubium atomos sublatam, permanere tamen semper eandem, in numero; transmutari in salem actualem, aequiponderantem suo corpori, unde factus est. atque specie aquam, quam atomi mercurii aquae, imagine nubis, nobis ostendunt. & quod sal iste, aliquoties cogobatus, cum sale circulato Paracelsi, suam omnino fixitatem amittat, tandem transmutetur in liquorem, qui etiam tandem in aquam insipidam transit. & quod aqua ista, aequiponderet sali suo, unde manauit. Plantam uero, carnes, ossa, pisces, & quidquid similium est, noui redigere in mera sua tria, unde postmodum aquam insipidam confeci. Nunquam autem in aqua fieri trium primorum separationem, multoque minus essentialem transmutationem ullam. ( 16 ) Siquidem est simplex partium internarum per ignem extrauersio, quae rursus intro remeant, quoties uapor in guttas condensatur. Cur autem terram, non inter primaria elementa, licet initio simul creatam, existimem; causa est, quod tandem sit conuertibilis in aquam, per priuationem suae essentiae. ( 17 ) Ideoque credo aquam, corpus prius, atque simplicius; cum illa nunquam in terram recedat, nisi uirtute seminum, adeoque uices compositi, aqua assumat, antequam terra, siue sabulum quellem fiat. Quod postea latius demonstrabo. Terra. 1. Quo niam sodiendo, obueniunt quidem propelucem, uarii fundi, coloribus & spissitudi ne quidem uariegati ) quique etsi rustico Scholarum etymo, etiam terrae credantur nigrae, albae, fuluae, rubrae, & c. Ignem nec elementum, nec materialiter corporibus commisceri, nec materiam esse, nec in se habere. 2. Terra non est pars misti. 3. fructus tamen sunt terrae, & semine constant: Terra uirgo per mechanicam demonstratur. 4. Fundi in terra distinguuntur. 5. Aqua intra terram, superat plus quam millies, aquam maris, & fluminum. 6. Uera origo fontium. 7. Quomodo aquae sua sponte ascendant. 8. Fili continuitas probatur in aquis. 9. Quo casu terra adueniat corporibus, quae creduntur mista. 10. subter quas, arena est, suis etiam fundorum alibi uarietatibus multiplex, tam unico, quam diuersis locis, tandem subter illas, sabulum sedet, quod nostri ( Keybergh ) siue montem siliceum uocant, unde rupium, montium origo, ac primae minarum fluunt diuitiae. Elementorum numerus, & temperamenta, sunt nugae perniciosissimae, posiquam eiusmodi, in medendi artem sunt transtata. 11. Terra matrix, non autem mater corporum, idque multis demonstratur. 12. Aqua & aer, nil aliud quicquam in se conuertunt. 13. Qualis mistio, qualisque sit corporum appositio. 14. Postremum tandem omnium, sabulum album, siue bulliens ( quellem ) in fundo uiuo, ac uitali, sese ostendit, quem ligo penetrat nunquam. Obiectiones de uitro & latere, soluuntur. 15. Operationes Gehennae ignis. 16. Quomodo a uitro, separetur arena sospes ab alcali. 17. Nam quantumcunque inde arenae, & aquae demseris, totidem succedit in uicem ablati, eiusdem locum replens. Centrum Mundi, quandoque mutatum. ( 1 ) Igitur nec Ignis est elementum, nec materialiter corporibus commiscetur; Hoc inquam sabulum impermistum, setaceum quoddam, uel cribrum, atque fundamentum naturae est, per quod, aquae omnes transcolantur, ut inuicem omnes communionem seruent, ab initio creationis, in finem, & a superficie terrae, in centrum usque. Quia Sol ignem, nec materiam esse os¬ tendam, nec illam in se habere. ( 2 ) Imo terra nusquam occurrit, praeter se, ulli corpori commista naturali, quae inde, ullo labore repetatur. ( 5 ) Quinimo aqua, in hoc sabuli fundo detenta, actu forte, millecuplo maior est, quam marium & fluminum in terrae superficie fluctuantium, tota congeries. Indolui ergo, mecumque indignatus sum, quod medendi basis, nugis sit referta, & tantis ludibriis aegri obedire cogerentur. Idque facile uerificatur, supponendo totam adhuc terrae superficiem, aquis contegi, ad 600 passuum profunditatem. ( 3 ) Terram autem originalem, elementi uirginei, ipsum constans sabuli corpus nomino: Sequitur ergo, relatione ad terrae diametrum habita, facile millies plus aquae, subter, quam super terram esse. reliquam autem omnigenam terram, terrae fructum, de sobole minerali. Quod per Pyrotechniam sat superque probatur. Siquidem arena sicca, ad minimum combibit aquae subquadruplum, in eadem loci extensione. Sabulum enim, terram esse originalem, inprimis eius difficilis reductio in aquam, probat; Non uolo tamen, etsi quellem ultimus fodienti sit fundus, utrobique omnes ex ordine fundos substratos reperiri. eo quod citius arena e silice, uel Adamante, in aquam reducatur, quam arena ( quelem. ) ( 4 ) Deinde, id etiam ligo probat; Etenim praefata arena, quae quandoque ad mille fortassis passus, infra horizontem sese submersit, alias subdiu, propediem, imo & non raro in montium cacumine, ebullit. ( 6 ) Cuius rei ignarae Scholae, cum suo Aristot. mordicus tenent, omnes fontes ueros, ex aere, in aquam condensato, suae perpetuitatis causam debere. alias namque mox nostra intumescerent coemiteria. ( 11 ) Terra ergo, saltem permanens matrix est, non autem mater. Attamen cum istud custodire nequeant; Quae si quandoque ad fructus, siue corpora mista, conflueret: eo quod in altissimorum montium fastigiis, non raro sontes prosiliant, ubi mons alter, paris altitudinis, non est uicinus, nec canalis utrimque ad hoc extentus: uel in iisdem persisteret, & sic per artis, uel naturae analysin, quandoque reperiretur, atque inde rediret ( quod falsum est ) uel plane ad mistum assumeretur, atque in eo desineret esse terra, in aliud transmutata iam. Ideo elato supercilio tacent, silentque ad miraculum rei insolitum. ( 7 ) Sane quamdiu aquae in uiuo, uitalique terrae fundo oberrant, atque in sabulo quellem detinentur, tamdiu inquam, legibus situum hydraulicis parenre non coguntur. & sic alibi minueretur ( quod aeque ostendam mox esse falsum ) uel per mortem, ac rei dissolutionem, rursus in terram rediret, essetque quotidianus, ac repetitus regressus, a priuatione ad habitum, unius & eiusdem elementi. Non secus ac sanguis, dum in uenis uita fouetur, tamdiu quoque supra atque infra nescit, estque tam in fronte, quam in pedibus. Sed momento, quo semel e uenis excidit, uel aquae extraquellem egurgitant, non desinunt, legibus positionum obediendo, defluere. Uel si non rediret in terram haec, transmutata maneret in fructus, adeoque iamdudum tota terra in fructum abiisset, constantiamque suam natura amisisset, & Creatoris primos scopos illusisset, uel terra in aliud elementum, a dissoluto misto, rediisset. Mare igitur in sui fundo, in cribro sabuli uirginis, receptas sorbet aquas, ita nempe iuxta Sapientem, utut omnes aquae in mare fluant, nunquam tamen regurgitat. Cuius impertinens cessat. ( 12 ) Siquidem non est geniale aquae aut aeri, alienum elementum, in suam conuertere substantiam. ( 8 ) Quia unico filo, ductus est continuus, ex sabulo uirgine, in fontes, riuos, flumina, & mare, ad humectandam terram, eamque mineralibus ditandam institutus. Hinc demonstrabo mox, nunquam unicam guttam aquae, in aerem uersam, aut uicissim aerem, in aquam mutatum. Quae tamen mutationes, apparent minus operosiores, quam terrae in aquam, uel in aerem. Quo rursus appulsae aquae, partim a quellem, in fundo absorbentur, partemque aera rapiunt. Ideoque si faciliores transmutationes, nondum natura attentauerit; Sic nempe uniuersus, suas distribuit aquas, & in fructus uarios deponit. quo pacto difficiliores praesumet? Adeoque cum admiratione meditatus sum, omnipotentem, necessitates ingratorum immortalium, sibi praefixisse, ut scopos rerum. Alias namque terra, ab aquis, & aere, tanto amplioribus, contiguis, magisque actiuis, absorpta, & annihuata esset. ( 9 ) Ad terram redeo. Ast Pater uniuersi, concordiae amans, discordiam & rixas odit, maximeque in elementis, quae ut essent stabilia naturae fulcra, non pugnantia eadem creauit. Direxit nempe elementa quoque ad destinatos sibi fines, & durationis leges. Ut nempe suos edat, & foueat fructus, in sui honorem, & hominis usum. Originalem terram nusquam ad fructuum mistiones concurrere sponte, casu allabi, nec assumi a natura, neque assumtam, naturae, aut artis opera, reperiri, certum inueni. ( 10 ) Ideoque mistionum ratio tabescit, numerus elementorum, qualitatum, & temperamentorum cessat; atque adeo mendaces sunt futilitates, a Scholis pertinaciter, aut inscite excultae hactenus. Ueruntamen nec Dei honos, nec humana exigentia, uspiam, aut ullatenus requirebant, praelia elementorum, uoracitates, luctas; Etenim ex homine, ligno, etc. esto, puluis, cinisue per ignem relinquatur, nunquam tamen terra elicitur. pessumdationem, ut neque unius ex altero commutationem, aut nutritionem. Nec demum finis elementi est seipsum per auaritiam, famem, luxum, aut necessitatem augere, cum alterius destructione. Non enim auaritiae, uel odii, criminis rea sunt, ut nec ali optant. Deniquo neque ad istam transmutationem faciendam, Archeum obtinuerunt elementa, culinam, aut proprietates. Tota ergo de bello elementali, Scholarum doctrina, anilis fabula est. ( 13 ) Terra itaque, nunquam assumitur, uel sponte materialiter accurrit, in corporum constitutionem extra se. amiserit illud oculus, & diaphaneitatem nactum sit. ( 15 ) Cum igitur arena, siue terra originalis, tam arti, quam naturae resistat, nec queat ullis adminiculis ( unico duntaxat Gehennae artificialis igni excepto ) naturae, uel artis, a primae uaesui constantia recedere ( sub quo igne artificiali, arena sal fit, ac tandem aqua, quia uim habet agendi super sublunaria quaeuis, absque reactione ) sequitur quoque, terram originalem, nunquam ad generationes naturae seminales, ullo modo assumi. ( 16 ) Nec arguit, quod imperitus aliquis, uitrum esse ultimum artis subiectum uelit, quodque nec arte, nec igni deleri idcirco queat. Nullaque in natura fit rite mistio, quae subter unitatem formae compositi naturalis, firmiter coalescat, nisi inter succos, & spiritus. Econtra; nulla puluerosa commistio, ad generationem tendit: Erudietur namque, si uitri pollinem, plurialcali colliquauerit, ac humido loco exposuerit; reperiet mox totum uitrum, resoluiin aquam: sed tantum est appositio, mox; sponte, atque iterum cito fatiscens. cui si affundatur Chrysulca, addito, quantum saturando alcali sufficit, inueniet statim in fundo, arenam sidere, eodem pondere, quae prius, faciundo uitro aptabatur. Terra ergo immutata persistit, quamquam ipsa toto orbe mobilis, ac mota fuisse uideatur. Omnis proinde terra, lutum, ac onine corpus tangibile, uere, & materialiter, est solius aquae progenies, & in aquam iterum reducitur, per naturam & artem ( 14 ) Nec obstat, quod ex luto & arena, latex coquatur; ut ex arena & cinere, uitrum. ( 17 ) Imo talpa, aggerem transfodiendo; Siquidem quidquid luti est, sponte in salem resoluitur tandem, permanente eodem sabulo, quod lutum in se contraxerat. Uitrum quoque, ut arte, ac sine semine, in compositum artificiale transiuit: inundationem magni tractus facit, adeoque abiectum animal, terram centro, mundumque loco, dimouere potest, si centrum aequilibrii locum tenere credamus, & Maria dorso terrae, recenter incumbere uideamus. In Rekem, prope Traiectum Mosae, Nauis maritima, sub arenoso colle reperta est, anno 1594. In tractu Peele, Pini, seriatim sub terra repertae. ita per artem denuo, resoluto uinculo, ad pristina redit initia, adeo ut eadem numero, & pondere arena inde prorsus eliciatur, quae per fluxum fornacis, cum alcali coaluerat in lapidem pellucidum, siue uitrum. Quae non nisi in montibus libenter proueniunt. Hinc namque liquet, nunquam arenam, siue elementum terrae, confluere ad generationes naturales, at que semina es. In Hingsene prope Scaldim, 12 pedes subter horizontem, humido prato, repertus dens elephantis, cum tota maxilla, cuiius tertiam partem, duorum pedum longitudinis; mecum asseruo. Adcoque uiui elephanti quandoque fuere hoc tractu. Nuperrime autem desiit reperiri tota Groenlandia salo subuersa. Et quoties artificiis seruit, toties semper arenam, persistere immutatam in uitro, candenti, fluxu salis occultatam, ac in uitrum transparens assumtam. Non enim argentum, esse amisit, cum per Chrysulcam est solutum, licet Unde necessario centrum terrae transferri debuit. 1. Sltus terrae & aquae ante diluuium. 2. Meditatio Authoris. 3. Uorago aquarum, siue Barathrum. 4. Distributio illius uoraginis. 5. Sedio uenarum, illius uoraginis. 6. Fructus Peroledi mineralis. 7. Salia migrant in Bur. 8. uineam tuam ab inutili palmite resccare intendis, mundumque pro exigentia plectere, at nondum abstinere potes, quin paterni affectus memor, in medio iustissimae irae, terram separes, & diuellas in maiorem utilitatem, necessitatem, & commoditatem eorum. Progressus mineralium ad suas maturitates. 9. Unde pisces fossiles. 10. Ius uenarum, in liquorem contentum. 11. Locus ieiunus Sapientis Coheleth. 12. Fontium ortus Aristoteli nescitus. 13. Mundum rotundum ab ortu in ortum. Ab Austro autem ad Austrum, esse teretem. 14. Mare quod unicum, toto duntaxat stabat globi latere, transmittis in uarias terrae oras, nec cessas a noua benedictione, super ingratum opus manuum tuarum. Occupatio obiectionum. 15. Centuralis proprietas suam accipit determinationem a necessitate. 16. Ratio a fontibus. 17. A motu Solis. 18. A iusta figura Coeli. 19. Ab authoritate Sacrorum. 20. Ab umbris; & diei quantitate. 21. Super terram enim in conspectu tuo ream, abunde effundis uitales supercoelestium aquarum uorticens, quae longe rorem foecunditate superant. Terra uero, iis sat inebriata, rursus emicuit, ac ad solita opificia, indesinenter rediit. A uiso Sole nauigantibus. ( 1 ) Saltem, postquam firmamentum separaret aquas ab aquis Aeternus, congregauit sublunares, earumque collectionem, mare uocauit. Ex Unicus demum fons, & aquarum scaturigo, quam in terrae meditullio atque cacumine collocaueras, est deinceps in uenas mille diffusus, quae ubique fere, terrae globum terebrant, ad longe meliores usus. opposito diametri, Arida eminebat, quam terram nominauit; Quinimo & mare in omnem terrae sinum paene alluisti, ut maior inde mortalium esset societas. Benedicta igitur si sit, ac felix tua punitio; quid erunt tua benedictionum Charismata? & ambo, unum constituebant globum, qui in terrae medio, paululum esset eminentior ideo, quod in medietate terrae, immenso gurgite hiaret, unde sons erumperet, humectandae terrae destinatus. Domine, custodi nos pro immensitate bonitatis tuae, intra numerum, qui tuas magnificentias laudabunt in aeternum, in sanctificatione nominis tui. Nec enim si praeter assuetam globi rotunditatem, qua omnes lineae in circumferentiam, aequaliter a centro distant, terra in sui medio, non fuisset longe altior, non potuisset inde fons ad deciiuius mare decurrere: sed stagnasset mox a sui origine. Unde concipio. ( 3 ) Quamuis autem modo unicus fons ille desierit, nec discissis iam terris, unicus haud satis esset, permansit tamen aquarum forte idem introitus. Terram in initio fuisse continuam ac indiuisam. Quippe quae unico tota fonte irrigari debebat. Denique, nec Insulas habuisse: Quippe in mari dulci, inter Roest, & Loeffelt, iuxta tabulam Gothiae, aquarum ab Olao describitur uorago, in quam naues, inuitis nautis, irritisque illorum conatibus, absorbentur. sed totum globum, una parte mare, atque altera terram ostendisse. Haec nempe facies erat mundi, ante diluuium. Os est nimirum, in quod aquae illius Oceani cadunt, unicoque inde ductu, ante diluuium ferebantur ad praefatum fontem. Sub quo deinceps, terra uarias in sectiones hiscebat, & ex rimarum abysso, astatim erupere undae. Cataractae tam abyssi inferioris, quam coelorum apertae sunt, ut globum uniuersum terrae, penitus submergerent. ( 2 ) Magne Deus: ( 9 ) Ubi non raro uel petrificantur, uel putrilagine sordent, uel etiam fundorum balsamo condiuntur, ut non raro etiam pisces fossiles reperiantur, quos Agricola, atque alii, in stuporem ducti, quasi indebitis locis, & absque semine natos, autumant. ( 4 ) Post autem, instar uenae carae, ductus ille, uarie distributus fuit, saxoque septus, per aliquot mille uenas, super uultum quellem, desinentes, a quo deinceps imbibitae aquae, festinant peregre ad destinata munia. Porro siue conductus, aquam conceperint, siue demum quellem illam combiberint: Porro uorago ista, siue barathrum, si alicubi esse debeat, uerusque sit Scriptor Olaus, siue non, saltem opportune est in mari, tam propter maris dulcedinem, quam figuram orbis teretem, a me mox probandam. saltem aquae, dotantur ibi uiuida, atque seminali proprietate. ( 10 ) Non secus enim atque uena, etiam in cadauere, contentum sibi cruorem, a coagulatione ( quae primi gradus est corruptio ) praeseruat: potiori profecto ratione, ius id, uenis terrae nondum defunctae competit. Denique si fons unicus, humectandae erat terrae, satis erit praefata uorago, praesertini quod maris fundus, longe lateque arenam quellem, patulam habeat, quae combibendae aquae foret satis. Magisque quod mare, terram nunc circumquaque, & per interuenia plura, al luat, & perluat. Absorptum itaque mare, in dicta uoragine, paulatim per canales lapideos, hincque per minores fistulas ducitur, per magnam terrarum partem: Aqua itaque, intra uiuidum terrae fundum sorbetur, & trahitur, unde communem nacta uitam ( " Regem, cui omnia uiuunt, uenite adoremus " ) locorum situs nescit, ad cacumina montium, sine molestia facile adscendit, una cum quellem, ut indesinentes inde fontes euertat. ueruntamen uix infra fundum ( Keyberch ) merguntur: ( 11 ) Que sane a Scholis nescita, locum Sapientis Coheleth, in sacris ieiunium reliquerunt. Ubi dicit. " Omnia flumina uersus mare properant: quod tamen ideo non regurgitat. Siquidem flumina redeunt ad locum unde sunt egressa, ut iterum fluant ". quoties autem uenae uoraginis secant, uel attingunt, assurgens per media loca, auellem, proruens in fontem, pereunt quidem dulces uenae, & proferuntur uenae salis marini. Quae uerba antehac uariis modificationibus, adulterata sunt. Alioqui muria, si qua mari Gothico adhuc inest, sensim per uiuidum terrae Archeum, salium naturam amittit: ( 12 ) Eo quod fontes, in montium fastigiis, ex mari, quorsum tandem ruunt, prodire non uidebantur. ( 6 ) uel si salium in locis, fermenta, alicubi existant, ipsae aquae, semina tam diuersorum salium, quam lapidum, ac metallorum induunt, ac transmutantur in eiusmodi fructus. Ex condensato itaque aere, ui frigoris, intra montium cauernas, sibi inuicem succiduo, fontes a Scholis hactenus falso aestimati sunt, sua sumere initia, & causas. Quae libello de fontibus spadanis anno 1624. Sic namque salia boaria, gemmea, nitrea, aluminosa, uitriolata, marina, ex aqua crescunt, tanquam primogenituram aquae sibi spondentia. Leodii impresso, ostendi, se habere per modum, iam hoc loco traditum. ( 7 ) Hinc dein, in Bur, siue primam mineralium sobolem fatiscunt, atque seminum ductu, degenerant. Manifestata igitur, uerorum fontium uera origine, hactenus Scholis incognita, manet. Scripturae textus integer, & lucidatus. Sic quidam aquae fructus, obstipant sui fontis conductus, ultimaque maturitate, acquirunt illius mineralis perfectionem, cuius destinationes, semina prae se ferebant, in fermentis locorum hospitata. Ast cum eiusmodi lex, cursus, recursusque aquarum a quellem in fontes, & a fontibus tandem in mare, seruaretur, non minus in diebus, quibus per annos tres, & amplius, non pluit, quam dum annus totus continuo imbre, fere sterilescit: ( 8 ) Porro ut uorago illa borealis, etiam pisces intro sorbet, sic eosdem minutulos sorbet, maioribus detentis inter canales. sciendum, terrae satis, non ita beneficos fontes, per tubos suos, ac torrentes defluos, quam communem roris atque pluuiae aspersionem. denotat Oceani salem, non posse ascendendo commisceri sibi, sed quod aquae boreales, incessanter in decliue ruant. Uerisimile est namque, tam in prima abyssi mistione, quam in Cataclysmatis diluuio, omnes aquas semel, atque iterum commistas, harumque commistionem mare uocatam ideo. Porro antequam ad aquae impermutabilem substantiam, qua aerem in aquam, & hanc, uicissim, permutari facile spondent Scholae, deuenero, prius aliud paradoxon elucidabo. ( 13 ) Globum uidelicet ex terra & aqua compositum, rotundum quidem esse ab ortu per occasum, in ortum: non tamen ab Aquilone in Austrum: Quae ergo initio semel salsae, atque mox dein dulces fuere: sed teretem, siue oualis figurae. certum est, illas continuo deorsum defluxisse, quia dulces sunt hodic: Quod inprimis nauigantes fefellit multum. Eo quod citatiori cursu, aquae a Borea in Austrum labantur. adeoque Scandiam Aegypto longe sublimiorem in situ. Sed fingamus modo: quam alioquin ab ortu, in occasum. terram decem pedes, labrum mari, utrobique constituisse in litoribus, seruemusque rotunditatem aequabilem: Sempernamque plurimae aquae, ab Aquilone per flumina descendunt, quae non recurrunt unquam ad septemtrionem. Sic Danubius in Archipelagus, cum aliis multis labitur, per Hellespontum, descendunt aquae, nec aliquid a Mediterraneo remeat. Quidquid semel in mediterraneum decidit, nunquam in Oceanum spargitur. saltem Nilus, qui recta ab Austro in mediterraneum mare, per mille leucas, fertur praeceps, si praeter sphaerae rotunditatem, quae non est decliuis uspiam, imo se habet per modum plani, relatione centri, tantum haberet a sui ortu, in mare usque, decem pedum casum ad summum. Nilus enim, recta a montibus lunae semper descendens, in Zebenuticum mergitur, totus cum suis mitris: Quod est, Nilum quietum stagnum dicere, non autem decurrens flumen. interim nec mediterrancum crescit, nec salsius euadit. Quod tamen prorsus esset necessarium, si nudo uapore tenus, infusae exhalarent e mari aquae. Etenim dum Gaudauo Brugas fouea meditaretur, inuenta est 18 pedum altitudo decidens, sumta dimensione noctu, super ssammam candelae, idque detracta sphaerae rotunditate. Sed Sapientia aeterna, mediterraneum plerisque locis Oceano fecit profundius, ut sabulum uirgineum, instar cribri, aquas simul cum suis salibus combiberet. Si ergo tarde uoluulo, 18 pedes decidentiae, sunt octo leucis, Nilus aeque tarde fluens, opus habebit ad minimum 2230 pedum altitudine, in sui initio. Sin autem per modum Nili fluxerit, opus quadruplo necesse habebit; Necessitates humanae namque ( quae Deo legem dictasse uidentur, ex sua bonitate ) requirebant fontes, atque flumina, e summis apicibus decidentia. ad minimum: siue nouem pedum millibus. cuersae denique e quellem aquae, per fontes, post se, continuitate trahunt sequentes, ideoque & in fundo, marium aquas, sorbendo combibunt. hanc autem terrae altitudinem si 15 gradibus, a Tropico Australi, ad mare mediterraneum, Nilus metiatur, ubi figura adhuc sphaerica globi est, quam ergo non coniicere licet a Montibus lunae, ad Austrum usque? Proprietates itaque locis sunt additae, ex diuina Prouidentia, propter necessitates. Borealis maris fluxus, sub Angliae Kentonia, fere per horae dimidium, anticipat fluxum maris occidui. Casus indefessus aquarum ab Aquilone, promittit insignem terrae eleuationem: Sic est. Unde coniicio, terram, atque mare, boreali plaga ascendere. ( 14 ) At inde colligere non datur, omnes confestim aquas, eo posito, Aquilonem deserturas; Scandia namque a scandendo, tota borealis terra nominatur. Et mare boreale non glaciaretur, si salsum esset. Si dulce; Quippe silent leges situum, ubi aqua circa mundi centrum decidit circumquaque. ( 15 ) Adeoque uniuersi necessitas, & proprietatum regula fuit. Fingo enim sublunarem locum, sine palpabili corpore, silicem uero teretem, de Coelo decidere, illumque quiescere in centro: Sequeretur, Solem sub aequinoctiis maiorem circulum facere, quam sub Tropicis. 2. erit tamen eius longitudo uersus aliquam Coeli partem inclinata. Solem adeo citius sub aequinoctio moueri, quam sub tropicis. 3. Solis motum inordinatum, ac quotidic inaequalem sibi esse. 4. Quid si hoc sit uersus polos, nobis mundi figuram exprimet. Fingamus rotundum lapidem, extaerasupremum Coelum. Is enim proinde pristinum pondus non amisit; Clepsydrae, quae motum Solis, in ordine ad tarditatem metiuntur, & gnomona solaria, quae motum metiuntur, in ordine ad situm orbis solaris, non responderent sibi inuicem. ( 18 ) 5. attamen non caderet Coelum uersus, quod id sit contra ponderis cuiusque naturam: Si ista organa sub aequinoctiis consentirent: uariarent saltem sub solstitiis. neque caderet oblique, cum sic caderet in infinitum, nullumque habiturus esset motus terminum. Quod aeque est absurdum. Coelum quoque, quod est tanquam terrae theca, iuxta polos, profundius est, quam sub Solis orbita; Ergo lapis iste, cum sua grauitate, sisteretur ibi in loco, quo positus esset. Id autem cum sub luna non contingat; si enim Lucifer sedem supra Septentrionem statuere uolens, crimen superbiae subiisse intelligatur. ( 19 ) Profecto, si ibidem excelsius non esset, non id imputatum esset in signum ars rogantiae: necesse est, ut praeter rerum pondus, aliqua sit in loco proprietas, cuius obtutu moueatur, respectusque superi & inferi faciat. praesertim cum locis, ubi Sacra sunt scripta, stella polaris, uisa sit semper Horizonti contigua, nec Coelum quidquam excelsi ibidem quoad uisum spondeat: Ergo si istud superum, & inferum, non sit nisi respectu corporum, & forte duntaxat sublunarium, eiusmodi respectus toti subsistent ex intentione Creatoris, quae originalis est causa, omnis quietis ac motus. ( 20 ) In nostro autem horizonte, uidi totum corpus solare, in gnomone umbram dedisse, paulo post nouam in lunio; maneuero uidi totum corpus Solis supra horizontem circa horam quartam: nondum enim dabat umbram, propter aeris & uaporum densitatem. Quare si eius intentio fuerit, uni uersi figuram teretem facere, ( quod ea esset commodioir habitatio mortalium, ob Solis fomenta necessaria ) feceritque semper, quod est longe optimum in omnibus. Ergo breuissima nox, est tantum ad summum 7 horarum. Etiam aquis figuram limitauit oualem, eundemque respectum ad centrum. In solstitio autem hyemali sol oritur 15 minutis ante octauam, occidit uero 27 minutis ante quartam. ( 21 ) Ergo dies breuissimus, saltem est horarum 7 & minut. 42. Siue ut oualis figura, propemodum seruaret, eandem intentio nem ad centrum, qualem habet rotunda. ( 16 ) Quid si fontes ad montium ascendant cacumina; Derogat autem rotunditati sphaerae, plus lucis habere, quam tenebrarum. poterunt & aquae polares, rationem situs oualis seruare, non secus atque rotundi: Alioqui si Coelum, uelut terrae maritus adaequatus, sit plane sphaericum, ( 17 ) 1. Tandem neotericae nauigationes, Solem sub septentrione, per mensem uiderunt, antequam perfecta coeli rotunditas id permisisset. Aer 1. Scholarum somnia de humiditate aeris. 2. Antiperistaseos aniie sigmentum. 8. Insulsa obiectio: 3. Praesupponunt impossibilia. 4. Deteguntur profundae Scholarum stupiditates. 9. Argumenta. 10. Aliud aeque stupidum. Ii. Aerem esse niue frigidiorem. 12. Aer nunquam fit aqua per suarum partium condensationem. 5. Petunt principium. 6. Exhortatio Authoris ad Tirones. Ridiculum Scholarum, de ceris calore natiuo. 7. At sane non humectat aqua, ob densitatem: ( alioqui namque terra adhuc plus humectaret ) eo quod sola humiditas humectet, & non densitas. Alias namque plus argentum uiuum humectaret lanam, aut manum, quam aqua. Quidquid enim plus humectat, id ipsum quoque humidius est; & uice uersa, quidquid in natura elementali est humidius, id etiam plus humectat. Demonstratio Mathematica, quod Aer & aqua sint elementa primigenia, & impermutabilia, frigore, uel calore unquam in se inuicem. ( 1 ) Scholae adhuc cum suo Aristotele, aerem ad octo gradus, id est, summe humidum; ad quatuor uero, siue ad mediocritatem, calidum. Ridet Natura, fidem pro sensu notis, ex somnio poscere, & pudenda Aristotelis commenta pro ueritate etiamnum docere. At dicunt Scholae. ( 2 ) Sic docendum propter axioma: Frigiditatem uero summam aquae donant, cum humiditate remissa siue mediocri. " Propter quod unumquodque est tale, illud ipsum est magis tale ", ( quasi propter axiomatis honorem, mentiendum Deo? Adeoque aerem aqua duplo humidiorem mandant, ex eo, quod aer, sui compressione, ac congressu, aquam generet. Sed sodes; ) Sed aqua non est humida nisi propter aerem, ergo aer debet esse humidior quam aqua. quid istud est aliud, quam somnia, pro ueritate uendidisse? At sudabunt plus satis, antequam subsumtum probauerint: Sed aer in se nec humidus est nec calidus: Nam si aer condensetur, eius humiditas quoque densior, maior, ac palpabilior erit in aqua, quam erat prius in aere: ac quidquid ipsi humiditatis inest, id ipsi peregrinum contentum est, aeris naturam non attingens unquam, licet in aeris porositatibus uapores contineantur. cum condensatio nequeat facere nouam formam essentialem, nec sit principium generationum, quid istud est aliud quam impertinenter nugari: Quid enim uitri naturam attinet, si aquam in se clauserit? docebo namque mox, esse impossibile, aerem & aquam uicissim commutari. ( 3 ) Adeoque per absurditates, Scholae prorsus impossibilia theoremata supponunt. Saltem aqua, non esset nisi aer, ad decuplum ( uel potius centuplum ) in humiditate condensatus, magisque actiuus, ideoque centuplo, ac confestim, plus humectaret, & fortius, quam aer. ( 1a ) Tantum abest quod proinde aqua, minus humida esset, quam aer. Absurdum namque, & impossibile continet etiam, aerem condensatum, aquam fieri, ac esse fontium materiam perpetuam. Sin uero nuda condensatio, aerem disponat ad nouam formam; cum cadem dispositio efficientis interni, sit causa illius generati necessaria, necesse est, eandem permanere in producto; Adcoque, si aer condensatus, sit aqua; Aerem enim, in canna ferrea, unius ulnae, compressi fere ad quindecim digitorum spatium, qui dein sui explosione, instar sclopeti, pyrio puluere acti, spherulam trans asserem misit. ( 4 ) Quod utique non fieret, si aer, compressione, in aquam, ui adigi posset. iam non erunt nisi duo elementa, aqua nempe, & terra. Dum aqua erit tam humida, atque dum prius esset aer, In quo nempe sola intercessit condensatio. Maxime, quod illud experimentum non minus succederet hycmis intensissimo frigore, atque calore aestatis. Quae est partium adunitio: non autem formalis rei in rem transmutatio. Quid si ergo aer, ui compressus, canna ac tempestate frigidis, non mutetur in aquam, qua tandem authoritate sua Scholae figmenta, de condensatione aeris, pro fontium scaturigine, & continuatione stabilient? frigus enim in natura, non habet Siquidem omnifariam, forma resultans ex humiditate aeris condensati in centuplum, saltem centuploerit humidior, & plus humectabit, quam pristinus aer. gene¬ H 3 Siquidem ignis non est elementum in natura, multoque minus sub cauo lunae, nec ideo potest supremum acra, nisi sommialiter calefacere. 3. generandi initia, causas, ac proprietates. Si enim aer per se, & ex proprietate elementali, calet: Tunc semper, & ubique, etiam profundis puteis calet. 4. Imo nequicquam humiditatis, reperitur in praefata canna; quinimo, madefactum corium in fine pistilli trusorii, arescit illico. Si uero calet per aliud aliquid sibi geniale, calefaciens: ( 5 ) Ridiculum est quoque, aerem probare humidum, per fontium originem: & uicissim fontium ortum probare, ex supposita aeris humiditate. tunc praeterquam quod praeter se haberet aliquid commistum, unde desineret elementalis sui corporis simplicitas, etiam semper, & ubique actu caleret; Argumentum utrumque Scholarum, ex ueri penuria est, & petitio puerilis principii. aut denique caleret propter aliquod appositum, agens, per accidens. Quod impertinens est, quoties de essentialibus probandum assumtum est. Utque quatuor elementa qualitatibus adornent, singulis unam eximiam, alteram uero remissam tribuunt; mandantque Scholae, Naturam obedire suis figmentis. Ergo si aer per se non calet, per se frigere est necesse. Cum illa duo se mutuo in natura subsequenter excludant. 5. ( 6 ) Aerem ergo remisse calidum aiunt. Quia uicinum uolunt ficto elemento igneo: Si ignis nunquam est frigidus, aut humidus, & nunquam aqua est sicca: Id est, uel quia a uicino; illam qualitatem remissam mutuat: Mutatque propriam ac natiuam indolem, pro nutu uicini; sic aer nunquam potest esse minus quam intense humidus, & calidus remisse, si uerum dicant Scholae. 6. Idque impertinenter, dum de natiuis proprietatibus sermo est. Mediam uolunt aeris regionem, quae uix semimilliari a nobis distat, suae doctrinae immemores. Uel quia illam ex sui indole habet, & licet remissam, attamen ideo, & talem uicinum habuerit. Nimirum diametrum aeris, decuplo superare diametrum aquae: hanc uero, decuplo, diametro terrae maiorem. Quod aeque impertinens, & infelix est. ( 7 ) Utque aeris moderatam probent caliditatem, Antiperistasis aeque futile inuentum inuehunt. Quo figmento concesso, semidiameter aeris, 570000 milliaribus esset profundior. Itaque semimilliare, quasi nihilum esset, respectu medii aeris. Scholae quaeso expergiscamini? Nam si aer sponte, atque sui natura caleret, qua demum de causa frigeret sui medio? An enim quia utrimque uicinus calet? Uidelicet, aerem, suprema sui parte, calidum, obignis propinquitatem ( adeoque non essentialem, sed per accidens mendicatam, & impropriam fingunt caliditatem ) prope terram pariter calere, ex solarium radiorum reflexione. Qui calor, est aduena per accidens, pro tantillo spatio: ideo & ficta aeris proprietas. At tunc, non indignationem, uerum potius gaudium, sibi aer proponeret, ex naturae uicinae conformitate. Mediam uero aeris regionem, uolunt mirabiliter frigere, propter Antiperistasin. Cur enim aer, natiuam exuat proprietatem, eo quod utrimque tepentem aerem, sibi conformem attingeret? Nempe quia utrimque circumstant partes aeris calidae. Quomodo enim tepida tepidae affusa frigescet, eo quod teporem utrimque reperiat? Cuius simile accidere aiunt, profundis puteis, aestate frigidis, ac hyeme tota tepentibus. Uel si frigida, inter duas frigidas collocetur, anne proinde, sui in medio, calescet. ( 8 ) At ego demiror Scholarum profundas stupiditates, & ueterum Catochum. 1. Quia ex tota illarum hac strue apparet, aerem generaliter frigere, non autem mediocriter calere. 2. Mirari non sat possum Scholarum impolitam ruditatem, Antiperistasis doctrinam tradentium, quae credulitatem tantam optat, non iudicium. Nam etsi figmentum istud placeret, dum aer circa terram calet, at certe nullatenus posset hybernis frigoribus. Sed cur ad humiditatem aquae, cius densitatem, ad humectandum implorant ( quod est ridiculum ) saltem eandem densitatem aquae, non assumit prae frigore? Siquidem nec tunc quidem media illa aeris regio, natiuo tunc calore est ornata. 9. Etenim sic saltem aliquid dixissent uerosimile. Mirum inquam, tam ab surdam falsitatem, ac doctrinam, in Alpibus nondum exspirasse. ( 9 ) Attende ergo, quisquis medendo, animae salutem operari conaris, qualem Scholae patronum, usque tucantur. Adeoque hinc liquet, uel studio pertinaciae, Peripateticis cognitas falsitates, docere, ne non iurent sub uerbo Aristot. uel nequicquam sibi iudicii reliquum fore, ut ingenue fungantur suo munere: satisque existiment factum, si ante cedentium armenta sequantur. Quo consilio elementa, complexiones, gradusque qualitatum, basim medendi fecerint, qui elementorum numerum, essentiam, usum, proprietates, fructus, & passiones, non nisi torpida credulitate seducti, sua paganicae caecitati dedere nomina. Antiperistasis itaque, somnium est eius, qui cum neminimum in natura sciret, omnia tamen sciuisse uideri uoluit, ac pro Antesignano, adorari, a sequacibus Scholis. Quod autem Aristot. ad puteorum calorem hyeme, fugiat, ad Antiperistasis demonstrationem, id per organum, quo ambientis iustam metimur temperiem, mox ruet. Ad spice quam seruiliter Scholae, mutuatae sint qualitates elementales, easque ad somniorum uoluptates obedire uoluerint, combinarint, auxerint, retuderint, & diuiserint, tanquam lurida commenta, ad naturalium rerum causas morborum cognitiones, sanationes, & templorum S. Spiritus deuastationes, usque transmisetint: ( 10 ) Aenitaque, aqua, & terra, ex creatione sunt frigida, quia sine lumine, calore, & uitae participatione. In quo, mechanica demonstratione uidemus, quod aer in profundis puteis, & cellariis, eodem caloris puncto sit stabilis, siue hyeme uel denique maximis aestatis caloribus, metiri placuerit. 10. Calor ergo ipsis est peregrinus, radici elementali externus. Sed posito, quod puteis non aequa esset temperies: Aer uero, & terra, per se, sunt sicca: sola aqua madida est. Hae sunt illorum corporum qualitates, quas nemo pro lubitu uariet. Aer uero uacuitates habet ( ut suo loco alibi ) quibus uapores combibit, & detinet. at sane stultum esset, aerem genialiter moderate calidum alioqui, nunc frigere, nunc denuo calere, uelut per despectum, ob circumstantis aeris alterationem appositam. 11. Hic est elementorum status, ordo, complexio. Quaeque medicam professionem non nisi ex obliquo attingit. Sacra niuem, aqua frigidiorem, ( utpote nix est aqua, in qua ultima frigoris potestas impressa est ) & acrem, superare niuem frigore, hinc legitur, Qui niuem & lanam spargit, ut triticum sub niue, a frigidi aeris immanitate, incolume seruetur, Tanquam sub laneo operculo. Adeoque in Scholis, quod minime confert, tanquam maximi momenti, plurimum indagatum est, & quod maximi est momenti, hactenus neglectum fuisse ostendam. Mechanice namque uidemus, membrum fere congelatum, sub niue recalescere, & a sideratione praeseruari; quod alias aer, mox totaliter congelare pergeret, uel si repente ad ignem sit delatum, moritur propter extremi alterius sestinam actionem. Eo quod ludibriis, & inutilibus rixis, totus medentum cesserit labor. ( 11 ) Ergo si elementa non ingrediantur mista, uana est Scholarum doctrina, de numero, compositione, temperamentis, de inaequali concursu, de contrarietate, proportione, lucta, & gradu elementorum: Est ergo per media isse, si ab aere frigido, per niuem, aquam, ac dein in tepotem remissum, sit itum. gradus namque, simplicium seminibus alligantur, non elemento. Ergo, nix est aere minus frigida. 12. Uanae sunt nugae, an permaneant in misto formae elementorum, quippe quae non insunt; 64 ut elemenaer Nec iuuit, quod ipsi afimage 2 firmaueram, quod Clauius in Collegio Societatis Rom. tum nunquam desinit, a quo semel incoepit esse, excepta aqua, dum scilicet seminibus desponsata, abit in corpus, quod mixtum creditum est hactenus. ante annos 60 aquam in uitro recluserat, huius figurae, cuius ne minima gutta perierat. Id quod linea, per adamantem ibidem signata, ostendit. Uana ergo pugna, alteritas, uictoria, & quod hinc omnis morbus pendeat, dissolutio, ruina, sanitas, & restitutio. Heer audoque Patauii fuisse Matheseos Professotem apud Idiotas ostentabat, se quanrem. Uana quoque methodus, quae per contraria, hinc petita, instituitur. Quare uolui in charta demonstrare, ipsius omnimodam ignorantiam Matheseos. Sed factus est coram mutus. Ad demonstationem uero sic processi. Sensim enim Scholae, mendaciorum istorum, male sartorum consciae, utut longum de complexionibus garriant, tandem deficiunt, & fictis humoribus contentae, uix quicquam de elementorum pugna, amplius decernunt. Delineata enim figura uitri, in quo A & D. sunt duae sphaerae, repletae aere. praeterquam in sex rebus praeter naturam, & diaetae mandatis friuolis. A autem & superior, est exterius undequaque clausa. I. Aerem, & Aquam, esse corpora impermutabilia in inuicem. D uero est globus inferior, apertus in fine Canalis F. Sunt autem A & D ex unico uitro connexa per canalem Bce. Quamquam in praesentia plurium demonstrauerim, quod Heer, in suo Apologo contra meum libellum de Spadanis, impertinenter usus esset meo instrumento: in quo est liquor uitrioli, ne fracesceret, quem dixeram percontanti Heer, rubificatum maceratione rosarum, ut uisibilior esset. attamen non desiit me suis um stupiditatibus immiscere. Dicit namque. Rubens ergo ille liquor, esto Bc. Me uoluisse edere motum perpetuum. Super hanc ergo figuram constitui hoc problema. Nec cognouit quidem in eo, se sibi contradicere. Liquor Bc non potest se mouere per temperamentum ambientis, in canali, nisi unus globorum sit apertus, alter uero clausus. Explicatio dati. Nam in instrumento cessat motus, postquam aqua adscenderit, aut de scenderit iuxta temperamentum ambientis. Sit uitrum cum liquore, ut supra descriptum. Neque enim plus iste motus dici potest perpetuus, quam uelum templi, uentorum mutationi destinatum. Explicatio requisiti. Ostendendum. Detegit ergo Heer, se nescire, quid sit motus perpetuus. Quod liquor Bc non possit moueri in canali per temperamentum ambientis, sine apertione F. Praeparatio demonstrationis. Est maxima, quod aer patiatur dilationem, & constructionem, iuxta qualitates caloris, & frigoris, & quod iusta extensio quantitatis in aere non habeatur, nisi cum est temperatus. Diuulgaueram enim meum organum, ut iuxta doctrinam meam de fontibus Spadanis probarem, quod aer sustineret uulgatam rarefactionem, & compressionem citra mutationem sui elementi. ( 12 ) Dicit enim Heer: Demonstratio. Spiritum uitrioli, penetrasse substantiam uitri; Aer qui est in A rarefactus per calorem ambientis, accrescit per augmentum dimensionum, & ideo occupat plus loci, quam antea. Quod tamen esse nequit, nisi propellat liquorem Bc. quod nemo concedet, qui longe subtiliores liquores norunt seruari, etiam in igne. in Ce. ( alioquin admitteretur porositas uasis, aut ruptura A. quod contradicit hypothesi Heer ) & successiue aer, qui erat in Ce. Itaque iuxta hypothesin Heer ( quod aer compressus, conuertatur in aquam ) liquor nunquam defuisset in uase. Attamen sua ipsius obseruatio uult: in uas D. Sed D nequit istum aerem recipere, nisi tantundem aeris propellat, per foramen canalis F. Conclusio. quod uitro undique exquisite clauso, aqua nihilominus sit exsiccata, & facta sit aer. Ergo sine apertura in F, liquor Bc non fuisset motus a loco. Non mirum ergo, liquorem uitrioli sponte paulatim exhalasse; per necessariam aperturam in F. Stupiditas ergo. Non potest autem siccitatem admittere, in uitro exquisite clauso, nisi sua hypothesis destruatur ( nimirum quod aer compressus, mutetur in aquam ) nec iterum ista hypothesis subsistere potest, nisi admiserit continuationem liquoris. N palam fit, cui cum plura eiusmodi instrumenta donassem, nunquam tamen aperturam in F obseruarat. Quod tamen contradicit suae obseruationi. Item non potest admittere motum liquoris B. C. nisi admiserit uitrum apertum in F. & per consequens. Imo quanquam illi haec multis praesentibus demonstrassem, antequam suum ridiculum Apologum edidisset, finxit tamen se deinceps mirari. fateatur, se errasse in obseruatione. Quod is liquor sensim periisset. Dicit eum totum uas perfectissime clausum reperisse ( nec enim quod non exquisite est clausum, clausum dici meretur ) admittit tamen motum liquoris factum. Quodque, licet uidemonstrationum fuerit coactus fateri, antequam Apologiam omni calumniarum genere contra me euomuerit, perseuerauit tamen in illa, suas detegere inscitias. Qui ostendisset temperiem aeris. Conclusio. Et quod liquor sit mutatus in aerem, clauso uitro. Ergo necesse est, si aqua B C moueatur per aliquod aeris temperamentum, quod ambo uasa A & D non sint clausa. Suppositis ergo falsis obseruationibus, eius detegam miserias. ( 13 ) Datum. Quod uas D sit aeque clausum, atque est uas A iuxta suam hypothesin. Requisitum. Demonstrandum. Quod aqua Bc nequeat moueri. Item quod nequeat docere temperiem aeris. Alias namque instrumentum non esset conueniens mensurae temperiei aeris ( quod est contra eius suppositionem ) etenim cum aer sit eiusdem caloris circum A, atque circum D, necessario quoque liquor Bc quiescet. Item quod non potuerit exsiccari, uel exhalare. Item quod non potuerit conuerti in aerem. Praeparatio absurdi. Quia qualitas ambientis, est causa motrix aquae Bc, agens aequali robore, & donans aequilibrium. Iam per suppositionem falsi, demonstrabo, quid illius sequatur ignorantiam. Etenim si admittit motum, & siccitatem aquae, debet admittere ab surda, & contradictoria, uel errores suos fateri. Praeparatio demonstrationis. Sit inquam aqua Bc, iuxta suam obseruationem, in aerem mutata. Applicetur uasi A aliquis calor, excedens temperiem ambientis: In primis, nequit haec obseruatio admitti, absque rarefactione, causata per calorem. Nec potest admitti ista rarefactio, absque augmento loci, praeter calorem. Et augmentum loci nequit subsistere citra dilatationem uasis, aut rupturam. tunc enim aer inclusus, se dilatabit, secundum plus aut minus caloris, ac iuxta, atque excedit ueram aeris temperiem clausi in uase D. contra quem propellens aquam Bc destruet aequilibrium, per nimiam actionem. Eo quod fateatur uitrum, sine ruina, aut porositate, optime clausum, continuitate uitri. 2. Ita quod in D erit compressus, & condensatus aer, per restrictionem: non potest admitti transmutatio aquae in aerem, sine condensatione, & restrictione: ut cedat dilatationi factae in A. Demonstratio. & restrictio non datur, absque additione partium per compressionem, intra eandem actu magnitudinem. Non iam pluuia post hac opus erit, si specus perfecte clausa, & frigida, cisternae fierent perpetuae. Quae omnino nominari debet aeris condensatio, quae hoc loco, non nisi solo frigore fieri potest; quod supponit conuertere aerem in aquam: ergo non aquam in aerem. Itemque cum aqua praeponderet aeri, cadet illa in fundum magni uasis, optime clausi, unde quoties luberet, aqua depromeretur. Adeoque uas illud, in fontem hybernum transmutaretur. Cum igitur neque calor, neque frigus, possint conuertere aquam in aerem, multo minus id faciet temperatum. Eo quod hoc non generet alterationem in istis elementis. Nam ut inquit Heer, " uas erat optime clausum, carebat porositatibus, nec opus habuit apertura, tam ad introlium, quam transpirationem aeris. " Si autem eadem uia, ac modo, quibus aqua clauso uitro, mutata in aerem, euolauit, poterit nouus deinceps aer ingredi. Pariter, aer non conuertitur in aquam, quia non potest admitti haec conuersio, facta per rarefactionem, eo quod aeris rarefactio, non contingat hoc loco, nisi mediante calore. Posthac ergo non defutura aqua dulcis, nautis in mari, si frigore noctis, aer in aquam guttatim concrescat. Sed Heer uult, quod aer condensetur in aquam, per frigus. Ergo aqua non generabitur ex aere, per calorem. 2. Ista transmutatio aeris in aquam; Uenetiae & Anterpiae, fontes formabunt in uentre galli aenei, qui in aedis pinnaculo uentos docet. nequit admitti, nisi per condensationem & restrictionem. Nam frigore nocturno, aerem in aquas uersum plorabit. Et quamquam fistula fidicinis intus madeat, non id ex aere: Quae in uitro perfecte clauso, non potest accidere, nisi per frigus. sed uapore aerem comitante. Alioquin & fistulae organorum, maderent intus. Quod falsum. Quod agens super aerem, occlusum intra uasa A. & D. illum transmutaret in aquam, iuxta hypothesin Heer. Aer enim tonum edit, & uapor salinaris stillat e fistula aquam. Sic namque aqua, aucta fuisset per generationem in uasis perfecte clausis. Quod suis uerbis contradicit. Aerem unius ulnae, compressi in bombarda, ad 14 digitorum spatium, etiam sub hyberno frigore: " Pretiosus hic liquor periit. non est amplius. desiit esse. & qui dem furente hyeme. & tantum abest, quod aer sic compressus, in excellenti frigore, mutatus sit in aquam: " Ergo, cum neque calor, neque frigus, possint condensare aerem in aquam: eiiciebat sphaerulam plumbeam trans asserem quernum, sclopeto fortius. multo minus id faciet temperatum. Ergo nunquam. Nunc pergam id posituris probare rationibus. mirum est itaque, cur non impediuerit arefactionem liquoris in uasis. Cum iuxta suum garritum, ipsa tantum essent sepelienda subter niuem, ut aqua repleantur. Siquidem putatio apposita, multiplici utrobique absurdo Scholas obumbrauit. & datur doctrina necessitatis, in aeris mediae regionis frigoribus excelsis. 8. Mercurii cum aqua similitudo. 9. Progymnasma Meteori 1. Natura Mercurii. 10. Uapor aquae a calore suscitatus, differt ab eo, qui per frigus fit. 2. Aerem non ex aqua fieri. 3. Ueterum Chymicorum incogitantia de Mercurio. 11. Aerem, non posse per artem, aut naturam, deduci in aquam. 4. Terram & aquam, nunquim fieri unum, per ullam commistionem. 12. Aerem, non subsistere absque uacuo actuali. 5. Quomodo Ars superat naturam. 13. Probatur per mechanicam, quod subtiliatio Artis, utcunque exquisita, non sit nisi trituratio. 6. Terra est proprie fructus duorum primariorum. 14. Per mechanicam idem in auri trituratione. 7. Propinqua ratio indestructibilitatis in Mercurio. 15. Examinatur aqua per tria analogica. Aquae fortes, non operantur super Mercurii centrum. 16. Nec spiritus salis marini, super illius corpus. 17. Ut enim aut totus aer, aliquando fuisset, aqua, aut ille dumtaxat humidus esset, qui ex aqua nasceretur: Sulfur internum Mercurii. 11. Quemodo aqua det pondus, se ponderosius. 19. Corporum penetratio qualiter ordinaria, in uia naturae, 20. In aqua non sunt tria prima: primigenius uero alter, esset siccus, a creatione. Et sic duo aeres, essentialiter diuersi. licet in sui simplicitate, sit conceptibilis heterogeneitas, susceptita seminum. 21. Fuligo, est mera aqua. 22. Quare nubes foeteant. 23. Quid Ros. 24. Quid nebula. 25. Quod autem aer in puritate sui, sit siccus interna proprietate, patet ex obiectione, praesati frigoris. Quare aerem in media aeris regione frigere oportuit. 26. Quoniam si aer, ex sui radice, esset humidus, uenti non fuissent missi ad desiccandum terram; In has frigore, cuncta per atomos segregata, moriuntur semina, reditque ideo aqua in simplicitatem elementi sui: in terra uero & aqua, si res spolientur semine, non redeunt ad istam simplicitatem: sed nouum concipiunt semen. 27. Quod si uero per uentos, aquae diluuii, uere in aerem essent mutatae, multo plus acris esset a diluuio deinceps, quam ante. Per Mechanicam patefit error Paracelsi. 28. Error Galenistarum, circa sapores elementatorum. 29. Gas aquae quid. 30. Consequenter, uel aliqua mundi pars uacua fuisset, aut certe, iam ob compressionem, & densitatem, a nouo tantae molis aere causatam, suffocaremur ( quod postea per mechanicam candelae patefiet ) aut aeris aequapars, debuisset successiue annihilari, sub generatione tanti noui aeris. Siquidem Textus uult, tam profundas aquas, totamque terrae superficiem, simul per uentos siccatam. Paracelsi inconstantia de separatione elementorum ex elementa. ( 1 ) Iam sat constat, aquam, ui caloris, uaporetenus eleuari, qui uapor nihilominus nil nisi aqua extenuata est, & permanet ut ante, ideoque per Alembicum repercussus, redit in pristinum aquae pondus. Uel, si ante diluuium, aequae fuissent aer, in cataractis coeli, ergo saltem toto diluuio, uacuum fuisset in Cataractis illis coeli: Suspicari tamen licet, an aqua, per aeris frigus absumta, non in naturam, atque proprietates aeris mutetur. Si nempe centuplo ( ad minimum ) aqua sit aere spissior, & compressior. In thesin itaque pono. Quia post Diluuium, Omnipotens, misit uentos, ut siccarent faciem terrae. Et hodie etiamnum, sub frigidissimo Aquilone, citius absorbetur aqua, quam aestiuis caloribus. ( 3 ) Aquam, nunquam, nequidem per frigus, perire, aut in aerem, ullis naturae, aut artis conatibus mutari posse, & uicissim, aerem, nullis saeculis, aut dispositionibus, ( ne quidem pro guitula unica ) in aquam reduci posse. Fons etiam, algidissimo sub frigore, in abacum, continuo cadens gurgite, aquam quidem a congelatione, impedit motus fontis decidui: Aqua enim uacuum non tolerat, ut neque sui compressionem, per aliquod mouens comprimendo. attamen cernitur quidam uapor adscendere, qui mox inuisibilis, in aere abripitur. Duntaxat inspissatione seminali comprimitur, per sui transmutationem formalem. ( 2 ) Praesumtio est, omnimodam acris naturam, saltem frigore absumi, non calore. Imprimis respondeo. ( 4 ) Ex opposito autem, aer, sine uacuo subsistere nequit ( quod suo capite, probabo ) ideoque sui compressionem, atque dilatationem tolerat. Illo dato absurdo, Scholas, imprimis exinde nequicquam pro se habere, ut proinde aer per se humidus esset: tantum abest, quod aer ille ( uti statuunt ) longe humidior esset, quam aqua. Sunt ergo duo stabilia elementa, in uicem discrepantia natura, & proprietatibus, quod impossibile sit, illa in inuicem mutari. Quin saltem sit exsiccata aqua. Transmutatum enim, semper proprietates amittit, quas in termino a quo, habebat, mutuaturque qualitates transmutantis. sateor quidem, ex abaco fontis, halitum aquosum ascendere, nebulae instar, ex minimis aquae atomis, qui halitus, quamuis parum inde recedens, fiat prorsus inuisibilis, non proin, datam doctrinam uitiat. Unius siquidem, aequaaequalis agentis, unica tantum, & aequalis est actio. Et hactenus Alcahest Paracelsi, cuncta naturae corpora penetrando, subtiliando transmutat. Quocirca, si frigus aquam primum commutat, in halitum glacialem, idem frigus deinceps aliam nequit habere actionem, super illum halitum, quam eundem plus extenuandi, & dispergendi sic ut mox, ob subtilitatem, fiat inuisibilis. Quod in elementis, aqua, & aere, non contingit, coquod ob summam sui simplicitatem, & destinationis prioritatem, recuset in aliquid prius, aut simplicius migrare, aut transmutari. Ac dein magis, magisque subtilietur. Dum itaque ab inferioribus, ad mediam aeris regionem, tranferuntur halitus, odoribus, atque seminibus concretorum impraegnati: Nec enim centesima eiusdem halitus extenuatio, plus poterit aquam transmutare, quam prima. ( 5 ) Quia est elementum, & corpus, sui destinatione in maiorem simplici tatem reducendi, impossibile. ibidem, propter subtilissimam uaporum diuisionem a frigore, quantum naturae est possibile, reducuntur quidem in aquae elementalis simplicissimam & primitiuam puritatem: Cum subtiliatio per partium diuisionem facta, non sit nisi quaedam simplex trituratio. Per exemplum. ( 6 ) Contunde aurum in laminas, dein in tenuissimas bracteas, inde uero, in aurum pictorum, mox iterum in marmore leuiga. sed in ista ultima sui subtilitatum, & atomorum subdiuisione, cuncta semina, odores, & fermenta, quae secum attulerunt sursum, commoriuntur, ac in primum aquae elementum ( unde materialiter formata sunt ) redeunt. Hinc nubes, quamdiu nubes, foetent in montibus: Deinde cum cinnabari, & sale, in alcool impalpabile fingas, separa cinnabarim per ignem, & aqua salem ablue, idque pro lubitu saepius repete. sed non postquam ibidem summis frigoribus extenuatae, in ultimam subtilitatis diuisionem. Tandem cum sale armeniaco, stibio, & mercurio sublimato, & per retortam pelle. Idque septies repete, ut totum aurum, in forma olei punicei uolatilis, redigatur. Haecque fuit in natura necessitas, ut non procul a nobis, regio aeris esset algidissima. Aqua semper enim ideo, tota manet ut est, uel sine ulla trium diuisione, transformatur in fructus, uaditque, quo illam uocant, & abducunt semina. Est enim summe leuigatum, imo & durum, solidum, malleabile, ac fixissimum corpus, quod iam olei in naturam uersum uidetur. At sane mentitus ille liquor, in pristinum auri pondus, & corpus, facile redigitur. Artificiosa quippe indagatio, mihi ostendit quidem, quodammodo tria prima, analogoque sensu, aquae inesse, nulla tamen arte, aut dierum carie, ab inuicem diuisibilia. Quid si ergo aurum, pristinam naturam, per tot lanienas, non uariet, nec semen suum ullatenus perdat; Desineret namque elementum, esse corpus simplex, si in aliquod prius, aut simplicius, sit separabile. At nil in corporalibus datur elemento prius, aut simplicius. multo minus aqua, in simplex elementum, a rerum Domino, ad constantiam uniuersi, destinatum. ( 7 ) Etsi aqua, polleret tribus uulgatis initiis, uereque constaret sale, sulfure, & Mercurio commistis. attamen non patitur ullum eorundem separationem, propter exquisitissimam naturae suae simplicitatem, & stabilissimam constantiae suae perpetuitatem. ( 8 ) Aqua itaque, est interno metallorum Mercurio simillima, qui cum omni prorsus, metallici sulfuris labe, iam est exutus, tam sibi undequaque indissolubili nexu cohaeret, ut radicaliter omnem diuisionem, arte, aut natura possibilem, respuat. Corpora enim dum ad summum subtiliantur, ut amplius non possint, si perseueretur subtiliando, tandem abeunt in aliam substantiam, cum retentione proprietatum seminalium. Hinc data Gebro occasio dicendi, nullam in rerum serie, humiditatem, Mercurio similem, propter homogeneam simplicitatem, in ignis tormento, sibi perpetuo constantem. Siquidem uel totus, in sui natura immutatus, ab igne euolat: Siquidem, dum de commistione quatuor elementorum sermo est, intelligitur de elementis puris, & plane incommistis; uel totus, per seminis transmutationem, in igne perseuerat. adeoque nulla mistionis labe inquinatis, aut alioqui dispositione ulla praeuentis. Fateor equidem, me non alias, naturam elementi aquae didicisse, quam sub ferula, ex caduceo Mercurii parata. Neque enim aqua, stateram secum fert, nec respectum gerit, ad librandam terram, sibi commiscendam, ut eidem tenacius connectatur. Hinc autem, cum per triginta solidos annos, ingenti labore, & sumtu, perlustrauerim, & aquae, Mercurium adaequatum inuenerim, eius ideo naturam, quantum praesens sermo exigit, & iudicii mei tenuitas fert, conabor explicare. Demiror ualde, in omnes Scholas, receptum commistionis elementorum luridum errorem, tam stupidas absurditates peperisse, easque illo solo absurdo, obserasse ianuam inuentionis scientiarum, & causarum. ( 9 ) Spagyri inprimis fatentur, Mercurii substantiam, omnis penitus intrinsecae diuisionis intolerabilem, redduntque causam: Mercurius, ne minimum quidem terrae, in se admittit, aut continet, qui solius semper aquae est filius. Imo terra, & aqua, nunquam possunt in aliquod corpus naturale cogi, aut in identitatem formae subigi, quocunque id artificio sit tentatum. Lateres enim, si e terra madida, coquantur in lapidem testaceum, aquam non capiunt, nisi propter luti ductibilitatem: Caeterum, terra, semen in sale suo habet, unde lutum lapidescat, per coctionem uitrificationis. quod homogenea, ac onatica proportione, partes aqueae eius, sint aequa temperie, coniugatae partibus terreis ( aereis, igneisque sub silentio pressis, eo quod hae auolarent, si inessent, nec constantiae causam, hic requisitam continent ) atque eatenus has ambas se mutuo deserere non posse, ob instam temperiem, inuito igne, se amplectentes. ( 10 ) Delusit eos, inprimis ueterum error, de quatuor elementorum, in corporum mistorum mistionem, necessaria confluentia. Aquae igitur & terrae est tantum affusio, & partium appositio; non autem coalitus admistio. At certe is error, Spagyris non erat indulgendus: quippe qui non ausi fuerunt, aerem & ignem Mercurii adducere, ubi de eius constantia agebatur. Quidquid enim in compositum abire, & ex diuersis, in hoc aliquid, conuerti oportet, necesse, hoc fiat spirituum agentium opera, & eatenus se complectentium, quatenus materiam, in nouam generationem transmutando, promouent. Elementa uero, sunt corpora, non autem spiritus, multo minus adhuc in se inuicem agunt. Deinde, quo niam experiri, illis erat perfacile, aquam, quocunque modo, arte uel naturali proportione, fuerit terrae nupta, nunquam tamen constantiam in igne acquirere, ut neque uere, unquam terrae radicaliter iungi. Eo quod aqua, quocunque modo terrae commista, non desinat esse aqua. Terra itaque, deberet prius suum esse amittere, atque in succum redigi, priusquam aquae nuberet, ut hanc semine impraegnatam, amplectendo traduceret in fructum concepto semini destinatum. ( 11 ) Neque enim unquam modus, aut proportio, facient aquam a sua essentia degenerare; ut neque poterit id, eius impetrare ulla cum terra connexio. Quodnam uero agens esset, quod terram in succum, & non in aquam potius traduceret? cum terra simplex non nisi in uicinum simplex transmutaretur? Aqua autem manens aqua, nata est semper ab igne euolare. Non sane id causaret, aliud elementum compar: Ridiculum sane, quod aqua diligeret magis, proportionatum terrae pondus, quam inaequale, atque eius dilectionis ergo, inuita magis desereret istam terre temperiem. quam potius, contraria relationis habitudine, longe firmiorem, deinceps sibi in aeternum confirmauit. cum nil eiusmodi, aquae uel aeri competere, sit uisum hactenus. ( 12 ) Nec demum a se metipso, terra sui corruptionem intenderet, cum hoc creationis constantiae repugnet. Itaque licet terrae pars homogenealiter reducatur in aquam, per artem: per naturam tamen solam, id fieri recuso; Reperitur namque Mercurius, postquam est spoliatus isto sulfure, nullo igne mutabilis. Quia est Mercurius de Mercurio. Sulfur uero, est mors & uita, siue uitae habitaculum in rebus. cum in natura agens deficiat, mediante quo solo duntaxat, terra uirgo, siue uera terra, in salem, atque inde in aquam reducitur. ( 13 ) Chymicis sit in documentum, Terram, licet prima constitutione creatam, proprie tamen, saltem fructum esse aquae. In sulfure nempe, sunt fermenta, fracedines, odores, sapores specifici seminum, ad quasuis transmutationes. Itaque nec unquam in natura, generationes, aut commistiones contingunt, quam per aquae impraegnationem. Mercurius ergo originali labe mundatus, atque uirgo, non sinit se amplius a sulfuribus, aut seminibus apprehendi, quin haec confestim consumat, ac uelut conficiat, excepto suo compari. Adeoque, quamdiu aqua, semine prima est, nunquam ulla inde prouenit generatio. Sunt namque alia sublunaria, nimis debilia, ut tanti Mercurium, subigant, penetrent, commutent, aut defoedent. Multo igitur minus, inde exspectandum est fluens compositum, quod fertilitati ignis resistat. Idque omnium minime, quoties aqua, & terra, suis connectuntur uicissim corporibus. Prout bene in aliis corporibus contingit, ubi semen, quod in sulfure delitescit, se in aquam mittit. Est ergo corporum, sola in igne constantia, in mineralium familia, & quidem in metallis purissimus, perfectissima. ( 14 ) Eo quod Aeternus, non creauerit humiditatem, constantia sui, mercurio metallico assimilandam. Estque ideo in ipso Mercurio, pro ut in elementis, ratio propinqua indestructibilitatis. Sal uero, & Mercurius rerum, tanquam succi muliebres, sequuntur sulfuris conceptus. ( 15 ) Non enim aqua fortis, operatur super metalla, uel mercurium, nisi intuitu sulfuris. ( 16 ) Spiritus enim salis marini, absque sulfuris embryonati alicuius connexione, ne quidem mercurium uulgi, ideo dissoluit. Siquidem, in Mercurio deprehendi quoddam sulphur externum, originalem metalli labem continens. Quae quia originalis, ideo & difficulter ab eo tollitur. Solum ergo sulfur, per adiuncta, proxime dissoluitur, atque igne mutatur, quam uicissitudinem dein aliae partes compositi tolerant, non nisi propter sulfur; Mercurius ergo de Mercurio, uel in Mercurio, sospes manet, tam ignibus, quam liquore aeri. Qua tandem nihilominus per artem separata, aiunt periti, Mercurium superfluo sulfure, & humido superfluo mundatum. Alioqui si corrosiua, illum Mercurium attingeret, forte multorum labor compensaretur. Quippe deinceps nullo igni, potest in formam terrae praecipitari, ob simplicitatem sui maximam, quaaquae elemento comparatur. Quippe tota radix transmutationum, est in sulfure. ( 17 ) Alterum ergo sulfur metallorum, est internum ipsi Mercurio, ideoque intactum ab omni corrosiuo, non minus, quam a destructionibus ignis, & aeris. Amisit namque terram ( id est, sulfur ) quae terra in centro suae essentiae, non minus est ex elemento aquae, quam residuus eius deputatus Mercurius, quam licet terram prius ab origine, sibi profundissime commistam habebat. Imo totalis rerum ruina sequeretur, si omne dissoluens, in intimam dissoluendi radicem penetraret. Si ergo in pristino statu, Mercurius, habebat adaequatam, terrae & aquae temperiem: Et licet argentum, in Chrisulca dissolutum, periisse, quatenus aquaeforme, uideatur: permanet tamen in pristina iui essentia. ergo saltem post ablationem illius terrae sulfureae, pristinam indiuisibilitatem amisisset; Prout sal in aqua solutum, sal est, manet, & inde repetitur, sine salis mutatione. Quod sane sic non fieret, si dissoluens iungeretur dissoluendo, per minima: & non sisteretur a Mercurio illius concreti. facere, & pati corporis aquei compressiones, casque ullo artificis ductu, nolle subire, imo montes citius euerti puluere pirio. Ergo interior Mercurii Nucleus, a dissoluentibus non attingitur, multo minus terebratur. ( 18 ) Sed paradoxi nouitate perculsi, instabunt ignari: si aqua non comprimatur, nec eius partes concidant, sitque aurum, ex sola aqua, unde ergo auro, aut plumbo, suum pondus? Siquidem aqua, poros non habet, tota aqua decuplo maiores. Inprimis hoc dubium, ut dubia non tollit, ita nil arguit contra materiam auri; ex aqua sola sumtam. Erunt ergo sedecim aquae partes, in unius locum compresse, ubi ex aqua, aurum constituitur. ( 19 ) Quocirca tantum abest, quod dimensionum fit impossibilis penetratio, si naturae nil sit magis uernaculum, quam corpus aquae condesare, ( 20 ) enimuero quam uis in aqua appareat, aliquid tribus primis simile, illudque tamen a se inuicem diuelli, nulla sit spes, eo quod in omnimoda aquae simplicitate, occultetur adaequatum quodammodo sulfur, quod ab aliis nequit separari, quin simul comitentur omnia. Siquidem si aurum ex quatuor esset elementis proportionatis: sintque aer & ignis, leuia: Non sunt uera tria prima, quae tantum per phantasiam abstracta sunt. ergo, obiiciam pariter, unde auro suum pondus? Aqua igitur, cum utrobique proles, pro seminum suorum diuersitate uariet; Sin uero ex sola terra, & aqua, unde auro suum decuplum pondus? Argumentum igitur quod a sonon propellit difficultates, nil premit aduersarios. Ita tot diuersa terrarum, mineralium, salium, liquorum, lapidum, plantarum, animalium, & meteororum genera, per species exsurgunt, ab afflatu seminum. At cum naturae interpretem, paratum esse oporteat, ad naturae causas inuestigandas, & reddendas, dicam ex praemissis: Aqua enim in terra fracescit, succus terrae fit, gummi, oleum, resina, lignum, baccae, etc. & quod nuper nilnisi aqua materialiter erat, iam ardet, & fimum emittit. Semen auri, potestatem habet transmutandi aquam, in hoc aliquid, ab aqua longe diuersum. ( 21 ) Non quidem quod fimus ille, sit aer: sed uel halitus, uel sicca exhalatio, nouusque aquae fructus, nondum totaliter semine sui conuerti destitutus. Probatur. Nam corpus aeris, non potest in aere facere umbram; Quidquid uero e carbone exhalat, in sole facit umbram. Quocirca, naturae, & rationi consonum est, quod in transmutatione, aqua in sui corpore, tantam compressionem, concidentiam, & adunationem sustineat, quantum saxa, uel metalla, aquae praeponderant, quantumque seminis necessitas exigit. Utpote ex nihilo nihil fit. Pondus ergo, ex alio corpore, tantundem ponderante, fit. Aer enim, cum determinatam, ac suae simplicitati conformem habeat consistentiam, & crassitudinem: In quo, ut materiae ita & totius essentiae, fit transmutatio. sequitur, quod quidquid aere densius est, id aer non sit. Itaque aqua, dum subit leges seminis, etiam sui ponderis, condensationis, & concidentiae, dimensionum praeceptis, obligatur. Insuper, quod per ignis calorem, extenuatum iam exhalat, aere adhuc est densius, adeoque ob id facit umbram: Id sane longe spissius fiet in frigore, & in nubibus fiet uisibile; Si enim aqua speciei uaporis, centuplo seipsa leuior, sponte euolet, oculos effugiat, & tamen maneat aqua: quidni dum fit hoc aliquid, neque formaliter amplius est aqua, etiam densitates, decuplo maiore solito, suscipiet? ( 22 ) Quaecunque ergo exhalationes a terra sursum scandunt, nubibus iunguntur, hactenus etiam nubes foetent, non secus atque aqua, sub aequinoctiali: Utrobique nimirum, materia proprietates seminum sequitur Libertas ergo naturae, est perpetua, sponte: ( 25 ) Aer ergo, locus est, ubi omnia eo deducta, consumuntur, & in pristinum aquae elementum, retroce dunt. ibique consumto concreti sui feruertuntur, non aliter, quam aqua, postquam limites putrefactionis, quos sub linea conceperat, euasit, & superauit. In terra siquidem & aqua, quamquam corpora seminibus orta, paulatim putreant, inque succum abeant: non tamen ita propinque, in simplicis aquae progeniem, ut neque in Gas, rediguntur. ( 23 ) Est itaque ros, uerna nubes, nondum putida, decidens antequam locum frigoris attingat. ( 24 ) Sic nebula, nubes est foetida, nondum depurata, per fermenti putrefactionem. Mox enim in terra, aliam fracedinem, fermentum, & semen hauriunt effoeta corpora. Norunt quippe, quotquot Alpes mecum transgressi sunt; Unde ad secundas nuptias aduolant, & in fructus succedentes, iterum de nouo propagantur. quantum nubes, manus apprehensae, foeteant, aqua uero pluuia inde collecta, quam suauis & insipida sit, ac pene incorruptibilis. Etenim dum quid exhalat, siue aquae; Ignis uero, rerum mors, seminibus caret, arbitrio Artificis subditus, seminalia cuncta absumit, illorum uero conflagrabiles materias, in Gas traducit. siue olei, siue fuliginis, uel exhalationis specie, id sit; ( 27 ) Asserit Paracelsus, tria initia, ita in singulis principiis unita, ut nulla artis ope, unum prorsus ab altero liberetur. Salua enim uiri authoritate, contrarium suae assertioni, per uini spiritum, in aquam insipidam conuersum, astruxit nostra mechanica, complectens suum arcanum Samech. ( 25 ) semina quidem concreti, secum licet non auferat, saltem fermenta sursum asportat, quae ut plene aboleantur inde, utque materia residua, in aquam remigret, oportet, quod in culina aeris frigidissimi, prius in subtile Gas attollantur, ac transeant in aliam superiorem regionem, & assumant conditionem, specie atomorum minimarum. Adeoque nec ignorantiam uir ille praetexere potest. Utque fermenta, ibidem, tam loci frigore, quam atomorum subtilitate, moriantur, uelut suffocatione, & extinctione. Uini nempe spiritus, totus cremabilis, deflegmatus, & oleosus, semper pro sui dimidio, in aquam simplicem, insipidam, & elementalem, transit, attactu salis tartari. Est quippe frigus, proinde principium, non quidem uitale: sed extinctionis. Iterum idem fit per repetitionem, pro parte reliqua. Quatenus uidelicet partes atomorum, adhuc magis subtiliando, subdiuidit, prout supra docui. Ignorauit nempe uir ille, quidditatem Gas, ( meum scilicet inuentum ) frigoris demum proprietates in aere; Imo putauit, aquae uaporem, plane annihilari. Adeoque sub frigore, ligna, uelut ac si flatu agitarentur, citius etiam consumuntur igni. Quae idiotismi stupiditas, tanto Distillatori minime est conniuenda. Qua utique necessitate, locus iste, continuo frigore, semper ab initio alsit. Praesertim, quod uelit potius elementa, ab elementis ficticiis, quam tria prima, a tribus primis, separabilia. Author quippe Naturae, ne suae creaturae necessitatibus, defuisse uideatur, ubique destinationes aptauit iuxta necessitates. Quapropter ex tradita aquae anatomia, iam sat liquet, quod aqua simplex, non sit cruda; Frigus ergo, isti est loco natiuum, atque uernaculum: non autem ex postera Antiperistasis chymera. quodque ignis, non demat illi cruditatem, quam non habet. Quod tota ignis actio, non sit in aquam, sed in illud, quod sibi per accidens est commistum. Materia nimirum fructuum, eo delata, in sui primum esse, redeat oportuit, & fermentorum infectiones, ergo prius amouendae, per frigoris mortificationes, subdiuisiones, subtilitates, penetrationes, suffocationes, & extinctiones. ( 28 ) Galenus, Dioscoridem, uerbotenus pro suo more exscribens, uolensque simplicium gradus elementales metiri, id per linguae discretionem non est aggressus: adeoque plus ignis, in mistionem confluxisse, est auguratus, ubi plus acrimoniae uel amaritudinis reperiret. Porro Paracelsus totus serius fuit, separando quatuor elementa, e terra, aqua, aere, & igne, adeoque ex ipsis suis elementis, quam tamen separationem, negat possibilem, ex tribus primis: quasi tria illa prima, elementis simpliciora, atque priora essent. Immemor doctrinae multoties ab ipso repetitae. Quod Scholae etiamnum modo ratum habent, quamquam obstet amarum opium, & flammula, concluso uitro acrimoniam deponat, ut & hydropiper, atque similia. Quaeque madida urunt, exsiccata autem adstringunt. Nimirum, quod corpus unumquodlibet, tribus tantum constet principiis; non autem elementis: Eo quod elementa non essent corpora: Nec facile uiam inuenient Galenistae, qua subter coenum ignem pro hydropipere adducant. sed loca, & inanes matrices corporum, siue principiorum, corporis omnis expertes. Nescitum est namque in Scholis, proprietates omnes nedum occultas, quas uocant, sed & quaslibet alias, fluere e gremio seminum, quasque formales omnes, & ipsae licet Scholae uocent. Etenim etsi uulgo non credantur, apud nos elementa impolluta, illa tamen sic uocat Paracelsus, quae ex pollutis docet sequestrari per artem. Ego sane, quatuor qualitates elementales, uelut externo in retum cortice, experior, perniciores secundas: Recipit autem eius descriptio, aerem uno uitro, aquam communem in alio, terram uero siue horti, siue agri, in tertio, ac tandem ignis flammam in quarto. Intimas uero, in Archeo immediate premi. Uasa autem claudit sigillo Hermetis, liquatione colli. Omnes tamen, esse de sinu seminis, & formarum. Et continuo aquam bullire, per mensem suo uase. Nullam autem de materia prima, ut neque de elemento rum connubio egredi, utpote ficticiis matribus, ambabus. Quasi id possibile foret, & non dissiliret uitrum citius. Uerum quia aqua in uaporem, per frigus delata, alterius sortis, quam uapor, per calorem suscitatus; maxime, quod iubeat aquam, ad summum uasis labrum, absque aere claudi ( uitrumque cum aqua scilicet liquari ) denique flammam, uitro concipit, momentoque quo definit; non ignis amplius: sed fuligo est aerea: Ideo paradoxi licentia, in nominis egestate, halitum illum, Gas uocaui, non longe a Chao ueterum secretum. Nec ignis est substantia. Denique nec ignis, usque in clausulam uasis detineri potest. Alibi, ignis elementum negat praeter coelum; nunc uero rei combustae Gas, ignem uocat. ( 29 ) Sat mihi interim, sciri, quod Gas, uapore, fuligine, & stillatis oleositatibus, longe sit subtilius, quamquam multoties aere adhuc densius. ( 30 ) Materialiter uero ipsum Gas, aquam esse, fermento concretorum laruatam adhuc. Hasque suas nugas, ad magni momenti causas exaltat, quas tamen nominare non est ausus. Quia anxius sua somnia mundo extrusit, sub spe, inde nomen Monarchae Arcanorum promerendi. Gas Aquae 1. Gas aquae differt a uapore. 2. Frigus, non esse caloris absentiam, aut priuationem. 16. Cur Gas sit inuisibile. 17. Demonstratio a Creatione. 3. Cur stellae nident. 18. Unde Coelo color Lazureus. 19. Aerem in Genesi, designari per Caelum. 4. Aer ignorat motum raptus. 20. In firmamento est operatiuum principium diuisionis aquarum. 5. Super omnes nubes, non caret aer omni motu. Potestates separatrices aquarum, in aere. 6. Historia halitus. 7. 2i. Qualis isti loco sit tranquillitas. 22. Gas, meteori mater. 23. Differt Gas ab exhalatione ueterum. 8. Suppositio principiorim. 9. Gas, & Blas, totam statuunt meteori rempublicae. 24. Modus fiendi in uapere. 10. Gas aquae. 11. Sol calet per se. 25. Peroledi aeris, ualuae Coeli. 26. Exemplum in auro. 12. Gas aquae ostenditur Tyroni. 13. Quare uenti quidam laterales, alii uero perpendiculares. 27. Incrustatio aquae. 14. Unde aeris Blas concitetur originaliter. 28. Alpium calor magnus, tamen insensilis. 15. Ambae causae cuiuslibet meteori. 29. Aqua eadem modo, quae ab intio. 30. Stabilitas Peroledo tranquillo, unde. 31. Probantur Peroledi. 32. Obiectionis solutio. 33. Coelum ergo, siue aer, est constitutus separator aquarum, duraturus, quamdiu ipsemet mundus. Cuius ergo duas obtinuit insignes potestates. Aqua occasionaliter a seipsa glaciatur, non autem effectiut a frigore. 34. Cur glacies sit leuior aqua. ( 5 ) Excelsum nempe frigus, eique proportionatam siccitatem. Proportio leuitatis in glacie, per mechanicam. 36. Constantia, & simplicitas aquae. 37. Entia quaelibet, quodammodo sentire. 38. Habet quidem ingentia in se lumina, quae in eo uoluuntur, quaeque ingenitum frigus, utcunque mitigent; Uapor facilius redit in aquam, quam Gas. 39. Mutatio in uaporem, respectu Separatoris aeris, est obliqua. 40. non tamen aer deficit ab eo munere Separatoris. Aer est siccus, & frigidus per se. 41. In corpore elementato, non est simplex, & omnimodi homogeneitas. 42. Extenuatio sulfuris aquae, dit lenitatem glaciei: Et qua parte eiusmodi separatio contingere debebat ( quae nobis est uicina ) nulla prorsus sunt lumina; non autem peregrini in aeris immistio. 43. imo nec etiam multum eminus. In patiente differt reactio, a renitentia. 44. Per 17 rationes probatur, aerem in aquam, aut uicissim nunquam transmutari. ( 6 ) Quo propius autem aer ille, Beatorum coenacula attingit, pluribus scatet luminibus. Sic se habet aeris dispositio. Nunc uero halitus historiam aggrediar. Gas, & Blas noua quidem sunt nomina, a me introducta, eo quod illorum cognitio ueteribus fuerit ignota: Qui uaporem, simul & Gas continet, adeoque contentum acris, est examinandum. Attamen inter initia physica, Gas & Blas, necessarium locum obtinent. ( 7 ) Nec est enim Gas siccum, & oleosum corpus, quod exhalationem ueteres dixere: sed complectitur insuper & aqueum aliud, praeter uapores, unde meteoron corpus, modus, & progressus cognoscentur. Igitur, hoc paradoxum amplius dilatandum est. ( 1 ) Ac primo, quo pacto, ex aqua, Gas fiat, & quam sit alius modus ab illo, quo calor aquam in uaporem eleuat. Itemque quo pacto haec contingunt, ex aquae anatomia sciendum est. Repetam ergo. ( 8 ) Considero corpus Aquae, continere elementalem sibi, atque genialem mercurium, liquidum, atque simplicissimum: salem denique insipidum, aeque simplicem. ( 2 ) Deum ter gloriosum, in principio, creasse coelum & terram, & abyssum aquarum. Quae ambo, intra se amplectuntur uniforme, homogeneum, simplex, & inseparabile sulfur. Abyssus autem incipiebat a concauo Coeli, & terminabatur super globulum terrae. Nil ibi legitur de creatione aeris, qui tamen corpus est, & in elementum creatus; Haec suppono, pro ut Astronomi suos excentricos, ut intelligendi imbecillitati nostrae, eatur obuiam. non quidem post sex dierum creationem, ut repleret locum, ubi aer nunc est. ( 3 ) Itaque Coelum aerem designat, estque Coelorum materia, alias hactenus incognita. ( 9 ) Sal igitur aquae, ut a minimo tepore mouetur, & calescit, caloris impatiens, illico in altum, tanquam ad quietis atque refrigerii locum, scandit, cum proportionata Mercurii sui parte. Atque eatenus & sulfur, ab ambobus inseparabile, comitari debet. Dein creauit Aeternus firmamentum, ut separaret aquas, quae sub se manere debebant, ab iis quae supra se mansurae erant. ( 4 ) Non erat autem firmamentum, uelut cataracta aut tanquam otiosum interstitium aquarum: Tria sic connexa, sunt uapor, qui in aerem deductus tepidum, propter easdem rationes, festinat ascendere, donec refrigerii loca, a Creatore parata, attigerit. sed potius operatiuum illius separationis principium. Prout Sol, non est interstitium inter diem, & noctem; licet sit factus, ut separet diem a nocte: sed Sol est ipsius diei factor. Quo iam perductus uapor, statim infesto sibi calore deposito, sal fugae suae uelut poenitens, optaret suo in Mercurio rursus resolutionem accipere, ac in pristinum aquae statum redire. Atqui cum unumquodque optet manere, siue mutatione uicissitudinum, in quiete, & oporteat elementa, siue destructione manere; Ideo Mercurius, & sal aquae, properant seipsos custodire ab aeris frigore. Sed obstat excelsum, infestumque loci frigus. ( 10 ) Cuius occasione, Mercurius aquae, sic conglaciatur, ut ad resolutionem sui salis sit inhabilis. Quapropter statim uapor ille in Gas mutatur, & Gas specie, suspensus, uagatur. ( 13 ) Sicque condensant, loricant, atque glacie seipsos incrustant, ut magis resistant in soliditate, qui alias in Gas mutati attolluntur ( proprium est quippe aeri semper, aquas ab aquis separare ) uel alias retardant istam mutationem, & fugam. Adeo ut nisi frigus, sulfur aquae, in cortice exsiccaret, & hactenus diuideret, quamprimum uapor omnis ( prout in nostris uitreis uasis ) atque nubes, quatenus aere grauior, deorsum rueret. Quod si uero aqua, agitata non glaciatur: Hinc uidemus, uaporibus subinde extra metam delapsis C(ti mox a magnis frigoribus, ubi auster inopinus afflat. tum frigus, & siccitas aeris, tria prima aquae apprehendunt, sic ut mercurius aquae fiat incapax resoluendo sali, in sua humiditate. ) deglaciato aquae mercurio, salem denuo facile resolui, intra suum Mercurium. Adeoque sal, sub frigore quodammodo grumescit, in mercurio, & sulfure. Frigoris nempe & caloris importunitates, imperant aquae initiis, ut intro, uel extra uertantur. Sic nempe pluuiae minores, & ros, minimis atomis decidunt, quasi descendentes, ac resoluti uapores. Ita quod sulfur, caeteris duobus siccius, etiam facilius a frigiditate, quam socii, patiatur, magisque a siccitate aeris, quam eius frigiditate. Non est itaque noua, ac substantialis generatio, dum ex aqua uapor eleuatur, cum sit tantum extenuatio, propter partium extrauersionem. Quocirca dilatatur sulfur, in minimas partes, quarum singularum mercurii, & sales grumefacti, exponunt extrinsece suum sulfur, ut ab aeris siccitate toleret. Ut ne que etiam, dum Mercurius aquae, resoluit salem, quem intra se rursus claudit, & in pluuiam mutatur. Quocirca cum sulfur, sit aequale, amborum alterutro, necesse est, duo reliqua diuidi, atque dilatari, ad mensuram sulfuris. Quae non est, nisi priorum atomorum, aquae resolutio, & coadunatio in guttas maiores. Unde facillimo negotio quoque, frigore aeris, Mercurius cum sale aquae glaciantur intra sulfur. Non intercedit enim essentiae mutatio, ubi sola est localis diuisio, & partium extrauersio. ( 11 ) Per exemplum. Quapropter cum sal & Mercurius, humectando sulfuri sint inidonei, necessario in Gas mutantur pariter, ac magis magisque subtiliata, subdiuiduntur in extremam & possibilem elementi subtilitatem usque. Gas ergo, non substantia, aut essentia: sed alteratione tenus, duntaxat uariat. Aurum flauum, & malleabile, non mutat essentiam, dum per aquam regiam solutum, colorem ferreae rubiginis habet, neque dum in Chrysulca nigrescit, & in minimum puluerem, comminutum est. ( 12 ) Porro ut Gas cognoscas; In uapore enim, sal caloris impatiens, cum Mercurio assurgit, habentque sibi sulfur inclusum. Primo meditare, aerem esse separatorem, denique in sui radice simplicem, ita simpliciter frigidum, & siccum. Et Gas, sulfur aquae extra uertit, exsiccat, atque subdiuidit. Cum igitur calor, & frigus, sint actiuiora humiditate, & siccitate: Uapor enim, dum locum refrigerii attingit, plerumque nubis specie oberrat semicongelatus, nec ascendit: Ideo Mercurii humiditas, primum patitur ab aeris frigiditate: sed ad ueniente frigore brumae, cum iam illa aeris regio, supra modum inalgescit, mox aer serenus fit, nubes disparent, & in Gas mutantur. cumque Mercurius, & sal aquae, suo sint sulfure frigidiora, ideo ab aeris frigiditate, celerius afficiuntur, ac primo quidem mercurius, quia duorum sociorum frigidissimus. In montibus Heluetiae, & Sabaudiae nubes sub pedibus fluctant, per earum foramina, mundum deorsum aspicimus, K 2 cimus, propter frigus loci immane: quidquid uero supra nubes est, sine nube est, quia totus ille halitus, paulatim in Gas extenuatur, & uideri definit. ideo in tanta sui profunditate, coeruleum colorem mentitur. ( 18 ) Gas enim, quod prima sui diuisione, umbram dare dixi, in subdiuisionibus mille sui non apparet, nisi in multa quod profunditate, saltem colorem praefatum reserat. ( 14 ) Sol quidem ea parte ( nisi ningat ) serenus splendet: Friuolum quoque, aerem, raptu primi mobilis ferri. ( 19 ) Quia nubes uentorum ductum sequuntur. sed calor eius non est perceptibilis, licet uiderim sodalem, in latere, quo Solis radii illum directe, toto semisse diei ferierant, uultum & ceruicem ambussisse, non secus atque si cantharides applicuisset. Uentorum autem motus sunt irregulares, eo quod sint Blas stellarum; non autem motus orbium. Idque sine caloris & doloris sensu. Quinetiam longe supra niues, aer pene immotus est. Neque enim hoc fit ob nimiam aeris, & caloris subtilitatem. ( 20 ) Mercator siquidem Belga, in Canariis montem ascendit, qui hodie existimatur totius orbis altissimus. Siquidem caloris gradus, non autem subtilitas, aut puritas urunt. Erat autem conductor unus, duo heri, totidem famuli, Cameli 5. Imo corpus densius, ut ferrum, carbone rariore, feruentius urit. Multoque minus, propter reflexionem radiorum: quorum unus annonae, & pabulo destinatus. Mense Iunio, ac multo mane ascenderunt. Siquidem urebatur parte, qua sol, non autem aduersa qua montis reflexio, ferie bat. Uix autem per horam iuerant, cum frigus offenderent, ac tota die, conquesti sunt, quod sub noctem esset ita insolitum, ut uestes augere debuerint. Frigus enim loci, facit, quo minus, Solis calor sentiatur. ( 15 ) Hinc nimirum constat, frigus non esse meram caloris absentiam, siue priuationem, aut non ens. Tertio mane, tribus ab ortu Solis, circiter horis, ad montis fastigium est peruentum. Siquidem hic utrumque stat, operatur simul, distinctim, & quidem gradu intenso. Facitque aerem, sui contemperatione, totius fere mundi suauissimum. Ibi enim arena, uestigia camelorum, ante annum impressa, tanquam recentia, & nomina quorundam, humi inscripta, uelut hesterno digito. Nix tamen in monte non liquatur illo Solis ardore. Praeter enim aerem longe suauissimum, nullum repererunt uegetabile, ob defectum pluuiarum. Eo quod frigus niuis, & loci simul adaequata sunt calori Solis. Igitur festinarunt descendere, Camelis toto quintiduo nil quiescentibus, excepto tantillo, quo pabulum sumerent. Totum autem triduo, forte Italicis milliaribus quindecim, ab horizonte distabant. Quanto autem homo niue est calidior, tanto nimirum ardor Solis superat, atque potenter urit, eo quod humanus tepor, loci frigus fere totum ex cludat, Solisque ardor pene solitarius agat. ( 16 ) Dum halitus, & nubes, Gas fiunt, subtiliantur, ac quo subtiliores, eo quoque altius subdiuidendo scandunt, magisque uisum fugiunt. At quanquam haec tranquilli aeris regio, tempestates uentorum, non ita sentiret, uerumtamen suauem auram fluentem, & Blas alteratiuum habere est necesse, nedum, quiadiem & noctem, frigus atque calorem patitur: Alioquin enim Sol, ob nubium multitudinem, ac densitatem, nunquam nobis luceret, multoque minus terram calefaceret. Nictant ideo stellae, totumque coelum, coloris expers, splendidum: Lazureum tamen refert. sed & stellarum Blas transmittit, Gas inferum admittit, aliaque inde consequentia patitur. ( 17 ) Nam quamquam Gas subtilissimum, & inuisibile fit in suo corpore: Et ut ista regio, stellarum transmittit alterationes, ita & concipit, atque participat. quia uero adhuc ab aeris omnimoda distat perspicuitate. Atque sic Mercurius aquae, salem suum resoluit, ad cuius resolutionem, ipsum sulfur liquatur in pristinam aquam. ( 22 ) Estque eiusmodi corporis aquae inuersio, & per frigoris examen, tortura ista, necessatia, ut omnis prorsus fermenti uis, e nubibus tollatur. Sol enim ( idem esto iudicium de aliis stellis ) non potest non calere, qui in frigidissimis montibus urit uesicas, huncque diurnis horis calorem ibidem esse, requiritur. Quippe & hoc feruore, nox illic caret. Alias namque, multa corruptio, multusque nebularum foetor, mortales mox deleret. Istas igitur ibidem uicissitudines, hospitari est necesse. Ut in liquato argento, minutulae atomi auri, ad fundum labuntur: Eodem modo & stellarum radii, plenis uiribus, uastam aeris monarchiam transmeant, & illa, suas alteritates seminant. sic sidunt atomi Gas, labendoque increscunt, que alias prae frigore aeris, infirmae rursus attolluntur, nisi propitius tepor, loco frigidissimo subinde obstaret. Neque enim, etsi proprios effectus non producant, nisi in termino scopi, in quem diriguntur ad usum mortalium: Sic nimirum pluuiae, imbres, nimbi, sic grando, nix, nebula & pruina, pro alteratione, per accidens, a Blas tam motiuo, quam alteratiuo, locis frigidissimis, oborta. non desinunt tamen, per metas, qua transeunt, aerem alterando, imbuere suis impressionibus. Magisque adhuc, quod hac in parte sint Coelorum cataractae. Id est. Adeoque Gas, & Blas, totam rempub. meteori, in colonias diuisere. ( 23 ) Saltem ex citatis exemplis didici, Solem non per Accidens, sed per se, atque immediate feruere. In immenso aeris tranquilli spatio ipsomet, est Gas aquae, quod exquisitissima sub diuisionis subtiliatione, multoties recusum, atque subdiuisum est, per frigora, per quae transiuit. ( 24 ) Caloremque ipsi tam intimum, atque proprium esse, quam est ipsi sua lux. Habet ergo aer suos, non minus quam terra, fundos, quos Adepti uocant Peroledos. Hoc Gas saltem nunquam sponte in aquam pristinam rediret, nec descenderet ad loca frigidissima, per quae sursum scandendo euasit, nisi Blas stellarum superum, descensum cogeret. ( 25 ) Inuisibile itaque Gas, uariis aeris stratis hospitatur, si aquae sua sint barathra, suae uoragines, suae portae sunt in Peroledis, quas periti Cataractas Coeli, & ualuas dixere. ( 21 ) Adeoque non non est tranquilli aeris regio, uicissitudinum expers, nisi quod pluuia, ibi solum humectet, nec uentorum turbo commouendis undis seruiat. Neque enim Gas, ex profunditate Coeli, decidens in locum nubium, sine directore Blas fertur. Imo non nisi per stratas, atque ordinatas ualuas decidit. ( 26 ) Planetis nempe non promiscue omnes ualuae patent: sed singuli per suum Blas clauigeri sunt sui Peroledi. Quod Astrologis meteororum indiciariis exanimandum suppono, & spondeo diuitem supellectilem inuenturos. Etenim cum Gas, quod in se custodit, iam ad tantam sui subtilitatem sit redactum, atque singuli eius atomi, uelut feruoribus assati, in exteriore sulfuris superficie, nequeunt sane in pluuiam redire, nisi uento suaui, descendant ad mediam regionem, ubi coagulandi initia, sub tepido aurae afflat reassumunt. Opposita nempe alteratio quaedam illi, a quo Gas abiit, debet Gas in aquam reducere. Sic nempe uenti, quandoque perpendiculariter deorsum properant, terramque seriunt, alias uero lateraliter ualuas egrediuntur, aedes, & arbores diruunt, ut etiam miserandam nauigiis cladem inferunt. Tepor nempe suauis, in acre tranquillo, atomos Gas decidere facit, suo sulfure contectos, qui uelut pelle disrupta, aut uitri instar, a tepido, in frigus repente delati frangitur; Tepidior autem aura, uentum ex profundo aeris uenturum, ac Gas, secum deorsum ducturum, Blas Coeli praenunciat. Unde Gas, mox in uaporem rursus, resoluitur, ac dein in pluuiam. Nubes scilicet tunc apparent, non dudum ante, quae ad nullum mundi angulum spectabantur. Eo quod ex profundo aeris superni, deorsum delabatur in uisibile Gas, quod in uapores, atque K 3 atque inde guttatim concrescit. nam uisibilis mundus, uix alteram rerum, & minimam potestatum rempub. continet. Ista nempe est destinatio aeris, ut continuo aquas ab aquis separet. ( 31 ) Quis namque neget sub saxo Scotiae, quod uix 12 pedes latum, altumque 30 non esse Peroledi aliquam diuisionem ( ut interim de linea Aequinoctiali, eiusque proprietatibus miris sileam ) tormento bellico exploso, uno latere, ne quicquam toni, aut tremoris, altero saxi ( quod ideo mutum uocatur ) latere, subaudiri? At quandoquidem una pars aquae, ad minimum in centuplum suae dimensionis extenditur dum halitus fit tantoque subtilior, quo eius Gas minutius subdiuiditur, sitque is ordo, atque ea lex uniuersi, ut singula, ad necessitatem humanam, & mundi conseruationem ferantur. ( 27 ) Hactenus nimirum grauia sursum tendant, atque leuia deorsum trahantur: Hinc mihi uisum fuit, Blas stellarum, in pluuiam cieri, atque in serenitates, aliasque tempestates ferri: Sic quoque ualuas, siue ianuas Peroledorum, in aere, necesse est considerare laterales, eo quod uenti plerumque laterali motu egressi, conformiter quoque a Blas stellarum ferantur, in transuersum suorum terminorum. ( 32 ) Ex praefata doctrina Gas, tandem mihi obiicio. Si aqua a frigore glaciatur, in niues, grandinem, atque glaciem: quoties pluralitates ipsius Gas, in Peroledo aeris tranquillo, propemodum suffocationes, nimiasque in aere compressiones, minari uidetur. ergo aqua non dissolyetur a frigore, in Gas: si uniformis agentis & patientis, eadem debeat esse actio, atque effectus. Obi serio notandum. Quod aqua seipsam glaciet; Non sum tamen adeo de causis occasionalibus meteori anxius, sat mihi nouisse, halitum, inferne surgentem, nimirum uaporem, & Gas, esse causam materialem omnis meteori. non autem glacietur efficienter ab alio. ( 28 ) Causam effectricem, sufficit Blas nouisse, authoritate Sacrorum. Erunt uobis stellae in tempora, dies, & annos. frigus enim etsi congelare hactenus putetur, id tantum est occasionaliter, non effectiue. Haec igitur est aquae irrequieta destinatio, ut continuo, sursum atque deorsum pergendo, non secus atque uenti, inordinato, ac irregulari motu, Blas suo stellarum respondeant. ( 33 ) Aqua ergo, sensu sui modi, percipit frigus aeris, non quidem caloris aliquam nudam absentiam, aut priuationem prout ante iam demonstraui per exemplum, in Heluetia ordinarium ) sed ut causam, in naturali qualitate positiuam. ( 29 ) Sicque eadem, & non imminuta aqua quae ab initio uniuersi, exstitit, est; erit que in eius finem. Siquidem inprimis, est indubium, & uisu constat, quod aer frigidus, sensim consumat aquam, niuem & glaciem: Caeterum meditor Peroledos aeris, tanquam lagenas stellarum, per quas suum. has duas tamen segnius: illam uero ocius. Blas, trans determinata saltem loca, explicant, ad usus, & alteritates temporum requisitum. Maximeque quod superior; Denique obuium est, quod quidquid sic suffuratur aer, id statim eo ipso in Gas inuisibile transferat. ac fere tranquillus Peroledus, causam contineat, quare sint uenti, fructus, rores, maximeque prouincialia. Si ergo frigus aeris induraret aquam in glaciem, cessaret etiam continuo ulterior aeris actio, facta iam glacie: sed consequens est falsum: ergo & Antecedens. ( 30 ) Etenim cum uentus sit fluens aer, adeoque instabilitatem in se habeat, necesse est in Peroledo tranquilliori, causam stabilitatis localem inuenire. Ualuae ergo, sunt in Peroledo, clausae, uel patentes, iuxta Blas stellarum cui parent. Nec mirum, esse limites, siue terminos inuisibiles in aere, tantae potentiae, & molis cohibitiuos; Nam sulfur aquae, a frigore, facile arescit, & diuiditur, quocirca Mercurius, & sal aquae, sentientes gelu aeris, uolentis separare aquas ab aquis, & quod deberent tolerare extensionem, & exsiccationem sui sulfuris, adeoque omnino uiolentam impressionem Separatoris, desiderentque manere ut sunt. Quod unitas, siue connexio integralium, sit naturae tam grata, quantum est oppositis earundem diuisio. ( 41 ) 8. Hinc tota aqua simul, se per crustam loricat, ut Separatori resistat. Quod quidem per sic ere non ualet, quin & in glacie, iam aliqua sulfuris pars, extenuationem sui, sit passa: adeoque & hactenus glacies, aquae supernatat. Quod fabrica Gas, afferet aliud intimum aquae principium ( cum non habeat initium compositiuum ) siue partem heterogeneitatis aliquantillae causam, quam quae in uaporis ortu a calore attingitur. 9. ( 34 ) Quod autem sulfur aquae, in glacie, licet extenuatum sit, non tamen aquae naturam deposuerit. Quod creata singula, quo simpliciora, eo magis sunt homogenea: Probatur per mechanicam. omnimodam tamen homogeneitatem simplicissimam non reperiri in corporibus. ( 42 ) 10. ( 35 ) Imple lagenam uitream & magnam, frustis glaciei, collum uero claudatur sigillo Hermetis, id est, per uitri ibidem liquationem. Quod sulfur aquae, in glacie extenuatum, sit causa lenitatis in congelatis, non autem aeris peregrini inclusio. Quippe semper & ubique aqua excludit aeris connubium. 11. Ponatur haec tum lagena, in bilance, adiecto pondere, in oppositum, & uidebis quod propemodum octaua sui parte, aqua, post resolutam glaciem, erit ponderosior seipsa glacie. Quod cum millesies ex eadem aqua fieri possit; Quod frigus, & siccitas aeris, nil aliud possint in aquam, quam eius sulfur extenuare. Ipsa autem congelatio, siue induratio, sit actio aquae propria, qua impedimentum ponit Separatori. 12. reseruante semper idem pondus, dici non potest, quod eius pars aliqua in aerem sit uersa. Quod aer agat super aquam, absque huius reactione, & aeris passione. Cum sit Separator aquarum diuino iure constitutus. 13. ( 36 ) Ita nempe est elementorum perennitas, & constantia, ut, quamquam aqua in uaporem, in Gas, in glaciem, imo in corpora concreta abeat; Quod etiam in naturalibus insensitiuis, differat reactio, a renitentia. Siquidem aquae nulla est reactio in aerem, & tamen aqua sit cum renitentia. ( 43 ) 14. Scholas errasse, quod omnem actionem naturae dictauerint cum patientis reactione, & passione agentis, fieri. 15. materialiter tamen semper maneat pristina aqua, alibi fermentis, atque seminibus superuenientibus laruata, atque alias, solis primarum qualitatum importunitatibus, in Relolleo Paracelsi, id est, absque semine, uariatis. Impossibilem esse transmutationem Gas, in aerem. ( 44 ) 1. Ex praedictis autem oriuntur aliquod notabilia. 1. Quod aqua aliqualem sensum habeat, & electionem, adeoque omnia entia quodammodo uitam participent. Nam alioquin aer in immensum cresceret semper, & per consequens, omnis aqua iam dudum desiisset. 2. ( 37 ) Regem cui omnia uiuunt, uenite adoremus. 2. Quandoquidem aqua, se non incrustat in uaporis fabrica; Quippe praeterquam quod alibi demonstrauerim, aerem nullo modo iterum in aquam redire posse, ex praefatis iam satis liquet idem. 3. uaporem ideo tam in causa, quam modo, esse gratiorem aquae, quam sit Gas. Siquidem aquae proprium est, pati ab aere, & non uicissim in aerem reagere. Atque id in aqua, arguat aliquid electioni simile. ( 38 ) 3. Ergo aer, semel ab aqua factus, semper maneret aer: Quodque ideo uapor, propinquius in aquam redeat, quam in Gas. ( 39 ) 4. cum desit agens reciprocum, quod aerem in aquam transmutet. 4. Quod mutatio aquae in uaporem, sit Separatoris respectu, obliqua, ac uelut per accidens: Aerem uero, per se in aquam redire, pugnat cum generali axiomate. Quod unumquodque, quantum est in se, desideret manere in esse. 5. Gas uero consistat ex propria aeris destinatione, qua aer separat aquas ab aquis. ( 40 ) 5. Quod aer sit longe frigidior in se, quam aqua. 6. Quod sit siccus per se. 7. Praecipue, quod aer careat in se, principio sui dissolutiuo, ex carie, & alteritate partium, causato. 6. Si aer unquam fieret aqua: Id praecipue esset, dum aer infra aquam premitur. omnis siquidem transmutatio, aliunde a dualitate procedit, non autem spontanea est in elemento libido, moriendi, & in aliud conuertendi, deestque appetitus, destinatio, & necessitas se augendi, alendi, permutandi; aut naturam, in qua a Deo est creatum, mutandi. 11. Et, si aqua soret actio aquae, in illum tunc maxime suum sortiretur effectum. Uana est igitur lucta elementorum commistio in concretis corporibus; nugaxque transmutatio unius in aliud. Imple ergo lagenam uitream ad dimidium, aqua, eiusque os subere, ne quid exspiret, claudito, tum fortiter millesies concute uas sursum, deorsum, ut omnis aqua uelut in bullas spumescat. cum nullum elementorum, ab alio, neque a seipso, in transmigrationem sui esse, sollicitetur. Tandem utut labores, non inuenies, aerem in aquam aut uicissim abiisse. 7. Si ergo aqua aerem in se non mutet: Quocirca primus mecum conclusi, Aquam, & Aerem, esse elementa primaria, neque retrogressum unquam facere posse. 12. agens alioqui naturale ad hoc agat, ut patiens reddat sibi simile: non est aliud deinceps, per quod aer fiat aqua. Ubi quasi per parenthesim notandum uenit, Predictum axioma suam amittere uniuersalitatem, & ueritatem, nedum in elementis, ubi contingit actio in inuicem mutua, sine optatu mutandi unum in se: sed & in Coelis: Non uoluit enim benedictus Naturae Parens, quod elementa hostiliter essent opposita & apposita, mutuam perniciem, & uoracitatem perpetuo anhelarent, totiesque fierent, deficerent, & cum totidem quotidie formalibus priuationibus interiectis, resurgerent ab interitu, ad pristinum, sine medii simplicioris intercessione. Imo & in concretis plurimis. Quod medium sane alioquin optaretur, tam aeris, quam aquae particeps, deberetque esse tamen horum neutrum. 13. Neque enim Mercurius, tota, atque indiuisibili sui substantia, ideo pediculos necat, ut sui reddat similes. Idcirco Sacra, aerem Separatorem: Sic neque succinum trahit paleas, ut inde succinum faciat. non autem destructorem, uel annihilatorem aquarum nominant. Stramineo ergo argumento, cadit axioma Scholarum, quod alias leui uento difflatur. 8. Nec fas est, aerem ad alia traduxisse numina, quam quae ipsi sunt a rerum opifice, atque Domino iniuncta. 14. Finaliter, rarefactio, aut condensatio, formam essentialem aquae non mutant: Si enim aer in aquam mutaretur, id potissimum contingeret, ubi duo ista elementa, in minimis partibus sibi commiscentur, id est enim in nubibus. Atqui in nubibus hoc non fit: quia sunt dispositiones materiales, Archeo destitutae. 15. Porro, si aqua, arrepto fermento, ac semine, in corpus concretum transmutatur. Quia quacunque loco, gradu, modo, & qualitate, aer aquae superficiem attigerit, semper aqua ab aere minuitur, neutiquam unquam augetur. Nulla est igitur actio aquae in aerem: Id tamen elementali priuilegio ipsi est perpetuum, ut nec proinde aquae elementalis materiam unquam deponat. 16. nam si qua esset, ea esset in superficie concaua aeris, ubi uis elementi aquae, residentis in loco natiuo, est robustissima, maximeque coniuncta: sed ibi aer consumit aquam; Seminibus quidem concessum est, ex aqua, sua fingere concreta, suamque tragoediam per formarum defluxum ad interitum ludere. quia diuidit in uaporem: Ergo aer in aquam non abit unquam. 10. At non proinde formae concretorum, aquae simplicitatem, & formae suae identitatem destruunt. Multo minus, quam anima superueniens, formam carnis destruit. 17. Cum igitur nullum elementum, in se, habeat radicem, per quam, uelut toedio affectum, seipsum transmutet in aliud: Compatiuntur nempe subordinatae formae, se inuicem ubique in concretis. Ergo multo magis forma concreti, elementi sui formiam, compatitur intactam. Postremo. Incessata nempe est actio Coelorum in suo rotatu, aeris demum & aquae obedientia continua, imo seminalium omnium, est interruptum agendo filum. Quamquam Aer summa sua frigiditate aquam in Gas mutet, nunquam tamen desistit ab officio Separatoris aquarum. Creata nimirum perpetim respiciunt uoluntatem sui Creatoris, quam solus homo negligit. Adeo ut si eius frigus compescatur, sua saltem siccitate, non desinat uaporem, ex aqua suscitare. Blas Meteoron. 1. Quid Blas. 2. non secus atque in hominibus uerecundia, ira, timor, etc. Stellae blas, per localem motum, quam per lumen operatur augustius. 3. frigus & calorem concitant. Blas motiuum stellarum quid. 4. Idque stellae ex dono creationis habent. Uentus quid, & unde moueatur. 5. Stellas pro nobis factas. 6. ( 4 ) Uentus Hyppocrati aeris fluens unda est: Diuersae actiuitates in Blas. 7. Stellarum actiuitates, deferri per Blas, executiuum motuum. 8. ego uero per causas definiens, uentum dico, sluentem aerem, motum per Blas stellarum. Paracelsi error. 9. Duo luminaria magna operantur suas proprietates. 10. Idque pro uento naturali: Influxus stellarum, quomodo sub duo referantur luminaria. 11. Pluuiarum & meteororum natiuitates. 12. Fracedines oriuntur, mox a dilapsis aquis, unde fermenta rerum, & senina. 13. alias uero cacodoemoni non raro datum, ut etiam sine Blas uentos cieat, uel Blas tempestuosum augeat. Historia Cyprica. 14. Aer ergo, nisi Blas habeat, quietus manet, nec motus principium, a seipso, habet: sed aliunde ipsi ad uenit. Resolutio quaestionis, de quiete aeris aestiui, & continuo aeris spiraculo hyberni. ( 1 ) Stellae sunt nobis in signa, tempora, dies, & annos. Ergo patrant temporum muuos tationes, tempestates, atque c uicissitudines. Blas ergo motiuum, concitat uentos, tempestates, exundationes, per diuersos aeris Peroledos nunc in altum, nunc deorsum, transuersum, in longum, lateraliter, in omnes terrae oras transcurrendo. quamquam elementa, non habeant opus motu: Quorsum opus habent duplici motu, locali scilicet, & alteratiuo. Utrumque autem, nouo nomine Blas significo. Ac potius motu per locum, quam suo lumine, Blas excitant. ( 2 ) Obscura nempe nocte, saepe flantem boream, Auster sequitur, ac uicissim. humana tamen necessitas, illum postulat. ( 5 ) Cumque autem nihil seipsum esset mouendo ( excepto seminibus dato Archeo ) complacuit sibi Aeternus, collocare in stellis, enormonticam motiuam uim, mandato oris nostri, non ualde absimilem. Blas ergo, quod tepidum spirat uentum, non ipsius coeli calore, aut lumine: sed loco, directione & connexu opus habet. Quorsum cum stellarum lumen deuenerit, ualuae sese pandunt, aut claudunt. Ita ut Blas, testimonio nobis sit, Deum, sua praepollenti Bonitate, elementa, ac stellas, pronobis fecisse, horum fines, iuxta commoditates nostras, dimetiendo. Ualuarum ergo clauiger, esto astrorum motus. Qui simul Peroledos, siue strata aeris, mouet. Blas itaque mouet non tam lumine, radiis ac motu ut motu: sed quatenus ad loca quaedam, stellae deuenere, quibus hae, sua debent officia. ( 3 ) Non igitur omnis calor, e praeexistente igne, aut lumine fit, nec frigus, caloris nudam dicit absentiam. Locis ergo proprietates insunt stabiles; Sed Blas motiuum stellarum, est uirtus pulsiua, ratione itineris, per loca & secundum aspectus. Sin uero non stabiles sint, id aliorum astrorum respectu, secum analogo motu delatorum, pro durationis alteritatibus, ad uenit. Blas ergo, ut masculum in stellis, est motus initium generale: Quae circumstantiae in stellis, qualitates primas in haec inferiora causant: Quod si uero tepor, Peroledos inferiores afficit, cum deorsum oberret Gas, proritatum per Blas: non minus terram quam aerem, atque aquam spectate uidetur. nimbi fiunt aestiuales. ( 6 ) Luna etenim regit noctem iuxta Sacra, ut Sol diem: quamuis luna, pro medietate, non currat subter noctem. Gas nimirum per gelu, concretum, oborto statim tepore, liquatur, ac praeceps deorsum ruit. ( 12 ) Mercurius enim aquae, suum sal resoluit, & sulfur haec duo uelut obuoluit. Partitur nempe globum terrae, in quartas, in accessus, & recessus Oceani binos, indies. Sicque in pluuiam decidunt. In eoque, fere horas consumit. 28. Quod si uero istud accidat superiori Peroledo: Tantundem minus, quantum interea Sol, & Luna, ab in uicem defecerint, aut appropinquauerint. guttae decidentes, in mediis stratis algentibus, glaciantur: Blas ergo, & in aquis aestum, silente uento, cit. sicque in niuem & grandines praecipitantur. Sin autem tepor, per aliquot continuos Peroledos aeris dominatur: Blas autem alteratiuum, in productione caloris, atque frigoris, consistit; diuturnae comitantur pluuiae. Hinc etiam patet, quod inaequale Blas, in diuersis aeris fundis, diuersos effectus pariat. idque praecipue, cum uentorum mutationibus. ( 7 ) Sed stellae, humiditatem, aut siccitatem ex se non habent, aut dant. Saepe enim infimi Peroledi tepent, estque dies plane nubilus, atque nubes plurimae. Neque enim humiditas citra materiam, ut qualitas nuda, est considerabilis in natura, ideoque nec ex stellis, ad nos defertur. Omnis enim humiditas ex aqua est, quae ante natas stellas fuit. Alias uero, alter, & tertius Peroledus, tepent, algente infero. Unde niues. Sicque reliqua meteoron cohors, nobis causatur. ( 8 ) Errat ergo Paracelsus, qui pluuias, niuem, & c. stellarum fructus ita ait, ut in astris, uelut utribus, coquantur ad maturitatem. Per Gas itaque materialiter, & per Blas operatiue & motiue, causas & modum, clarius constare iam confido, quam antehac. Siccitas quoque in aere aquarum separatore, erat ante stellas: nec est extra corpus, 9. qualitatis more considerabilis. Unde Astrologi atque Medentes, solidiori fundamento, aliqua praesagire poterunt. ( 9 ) Calor autem & frigus, sunt qualitates magis abstractae a corpore. Intactas interim praesagiorum materias relinquo, quas Deus per ministros spiritus, in portenta recondit. Duo ergo tantum sunt luminaria magna, duae proin saltem illorum qualitates, in aerem sparguntur, unde meteora cuncta mouentur. Refcram tantum quae frater Stephanus de Lusignan, ultimus de Cypriorum Regum familia, Ord. Calor nempe uitae est proprietas Solaris; frigus uero est alterius astri. S. Dominici, in Cypri descriptione, Parisiis impressa, anno 1580. fol. 212. Stellae etiam reliquae, sua his duobus luminaribus dedere no10. Gallice in hunc sensum recitat. ( 13 ) " Sub finem, terrae motus subiit Famagustae, qui octiduum durauit. mina. ( 10 ) Quoties ergo stellae, de naturae lunae feruntur per loca solaria, tepor fit in aere; Post uero, exorti sunt uentorum turbines, transeuntes super Insulam, intrantesque Famagustam emporium: sin autem solares, subter eadem loca decurrant, fit aestus, ad quas aeris qualitates, Gas aeris quoque diuersimode alteratur. magnum enim ibi palatium mox aedes plurimas diruendo auferunt, cum aliquot hominibus. ( 11 ) Calet hinc scilicet pariformiter Blas, per fundos aeris. Usque adeo nisi nautae quidam, forte fortuna super uenissent. Actum fuisset de Famagusta. Ideo & Gas, uel in suis stratis detinetur, uel deorsum ad nos defertur. Sciat itaque lector, nautis orientalibus consuetum esse, quod diem eiusmodi uentos animaduertunt, sumunt cultrum, quo faciunt signum Crucis in aere, proferuntque haec uerba: Sic ut atomi Gas, ob nimiam exiguitatem inuisibiles, amittentes sui constrictionem, ac frigoris excessum, in minimas rursus guttulas concidant, atque deorsum properent. In principio erat Uerbum, & Uerbum erat apud Deum, & Deus erat Uerbum. Et repente omnis turbo, & tempestas sese separat, & cessat. Uidi enim bis hoc experimentum. Aliud uero, quod consequitur ad Blas alteratiuum, propter condensationem, aut rarefactionem in aere. Ac secunda uice, dum e Cypro in Italiam redirem. Nec enim in eo quicquam superstitionis reperio, nisi quod oporteat cultrum esse capulo nigro. Hoc autem cum propemodum sit uniuersale, propter aestatem & hyemem, lentum quoque quendam aeris fluxum edit. Adeoque certi nihil determinare ualeo. " Haec ille. Saltem mirum. Ac licet frigus magnale aequaliter condenset, & hactenus aer immotus, ratione Blas alteratiui, & uiolenti uentalis: Hanc tempestatem diabolicam cessare, & diabolum toti urbi parcere, ob peccatum forte unius peccatoris. ( 14 ) Porro circa Blas adhuc considerabile. attamen cum opposita spaehrae plaga, magnale in aere tantum rarefiat generaliter propter aestatem; Si magno aestatis aestu, candelam ardentem, circa foramen fenestrae teneas, nullum plerumque sentiri moti aeris uestigium: per totam uero hyemem, ut ut exile sit foramen, continuo ac molestum spirat uentum. necesse est aerem in plaga septentrionali partim recedere constringi, atque adeo minorem occupare locum, partimque a rarefiente, & rarefacto magnali aeris, sibi contiguo, ex altera orbis medietate, propelli leniter. Atque haec est causa quaestionis propositae. At cum non maior sit constricti aeris, ( ponamus aerem nunc pro eius Magnali ) prae frigore, quam rarefacti prae calore, uidetur non potior huius, quam illius ratio, ad suscitandum uentum. Tardi nempe & incessati fluxus, in aere hyemali, quam per rimam, quantumlibet exiguam, experimur, etiam cessante uento. At non sic sub aestu. Duplex ergo est Blas motiuum locale in aere: Rarefacto namque semel magnali per aestatem, immotus apud nos stat aer. Unum quidem, quod uentos concitat, adeoque uiolentiam, & celeritatem includit, ex natiua potestate motuue. Uacuum Naturae 1. Uera definitio uenti. 2. Exploditur opinio Galeni, de uentis. 26. Primorum seculorum indistincta sinceritas. 3. Quorsum facit Authoris inuentum. 4. Galeni opinio de argento uiuo, male a Dioscoride, & peius exscripto. 27. Examen aeris per machinam sclopeta simiiem. 5. Probetur uacuum in aere. 6. Natura aeris rarefacti, pro confirmatione uacui. 28. Dum aer uulgo putatur rarefieri, reuera comprimitur, propter Magnalis, siue thecae extensionem. 29. Facilius creditur uacuum, quam penetratio corporum. 7 Mechanica demonstratio, per ignem, pro uacuo, & 5. eius notabilia. 8. Mechanica de lychnio sulfurato. 9. Corpus aeris, iustam sui extensionem habet sub frigore. 30. Collectiones subsequentes, ex utraque mechanica. 10. Cur calidiore climate, Coeli fauores sint maiores. 31. Probatur Magnale augeri, ac minui: Aeris pori demonstrantur. 11. non autem aerem rarefieri proprie, aut condensari. Tolluntur suspiciones oppositae. 12. Calor uitro internus, & ignis internus, ut agunt diuersimode in aerem conclusus. 13. Fortius agere fuliginis per compressionem, quim per calorem dilatando. 14. Sensus aeris, qualis. 15. Nouus finis aeris. 16. Ignem non uiuere ex aere. sed tantum suffocari prae penuria. 17. Uacuitates in aere, necessariae. 1s. Unumquodque odisse compressionem, ab hospite factam, legibus philautiae. 19. Impossibile uacuum Aristoteli, euasit iam requisitum naturae. 20. In limite Blas meteori, definiui uentum, uera, id est, per causas constitutiuas, definitione. ( 1 ) Cum res, extra uel praeter causarum complexum, sit nihil, dicatque naturaliter omne productum, originalem & essentialem respectum, ad sui producens sibi internum. Dari in uacuo aeris, medium inter corpus & accidens, adeoque neutralitatem. 21. Quid sit Magnale magnum. 22. Blas astrorum ut communicetur absque speciebus. 23. Idcirco uentus naturalis, est fluens aer, a Blas stellarum motus. Nugae Aristotelicorum, de uento. 24. Ridicula multitud, & copia exhalatimum apud Aristot. 25. Idque ad distinctionem uenti prodigiosi, a malitia Cacodaemonum suscitati. omnino necesse, in aere dilatato, iuxta sibi geminam extensionem, aliquod esse spatium liberum, & uacuum. Hippocrates uentum, flatum uocat, omnes morbos a flatibus esse, suum τὸ ἔνορμον recenset inter primarias morborum causas. Seculi nempe ista fuit planities, & candor, quibus, utpote bea tioribus, nondum tanta morborum cognitio, nec crudelitas, nec frequentia. Puta si ex spatio 28. digitorum, sine ulla aeris perditione, aer recludatur subter cannam quinque digitorum, consequitur fere digitos, ac fere aeris dimidium, esse corporis expers. Non enim Hippocrati omnia sunt data. Alterutrum nempe, est necessarium, sub hac mechanica proba; uel absolute, in natura aeris, ordinarie dari uacuum; aut corporum penetrationem in aere ( ut dictum est ) compresso. ( 6 ) Plures sane mecum, tolerabilius uacuum admittent, quam corporum diuersorum existentiam, eodem loco. Cum uacuum non distet longe a nihilo: Complacuit sibi namque omnipotens post Hippocratem, suos quoque creasse medicos. ( 2 ) Enotuit quidem Hippocrati, in nobis esse spiritum, suo Blas, cuncta concitantem, quem dein analogia microcosmica, mundi flatibus comparauit, ac in flatus seriem restrinxit, siue uitae participes essent, siue uero mortis, atque interitus causas continerent. sitque actio nihili, imbecillior, actione entis duplati. Cumque Natura ex nihilo incoeperit, est propinquior nihilo, quam duplo, Adeoque contra duplum plus uelitat Natura. Siue denique excitati coelitus, orbis coelestis analogismos referrent, uel demum, sublunari lege concitati essent, indecisum reliquit. Nondum enim plane eno tuerat spirituum uitalium prosapia. Siquidem montes, fodinas, atque urbes, puluis pyrius euertit. Nusquam: utem aequipollens paradigma pro uacuo offertur. Nemo enim antehac, materiam Gas, aquam esse experimento didicerat, adeoque uentos mundi, a spiritu uitali penitus discrepare, nondum scitum erat. Coeterum, uacuum in Natura ordinarium in aere sic probo iterum. ( 7 ) In medio fundi patinae statuatur frustum candelae, suo saeuo alliquatum in fundo. Ardeat, & circumaffundatur aqua; A uentorum cognitione, per me, in praecedentibus propinata, nunc demum ad aeris examen procedo.(4 ) Dixi namque idcirco per mechanicam, probari, aquam, non esse ex compressione aeris, utcunque frigidi: ad 2 aut 3 digitos inuertatur uero profunda cucurbita uitrea, supra flammam ad 3 digitos eminente flamma, ex aqua, ita ut os inuersi uitri, stet super patinae fundum. adeoque in elementorum mistione, fontium origine, etc. erratum hactenus. Mechanicam autem esse ueram: Uidebis mox, aeris locum, in praefato uitro immuni, aquam uero quadam suctione, sursum trahi, & ascendere in uitrum, loco aeris diminuti: atque tandem, flammam suffocari. In quo plura occurrunt, Primo uera. 1. Quod aer in canna ferrea unius ulnae possit comprimi ad digitos circiter quindecim, cuius compressi aeris expansione contingeret, speculae per asse rem transmissio, non minus, quam si esclopeto propelleretur. Atque inprimis indubium est, quin flamma sit fumus accensus. 2. Quod fumus sit corpus Gas. 3. Quod fuligo, ex apice combusti fumi, ascendat. 4. ( 5 ) Quod sane haud ita fieret, si tanta sui compressione, aer sub ferri hiemalis frigore, in aquam mutabilis esset. Inde enim inprimis didici materiam, & conditiones aeris; Quod una pars saeui, uel cerae, facile indecies millecuplum sui extendatur. Unde concludo, aeris locum, per flammam non debere imminui: quandoque facillime compressionem, & dilatationem sui sustineret, quantum indidicat uisus. Unde consequens ratus sum, sed augeri necessario, nisi aliquid loci in aere fueabsurdo caret, quod elementum annihilaretur, siue consumeretur. Sin uero dicatur, aliquid in aere esse inflammabile, quod per flammam candelae consumitur. Iam nouum absurdum oritur. Nempe, aliquod corpus uel plane annihilari, uel per flammam comburi & comburendo non dilatari. Denique, supponendo aliquid absumi. Saltem necesse est, uel in nihilum istud inflammabile conuerti, uel in aliquid: Atqui igni proprium est, quod comburendo, extendat omne inflammabile, non autem comprimat illud. Enimuerobombarda, uel cuniculi ignei, non illa nostri saeculi portenta operarentur, neque saxorum durissimorum, & maximorum disruptio nes, in sodinis, nisi pauculus puluis, unico quasi momento accensus, sui millecuplum decies, saltem flammae ederet, quae flamma, cum priori loco pulueris sisti nequeat, cuncta diffringit potius, quam quod fumus fumum, siue flamma flammam penetret. 5. Ut ante per puluerem pyrium docui. Sin autem dicamus, aerem in uitro, per flammam imminui: Quibus accedit, extensio aeris, per calorem flammae, & non compressio, ut alias uulgo apparet. iam habeo intentum. Denique accendatur lychnium sulfuratum, in lagena uitrea, suspensum filo; lagenae autem insit aliquantulum aquae, sitque lagena optime, suberis cortice obsignata, ne quid respiret. In aere uidelicet aliquid esse, minus quam corpus, quod aeris uacuitates implet, & per ignem prorsus annihilatur. Nec id quidem, tanquam ac si esset ipsius ignis nutrimentum. Nam licet istud, huic quaestioni, & loco, sit impertinens: Uidebis flammam, fumumque sulfuris, totam lagenae aream, qua aer est, implere atque tandem ignem extingui. attamen, id quod uere non est corpus, nil potest nutrire. ( 9 ) Non fieri tamen aeris imminutionem nec suctum aquae sursum, eo quod in locum aeris, deberet aqua substitui, adeo suctus non faceret hic lucrum, nec compensaret defectum in aere. Deinde cum neque corpus sit, neque pingue, non potest inflammari, accendi, aut igne terreri, uel absumi. Tum etiam demonstrabo cap. de formis, quod ignis non sit substantia: Bene quidem, quod aperto operculo, suctus deprehendatur. Quod autem non est substantia, non requirit nutriri. Flamma autem non tam tenaciter candelae inhaeret ut sit attollendo tanto aquae ponderi, quae flamma, minimo flatu, ab lychnio eius disperditur. Denique cum aer sit elementum, & simplex, non potest in natura sui, admittere compositionem, aut connexionem diuersorum. Adcoque flamma, immediate non eleuat aquam: Nec sunt in essentiali aeris substantia, diuersitates partium, quarum aliae, per ignem consumantur, aliquae uero minime. Idcirco namque, si ignis, reperisset inflammabilem partem in aere, uel unica candela, totus aer accensus dudum periisset: sed suctus, consumta aliqua parto in aere, causatus, aquam attollit, manetque per multos dies, sublata aqua post flamme adhuc extinctionem. ( 10 ) Quapropter, aerem meditatus sum, poros habere, qui uiolentam constrictionem, aeris in canna, ac naturalem aliquam annihilationem, in patina, paterentur. Neque enim cessasset ignis, si nutrimento opus habens, illud in aere, sibi uicinum, innouisset. ( 11 ) Quod autem aer in uitro condensaretur, prae calore, flamma, & fuligine, id Mathesi repugnat. Imo si aer ab igne combureretur, transiret aer, ad aliquod simplicius & anterius & desineret esse elementum. Monstratque instrumentum, quo gradus ambientis mensurantur, calorem expandere, non uero contrahere aerem. Flamma nempe candelae, esset elemento aeris prior, & simplicior. Liquet ergo, quod flamma in praesato uitro, licet ratione caloris, aeris quantitatem dilater, naturaliter tamen uult suas fuligines hospitari Oppugnat itaque praesata obiectio thesin suppositam, qua conceditur fieri additamentum materiae in aere, per nouam flammae ac fuliginis materiam., L 3 Ad Idiotismus ille Scholarum, sat patescit, Cum ignis non sit corpus, in quantum est ignis, nec creatura primae constitutionis: spitari, in aeris cauitatibus, tantum abest, quod aer se extendat: nec enim uiuit, nec nutritur, qui mortis instar est. Prout manifestabitur de ortu formarum. Aer uero, est elementum simplex. & haec est unica causa diminuti spatii in aere, unde flamma etiam consecutiue suffocatur. ( 12 ) Calor quippe, uitro externus, aerem in uitro dilatare uidetur: sed ignis intus, ob suas fuligines, aeris suffocationem, compressionemque actu proritat. Neque enim suffocatio ignis, uitam necessariam, ut nec nutritionem praesupponit, nec ignis augmentum est proinde, etsi aperto affatim aere structus sit: Calor ergo, per se aerem dilatat, ut patet per machinam, ambientis gradus dimetientem: sed ignis ob suas fuligines comprimit. Neque etiam ignis, consumit uel aeris tantillum, aut in sui substantiam ( quam nullam habet ) conuertit, ueluti sui alimentum. fabulae sunt. ( 13 ) Adeoque sequitur fortius agere fuligines, per compressionem, quam calorem in dilatando. Nam ignis aere priuatus perit, non quidem alimenti denegati, aut uitae participatae respectu: Deinde etiam fuligines, aeri esse importuniores, quam suum naturale uacuum, imo quam sui uacui sit dilatatio. sed loci defectu, nequeuntis fuliginem continere, cuius compressione, suffocatus ignis extinguitur. Cum dilatatio spatii aeris, per calorem facta, sit ipsi uoluptuaria, respectu compressionis, causatae per fuligines. Hinc enim coniicio membra uniuersi singula, sensum quendam sympateticum habere. A nimio nempe, raptimque sufflato aere, flamma confestim perit aliter, cum flamma minus tenaciter lychnio affixa flatu auferatur, & ablata semel a lychnio, non habeat deinceps in aere subsistentiam; ut nec substantiam habens in seipsa. ( 14 ) Adeoque cum essentialiter aer porositates habeat, dolet sibi illas impleri, & nimium grauari, per Gas alienum. Pori ergo aeris, fuligine repleti, auolant, locumque cedunt aeri aduenienti alteri, ut suam etiam de Gas succinam suscipiant. Quae aeris fuga uentum suscitat, ut & requirit. Attamen nisi porositates inanes haberet aer ( cadit saltem doctrina, Physices, super uacuum fundata negatiue ) nequaquam corpora dilatationem sui, aut alienum Gas admitterent. Siquidem per sui commutationem in Gas, millenas capacitates maiores exigerent, & sic locus deficeret exspirandis efflatibus. ( 15 ) Aer ergo creatus est, ut sit receptaculum exhalatum; quare etiam uacuum in poris habeat, est necesse: In Salinis Burgundiae, testa plana, repleta aqua, iuxta cratem fornacis posita, longe citius conglaciatur, quam alia quaepiam, sub diu & gelu exposita, propter aeris continuum affluxum, & transitum, quem ad flammae uitam, siue alimentum affluere, a Scholis perperam putatum est. Recipit tamen exhalatus illos, per taxam, & iustam sui proportionem: Aeris ergo uacuitates implentur moderate: atque ubi uacuitates ad mensum ram iustam habet oppletas, aufugit aer, suaque fuga, flammam omnem in pyramidem cogit. sin supra onerantur, mox spatium aeris sese coarctat, angustiorique loco claudit, consumtis porositatibus uacuis, ut ignem exhalantem suffocando, ab incepto auertat. Istud est omnibus creatis per philautiam ingenitum. Sin uero aer, a fuga detentus, nimia fuligine oneratur, sese coarctat extinguitque ignem, qui se supra meri16. Neque enim secus, aqua se glacie incrustat, quam ne ab frigore aeris in Gas abripiatur. ( 17 ) Sunt ergo in aere uacuitates necessariae, ut pro capacitate, hospitarentur aporrheae euaporabiles; tum fuligine implet. ( 16 ) Haec nondum a Scholis perpensa sunt, ideoque putarunt, ignem uiuere, & ali aere, nec probationem pro hoc habent, nisi a contrario sensu, eo quod ignis, aere praeclusus, mox suffocetur. ob quarum finem, aer compressionem, atque dilatationem sustinere uisus est. Magnale est, quod cum in creatis sui simile non habeat, ideo per sibi simile manifestari recusat. ( 21 ) Magnale quidem non est lux: sed forma quaedam assistens aeri, eiusque uelut socia, ipsique certo connubio uelut coniugalis. Alias namque sublato acris uacuo, minimus motus, totum fere uniuersum, sui continuate moueret, suffocatique mortales propinqui, conciderent, mox obortis exhalatibus, non secus atque in cuniculis fodinarum persaepe fit. Assistens inquam, non coniuncta essentiae eius; ideoque in poris assidens. Obi suffocantur metallarii, non defectu aeris abundantis, nec etiam semper ob uenenum suffocans: Per hanc uidelicet, Blas astrorum, immediate, ac sine impedimento, quaqua uersus & instantaneo motu extenditur: sed potissimum eo quod aer in cuniculis, repletus per Gas mineralium, non renouetur. ( 22 ) non autem per millenas millium specierum generationes, unico uelut momento peractas, quoties lux, uel influentiae coelestes, inferiora feriunt. Adeoque hinc etiam contingit, lucernas, atque lampades, mox sponte extingui, una cum fossoribus. ( 18 ) Quapropter cuniculos pertundunt, uariisque machinis aerem exhalatione repletum exhauriunt, nouumque affundunt, atque inspirant. Uerum aer non secus exhalationem nimiam respuit, quam aqua aerem, & aliud quidlibet; Scholarum isthaec sunt fabellae, ne uidelicet, unum Accidens, migrare cogantur concedere, de subiecto in subiectum, malunt millenas millium generationes specierum luminis, in instanti fieri, dum Sol tam eminus, suos ad nos uibrat radios. eodem secum diuersorio uiolenter copulatum. Sit lagena aenea: Quod enim Scholae hac in parte, ceu Adynaton statuunt, docebo cursum Naturae esse ordinarium limite, de Magno oportet. in cuius fundo sit aqua, A. aer, B. Robineta C. foramen lagenae D. per quod cum syphone, siue clysteri, fortiter insuffletur aer. Iam ergo Naturae Gas, & Blas, sat constant, & qua uia Blas ad nos descendat. Tunc autem uoluatur robineta, ut aerem sub se detineat uiolenlenter. De uento addendae sunt Scholarum doctrinae. ( 23 ) Inprimis Aristot. Dico igitur, quod dum Robinetaiterum celeriter uoluetur, ut aeri exitum det. Nedum enim aerem B. compressum exsufflabit, sed & simul cum illo, A. magno impetu, totum sursum euolabit. Scholae docent, uentum esse exhalationem siccam ( non autem aerem ) a terris, uirtute caloris eleuatam, quae cum a nube praepediatur sursum scandere, lateraliter uelut furiosa discurrit, tantaeque molis robora efficit. Aer ergo, inuitam suae uacuitatis compressionem sustinet; Quasi leuitatem pristinam amisisset, per primam nubium repulsam, ideoque furens discurrat lateraliter? idcireo etiam aquam A. secum effert, quod sane, uacuum ostendit esse plausibilius, quam aeris compressionem, utpote quae ad corporis inuitam penetrationem appropinquat. quasi nubium esset contextura continua, nec usquam scandenti exhalationi, a tantilla nube, semel repulsae, nullus deinceps per nubes introitus nullusque transitus daretur: Nunc igitur de uacuoaristotelis impossibili, est factum naturae requisitum ordinarium. ( 19 ) Uerumtamen acris ille porositates, utcunque sint actualiter, omni materia expertes: quasi lagena aere repleta, & subter aquam depressa, ascendens autem reperiret sibi manum obuiam, proinde lateraliter per aquam discurreret! habent nihilominus in se ens creaturam, id est, aliquid reale, non figmentum, nec solum locum nudum: & perdidisset priorem nisum sursum deinceps, sic ut oblita sursum scandere, tametsi non continuam nubem reperiret, optaret deinceps lateraliter potius ferri. ( 20 ) sed quod est inter materiam, & spiritum, incorporeum, plane medium, atque neutrum, de numero, inquam, eorum, quae limite de formis, negaui substantiam, uel Accidens esse. Neque enim considerarunt, uentorum lateralem motum, debere esse refractum ac necessario etiam debiliorem, motu suo sursum: Tandem ad ostendendam in aere uacuitatem, rarefactionis & condensationis quidditatem eius altius indagare conuenit. adeoque magis ualeat uentus, celsas dirimere turres, quam uaporalem supra se nubem discutere. Inprimis enim, quidquid de rarefactione aeris hactenus dixi, id pro captu uulgi factum fateor: In singulis sane demiror Scholanrum ignauiam, assentiendi assuetudine subscriptam. alioqui proprie loquendo, etsi aer comprimi, atque expandi in spatio loci uideatur: ( 27 ) attamen ipsa rarefactio non est ipsius aeris, id est, quod ipsum corpus acris seipso fiat rarius, eo modo, quo ex aqua fit halitus. ( 24 ) Aristoteles enim salem maris ( quem tamen coaeternum mundo putauit ) scribit originem habere ab exhalatione ( exhalationem ne in minimo agnouit: quippe quae uolatilis est, & sal maris fixum: Quoniam iam aliquoties ostendi, quod halitus sit nubes atomorum aquae, in uicem diremtorum, per partes aeris medias intercedentes, & quod ideo aqua, in halitu, ac semper maneat aqua, neque aliud patiatur, praeter sui extensionem, ac diuisionem in atomos, a Separatore suo factam. Etenim si corpus aeris ergo, rarefiat: neque enim potest aqua maris, alioqui dulcis, uolatilitatem exhalationis fixare, quam ipsum salem armeniacum ) omnia quoque meteora, & uentos praecipue imo terrae motum, & cometas ( quorum ille anni 1618 millesies terra erat maior ) itemque lapides, rupes, saxa, solis dicauit exhalationibus. Defuit suis somniis adaequatum promtuarium, unde tantae exhalationes prodirent. hoc esset, uel quatenus mutaretur in aliud corpus, se tenuius, rarius & simplicius, quod est fingere nouum elementum, & inauditum, actu frigidum, aliis tenuius, & aere simplicius. Et nihilominus istis nugis Scholae subscribunt, nec expergiscuntur a Catocho, nisi dum expresse Aristoteles in fidem impingit. Aut aer rarefieret per separationem atomorum, & intercessionem alterius corporis incogniti; & tunc corpus intercedens, admitteret gradus raritatis; ( 25 ) Galenus uero, uentum, siue flatum, putat uapores, ex aqua, e lacubus, ui caloris sublatos: Ideoque ipsa rarefactio, non tam in aerem, quam in corpus incognitum intercedens, esset referenda. subinde uero esse aerem, e corpore misto resolutum. Est tamen rarefactio, non aeris: sed in aere; Utrumque uero, ait frigidum, aetati decrepitae, deficienti calido innato, & affectibus frigidis, assimilatum. Cespitans nimirum in omnibus, atque singulis, puerilia somnia, pro ueritate, in immensum dilatauit. idque nedum ob admissas fuligines ( ut in mechanica patinae ) uerum ob nudam qualitatem caloris ( ut patet per organum dimetiens qualitates ambientis ) ergo quoties apparet in aere rarefactio, omnino necesse est, eam per augmentum Magnalis contingere. Nondum enim sub Galeno, ars stillandi enotuerat, qui nunquam rosaceam uidit, ut neque argentum uiuum. Quod sonat uacuum in aere auctum, aeris poros dilatatos, & extentos. ( 26 ) Quippe male Dioscoridem legerat, cum Plinio, scribens, argentum uiuum, ob ingens pondus, non corio, non ligneis thecis detineri posse, sed solis capsis metallicis, asseruari. Adeoque tantum abest, quod propter calorem, aer per se & in suo corpore sustineat rarefactionem, muteturque elementi corpus: Quasi unica uncia eius, plus ponderaret, quam uncia plumbi. Quod potius coaguletur, comprimatur saltem, atque porositates uacui se extendant, siue ipsum Magnale, in aere multiplicetur. Quamobrem Galenus, alte atque intime nescire debuit altissima Philosophiae, & intima Naturae principia, proprietatum quarumcunque seminales resolutiones & exaltationes. ( 28 ) Quocirca & impropria locutio, dum aerem indicamus per se rarefieri, quando potius per se inspissatur, siue comprimitur: Ex nihilo enim prodiit, in nihilum quoque redigi potest. Magnale uero sibi connatum, ideo extenditur. At non nisi inuito aere: eo quod hoc uacuo opus sibi sit. Eheu! quam prope nihil, tota est natura, quae ex nihilo incepit. Ex praefatis autem deducitur aeris corpus, ad iustam sui extensionem, duci sub frigore. Atque iterum inde consequens, frigus esse aeri geniale. Magnale uero, sub frigore contrahi. In organo praefato, dimetiente ambientem, calore uel frigore Solis, cernitur locus aeris maior, minorue; ad rarefactionem autem contenti, expelli aerem sentimus. Quoties autem magnale coarctatur, uiae astrorum ad nos coarctantur. Atque hinc obuium est, cur terra promissionis, ualde calida: Cuius spiraculum, si tum occludatur, aeris defectu suctus sentitur. Ergo penitius inspiciendo, uacuum aeris, siue Magnale, augetur & minuitur; non autem aer rarefit. id est, cur zona calidiore, feliciores sint Coeli cum terra consanguinitates, fructus uberiores, & sapidiores. Magnale ergo, instar lucis, fit, & annihilatur facile. Sic & condensatio, siue compressio aeris, non est respectu corporis eius: sed tantum magnalis. Nam quod in se est aeris uacuum, pene nihil est, in respectu corporum. Meteoron Anomalum Anomalum. 1. Iridis & pareliae mysteria. 2. Ante diluuium non fuisse Iridem. 3. quod mundus, deinceps aquis non amplius esset periturus. Iris data in signum foederis: nondum tamen sciri eius causam. 4. Iris tamen quotidie sicum foedus rememorat. 5. ( 2 ) Primum enim inde deduco, Iridem ante diluuium nunquam uisam. Iridi mysterium foederis adhuc subesse. 6. Mortales alioqui iure conquesti fuissent. In quo Iris designet finem mundi. 7. Deliramenta Scholarum de Iride. 8. Requisita a Scholis. 9. Iridem non suos habere colores immediate in nube, sed in loco. 10. Iam enim saepe ante uidimus Iridem, & tamen mundus Cataclysmate periit. Iridem de natura luminis. 11. Quam ergo nobis securitatem per Iridem polliceris assuetam? Prolatur exsistentia colorum, immediate in loco. 12. Obiectus uisus immediate in loco: Suspectum hoc nobis foedus, pauorem non tollit. obiectum auditus immediate in corpore medii. 13. Noua ergo mundo Iris fuit, dum in signum foederis primo apparuit. Creaturae neutralitatis subsistunt immediate in loco, extra corpus. 14. Refutatur Paracelsus de Iride. 15. Frequentia miraculi, non redigit illud in numerum naturae. 16. Quaedam supernatur alia, sunt ordinaria. 17. Quapropter ad insolitum ens, obstupuere mortales, fidemque adhibuere alias increduli. Athea, & ludicra opinio Scholarum de Tonitru, & fulgure. 18. Uisiones mirabiles in montibus altis. 19. Fragor spiritale Blas Cacodaemonis. 20. Historia Tonitrui. 21. Uox tonitrui, ut putrefaciat. 22. ( 3 ) Secundo, hinc disco, Iridem, datam in merum sionum, quocirca neque hodie etiamnum, ullam causae rationem, relatione alicuius effectus, habere. Tertio, cumiam mundus ante diluuium, circiter bis mille annos consenuisset, fuerantque tamen causae in natura, quas hodie Iridi attribuunt Scholae; non tamen Iris: Sal externus praeseruat. ( 1 ) Meteora constare dixi materia Gas, & efficiente Blas, tam motiuo, quam alterante. Id sane conuincit falsitatem illarum causarum. Sed anomalum est Iris, mysterium sua origine diuinum. Unde tandem quarto sequitur. De Parelia, qua duo meridie Soles, uel tres apparent, simul aeque lucidi, idem sentio. Quod nisi Iris, & hodie in signum foederis, & primae suae constitutionis ergo, irrito alias scopo, appareat. At Tonitrui non mysterium aeque, ac portentum includit. Iridem, per Sacra admoniti, fide credimus, in signum foederis, inter Deum, & mortales, datam, ( 8 ) Deberent Scholae saltem explicare, cur semper arcus, aut semicirculi figuram, nunquam uero speculi speciem haberet? ( 4 ) Igitur & ictum olim foedus, Iris nobis subinde rememorat, ut credamus, atque perpetuo memores simus, Deum peccatorum uindicem, aliquando aquas misisse, ut omnem animam, in terra uiuentem perderent, eundem fore peccati nostri conscium uindicem, & ludicem. Cur si sit Solis reflexi imago, in medio sui non luceat: Etenim omnis caro corruperat uiam suam per luxuriam: Cum Parelia, Solis instar, indistincto, rutiloque lumine fulgeat? quam per aquas suffocari oportuit. Cur duae istae nubes, semper pari arcus forma, & colorum uarietate, complicarentur? Per Iridem itaque, nos comminatarum poenarum perpetuos memores uult Deus, qui hoc signo, se naturae praesidem & uindicem continuum denotat. Cur speculum, ex aduerso Solis, non illos colores repraesentet, si duplex ista nubes, sit uice speculi? Ot autem Iris significaret, quod mundus non amplius aquis submergeretur, decebat eam prae se ferre, non quidem insolitum aliquod in aere spectrum, indifferens ad s. quodlibet aliud: Cur duplicata ista nubes, saltem exteriore, & connexa parte, latitudinem uagam nubium non mutetur, si concaua, penetretur exuberanti luce Solis occidui? Cur Sole, subter nubes occultato & nusquam micante, etiam Iris appareat? sed in Iride mysterium promissi foederis subesse debebat, quod sponsionem, atque promissi fidem signo panderet. Quare inquam Sol, uniformes semper, & uarios istos, tamque prope consitos colores, & non unicum duntaxat, iuxta luminis sui simplicitatem, depingat? Uideor sane mihi cum Noha in Iride tres colores, splendoresque placidos admirari, trium sulfurum, in mineralibus concrematis, elucescentes. Quare plures subinde uno campo Irides, simul appareant? ( 6 ) Adeoque colores dant testimonium, quod terra mineralium matrix, tandem extrema sulfurum suorum ustulationis liquefactione, iram Dei sit luitura. Siquidem in tam uasto aeris circulo horizontis, non cadit reflexio in uno atque altero milliari: Iris ergo, non amplius aquam: sed ignem praesagit. Demiror Scholas, Sacrorum auscultare ueritati traditae, nolle; sed nubes Soli opposita, non habet directe suam reflexionem nisi in oppositam partem, sibi in horizonte respondentem, non autem in suo lateri uicinam. Demum absurdum est, quod superior & rarior nubes coloris expers, & quam lumen Solis facile penetrat, in densiore altera, colores fingeret, quos nec Sol, nec utraque illarum nubium in se habent. sed etiamnum hodie pergere ethnicis deliramentis adolescentes inebriare. ( 7 ) Propinant nempe, Iridem duplici nube constare, profundiore, atque spissiore una nempe, altera uero tenuiore, illi insuper extensa, ut speculi uice, Solem ex aduerso referat. Inane utique commentum, anili somnio simile. Nam ego Iridis infimam partem, pedibus quandoque calcaui, & manibus tetigi: Has sane Scholarum inanes theses, plurimum admiratus sum, dum Iridem manu contrectarem, nullamque prorsus nubem circum uiderem. Idque non solum in montibus nubilosis; sed aperto, & aprico campo. ( 9 ) Quocirca Iridem peculiari priuilegio notaui, suos colores habere immediate in loco, in aere autem mediante loco. Adeoque oculis, manibus, & pedibus, cognoui illius suppositi falsitatem. Cum ne quidem simplex nubes, esset in loco Iridis. Neque enim etsi mane, Iridem finderem, eamque per Iridis colores ducerem, sensi quippiam, quod non ubique, circumquaque in aere uicino. Adcoque notaui istos colores, & figuram Iridis, in modo exsistendi, esse de natura luminis. ( 10 ) Id est, fiante uento colores, qui im mediate insunt medio, simul cum medio ambulant, atque dissipantur, iuxta ac medium, in quo sunt. Imo non proin colores Iridis turbabantur, aut confusionem tolerabant. ( 11 ) Colores uero siue lumina, quae insunt immediate loco, non mutantur, etsi aer, uel medium in quo apparent, mutet locum, & fluat. Siquidem Sol, nec animam, nec post funera ( adhuc uiuens ) euestrum habet. Sic nec flante uento, Iris perit, ambulatue. ( 12 ) Hinc nempe obiectum uisus, unico instanti ad oculum defertur: Sunt, qui ridebunt me, propter haec quotidiana miracula. ( 15 ) At certe dum res intueor penitius, uideo diuinam Bonitatem actualiter, semper, ubique & immediate praesidem: Auditus uero obiectum, quia immediate non in loco, sed in aere est locato, durationem & motum praesupponit. Quocirca Iris, nedum non est in nube: quinimo nequidem in aere: utpote, " Quae reuera a fine usque ad finem attingit omnia fortiter, & disponit omnia suauiter. sed immediate in loco. In Deo enim uiuimus, sumus, & mouemur ", reuera, & actu: non autem per analogon, aut similitudinem. Sic namque lumen Solis instanti celerius, a Sole, in terram usque ferit, eo quod sit immediate in loco; Siquidem dum Dominus Saluator dixit, Ego sum; in aere uero mediate, quatenus scilicet hic est in loco. Nempe per quem estis, uiuitis & mouemini, subtraxit tantum eam sui potestatem, qua mouebantur, & confestim ceciderunt milites omnes interram. Et quanquam sit ordinarium in natura organum, quo moueamur: Quod autem Sol sit causa Iridis, id naturale credo, sed quod a Sole, immediate in loco, arcus taliter coloratus statuatur, nullatenus autem in aere, id signi uim habet. Scholae enim hactenus ignorarunt lumen, & colores posse subsistere, nisi substantiae alicui inhaereant. At nec mirum. Est tamen altera principalis, totalis & independens causa nostri motus, & concurrit eius origo, miraculosa manus in singulo motu. ( 16 ) Sic quoque in Iride concurrunt Sol, & locus uelut causae secundae. Siquidem nesciuere, Creaturas quasdam, quarum aliquas retulerunt in substantiam ( puta ignem, formas substantiales, etc. alias uero, in mera accidentia ( ut Iris, lumen, magnale, etc. ) resignarunt. ( 13 ) Quae tamen esse creata neutra, suo loco demonstrauero. Est tamen altera independens causa totalis, miraculosa & immediata, quae Iridem direxit ad gloriam suae Bonitatis, & icti foederis, non solum quidem cum Noha, & familia sua: Hic autem dixisse sat esto. sed cum posteris filiis hominum, usque in finem mundi. Quod si Iris, immediate in aere esset, & non in loco; Necessario, quolibet uentulo, mox difflueret, & una cum nube, uel aere, difflaretur. Adeoque eadem origine, & fine, quibus incepit Iris, spondetur duratura quamdiu erunt mortales: & cum sit signum foederis cum filiis hominum, non autem cum solis filiis Nohae, quoddam etiam pactum includit. Quod falsum est in Iride, quae sub uentis etiam dudum constat, absque ulla nubium praesentia subinde, & tamen in eadem constante arcus, seu semicirculi figura: Miraculosum ergo in Iride est, quod colores sui non sint aliquo in corpore: ergo Iris cum sit immediate in loco, est noua luminis colorati figura. Incepit quidem Iris supernaturaliter, in signum, atque mysterium, icti foederis, cum mortalibus: sed immediate in loco ipso, instar luminis, idque immediate a manu Dei, sine concursu causae secundae. Neque mirum est, ex conditione pacti, interuenire effectum supernaturalem. Quippe quod multis locis occurrunt miracula perpetua. ( 17 ) Itaque, ut Iris signum est foederis sempiterni, & Nuncium diuinae Bonitatis; Cumque hodie in aere, sine materia ulla radicem habeat, per modum tamen naturalium, eius causam efficientem, illiusque praesentiam ueneror, & in signum foederis Iridem mihi commemoro, datam hodie, prout olim. ( 14 ) Paracelsus Iridem, Solis retur euestrum. ita Tonitru potentiae Dei admirationem, atque adorationem causat. Euestrum uero, hominum manes uocat. Nihil enim est in rerum catalogo, cuius habenas praepotens Conditor non immediate regat. Inculcat Quae sola sui absurditate, ut sat reiecta, transeo. M 2 Itaque cum Tonitru causam non habeat plane naturalem, in nubibus meteori, credo prorsus causam omnem habere non supra, sed praeter naturam: adeoque esse effectum portentosum. culcat nimirum ubique amorem, & timorem sui, adeoque suae potestatis hominem ordinario admonitum uult. Iuxta illud: Uox tonitru uerberauit terram. Inprimis namque credere tenemur, Cacodaemonem, esse principem mundi huius, eiusque principatum inter fideles non elucescere, nisi solo tentatoris officio. Subitaneum Blas enim, & portentosum, in aere concitatur. Sic nempe dicitur, " Aduersarius tanquam Leo rugiens circuire, quaerens quem deuoret ": Coelum subinde serenum, mox etiam citra uentum, nube atra repente conspurcatur. Id autem non ex officio principatus. Saepius enim sereno coelo, citra nubeculam ullam tonat. Adcoque tonitru, nubem non exigit; sin autem repente concitet: Obtinuit ergo principatum mundi huius, ut sit pro iudiciis summi Monarchae, exsecutor aliquis, adeoque ut sit arbiter tonitrui, & fulguris, sub stipulatis tamen conditionibus. fit, quatenus fragor Peroledos concutit, siditque Gas deorsum, in spissam nubem, frigore loci contractum. Etenim nisi reiectis repagulis, a diuina Bonitate, frenaretur illius potentia, terram unico quateret ictu, & mortales perderet. Friuola igitur Scholarum de Tonitru doctrina, statuens exhalationem intra nubium thecam accendi, elidere fulgur, eiusque nubis tot esse rupturas, quot tonos & fragores. ( 20 ) Fragor ergo, siue uox Tonitrui, est Blas spiritale Cacodaemonis, ingentis sane roboris effectus. Non est autem Tonitrui, miraculo coniunctum: sed portentum in natura continet. Adeo etsi ignis fulminis, sit naturalis: modus tamen, & medium, sunt potentiae diabolicae. Deus enim ut pater amantissimus, amari uult primario: per se autem, immediate formidines non lubens incurit: eo quod ex timore, & formidine poenae, aut supplicii, amari, non est suae Bonitatis. Uidi nempe in montibus uagantes nubes, & frigidissimas attactu, nullas tamen alicuius firmitudinis, aur roboris, ut discontinuatae, tanti fragorem edant, uel fulmen tantae potentiae, motu deorsum, adeoque uiolento, & praeter naturam ignis ascendentis disiiciant, ( 19 ) Uidi, inquam, circa me fulmina, & tonitrua etiam subter meos pedes audiui, Attamen illas nubium firmitudines, Tonitru nugas, uel minimum deprehendi. Ergo suae potentiae terrores, & indignatae Maiestatis formidines, non nisi per appropriatos Apparitores spirituales sibi ministros incutit. id est, per spiritum terribilem. Uidi inquam subter pedes meos, fulgura & tonitrua uarie ludere, ubi primum nulla esset nubes, nubemque descendere, quasi uoce Tonitrui ad uocatam. Idque tota mecum censuit semper Antiquitas, quae louem, uel loua ( quasi cum Hebraeis Iehoua diceret ) Deum Tonitruum dictauit. Adeoque fulgur & Tonitru, cum magnificentia Potestatis diuinae, non autem cum formidine, sum intuitus, licet bis fuerim in domo, percussa a Tonitru. Magnificentias enim Domini, eo magis admirando laudaui, quo mihi essent uiciniores effectus eius. Cum rerum Dominus, & parens, per tortoris ligatam manum, tonitru explicat, uoluit exin Cacodaemon, non quidem principis mundi titulo contentus: sed sibi nomen Iehoua competere. Tonitru ergo, & fulgur, etsi concurrentes causas narurales habeant: Illorum tamen motor, spiritus est incorporeus. Uidi quoque semel prope Uiluordiam, atque iterum Bellis, in Flandria, thecam quandam nigram, quasi longa esset equitis ocrea, inter querceta, magno fragore uolate, habentem a tergo flammam uelut accensi straminis. Succedebat uero ingens nimbus. Rideant Athei meam philosophiam, nullum Numen, nullumque spiritum abstractum, credentes. Nec sane facit in contrarium. At saltem non possunt non admirari effectus Tonitrui, & sese ignorantiae causarum eius, accusare. ( 21 ) Unam saltem historiam, mille instar narrabo. Quod Deus apparens Moysi in monte, fulgure, & tonitruo perpetuo, coram Israel montem cinxerit. Anno 1554 in tractu Leodiensi, turris Curingiae per Tonitru ablata, nusquam apparuit: tandem post quindenam. Quinimo exin confirmatur, fragorem, tonitru, fulgura, esse ministrorum spirituum, spirituum inquam Tortorum & exsecutorum: siquidem sub indictione mortis, Israel ab ascensu montis arcebatur. Nec enim ideo in apice montis erant tonitrua, sed infra circum montem. in herboso Cemiterii gramine, fossa aperitur, qua sutor sepeliretur, & ecce sub cespite immoto, ac uiridi, primum gallus aeneus, cum cruce serrea apparet, dein turris pinnaculum, ac tandem tota turris estoditur. Nec etiam omnipotens Heliae apparuit in turbine, aut forti uento: sed in aura suaui. Pro corollario huc referam decretum Ecclesiae: Quae in benedictione campanae certas praescribit formulas, quibus confirmat praesidentiam in Tonitruo, eandem, quam hoc capite praescripsi. Uidi ego unico fragoris tono, me praesente, anquot myriades quercuum, & corylorum combustas, primo germine, & foliis, tota nempe sylya, loco dicta, prope Uiluordiam, ubi interim frequens Betula, Fagus, & Alanus, densa confusione aliis commistae, a Tonitru illae fac permanserant. In uerbis enim, habent exorcismi sui. Alias uero, unico ictu, multa, longe distantia, simul ferit. " Procul pellantur omnes insidiae inimici, fragor grandinum. procella turbinum, impetus tempestatum: Quis enim mille artificis uarias technas, & ludibria satis explicet? temperentur infesta tonitrua, uentorum flamina, etc. Prosternat aereas potestates dextera tuae uirtutis, & hoc audientis tintinnabulum, contremiscant, & fugiant. Ante sonitum eius, longius effugentur ignita iacula inimici, percussio fulminum, impetus lapidum, Laesio tempestatum ", etc. Quorsum nimirum conspirant omnes exorcismi contra tempestates. Sufficit plures concurrere actiones spirituales, a natura ordinario cursu alienas, in distans quoque, atque in propinquum, potentes aequaliter. ( 22 ) Uox ergo illa terribilis Tonitrui, terram uerberat, bombices necat, cereuisiam concutit, & arescere cogit, carnes mactati bouis suspensas, flaccidas facit, lac coagulat subito aciditatis fermento, etc. Nam grando, uentus, pluuiae, nubes, & c. sunt meteora naturae: Sal autem extra, ad cadi, uel testae labrum, de foris appositus, auertit eiusmodi effectus. Debile sane resistens tanto agenti, si in natura resistens agenti debeat praeualere. sed iaculatio tempestuosa, superans casum corporis granis, aut uenti fluxum, a potestatibus malignis, facta intelliguntur. ( 23 ) At quid? Haec quidem de tempestatibus aeris, grandinis, & maris ita confirmantur: Cacodaemon salem odit, ideo que in suis scrophatum sabbathis, sal perpetuo deficere dicitur: sed in Tonitru, nedum ipsa fulgetri, aut lapidum iaculatio: sat gnarus quod sal exorzisetur pro aqua lustrali, quandoque sale baptizans utatur. uerum insuper fragor tonitrui, a potestatibus aeris, ac hostibus pendet: Sal etiam non benedictus, imperia sua pessumdet. utpote, quod nulla nubium, aut aeris laceratio, possit eiusmodi fragores, horumque effectus edere naturaliter: Si ergo ex fructibus arbor, ex operibus, itaque author cognoscendus est, eo que magis, quod tam debilia remedia, tanto resistant robori. nisi portentosae & hostiles potestates sese immisceant, & colludant. Terrae M 3 Terrae Tremor. 1. Nomen terrae motus improprium. 2. In terrae uero tremore, uidetur esse motus passiuus, adeoque per accidens, sibi improprius. Copernici opinio. 3. Facti species. 4. Consonant Scholae omnes in causis, cum Aristot. per xxi saecula hactenus. 5. Demonstratur Scholarum opinio impossibilis, a defectu loci. 6. Idem a supposita ui exhalationum, quomodocunque sumatur. 7. Item per regulas proportionis ac motuum. 8. ( 2 ) Nicolaus Copernicus, per plurima phaenomena, contendit terram circulariter moueri, cum orbe lune, cumque nullus motus globo sit proprius, nisi sphaericus, atque is terrae non conueniat, iuxta decretum Ecclesiae; Exhalationum ortus, quantitas, potestas. progressus, modus fiendi, hospitium, & celeritas, ridicula omnia. 9. ideo nomen motus, a terra sustuli, ac mutaui, ut nempe potius pauida, tremere dicatur. Impossibilia demonstrantur haec omnia. 10. Deest causa ortus. 11. Probatur per regulas falsi, & absurdorum. 12. Siquidem passiue, a ui quadam immensa, percussa terra, siue comminata, metu, atque horrore ueluti succutitur, non autem gaudio subsilit; Quod suppositis ad lubitum Scholarum nugis, modus adhuc sit impossibilis. 13. Data exhalatione ad optatum: attamen inde tremorem terrae impossibilem. 14. Disruptiones prae pauore penetrationis corporum, differunt ab ea, quae prae exhalationum supposita lenitate contingeret. 15. Siquidem aliquid funesti, ac praeter consuetum naturae cursum horridi, tolerare uideatur. 3. Itaque primum stabilito tremoris nomine, deinde occurrit facti species. Probatur impossibile, ex natura cempositionis exhalationum. 16. Impugnantur, quae ex conniuentia falsiconcessa erant. 17. Putei, & specus, toto anno, in sui profundo, aequalis sunt temperamenti. 18. Exhalationem non esse, ut nec Gas igneum. 19. Enimuero nox erat, inter diem tertiam, & quartam Aprilis, anno 1640 quadrans uero post horam tertiam, a nocte media. Exhalatio nequit terram eleuare sui leuitate. 20. Uesica aere repleta, non emergit efficienter ex aqua, propter sui leuitatem: sed occasioniliter. 21. Grauitas, qualitas actiua: leuitas autem cum millum pondus habeat, nihilum significat. 22. Tria inde deducta notabilia. 23. Modum Tremoris terrae, a Scholis datum, esse impossibilem. 24. Ignorantia Scholarum, de proprietatibus leuitatis. 25. Elenchus Scholarum, ex ignorantia. 26. Luna post biduum inde, plena, & dies Mercurii ante Pascha, quando Mechlinia ubi tunc eram propter causas ) insigniter tremuit, & subsiliit tribus repetitim accessibus, singulaque inuasione tremordurauit, paulo minus quam esset spatium symboli Apostolorum; Qualiter in hoc delusae Scholae. 27. Nouum ob errores sophisma. 28. Terrae tremor, portenta dicit. 29. Terra tremit concussa diuinitus. 30. Unica Tremoris terrae causa. 31. Soluitur obiectio cuiusdam. 32. Terra non sentit modo animali. 33. Accessum uero quemlibet, immediate praecessit mugitus quidam in aere, & quasi rotarum actio, qua maiora tormenta bellica per plateas uehuntur, terram succuteret. Tremor terrae quid proprie portendat. 34. Piacula differunt iuxta peccata. 35. Nox inquam serena, clara, uentis expers erat. Propria incitatrix causa. 36. Quid tremor terrae designarit in resurrectione Domini. 37. Siquidem propter causam reuisionis tum uentilatam, paulo ante mediam noctem, domum redibam. Responsio ad obiectionem amicam. ( 1 ) De terrae tremore, eiusque causis, atque finibus dicturo mihi, ante omnia de nomine incipiam. Cubabam autem iuxta Diliam in Commendataria Teutonica, uulgo Pitzenborch, pro more, & humanitate Illustris uiri Domini Wernheri Spies a Bullensheim ord. Teut. Motus solet uocari, at nomen nimis generale mihi uisum, ac ualde improprium; Commendatoris prouincialis Bulliniae confluentiae, ac Commendatoris Pitzenburgici, Toparchae in Elson, Herren nolheum, & c. Siquidem dum terra, uel aliud corpus graue deor sum properat, dicitur seipsum mouere, adeo ut aqua fluens, rotam mouet actiue: exceptus, remotus autem a plateis, per 70 passus. Deinde didici ab amicis, iisdem pene momentis, iisdemque tribus repetitim uicibus, pari interuallo diremtis, similique comitante mugitu, tremuisse Bruxellam, Antuerpiam, Liram, Gaudanum, Montes Hannoniae, Namurcum, Cameracum. Tam scilicet humanum genus sponte in torporem uergit, ut quasi detruncata spe discendi, omnes scientiarum thesauros, uno in Aristot. exhaustos, ab ulteriore indagine, uelut cessandum esse iusserit. Deinceps audiuimus idem accidissein Hollandia, Zelandia, Frisia, Luxemburgo, & Geltia, imo Francofurtum ad Moenum usque, non minus tremuisse. Ego itaque, primum impossibilitatem ostendam illius doctrinae, ac dein meam opinionem, non ethnicis somnii: Metziis aliquot turres dirutas, & noua aedificiaprope Theonpolin corruisse. Tremuisse quoque Uestphaliam, imo Ambiauum, & Galliae finitimas oras. stabilitam, sed altioris authoritatis doctrina confirmatam edocebo. ( 5 ) Inprimis enim, terra est actualiter, certis stratis, soleis, siue fundis distincta. Uniuersa isthaec nimitum tremuisse eodem nunc, licet pro pter sphaerae globum, horologia dierum nuncia, necessario discreparent. Externus siquidem terrae fundus, conspicuoarenosus est, argillosus, lutens alibi, fimosus, griseus, albus, flauus, niger, rubeus, etc. uariis ludens diuersitatibus. Tractus est ad minimum ter centum, sexaginta lcucarum, singulis eius circuli minimis locis, aequali ubique formidine trepidabat solum. Subter quem, plerumque est sabulum, & hoc ipsum, magna ubique uarietate discriminatum. Neque enim custos in uastissima turri aedis Mechliniensis, secus succutiebatur, quam humili casa cubans quilibet. Subter hunc uero fundum tandem mons siliceus ( quem Keyberch uocant ) rupium stratum, & origo, atque mineralium prima radix. Non aliter inquam accola Scaldis, insularum incola, & pratorum ciuis, quam qui editiore colle morabantur. Par omnium, ac singulorum tum fortuna. Ac tandem ubique hunc fundum subter, est arena uiuens, sabulum bulliens, Dref, siue quellem. quod in centrum mundi usque, sui continuitate aquis perlutum, extenditur. De nique intellexi, Naues in portubus Hollandiae, atque Zelandiae, malis, atque antennis concussas, absque uento. Ac quanquam non ubique omnes ex ordine fundi praefati sibi inuicem succedant; De causis proximis tanti effectus, est Scriptorum multa conformitas. ( 4 ) Moderni, inquam, Aristotelis monita sorbentes, ne latum inde unguem recesserunt hactenus. attamen quellem utrobique est stratum mundi postremum, licet non raro immediate aeri expositum, ac conspicuum. Quanquam sua inuenta, antiquorum praeceptis addiderint. ( Ut de fontium origine, libro de fontibus Spadanis ) Hoc itaque semel supposito, dico, quod locus, ubi exhalatio esset, quae tremoris terrae causa creditur, deberet statui in aliquo, uel inter aliquem dictorum fundorum, cum in terra non sit locus, extra praedicta strata. Scholae itaque, docent terram tremere propter aerem, uentum, uel exhalationem subter, & in cauernis ac poris terrae congregatam, quae foras exitum quaerens, ac faciens subinde sibi, terram subsilire faciat. Hinc namque non raro, per hiatus, atque fissuras, mox erumpens, exitialibus morbis ortum dederit. Haec est Scholarum traditio, a uiginti & uno seculis, toto orbe recepta. Quae, si mihi uisa esset finibus diuini numinis consentanca, a scripto destitissem. Ad subuersionem autem illius doctrinae, requiritur demonstratio, quae ex sufficienti enumeratione stratorum, ostendat impossibilem eiusmodi exhalationem, in aliquo dictorum fundorum contineri, aut suscitari posse, aut ibidem si esset suscitata, non habere potestatem formandi tremorem terrae. Quo ad trium membrorum primum ( nempe non posse contineri aliquam exhalationem sub Uisa nimirum est mihi consita ponderosis anxietatibus, & ineuitabili absurditate, adeo ut non parum anilis figmenti contineat. terra, quae eius tremorem faciat actiue ) probo. Adeoque sub thesi datae exhalationis, non posset omnium locorum esse par tremor. Quod repugnat facto. Non imprimis subter extimam, luteam, siue primam terrae soluam, aeri uicinam, mortalium habitationi designatam. Quia sic non trepidasset turris S. Rumoldi, ut nec aedificia, immediate super quellen structa. nam antequam tam ingentia pondera, per tam uasta, uariaque Soli, & aquarum spatia, simul, unoque momento attolleret exhalatio, quaesiisset atque inuenisset sequacia, atque debiliora loca, per quae, sibi uiam erumpendi fecisset. Ut nec naues, sine uentorum turbine, in profundis aquis, longe a fundo sabuli, remotae. Nam dato, quod fundus Maris, aeque atque alias terra habitata tremeret: non tamen absque uento, & procella, aquae superficies, eiusdem trementis sabuli tenorem seruaret. Quod tamen falsum esse deprehenditur, nam & uolantes aues, terrae sentito tremore, non deciderent, uelut perculsae in signum. quod etiam aer ipse tremat. Colliquescent nempe in conspectu ludicis, quandoque elementa. Alioqui namque, pugnaret exhalatio, contra naturae, proportionis, & motuum regulas, quae aequaliter, & simul omns Belgii, magnamque Germaniae partes eleuaret. ( 7 ) Maxime ubi non aequa cuiusque loci capacitas, qua exhalatio hospitaretur, non aequa incumbentis oneris sarcina, aut resistentia ponderis, sicut nec possibilis est aequa illius exhalationis suscitatio, ut simul, unicoque fere momento, per tot tractus, pariter ageret. Ergo si aqua non minus, quam ipsamet quieta terra tremat, designatur, eius causa esse in globo, siue quod terra & aqua, eodem percussionis ictu, una cum aere, sentiant pauorem, siue manum Percutientis testentur. Quod est dicere, impossibilem, posita exhalatione, motrice tremoris terrae, aequalitatem in simultate, & potestate motus, per tam ingens spatium, per tantam Soli, Coelique differentiam, renitentiam, & ponderis heteroclitatem: Demum, neque exhalatio, causa tremoris terrae, potest in ullis arenarum fundis habitare: cum agens eiusmodi exhalatio, locorum uarietate, mouentis differentia, magnitudine, actiuitate, celeritate, suam dimetiens efficaciam, necessario impar, locorum etiam imparitatibus obedire deberet. quia tunc paludes, prata, & loca, quibus infra lutum immediate quellem substernitur, non trepidassent. Quod aeque ac praecedens, a ueritate facti est alienum. Tertio denique, nec potest eiusmodi exhalatio, subter Keyberch occultari. Nam toto circulo, paucis locis exceptis, quo terra tum tremuit, pari momento, fundus Keyberch non extat. ( 8 ) Ridicula ergo esto exhalationum quantitas, ortus, potestas, hospitium, & celeritas, quae tot urbes, montes, ualles, colles, aquosa, prata, flumina, maria, insulas, tamque uastam molem, longe lateque dissitam, uno simul momento, pariformiter, ac repetitim succuteret, citiusque quam sibi exitum quaereret, inueniret, faceret. ( 9 ) Nunc uero ad secundum probationis membrum accedens: nempe quod in praefatis terrae stratis, impossibilis sit suscitatio exhalationis, quae sit causa tremoris terrae: Tandem nec intra quellen, oriri aut detineri posset exhalatio, sufficiens tantae moli, pari furore succutiendae. ( 6 ) Utpote quellen ( uicinum acri non raro ) & in centrum uniuersi usque, continua sui unitate, & aquarum permistione connexum, facile eiusmodi exhalationem exsufflaret, priusquam tantam simul molem pariter attolleret. Aporrhea qualiscunque statuatur naturalis, & per sui causas examinetur. Inexcusabilis nempe est necessitatis, eo quod exhalatio eiusmodi, erumperet, parte magis debili, minus graui, minusque resistente: Id est, loco minime ponderoso. Exhalatio, quae supponi potest motrix terrae, non est imprimis uapor, siue aquosus halitus, eo quod ille, ocissime rursus in aquam, per compressionem, quotidie redeat ultro in nostris alembicis: Siquidem in cuniculis mineralium, si subinde superne, nouo aeris afflatu non recreentur, statim lucernae extinguuntur, simulque fossores flatu atque uita priuantur. Sin autem ut ignis, utque exnalatio subsistant, donce satis, donetur respiratio. lam eo ipso, sua proles exhalatio motrix, ist hac primo exspirabit; uel si non sufficienti respirationi sit locus, necessario utique ignis suffocabitur, nec locus erit pro tanta successiua exhalatione, siue, pro repetito accessu tremoris terrae. sed exhalatio Aristoteli, praecipue his necessaria terminis, est effluuium e corporibus calidum, & siccum ( plerumque etiam oleosum ) e partibus siccis, acri calore, in formam aeris, eleuata, aut surgens sumus. ( 10 ) Sed optarem, Scholae respondeant, quis igitur demum erit iste actualis, aequalis, & connexus calor, sub mari, fluminibus, stagnis, pratis, ac subter " quellem "? Siquidem oportet calorem, & siccitatem, actuales & fortes esse, quae ibidem effectui tam insigni sat sint: Fingamus iterum, non quidem ignem, aut actualem calorem, praesatis terrae soleis, hospitari subter aquas: non autem qualitates potentiales, nudas, remotas, possibiles, siue somniarias. Quis calor ille, a quo, & unde suscitatus, in profundiori frigore? Quis calor ille tam breuis, tam fortis, tamque interruptus, qui post pauculos rigores trepidationum cessat: neque de nouo terram trepidando quatit? Nam si in calore est causa tantimotus, non erit saltem post motum, in calore, causa tam subitae quietis. sed totum Belgium habuisse omnibus locis aliquid, pulueri tormentario simile, quod tandem subter aquas propria maturitate, uel occulta astrorum conspiratione, accendatur simul, & ubique, atque eatenus extemporaneam exhalationem, ubique locorum aequalem, subministret. ( 12 ) At nec quidem sub tot nugis, tunc totum Belgium, alias quam semel subsiliret, atque id locis tenerioribus, minusque profundis, & ponderantibus hiasset, eiusque aliquot frusta in altum dissiliissent, & sequeretur ibidem caminus illius slammae exhalantis. Non autem Belgium & pars Germaniae, proinde tremuissent. Quae de mum est siccitas, igni connexa, quae e uestigio subter terram & aquas, uniformiter per totum Belgium, exsiccatis aquis, succendat ignem, patronum tantarum exha11. lationum? Simul enim atque semel alicubi terra in fastigium surrexisset, qua hiasset; ( 11 ) Sed agedum, fingamus ludendo, donemusque, calorem actu, subter aquam & terram, qui sit accendendo: non autem saepius, uelut rigore febrili trepidasset. saltem magnus ille, ac peruicax, insolitaque eius actio, quae ante rei siccitatem exhalationes suscitet? Siquidem actio accensionis supposita, ficret duntaxat, ut impediretur corporum penetratio. Anomalus utique effectus, hactenus inter pyrotechnicos nondum uisus. Igitur quoad tertium punctum. ( 13 ) Quod nempe etiam data exhalatione sufficienti, subter terram, nihilominus sit impossibilis terrae tremor. Incoepi quidem iam probare, per concessa quaedam figmenta. Iterum fingamus & alia absurda, ignem actualem, uiolentum in aqua, uel subter aquosa, posse sine fomite ibidem nasci, & sine pabulo sustentari, pergere, dudumque persistere: Alioqui quomodocunque sumatur exhalatio, & ubicunque stratorum illa supponatur, non tremeret inde terra: at saltem, non poterit is uapores, multoque minus exhalationes conclusas, excitare arctoque loco detinere, quae istum ignem extemplo non suffocent; irritamque faciant exhalationum istarum sufficientiam, uires, ac successiuam generationem. sed alibi, ubi minimae essent resistentiae, surgeret in cumulum uel gibbum, donec hiasset, sibique exhalatio, per innentem uoraginem exspirando, iter fecisset. Quae cum non reperiantur accidisse. Ruit etiam hactenus Scholarum traditio. quod uidere est in omnibus prorsus aquis, & exhalationibus quorumcumque salium: quae agendo super terram, coagulantur in ea, & actiuitatem omnem amittunt. ( 14 ) Inprimis namque, ut clarius constet, aliam esse actionem, & actionis modum, quando propter metum penetrationis corporum, res dissilit, atque aliter operari naturam, propter suppositam exhalationum leuitatem, erumpere nitentium, aduerte mechanicam. Ergo si in terra excitarentur, desiissent, antequam essent, siue in fieri esse finiissent. Sin uero est oleosa exhalatio, illa sane in terram deposita, olei pristinam speciem reassumit, & sic concrescit. Sit lagena uitreacapax, spissa & fortis, infunde illi uncias quatuor aquae fortis, paratae, ex sale petrae, alumine, & uitriolo, siccatis separatim. Illi autem aquae iniice pulueris salis armeniaci unciam unam, ac confestim claudatur collum uitri, per liquationem. Quod dicitur sigillum Hermetis. Quod cum facile fiat, non potest cogitari, quomodo exhalatio, sui leuitate, tantam terrae ac immensi ponderis molem titubare faciat citius quam coagulandi consilium ineat. Quamprimum incipiet spontanea actio, & copiosa ( inuisibili tamen ) exhalatione uas impletur, ac utut fingatur ferro fortius. Atque in omnem euentum, non esset locus, nisi uni eleuationi terrae, eiusdemque subsidentiae unicae, post repertum aliquem hiatum: non autem excitandi tremulam trepidationem. tamen mox in fragmenta periculose dissilit, propter metum penetrationis, non autem ratione leuitatis multarum exhalationum. Siquidem etsi dissiliat, propter multitudinem, & compressionem leuissimarum, & inuisibilium exhalationum; At haec sunto somnia in aquosis, pratis, lutosis, stagnis, mari, fluminibus, etc. ( 16 ) Itaque absurda, quae concessi ante, ludendo, serio nunc impugnabo. leuitas tamen earundem, in hoc nequicquam momenti habet. Inprimis cedo, quis calor iste tam insolitus, qui ab anno 1580 usque in annum 1640 non uisus Mechliniae? ut neque terrae tremor? quare non quotannis? Quoniam si horum aliquid, leuitatis ergo, contingeret, ipsum uas uitreum ante sui disruptionem, sponte in auras attolleretur, & sursum auolaret. quare in Aprilis, sub nocte frigidissima, dum pridie multum ninxerat? sub continuo borea? Et non sub canicula? Quia minoris operae est, pondus 3 aut 4 librarum attollere, quam diffringere uas fortissimum. An quia tum terrae interiora calent? Quare ergo non quotannis in lanuario? Ergo exhalationes quae diffringunt uitrum, multo potentius uitrum eleuarent, si non inane leuitatis subsidium, Scholae ab exhalationibus mendicarent, pro terrae tremore. At cessat hoc argumentum Ueterum, post repertum instrumentum, ambientis gradus dimetiens. ( 17 ) Nam reperiuntur putei, & specus, aequalis toto anno caloris, & frigoris. Iterum. Quare tantus calor, exhalationum excitator, cessat tam repente? praecipue ubi exhalationem tantae molis motricem excitet? quo fomite sub aqua accenditur? Si ergo exhalationes non ualeant sui leuitate, uas in quo clauduntur, attollere, multo minus tantam terram uastamque molem. ( 15 ) Denique omnis exhalatio, cum sit corporis alicuius, omneque corpus si separabile sit, diuiditur in salem, sulfur, & mercurium: quo pabulo uiuit, & subsistit? sitque pars mercurialis, pars aquosa corporis: qua lege ibidem non suffocatur? quo priuilegio despicit respectus corporum, locorum, & ponderum? ergo necesse est, omnem exhalationem esse de materia salsa & oleosa. Eamque prius suscitari ante partem aquosam. Quod in uitris nostris nondum sic contigit, aequabili caloris actione. qua demum praerogatiua, exhalationem tantae uastitatis, citra humidos uapores, suscitat e corporibus udis: Si igitur exnalatio salsa est, facile in terram imbibitur; Aut si uapores, pro more ordinario simul elicit, cur hi, tanti calorem non mitigant? extinguunt? suffocant simul, cum sororibus, ac subsequentibus exhalationibus? Qualiter nimirum Aristoteles cuncta saxa, lapides, mineralia, itemque sal maris, cometas licet globo terraecentuplo maiores, & uentos omnes, quibusdam anomalis, nonque explicatis exhalationibus, prodite scribit, uentos in eo contra aerem distinguens. hoc, inquam, est cum Aristotele delirare uelle, & ignarum physices, cum eodem, remanere. Quaeue ista est exhalatio, quae uastam turrim Mechliniae, non maiori respectu succutit, quam humilem casam? nec ullam respicit immanis ponderis renitentiam? Denique, impertinens est, Aristotelem citasse, & per suam authoritatem tueri uelle suos errores. Attamen contra Scholas ratione agam: quae uel pariter in propinquum, ac in distans operatur? ut cum se tam rationales praedicent, rationi arma tradant. ( 19 ) Dico ergo; Nulla exhalatio potest esse aere leuior, simplicior, aut subtilior: uel simul, ubique & pariter, per totam superficiem reperit sui centri collectam potentiam, ut simul ubique pariter uno momento, aequaliter, & aeque fortiter operetur? eo quod hic sit corpus elementi simplex: illa uero sit corpus concretum; Cur per necessitatem causarum naturalium, filum non frangitur parte debiliori: adeoque ut ut sit, habet in se corpus graue, quo aer caret. sed cuncta simul eandem uiolentiae legem subeunt, imo & sustinent? Non est tamen aer, leuior corpore quod absque pondere est, Id est, aer non est leuior seipso, nec potest quicquam praeter se eleuare, nisi per motum flatus, aut fluxus, Id est, per Blas. Quo cessante, etiam corpus quod sustulit, sidit. Unde concludo, quod aer uel uentus, siue conclusus sit, siue liber, nequeat terram attollere ratione suae leuitatis solius. Nisi forte externo mouente uiolentoque feriatur: atqui hoc casucessat uis exhalationis, cum sit uis impellens, quae moueat: non autem ipsa exhalatio. Certe si rite haec cogitentur, reperitur in terrae tremore, uis quaedam operatiua, infinitae potestatis, quae montes turresque eleyat, sine respectu leuitatis, aut ponderis, quasi nihil potens sit, resistere uirtuti motrici huic. ( 18 ) Caeterum probaui exhalationem si qua sit, terrae tremoris efficiens motrix, nec esse de salium prosapia, nec de sulfurum, ut neque mercuriorum ( quippe quod haec non sit exhalatio, sed uapor aquosarum partium. ) Restat ergo, ut non sit exhala tio: sed ipsum Gas, non suscitatum effluuium corporum a calore: Quippe quae tali casu, est tantum medium, siue organum motus, non autem uis motiua principalis. Multoque minus id congruum est exhalationi; sed potius effectiuum residuum post ignem. Nimirum, Gas solius flammae ignis, uel natae ab hoc fuliginis. quippe quae aere est crassior, & ponderosior, quatenus aquam continet. ( 20 ) Probo per Mechanicam. Sed neutra etiam harum exhalationum potest esse causa effectrix terrae tremoris. Uesica acre distenta, emergit extra aquam, non primario: quia aer leuior sit aqua: sed quia aqua est corpus graue ac fluidum; Ergo si nulla harum exhalationum sit motrix terrae, nulla prorsus erit ( cum non reperiatur alia ) & per consequens est inane figmentum Scholarum, quod in tremore terrae sibi credi uolunt. ideoque non patitur se extra suum pelli locum, a corpore leuiore. Primarius nempe nisus aquae est, se iungere aquae, unde est separata: Quod si uero aufugium meditantes, dicant, non exhalationem calore excitatam, nec siccitate partam: secundarius ac uelut per accidens, exprimere per sui concidentiam, quidquid se leuius est. at causis suis constitutam, anonymam aporrheam, se intelligere. Grauitas ergo, non leuitas, in hoc operatur, ob rationem mox dicendam. Sit uesica capax ◉. iii. aquae, ponatur in fossula, tegatur terra. Profecto, ne semiunciam superfusi pulueris a se discutiet. Imo nec uesica cupiet extra arenam siccam ponderosio¬ N 2 rosiorem eminere. non esse locum in stratis, siue soleis terrae, quo hospitetur aliquod corpus aereum, siue id uentus sit, sire aerea exhalatio: Ridiculum fit ideo, quod uesica, pendens semiunciam, ab ulla aeris leuitate sponte in aerem unquam euolet. Si ergo non uesicam multus aer attollat, multo certe minus aer assurget, sub immenso Belgii pondere depressus. sed quo profundius is locus fuerit quaesitus, eo maiores insurgunt difficultates, tam propter aquae maiorem abundantiam, quam grauiorem terrae sarcinam desuper, adeo ut infinitae sit uelut potestatis, quod terrae tremorem faceret. 2. Elementa nimirum, seipsa primario, ac tantum, respiciunt; uniuersa uero agunt, sui ergo. Deinde, nullum esse posse ignem, calorem, siccitatem, alumine excitatorem exhalationis tantae potestatis: siue correlatiuum eius. Ideoque lagena uitrea, aere repleta, & sepulta, nequicquam e terra emergere conatur; Nullam eiusmodi exhalationis in natura ibidem subsistere possibilitatem. Ac tertio tandem. eo quod aersit ubique in suo loco naturali, quoties spatium est, non alio corpore repletum, nec pro exitu sollicitat. Ergo si infra terram specus sint, aer in iis naturaliter ab omni motu locali quiescit. Exhalationem nullam, ratione leuitatis, aliquid operari, aut corpus graue attolle, re, multo minus tam uastam terrae regionem. Concludo igitur, uacuum esse Scholarum figmentum, quidquid de terrae tremore edoctum est hactenus. In locis uero, ubi arena concidit, tanquam corpus fluidum, ibi quia puluis uacuum opplet, suique grauitate concidit, & per accidens aerem exprimit. Quod iterum ex abundanti fortius confirmandum est. At non propterea, iste motus terrae aut aquae, fit efficienter ab aeris leuitate: ( 23 ) Quocirca edocebo, modum tremoris terrae a Scholis edoctum, esse prorsus impossibilem. siue quod aer, proprio suae leuitatis motu, sese sursum moueat, ac scandat. ( 21 ) Sed ( Nota ) in hoc ipsa grauitas, est causa efficiens, actiua, primaria, ac totalis: Fingamus ergo iterum absurda, ut tanquam ex regula falsi, Scholarum error detegatur. cum grauitas habeat reale pondus, sitque qualitas actiua: ex opposito uero leuitas aeris nullius rei est effectiua, cum nullum pondus habeat, dicit necessario nihilum: Donemus nimirum uesicam, e materia ductili, omni ferro millies fortiorem, substratam ( nescitur quo fundo ) per totum Belgium & Germaniam, subter montium, urbium, marium, & fluminum basim. neque ullam agendi energiam habere potest. Unde est consequens 1. Mille uero ingentes folles, circumquaque firmissime, ac optime, annexos. leuitatem acris operari nihil: nec uesica, quae ingens esset; Ut ergo attollere queant totum Belgium simul, necesse est, illos folles, horumque postes, & axes, tam fortes esse, quantum ponderi attollendo satis forent. & tantum grana sex penderet, ab incluso aere quantumuis magno, sponte attolli posse, alioqui ( quod falsum est ) aer leuior esset, quam id, quod nullum pondus habet. 2. Aerem non eminere extra aquam ob sui leuitatem, tanquam qualitatem actricem, siue motricem natationis: Deinde requireretur manus, uel agens, tanti roboris, ut totum Belgium, sua palma queat attollere, uel alias istos folles uento plenos comprimere non posset. sed grauitatem esse qualitatem realem, quae aerem expellit. 3. At tale agens non est in rerum natura sublunari: etsi caetera data absurda adessent. ergo friuola est aeris, uel exhalationis inanis leuitas, & innata erumpendi cupido. Ideoque absurdum esse Scholarum thema, quo aer, uel exhalatio, in tremoris terrae causam efficientem statuitur, ob sui leuitatem, quasi terram attollendo succuteret. ( 22 ) Quamobrem cum iam sat probatum sit, 1. Ideo nequicquam ambigo, negare causam naturalem a Scholis datam, a diabolo inuentam, ut suus Deo meo obnubiletur honos. ( 24 ) Scholae, quia hactenus ignorarunt, quod leuitas non sit qualitas actiua, adeoque multo minus esset montium euersiua: Tandem deficit, & ista uesica continua, tam fortis ductilisque, quae dorso suo Belgium, maria, flumina, & longe amplius sustineat. Nam etsi eandem concesserim: non est quod putem eam esse: considerarunt uero quandoque, fodinam, antea coopertam, mox a tremore terrae, foeridum uirus eructasse, ac hiatum sibi fecisse: sed quod ea supposita, adhuc tanta absurda consequantur, ac tandem ad adynaton Scholae collisae sint. ( 25 ) sunt ideo per incogitantiam, & inscitiam ausae, hunc effectum per accidens, in causam per se, tremoris terrae referre. ( 26 ) Huius somnii initia, rusticis dedere ( unde Scholae habent ) loca montana, sulfurea, minerarumque domicilia. Ah! miserandus ubique torpor, indagandis effectuum causis? Mons Soma, siue Uesuuius, prope Neapolim, aliquot iam secula arsit sulfure, & marcasitis. Quae ut lucidius appareant, fingamus iterum praefatam uesicam subter Belgium, sua sponte, uel astrorum influxu, ( quando nempe ratio deficit, semper ignari, ad Astra, causasque longinquas, & in testes non citabiles, recurrunt ) corpore aereo distensam, nec esse folles, ut neque foramina circumquaque. Habebat autem hiatum in cacumine, qua fumi atque flamma exspirarent, satis amplum. Nimirum ad trium arpentorum forte amplitudinem. Tum saltem corpus Belgii totius, incumbens, suo pondere praefatam uesicam, sic premeret, ut, si non dissiliat, saltem in parte infirmiore, minusque ponde rosa, contentum suum eructaret. Camera autem, flammae proxima, ut iam sat tosta, rimarumque plena, tandem circa 16 Decembris anni 1631, uno repente casu, in flammae uoraginem decidit. Quo nacto, iam quidem adest causa, compressionis uesicae, & casus Belgii, cum apertione alicuius hiatus. At nondum sublationis causa illius uesicae est reperibilis, multoque minus successionis iteratae trepidationis, atque tremoris. Est autem quibusdam tam metallis, quam marcasitis candentibus, inter liquandum, proprium, ut si quicquam aquae inciderit, cuncta dissiliant: Denique nec eiusmodi uesica, eiusque substantia est possibilis, sine qua, et si locus esset in terra, non est tamen aptus, alendae, aut suscipiendae illius exhalationis. liquata ergo sulfura, cum marcasitis, in uisceribus Uesuuii, non sine ingenti cataclysmate tolerabant decidens rupis tostum fragmentum: Imo positis terminis uesicae praefatae ) saltem aer, aut exhalatio nil operatur, ut sui leuitate attollat terram: quin totum flamma euomeret, quidquid superne illapsum erat, & amplius. Nec hoc suffecit. sed si terra concidat, non reperit sibi adhoc causam in leuitate detenti aeris: Quin insuper aliquot fontes, superne in caminum ignis soluti sunt. cum totalem causam in pugno suae grauitatis claudat: & ad mensuram incumbentis ponderis, expressio aeris sit metienda. Sed quid liquata sulfura, quidue turbines fuliginum, commune habent cum terrae tremore? Adeone in Belgio, per totum ardent sulsura? Itaque supposita iterum uesica, si aer uel uentus aliquis flaret de foris in praesatam uesicam, compressam, humi iacentem, omnique corpore uacuam. Etenim terrae tremorneapolis praecesserat, & comitabatur istud Sodomae periculum. ( 27 ) Ac licet coinciderint, non proinde unicam sortiuntur radicem, quae diuersis causis obediunt. utut sortissime flaret, nequicquam tamen uesicam inssaret, siquidem incumbens Belgium, illam comprimeret. Quod si uero, loco uenti, aut aeris, quaeratur exhalatio ignea; terrae ille tremor, praenuncians pro digium, & portentum in se claudebat, & claudit semper aliquod. lam ante impossibilem ignem, tantique effectus, per totum Belgium exhalationem fabulosam demonstraui. Eructatio uero uenarum metallicarum, suis stat causis naturalibus. Miserum sane sophisma, argumentari de non causa, in causam. Nec N 3 Clades autem ipsa, suis secuta est causis naturalibus. At nequaquam signa praecedentia, quicquam commune habent cum euentu futuri ignis. Nec enim exhalationes conclusas, credi in isto terrae tremore, patitur caminus, exhalationibus uiam apertam iamdudum habens. Cum ergo iam constet, inter strata terrae non esse locum, nec subesse exhalationem; ( 28 ) Utinam Scholae suum Plinium attendissent, quod saepe instante tremore terrae, Aues silente uento, uelut metu perculsae, ex aura decidant: & quae si subesset, impossibile tamen esset, tremorem terrae causare: portu tranquillo, triremes subsileant. At quid consortii intercedit aeri & mari, cum exhalatione infra terram conclusa? An enim aer tremit, quando terra? Indubium tamen sit, terram uere actualiterque tremere, siue stratorum discontinuitate, aut alicuius hiatus apertione: An aeris tantillus tremor, est deiiciendo uolucres, quae quolibet uento uolitant? Consideraui illum in terra tremorem esse, non secus atque in aere, dum batillum campanam feriit. Quamdiu enim campana citrafissuram tremit, tamdiu dat tonum. An enim quia maris sabulum ( & quidem absque hiatu ) per altitudinem semipedis subsiliret, proinde Maris profundi superficies, uento expers, cum nauibus trepidare debet? Terra quoque dum suo concutitur batillo supernaturali, surdum tonum edit, quia corpus eius contiguum quidem ex sabulo & aqua, usque in sui centrum: non tamen continuum continuitate unitatis. Ostensum est autographum Curati S. Mariae trans Dilcam Mechliniae quo scripserat, anno 1540, per triduum, quotidie semel, terram tremuisse, antequam fulmen portam eius Arenariam, simulque in ea contentum pulyerem pyrium, accenderet. Unde urbs inauspicata elade pene funditus collisa ruit. Potestque tremere sine discontinuitate contiguitatis, tanto quidem liberalius, si metallum flectatur, sine continui diuulsione, Terra quoque in tremore, batillum habet intrinsecum suum uoce tonitrui augustiorem. At quia sabulo, & aqua surdescit ictus, ideo cum quodam tono concutitur, dum tremuit: Denique anno 1580 hora 2 a meridie cessante uentorum furore, urbs contremuit, biduo antequam Angli Mechliniam inuaderent, & in praedam raperent. mugitus tamen qui subinde auditur, non est terrae, sed alienus: non tremori terrae proprius, sed accidentarius spirituum eiulatus: Sed quid euentus isti, contingentes ex fatali necessitate, in causarum nexu, commune habent cum somniata exhalatione subterranea? qui Italis Baleno uocatur. Quid enim supposita exhalatio portendere posset, praeter aut extra se? Quare enim clauderet significationem inuasionis bellicae futuram? Tandem tremoris terrae causam ponderans, scio, in aere inprimis esse uim motiuam, qua aer conceptum ab astris calcar, in exsecutionem demandat. " Erunt nempe uobis astra, in signa, tempora, dies, & annos ". uel fulmen uenturum, accensurumque uasa pulueris pyrii ibidemque seruata, turrim quatiens arenaceam, totamque urbem disiiciens? Scio insuper, in mari, & profundis lacubus suam esse uim motiuam, quo citra uentos aestum patiuntur, quo inquam oceanus noster, sex horis, & alibi, sex constantibus uoluitur mensibus, unico fluxu. Scio denique, terram quiescere, nec uim actiue motiuam sibi propriam habere. Priusquam enim mons Uesuuius sua eructaret uiscera, plurimaque opidula tegeret gleba minerali, spemque in futurum colono denegaret, subter Solem, densae praeibant tenebrae, in aere lugubres eiulatus, ac terra tremuit, postulatam gentis deuotionem excitantia. ( 30 ) Credo igitur terram tremere & payere, quoties Angelus Domini illam ferit. " Ecce terrae motus magnus factus est: Terra quidem tremuit, sua de causa, in prognosin minitatae futurae cladis. Angelus enim Domini, descendit de coelo ". ( Matth. 18. ). Uox ( enim ) apud Ebraeos, causam continet, tanquam ( quia ) diceret. Quod autem tremat terra, cum uentorum tempestate, uel quandoque successiue per uicos, urbes, ac quasi plateatim, rotando transcurrat. Id totum est per accidens, & pro uoluntate eius qui terram in prodigium quatit. Haec est nempe tremoris terrae causa unica, qua cuncta, absque renitentia, aequaliter contremiscunt, tanquam leuis harundo. Item, quod alibi saepius tremat, in Belgio uiuo rarissime: Id causam motricem non mutat. In Apocalypsis perit mortalium, arborum, uel piscium pars tertia, eo ipso, quo Angelus lagenam effudit. Etenim spiritus abstracti, agunt potestate diuina, nihilque iis resistere potest. Stat nempe arbitrio eius, qui uniuersum pugno claudit, terram pro nutu suo quatere, & mirabilia solus facere potest. Cuius adspectu, terra quandoque fumigabit, & ruent liquati montes. Etiam Cacodaemones, quoties datum est agere potestate libera, agunt sine corporum resistentia, uel reactione renitentiae. Quod autem alias hiatus, post terrae tremorem, quandoque apparuerint, foedum uirus, & arsenicalium fumi exspirauerint, Id totum suis causis est nexum naturalibus. Materia enim, est alterius monarchiae cliens, non potest reagere in spiritum, quem nullo modo tangit, nulloque obiecto affectat. Nec sunt effectus terrae tremoris, nisi per accidens, non autem causae. Angelus, prout utitur effuso lagenae liquore, ad internecionem praefatam: sic ad terrae tremorem, plerumque tonum usurpat. Audiebatur enim in aere oberrans tonus, non secus atque rotarum actarum crocitatio. successit inde tanquam uenti tempestuosum murmur ( sine uento tamen ) & eo ipso totus simul tantarum Prouinciarum tractus, immenso tremuit horrore. Euit autem haec caecitas causarum, terrae tremoris, diabolo authore inuenta, quo omnem Numinis pauorem mortales seponerent, adcoque fines, quos Deus sibi statuit ( ad suae Maiestatis potestatem serio uenerandam, ut anteactae uitae criminum memores resipiscant ) anteuerterent, si non ex toto negligerent. " Deh! Qui idem tonus, singulis tribus uicibus, terrae trepidationem est comitatus. Idem propemodum contingit in fulmine. Fulmen quidem cremat, & liquefacit: qual possente man con forzze ignote Il terreno a crollar si spesso riede non e chiuso uapor como altro crede ne sognato stridente il suol percuote: & sane non icit. Iuxta illud: " Uox tonitrui uerberabit " terram, quia icit. Certo, la terra si rissente, & scuote, Perche del peccator sa aggraua il piede: Et i nostri corpi impatiente chiede, per riempir se sue spelonche uuote. Moriuntur nempe bombices, lac coagulatur, cereuisia acescit, bos mactatus pendens, carnes flaccidas retinet, sali ineptas, idque solo tono tonitrui, innocuo ibi sulmine. Uox ergo tonitrui, & uox tremoris terrae, ministrorum spirituum toni sunto. Astra uero non concitant uim motiuam, & alteratiuam aeris, uel aquae, pertonum: Elinquaggio del ciel, che l'huom riprende Il turbo, il tuono, il fulmine, il baleno, hor parla anco la terra in note horrende, perche l'huom ch'esser uuol'tutto terreno, ne del cielo il parlar straniero intende: sed solo agunt adspectu, quem influentiam uocant. il parlar della terra, intenda al meno. Habetque actionem & directionem in momento, prout lumen, uisus, & c. Alioquin enim multis opus foret annis, antequam species audibiles, a Saturno, ad loca Meteori deuenirent. Dein tonus, etsi magnus, tamen sensim in uia deficit. " ( 31 ) His nihil obstantibus, non defuit, qui dixit, se e profundissimo puteo castri Louaniensis, certo praesagio praenunciasse, propediem futurum terrae tremorem, eo quod aqua eiusdem, triduo ante, foetebat sulfuris nidorem, eiusque contagium, flaterrae. 102 uedo, cum turbulentia aquae proderent. Finis uero terrae tremoris est, ut peccator se emendet, & iustus sibi caueat tam a peccando, quam peccati poena comminata. Terrae ergo tremor, semper supplicia comminatur. ( 34 ) Habent autem singula delicta, conformes sibi castigationes. Sed bonus uir ille sciat, puteum illum esse 115 pedum profunditatis, eo quod ad castrum scandatur per 93 gradus a platea contigua. Luxuria nempe, & immundicies, piacula habent & poenas, pestes morbosque. Adeoque ille puteus ab una parte, non est uicinis puteis profundior, licet altera parte, qua colli castri est contiguus, sit profundus, ut dixi. At cum in colle non subsit uena sulfuris, non potuit aqua sulfur spirasse, quod non erat. Sin autem sulfur redoluerit: Adulteria uero, per morbos, carcerem, infamias, paupertates, prolium quoque sterilitates, praecocem mortem, uel similia, suas luunt poenas. ] uxta illud. potuit signum praecessisse, monente Deo: " Qui seminat in carne, in corruptione metet ". at non habuit sulfur, quod ibidem nec est, nec accensum fuit, ergo neque potuit causasse terrae tremorem toto Belgio. Punitur autem superbia uitae, per paupertates, sterilitates, bella, deuastationes, mortem subitaneam, calamitosam amicorum priuationem, etc. Itaque non est ratio naturalis, cur aqua isto puteo, plus turbaretur a sulfure, quam uicinis, quibus nil tale est uisum. Denique sciendum: Auaritia sua tandem luit supplicia, per fraudes, furta, imposturas, membri alicuius incommoda, etc. quod non fiat terrae tremor, longinqua causarum praeparatione a triduo ante. Sin autem duo uel tria simul peccata, in populo luxurient, Tunc commiscentur quoque supplicia. Quia tunc non posset uniformiter simul eleuari terra. Nempe inclementiae, tyrannides, uoti uel iurisiurandi fractiones, imposturae, extorsiones, pestes, sterilitates, bella, etc. At si peccata connectantur in potestatibus, siue principibus, tam Ecclesiae quam secularibus, & ludicibus. Imo si sulfuris aliquis halitus iam triduo ante, sibi exitum praemature fecisset, eo ipso, iam sibi exitum inuenisset, & citius per istum puteum exspirasset isthac, antequam tantam circumquaque molem eleuasset. Plenae sunt prophetiae, quod " propter " eorundem " iniustitiam, regna transferantur de gente in gentem ". Imo reperto exitu, aquam flatusuo, atque ebullitione sonare bulliendo fecisset, multoque felicius in plateis tanto inferioribus, & exhalatio in uicinioribus, crupisset, collemque ipsum disrupisset facilius, surgendo in cumulum: Quae si contingant cum ortu haeresiarcharum, scandalis, & altarium subuersionibus, & praecipue ubi compatiuntur una pauperes: non autem tremuisset terra. signum est haec mala prouenire ex sordibus, inclementiis, ambitione, auaratia, uoti infractionibus, crapulisque. Exemplum ergo facti reiicio, quamdiu rationes sibi a me oppositas de impossibili non euincuntur. Etenim scatent prophetiae minis, quod " Hierusalem tanquam ager arabitur: ( 32 ) Tremit igitur terra, non quod sentiat animali more, aut paueat: urbs tanquam cumulus lapidum fiet: pestis, & inimicus auferent omnem praedam, uinctosque ducet principes Ecclesiae: locus sacer contaminabitur, ut sint in derisionem nationum ". sed aliquid simile nobis denunciat, nobisque uelut loquitur, ictum Angeli, siue manum Dei irati, ac cusans. Quod si bella non tangant religionem, notantur tantum peccata Principum & ludicum. ( 33 ) Percutitur autem tremitque terra mandato Dei, denotantis, a terra adscendisse peccatum in Coelum, uindictam clamans, ante thronum suum. ( 35 ) Ast terra tremit percussa praecipue propter peccata sanguinum, quae coelum uindex clamant. Percussio nimirum indignationem; & indignatio praesupponit peccati accumulatam mensuram. Ergo post terrae tremorem, exspectanda sunt supplicia, quae immanitati, crudelitati, atque iniustitiae debentur, ex condigno. Terrae ergo tremor, non nisi Dei iudicia ultoris denotat: Iam in scriptis haec erant sat resutata, tanquam in natura possibilia, quocirca importune iterum allegantur, tanquam Deus iis mediis opus haberet. Bonum nempe ex mala causa. Quatenus continet animaduersionem in inpoenitentes. Dtpote cum Deus utitur operando miraculose, saepe etiam rebus utitur naturalibus, sed tum non utitur rebus, quae putantur concausae: Etenim illa media mysteria potius sunt, ac continent, quam causalitatis alicuius uigorem. A resurrectione ergo Dominica tremuit terra, significans desolationem urbis, & Monarchiae ludaicae, quam Euangelium cum Domini lacrymis praedixit, & losephus praescribit ad longum. Utitur ergo Deus illis mediis, ex mero beneplacito, ut mysterium aliquod designet. Non enim calamitates ullae sine permissu Domini, nihil sine causa sua, nec dolor, sine aerumna nascitur de terra. Iob. 5. Isai. 45. Nec calamitates fortuito nobis adueniunt unquam. Coniecturam itaque toni percutientis desumsi ( non quod consilii diuini sum conscius, aut curiosus indagator ) ex uerbo. " Uox tonitrui uerberabit terram. ( 36 ) Rarissimum scelus hominum fuit, Dei filium insontem, pro suis beneficiis mactasse: Moses percussit aquas Aegypti, & con uersae fuerunt in sanguinem, & terram Aegypti cooperuerunt ranae: percussit uirga mare, & steterunt aquae. Percussit rupem, & peperit fontem. quocirca & rarissimum piaculi genus super istam gentem, tanto sauore educatam, pluere debuit, ad internecionem hominum, & Reipubl. duraturum interitum. Ut praeuisum est a Daniele, Isaia, & Psal. 10. Iussit Elisaeus Regi, ut feriret terram, eique est indignatus, quod non percussisset pluries, eo quod numerus arbitralium percussionum, numerum uictoriarum, & uices hostis adhuc caedendi, continebat ". Salua ergo pace amici, me explicui. Dum autem terrae tremor, uelut plateatim discurrit, signi fitur urbis contra urbem tumultus, & pagos desertos fore. Uidit enim amicus hoc caput, adhuc in albis. statim percepit, causam naturalem defuisse, & consensit: Fateor inquam lubens, me nolle scrutari diuina mysteria. Modum autem atque media, quibus Deus utitur in terrae tremore, tantum coniectura assecutus sum. ( 37 ) sed indignabatur, quod modum depinxissem, quodque terra percussa esset, non quidem baculo, sed per tonum, risitque coniecturam. Nec tandem haec autem enotescere cupiui, non ut enotescerem tanquam rixator: Quidni ( inquit ) Deus per puluerem pyrium, per uentum, exhalationem, & uaporem ista egit? sed ut timor Domini, qui initium est Sapientiae, ex tremore terrae consurgat. Quare non ipse dixit, & mota est terra? cum Deo sint mille modi, nec constet, quonam medio sit usus. Inprimis si rationem dederim, cur terra tremens non necessario dehiscat, exemplo campanae, post ictum trementis, certe mihi succensere non debebat. D. Streithagen Canonicus Hemsbergensis in floro germanico huius Tremoris terreni chronographicum descripsit, propter eius insolentiam, & locorum amplitudinem " quarta erat aprilis tellus tota Icia tumultu est: Nec enim intendi, ut qui omnem superat modum, se obliget ad modum & media. ex strage Insolita Corpora tectta Labant. Quod autem interiiciat media naturalia amicus ille: " A facie Domini mota est terra: A facie Dei Iacob. ut sunt uentus, uapor, exhalatio, puluis pyrius Belgio substratus. Elementalium Figmentum. 104 1. Cur terra uisa sit non esse primarium elementum. 2. At sane arena ista minus resistit in reductione ad aquam, quam arena, quae est terra uirgo. Ignem, nec elementum, nec substantiam esse. 3. Cuncta uisibilia, materialiter ex sola esse aqua. 4. Itaque arena marmoris, gemmae, uel silicis, seminis praesentiam produnt. Cur aeris locus, qui dicitur media regio, sit frigidus. 5. Quae sint tria prima chymicorum. 6. Quaedam corpora non reducuntur in tria prima. 7. Sin autem terra uirgo, in aquam tandem multo labore ducatur, sitque initio creata ut elementum: Paracelsi inconstantia. 8. Chymicorum error. 9. Demonstratur reductio trium primorum, in aquam nubis. 10. attamen uidetur ad aliquid, tum se simplicius, deuenisse; ideoque primaria ista duo uocaui. Sal uolatile simplicium, fixatur per colliquationem. 11. Tria prima non erant ante: Ignem negaui elementum, & substantiam: sed in separando fiunt, & quidem noa creatura. 12. Oleum rerum non nisi aqua est, ablato concreti semine. 13. Idem probatur in carbone. 14. Quid Gas syluestre rerum 1s. Quomodo Gas nascatur in uui. 16. Uinorum Gas. 17. Cur multa uua noceat. 18. sed mortem in manu artificis, ad grandes usus datam. ( 2 ) Artificialem pro Artibus in quam mortem, quam creauit omnipotens, non autem naturalem. Gas musti, non esse spiritum uini. 19. Opinio Paracelsi erronea. 20. Duplex sulfur in stanno: unde eiiusdem leuitas. 21. Puluis pyrius probat Gas. 22. Quaedam se mutuo transmutant in Gas. 23. ( 3 ) Corpora uero quae creduntur mista, materialiter solius aquae fructus esse, neque alterius elementi coniugio opus habere, nunc demonstrare assumo: Incompatibilitas quorundam colliquatorum. 24. Quod Gas materialiter non sit terra, aut aer. 25. Idem per suppositionem falsi, & absurda septem. 26. Corpora nimirum, siue opaca, siue diaphana, solida, siue fluxilia, homogenea, siue dissimilia. Mistum non conuerti in elementum, ut elementi uictoris. 27. Mechanica liquoris Alkahest. 28. Totum Gas ex elemento aquae. 29. Probatur per mechanicam carbonis. 30. Per mechanicam, quod omne uegetabile totaliter, & materialiter sit ex aqua sola. 31. Sic totus lapis est ex aqua. 32. Pisces, & omnis pinguedo, ex sola sunt aqua. 33. Omnis fuligos ex sola est aqua. 34. Puta lapides, sulfura, metalla, mel, ceram, olea, os, cerebrum, cartilaginem, lignum, corticem, frondes, tandem cuncta, atque singula, in aquam omnino insipidam totaliter reduci, adeoque sola aqua simplici constare, & contenta esse. Sulfura cuncta reducuntur in suliginem, & Gas; haec autem in aquam reducuntur. 35. Quare ignis nequeat ex aqua facere aerem. 36. Enimuero pleraque illorum per ignem destruuntur, & partem aquae mox sponte dant. Cinis, & uitrum, ex sola sunt aqua. 37. Gas salium, nil nisi insipida aqua. 38. Gas fructuum, nil nisi aqua, 39. Commenta Scholarium de exhalationibus. 40. Physica in tenebris, absque Pyrotechnia. 41. Spiritus uitae, materialiter est Gas aquae. 42. Sudor ante mortem, non sudor est; sed liquamen liquoris. 43. Quae licet quodammodo concreti naturam referat, tandem saltem ablata seminis illius concreti contagione, aqua illa, siue rerum mercurius, in simplicem atque insipidam aquam pluuiae remigrat. Sic demum olea, & pinguedines, per ignem separata, adiecto pauco sale alcali, saponis naturam assumunt, atque in aquam elementalem abeunt. A Gas endemico facile corripimur. ( 1 ) Duo dixi primitiua elementa, & aerem & aquam, eo quod non in inuicem recedant: terram autem, uelut aqua ortam; eo quod in aquam Imo, quaecunque aperto igne conflagrantur, in ipso nubium hospitio, sponte in aquam reducuntur. reducatur. Sin autem aqua in terreum corpus mutetur, id ui seminis accidit, adeo que elementi simplicitatem tunc exuit. Ex aqua nempe silex, qui in arenam diffringitur. ( 4 ) Illa nempe fuit frigoris illius loci ( ut iam supra docui ) necessitas, ut quaecunque ab inferioribus eo assurgerent, mortali ibidem frigore, atque sui diuisione, in fere infinitorum atomorum Gas, seminum obliuiscerentur. Quod similiter de iis, quae post se carbonem & cinerem 105 relinquunt, rati sunt: Cinerem, pro terra substituentes. Sunt nempesal, sulfur, & mercurius, siue sal, liquor & pingue, in speciebus specialissimis: Fructus autem terrae, & mineralia, uelut aquae quidem pignora agnata; non quidem ut corpora quaedam uniuer5. salia, quae cunctis speciebus sunt communia; sed trium aliorum elementorum coniugio, concitata credidere. Sed uenio ad manum. sed partes sunt simulares, in concretis corporibus, uarietate triplici, pro seminum exigentia distinctae. ( 9 ) Sit optime deflegmata aqua uitae, quae tota sui homogeneitate ardet oleosa: Itaque si pro prietates seminales, tenacius in tribus separatis iam, permanserint: illa enim, per tartari salem, sibi cognatum, pro 16 parte mutatur statim in salem, & totum reliquum fit aqua simplex elementalis. tum per admista, proprietatum impressiones tolluntur, & alienantur. Unde deinceps in aquae elementum migrant. ( 6 ) Quaedam autem corpora, in tria diuidi recusant, in salem, adiuncto liquore Alkahest. Paracelsi. tandem fatiscunt, & sal, in aquam insipidam migrando, destruitur. Haec, in Scholis, spreta Pyrotechnia ignorari fecit. At nedum mihi bellum cum naturae ignaris. Philosophiae indagatricis spretoribus, sed & cum Paracelso Antesignano Chymico: Fitque unica pars sal, quamquam homogenea alteri, adeoque aeque reductibilis in aquam, eo quod in actionibus corporum ac spirituum, subter dissoluendum, fiant uariae dissoluentis coagulationes. ( 10 ) Similiter quoque in operatione ignis, salia, quae ante erant uolatilia, partim in alcali fixum, colliquantur, non secus atque sal petrae, & arsenicum, ambo uolatilia, per colliquationem fixantur. Tria prima itaque nedum separantur, sed acuuntur, mutantur, concreti naturam uariant, adeoque per ignem noua creatura fiunt; non quidem de nouo creata: sed per ignem producta. ( 7 ) cui cum arduum esset, a consueto itinere deflexisse, Tria illa subinde uoluit constare elementorum commistione, & quandoque ipsa mundi elementa, non corpora, sed inania loca, sire matrices rerum putauit. Sic tegula non amplius terra figuli est: sed lapis iam. Alibi uero totum, quidquid est corporeum, negat elementale: sed massam tantum trium primorum. Sic cinis, & fumus, non sunt amplius lignum, nec alcali nec arena, uitrum. Atque rursus alibi, ipsa elementa ( imo ignis flammam ) per methodum, docuit in elementa quatuor reducere. Adeoque desinunt elementa esse nuda, loco trium principiorum. Quia uis ignis non producit semina, sed absumendo illa transmutat, & separando alterat singula corpora. ( 11 ) Porro nemo ausit dicere, quod Sal tartari, in casu proposito, producat elementum, ex non elemento, quasi sal elementi aquae pater esset: Ipsa autem flamma ( quae non est nisi accensa fuligo ) uitro inclusa, mox perit in nihilum ipso instanti. sed sulfuruini, ablato semine, deserit materiam aquae uitae talem, qualis est. Adeo ut uitrum in fornace uitrea factum, candenti igne, & clausum, nil continere unquam potuerit, praeter aerem. Pars uero, quae in sale tartari fixatur, salis conditionem assumsit, erat pinguis. ( 8 ) Inconstans sibi, se fecit ridiculum, eaque singula locis aptis a me sunt refellenda. Ante tota cremabilis, uolatilis, atque eiusdem cum sociis conditionis. Credidere enim Chymici hactenus, elementa in tribus primis latere. Uiderant nempe aerem, & ignem, ardente cera, simul euolare, partimque aquam sibi aerem, & ignem inde putarunt uendicare suam. Immediate ergo, destructo semine sulfuris uinosi, nil nisi aqua elementalis est. ( 12 ) Sic omne oleum, materialiter, aqua simplex est, quam pauculum seminis in massam conflagrabilem transfert, luditque laruam sulfuris. Terram uero cum fuligine eyolare autumarunt. Puta ex 62 ◉, carbonis querui, una libra cineris conslatur. Estque omne semen, sui corporis ( iuxta Chymicum Cosmopolitam ) uix 8200 pars, quam si ignis in familias mutarit, non difficile fuerit quoque in aquam redire. Ergo 6i ◉ residuae, sunt ille spiritus siluester, qui etiam ignitus, abscedere nequit clauso uase. Ignis nempe, cremans pinguedinem, in aerem, totum ad nubes euolat, ibique in aquam, frigore loci, quandoque concrescit. ( 14 ) Hunc spiritum, incognitum hactenus, nouo nomine Gas, uoco, qui nec uasis cogi, nec in corpus uisibile reduci, nisi extincto prius semine, potest. Pisces enim, innati seminis ui, aquam simplicem, in pinguedinem, ossa, carnesque suas transmutant: non mirum itaque, pisces materialiter, nil nisi aquam transmutatam esse, & in aquam redire per artem. Uegetabilia omnia quoque, & carnes, sola aqua constare, per mechanicam demonstrabo. Corpora uero continent hunc spiritum, & quandoque tota, in eiusmodi spiritum abscedunt, non quidem quod actu in ipsis sit ( siquidem detineri non posset, imo totum concretum simul eyolaret ) sed est spiritus concretus, & corporis more coagulatus, excitaturque acquisito fermento, ut in uino, omphacio, pane, hydro. Omnia uero si non immediate, saltem cum adiutorio, rursus aquae naturam assumunt. melite, & e. ( 15 ) Uel additamento peregrino, ut quandoque de sale dicam armeniaco, uel tandem per aliquam dispositionem alteratiuam. Omnis quoque lapis, saxum, lutumque, in sal alcali sponte, uel per adiuncta migrat ( est enim alcali, quod ante sal non erat, tamen combustione peracta, sal residuum est. Qualis est assatio, respectu pomi. ) Sic cinis proprio suo alcali fit sal merum. Oua enim illaesa asseruatur, & siccatur: sed semel pelle eius disrupta, & uulnerata, illa mox fermentum ebullitionis, concipit, hincque transmutationis initium. Omne autem alcali, addita pinguedine, in aqueum liquorem, qui tandem mera & simplex aqua fit, reducitur, ( ut uidere est in sapone, lazurio lapidis, & c. ) quoties per adiuncta fixa, semen pinguedinis deponit. Uina ergo uuarum, pomorum, baccarum, mellis, itemque flores & frondes contusa, fermento arrepto, bullire ac feruere incipiunt, unde Gas: Alioquin enim non igni proprium, aquam sacere ( potius flammam ) sed duntaxat separare heterogenea. e passis uero contusis, ac usitatis fermenti penuria statim non datur Gas. ( 16 ) Gas uinorum, si multa ui intra cados coerceatur, uina furiosa, muta, atque nociua reddit. Ergo si e sulfuribus fiat aqua, & non per ignis propriam transmutationem, necesse est sulfura ex mera aqua gigni. Siquidem nec separatur aqua ab oleis: sed illa uere fit ex his: Quapropter & morbidum Gas, uua affatim comesta, pluries peperit. quia aqua actu non inerat formali: sed dumtaxat materialiter: ( 17 ) Siquidem fermenti spiritus tumultuatur, & cum digestioni nostrae inobediens sit, spiritui uitali, se per uim associat, imo si quid sudore tenus excerni paratum est, id sua fermenti aciditate peruicaci grumescit, atque insignes parit molestias, tormina, diarrhaeas, atque dysenteriam. ( 18 ) Aliquando in Tyrociniis, authoritate Scriptorum ignorantum delusus, credidi Gas uuarum esse uini spiritum in musto. detracta nimirum seminum larua. ( 13 ) Porro omnis carbo ( qui fit ex colliquatione sulfuris & salis, agentium in seinuicem, subter cremandum ) etiamsi ad nouissimum usque diem candenti fornace, torreatur, uase clauso, ignitur quidem, sed uerus in uase est ignis, non secus atque in carbone non concluso, nil tamen eius absumitur, non potens consumi, impedito sui effluuio. Sed cassa tentamina, docuerunt me esse Gas uuarum & musti, in uia ad uinum, non autem uini spiritum. Carbo ergo, & uniuersaliter corpora, quaecunque immediate non ab eunt in aquam, nec tamen sunt fixa, necessario eructant spiritum siluestrem. Differt namque succus uuarum, a uino, non alias, quam puls, ex aqua & farina, a cereuisia. uel cupri & stanni liquatorum cum uino. Intercedens enim inter utrumque fermentalis dispositio, rem praecedentem disponit in sui transmutationem, ut inde aliud ens fiat. In tanto enim calore, cum se mutuo per minima contingunt, uel in Gas uertuntur, uel dissiliunt. Siquidem quandoque docebo, omnem transmutationem formalem, praesupponere fermentum corruptiuum. ( 23 ) Sic namque plumbum, cum mercurio & sulfure tostum, subitam in flammam abit, relicta secula, nullius ponderis fere, ad plumbi tamen extensionem dilatata. Emunctiores alii, putarunt Gas esse uentum rebus inclusum, siue aerem, qui in commistionem elementalem ad istam generationem confluxerat. ( 24 ) Quocirca si Gas esset aer, totus pyrius puluis esset aer, & ipsum plumbum totum aer esset. Sicque Paracelsus, ratus est, aerem, sub tribus aliis elementis, in quoquo corpore inuisibiliter delitere: in solo autem stanno, aerem esse uisibilem: Non est autem igni possibile, ut ex fructu elementali eodem, nunc aerem, nunc aquam, ultimata reductione pariat, nisi ignis uniformitatem suam agendi perdat simul, ipsi a Creatore inditam. sed ipsum, sua redarguit inconstantia: utpote cum multis alibi ostendat, corpora mixta esse ex tribus primis; Elementa uero non esse corpora: sed meras rerum matrices. Denique iam supra sat est manifestatum, aerem & aquam, in se inuicem, non posse unquam traduci. Ergo, si per ignem, uel aliud quodcunque medium, puluis pyrius, & Salpetrae notanter in aquam reducantur elementalem, non est possibilis eius transmutatio in aerem. ( 20 ) Ceterum non aduertit, duplex in stanno sulfur ( ideoque caeteris metallis est leuius ) quorum tantum alterum est coagulabile, ob sui salis peregrinam proprietatem, qua supiter omne metallum facit frangibile, & friabile, solo illius odore tantillum contaminatum. Aliquot autem millenae ◉ pulueris pyrii, quandoque simul accensae, nequicquam praeter Gas inflammatum dedere. Alterum uero sulfur, oleosum fit. Quod in nubibus, tandem in aquam rediens, coaluit. ( 21 ) Historiam enim Gas, exprimit proxime puluis tormentarius. Porro carbo, quibusdam fontibus reducitur in saxum. Noui item modos, quibus totum Salpetrae in terram conuertitur, totumque sulsur, semel dissolutum fixetur in puluerem terreum. Constat enim sale petre ( quem perperam nitrum putantueterum, quod & hodie copiosum adfertur, exsiccatum ab inundatione Nili ) sulsure & carbone, quia iuncta, si accendantur, uas non est in natura, quod occlusum, non dissiliat, propter Gas. Quid si igitur tria uel quatuor elementa, hae tres terrae continerent: potissimam saltem partem terra occuparet, nec in Gas pristinum reductibilem: Etenim si clauso uase carbo accendatur, nil eius perit. Sulfur uero, si clauso uitro sublimetur, sine suae speciei mutatione, totum a fundo ascendit. nec sit rationi comsonum, corpus, quod totum in Gas acreum auolat, conuerti in aerem, uel in terram, pro lubitu hominis. Denique cum tres praefati pulueres, tandem sub Artifice fiant aqua, quae deinceps nequit amplius per artificium humanum, in terram uel acrem redire. Salpetre etiam, clauso liquatum uase, acidum liquorem, pro parte dat aqueum, pro altera uero parte in fixum alcali mutatur. ( 22 ) Ignis ergo, aerem uel potius Gas ex singulis, quem alias e tribus connexis ederet, si aer inesset. Ergo illa apposita se mutuo in Gas conuertunt, per destructionem. Consequitur etiam, quod sulsuris carbonis, & salispetrae conuersiones in Gas, uel in terram, non sint ultimatae, ut nec uera aeris & terrae elementa. Metiamur denique rustico haec sensu. ( 25 ) Quasi praesata simplicia nunc in aerem, nunc uero in terram uerterentur, eo quod esset elementorum mutua in inuicem transmutatio. Est autem sulfuris & salispetrae illa intolerantia, non quidem ex frigidi cum calido, potentialium connubio ( ut creditur ) sed propter incompatibilem fluxum olei bullientis, & uini, non minus quam aquae: sed terram talem, taleque Gas quae ultimata reductione in aquam redeunt, ludentia alienam laruam, qualisper seminum peregrinorum sequumtur ductum. At saltem Scholarum placitum his repugnat statutis, nempe quod corpus mistum, in sui corruptione, debeat reddere elementa, unde est conflatum in generatione. 2. Quod corpus mistum fere totum, constans aeris elemento, idem totum fere non constet terrae elemento. 3. ( 27 ) Noui enim aquam ( quam manifestare non libet ) cuius medio omnia uegetabilia in succum distillabilem, sine ulla sui in fundo uitri saecum residentia, commutantur. Qui succus distillatus, adiunctis alcalibus, totus in aquam elementalem reducitur insipidam. Quod conuersio elementorum, fiat per actionem unius elementi, & superioritatem super aliud. 4. Neque sane id mirum. Quippe ostendam suo loco, omnia prorsus uegetabilia, ex solo aquae elemento, materialiter consurgere. Non autem quod formae mixtorum, siue fructus, patientes ab internis elementis, uim habeant conuertendi unum elementorum in aliud. 5. ( 28 ) Si ergo omne corpus mistum redeat tandemin meram aquam pluuiam: necesse est, quod Gas omne, ecorporibus mistis prodiens, sit materialiter ex elemento aquae. Denique, quod ignis nequeat disponere mistum, ut nunc in aerem conuertatur, post inflammationem, alias uero totum in terrae speciem. 6. Gas ergo, quod per ignem e carbone exhalat, etsi accendatur; Tandem, quod non sit immediata, in corruptione mistorum, elementi unius in aliud conuersio. 7. materialiter tamen non nisi aqua est, quod ipsum de aqua uitae superius ostendi in mechanica. 2 Machab. 1. nec alibi in sacris fit mentio aquae crassae, quae esset ignis perpetuus. Postremo, quod misti conuertendi in elementa uarietas non pendeat ex hominis arbitrio, potentis duntaxat iungere actiua passiuis: forte non absimilis nostrae. quorum nempe actiuitas est in ipsa superioris elementi uictoria. Quale elementum homo nec adhibet, neque in manu sua habet. Pro thesi hic stet, contra quod cap. ( 29 ) Posui namque carbonis querni, & aquae cuiusdam, partes aequas in uitro, Hermetice clauso, spatio tridui, totus carbo uersus est tepore balnei, in duos liquores diaphanos, fundo & colore uarios. de formarum ortu sat demonstratum sit. Ignem uidelicet, nec elementum nec substantiam quidem esse. Quibus simul per arenam distillatis, secundo caloris gradu, uitri fundus tam purus apparuit, ac si recens e clibano uitriario allatus. Mox duo liquores per balneum primo ascendunt, ambo aequiponderantes massae carbonis. Quibus suppositis, sequitur, praefata tria simplicia, in puluere pyrio, non ab aere reduci in aerem, dum in Gas euolant, neque a terra reduci in terram, dum salpetrae per quoddam sulfur in terram uergit: Liquor uero dissoluens manet in fundo, paris ponderis sibi, & uirium. carbo uero & sulfur, per aquas in saxum, & in terram mutantur. Adeoque non per actionem proprii, & uictoris elementi, patiens mistum conuertitur in naturam elementalem, ut putatum est. Porro duo isti liquores pauculae cretae admisti, tertia distillatione adscendunt pristino fere pondere, omnemque qualitatem aquae pluuiae habentes. Quocirca cum iam sit demonstratum sufficienter, aerem, & aquam, nulla naturae, saeculorum uel artis possibilitate, in inuicem transmutabilia. Ergo Gas carbonis, quod non nisi aperto ignitoque alias uase exhalat, simul cum suo cinere non sunt nisi mera aqua materialiter. Seminalis enim concreti proprietas, quae in Gas perseuerat, uifrigoris, & dierum maturitate moritur, & in pristinam aquam Gas redit. Sequitur omnino, dum tria illa simplicia, nunc in terrae speciem, nunc uero in aeris formiam, tota concedunt, non esse ueram terram, aut uerum aera: Eo quod Gas omne, retinet. ( 20 ) Omnia uero uegetabilia immediate, & materialiter, ex solo aquae elemento prodire hac mechanica didici. Differunt nempe suligines flammae per genera, ac species: quod sane non esset, si immediate in primum elementum abirent. Ignis quidem destruit simpliciter, nil autem generat: Caepi enim uas terreum, in quo posui terrae in clibano arefactae ◉ 200, quam madefeci aqua pluuia, illique implantaui truncum salicis, ponderantem lbs. quippe cum seminis potestate careat; ac tandem exacto quinquennio, arbor inde prognata, pendebat 169 ◉ & circiter uncias tres. quaeque non potest destruere illa, uel saltem sepatat, uel intacta relinquit: & hactenus fixa uocantur. ( 35 ) Non ualet autem ignis id, quod in se materialiter aqua est, commutare in aerem. Haberet namque alias semen aeris. ( 36 ) Etiam ante sat liquet, nulla artis aut naturae ope, aquam fieri aerem; aut uicissim. Uas autem terreum, sola aqua pluuia, uel distillata, semper ( ubi opus erat ) maduit, eratque amplum, & terrae implantatum, & ne puluis obuolitans terrae commisceretur, lamina ferrea, stanno obducta, multoque foramine peruia, labrum uasis tegebat. Non computaui pondus foliorum quaterno autumno deciduorum. Lignum ergo, cum sit totum ex aqua, cinis suus, & uitrum pariter, ex aqua erunt. ( 37 ) Quod autem Gas salium non nisi aqua sit, probat subsequens mechanica. Tandem iterum siccaui terram uasis, & repertae sunt eaedem librae 200 duabus circiter unciis minus. Librae ergo 164 ligni, corticum, & radicum, ex sola aqua surrexerant. Accipe salis petrae, uitrioli, & alumnis partes aequas: exsiccato singula, & connexis simul, distilla aquam. Quae nil aliud est, quam merum sal uolatile. ( 31 ) Carbo ergo, cum totus sit ex aqua, si reducatur in fonte aliquo in lapidem; non poterit per aquam commutari in lapidem, nisi etiam totus iste lapis sit materialiter mera aqua. Huius accipe uncias quatuor, & Salis armeniaci unciam iunge, in forti uitro, alembico, per caementum ( ex cera colophonia, & uitri puluere ) calidissime affusum, firmato; ( 32 ) Pisces enim ut ex aquis multam axungiam faciunt: ita uicissim omnis pinguedo cum sale alcali, fit sapo, qui dein distillatus, paene totus in aquam remeat: mox, etiam in frigore, Gas excitatur, & uas, utut forte, dissilit cum fragore. quae ubi per adiuncta, semine saponis spoliatur, fit aqua insipida. Quod si uero rimam in iunctura recipientis uasis reliqueris, ac post spontaneas ebullitiones residuum distillaueris, reperies aquam subacidam, quae in aquam pluuiam, repetita distillatione, & cretae additamento, conuertitur. ( 33 ) Fuligo omnis uero, partim est sal uolatile concreti, praeseruatum ab inflammatione, propter aquae euolantis commistionem; Pars salium ergo una in aquam, altera uero in Gas concessit. partimque est oleum, quod euolandi celeritate combustionem praeterfugit. Sed salia, per Gas euolata, homogeneae sunt naturae cum redactis in aquam: Ergo, materialiter, ( 38 ) Gas salium nil nisi aqua est. Gas fructuum uero, similiter non nisi aquam, ut ex aqua immediate oriundum, iam ostendi. Sic namque acidus sulfuris liquor per campanam elicitus, ostendit magnam sulfuris partem, per flammam intacti, sursum ascendisse, quod rursus sospes sequestratur ab liquore illo per rectificationem. Sic uua passa distillata, in elementalem aquam tota reducitur per artem: ( 34 ) Sulfura enim, siue pinguedines, etsi pluries distillentur quouis gradu ignis: qua tamen recente, semel uulnerata, mustum & Gas multum elicitur. attamen semper pinguia manent, & naturam sui usque retinent, quamdiu illius concreti semine potiuntur. Si ergo tota uua, ante fermentum, in simplicem aquam uertitur: adhibito autem fermento, Gas excitetur, necesse est, & Gas hoc sore aquam. Quae, ubi flamma, siue mors artificialis, attigerit, mox in Gas, non autem in aquam, transuolant. Cum dispositio fermenti nequeat ex eo, quod materialiter, nil nisi aqua est, forma re aerem. Siquidem cum Archeus in se sit Gas, de natura salis balsamici, si auram alterius salis obuiam repererit, ( prout sal armeniacus, dum obuiat spiritui salispetrae ) facile per poros, atque confestim difflabilis, munium agendorum atque familiae oblitus. Neque enim in guttas cogitur: eo quod ex sanguineo arteriali paratur. ( 42 ) Si quid, sub deliquiis & morte, sudoris exhalat, id cruoris est liquamen, non sanguinis arterialis. Gas ergo, uasis incoercibile, foras in aera prorumpit, donec sat rarificatum, locique frigore, & proprietatibus concreti spoliatum, in primam sui transcat materiam, atque in aere, aquarum separatore, pristinam elementi aquae, ac ple30. nam indolem recuperet. Gas ergo uitale, quia lumen est, atque balsamus, praeseruans a corruptione, ab primordiali geniturae adumbratione, incepit solari lumini adaequari. ( 39 ) Exhalationes autem, quae penes Scholas sunt Uentorum, Nebularum, Cometarum, Mineralium, Saxorum, Salsedinis maris, Terrae motuum, omniumque Meteororum materia quotidiana, cum pennarium in natura non habeant, nec materiam tantis quotidie rebus, tantaeque molis sufficienter, mira sunt somnia, ac imperitae suis effectibus proportionata. Ideoque has Scholarum insulsitates, miserando transeo. Post deliquia uero praefata, caeterorum membrorum innati spiritus, uelut fumigantes, rursus a solari cordis lumine accenduntur, prout sumus candelae extinctae, alterius flammam attingens, hanc ad extinctum lychnium per medium deportat. ( 43 ) quandoquidem spiritus uitae nostrae, cum Gas sit, potentissime atque celerrime a quouis alio Gas, afficitur, propter illorum nempe contactus immediatos. Nec enim ideo aliquod proinde, uelocius in nos operatur, quam Gas. Saltem est consequens, si saxa, si mineralia cuncta, ab exhalationibus procedant, iamque fixata resistant agenti, quod illas denuo in exhalatum deduceret, non fore in residua terra, materiam nouis exhalationibus, tantimomenti effectus producendis. Ut patet in Crypta canis Siculorum, peste, carbonibus suffocatis, & suffitibus. Confestim namque saepe pluries, in cuniculis mineralibus interemti. Maxime quod e maris salsedine, uix quicquam exhalet, calorisque ea sit procliuitas, ut uix exhalationes proritet, nisi omnem prius aquam sustulerit per uapores. Imo in cellariis, ubi potens cereuisia suum Gas eructat, facilis mors subita erumpit, & suffocatio. ( 40 ) Quae ergo materia, uel solis quotidianis uentis sufficiens erit? Quocirca immensum dolui, sortemque humanam miseratus, tam crassa Scholarum negligentia suffituum remedia altiora pene supprimi, quibus nedum recreantur lypothymici; Quippe naturam, itemque corporum differentias, causas, atque proprietates nouisse, est prorsus Scholis impossibile, quotquot sine Pyrotechnia, Philosophiam aggressae, paganicis hactenus institutis fuere delusae. sed etiam plurimorum morborum fiunt sanationes. Scripsi tandem de uita longa, spiritum uitae nostrae, arterialem, de natura Gas esse. Quod quandoque de odoribus in re medica explicatis; facilius mecum quisque indicauerit. ( 41 ) Quod in palpitatione, syncope, ac hypothymia cernitur. Etenim quantum colori uiuido, lumini uitali, tumidoque carnis habitui deperit, uultusque ipse quam statim rugosior concidit, mox a praefatis passionibus? Neglecta sunt nimirum medicamina paene cuncta, quae restaurant uires, solisque diminutionibus corporum, per cruoris ablationes, & solutiuas scammoneatas potiones, perque canteria, balnea, clysteres, sudores, & cantharides, est insudatum. spiritus enim qui antea placido rubore, uelut omnia unificabat, euolat mox atque aliena aura subactus mutatur. Penitius enim inseritur Gas, & cum spiritibus uitalibus contactum immediatum seruant odores, quam liquores, si non uenenata labe, saltem, secundarum qualitatum obtusis proprietatibus, participes: Si homo terra est, quomodo ergo Scholae asserunt hominem materialiter esse non unicam terram: sed quatuor elementa? confirmantur ergo ex illo Textu, quae dixi superius. Nimirum quod terra non sit in Sacris primarium elementum: quasque qualitates uel praecipue sublimem primae digestionis, tanquam luto obductas soleas, deponunt, si non ingentim adhuc Archei auersione sint receptae, uel cum anxietate, uiribus digestiuis rebelles, & contumaces resistunt. Posset tamen mihi opponi Scriptura, quae dicit de homine: " Terra es, & in terram ibis ". sed quoduis coagulatum ex aqua terra dicitur, eo quod plus per sui consistentiam, terrae assimiletur quam aquae. Quomodo ergo caro, os, etc. erunt materialiter ex sola aqua? Adeoque ipsissima terra naturae fulcrum, ex aqua est, non minus quam homo, lignum, cinis, lapis, etc. Sed ego hoc dicam eiusdem argumenti uigore. Imago Fermenti Impraegnat Massam Semine. 1. Nulla rerum seminalis uicissitudo citra fermentum. 2. Cum attamen nulla in rebus fiat uicissitudo, aut transmutatio, per somniatum appetitum hyles: Mechanica in circulum per cereuisiam deducta. 3. sed duntaxat solius fermenti opera; Fermentum uolatilizat, quod alias in carbonem mutatur. 4. Probatur per mechanicam in cruore. 5. Cruor acquirit sua atque uaria fermenta, in culinis membrorum. 6. Notatur Paracelsi inconstantia. 7. Initia Paracelsici fiunt per ignem: Olim fermentum, atque fermentata uniuersa, erant uetita, ac mysterium in litera occultatum, tunc iure ad literam fuit interpretatum. non autem insunt. 8. Duplicia fermenta, unde rerum semina. 9. Ortus insectarum. 10. Non sat est dixisse, insectas e putredine nasci. 11. Duplex generationis modus. 12. Etenim ut fermenta omnino ad omnem rei transmutationem praeuia, atque necessaria; Quomodo semina fiant. 13. ita corruptionem, inconstantiam, & impuritatem designabant: Odor qualiter fermentum, & semen patret. 14. Scorpio e Basilicone. 15. Dideoque fuga a fermento iniuncta. Fermentum in spontantis seminibus, attingit horizontem uitae. 16. Rem sane in physicis adeo paradoxam, primum per exempla explanabo: Fermentum morborum, & sanationum. 17. Pharmaca fere cuncta agunt solo odore tenus. 18. Ideo semina solo odore specifico pollent. 19. Odor & luae, penetrant spiritus. 20. Odores pestem uariosque morbos cient, & sanant. 21. Ars suffitum oblita, in dulomaniam transtata. 22. ( 2 ) Cereuisiarum meracissima ( quae sumen, liquamen, aut consummatum ius granorum, merito est ) tantundem granorum exposcit, quanta est uasis capacitas, uel cadi amplitudo. Dolores implacabiles, statim odore appositi externi placantur. 23. Fermentum, parens transmutationum. 24. Fermentum stomachi quale. 25. Cur plurimi caseum horrent. 26. Fermentale acidum, differt ab acetosis. 27. Ita sane, ut demto furfure, tota farina liquescat in cereuisiam, & aqua locum furfuris tantum occupet. Ructus unde. 28. Liber Sophiae. 29. Ex sola aqua & fermento, cuncta, quae creduntur mista. 30. Fermentum lineae Aequinoctialis. 31. Cereuisia ista, per adhibitum fermenti tantillum, ebullit fermentando in cellariis, sensim clarescit, deciditque fex ad fundum: Progressus seminum & fermentorum, ad propagationem. 32. Origo & progressus uegetabilium. 33. demum nonnihil fermentaliter acescit, quo acore consumit omnem suam fecem. Fermenta quandoque operantur potentius igne. 34. Dein acrem, siue pungentem aciditatem, perdit magis indies. Tandem gustu, uiribus, & corpore farinae orbatur. Paracelsus notatur. ( 1 ) Notitia fermenti, ut nulla in Scholis ieiunior, ita nulla utilior. Ac postremo, sponte in aquam redit. Fermenti nomen, ignotum hactenus, nisi in panificio: ( 5 ) Cereuisia ista, recens distillata, plurimam in fundo residentiam, instar syrupi, deponit, quae tandem pergendo, in carbonem mutatur. Caeterum alioqui sanguis distillatus, tandem multum salsi carbonis deponit, neque uolatilitatem omnimodam habet, quam operatio fermenti subter alias digestiones consecutiue ipsi concedit. Sed si illa eadem, per fermenti gradus, in aquam transierit, non plus faecum inter distillandum in fundo relinquit, quam alioquin aqua, unde coquebatur, continebat. Eo quod aquarum natale sedimen non sit subnoxium fermento granorum, cum eius non sit obiectum: Eo quod calor, cum careat fermento rerum transmutatiuo, separat saltem partes, non autem transmutat. sed alterius Monarchiae cliens. Itaque sanguis sua praefata fermenta acquirit, in ipsis corporis nostri coquinis, fitque inde adeo uolatilis, ut nil porro de se residui relinquat. Grana itaque redeunt ad primam materiam, ex qua, quae aqua est, idque solius fermenti uirtute. ( 4 ) Denique, quisque nostrum 7 aut 10 uncias sanguinis, quotidie sibi fabricat: ( 6 ) Admiror Paracelsum, quod doceat sanguinem corporis uniuersalem mercurium, ut & ciborum: attamen sudorem uelit esse excrementosum sulfur. atqui, ( saltem in aetate consistente, necesse est, tantundem sanguinis indies consumi, quantum de nouo generatur. Alias namque homo mox immensum timeret. Cum sanguis totus per cutim exhalet, sin autem una cum aquoso sudoris latice, pinguedinis tantillum effluat. Non proin ex mercurio confestim sulfur fit. Dein, sanguis sensim mutatur in uitalem mucilaginem, nutrimentum uerum, immediatum membrorum. De quo dici solet; Nisi suae sit ille doctrinae immemor. Nutrimur iisdem, quibus constamus. Etsi aliquid pinguedinis, nostras uestes inficiat sudore tenus. axungiae enim non sunt immutabiles, quin pereant quotidie, uti accrescunt. ( 7 ) Ego sane, analogon odi principiorum Paracelsicorum, in principia tria naturae relatorum. Hoc autem alimentum, uolunt roris modo inspergi in singula membra, ( ego uero in singulis partium culinis minimis fabricari credo ) quo eadem humectet, atque eatenus ab siccitate, senectutis calamitate, quantum, ac quamdiu potest, tueatur. Tandem ros ille, inperceptibiliter, per cutis poros transyolat, nec post se quicquam solidi sediminis superstes relinquit. Quippe quae nec insunt actualiter in corporibus, nec adsunt, nec separantur, nisi prius, uelut per ignem commutando, siue per liquationis reductionem parentur uelut noua. Sic nempe alimenta, tandem per cutim, uaporis specie & aquae instar, exspirant. Ego siquidem nudam lubens physicam aspicio ubique, non sane figuras, aut uires mouentes in mathesi applico naturae. Analogon deuito quantum possum, ut & locutiones metaphoricas. Uolunt autem Scholae, hunc humorem secundarium, postquam roris instar in partes lapsus sit, assimilari & ab anima informari. Omnem naturae necessitatem seminibus dicaui; multorum uero semina, non tam e parentibus, quam fermentis peto. Ego uero, assimilari tantum sub accretione adolescentiae, permitto: Sunt ergo duplicia fermenta in natura. non autem deinceps amplius, cum neque in similarium substantiam amplius uertatur. Quorsum namque ros ille ossi assimilaretur in robore, duritie, siccitate, etc. ( 8 ) Unum quidem continet in se auram fluxibilem, Archeum seminalem, qui suo fluxu in animam uiuentem aspirat. si ossa incrementum iam amplius non suscipiant? Idem de caeteris esto iudicium. Alterum uero saltem continet initium motus, siue generationis rei in rem. Habent nempe singula in natura, ortum, incrementum, statum, declinationem, atque interitum. Quod quidem, licet sui initio, non haberet auram seminalem, quae scopos rerum agendarum complectatur; ( 5 ) Haec est igitur sanguinis tragoedia, & metamorphosis, uirtute fermenti. mox tamen uapore potitur, quem fermenta tam localia, quam quae ipsamet materiae dispositio externis fomentis acquirit, suscitant. Nec sat est dubitasse, unde eiusmodi insectae uitalem spiritum uniformem, & specificum, e nostro desumant, cum naturalis generatio praesupponat impressum similitudinis sigillum. Unde Archeo aliquid simile fit, quod se, suumque sensum hospitium transmutat, aptat, adaugetque, agit porro deinceps reliqua ad proportionem perfectionis & requisitum aurae illius. Siquidem in generatione, anomala, sufficit Archeus, non quidem humanus, sed qui in excrementis, uirtute fermentali, & identitatis ergo, semper generat ciusmodi insectas pariformes. Hoc nempe semen, quadam primum & generica amplitudine, luxuriat. Adeoque licet sit monstrosa, & anomala generatio, respectu nostri: Nam tametsi gaudeat, substratam sibi massam, ad fermenti concepti scopum direxisse; est tamen naturalis, atque ordinaria, in ordine ad causas, nobis uidelicet tantum fermentum, & fotum dantibus. non taro tamen aliunde fomites occultioris luminis suscipit, sumtoque temerario ausu, etiam in animam uiuentem adspirat. fermentum itaque indusii, tritico inspersum, per retroitionem resoluit materiam, & formatur sic mus adolescens, non autem recens natus. Eo quod respectum habeat ad alium fiendi modum. ( 9 ) Hinc enim nedum pediculi, cimices, pulices, & lumbrici, hospites ac uicini nostrae fiunt miseriae, nostrisque uelut nascuntur e penetralibus, & excrementis; sed etiam si indusium sordidum intra os uasis, in quo sit triticum, comprimatur: ( 11 ) In prioribus ergo, & uitalibus seminibus, generans inspirat Archeum, cum sui similitudine, & auram uitalem, una cum seminis massa. In posterioribus uero, insufflatur tantum fermenti odor, a uasis continentibus, aut ambientis contagio. Intra paucos dies ( puta 21 ) fermentum indusio haustum, & odore granorum mutatum ipsum triticum, sua pelle incrustatum, in mures transmutat: eoque magis admirandum, quod eiusmodi insectae, sexuum signaturis distinctae, prolificent cum iis, quae parentum e semine natae sunt. Quae ubi rite coaptata fuerint, mox in plantam uel insectam formantur, excitata nimirum aura, ab odore, & fermento fracedinis, quae dein in Archeum rectorem exaltatur. Ut & hinc, amborum seminum paritas, & fermentorum uitale par robur, conspicuum euadat. Prout de formis alibi. ( 12 ) Fiunt itaque semina, a conceptu generantis, facientis imaginem sui, per libidinem, uel ab odore fermenti, quod materiam disponit ad ideam rei possibilis. Quod mirabilius est, e frumento, & indusio, mures, non quidem paruuli aut lactentes, nec minutuli, aut abortiui: sed prorsus formati exsiliunt. Etenim prout ab odore, materia haurit transmutationis dispositionem: sic ab imagine deinceps fit materiae dispositio, quae fermentum specificum procuret, atque promoueat. In hoc autem fermentum a semine distat: In nobis subinde phthiriasis oritur, & pediculus, aperta epidemide humana egreditur, alias quoque in poris generatur, non quidem oui putamine lendis inclusus: sed exiguus ac uix conspicuus. Pulex uero, semper non nisi exterius, desumto fermento, generatur. quod illud sit odor, uel qualitas alicuius fracedinis dispositiua ad alteritatem, & corruptionem massae. Neque sat fuit, in Scholis dixisse, eiusmodi insectas e putridis prodire. ( 10 ) Nam & oua auium insigniter putrent, foetentque immensum, ante pulli constitutionem. Uita ergo inest istis putridis rebus, non minus quam ouis. Semen autem sit substantia, in qua iam Archeus inest, qui est Gas spirituale, continens in se fermentum, imaginem rei, atque insuper notitiam dispositiuam rerum agendarum. ( 13 ) Odore itaque, quaecunque situm aut fracedinem contrahunt, etiam uermes mox concipiunt. Ideoque & balsama putrere, aut uermescere nesciunt. Certum est autem, non ipsum unguentum; sed eius saltem odores, intro serpere, & agere. Odor enim basiliconis semini inclusus, herbam illam producit, cum aura illi inexsistente, qui si per fracedinem immutetur, scorpiones ueros producit. Nec enim figmentum est: sed reuera; Sic namque epilepticus odore cadit, imo cerebrum in epilepsia, quod non audit, non sentit, nec si in ignem ceciderit, se retrahit; solis paret odoribus. herba contusa, atque inter lateres depressa, Solique exposita, post aliquot dies, Aquitania nobis scorpiones edidit. ( 14 ) At dicet curiosior. Sic namque erysipelas, odore lintei leporino cruore tincti sanatur, si siccum alligetur. Quod ad odorem, & pastum herbae, forinsecus scorpio aduenerit. Praeuentum est enim isti dubio. Lateres siquidem bini, inuicem contriti, adaequate se contingebant, adeo ut ingressum scorpionis, tam planitie contigua, quam pondere, impedirent. Fossula autem in medio, herbam continebat. Sic uulnera, ulcera, & apostemata, odoribus, per inuncta applicatis, mitescunt, uel exasperantur. ( 18 ) Igitur si spontaneorum animalium semina, ex odoribus atque fracedine sint natiua, nec specie differant ab aliis, quae congressu procreantur sexuum: necesse est omnium animalium semina, suos habeant & specificos odores, quibus; Fermentum itaque in semine spontaneo, horizontem uitae, propinquo modo attingit. Archei ad materiam fiunt adaptationes, facilioresque ad transmutandum obedientiae. Neque enim unum in aliud mutatur, absque fermento & semine. ( 15 ) Quae ut neglecta stetere hactenus, cuncta nudis caloribus adscripta sunt, pluriumque morborum sanationes desperatae manserunt. Unde tandem fiunt impressionum in quaeuis uiscera, & organa, fortitudines, in robore, atque uita, diuersitates. Afficiunt nimirum specifici odores, materiam, eamque in sui clientelam subigunt: oboriturque ex specifico inclinatio, & philautia. Siquidem hactenus tantum insudatum est, circa correctionem qualitatum primarum, & ablationem ficti humoris, uel solitarii, uel una cum sanguine: Ex assueto demum, facilis receptio, perfectior adaptatio: ac tandem amor, raptus in omnem sui libidinem. nequicquam autem cogitatum est, Quod unusquisque morbus sit uenenosus, si non toti, saltem parti suae: Oblectant ideo fragrantia. adeoque licet non contagiosus cuiuis; Perinde ut lux placet bonis geniis: sic displicet reprobis. Idque non, quia sine, uel cum luce, uterque aeque bene cernat, aut aeris sereni usura opus habeat, uel non: tamen non definit, sui de se odorem fermentalem inurere parti cui insidet. ( 16 ) Plurimum itaque sanatio odoribus perficitur, ut & impressa pelli contagia odoribus subinde recedunt. sed ob abstractum, & Omnipotens lumen, cuius imago, diei lux est. Odore enim, & lumine, delectantur spiritus: eo quod lux & odor illos. Etenim quia odor, symbolum fermenti, & hinc seminariam transmutationis causam continet, concludo, rerum uires, ac robur masculum, ex odoribus esse ( prout de magno Oportet, suo loco ). ( 17 ) Imo si penitius res ipsa spectetur, etiam interna pharmaca, tam solutiua, quam correctiua, solo odore tenus, agunt. immediate attingant, ac penetrent. ( 19 ) Etenim spiritus sanguinis, in lipothymico, plus tostae carnis odore, quam aromate refici deberet, nisi fragrantia, quatenus cito attingit uitam, in hac puritatem & suauitatem praepararet. Fit enim hinc, quod odore pharmaci; semel exuto, uires pereant eiusdem. Uidi nempe saepius quartanam, uteri exundationes, melancholiam, dolores colicos, & tc. Uidentur ergo odores, etiam spiritus abstractos attingere, pro ut pestilens odor, naribus non perceptus, ( 20 ) Archeum horrore quatit. solis unguentis separata. Sunt nempe odores, qui dolores capitis, nauscas, uomitum, tusses, singultum, uertiginem, epilepsiam, apoplexiam, dysenteriam, & c. mouent, atque sui contagio inurunt. Hactenus nimirum Chymia digerit, ac putrefactiones praemittit, ut accepto fermento partes dehiscant in minima. Et sic cibi in stomacho resoluuntur, loci fermento condito qualitate acidula. Suntque idcirco & alii, qui consimili modo eadem sanant, aut saltem mitigant, si radicem fixiorem habent. In iccinore uero, & aliis locis, continuo aliis fermentis. Suntque odores suffocantes, siue perceptibili materiae adstrictione, suntque & conuulsiui: ( 24 ) Sic nempe multo licet pasti saccharo, mox tamen quandoque acidum euomunt. suntque qui saltem infatuant, ut in uteri affectibus persaepe occurrit. Nec tamen stomachi fermentum, ut acidum, est fermentum. Neque enim ideo acetum, aut ribes, fermentant, licet acida & austera: sed acidum stomachi, est proprium specificum eius medium; ( 21 ) Ueteres enim, suos suffitus in superstitionem usque coluerunt, quibus hominem uelut in exstasin adigerent, atque inde se excitatos profecisse rebantur. uerum etiam in una specie, multam subit latitudinem. Hic enim olera; Cubiculum enim, uestes, caput, & utensilia, suis inficiebant odoribus, quo mentem ad sua studia proritarent. legumina alter, quidam pisces, aut uinum aegre fert; quia nec digerit. ( 25 ) Plurimi non uescuntur caseo: Quibus cum Satan sua apocrypha nexuisset, ars suffituum suspecta primum, mox dein tota inculta mansit. non quidem quia tartarus merus, aut merum sal ( utrumque alternatim, sic iubet Paracelsus; Odora thymiamata superis placere, in lege didicerant; ) Sed recens, pontice acescit, qui facile in acido stomacho tormina cit. Uetus uero putrilaginem redolet, quam a mortuo coagulo, antea in se excrementoso, habet. Et tenebatur Israelita, sua quotidie in castris excrementa humo obtegere, ne Angelum castra nocturna obire taederet. ( 22 ) Memini enim, quendam graui dolore stomachi propemodum contabuisse. Ideo uerminescit, putret facile, quia partem stercorei fermenti, sub aciditate lactis, occultat, in multis manifestatur, atque in gradum surgit. Ideoque multis solo odore displicet. Horis nempe quatuor a pastu plangebat, eiulabat, & contrahebatur, nisi locum incumbens mensae fortiter premeret. Credulitate enim deceptus, cum Paracelso, carcinoma stomachi tum autumaui incurabile. Latitudo ergo fermenti acidi, in stomacho, etsi specifici, prouenit; eo quod fabricantis, & recipientis, uariae sint alterationes in agendo. Locus enim erat, ubi costae nothae os uentriculi appropinquant. ( 26 ) In hoc autem fermentale acidum ab acetosis differt. Hunc inquam paucis horis curatum uidi, fragranti emplastro, ad palmae uix latitudinem extento. Quod illud, quae penetrat, eadem etiam uolatilizet opera. Omnis autem spiritus acetosus, dissoluendo coagulatur ipsemet, iuxta axioma chymicum. ( 23 ) Quomodo fermentum transmutationum parens sit, non melius, quam per Pyrotechniam inueni. Cognoui enim, quoties corpus diuiditur in subtiliores atomos, quam suae substantiae ferat exigentia, continuo etiam sequi corporis illius transmutationem, excepto elemen10. Unius panis ab homine, cane, equo, uacca, oue, aue, pisce, adeoque genere distinctis, conteritur totidem fermentis specificis, & acidis. Pueri, passeres aiunt mirabiliter in gutture acescere, ideoque & uoraces sunt. Contingit namque, exsertam linguam pueri, passerem arripuisse, & deglutire conatum; quo modo, aciditatem gutturis se gustasse aiunt. Quatenus haustum fermentum, arripiens praesatos atomos, eos alieno sui charactere imbuit, in cuius susceptione fiunt diuisiones partium, quas partium heterogeneitates, & diuisiones, resolutio materiae consequitur. Sicque mare, licet riyos salsos recipiat, non tamen indies salsius. Sic nempe plura animalia, compescendae aciditatis ergo, cretam, calcem, lateres, uel argillam edere coguntur. ( 30 ) Nam aqua purissima, quanquam omni inquinamento libera, nihilominus sub linea aequinoctii mucida fit, foetet; mox giluescit, dein uiridescit, atque ultimo rubescit horrore insigni. ( 27 ) Subtiliores ergo, & uolatiles ciborum atomi, facile per fermentum stomachi, in Gas uentosum mutantur ubi pars reliqua, duntaxat; Quae dein sponte in se redintegro redit. in succum resolui, contenta est. Concepto nimirum loci fermento, haec adueniunt; eoque consumto, cessant. Chymia enim indagando sollicita est corpori, quae tantae puritatis symphonia colluderet nobiscum, ut a corrumpente nequirent dissipari. ( 31 ) Purissima sic aqua fontis, fracido uasis fermento, muccescit, uermes concipit, cyniphes parit, imo pelle tegitur. Paludes ex fundo fracescunt: hinc ranae, conchylia, limaces, hirudines, herbae, etc. ( 28 ) Ac tandem stupefacta est religio, reperto latice, qui ad minimos redactus atomos, naturae possibiles, coelebs omnis fermenti connubia sperneret. Quin etiam natantes herbae, aquam tegant solo aquae fracidae potu contentae. Et prout lapides e fontibus, quibus semen atque fermentum saxosum inest: Desperata ideo est eius transmutatio, dignius se, corpus non reperiens, cui nuberet: Sic terra, fermentis metallicis foeta, ex aqua, Bur, metallicum, uel minerale efficit. Sed labor Sophiae, anomalum in natura fecit, quod absque fermento commiscibili, a se diuerso, surrexit. Serpens seipsum iste momordit, a ueneno reuixit, ad mori deinceps nescit. Aqua uero alibi, conclusa terrae, si prope acrem est, & caloris momento agitata, fracescit, qui non amplius aqua: ( 29 ) Enimuero quia Scholae fermenta nescierunt, etiam corpora solida constitui ex sola aqua & fermento, ignorare debuerunt. sed succus Leffas est, uigore cuius, fracidi fermenti, potestas terrae collata est, germinandi herbas. Uegetabilia namque & grana, ac quaecunque iis nutriuntur corpora, ex aqua sola prodire docui: Succus enim ille terrae fracidus, pusilli caloris stimulo, ascendit in fumum, fungosus fit, ac pelle circumdatur, pro fermentorum inibi latentium requisito. nunquam enim piscator, in stomacho Sulmonis, aliquid cibi inuenit. Si ergo sola aqua, ( etiam fluminum ) fit Sulmo, & nutritur. Uices itaque fermenti, ac uires seminis, fracedo ista habet, sensim in Archeos, per uirtutes seminales, in uitam quantam properans. Sic Sturio ore caret, solo que foramine pusillo, in gutture infra patet, qua praeter aquam, totus piscis haurit nihil. Succus igitur terrae fracidae, Leffas est. Nutritur ergo & fit ex aqua pariter omnis piscis: si non immediate; Unde surgit omne plantarum genus, uisibili carens semine, sataque semina promouentur in destinationes. at saltem seminibus, atque fermentis si sit grauida. Ex salso mari, piscis fere omnis dulcis trahitur. Tot ideo fracedinum rancidi odores, quot rerum sapores proprii: eo quod odores, saporum nedum sint nuncii: sed & parentes promiscui. Ergo salem, in non salem uel saltem aquam in se, non in aquam conuertit. Conchylia denique ossium loco, sibi lapideas testas ex aqua fingunt, prout & limacum genus omne; Pallescit initio fumus leffas, iam coactus, dein subflauescit, mox subcandide uiridescit. Atque tandem saturate uiret. Explicataque speciei potestate, uarios colores, & signata assumit. In quo fluxu, ductum aquae sub aequinoctio imitatur. Sal igitur maris, qui uix candenti cedit igni, fermento in piscibus dulcescit, eorum uolatilis fit caro, & sub nutritione etiam totus dissipatur, absque residentia, aut fecesic etiam sal in primaeuum aquae elementum transit. Quae enim liquantur in aqua, subinde in aquam redeunt; In hoc tamen differt, Quod fermentum, spirituale nimis, ab Astro & loco, mutuarint aquae, sine corporali fracedine ) ideoque caduco nimium semine, mox in se redeunt: Leffas autem, concepti seminis tragoediam perficere cogatur. ( 32 ) Pluuia itaque, in terra fermentum fracidum concipiens, leffas facta, in radices stomachos, trahitur suctu quodam. alia uero, per fermenta uolatilizantur, quaeque compacta atque impermiscibilia erant, per fermenta fracedinum, in transmutationis necessitatem adducta, aperiuntur, & separandi concilium arripiunt. Experiturque intra hanc culinam, nouam fermenti inquilini fracedinem. Fontes uero limpidissimi, licet ex insipido naturae fundo, siue quellem, per scopulos, & arenam scandant, longe a contagio luti, fermenti, & labe depurati, nec casu quoque decidant: sed in magnos usus sint destinati: Mox inde ad corticem, siue hepar defertur, ubi nouo illius uisceris fermento ditatur, fitque suc cus herbaceus, uel ligneus, ac tandem concepta maturitate lignescit, herbascit, uel in fructus abit. attamen cum occultos saxi odores saltem contrahant, nobis inperceptibiles, in fines alios properant. Caudex uero, si sub terra citius fracescat, quam cortex siccescat, proprio dehiscit fermento, fumum trans corticem emittit, qui sui initio fungus est, ac tandem in ueram radicem durescit, sicque plantati rami, arborescunt artis compendio. Riui ergo, fontes, flumina, paludes, stagna, maria, & quaecunque aquae alueo continentur, saltem uel a fontium natiuitate, sua mox semina concipiunt, lasciuiendoque, per cursum maturant. Euidens iam ergo, quod nulla sit elementorum mixtio: Nimbi quoque, tonitrui fracedine decussi, fertiles; Pluuiae uero rore, uel concepto exhalatu grauidae. ( 33 ) Corpora cuncta primitiue, atque materialiter ex aqua sola fiant. Rorem nempe, dulci saccharo esse diuitem, edoctus sum per ignem. In niue, uermes nasci tradunt boreales; acquisito per fermentum semine, quodque exantlatis seminibus, corpora tandem in pristinum aquae hospitium retrocedant. Imo quod fermenta, igne potentius, subinde operentur. Saxa quippe in calcem; montes ideo, longa niue coopertos, gramen etsi parcum, tamen saginandis pecoribus aptissimum; & ligna, uertuntur quidem in cineres, ibique sistit ignis, quae tamen, assumto in terra fermento, sponte in succum leffas, adeoque & tandem in simplicem aquam redeunt. adeo ut nisi tempestiue e pascuis abigantur, pinguedine praefocatum iri. ( 34 ) Aquas autem, quae liquamen continent, Paracelsus corporales uocat, negatque inscite, elementum in se continere. Alias namque lapides, atque lateres, sponte in salem petradeficiunt. Uniuersam ergo in mundo scenam, fermenta, per semina, uno sub aquae elemento ludunt. Uitrum denique, igni inuictum, acre incorruptum, paucis annis, sub terra fracescit, putrescit, & leges aquae subit. Astra Necessitant; Non Inclinanti, Nec Significant De Uita, Corpore Uel Fortunis Nati 1. Physica extra Medicinam suo caret fine. 2. Hannibali praedicitur mors. 9. Obiecta astrorum. 3. Futura quomodo diabolus praesciat. 10. Confessio Authoris. 11. Admissiones Ephemeridumi, quo argumento nitantur. 4. Quanta, & unde sit futurorum praecognitio Cacodaemoni. 12. Quorsum fiant signa praenuncia, quae uix ullus intelligit. 13. Error in admittendo. 5. Utcunque sumantur influentiae, semper includunt necessitatem. 6. Determinata stellarum praenuncia e Sacris. 14. Quomodo, quidue stellae agant. 15. Actio regiminis. 16. Quaenam sint opera Domini in Psal. xiu. 7. Dei praescientia, tam infallibilis in contingentibus liberis, quam necessariis. 8. Hactenus quoque de Astris declamo, quia putantur quorumcunque morborum, incliassumam textum: Ostenditur diuersitas regiminis, a motu, & a lumine. 17. Aegri praenunciant futura. 18. Cur insectae melius futura neuerint, quam homines. 19. ( 2 ) " Coeli enarrant gloriam Dei: Cur morbidi praesentiant tempestates. 20. & opera manuum eius annunciat firmentum. " Id enim sonat: Praenunciatio non tollit arbitrandi libertatem. 21. In Coelo descripti uentorum typi. 22. Scientia significationis stellarum, homini ignota. 23. Magi Eoi. 24. Quod Coeli sint primario creati, ut enarrent immensam Dei Maiestatem, Potentiam, Bonitatem, & Sapientiam: E musto, Dei augures. 25. Prophetia e musto, erat Bacchantium. 26. Donum inebriecatum Paracelsi, enotuisse Ebraeis. 27. Tres historiae praedictionum. 28. quibus nempe quatuor columnis totus stat, & innititur uni uersi globus. Astra tantum inclinare, repugnat Sacris. 29. Inclinatio siderum quousque pertingat. 30. Praeconia Dei Astra, non necessitant tanquam causae: Stelligerum autem Coelum, tanquam praeco, annunciet admiranda opera manuum Domini, creaturis intellectualibus. sed ut signa, prodentia uelle Domini. 31. Solutio obiectionis. 32. Trita prouerbii explicatio derogat Gratiae Dei. 33. Coelum non inclinare. 34. Semen humanum sponte defluit in animam uiuentem, animalem, & discurrentem. 35. Proprietates inclinationum seminales quae. 36. Quadruplex inclinatio. 37. Inclinatio uocationis, a solo Deo est; non autem ab astris. 38. ( 3 ) Hactenus namque Ecclesia admittit praedictiones meteoricas, annorum sterilitates, & fecunditates, sationum stationes, nauigantium pericula, Primatum mortes, Pestes, inundationes, imo quaecunque a directione arbitrii nostri non dependent. Inclinatio moralis, a semine, & educatione. 39. Inclinatio uitalis, a semine, & educatione est. 40. Inanis ac fastuosa Astrologorum praesumtio. 41. Inclinatio fortunarum, immediate a manu Domini. 42. Quatenus nimirum omnia ista creduntur primis elementorum qualitatibus connexa esse, contingenti consequentia. Seductae Scholae a Paganismi Cacodaemone. 43. Supina Astrologorum negligentia. 44. Sensitiua humana, ut differt ab anima bruti. 45. Consuetudo, quomodo pariat inclinationem. 46. Usque adeo, licet magnatum mortes, bellorum tumultus, atque incendia, in ephemeridibus admittat prognosticari: Quomodo sapiens dominabitur Astris. 47. Praedictiones ex Astris, cur fundamentaliter uanae. 48. Error Authoris. 49. Illa tamen aspici uult, non ut contingentia libera siue arbitralia, multoque minus ut necessaria: Astrologi fatentur suas deceptiones. 49. ( 4 ) sed nuditer tanquam effectus primarum qualitatum, & complexionum. Supponunt non entibus causis effectus astrales. ( 1 ) Hactenus de elementis, illorum In quo, quantum sit erratum, iam in praemissis demonstraui. qualitatibus, Porro & quam procul in hoc sit a Sacris recessum, hic ostendam. complexionibus, & contrarietatibus n ordine ad scientiam medicam; extra quam nempe, studium Physices, tanquam suo fine carere putaui, non secus ac si de statu politico, aut belli negotiis, tractauerit Clerus. Si coelestes influxus obtinent causae rationem, sane illorum effectus de necessitate erunt connexi suis causis, adeoque & hactenus saltem necessarii, per modum aliarum causarum secundarum, quarum effectus succedant necessario positis causis: Utpote S. Paulus arcet omnem Sacrificatorem a similibus. Nemo militans Christo ( inquit ) implicat se negotiis secularibus. nisi supernaturaliter impediantur, aut mutentur. Studia ergo Physices, ad ulteriorem finem, utilitatem nempe hominum, direxi: ( 5 ) Quod aequaliter omnibus causis est proprium, nec singularitatem pro Coelis inuoluit. non autem ad oblectationem legentium. Sin uero influentiae coelestes tantum per modum signi, & praenuncii sint: utique neque minorem importabunt necessitatem: quinimo longe arctiorem, si diuinae prouidentiae certam credamus praescientiam, & opera manuum Domini per stellas praesignata credamus. Quocunque ergo modo sumatur, Astra necessitant. Neque enim alibi fortunam, & insortunium, aut aliunde exspectandum esse, fi des permittit. " Stella erunt uobis in signa, tempora, dies, & annos. " ( 6 ) Non sunt autem haec opera Domini, per stellas necessitate, & per firmamentum annunciata, opera sex primorum dierum. Princeps enim uitae, & mortis est, Rerum omnium a & & a. dat, tollitque uictorias, bella, famem, pestesque, etiam comitantibus causis secundis, partialibus, etiam liberis, mediatricibus, concausis, & occasionalibus: Neque enim astra, aut se, aut quae mox secum erant creata, annunciare poterant, sine locutionis soloecismo. quibus tamen uniuersis praesidet Deus, ut causa totalis, immediata, & independens. Ideo horum operum omnium praeco, est firmamentum. Denique astra hyemem, & aestatem non debebant praenunciare, quas per suum Blas causant de facto, quasque ordinario scimus, & ingruere sensim percipimus. Neque enim Deus errat magis in hiscecontingentibus liberis, quam animalibus, consuetis, atque necessariis, si a Deo, omnium motore & conscio, sit firmamentum conditum ad praenunciandum. Sed indefinite praenunciare debebant opera manum Domini, & magis illa, quae contingentia dicuntur, quam alioqui necessarias, & ordinarias reuolutiones. ( 8 ) " Terra Libyssa cooperiet cadauer Hannibalis ", ut refert Appianus, praedictum Cacodaemonis oraculo. Quae contingentia non spectant ideo fertilitates annonae, quas causant: " Sperabat " ( ait ) " Hannibal, se ideo moriturum in Libia, qui obiit in Bithynia, prope flumen Libissum ". ( 7 ) sed pro Creatoris Maiestate, Sapientia, & Bonitate, opera manuum Domini futura, praenunciare debebant stellae illa, unde sibi nomen sumsit Deus exercituum, per quem Reges regnant, zelotes, uindex, propter iniustitiam regnade gente in gentem transferens. Diabolus enim, non poterat praecognoscere sortes, siue euentus futurorum bellorum, qui sunt in manu Dei exercituum, & futuro adhuc arbitrio humano, nisi depicta legerit prius in astrospraenunciante. ( 9 ) Quam picturam astrorum, dum nusquam commemoratam inueniant, nequeant uero negare, quin Diabolus praedicat sutura; Qualia opera continentur in uita, ortu, uirtute, duratione, uicissitudine, successione, motibus, atque alteritatibus successiuorum. subterfugium meditati sunt, dicuntque, Angelis, connatas futurorum scientias, adeoque sibi connaturales: Adeoque sceptrorum transmigratione: differre autem iuxta choros, unde expulsisunt. & per consequens, in mediorum praenuncio, per quae illa, tanquam per causas secundas, fiunt, fabricantur, dependent, atque subsequuntur, necesse est praeconia astrorum, locum habere. Ita ut qui de suprema Angelorum Hicrarchia deciderunt, multo clariorem haberent cunctorum futurorum intelligentiam, quam, utpote naturalem, Deus non abstulisset a Cacodaemone: Nam eiusmodi effectus, non nisi per blasphemiam, a numero operum manus Domini eximendi sunt. Huius classis sunt ergo, quoque tempestates, terrae tremores, cataclysmata solita & insueta. Neque enim naturalius est Daemoni, nouisse futurorum illuminationes, quam nouisse naturas, & nomina animalium, non antea uisorum, instar Adami. ( 10 ) Ego uero, sentiocum S. Dionysio, inferiores Angelos, a superioribus illuminari: Etenim Dominus exercituum, dat sceptra pastori, quae a Rege aufert, transfertque, propter iniustitiam Regum, Cleri, & ludicum. hoc autem lumen, continuo diradiare a Sapientia Patris, nequaquam Angelis esse naturale: Ergo & hanc, ex consequenti astra praenunciant. sed donum gratuitum, & beatificum. Si coronarum translationes sint opera Domini, si sortes omnium in manibus Domini stent. proinde de nouo laudent Dominum. Denique omne donum bonum, descendere a Patre luminum, donum consiliorum Dei, ac futurorum operum suorum, esse creaturis, per sua dona naturae imperscrutabile. Lucifer quidem, multa cognitione rerum, tum exsistentium, & mox futurarum, superbiuit, eratque naturalis illi, quae sine gratia inflat. Alias scientia naturalis cacodaemonum paene esset infinita, si in se clauderet uenturorum mortalium fortunas, distinctas in suis causis secundis. Imo si cacodaemon, alias habuisset naturalem hanc consilii diuini participationem, non ignorasset effectus futuros, quos ipsemet, uelut omnium malorum titio, suscitaturus, & passurus esset: Sed non proinde sequitur, ipsum cognouisse omnes mortales uenturos, eorumque fortunas, uitia, defectus, peccata, gratiam, & quaecunque, causae secundae instar, futura essent, ut neque Dei secreta mysteria, successione dierum pandita, causarum connexioni addita. adeoque uix potuisset peccare. ( 11 ) Contingentia ergo, depicta credere, tutius est astris, non quidem omnia: sed forte unius seculi; itemque tragoediam cuiusque hominis in suo Astro pictam: Cuius pictura cesset, cum uitae suae epilogo. Dicent, Hannibal sumsit uenenum, suadente satana. Caeterum siue pestes oriantur, & saeuiant, siue tyrannides, bella, deuastationes, tumultus, uel haeresiarcharum exordia, permittente Domino, Saltem erunt ista tam connexa suis causis necessariis & secundis, licet arbitralibus & occasionalibus, quam sunt alioqui meteora suis. Sed hoc non certo sciebat, ut nec praedicere poterat, si homo liberum habeat arbitrium, ideoque nec sciebat Hannibalem certo suis suasibus obediturum. Neque enim munus praenunciandi opera manuum Domini, ad solas aeris mutationes coarctandum est: uerum absolute, ad omnia opera manuum Domini. Neque Hannibal moritur, stulto satanae suasu, qui suis non esset nexus causis, a diuina uoluntate pendentibus. Neque enim ueneno moritur, nisi prius ex proeliis multis aduersis profugus. Quoniam si Astra praecones esse queant minatorum effectuum iraedei, quae absque causis secundis, Angelo percutienti essent commissi: quidni & pariter annunciabunt opera Domini, causis secundis, & liberis deputata? Dominus uero, Deus solus exercituum, in sua manu uictorias habet, nec Cacodaemon proeliis praeest. Siquidem quaecunque praescit Deus, illa etiam si uolet, per sua organa annunciare potest: Ergo bellorum exitum praenouisse, idem est, atque liberorum contingentium. Siquidem uictoria occasionaliter plerumque manat, ex contingenti non praemeditato. atqui eiusmodi propria organa Dei sunt firmamentum, & eius lumina, teste scriptura. ( 13 ) Enimuero, quamquam ausus fui Coelo plus authoritatis tribuere, quam quantum ipsi a Sacris inoleuit. Concludo ergo, quod hostis infernalis, legat stellarum picturas, quibus firmamentum dicitur praenunciare opera manuum Domini. Nimirum, ut " stellae sint nobis in signa " praenuntia, " Tempora ", siue aeris mutationes, " dies " denique, " & annos ". ( 12 ) Sed dices, quorsum faciunt praenuncia Coeli, quae nemo mortalium nouit, quaeque a Cacodaemone sciri nefas? Quare Textus adimit stellis omnem causarum potestatem, praeterquam in supradictis temporum, dierum, & annorum reuolutionibus. Inprimis sat esset, quod praenuncia futurorum enarrent gloriam Dei primario, & infinitudinem Sapientiae, & praescientiae suae. Ut nempe non maneat non significata. ( 14 ) Nec agunt, in quam, nisi per Blas motiuum, & alteratiuum. Dicuntur autem stellae agere, per motum duntaxat, & lumen: Deinde, Non fecit Dominus uerbum, quod non significant seruis suis Prophetis. Denique, si mortalium numerus uix sit centesimus Angelorum eudaemonum: sufficit, quod hi saltem praenuncia futurorum legant, motus uero, tantum agere in Scholis dicitur, propter luminis aspectus diuersos, nam quod motus Coelorum, etiam uelocissimus, tam a nobis remotus, calorem produceret, ut motus: commentum est. Coelestes namque collocutionum familiaritates nobis peccatum ademit, ( 19 ) In morbidis tantum, sua pristinae praenunciationis stigmata, reliquit. Siquidem, paene aequalis coelorum est motus diurnus; ergo & calor, par semper esset. Quo sciamus, nobis, non nisi ex miseria naturae corruptae, relicta futurorum stigmata. Luminis uero proprietas, cum per se, non sit, nisi il luminare, per accidens uero, ob sui coniunctionem, calefacere, uel frigefacere: Quae alias, in sui puritate, ueros coeli augures fecisset, non minus quam Adam cognouit animalium naturas. suntque subinde dies frigidi, & nubili nobis, sub solstitio aestiuo: Et quamquam astra praenuncient effectus, e causis liberis, & contingentibus dependentes; ( 15 ) Hinc sane, alias causas a Blas coeli mutuare debui. nolim tamen intelligi, astris tributum munus, futurorum introducendae causalitatis. Sufficit enim, quod praeconis officium in hoc agant, tanquam media dependentia a praescientia diuina. Actio est nimirum quaedam hactenus Scholis ignorata, quam Regiminis, proprio limito docui, quae spirituum abstractorum instar, propemodum in sibi substrata obiecta operatur. Ac uelut anima sua mouet, & alterat organa. Sicut enim praecognitio diuina, non tollit ab homine arbitrandi libertatem, eiusque nodus cum praescientia non tollit euentuum infallibilitatem: ineuitabilitatem nihilominus minime continet: ( 20 ) multo minus firmamenti praenunciatio, ullam inducit contingentiae necessitatem, ex parte arbitrii: Influentiam uoces, per melicet, modo intelligatur connexitas, deinstellarum, concitandi Gas inferum, iuxta leges directionum ab omnipotente datas, & fixas. ( 16 ) Alioqui namque, cum luminis radius tecto impediri possit, cessaret quoque omne Blas stellarum in nos, si lumine, & motu tantum, agerent in nos: quamuis ea omnino cadat ex parte euentuum, copulatorum suis causis liberis. imo & coelo obnubilo, nulla actio in aquas, & in terrae sata, conspiceretur. Equidem sepius sum admiratus, Recusantes astrorum denunciationem, in causis liberis, quasi proin necessitarent, atque tollerent arbitrandi libertatem: Etenim morbidi, analogon motum lunae persentiunt, & hactenus uenturas praedicunt tempestates. ubi interim diuinam praescientiam, non causare quicquam contra liberum arbitrium: sed denunciare posse, admittunt. ( 17 ) Quippe ipsis rerum seminibus in sunt connata, & cognata coeli lumina Quae sese ad proximorum luminarium motum, adeoque ad uniuersalissimum astrorum Blas, componunt. Ideo namque clausis hypocaustis, sentiuntur concentrati eiusmodi effectus. Non quidem, quod forinsecus in nos incidant: Cum longe maior sit necessitatis ratio, in praescientia humanae glorificationis, penes Deum, quam in astrorum praenunciatione ex sui natura, mutationi obligata, propter peccantium resipiscentiam, & labilem naturam. sed coelum intus gerimus, in initiis uitalibus, illoque pentaculo, animantata signauit omnipotens. Contigit namque, quod aliquando astra, solas minas praenunciauerint, quo auii mortales terrore supplicii, in uiam redeant, tanquam Niniuitae. Quo casu, quantumuis astra multum de sua certitudine, & robore amittant, propter praescientiam futurae poenitentiae: non tamen necessitatis certitudinem deserunt, quoties signa, euentuum praenuncia exhibent. Attamen concentratio, & conformitas, adaptationis nexum cum superiore latiore significant. ( 18 ) Quinimo, facile credam si Insectae, praenuncia temporum signa est dant, nos potuisse etiam sub sanitate omnia praenouisse, nisi praeuaricatio totam naturam in fundo conspurcasset, nosque adeo bestiolis illis, naturaliter stupidiores, atque aerumnosiores reliquisset. Neque enim tunc concionatos, ut neque conuersos aliquot, fuisse legitur. Reputati itaque ebrii musto, non autem uino, eo quod ebrietas ex musto, apud gentiles, Bacchantes, ad praedictiones concitaret. ( 21 ) Quapropter mecum reputo, in coelis, tanquam tabulis, descriptos typos, rerum per secula successiuarum ( quos typos leges fati nominant ) idque non quidem per Alphabetum Ebraeum ( ut Rabbinorum aliqui somniant ) sed quod Prouinciis, Regnis & hominibus suae sint stellae, quibus depicta sit scena, suo subiecto rerum contingentium, in reuolutionibus dierum, unicuique istorum statutarum. Proinde nec mirum est, si Cacodaemones nouerint horum multa praedicere. Eoque minus, si singulis nostrum; ( 25 ) Uidetur ergo Prophetia ex musto, uel alioqui praedictio, quibusdam hominibus pene fatuis, at si ebrii essent, familiaris, quam constitutionem Paracelsus uocat donum inebriecatum, Iudaeis enotuisse, ideoque falso Apostoiis tributum. sui sint deputati custodes eudaemones. Prout montis Gargani, Regnorum, ac Rerumpubl. sui sint rectores spiritus, & protectores. ( 26 ) Porro ut demonstrem, in Astris, descriptos hominum euentus, pro mille, tria saltem narrabo diabolicarum praedictionum exempla. Sic enim nedum ascensionis, atque periodi regnorum, depicta inibi sunt praenuncia: Nec aliunde, quam ex astrorum de¬. picto typo, eruta per Cacodaemonem. sed & hominum singulorum decursus; Primum. Regnante Roderico Iu. atque exitus, suo astro peculiari, historice figurantur; Gothorum rege ultimo, castrum Toletanum, quod iam inde a diebus Regis Bambae clausum steterat, curiositate Roderici aperiebatur; in eo autem praeter unicam arcam, nil fuit repertum. quae simul typice depinguntur. ( 22 ) Quam quidem scientiam, licet spiritibus notam, naturaliter homini uetitam, multoties legam, augurum coeli etymo, Solis tamen seruis Dei, siue. ( 28 ) In arca uero, linteum bombacinum, obuolutam, Africanorum uestes, & personas referens. Prophetis concessam, pro eius beneplacito, reperio. " Senes enim uestri somniabunt somnia; Erat autem in eo sic scriptum. Iu uenes uero habebunt uisiones, ac prophe tabunt. Hoc enim quod continet omnia, uim uocis habet ". Quando hoc castrum, & arca reserabuntur, in Hispaniam irrumpet Gens, huius similitudinis & amictus, & potietur uictoria super Hispanos. aperit futura contingentia, per suas stellas annunciata, duntaxat quibus, & quando uult. Erant autem depicti Mauri amictu, qualis infra annos 200 post futurus esset. Duo alia sunt moderna. ( 23 ) Quibusdam interim typicam largitur astrorum notionem, prout Magis coicis: aliis uero dat somnia, ut Iosepho, atque iisdem Magis, eademque posse uere interpretari, ut losepho, & uiro desideriorum Daniali. Dux Bironius laesae Maiestatis ob crimen, a suo Rege apprehensus, mox sciscitabatur, qua de gente oriundus esset tortor Parisiensis: quem cum intelligeret Burgundum, ingemuit pauens, dixitque. Eheu perii! Sunt & hodie aliqui, uelut amentes, & ebrii, praedicentes futura, nescientesque quid, cui, quomodo, aut quare ominentur. Sic enim apud Iosephum, Iesus quidam; Siquidem ab augure quandoque sciuerat, duntaxat sibi cauendum a mortali ictu, quem Burgundus, illi uenturis diebus daturus esset. excidium Sanctae urbis continuo clamore praedixit, eaque de causa uapulauit. Sed Apostoli loquebantur ex Paracleto, linguis omnium nationum; quae tunc sub sole erant; Comes de Loniguii, in duello prope Bruxellam caesus, in monomachias pruriens, & audacior, quod a sortilegis sciuisset, a lupomortaliter se uulneratum iri. ab Ebraeis uero, & paganis, habiti sunt pro ebriis musto. Fuit autem adolescens, comiti de Sancto amore, socius duelli; cui cognomen Loup. Licet tum in Palaestina, nullum mustum reperibile esset. Prophetantes enim glorificabant Dominum sesum. Qui lethaliter punctus, Loniguium transfodit. Esto diabolus harum praedictionum Autor. At saltem de fide est, omnis uictoriae sortes in manu Domini esse. At saltem tunc praenunciant, ex insallibili praescientia diuina, adeoque & necessitatem, quantum est ex se, & ex libero hominis arbitrio important, tanquam signa prenuncia operum manus Domini. ( 30 ) Ac tametsi non necessitent causatiue sutura: De mus, diabolum concitasse Rodericum, ad aperiendam arcam, simulque plurimos Maurorum Reges stimulasse, ut inuaderent Hispaniam. necessitant tamen, quatenus uelle Domini, signant. Attamen non potuit scire, se hoc potiturum, super arbitrio tortpersonarum: Etenim contingentia libera, dependent a suis causis, etiam primario subinde, non intendentibus eiusmodi effectus, qui permissione diuina inauspicati inde procedunt. multo minus Arabes uictoria potituros ( quam Dominus solus dat cui uult ) nisi consensum Domini in astris depictum prius legisset. Nec enim cacodaemon hoc nouisse poterat ex motu, & lumine astrorum futuris, per bina abinde secula. Neque enim interim, quae a causis liberis immediate fiunt, intelliguntur ullo respectu, ab astris ( licet tantum praenunciantibus ) inclinari, ad producendos suos effectus. Siquidem inclinatio sortis, natiua, continua sollicitans, repetita, etc. In duabus aliis historiis, iam diabolus, praeter horam & locum: etiam occisoris gentem, & nomen praedixerat. At saltem nomen non inditur a Planetis. ( 28 ) Porro uulgata Regula. necessitatem quodammodo importat, super arbitrium liberum, quod ego, ne quidem in minimo puncto sui, ab astris inclinari, permitto. Astra inclinant, non autem necessitant, uisa mihi est contradictoria textui sacro. ( 31 ) Perinde enim ut amicus non est belli causa inclinatiua, aut incitatiua, si Principi per epistolam secrete annunciat, hostem parare arma, & machinari inuasionem castri. " Erunt uobis stellae in signa, tempora, dies, & annos ". Tuentur autem se Scholae per illud: Sapiens dominabitur Astris. Utpote nulli mortalium licitum est, extendere fines, effectus, aut destinationes stellarum, supra, extra, uel praeter intentionem Creatoris. Tanquam si astra quenquam proritarent, in caedes, surta, homicidia, adulteria, seditiones, ebrietatem, etc. Siue ergo sint in signa praenuncia tantum, siue demum in causas temporum, dierum & annorum: sapiens tamen, libertate sui arbitrii queat irritas facere eiusmodi inclinationes, hocque uocant astris dominari. cum in utrumque finem sint media, quibus Deus utitur, ut causis secundis: At sane male intellecta Sacrorum authoritas, peruersas parit consequentias. ( 32 ) Nam inprimis non est sapientis, resistere malis inclinationibus: debent relationem necessitatis habere, propter potentiam, certitudinem & independentiam eius, cuius sunt media. sed est gratiae. ( 29 ) Quantum uero spectat ad inclinationem; quam Scholae Astris concedunt: Adeoque sapiens non intelligitur hoc loco, qui sufficienti gratia sit munitus. nusquam in Sacris apparet, stellas nobis esse causatrices inclinationum: Quoniam si dominabitur astris, non est quod formidet a uictis inclinationibus, prout uerbum ( dominari ) prae se fert. Hoc tamen tota uita salsum est. sed quoties stellae sunt causae causarum, toties quoque sunt causati causae necessitantes, per modum aliarum se cundarum. Denique etiam praesupponunt falsum. Quia nullatenus de stellarum destinatione est, ut nobis causent inclinationes: Etenim Sol non minori necessitate, diem atque aestatem ad uehit, quam flagrans stramen subter siccum fascem, hunc accendit. ( 33 ) sed tantum ut sint in signa, tempora, dies, & annos: Ast ubi stellae sortiuntur naturam signi, praeconis, uel nuncii: nec amplius. Coelum denique sine labe creatum. tum quoque non excedunt conditiones praesagii, nec ullatenus uicem causae assumunt. Absonum ergo, ut nobis sit uice diaboli tentatoris, & quod amplius est, inclinatoris. Quod nobis infunderet continuum fomitem ad uitia, & praecipitem inclinationem. Absit de diuina bonitate haec sentire. O mnis praua inclinatio, non foris aliunde nobis aduenit: sed intus a peccato inoleuit. Cognoui ergo, consimiles conditiones cani esse de stirpe seminis, & non astrales, adeoque ubi consimiles inclinationes in homine contuitus sum, statim quoque has ex proprietate aliqua canina, in semine humano, delituisse existimaui. " A corde homicidia, adulteria, & cogitationes malae: " non sane ab astris. Sub humili itaque tenuitatis meae protestatione, abre nuncio opinioni, docenti stellas habere uim indendi inclinationem. Denique notaui animantia quaedam coniugalia, alia uero promiscuo & incestuoso congressu nata. Sic notaui cicura, ferina, callida, doctrinae incapacia, furtiua, crudelia, fugitiua, pauida, mitia, ec. ( 34 ) Continebar enim initio, per diuersos effectus, quod semen belluinum sponte flueret in animam uiuentem, & non obscure discurrentem: Quas conditiones, quatenus toti speciei communes, uel per familias, dispersas, didici non ab Astris, aut ab Almuten natiuitatis: sed prorsus, & duntaxat ex semine oriundas. & quanquam in concepto embryone, primum elucescat potestas aliqua, tanquam ac si esset quaedam anima uegetatrix eadem tamen; tandem perficitur, & surgit in gradum sensitiuae. Idcirco & pariter existimaui eiusmodi inclinationes hominum, ex brutali aliqua proprietate seminum, nato inolescere. Cumque semen humanum belluino non sit imperfectius, rebar & illud pari passu fluere, & tandem perfici in animam sensitiuam. Reperi quoque inter homines, integras non raro familias furiosas, stupidas, callidas, insolentes, petulcas, & c. Non tamen sic, quod haec sensitiua pariter transeat in naturam mentis humanae. Unde quidam dicuntur, " natio uiperina ". Item: " Dicite " ( Herodi ) " uulpi ". Nam cum duobus simul dominis, non in uicem subordinatis, nemo inseruire possit, quin alterutrum odio habeat, eo quod incompatibili ter sint oppositi. Quocirca coepi ingenium, iudicium, memoriam, mores, inclinationes, imo mortis ac fortunae dispositiones, omnino ab astris remouere. Denique & in patrantis manu, est generare masculum uel femellam: Ita in natura, unicum corpus nequit duabus inseruire animabus determinatis: sunt autem masculae conditiones, inclinationes, ingenia, proprietates, longe distinctae, a femininis. Orat namque Ecclesia pro de uoto femineo sexu: quocirca inclinatio, siue deuotio moralis, sexui debetur, non astris. Equi enim, ex colore pilorum iudicantur: colores autem, in conceptu, ex arte uariantur. sitque sensitiua anima, non substantia, non denique accidens ( ut de formis docebo ) mens uero humana sit spiritus, etiam uiuens, substantia in abstracto, & immortalis hinc nimirum fit, ut superstite sensitiua, natura etiam lubens suscipiat animam humanam, ceu actum eius perfecte ultimatum, seseque intus ambae pacifice compatiantur. Insuper conditiones & inclinationes mutantur per aetates. Pueri nimirum rebus aliis oblectantur, quam uiri. Sobrius enim iuuenis, quandoque fit potator senex, uel uice uersa. Adolescens liberalis, saepe auarus est, dum senescit. ( 35 ) Quibus praemissis coepi considerare, canem esse animal uorax, mordax, inuidum, uigilans, latrans, uenaticum, & unicam ob buccellam omnium beneficiorum immemor, in gratum, adulatiuum, etc. quae cuncta, uelu: Auaritia quoque seminum ( quod minus indiget, minusque appetere deberet ) saepe comitatur. proprietates seminales, & specificas, semini canino inesse, non autem ab astris impressas: illarum uero plurimas, speciei proprias cognoui: aliquas uero a parentibus insuper peculiares. Quae certe non ex Astrorum directione pendent, si idem Almuten totam moderatur uitam. ( 36 ) Enimuero distinxi inclinationes? Usque adeo hinc canum prosapiam, pretio differre. ut una uidelicet sit, qua naturaliter propendet quis in professiones, religiones, artes, scientias, mercaturam, uel negotia exercenda. Hanc nuncupo inclinationem uocationis. Altera uero inclinatio concernit mores, uirtutes, uitia; ( 40 ) Tertiam autem inclinationem ex debilitate uel robote seminum esse, totamque subesse directori Archeo in natura, nemo nisi Astrologus controuertit, qui male accinctus, cuncta, in idolo, latriam usque, stellarum motibus refert, sibique ius explicandi attribuit, imprimis non distinguens potestatem nunciandi, a uirtute effectiya: quam uoco moralem, siue ethicam. neque sciens, septem errones tantum esse, ut praesideant Blas elementorum. Tertia autem spectat, sanitatem, morbos, uitam longam, uebreuem. Fixas uero, continere tragoedias particulares. Hancque ideo inclinationem, uitalem nomino. Tandem quarta est fortunarum. Ideoque cum praeter solitum naturae, signa erunt in sole & luna, portenta significant futurae ruinae uniuersi. Sed illa increbuit stoliditas uulgo, ut putatum sit, cuique in arte sua credendum. Recte hoc quidem. Quantum autem ad primam attinet, de fide credimus, Deum immediate creare mentem humanam, eamque dirigere ad certam sui uocationem, in qua sibi placere possit maxime; Quod Astronomus didicerit metiri motus & distantias stellarum. quorsum illi porrigit condigna talenta 5. 2. uel unicum. ( 37 ) Itaque inclinatio uocationis, qua quis fit Medicus, Geometra, Musicus, & c. At non proinde illi credendum, tanquam uati stellarum, nisi literas ualde authenticas contulerit, quibus illi credatur, tanquam Ooliab, & Beseliel. datur animae ab ipso Creatore, a quo omne bonum donum de sursum uenit: nequicquam uero horum ab astris. Ego itaque pro uitali inclinatione, laudo prouerbium: " fortes creantur sortibus, & bonis ". ( 41 ) Porro quantum concernit inclinationem fortunarum. Ideo omnes uocationis inclinationes, eo ipso sunt bonae. Illa, ipso etymo, excessit catalogum inclinationum. ( 38 ) Inclinatio uero moralis, ut est mere belluina; ita iam ante demonstraui de pendere eam ex ente seminis. Mala siquidem simpliciter astra essent, si inclimarent hominem ad uitia. Errassetque Creator in iudicio. Quod uiderat, quaecunque fecerat essent bona. Existimo itaque omnes omnium fortunas, tam prosperas, quam ad uersas, concernere dispositionem diuinam, non autem inclinationem, multoque minus ab astris dependere, licet in firmamento sint praesignatae. Inclinatio itaque ad malum, ex corrupta natura in sui radice, ac semine, emanat. ( 42 ) Siquidem & haec praesignatio demonstrat, pendere illas immediate a uoluntate Signantis. " Sortes enim nostrae in manibus tuis, Domine. A corde manant malae cogitationes, iuxta lucem euangelicam, & ab anima consensus, prout a consuetudine peccandi fortis inclinatio. " Credo itaque omnes omnium sortes, bonas esse in se, & plenarie esse in manu Domini. Bonum uero ex gratia, uoluntate & exercitio. Neu tiquam sane ex stellis nobis est aduena. Credo insuper, quod quantum quisque ab hac opinione est remotior: tantum sit gentilitati uicinior. Scholae ethnicae uidebant quidem, animantia, per speciem, consimiles inclinationes habere; Prima nempe nostri constituentia a preuaricatione fuere inquinata aequaliter & inaequaliter uero distributa, atque participata, ex bonitate seminis, matris conceptu, educatione, & c. uel contra. ( 39 ) Ideoque inclinationes omnes seminales, crescunt, augentur, uel decrescunt, iuxta proprieta tes fluxuum seminis, ad augem, & declinationem. stupefactae tamen, pluralitate inclinationum moralium in specie humana, unica, exprimente omnium bestiarum inclinationes omnes, nescientes que ideo cui causae, tantum inclinationum numerum fiderent, suadente Cacodaemone, per augures coeli, confuse ad astrorum incertam, momentaneamque copulationem, & elongationem confugere. ( 43 ) Nequicquam indagantes, cur plurium bestialium inclinationum humana species sit capax. Itam sensiti ua humana, non ad speciem brutalem alligata, per omnem brutalium inclinationum latitudinem uagatur, ac facile auscultat alienis inclinationibus mentis immortalis proprio lubitu sibi inductis. Neglexerunt enim considerare, Quod bruta specificas haberent inclinationes ex ente seminis, nec brutis horoscopum deberi. Quod homo suas pariter haberet inclinationes brutalium similes. Mens enim, incorruptam naturam labens, facile huius motibus & illecebris cadit, semperque per effrenem appetitum discussa loco, seruit ut pedissequa perturbationi, quae illam loco pepulit. Unde inclinatio aliena. Quocirca saltem pro moralibus inclinationibus hominum, natiuitates non esse indagandas. ( 45 ) Cuius, frequenti usu, uel desiderio, fit consuetudo fortis, quae tandem mentem incarcerat. Etenim nec aliunde homini naturaliter adueniunt, nisi ex parte sui corporis, quod totum, quidquid est, enti debet seminali, non aliter quam brutorum corpora. Anima siquidem immortalis, tota simplex & uniformis est; Patet saltem, inclinationem moralem esse de intimis animae sensitiuae proprietatibus, ex ente seminis dispositiue labentibus. Quodque Astra, nullam causandi potestatem in nos, sint sortita, praeterquam per Blas meteorum. & cum sit immortalis, nequit a caduco, labilique stellarum motu, suam habere inclinationem: sed tantum auscultat naturae, in Adamo, & posteris corruptae, a peccato. Caeterum quanquam inclinatio uocationis, uel moralis, uitalem mutent. Ut dum putator fit podagricus; rixator uulneratur uel occiditur: Sic deaurator misere tremit; Quocirca in sero nepote, non raro resurgunt mores, gestus, & inclinationes aui, non antea uisi. fossor mineralium, itemque Chymicus, asthmate perit. Has quidem tum enti seminis dari contentae sunt Scholae, non astris. Illa tamen fiunt duntaxat occasionaliter. Nec quidquam iuris Astrologo deferunt. Apage ergo, credere stellas ad tentandum, inclinandum, perdendum, felicitandum, scientias infundendum; Sed assentiendi consuetudine, & Astrologorum importunitatibus soporatae neglexerunt perpendere praefatas inclinationes aui, non esse alterius dignitatis, nec a coetu caeterarum inclinationum separatas: creatas, aut acquisito deinceps iure, ualere. ac proinde eadem lege teneri enti seminis. Tollitur enim sic uis meriti, ac supplicii, aperitur quoque uia ad Atheismum, & destinationum fatalitates. Nescio itaque, quo merito hodic adhuc doceant, hominem Astris ita subiectum, ut continuo ab iis tentetur. ( 46 ) Itaque sapiens dominabitur Astris. Morales, uitiorum nempe, & bonitatum inclinationes, ab hora natiuitatis desumi: Non quidem, quod queat impedire, mutare, suspendere, & inuertere astrorum cursus, aut lumina: At sane, " constituit Deus hominem in manu arbitrii sui ". ut neque uicissitudines temporum, dierum, & annorum inde consequentium. Anima enim sensitiua, mentis uicaria, maiore sane libertate gaudet, quam animae brutorum, propter sigilla a mente sibi suggesta. Sequitur ergo, quod Sapiens non dominabitur effectibus, qui sunt copulati ad astrorum reuolutiones, tanquam causas; ( 44 ) Uerum animae brutales, suae speciei inclinationibus, sub pauca latitudine, contentae uiuunt: humana uero sensitiua, ad omnes exspatiatur. neque dominabitur astris, tanquam signis, ut uidelicet illa queat mutare, pro suo lubitu: Etenim ut foetus humanus, simul atque nutriri propria quadra incipit, non alicuius speciei planta est, prout neque alicuius speciei brutum, dum sensitiua simul cum rationali affluit. Et stellae, quae circum louem, nuper uolui sunt repertae, Almagesti regulas, siue fundamento scriptas, coniecturaliter conuincent. sed tantum praeuidens, quod septem errones, Blas motiuum, uel alteratiuum concitaturi, unde sterilitates, frigora, calores, annonae caritates uel similia, necessario consequuntur, poterit sibi de necessariis prouidere, adcoque astrorum fluxu natis incommoditatibus obuiando & a posteriori quodammodo dominari. Hoc nomine Astrologus, non excedens meteori limites, a Sacris inter Sapientes refertur. Ut interim sileam de Copernica opinione, quae hodie suis non caret asseclis, & non parrae authoritatis, licet sub silentio premant suum consensum. Qua tamen semel erumpente, absque dubio, omnia phaenomena & praedictiones ruent. Quam tesseram si praedictiones astrologicae temerario ausu excesserint, nedum uanae sunt, ac coniecturales: Quarto, incertum est punctum natiuitatis. sed utraque Sacrorum pagina explosae, nomine Augurum caeli. Cumque astra singulo puncto uarient, Necessario omnis praedictio est incerta. Ego aliquando iunioribus annis deceptus, plurimum rribui astrorum significationibus: Adeo ut recte S. Ambrosius illas comparet telis aranearum, quae quidem muscis & culicibus, seipsas irretientibus, captandis inseruiunt, a robustiori uero animali, facillime diffringuntur. sed cum mihi satisfacere non possem, ut per notabilia accidentia nati, punctum natiuitatis inuenirem. Sic nempe hae praedictiones, credulos minusque firmatos in fide, tantum captant. ( 47 ) Quod autem in se sint uanae, & coniecturalibus regulis formatae, probo. Quod est plane necessarium, si ex astris illa accidentia procedant quomodolibet: Quia nituntur duplici fundamento, Nullo nempe, & falso. Ex parte nullitatis est. Quod uelint se ptem Planetis attribui figuram, inclinationes, fortitudinem, ingenium, fortunas, & mortem nati. ( 48 ) Cum Deus stellas tantum in signa, tempora, dies, & annos, non autem in causas praedictorum, destinauerit. Tandem ex parte magni Herois, descripsi accidentia sua, nimirum quod anno aetatis suae xruxor sex annorum ipsi esset nupta, equitis gradum nactus, peregre profectus usque in annum 19 in duello uulnus accepisset, femur dextrum, casu in rhaeda fractum sibi, adiunctis horis praecisis, cum plurimarum rerum obseruationibus. Adeoque si contradicant eiusmodi praedictiones, destinationi diuinae, eo ipso nullae sunt, & falsae. Secundo. Quia hactenus nondum inter Astrologos constat, de Schemate, siue ordine coelorum. Addita patria ubi natus, die 9or unii, & hora inter 7 & 10, ante meridiem anni 1604 adiui ipse peritissimos iudiciarios, dimissa quoque quaestione in alias regiones, cum pollicitatione 600 aureorum, qui punctum ( nobis notum ) natiuitatis ariolari, ex praefatis accidentibus posset. Uidelicet an Mercurius, & Uenus, ferantur orbibus singularibus infra Solem, iuxta Ptolemaeum, & omnes iudiciarios ueteres. An uero rotentur parius circulis, circumcirca Solem. Tandem nemo punctum uerum attigit, sed ille qui propius accessit, adhuc per septem puncta, super semihoram distabat inde. Quod nuper tubus opticus sic explorauit. Concidunt ergo Aphorismi praedictionum, illo fundamento nitentes, quod illi duo planetae semper sint Sole inseriores. Erant interim antesignani, qui negabant inter 7 & 10 horam tale punctum esse, per quod ciusmodi accidentia essent significata: sed quidem illud punctum reperiri, mox ante quintam mane. In rei tamen ueritate, natus erat Londini me praesente, septem punctis post horam nonam solarem, & non horologialem. Insigni deinceps ergo poenitentia, luxi meas credulitates. Deinde, si duo ex planetis, ( Uenus ) maximum praeter Solem sidus circum Solem feruntur, sintque tantae potestatis in ludiciis, & tam uicini nobis, saltem illae maculae, siue stellae in Sole, uel illi propinquissimae, erunt longe maioris authoritatis, ad refellendum omnes ueterum aphorismos. Porro de falsitate fundamenti praedictionum, clarius adhuc constat. ( 49 ) Siquidem ipsimet fatentur eccentricos suos, & c. esse Quocirca uel Sol languebit prae iniuria, uel male attribuuntur potestates elementorum fictitiae, in causas proprietatum stellarum, quibus proprium est, non mutare: sed dare Blas alteratiuum his inferioribus. mera figmenta, & pene impossibilia, ad saluandum suas theoricas. Quod sonat. In quo occurrunt multae falsitates. Ignorari coelorum orbes, & astrorum lationes. Nam inprimis, malum intra coelum, causatiue demergunt. 2. Terrae qualitates esse prauas. 3. Ignem inter corpora elementalia collocant. 4. Adeoque positis his absurdis figmentis, non mirum, consequi plura iis affinia. Non astra, non saltem quoque duo elementa, quae Deus fecerat, erant bona. 5. Noui remedium, quo foetus alio qui per diem & horas in partu staret, eoque potu sumto, mox infra horae quadrantem, mulier parturit: Falso comparant stellas in proprietate causatiua, ad qualitates elementales. 6. sicque eluditur punctum natiuitatis, itemque Trutinas Hermetis de empsychosi; Falso ergo attribuunt stellis, causalem uim fortunae, ingenii, & c. ad primarum qualitatum relationem. hoc autem remedium, in iecore, & felle anguillae, siccatis & pulueratis, consistere scripsi alibifalsitas denique magis apparet. ( 50 ) Nam dicunt, Saturnum frigidum, & siccum melancholicum, ideo inuidum, & ad furta ac proditiones incitantem, plane malum, quia de natura terrae. ( 51 ) Quare cum in iudiciaria Astrologia tantae sint nuditates, falsitates, uanitates, & in summa non nisi coniecturae, meris mendacibus regulis suffultae, non est mirum, quod mille Artifex se illis immisceat, ut habeat nunc iterum suos quadringentos prophetas, uni Micheae oppositos. Martem uero, quia calidum & siccum ( non Solem ) malum esse, cholericum, bellatorem, homicidam & ferum, quia de natura elementi ignis. Quisquis ergo es Lector, meo exemplo, noli altum sapere. Coelum autem, tam situ, quam profunda ignorantiae nostrae caecitate, altum nemo addubitat. De aeris uero natura atque hilares iouem atque Uenerem sanguineos, bonos, pro ut Lunam atque Mercurium frigidos, & humidos de natura aquae & phlegmatis. Adeoque & ideo mediocres. Quapropter certe nolui inquirere coelestia arcana, qui terrestria, ne pusillum quidem noui. Sin autem ultro Deus reuelet, canta ipsi gratias corde grato. Soli uero calidissimo, mediocritas competit, non humor nec elementum. Certus nil reuelaturum, nisi quod ad sui gloriam, & hominum usumfructum spectauerit; Plura de Epidemicis, tractatu de Peste scripsi. Formarum Ortus 1. Probatur uis aliqualiter sensitiua in mineralibus. 22. Abusiue docent Scholae, ortum formarum e Coelo esse. 2. Fides Authoris. 3. Probatur. 4. Istos heroes ambos, seduxit paganicus error, in quinque absurda. 23. Quid deceperit Scholas. Itemque scienter didicissent nouem notabilia. 24. S. Error circa patrantia lumina Solis. 6. Inconstantia Scholarum. 7. Ignem nec substantiam esse, nec Accidens. 25. Propositionis demonstratio. 26. Tandem maluere, formas oriri ex potentia materiae, non autem ex patrante lumine Coelorum. 8. Probatio subsumti per mechanicam. 27. Opinio S. Thomae refutatur. 9. Eiusdem contradictio. 10. Lumen migrare de subiecto in subiectum. 28. Quid flamma. 29. Opinio Scote refutatur. 11. Probatur definitio per mechanicam. 30. Scholae aliorum hebes dogma refutatur 12. Incipiens Atheismus. 13. Ignis est mors artificialis positiua. 31. Theses aliquot, ignis naturam docentes. 32. Concludunt Scholae contra seipsas. 14. Optime sensit Augustinus. 15. Conclusio e praemissis, & thesibus. 33. Scholae quoties cespitant, facile ambiguitate mutant. 16. Demonstratio Mathematica. 34. Theses Authoris septem. 17. Scholae sibi contradicunt respondendo. 35. Probationes insuper aliquot. 36. Quantum creatura ad productionem formae tribuat. 18. Scholae sibi implicant. 37. Contradicunt sacris. 38. Quale sit semen foecundum. 19. Igniculus uitalis quis. 39. Progressus seminis, ad optatum lumen 20. Mineralium similes fluxus. 21. Solare lumen, qui differat a lunari. 40. Solare lumen, plane mutatur in stellis. 41. Duo luminaria magna, respondent duobus elementis primariis. 96. Cur luna, etsi aliis stellis minor, dicatur luminare magnum. 42. Luna, luce nocturna regit noctes, etiam dum solem comitatur super horizontem oppositum. 43. Lumen trahitur in silicem, extra corpus luminosum Solis, & conseruatur aliquamdiu in tenebris. 97. Luna, nedum est speculum recipiens, & reflectens. 44. Probatur ipsi lumen proprium. 45. Blas frigidum lunae, est de proprietate proprii luminis sui. 46. Demonstrationes super illo lumine. 47. Differentia radierum Solis & Lunae. 48. Usus anhelitus, ueteribus assignatus, fallax. ( 1 ) Gentilitas usque perseuerat nobiscum, quod in Scholis edocti, etiamnum credamus, totam sublunarium Differunt regere diem & noctem, separare lumen a tenebris, & diem separare a necte. 49. moderationem, & Luna per mutuatum a Sole lumen, non regit noctem. 50. Animalia noctiuaga, quomodo perfetis cernant sub densissimis tenebris. 51. Non emittunt lumen extra se. 52. Quid sint tenebrae tangibiles, & exteriores in superlatiuo. 53. Cur mali spiritus, opaca nocte lubentius tumultuentur. 54. uicissitudinem, pendere ex certo ( id est, innominato, incognito, coniecturali, & incerto ) coelorum motu, astrorum situ, lumine & aspectu. Historia Noctambulonis. 55. Uulnus difficile curatur, si radius lunae illuxerit. 56. Excrescentias curat lumen lunare. 57. Non considerantes ex opposito, donum multiplicationis aut generationis, effusum, ante natas stellas: Rana tota, per lunare Blas, & frigus, redit in Cristallinam nucilaginem. 58. Commendatur gluten de Aquatico. 59. Quare luna respiciat plantationes. 60. Cur effodiantur, & decerpantur plantae ante Solis ortum. 61. Sufficere duo luminaria magna. 62. Germinandi modus, & progressus. 63. Tandem nitens fulgur in Archeo. 64. atque eatenus, frustraneam quodammodo fore benedictionem generationis, & uicissitudinum inde sequentium, si totalis gubernatio inferiorum esset coelestis, uerumque imo foret, Quod homo hominem generet & Sol. Foecunditas mineralium unde. 65. Splendor, non est ipsa forma, ut neque candelae splendor, est forma flummae. 66. Protoplastus enim ex limo factus, & inspiratione diuini flatus, est animatus: Natura, per se, nec continet, nec attingit formam. 67. Progressus in brutis calidis. 68. Quadruplex rerum forma. 69. Nuliam substantiam iure esse annihilabilem. 70. Coelos uero, nec esse, nec mores, nec scientiam, nec fortunas conferre, satis iam supra probaui. Scholae suam impugnant doctrinam per axioma. 71. Nunc porro, nec quidem uitam, nec formam dare posse, probabo. Mysterium creationis humanae. 72. Plures luminum species, quam rerum naterialium. 73. Splendor seminuns, ut differt a Lumine formali. 74. Enimyero sic haec olim infatuarunt dogmata Scholarum: Lumen formale, toto genere distat ab igne. 75. Potestas condendi formas, infinitae est Sapientiae, & potestatis. 76. quod inter Christianos creditum steterit, ipsam mentem immortalem, e semine humano, & coelorum influxu, naturaliter produci: Qualiter mens penetrat alias formas, iuxta & suam sensitiuam. 77. & quamquam id Ecclesia uetuerit: Proprietates innascuntur a contastu formali. 78. Deus tanget, & penetrat omnes formas: a nulla autem contingitur, nisi a mente bona. 79. Innocentiae Aristotelis, sunt blasphemiae Christianorum. 80. Animam, nil destructiue pati a caducis. 81. Sen¬ satiui in nobis, non est specifica bruti. 82. Quomodo sensitiua determinetur a mente. 83. Uegetans forma in brute, non est de specie plantarum. 84. Ignis fit igne calidior. 85. Anima uegetabilis, uitalis quidem, at non proprie dicenda est uiuens. 86. Functiones unius animae exstinguuntur, illaesis alterius. 87. Scholae attamen, gentilium erroribus etiamnum imbutae, docent, praeter mentem humanam, omnes omnium formas, essentias, origines, & consequenter uitam, inclinationes, proprietatumque perfectiones, proprietates, & fortunas nostras, e siderum motu, lumine, ( & forte insuper influentia ) proficisci. Ast longe aliud credo. Archei discrimina. 88. Solare Lumen in aue, & quadrupede; lunare uero, in pisce. 89. Scholae ignorant simplicium gradus, quamdiu luminum formalium potestates. 90. ( 2 ) Profiteor nempe illum, qui solo uerbulo beneplaciti, uni uersum ex nihilo fecit, esse omnia in omnibus, & hodie quoque cunctorum uiam, originem, uitam, & perfectionem. Ignis Gehennae separat ens Archeale. 91. Deceptus Quercetanus in glacie. 92. Paracelsi error in gradibus simplicium. 93. Solis lumen, non est constitutitum entis. 54. Semina Solarium, & lucarium, uisu distinguuntur. 95. Adeo ut quamquam causae secundae, sint & operentur, tanquam causae partiales, motuum directiones, & dispositiones omnes, ad generationem necessarias. ne indagando, per species, fatigarentur & aliquid reperirent, quod illas, ex possessione putatae notitiae, cogeret recedere. Quod proinde nihilo magis, omnipotens suum honorem ulli tribuet creaturae. Quin semper, ut causa totalis maneat, iugis rerum Parens, naturae conditor & Rector, creando perseuerans. Intelligere inquam non potuerunt, Solis lumen, quin simul & formarum omnium essentialium, crederent esse creatorem. ( 6 ) Sed in palestra cespitant, ca6. dunt, & inconstantes aufugiunt. Profiteor itaque, quod sicut in initio sine ipso factum est nihil. Ita & hodie, formae cuiusuis creatio, sit res ex nihilo, per ipsum eundem facta. Nam cum unam formam essentialem ignis putarent generari immediate a calore, putredine, frictione: Quod non solum dico, pro materia, semel olim creata: sed & de formis quibuslibet. & iam sumi de alio lumine, absque coelorum respectu, cooperationeque, palinodiam cecinere: Quod sicut forma est rei quoddam uelut lumen, & istius luminis apex: ita nemo formas rerum patret, nisi Pater luminum, qui omnia dat omnibus, nec longe abest ab unoquoque creato. coelos, suamque priorem opinionem oppugnarunt, & ab his, formarum creationem repetendam uolunt, quam tamen liberaliter, atque creduliter, ipsis subinde cedunt, incertae, cuinam Authori, formarum natiuitas debeatur. Nec credam, coelos ex nihilo condere rerum formas naturales, aut rerum semina animasue dare, quas nullo modo habent. Quia fides, simul & religio me docent: Quocirca, cum ignem de igne sumi cernerent, adeoque in opiecto cremabili esse potentialiter ignem. Deum esse & hodie rerum immediatum principium, ubique praesens, operans omnem omnium perfectionem. ( 7 ) Confestim quoque eodem iure, semina cuncta, continere potentialem formam, atque eatenus scilicet, quod actualis forma tandem ducatur, atque procreetur ex potentiali dispositione, quam uocant materiae ( ac ridiculam sane ) potentiam. Ideoque quidquid uspiam est essentialiter, id totum, quantum est, potest, scit, atque habet, debere Deo. ( 3 ) Etenim creatio respicit & dicit habitudinem, ad rem exsistentem in perfectione: rei autem perfectio est sua cuiusque interna essentialis forma. Initio enim sunt arbitratae, cunctorum seminum generationibus, idem euenire, quod iam in lumine, & igne expertae fuerant. Ergo eius immediata origo, non aliunde, quam ex creatione esse potest. Mordicus itaque astruere coeperunt deinceps, quod omnis substanlis forma ( ego uero, essentialem formam, rebus quibus libet concedo: Atque ideo, immediate ex unico rerum Creatore ineffabili. ( 4 ) Scholae ergo, oppositum sentientes, deceptae sunt, cum cernerent lumen, per se, facere uerum ignem trans uitrum. substantialem tamen, nulli, nisi homini, propter mentem immortalem ) siue actus educeretur sine medio, e potentia materiae. Lumen inquam, putarunt accidens: Id est, a Solis crearetur dispositionibus. materiae ( quod est dicere ) accidentibus. Ignem uero esse substantiam, atque in utroque putantes cespitarunt. Utque ex cerebro, haec illarum scientia parta erat; tanquam Minerua Iouis filia: fuit quoque pro subiecto inhaerentiae anxia, inconstans, sine sensu, atque in uarias mox se¬ ctas discissa. ( 5 ) Ideoque ad lumen naturale Solis caecutientes, tanquam ad substantiae ignis creatorem confugiunt, retrocedendo dubitantes, An coelum, adhuc formam ignis conderet, an uero aliud quod uis lumen artificiale, in hoc opere aequiualens? ( 8 ) Ac inprimis quidem S. Thomas. Docet, " Accidentia, reuera quidem, generare substantiam: sed id tantum, respectu substantialis formae, cuius sunt instrumenta. Etenim semper ista perennat Scholarum ignauia, quod nacto exemplo ( erroneo & putaticio ) confestim ad generalitatem sint lapsae: " Inprimis, hic S. Thomas suum deserit Aristotelem, uultque causam efficientem esse internam, e sinu formae labentem, dependentem, & hactenus eius prolificatricem efficientem. 2. Dicit haec implicantia. ( 9 ) " Una forma substantialis, non facit alteram, ex seipsa: Uidetur itaque iuxta D. Thomam, quod accidentia, ut instrumenta formae, essent uelut canales instrumentales, per quos forma generantis, spiraret formam in generatum, si materia huius prius, per alia accidentia, sit bene disposita. Atqui tunc generatio formae immediata, non competeret accidentibus. sed eius accidentia id reuera faciunt. " Item, " Accidentia, ex seipsis reuera non faciunt formas substantiales: sed est uirtus substantialium formarum, quarum instrumenta duntaxat sunt ipsa accidentia. " Siue ut alibi dicit. Quod Accidentia, sint proprietates formarum substantialium, & quidquid operantur, id uirtute formarum fieri. Ut sane accidentia nunquam sub Intellectu instrumenti, sunt productiua substantialia. ( 10 ) Scotus uero, iisdem insistens delusionibus, ex productione Ignis desumtis, declarat " Accidentia, nullo modo generare sormas substantiales, sed unam formam substantialem, re uera actualiter producere ex seipsa alteram. " Hic sermo, saltem coelo & Soli, demit generationem formarum. At sane pace tanti uiri, non est in rebus naturae, prout est in negotiis humanis, ubi ludex, uel Sacerdos, operatur nomine officii, & non ut Ioannes. Eiusmodi enim respectus, natura ignorat, iisque lubens huc usque caruit. Secundo facit omne semen, actu animatum, uita & forma dotatum substantiali, cum delirante Thoma Fieno Medico Louaniense. Penes eam res enim quaeque agit, id quod agit, sine relatione authorizationis. Accidens nempe, agit quantum, & quale est in seipso: non autem quatenus ex commissione eius, cuius est organum. ( 11 ) Tertius est, qui tenet propria uirtute, & sine concursu formae substantialis accidentia, immediate producere formam substantialem. Natura quippe, ignara est substitutionum, omnisque fallaciae luris. Res enim operatur, quantum quaeque potest, absque diplomate. Hic enim ( ut dixi ) ab ignis, & luminis praesentia maxime occaecatus, instar uespertilionum, cogitur sateri magnae benedictionis solemne mandatum: " Crescite, & multiplicamini. " datum solis accidentibus. Alii enim instar Africae, semper noua monstra ex scientiae humanae praesumtione, adferunt. Quid enim ad effectum productionis formarum attinet, accidentia agere in quantum sunt organa formae substantialis, uel alio respectu, si interim formae essentiales, reuera & actualiter constituantur ab ipsis accidentibus? Adeo tametsi praecedentes opiniones essent absurdae. Hi tamen adhuc, superlatiue absurdiora heic statuunt. At sane instrumentum, etsi in Mathesi aliquid generet, nullo tamen intellectu uero, est generans in natura, co quod sit rei generatae, & singulariter eius formae externum, nec quidem continens Idaeam essentialem formae, multo minus Archeum eius. Enimuero si natura requirat ( ut Physici supponunt ) seminalem quandam successionem, & continentiam unius fluxus, ab altero, uelut principio consubstantiali, & coniuncto, cum principiato. Siquidem Accidentia, quatenus procedunt a generante ad intentionem generandi, debent continere quidditatem atque proprietates seminales, ad generationem requisitas: Quomodo erga poterunt accidentia, quocunque modo accepta, procreare aut continere formam substantialem? quibus accidentia, ut talia sunt orbata. fatentur sormam quamlibet, esse internam rei perfectionem, essentiam, substantiam ac originem accidentium sui concreti; Eo quod ad summum, sint tantum media dispositiya materiae, ad suscipiendam formam, non autem ad procreandam eam. Attamen uolunt illam nasci, produci, & uelut ex nihilo creari, ab accidentibus, tanquam dependentiis formae essentialis, sui praedecessoris. Atqui cum omnia naturalia, producant sui simile in specie. & quo contactu, calor tanget formam, ut hanc in altero obiecto generali, de participatione sui esse, producat? Sequitur ergo, quod uelint formam essentialem, eiusdem esse speciei, cum formis accidentalibus. ( 13 ) Siquidem apud Scholas, gentilitio errore imbutas, omnis forma substantiarum est substantia. Unde Christiani subsumere debent. Imoaccidentia, substantiis istam eripuisse praerogatiuam, quod accidentia producerent accidentia, atque insuper formas essentiales substantiarum. Quod coelum, ut neque accidentia dispositiua ad formam, possint condere ullam substantiam ex nihilo. Quod creatio substantiae, soli sit Creatori propria. Recte ergo sensit B. Augustinus: ( 14 ) " Si Deus in aeterna intelligentia species omnes contineat ( imo & indiuidua earum ) quomodo non cuncta conderet? An aliquorum Artifex esse nollet? Formae autem substantiales, uelut otio torpentes, feriarentur, ac suis uicariis accidentibus, totum negotii pondus tradidissent, ut falsificarent proprium suum, & Aristotelis axioma: " Quod omne agens, naturaliter natum sit producere sui simile. quorum efficiendorum artem, & scientiam, inessabiliter laudabilis mens eius haberet? " Idcirco quamquam semen contineat patrantis imaginem, Archeum sibi proprium, cum omnibus ad generationem requisitis: " Cum accidentia non solum accidentales, sed etiam substantiales formas, quasque docent esse etiam substantias, essent producendo. ( 12 ) Falsum itaque, & Atheismi aliquid continere uisum est mihi, axioma Scholarum. Quod omne agens, quod disponit ad formam, etiam det ipsam formam. Quoniam si substantia, praedicamento differat ab accidentibus: principia illorum non debent minus differre. attamen nisi essentiale esse formae, originaliter, totaliter, exemplariter, perfectiue, emanatiue, & immediate, penderet ex Deo, natura nunquam operaretur quicquam, ad acquirendum formam, quia potestate actiua plane careret, si orba esset respectu illo relatiuo. Principium nempe actiuum, motiuum, dispositiuum, & essentiale, generationum, est ipsa causa efficiens, & Archeus faber. Deus itaque gloriosus, tandem creat formas substantiarum. " Quorum ergo principia sunt genere & praedicamento di uersa, illorum effectus aeque distant: Itaque inprimis coelum uel astra, nullo intellectus modo, per motum, lumen, influentiam, concurrentiam, cooperationem, aut copulationem, producunt efficienter & immediate formas essentiales rerum. pro ut causae eaedem similes, sunt similes similibus causatis. " Sequitur autem a iam dictis. Quod calor, producat calorem, non ignem: Quae duntaxat tantum uidelicet nobis, " sunt in signa, tempora, dies, & annos ", quorumque munia nemini licet in nouas seruitutes compellere. multo longe minus formam pulli: Hierem. Non aliud denique quicquam praeter calorem. " Iuxta uias gentium nolite discere, & a signis Coeli nolite timere, " quae timent gentes. Si non signa, multo minus astra, quia non habent rationem causarum, nisi ut sint in tempora, dies, & annos. Nec potest Christianus, sine scelere, illis alia dare officia. Est nempe iuxta Greg: Quia cum causa efficiens sit interna, & de essentia causati ( quod postmodum contra Aristotelem demonstrabo ) ideo unum & idem non potest constitui a causis propinquis specie diuersis. Multoque minus toto praedicamento diuersis. Neque enim datur esse, sine proprietatibus essentialibus, ut nec agens, siue organo, & medio. " Terrae collata potestas ex se germinandi ", perinde ut & animalibus crescendi, & multiplicandi, quam coelo tribuere, nefas aestimo. ( 15 ) Sed Scholae facile recedunt a Coelo, ad accidentia dispositiua. Quo igitur medio, quaue demum proprietate, extra se, calor erit agens in productione formae, aut ullius substantiae? semel ac umbratiliter in se concepti, intendit uia omni sibi possibili, corpus organizare, ad receptionem illius luminis, & actionum, a lumine illo dependentium. Ego uero, contra, pro thesi pono! ( 16 ) Accidentia nec per se, neque ut sunt formarum organa, producere substantiarum formas: neque unius substantiae formam producere aliam. Cum generantis forma sit localiter extra semen. 2. Quorsum ergo desiderando anhelans, seipsam magis magisque accendit, ( hoc in typo metaphorico, est naturam per philautiae desiderium orare, quaerere, & pulsare ) curritque perfectissime, ut suscipiat istud lumen, formam, siue uitam. Terra quoque, licet potestatem germinandi, & foecundandi semina receperit, extra coeli seminis, aut alterius causae interuentum: non tamen est productiua, siue effectiua formarum. 3. Quam tandem non aliunde acquirit, nisi ab eo, qui uia est, ueritas, & lumen uitale. Suppono itaque Deum esse ueram, perfectam, & actualiter omnem omnium essentiam. 4. Esse autem quod res habent, est entis, siue ipsius creaturae: Non autem Deus. 5. Quorsum ergo, cum Archeus deuenerit, nec interim ultra progredi ualeat, sistiturque tandem formas, de manu Patris luminum recipit, postquam plene suis est functus muniis. Licet enim pro pignore, dono, feudo, uel talento, ens habeat suum esse, a Deo, dependenter: est tamen illis ex creatione proprium. 6. Haec sic dictat Christiana Philosophia, quae in animalibus, & plantis, fit facilis intellectu: Conuenit autem enti cum suo esse, ut aliquid agat, & operetur in sui propagationem, iuxta benedictionem: " Crescite, & multiplicamini. ( 20 ) Ast in lapidibus, mineralibus, metallis, adeoque in fructibus aquae non uitalibus, eadem accommodate sunt interpretanda. " Hinc nempe causae secundae habet. 7. Non enim, etsi haec familia non propaget ui seminis, nec extra se edat posteros, proinde deficit ens in ea, quod illam, ad destinatos maturitatis fines perducat. Deus ergo, ad generationem entis, concurrit ut causa uniuersalis, independens, totalis, essentialis, & efficienter efficiens: sed ens creatum concurrit, ut causa dependens, partialis, particularis, & dispositiue efficiens. Enimuero cum nihil uspiam semetipsum disponat, aut moueat, nisi semen sit: Quid autem ad formae productionem tribuat creatura; Nota. necesse est, quidquid generatur, Id habere intus dispositorem, qui in aura molli, aquosa, salsa, lutosa, & c. ( 17 ) Quod cum entia, ad generandum nihil habeant ex se; sedeat. sed ex mutuo & gratis cuncta possideant: Non quidem quod heic fluat, aut oberret per istam massam, perinde atque in brutis; aut quod proinde, in perpetuo succo habitet: fatentur eo ipso, Deum omnia operari, mediate, & immediate, sed animal non generat animal, at bene semen ad animal. Ea propter, non generat formam eius. sed aura est per totum incorporata, nec uarians ab indole fructus producti. ( 21 ) Imo in mineralium classe, iste dispositor est ferme uitalis, ac sensitiuus. Semen autem ad formam animalis, est tanquam Architectus disponens: non autem ut formae factor, Archeum quidem a generante mutuat: Quoniam Adepti Chymici, uniuoce tradunt, si semen lapidis Chrysopaei, semel in ouo illorum, fotum, postmodum infrigidetur tantillum, deinceps desperatum fore conceptum & progressum ad lapidem. non formam, imo nec lumen uitae, quo forma splendet. ( 18 ) Non est itaque initio generationis, Archeus adhuc luminosus: Id quod ouis auium cum sit simile, etiam proin sine uita sensitiua subsistere nequit. sed est aura, in quam forma, uita, uel anima sensitiua generantis, parumper nituit, donec sufficienter sui fulgoris sigillum aliquod umbratile impressisset. ( 19 ) Quae aura, auida splendoris, sensati in generante. Mirandum profecto, quod Scholae agnoscant materiam omnem secundam, fluere ex quadam uniuersali materia: non admittant tamen omnem uitam, siue omnes formas, immediate deriuare a uita primitiua, & actu omnium primo. Ergo accidens non producet substantiam ex se, cum hoc sit impossibile: Neque accidens, ex substantia faciat substantiam. Omnem nimirum rerum perfectionem, deriuare ex uni uersali superessentialique perfectionis essentia. Nam & quaestio non inculcat, quomodo e substantia fiat substantia. Sed quomodo accidens producat substantiam. Imo potius hodie derideant Platonem, cum suo deorum principio, & Auicennam cum Cholcodea Pantomorphe. Qui tamen longe uicinius ueritatem in hoc salutatunt, quam Christiani: Nam etsi operatio dispositiua & accidentalis intercurrat in productione rei substantialis: Non tamen ipsa substantiae productio, ullatenus accidens aspicit, tanquam sui principium productiuum. qui coelorum aspiratu, accidentium opera & dispositionum materialium fayore, ipsas rerum uitas, formas substantiales, quidditatesque produci astruunt. Propono caecitatem ratissimorum uirorum, sub lumine factam. ( 22 ) Putant enim ignem, substantiam, & lumen, tantum esse accidens. Porro cum Scholarum duo praecipui ductores, caecutientes, sub aspectu luminis & ignis, a uero deuii facti sint, opere pretium censui, me, ( 24 ) Pyrotechniae tyronem, demonstrasse, ignem nec substantiam, nec accidens esse: Bona fide credulitatis, in gentilium errores consenserunt, & seducti sunt in multas absurditates. 1. Coacti sunt, formas rerum negare absolute, esse lumina. 2. sed peculiarem, & separatam ab ambobus creaturam, quae sibi similem nusquam habet. Quod autem ignis culinarius non sit Substantia. Uitas, siue formas, atque lumina, locari inter substantias: cum inter accidens, & substantiam, medium ens non agnoscerent, 3. Materiam quamuis esse substantiam, substantem, & perennem; Siquidem elementalis nullus est, imo si esset, nullius foret usus ( ut suo ostendam loco ) Non enim possunt congredi quatuor elementa, ad compositionem corporum, quae mista creduntur. formas uero esse substantias priuatiuas, tamen annihilabiles instar accidentium. 4. Materiam mutuare suum esse substantiale, a forma non substante; sed annihilabili. 5. Quia non descendit substantia elementalis ignis, a tot mille leucis, ut se iungat comsociis elementis, in constitutionem mistorum illorum, idque raptim, statimque ad placitum seminum. Quod formae cedant materiae, in substando, & subsistendo. ( 23 ) Quas absurditates, retrospiciendo notassent, nisi creduli. 1. Nec ignis est proprium descendere, ut nec proprietas est aquae, uocare ad se ignem, pro mistura in futurum facienda. enim sciuissent solam mentem inter formas, esse substantiam. 2. alias autem formas mnes, esse de classe uitae, extra accidens & substantiam. 3. Quod impossibile sit unquam, materiam fieri accidens. 4. Sunt enim commistiones illae elementorum ethnicorum somnia, atque ridicula ludibria, quibus Scholae, absque controuersia hactenus se circumueniri passae sunt. Eoquod materia non sit annihilabilis. Quippe si prope lunam esset ignis elementalis; Quod impossibile sit, accidens mutari in substantiam. 6. ut uerus esset ignis, deberet habere easdem plane proprietates, quas habet culinarius: Quod accidens assumat gradus, non autem substantia. 7. uel hic saltem non esset ignis, & proprietates huius non essent essentialiter communes igni elementario. Quodque ideo accidens, utrimque graduatum, nequeat gradualitatem deponere, ut fiat substantia. 8. Quod etsi lumen reputetur accidens, nunquam faciet de se ignem, nisi ignis substantia esse desinat. 9. Coelestis enim, siue elementalis ignis, deberet consumere actu, atque habere alimentum, non quidem exterius circa se: sed intra se, penitus permistum: cum una pars ignis, tam nutriri deberet quam altera. Quod friuola sit quaestio, quomodo accidens faciat substantiam, cum praesupponat impossibile. Ignis ergo suas, & multas habet proprietates, & qualitater primas. Puta calorem & siccitatem. Imo nisi hoc enim sic contingeret, ignis aeri, tanquam alimento, uicinus, uorasset, atque consumsisset istud sui alimentum, ac interea, Ignis Coelo propinquus, alimento sine, periisset ante. Itemque alias, ut est uis separandi, destruendi, comburendi, faciendi ex non uitro, uitrum, promouendi, maturandi, & tc. Tertio inest igni lumen, tanquam proprietas ipsi magis intima, & formalis. Primae autem & secundae praedictarum qualitatum in igne, sunt mera accidentia, in se separatim distincta ab igne, quarum uidelicet subiectum inhaesionis sit ignis ipse. Ridiculum quoque ostendi suo loco, acrem fore ignis illius alimentum, coque, adhuc concesso defuisse dudum omnem acrem, ignem non posse ex aere excrementum facere, nec aliquid purius, simplicius, prius, aut subtilius Quinimo, si ex aere ignem faceret, nec deinceps sit elementum igni uicinum, quod ex igne demum producat aliud: Lumen uero parum ab igne in essentia differt, quamquam in penetratione congressuque formali gradum accipiat lumen, ad entitatem ignis requisitum. Necessario iam dudum non esset amplius aer, sed quidquid esset acreae formae, tantum ignis esset. Itaque ostendam, ignem non esse substantiam aut materiam: attamen est subiectum inhaesionis illorum accidentium, siue suarum proprietatum praesatarum. Est ignis proinde quoddam ens uerum, subsistensque, quod tamen ut non est substantia; ita neque est accidens: Uel, si ignis elementalis non debeat nutriri, licet qualitates habeat maximopere uorantes, deberent saltem Scholae ostendisse, cur ignis minus alatur, aut uicinum sibi hospitem in se conuertat, quam reliqua id elementa agere supponunt. sed creatura neutra a Domino in hominum usus destinata, & subter nutum eiusdem data. Itemque cur ignis culinae, hanc alimoniae, pro sui sustentatione, uel intercidentia, necessitatem adiunctam habeat, cum uerus sit ignis, atque eadem orbetur ipsum primarium elementum. Admiror saltem, quod rem tam obuiam, hactenus Scholae non agnouerint, non inspexerint, non indagarint: ignis. sed elementum esse, crediderint, & ignis solo obtuitu, quartum elementum finxerint, totque absurditatibus eius subsistentiam fulciuerint. Non considerarunt enim, quod ignis uerus stet in lubitu Artificis, & ad suos usus ducatur, remittatur, & intendatur. Suscitat enim pro nutu suo, ignem e rebus, quibus uirtualiter inest: Nec semel saltem attenderint, si summus calor esset ignis: neque etiam ex omnibus promiscue. Ille calor haberet in se complicata caetera ignis accidentia, ac proinde calor ignis desineret esse simplex. Alioquin homo esset ignis creator, qui duntaxat est excitator eius. Porro uoco accidentia, omnes rerum proprietates, potestates, & qualitates. Entia uero, quae in se habent ciusmodi qualitates, praeter suum esse, non sunt accidentia: Ignorantia ergo ignis, quodque S. Thomas, & Scotus subscripserint paganorum inuentis ludicris, causam errorum dedit initio capitis descriptorum. sed horum origo, uel hospitium. Sic calor ignis, est eius proprietas, & accidens: Neque ignis est magis calor, quam ignis est siccitas: ( 25 ) Propositio ergo mea est, quod omnes formae substantiarum, ( demta anima humana ) Item ignis, lux, locus, magnale, uita, etc. ut nec siccitas est calor. sint creaturae neutrae, inter substantiam & accidens. De Magnali enim partim limite deuacuo tractaui. Cumque horum sit distincta dualitas, non possunt illa duo esse simul in igne, ut huius sint immedia ta essentia. Propositionem meam autem sic probo. Quia sunt actualiter aliquid, & ens: Sed ignis differt sic ab utroque, ut recte negari possit ignem esse calorem, uel esse siccitatem. Item agunt, habentque organa, & proprietates: non sunt tamen substantiae, ut neque Accidentia. Idque loquendo absolute, & sine ulla relatione, sic est uerum. Ergo creaturae neutrae. Quae pro instituto tantiparadoxi, liberalius explanari desiderantur. Ergo repertus est merus actualis ignis, qui aliud nil est, quam merum lumen actuale connexum. ( 26 ) Quocirca uitrum, quod omnes conceptos luminis solaris radios transmittit, atque in punctum coni, in aere colligit: Ergo omnis prorsus ignis, est essentialiter, nil nisi lumen. Nec putationi locus est. Quod lumen in sui connexione, fiat compositum, a seipso non connexo diuersum: docet, quod hoc unitum lumen, sit uerus & actualis ignis, nequicquam tamen a seipso lumine diuersus, quam sola congregatione. eo enim attruderemur propter solam differentiam ignis, nutritione indigentis, eamque respuentis. Sed lumen non est substantia, iuxta Scholas: Quapropter penitius introspiciendo. Profecto culinarius ignis nullo modo nutritur. ergo neque ignis iste, Quin etiam ignis ille in aere, non est diuersus ab eo, qui in flamma est. Nam quod habeat combustibile in flamma, in aere uero non, id igni est per accidens: prout est nutriri & non nutriri. Probatur maior, quod sit uerus ignis. Nutritio namque in se, & propter se, conuertit comestibile, ut illud propter sui subsisten iam uel augmentum conuertat quod assumit. Id enim igni non accidit, qui tantum agit ob necessarios fines suae destinationis. Quia omnia agit, per modum ignis, calefaciendo, siccando, accendendo, cremando, liquando, & c. habetque eadem media, atque proprietates, quas habet uerus ignis: Qui sunt separare heterogenea separabilia, commutare per flammam, quaeque alioqui si non accendantur, duntaxat separat. nullum uero accidens agit per alia media, aut proprietates alias, extra se: Sin autem ignis aere opus habeat, ne suffocetur. Atqui lumen connexum, est agens, per proprietates, & media alia, extra se. Quippe luminis est proprium, tantum illuminare. Ergo lumen, non est Accidens. Id sane inprimis non fit, ut alatur aere, aut eodem sustentetur, aut aliquatenus aerem in se conuertat, sed solummodo ut explodat suas fuligines in aerem, quas inflammando combustibile parauit. Nec refert etsi collectum in cono lumen, uiuat absque alimonia: quia sat est, quod lumen Solis aut flammae, istud lumen in cono sustentet, absque corporali alio cibo. Nusquam autem inuenitur ignis, qui unquam aliquid de corpore cremabili appropriauerit sibi, eoque sit alitus uel auctus, quod tamen Scholae hucusque absque ulla controuersia putarunt. Adeoque in in cono uiuat & subsistat, eodem Solis, aut flammae priuilegio. Equidem ali uel non, est accidentarium, & posterius ad esse: Nimirum ignem necessario uesci, nedum lignis, carbonibus; sed & aere, adeoque duplici cibo ali, semper necessario. adeoque quaestio nutrimenti, impertinens est in quaestione an sit. Quia infra patebit, radios in connexo cono, seruare adhuc impermistam sui proprietatem & essentiam. In puncto coni ergo, est uerus ignis, cum omnibus suis proprietatibus, parum autem supra, uel infra conum, lumen est saltem, nec amplius comburens ignis. Denique si connexio mutaret esse luminis, equidem a cono progrediens, non esset simile sibi, dum ad conum tenderet. Atqui cum eadem res nequeat esse uno in loco, substantia, in altero uero accidens: Ideoque hic notandum, quod lumen insit immediate loco, non autem aeri, uel medio. & iam sit repertus ignis, qui nil aliud est, quam merum lumen connexum. ( 27 ) Denique nedum radii proficiscantur recta linea, a luce in obiectum: Ergo iam est reperta creatura, quae non est substantia, neque accidens. Cum unius & eiusdem rei, nequeant esse, essentiae tota praedicamento diuersae. uerum etiam lateraliter, & oblique colligantur, & congrediantur, migrentque de subiecto in subiectum: siue locum supposueris, siue aerem. Quibus tandem in aere consumtis & enectis, redit istud Gas in elementum aquae. 3. Ex " fructibus ergo & operibus cognoscetis eos ". Quod omnis forma essentialis sit ad esse rei, cui per se inest. Id est, opera ignis, probant ignem uerum. Quodque ignis destruat etiam fumum pinguem, uel carbonem, quos inflammat, conuertitque in Gas siluestre ( de quo suo loco. ) 4. Sunt autem illa, calor, exsiccatio, uaporum excitatio, & exhalationum, combustio, liquatio, accensio, siue alterius de se ignis productio, generatio sui similis, cum illuminatione. ( 28 ) Flamma quidem est exhalationis pinguis, fumus accensus & illuminatus, esto: Quod omnis forma essentialis, ita uniatur suae materiae, quod semel inde separata, per extinctionem, uel ablationem, non redeat amplius ad eundem habitum, siue actum formalem. Quod in igne, non ita contingit. 5. sed quatenus flamma est talis & uerus ignis, non est alia materia accensa, & nondum accensa; Quod omnis superueniens forma, sit impatiens alterius formae totalis. nec a seipsa differt, nisi quod unitum in centro lumen, pingui exhalationi superuenerit. Quod idem est. atque esse inflammatum. Metallum uero, uel aliud corpus fixum, ignitum, ablata ignis candescentis praesentia, redit semper in statum pristinum. 6. ( 29 ) Ponantur duae candelae, quae prius dudum arserint, una quidem spitamo inferior altera. superior autem sit parum obliquo situ: Quod omnis forma substantiae habeat specificam materiam, in qua est: tum ex suffletur flamma candelae inferioris. Ignis uero habet lignum, ceram, nauam, & tot subiecta, quot sunt species ignificabiles. 7. Quod omnis forma substantialis, tandem emergat in materia, per praeuium semen disposita. Ignis uero caret semine, imo si quae sint absumit. 8. Cuius sumus, simul atque tetigerit flammam superioris candelae, ecce sumus ascendens illuminatur, comburitur in Gas fuliginosum, & descendit flamma per sumum, usque in lychnium fumigans. Quod formae substantiarum non habeant gradus: Est nimirum ibi productio noui entis, ignis nimirum, flammae, siue luminis connexi. Ignis autem per solles gradum admittat. Non tamen est nouae alicuius materiae, aut substantiae procreatio. ( 32 ) E quibus concludo, quod ignis non sit substantia, nec forma essentialis substantiarum: sed rerum positiua mors, & destructor, creatura singularis, nulli alteri secunda. ( 33 ) Unde sic ad demonstrandum procedo. ( 31 ) Est nempe ignis, mors artificialis, positiua, non autem priuatiua, plus quam accidens & minus quam substantia. Indubium est, quin carbo sit longe porosior ferro, minusque solidi habeat, sed tamen ferrum ignitum plus urit carbone. Ergo necessario, ferrum plus de igne continet, in materia & forma; Quod cum Scholae adhuc ignorent, amplius declarandum, tam quia paradoxon est, spectetque ad formarum cognitionem, quam quod ex eius inscitia, grauissimi errores in rem medecam irrepserint. sed consequens est falsum. ( 31 ) Quare, ut ignis heteroclitam naturam edoceam, aliquot theses supponam. 1. Ergo ignis non est compositum substantiale, constans ex materia & forma ignis: quia alias, si qua substantia esset igni propria, penetraret dimensiones, corporis ferri. ( 34 ) Scholae ad hoc, contra se respondent. Ignem in corpore phlegisto, ita uniri materiae inflammabili, ut illi sit instar sormae essentialis, cum tamen sit eiusdem destructor. 2. Quod materia inflammata, conuertatur in Gas fuliginosum, quod nondum aqua est; Nempe compactiorem ferro esse materiam, quam sit carboni; quia licet ignis consumserit uires seminales rei: atque eatenus potentius urere, quatenus ferrum pluris ignis capax. tamen permanent primae fermentales aliquot concreti notae. Id enim assumebam, ut hoc nempe argumentum traherem inde. Nimirum quod calor in igne tantum calefaciat, siccitas uero eius exsiccet, & nil aliud: Si ignis esset substantia, subsistens ex materia, & forma ignita, per modum alterius cuiusque substantiae; sic & potestas accensiua, illuminatiua accendit & illuminat; separatiua separat, destructi ua destruit, etc. necessario ferrum paucioris ignis capax esset, quam carbo, eo quod carbone ponderosius sit, & minores paucioresque poros habeat, quibus ignis hospitari possit. Quae cunctae proprietates, nedum generatae essent a forma ignis, in materia aliena ferri: sed etiam ibidem subsisterent, sine proprio subiecto inhaerentiae. Quod si ergo ferrum paucioris materiae ignis sit capax, minus urere deberet. Sed consequens est falsum: Quamobrem ignis in ferro ignito est uerus ignis. ergo & antecedens. Non substantia, ut neque accidens: sed creatura neutra, habens in se proprietates diuersas, Per modum entium substantialium. Nequeunt quippe duae materiae uel corpora, ut neque horum formae essentiales, totales, & ultimatae, in eodem loco & subiecto sese simul compati. ( 35 ) Hoc, inquam, si nouissent Scholae, sciuissent, lumen generare lumen & ignem, non quidem ut specie differentia: Quapropter ferrum & ignis ( si hic esset substantia ) non possent simul hospitari in eodem subiecto. At si euadere conentur Scholae, & dicant; sed sola unitione, dispersione, adeoque solo gradu diuersa. ferrum quidem ignescere, nequaquam tamen mutari in ignem, Respondeo: Nec proinde ulla relatione, accidens producere substantiam. Quidquid potitur omni proprietate ignis, est ignis: uel ignis non habet proprias, sed communes passiones, cum alio ente alterius speciei. Putant nimirum fumum pinguem, esse ignis materiam, flammam uero formam ignis, atque illa putatione, fingunt compositum, per modum aliorum. Sed obstant tot absurda, quot antea retuli. Proprietates autem ignis sunt, accendere, urere, separare heterogenea, liquefacere plumbum, stannum, ceram, ardere in materia combustibili, & consumere. ferrum itaque manens ferrum, suscipit in se uerum ignem, cum sua forma. Sed haec omnia ferrum ignitum potentius praestat quam carbo: Sic aer manens aer, suscipit in cono radiorum coeuntium, uerum ignem, cum forma & omnibus proprietatibus. ergo in ferro ignito est ignis, & tanto plus ignis, quo fortius urit carbone. Non potest autem ferrum, retinens formam pristinam ferri, simul informari a forma ignis: Denique, si ferrum ignitum non habeat in se ignem uerum, sed proprietates ignis absque igne: si forma ignis esset ullo modo substantialis. Illae ergo fuerunt introductae, & relictae in ferro per ignem. Id est, nisi forma ignis relinquat suam materiam, ut sit tantum forma assistens ferri: non autem informans. Neque enim aer, manens aer, potest simul esse etiam aliud corpus; Unde sequitur, formales proprietates ignis deseruisse propriam ignis formam, in qua erant ( puta in carbonibus, aut flamma ) & migrasse in substantiam ferri, a se alienam. ut unum, non potest esse duo, realiter distincta. Sed sodes, si ferrum non sit per sui totum, ignibile, carbo autem prorsus: Siquidem uolunt ignem non dici, nisi ut corpus inflammabile accensum. Adde his, quod si ignis sit substantia materialis: quid moueret ignem, ut deserta sui materia, migraret in corpus ferri, incapax ignis? quod substantia uitri ( quae nullos poros habere, docet subtilissimorum spirituum Chymicorum detentio ) & substantia ignis, se mutuo penetrarent, ad lubitum Artificis. ergo sane ferrum ignitur, estque capax ignis per totum, adeoque, ut partes densiores habet carbone, ita pluris ignis ipsum capax est: quod ipse Scholae penitus negant. Liquet ergo, ignem non esse materiam. Atqui praeter praefata absurda, comitatur aliud. Denique elementorum proprietas non est, caetera mox uorare, & consumere, ( ut alibi late docui. Siquidem per fidem credunt, primo dic lumen nec aliud secus image 3 creatum: ) Ignis uero machinatur destructionem rei, cui inest: creationem tamen non esse accidentium: quae nempe non sunt proprio nomine creaturae: sed creaturarum. ergo non est elementum, non materia, siue substantia: sed creatura destructiua, ac mors artificiis inseruiens, & ad magnos mortalium usus data. Denique, in principio creauit omnipotens elementa; Nemo unquam lumen inter substantias reposuit: lumen uero cum illis, non est creatum. Ergo neque pro elemento. ergo neque connexum lumen: Si ergo creatio luminis, non fuerit accidentis creatio, neque elementi, neque corporis; multo mihus corporis concreti. siquidem connecti, uel non, est accidentarium, quod ab accidentario ( ut putant ) entem, non generatur substantiale. Ergo lumen a Deo opifice, non fuit directum, ut sit substantia, uel accidens. Simplicitas esset quoque Scholarum, admittentium ( quam quam falso ) lumen simplex esse accidens, connexum uero esse substantiam. Lumen enim uitale principium ( non autem materia erat ) primo die, ut initium motiuum creatur: Cum connexio saltem gradum dicat, qui substantiis est alienus. cum illa tamen proprietate, ut quoties per sui connexionem in gradum surgeret, ignis urens fieret. Estque itaque ignis, creatus simul cum lumine. Maxime, quod radii, incono luminis connexi, ulterius in decussem prouecti, ad sui simplicitatem ac dispersionem redeant. Imo radii luminis, sunt quidem connexi in cono: Non est autem ignis aliquod accidens, quod alia accidentia, specie uaria, in se habeat, ( id enim repugnat accidentibus aliis. non tamen penitus uniuntur, nec penetrant se mutuo: sed singuli, seruant impermixtum sui esse. Finge planum uitrum circulare, una cuius medietas sit colorata; altera uero clara, instar crystalli non infectae. ) Non est etiam accidens accidentis, cum accidens a forma substantiali immediate fluat, ordinario, non autem ab unius accidentis forma, plura ac diuersa accidentia, ut prioris accidentis tributa. Pars clara uitri, sit ab A in C, & a C in B. sit uitrum coloratum. Dico ergo. Nequit nimirum unum accidens, esse subiectum inhaesionis, aliis & diuersis accidentibus. Quod radii ab A in C, erunt clari & luminosi, a C uero in D, erunt luminosi colorati. Caeterum ignis consistens in remissio gradu luminis, est plerumque uitae comes. Et omnes coibunt in cono F, eruntque rursus separati: Unito autem lumine, comburit uitalia. Artium uulcanus, humanis necessitatibus dicatus. nempe a F in G, erunt colorati, & ab G in D erunt luminosi, coloris expertes. Accelerat nempe maturitates, promouet semina ad fines, festinat quoque rerum separationes, quarum alioquin epilogum, uitae breuitas, sine graui incommodo, exspectare non posset. Hactenus enim aperit, docet recludere arcana, properare naturae operationes, saepe alioqui desides, somnolentas, & sepultas. Si ergo radiorum connexio, in cono F, ( ubi fuit ignis ) non est unitio sed tantum accidentaria, uelut in fascem compressio. Separat denique, expellitque superflua, submouet uirtute adiuncti fermenti, uitam rerum mediam, unde alacritates, & uirium augmenta. Ergo istud lumen Solare est in se mere igneum, in sola sui uero connexione ab igne, siue gradu completo, illius creaturae differens. Separat quoque purum ab impuro, pretiosum a uili, nocuum ab utili, & crudum a maturo, imo maturat ipsas cruditates. Denique in igne cespitarunt Scholae. Ignis dein praeparat artium organa, quibus uita nostra indiget. Siquidem lunare lumen, uitro transmissum, tantum abest, quod in cono ignem habeat, quod etiam frigidius sentiatur, caete ro ambiente in cono. ( 41 ) Itaque appello ad tactum ludicem. Idque eo mirabilius, quod splendor Solis calidus, reflexus in speculo lunae, actu frigeat. Sit igitur Pater luminum, luminis Creator superexaltatus in secula, qui in Sole posuit tabernaculum, ut cunctis necessitatibus per lumen Solare soletur. ( 42 ) Creauit enim Omnipotens duo luminaria magna. Concludam iam ex praedictis 1. Quod ignis & lumen calidum, non differant, nisi per accidens. Ac licet stellae pleraeque sunt luna maiores, non tamen magnae reputantur; Connexione scilicet & gradu. 2. Quod radii luminares, se mutuo penetrent. 3. eo quod omnes illarum actiuitates, sub duobus luminaribus comprehendantur. ( 43 ) Creauit ergo illa 1. Quod penetrando, tamen seruent impermistam essentiam, ac proprietates. 4. Quod lumen sit primario, in loco: Ut separent diem a nocte. 2. Ut luceant super terram. 3. Ut diem ac noctem regerent. 4. ergo & ignis. 5. Ut maius diem regeret, & minus noctem. Quod lumen & ignis, penetrent medium. 6. Discimus tamen ex theoricis Planetarum lunam totidem horis, lucere super horizontem, de die, quot noctu. Quod corpus opacum, cum a lumine nequeat penetrari, a lumine primum afficiatur in sui superficie, haec dein calefacit subsequentes partes, usque ad superficiem oppositam. 7. Constituit tamen Omnipotens lunam, ut luceat, & solum regat in nocte. Quod calor intendatur per gradus, in obiecto, & singulo gradu, habeat singulares operationes. Cumque Creator nequeat errare, necesse est singularium noctium lumen atque moderamen totum, pendere a Luna, quantum dies a Sole dependet. S. Quod quidquid ignis afficit, sit ratione loci, quem occupat locatum, adeoque per accidens. Cum prima ignis intentio, sit illuminando calefacere. 9. ( 44 ) Luna ergo, creata est ad lucendum, tam in Coelo quam super terram, omnibus omnino noctibus. Quod tandem uictor ignis, superet difficultates, ab opaco corpore sibi interiectas. 10. Idcirco luna, non est tantum instar speculi recipientis, reflectentis lumen Solare, propriique luminis expers. ( 45 ) Licet enim o culus noster, nullum proprium in Luna lumen reperiat, parum esto. Plus fidei namque Scripture, quam oculis dandum, iuxta Textum: Quod ignis, cum immediate agat, ac primario agat in locum, cremet indifferenter omnia, sine respectu corporum in teriectorum, tanquam impedimenta remouens. 11. Sol obscurabitur, & luna non dabit lumen suum. Quod corpus opacum, fixum, ac resistens accensioni tandem illuminetur ab igne. 12. Aliunde haec ueritas mox apparebit. Inprimis constat per praefatam uitri mechanicam, lumen Solis unitum, fieri merum ignem, cum omni requisito. Quod ignis siue lumen connexum, reperiens combustibile, maneat in gradu connexitatis concentra tus, nec separentur radii luminares: eo quod propaget continuo nouum ignem, qui pergit consumendo; Deinde, quod idem Solis lumen, cadens super speculum glaciale lunae, feruoris sui proprietatem amittat, fiatque lumen frigidum. uetus autem ignis, indesinenter etiam perit, quamdius perseuerat ascensio. ( 46 ) Quod non fit, si ceciderit super glasciem, speculum, aquam; ( 39 ) Sub finem cuius, totum lumen perit, cum non habeat lucem unde illuminetur. parietem abum, & tc. Habet ergo luna uires, quibus alterat radios solares. ( 40 ) Quidquid ergo de uuito lumine hactenus est dictum, id de Solari duntaxat intelligo. Debetque istud frigidum Blas, esse de natura suiluminis, si inter agens & patiens debeat intercedere symbolum. Sed nunquam Solis lumen, regit noctem, ut nec lucet in nocte; Siquidem aliud obiectum frigidum, repercutiens Solis radios, non proinde hos mutet in frigidos. Non equidem calor, frigus, asperum, friabile, dulce, aut amarum agunt in lumen: ergo ut luna pariter suae satisdet destinationi, non potest unquam noctem regere, per mutuatum lumen a Sole. sed sola obiecta uisibilia, & opaca. ( 48 ) Quod satis apparet, saltem dum die, iuxta atque noctu, cum Sole currit. Luna ergo, ex se habet uim luminosam, quae ut talis, agit super calidum lumen, mutatque in proprietatem oppositam. Quid si Astrologus, futuros eclipsium colores praedicat, nonne colores illi, aliquid proprium lunae lumen spondent? Itaque si tum etiam, luna diuinae intentioni debeat satisfacere, necesse est, habeat & aliam omnino lucem, qua singulis noctibus luceat, noctemque regat atque longe alium, effundendi sui luminis modum, quam quo Solis lumen reflectit. Siquidem non ex medio, aut uaporibus coniiciuntur quod color, ex quantitate uaporum, praedici nequeat, in calculo suturae Eclipsis. Luna nimirum dimittit expansum lumen proprium, ultra non minus, quam citra hemispherium aeris, aquae, & terrae. Colores ergo delinquentis Lunae, sunto indicia proprii luminis. ( 47 ) Et in hoc, amborum luminarium radii differunt. Quorsum facit suppositio centri uniuersi, iuxta opinionem Tychonis. Quod Sol, recta per radios, feriat suum lumen: At luna nunquam respicit recta centrum mundi, siue terram: Ita tamen ut actio sui regiminis lucis, atque influentiae, potentius operetur in nocte, unde Sol abest. sed semper centrum suum eccentricum. Qui ut diem a nocte separet, proprietates lunares separare debet a suis, etiam luna ipsi est coniuncta. Etenim non nisi per accidens, respicit mundi centrum. Id est, cum est concentrica mundo. Probant id morbi lunares, qui sub noctem, etiam nouiluuii, exasperantur. Ideoque quoties est concentrica in plenilunio, & nouilunio, est Eclipsis. Adeoque transossa & medullas agit eorum, qui cubiculo clausi sunt. Quod non ita Soli est uernaculum. Caput ergo, & cauda draconis, sint nocturna puncta, in quibus tantum Sol directe opponitur lunae in diametro eccentrico. Ideo radii lunares, non recta terram feriunt; Ergo luna, subinde in oppositam sibi sphaerae partem, fortius influit, quam in suppositam. Hoc lumen, ueteribus ignotum influentia dictum. Ego uero malim reseruare sensum Sacrorum. sed diffunduntur in spatium eccentricum, adeoque influentialiter, sire per actionem regiminis ( de qua suo loco ) expandit suas uires, in noctem, siue nadir; Quod dicitur, lunam, ad luminandum noctu, perinde ut Sol lucet de die ( id est, noctibus singulis indifferenter ) esse creatam. siue illa comitetur Solem, siue uero ab hoc, elongetur tota diametro. Proprietas ergo est lunaris luminis, quod influentiam dixere, idque non est rem ab effectu; Ita est nempe lunae destinatio, quam exundationes maris confirmant, non minus sub latente luna, quam eiusdem plenitudine solitae. sed a causis nominasse. Alius itaque luminarium finis est, regere diem & noctem, alius denique separare lucem a tenebris, & alius, separare diem a nocte. Nec soloecismo imputanda est ista repetitio; ( 49 ) Uespertilio, glis, mus, bubo, & quaecunque in nocte, sub densissimis tenebris, eminus obiecta sua distinguunt, & celerrimos obiectorum motus notant, quos nostri sub meridie oculi uix obseruent; Siquidem, lucente Sole, uel luna reddente receptum Solis lumen, lux quidem sufficienter, a tenebris separatur: quorum licet quaedam glaucum nitorem prae se ferant, nequeat tamen illo nitore medium illuminare, ut per illum eminus perfecte cernant. Historiam huius ergo subnectam. In classibus literariis, mihi sodalis erat in cubiculo, honestis ciuibus ortus. ( 53 ) Hic clausis oculis, noctu plerumque surgebat & oberrabat; Ergo necesse est, densissima nocte & recluso antro, aliquod continuo lumen sit, cuius ergo eiusmodi animalia perfecte cernunt. clauem uero secum deferebat, seramque post se clausam, rediens aperiebat. Quod si nobis sit inperceptum, & tamen reuera exsistit, non mirum est, si lunae lumen proprium oculos fefellerit. Uespere itaque surgo & clauem clanculum subter puluinar abscondo; ( 50 ) Ut autem enotescat noctiuaga animalia, nullum extra oculos lumen mittere, quod sit illuminando medio, ad distincte noscendum obiectum eminus positum; Ille uero in somno surgens, abditam clauem ( uelut sibi uisam ) capit, & abit. Scquor illum arrepta tunica. atque adeo illa uidere, solius lunaris luminis ergo. Ille uero scandebat antiquum parietem, terminum Collegii, musco ac foeno obsitum. statuatur speculum inter oculum animalis, & obiectum suum, idque spissis sub tenebris: Arcus enim erat, quo trans flumen, sustinebat paries, murum horti uicini. Plenilunium erat & nox pruinosa. & sane ne minimum luminis in speculo reflexum inuenies. Ad spectaculum horrui, & prae frigore redii. Attamen si amplae aulae extremitate posueris candelam tenuem, in altera autem extremitate aulae sit foramen, per quod debile istud lumen in obscuram alteram transeat aulam, in cuius fine sit speculum; Sodalis uero mox reuertens, tam inhaesitanter, clauem in foramen claustri abdidit, quod uix ullus uidens, & sub meridiem aeque incunctanter id faceret. At mane omnium immemorerat. profecto istud debile lumen, radio flammae candelae illius directo uibratum, recipitur speculo, & apparebit. Attamen homini non sufficiens, ad discernendum aliquod obiectum. Palpebris enim clausis ambulones isti, clare sub densis tenebris uident, absque uertigine, securi scandunt, eo quod lunari lumine fruantur. ( 54 ) Saepe modicum uulnus curatu difficile fit, quod inflictum sit membro luna exsistente. Multo ergo minus oculorum nitor, cuius radius non cadit & apparet in speculo propinquo, aptus fuerit ad illustrandum medium, ut perfecte discernantur omnia. Sub linea aequinoctii, cito putrent omnia, non quidem ob caloris excessum ( qui alibi maior, & constantior subinde est: ( 51 ) Est namque subter terram, etiam media nocte, lumen, per quod plures oculi uident, In Sacris testatum, & per eiusmodi bruta proditum, quod nisi lunae suum debet ortum. siquidem sub linea, indies pluit aliquoties ) at bene ob lunae continuam propinquitatem, & teretem globifiguram, ( ut suo loco probabo. Proinde enim tenebrae tangibiles, quae nostras, quantumlibet densas, longe superarent, eo quod omni lunae auxilio priuatae essent. ) Si Homo, uel brutum, una saltem nocte, sub luna ( pleno namque ibi radio, icit uicina ) mortuum pernoctarit, sequenti mane, cadauer putrilagine diffluit. Neque mirum, tenebras suos habere gradus. Cuius occasione inter experimenta relatum est. Cum infernus exteriores, siue extremas habeat ( co quod Ebraismus superlatiuo careat ) absque lunae fauore. ( 55 ) Si quis Uerrucas, Melicerides, Nattas, similesque excrescentias, collecto in conum lunae lumine, per uitrum superradiet, donec frigus intro senserint: facile deinceps sua sponte euanescant. Forte enim spiritus abstracti, aliquid habent, quod ad uidendum respondeat oculis nostris, ut non totus per totum, quidquid est sui, uideat: Nec mirum id, quippe eiusmodi defectus, crescenti auscultant Lunae. Hinc etiam eius decremento facilius peritura. & horum spirituum aliquot nyctalopes, alii uero muti, uespertilioni similes, uelui sub sole caligent: ( 52 ) lubentius idcirco in opaca & media nocte suis apparent. Hactenus de Igne & lumine. Scio equidem, si luna super uulnus splenduerit, mox labra liuescere, ac sanationi resistere. Nunc de ortu formarum dicturus, repetam seminum massam, recipere in se, corporalem auram, Uulcanum, quem Archeum nomino. ( 61 ) Lignorum semina aliquot, siue nuclei uel oleum inse continent, ut amigdala, pineoli, pistacci, & multorum olerum semina: uel sunt farinacea, ut glandes, castaneae, & cerealia: ( 56 ) Denique si rana sub plenilunio atrocissimo hyemis Borea, effodiatur, abluatur, & baculo alligetur in agro, sequenti mane reperitur alba quae dam, ac transparens mucilago, liquatum tragacantum referens, & figuram ranae Istud enim non est frigoris opificium ( quod per se, tantum frigefacit, & occasionaliter glaciat ) plenilunium alias non requireretur. uel lacteam fundunt mucilaginem secundam. Quocirca transitum in materiam primam tribuo. Inhabitat omnibus quippe, Archeus sopitus, & coagulo seminum obdormiens, sua contentus sorte, quamdiu propaginis est incurius. ( 57 ) Porro ista prima ranae materia plurimum ualet in cancri medela, & a Paracelso uocatur sub aenigmate, gluten de aquatico. Ergo Sol prouocat fluxum seminum, ad terminum uitae ultimae. Ast ubi semel semen suum terrae concreditur, non potest non eius humorem imbibere, & turgidum fieri, situm dein contrahere, & mox fracidum fermentum arripere. Luna uero trahit in ad uersum ad materiam rei primam. ( 58 ) Etenim cum ideo luna, aquas, & altilia in succum Leffas trahat, proficua plantationis & stercorationis obseruatio, in lunam refertur. Qui odor & sapor, etsi fracidus, tamen in singulo fit specificus semine, alteratque ideo suo fermento acquisito proprium scminis saporem, & consequenter, inde in sui transmutationem disponitur. Noctu quoque plantas, non minus quam die proficere, ostendit fungorum & peponum familia. ( 59 ) Neque superstitiosa est plantarum, ante Solis ortum, collectio: non quidem quod natura noctu ferietur ab opere, instar serpentum: Etenim per fracedinem, natale istud humidum siue spermaticum, quam primum meditatur sui resolutionem, unde uapor quidam, dein & exhalatio. sed quod per noctem uberius nutritae ante Solis ortum, plena sint nutritione potitae. Luna ergo prae est nocti, tenebris, quieti, morti & aquis. Gas ( quae nimirum facile e putrentibus ascendit ) concitatur, oriturque ex illis, sub ista qualicunque putredine, calor, qualis palam fit in lignis sub terra fracescentibus, quaeque fungosam illico fuliginem extrudunt. Quatenus omnia ad mortem, quietem & aquam redeunt. Atque eatenus luna transitum ad transmutationem inducit. Aspicit nimirum & afficit primario, potius potestates seminales, quam earundem materiam. Quia ista fuligo caloris & corporis dissoluti Index, minatur heterogeneorum separationem, adeoque e seminalibus liquoribus, aura illa uitalis, licet profundius subinde conclusa, minatur eruptionem, prius tamen laxatis habenis, uagatur intus. Enimuero quia lunae lumen, potissimum seminalia retrotrahit ad uitam, siue materiam primam: Ideo aliquot Adepti, laborem Sophiae instituunt, cum lunae lumine. Iuxta illud: Sic recens madidumque foenum, insperata fecit aedium incendia: " Nox nocti indicat scientiam " quaerentibus. profecto caloris non remissi, sed in gradum surgentis indicia. ( 60 ) Sufficiunt itaque duo luminaria magna, ad omnes motus, & seminum progressiones, a prima in ultimam uitam, & uicissim. Aura itaque, moderatum semel calorem nacta, sensim Archei perfectionem meditatur, aspirat, & substitutam sibi corporis molem, prouocat ad dispositiones formarum impetratiuas. Et enim quia in usu fructum naturae, abunde sufficiunt, hinc stellas caeteras, in suas cohorte ascribunt. Ideoque duorum tantum maiortum Luminarium, Scriptura meminit. Porro progressus generationis in seminibus calidis, facilioris est conceptus. Quod iam autem de uegetabilibus, id apertius liquet in ouis piscium, uolatilium, atque reptilium, omniumque apertissime, in quadrupedum seminibus elucescit. Quippe calore mox fracescunt semina, exin Archeus illorum, facile splendorem mutuat, ut maioris luminis desponsatus heres. ( 62 ) Tandem itaque tenue, splendens, nitensque lumen, praefatam Archei auram accendit, sic ut inde uitalis fiat. ( 63 ) Porro ut mineralia, prolium substitutione, multiplicique propagine, non emaciantur, nec grauantur; Quia tamen in se, sui primordia continent, unde creuere, & sunt: Nondum enim contentus, acquisita uegetatrice suae speciei, ulterius anhelat, progrediturque ad compromissum suo semini lumen, sistitque, & quiescit, in anima sensitiua, ultra scandere non ualens. Idcirco fecunditate prolifica, licet non beentur: ( 67 ) Atqui prout in rerum, sistemate, quatuor saltem sunt gradus: sic quadruplex quoque illarum est forma. sunt tamen in sua monarchia, sui constitutiua, radicalia intus, & seminalia initia. Una quidem eorum est, quae uix ullam uitae manifestationem promittunt, ut Coelum, saxum, metallum, marcasita, sal, sulfur, liquores, terrae, Item uegetabilia effoeta, ossa arida, etc. Dixi iam in rerum seminibus, suscitari ex apta materia auram hanc dein, interni caloris foetu, susceptae fracedinis ergo, concipere calorem, atque tandem nitorem, ut in piscibus uel splendorem ( 64 ) ( ut in actualiter calidis ) non quidem quod ille splendor sit anima aut forma plantae, bruti, etc. Quorum forma est lumen quoddam materiale, forma continens, & tribuens rei esse, Ideoque & merito essentialis dicta est. Altera uero rerum series. Eouigore alimenti atque incrementi, mauiuitale initium, & animae charactealis. rem continere uidetur. ( esset enim alioqui cuiusque plantae eadem specie forma ) ueruntamen in ipso splendore est alia quidditas specifica, odore specifico praegnans, nec a splendore longe aliena, quae ipsum lumen determinat, ad hoc aliquid essentiale. Ut sunt plantae, quarum forma a praecedenti uarians, titulo uitae decora, ideo forma uitalis appellanda est. Adeo sane, ut quamuis splendor ille, ui solius naturae, excitetur, ( ut docent ligna putrida, salita, & salum ipsum ) nunquam tamen uitalis efficitur; Non quidem, quod sit eiusmodi forma anima uiuens, sed uitalis duntaxat, quatenus sensitiuae & uiuentis animae praeludia gestat. 3. Forma substantialis. 4. Tertia demum classis rerum, formam uiuentem, non per similitudinem; nisi per Creatorem, sibi addita specifica, cuiusddam luminis forma, quidditatis effectrice. sed uere motiuam; atque sensitiuam obtinet. Quae sola uidelicet, odorem, splendorem, omnesque proprietates aurae illuminatae, in sui unitatem simul trahit. Ideoque pariter dicitur forma substantialis, non quidem absoluto nomine substantia: Haec est nempe rei uita, siue formia, cuius supplementi defectu foetus in molam, monstrum, uel putredinem degenerat. sed substantialis duntaxat, quasi per modum abstractae cuiusdam spiritalis substantiae se gereret. Substantia formalis. Ac 4. Et quamuis adsit aura uitalis & splendor eius, accrescatque: Subtandem est quarta, atque unica instantia ter omnes, uere substantia: quia tamen deficit lumen formale, & uitale, trahens sub unitatem, proprietates & diuersitates subalternas; foetus corrumpitur, & mox putrescit. Ita soformala uocari debet substantia formalis, nunquam interitura, durationis infinitudine. Caeterum demonstraui lumen & ignem, creaturam esse neutram, inter substantiam & accidens. Idem hoc loco, de omni forma naturali, essentiali scilicet; Quapropter solus Pater luminum, formarum lumina, & luminum formas, immediate condit, " qui uitam & omnia, dat omnibus, nec longe abest ab unoquoque nostrum ". uitali: & substantiali, quatenus sunt de luminis prosapia, uenit intelligendum. ( 70 ) Mysterium inquam totum, ad fines, siue ad animam directum, manifestans animam hominis, nedum esse exlegem, unicamque inter formas caeteras, substantiam: Quod autem Angelus, & mens humana, sint substantiae formales, ac uere spirituales; illorum abstractus exsistendi modus arguit. Qui aliis formis denegatus est, quae per modum omnis luminis subsistunt, & intereunt. sed etiam, quod ex imparitate limi uel costae ad integram personam, cerneremus animam nostram, esse substantiam formalem, non quantam, sed mere spiritualem. ( 68 ) Unde colligo in Thesin nouam, pro Scholis. " Nullam substantiam esse annihilabilem, ui naturae, aut artis. Et quae, per modum uere substantis entis, quandoque abstracta, aeternum, ex dono creationis, deinceps permaneret. Est itaque omnis forma creata a Patre luminum in propriam speciem, estque lumen quoddam sui corporis: ( 71 ) Distinctae autem sunt formae, inter se, nedum luminis gradu; sed tota specie. " Absurdum mihi uisum semper fuit, quod materia in se imperfecta, sterilis, & impura esset aeterna deinceps a creatione, & quod formae, per mortem annihilabiles, essent substantiae uerae; Ideoque tot luminum species in natura, quot rerum. Substantiae inquam essent tanto uiuaciores materia, & tamen momentaneae. Cumque inter res etiam Angeli numerentur; sequitur longe plures esse luminum species, quam rerum materialium. Quare iam patet, quod ignis consideratio, per Physiologiam, reseret naturae ianuam, totamque illuminet Philosophiam, omnesque excluserit Pyrotechniae despectores. Considerabam olim, cum molestia. Sed merito rememorandum est, in seminum Archeo, nitorem, uel splendorem, adeoque lumini formali simile, aliquid contineri, quod materiam ducit ad fines speciei suae congruos: Si forma rei sit maxime & principalissime substantia, adcoque actus per quem materia sit hoc aliquid subsistens: longe tamen a formali lumine, istum splendorem recedere; siquidem ilico, immediate conditur a Patre luminum: Equidem forma principalissime subsistere, atque substare debebit, uel falsum est axioma. ( 69 ) " Per quod unum quodque est tale, illud ipsum est magis tale ". splendor uero procedit ex naturae gremio. ( 72 ) Est. que differentiae & dissimilitudinis amplitudo in hoc sita: Sed consequens, simul cum axiomate, est falsum. Quippe omnes animae belluarum, omnesque formae sunt caducae. Ergo & antecedens mihi falsum reputaui. quod inter, siue ad summum, splendor seminum sit effectus Archei fabri; lumen formale uero, sit causa, & actus uitalis. Creata nimirum uniuersa ex nihilo facta sunt, adeoque istius principii indolem seruant, atque ideo inprimis formae & esse rerum, redit sponte in pristinum nihil. Denique splendor differt ab Archeo, tanquam lumen a materia, adeoque totum splendoris esse, terminatur in splendendo: lumen autem formae, est ita ipsius quidditati annexum, quod sint formaliter unum, & idem, sola relatione distincta. Uerumtamen Deus hominem non immediate ex nihilo, sed ex limo terrae creauit, fuitque eius creatio ideo longe aliud, quam reliquorum. Adcoque etsi lumen formale luceat; tamen actus eius non in lucendo terminatur; sed in essentifica quidditate. ( 73 ) Ideoque nitor, atque splendor, sunt quidem gradum initia, ad lumen ignibile, & calores eius: Etenim omnipotens limum de terra sumsit, non quidem in pondere adaequatum homini, instar statuarii ( quippe ex unica costa, integrum corpus muliebre plasmauit ( ut manifestaret mysterium huius anomalae creationis, non esse per modum aliorum: ubi lumen formale toto genere a lumine ignibili differt, ideoque gradus nescit: sed substantiale, quo ad formam. sed species habet in sui formalitate distinctas, atque distinctiuas, tam in essentia specifica, quam in esse indiuiduo. Ideoque natura debet recipere distin¬ T 2 Quod si Deus aliquid immediate ageret, deberet & quoque pati reactionem. distinctiones specificas, a formali lumine, non ualens alioqui seipsum distinguere a seipsa, nisi per aliquid prius, quod actum distinctionis contineat. ( 78 ) Quodque Deus immaterialis utatur instrumentis immaterialibus, ut aliquid operetur aut agat. Ut neque seipsam per se perficere, nisi id recipiat ab aliquo priore, efficienter perficiente. Porro siquidem mens humana imaginem Dei proxime refert, immortalis, & ideo sit impassibilis, non potui mihi persuadere, quod legibus corporis coerceatur, sic ut ab hoc patiatur. Et cum formae res ipsas actiue distinguant, atque perficiant, consideratur in illis Potestas, praecognoscens a fine usque in finem, infinitae Sapientiae. Hoc est, scio, stante ualetudine; non raro turbari principes mentis potestates. Aliam idcirco agnosco sanitatem in ente, atque aliam in mente: Docui iam ante, quod lumen Solis, cadens in terram, obuians lumini lunari, sese mutuo penetrent. Ita lumen animae nostrae, attingere, & immediate penetrare posse, omnes omnium formas, modo semel corporis sui contagia amiserit. non possum tamen comprehendere immortalem substantiam spiritualem, ab infami excremento, quod illam neutiquam attingit, pati posse. Quamdiu autem corporis socia est, formas sibi subordinatas penetrat. Quod significatur in uerbo. " Substituit pedibus eius uolucres coeli, pecora campi, & pisces maris. Quidquid namque patitur, id a fortiori agente fit, eique subiacet. ( 79 ) At caducum agens, in horas labile, atque determinatum omni fariam, non potest esse fortius ente immortali, & spirituali, cum quo nec symbolum nec contactum habet. " Etenim quidquid anima immortalis ( de sensitiua non loquor ) emanatiue cogitat, idipsum quoque attingit, prout tractatu de uenatione scientiarum, & in phalange morborum. Sic pariter & suam sensitiuam, mens penetrat. Mens ergo immortalis non furit, non delirat, non dormit per opiata, non alienatur hypochondrii exorbitatione, non lunaticismo uariat, nec uino cespitat, ut nec rabidi aut tarantule ictu, rabiem sentit. Sicque animae cogitata, in corpus deriuant. Uice uersa, animae sensitiuae conceptus ( puta dum dormiens sitit, esurit, etc. Furores ergo, & alienationes Rationis, non sunt menti propriae. ascendunt in cor, & non raro immortalem feriunt mentem. Sed hec deinceps a corrupta natura, taedio corporis afflicta, delegauit succenturiatum suum animae sensitiuae, quam radio solo uitali penetrat, ut sit, & uiuat, hospitetur in ea e obuoluatur: de reliquo autem, non nisi ex obliquo, squallide aspicit. ( 76 ) Hinc ergo, consequens, omnes rerum proprietates, tam occultas, quam manifestas inuri corporibus, ratione contactus formalis, adeo, ut tandem etiam contaminent, saltem deliberationes substantiae formalis. Ut dum rabidus, dente cutim, uel leuiter sanciat, mox inde rabici symbolum, in lumine; ( 80 ) Non est autem sensitiua in homine, alicuius brutiforma specifica, multoque minus indiuidualis, ut brutum sit, antequam homo. quo se sensitiua & mens contingunt, propagatur. ( 77 ) Deus uero, quamuis habeat immediatum omnium contactum: non tamen uicissim ab ulla forma attingitur: nisi ab anima, actualiter mediante, in Boni symbolo: Anxii in hoc fuerunt, quotquot ante me, brutorum formas, substantias putarunt & desumi immediate ex ipsa substantia materiae, nec deduci desuper lumen nouim a Creatore, quod non sit substantia: Idque quatenus sui imago, in Deum sese reflectit. sed lumen, quod unitatis specificae sit syndesmon. Formae autem reliquae, ut caducae sunt, nil in lumen infinitum, substantiale, ter gloriosum, agendi iuris habent. Ex praefatis ergo constat, quod quae in Aristoteles sunt innocentiae, Scholarum sint blasphemiae, dicendo: Sine quo, irriti omnes naturae nisus, corporum dispensationes, aurae excitationes & splendores, adeoque inanes, atque steriles sunt seminum conatus, quicunque e naturae gremioeliciuntur. Denique sensitiua in brutis, non est uegetatiuae animae nuda promotio, siue transitus, ad perfectiorem sui statum: Archeus namque dare nequit, quod non habet, nec habet quod sua natura est longe angustius. ut illa adueniente, haec fatiscat, aut in illam haec commutetur. Nemon.animas plantarum accidens dixit: Creator ergo, luce quidditatis specificae Archeum modo ineffabili illustrat & simul in unitatem concreti connectit. sed omnes fatentur eas esse, ens uitale, subsistens. ( 84 ) Sunt namque animae uitales: Estque in sensitiuis anima, siue uita sensitiua. sed non propriae uiuentes: Suus ergo maturitatis momentis, & destinationis periodo, brutalis conceptus animatur specifico lumine formali. Sic enim arescente planta, uitale lumen eius cum anima perit, plerumque, perstite tamen illius simplicis uirtute. Dixi, plerumque, eo quod radix floris Anemones, in rugas plane arefacta, adhuc reuirescat, & c. Itaque animarum operationes, & effectus, permanent discreta. ( 85 ) Ita ut unius animae functiones extinguantur, illaesis alterius. Sunt ergo animae discreta lumina, & subordinata ad terminum destinatae durationis, in motu determinata. In quo termino, nisi a superueniente lumine penetrentur, mox desinunt esse. Sed cum semen humanum non habeat specificam determinationem, ad dispositiones brutales, ( nisi praegnans forte per fantasiam alienet humani seminis typum ) noueritque Omnipotens, quorsum ac quousque singula fluant semina, dum iam ad uitam uentum est in homine, recipit animam sensitiuam indistinctam, quo ad brutalitatem in splendore, sola uita potientem, simulque eodem instanti, cum uita, mentem immortalem copulat Conditor: Itaque distat hoc uitale lumen, ab igneo ( ut dixi ) fine, mediis, organo, effectibus & proprietatibus. ( 81 ) ut per hunc actum ultimatum, sensitiua determinetur ad speciem, per indiuiduum humanum: Utpote lumen igneum, in gradu remisso, non est uiuum unquam, nec uitale, nisi occasionaliter, siue quatenus excitat. peritura tamen una cum hominis uita, eo quod substantiae formali, atque immortali copuletur quidem; sed non uniatur, neque eandem penetret: ast dumtaxat attingat irregulariter, prout de uita longa. In gradu autem intenso, per sui complicationem redactum, est destructor, & artificialis mors, & simplex creatura: ubi alias lumina sormarum, per omnes rerum species, sunt dissecta. Cum res non aliunde suam quidditatem trahant, quam a formis luminosis. Sensitiua ergo, determinatur specifice a mente, tanquam lumen a substantia lucida, alias unioni corporis esset inepta. Adeoque subordinatio eius, ad ulteriorem actum, in conceptu Creatoris, tollit a sensitiua, determinationem specificam. Possumusque luminum diuersitates facile demetiri, si idem Solare lumen, a luna repercussum, tam facile a suis proprietatibus transmigret. ( 86 ) Postremo mineralium Archeus; Eo quod forma subordinata esse, nomen aut speciem rei non determinet, licet in indiuiduo actualiter exsistat. ( 82 ) Idque etiam, quod anima sensitiua, non sit substantia aut accidens: sed luminosa natura neutra: Nec est enim uegetans forma in bruto, dum solum uegetatur & nondum sentit: plane materialis est, sub spissitudine liquidus, occultum, & torpidum tegens nitorem, qui uegetior atque liquidior est in plantis, in quadrupede uero aperte fluctuat atque splendet, adeo ut defungente animali, mox in oculis, splendor deficiens comspiciatur. Fingen. quia est subordinata animae sensitiuae. bouem 800 ◉ pendentem, qui extincto uitae lumine mox friget. Multi idcirco putarunt, duos actus formales non se compati, eo quod censerent, esse duas substantias: & sibi in igne contradixerunt, dum lumen uiderent penetrare lumen, ignem ferrum, imo & ignem igne adiuncto, per follem penetrari. Ergo lumen istud calidum, necesse est, sit tanti, ut totidem libras in frigus ruentes, continuo sui fomento, a frigore praeseruet. ( 87 ) Calidum ergo lumen quadrupedum, ac uolucrum, Solare est, non secus atque piscium, lunarem splendorem arguit. Denique uolucrum, & quadrupedum semina, primum sunt muccosa, quia pusilla Solaris luminis ope perficiuntur. Exemplum enim luminis frigidi piscium, noctu non rarum est in myricis, terris, inquam, cremabilibus. ( 93 ) Coguntur autem atque densantur sensim, ut ad sui generati consistentiam sufficiant. Etenim lumen est, & accensum, exhalatio splendens absque igne & calore. Nam supinde, sub densissimae noctis caligine, potui manum lineas distinguere sub lumine praefato. Interim piscium oua, primum sunt duriora, & mox lunae auxiliante lumine, in muccaginem tenerescunt. ( 94 ) Duo igitur sunt, & sufficiunt luminaria magna, ut totidem primitiua elementa. Sol, aeri praesidet. ut luna, matricibus aquis. Finge eodem quoque modo, uegetabilia duplicem lucem sortiri, ex natura lucis, non autem elementi, eo quod unico constent omnia elemento. Quocirca animal Solis lumine foetum, continuo aeris suctu opus habet, ut & pisces, indesinenter aquas trahere coguntur, ad sui sustentationem, luminisque sui refocillationem. Cum ergo Scholae luminum proprietates ignorauerint, non mirum in gradibus eas simplicium cespitasse. ( 88 ) Adeoque aliud posthac iudicium est dandum de gradibus simplicium, iuxta pluris, aut paucioris participationem luminis, de suo luminari regente. Id quod Pyrotechnia declarat, seductione luminaris entis, a reliquo concreto. Quod pluribus sat ieiunum est: ( 95 ) Noui quidem, lumen Solis, in silicem recipere ( sola nempe silicis praeparatione ) ut extra Solis praesentiam, sub densissimis tenebris, lumen illud acquisitum aliquantisper permaneat, iterumque hauritur lumen, noua expositione silicis, ad Solem diurnum, licet obnubilum. ( 96 ) Haec itaque nobis fuit inspirationis non contemnenda necessitas; ut luminarium uidelicet, in seminibus, quadam consanguinitate contentorum, restauratio contingat: sed Adeptis perfacile. ( 89 ) Quippe per ignem Gehennae, qui est liquor Alkahest, Paracelsi, sciri potest, quantam alterutrius luminaris partem, uegetabile ( etiam incognitum, contusum, ac situ obductum ) possideat, non minus quam qua figura ornatum fuerit. non autem sola, solius frigoris desiderata temperies. Teste pisce. Sufficit ergo, nullam naturalium formam, produci a Coelo, a Sole, ex somniato materiae appetitu aut qualicunque seminum dispositione; ( 90 ) Idque non Quercetani suasu, qui cum uidisset debile lixiuium congelari, putauit urticae ens seminale, post incinerationem, in sale cinerum permansisse: Eo quod incipiens glacies, stirias suas acuminatim contrahat. Utpote quod haec cuncta claudantur accidentium Syndrome, nec uiam ad creationem ex nihilo nouerint. ( 91 ) Fallitur quoque Paracelsus, quod, omnia uegetabilia; primi gradus calorem, non posse superare scribat. Nam natura non ualet unquam ex se, ad uitalis luminis procreationem ascendere. Luserunt nempe mirabiliter luminaria magna, in simplicibus; Sed Christus, Dominus Uniuersi, solus est uita omnium rerum, & parens: nec hunc honorem dabit ulli creaturae. seminaque ad graduum amplitudinem pro decore Uniuersi ascendunt, habentque ideo quaeuis formae, essensificantis quidditatis lumen. Pater luminum ergo, solus Deus. Ad alterutrius luminaris syzygiam redactum. Non autem sic uocatur, quia stellas fecit. Nam ut non dicitur Pater lapidum, aut rerum non uiuentium: Non tamen luminarium lumina, formae sunt constitutiuae simplicium: ita neque astrorum. ( 92 ) Eo quod Solis lumen, uel in sui simplicitate, sit combustiuum. Imo nec proinde dicitur uegetabilium Pater, tametsi lumen aliquod uitale in se habeant. Turpe ergo, quod homo hominem generet, & Sol, Quippe quod gentilitatis Idiotismo sit refertum. Pater itaque uniuersorum luminum, solus is est, cui soli competit Patris nomen. Quique solus est Pater uocandus, & in coelis est. Pereunt namque illarum animae, cum uita illarum, per modum flammae candelae. Nam etiamsi pater carnalis, de suo det, unde paternitatis nomen ipsi tribuitur. Sola itaque mens hominum, immortalis est substantia, imaginem Patris luminum referens: ideoque data est illi potestas fiendi filius Dei. Quia tamen non est luminum uitalium dator, siue formarum Creator, uetitum est nomen paternitatis uitalis dari creaturae. Est ergo Pater luminum, siue formarum uitalium Deus. Suntque totidem diuersa eiusmodi lumina, quot formarum uitalium. Quae cum de fide credamus, indignatus sum, etiamnum hodie a Christianis doceri, formas rerum & animas brutales esse substantias ueras & spirituales: per consequens non esse lumina uitalia, nec creari a Patre luminum uniuersorum: sed a Sole dari ac fieri, itemque suscitari ex potentia seminali. Etenim quia animae, non cognoscuntur notione a priori, ideo uniuersali etymo uocantur lumina, cum proprietate filiali, cuius correlatiuum est Pater. Quasi substantia spiritualis crearetur a potentia materiae. Ita tamen ut ista paternitas sit analoga. Nam licet uere creet omnes animas uiuentes: Id enim inter quisquilias Gentilitii, retentum in Scholis aestimo: non tamen belluae, proin filiationem proprii nominis, assumunt: quia nec similitudinem sui illius Patris. at non citra laesionem diuinae maiestatis. Cui debetur omnis amor filialis. Magnum Oportet 1. Paracelsi inconstantia. 2. Quorsum inseruiat Magnale. 38. Ortus spontaneorum per genera. 3. Archeorum dissonantia. 4. Immediati locorum ciuis, quinam. 39. Origo, & progressus metallorum. 40. Accidentia plurima manent in nouo generato. 5. Uitae in metallis, progressus manifestior. 41. Unde mineralia tantae sint efficaciae. 42. Speciebus addi, uel minui per Oportet, contra Aristotelem. 6. Error Paracelsi in ipso Oportet. 7. Dignitas Archei ante peccatum. 43. Quae sint qualitates ambulatoriae. 44. Accidentia mutant sua formalia obiecta propria. 8. Quod Scholae clamant impossibile, est in natura necessarium. 45. Unde iste error. 46. Contraria persuasio Physicam hactenus euertit. 9. Absurdi aliquot inde sequentia. 47. Axioma friuolum. 48. Quomodo idem accidens migret, cum rei uita media. 10. Scholarum miserande tenebrae. 49. Unde naturarum tot diuersitates in homine. 11. Fictus ille appetious materiae moeretricem. 12. Obiecta uisus, cur magis operentur in praegnante. 50. Adepti ambulant per obiecta uisus. 51. Demonstratio erroris. 13. Rerum necessitudo, unde realiter, & principiatiue. 14. Scholae. non docuere uera initia. 15. Speculationes aliquot in themate de spirituum apparentiis. 52. Distinctio qualitatum a modernis. 53. Morborum occasiones. 54. Quaedam in itere corrumpuntur, alia uero conseruantur. 16. Unde rerum corruptio. 17. Modus quo fit hydrorphobia. 55. Idem de aliis uenenis. 56. Uenenorum alteritates. 57. Corruptio est solius materiae. 18. Quid corruptio. 19. Corruptio non est de priuatiuis, contra Aristotelem. 20. Modus quo uenena agunt. 58. Considerationes circa uenenorum adiuitatem. 59. Corruptio & generatio, non reciproce subsequuntur. 21. Scholarum inaduertentia. 22. Quid sit magnum Oportet. 23. Terra, non autem aqua proferet Trihulos & Spinas. 24. Ante peccatum, qualis digestio. 25. Tribulorum aerumna qualis. 26. Odores & sapores, fermenta fundamentalia. 27. Error de octo gustibus. 28. Tres uitae, carum fluxus, & recessus, per tres rerum monarchias. 29. Uerrucae cur attactu pomi pereant. 30. Basis sympathiae. 31. Ex sufflatio uitae, qualiter contingat. ( 1 ) Inaduertenter sic paulatim enim cecidi, ab elementis in ortum formarum, ibidemque distinxi quadruplicem formam, genere a se inuicem diuersam. 1. Formam nempe essentialem. 2. Retrocessus uitae. 32. Triplex uita mineralium. 33. Formam uitalem. 3. Proprietates in loco, & locato. 34. Formam denique substantialem. 4. Quid duplex nihil, in uerbis, Terra inanis & uacua. 35. Lumen, ens extra lucem; per silicis mechanicam probatur. 36. Atque tandem excellentiam Substantiae formalis, pro colophone Naturae addidi. Sensationes in sensuum organis. 37. Cum enim de elementis meam doctrinam explicuissem, sensim decidi in historiam uitalium, ac consecutiue quoque; In profundis ideo terrae stratis, ubi longe a situ, putredine, & corruptione est recessus, licet leffas nullum sit, tamen aquae, occulto odore loci impraegnantur, primum, salis cuiusdam contagio imperceptibili, additiores mox fructuum colonias properant, extra prorumpunt. Habitat nempe suus ubique peregrinus odor fermentaceus, qui sulfur aquae ingrauidet, inibique sopitus, tandem concrescat. in morborum mortisque necessitates, me deuolutum sensi, ut scilicet physicalia initia, ad finem destinationis numanae applicarem. Itaque ad magnum Oportet perueni. Ut in mineralibus. Uel concretus, atque densiori aura saltem perfusus, uegetet; Ad uitae nimirum fluxus, atque refluxus, adeoque ad mortis intestinam calamitatem deueni. ut in plantis, & ouiparis. ( 3 ) Uel prorsus ab initio, forma aurae, gliscit. Prout parturientibus uinam prolem. Quapropter omnis consideratio nostra physica, Medeca posthac fiet. Enimuero Paracelsus, non sat sibi constans, in inuentione causae morbificae, cespitauit in medio ac modo, quibus res quaeque in occasum uergit. Archeus ergo iam conceptus, ubique uitae custos & transmutationum promotor manet, eiusque mutationem, illico uitae suae mutatio, a prima nempe uita & materia sui, usque in ultimam sequitur. In hoc nempe, Archei rerum consonant, quatenus uitales splendorem aliquem possident: Ad cuius elucidationem iam ante docui, fructus, quos uetustas credidit elementorum congeriem, unius aquae esse proles, impraegnatae a semine, quod in locis, tanquam uteris, aquam disponit ad generandum. uariant tamen, quatenus dissimiles formae praecursores, & oeconomi. Attamen non se mutuo recipiunt, ne illorum turbetur regimen quin ordinis ( quem male philautiae titulo explicant ) ergo, herus maneat, qui potior fuerit. Etenim ubicunque aqua odorem acquirit, mox quoque in eo ipso fermentum, atque deinde semen, in materiae dispositae per fermentum, incaepta dispositione, concipit. Plurima siquidem solius odoris fine, fiunt. Quorsum sane fermenti sui impressiones liberaliter expendunt, ut consortis Archei, alienas inquietudines compescat, illumque subigat. Etenim pro ut sub immortali mente non pereunt formae subordinatae ossis membranae, & c. ( 4 ) Ita & rerum contingit transmutationibus; Saepe enim radix caulis, medulla, frondes, & plantae integrae historia, propter odoris florem, uel floris odorem nascitur, estque odor multarum specierum finis ultimatus, tam in condimentis, quam pharmacis. ( 2 ) Utpote ex arena, seu terra simplici, & aqua, crescit nil nisi situm prius, fracedinem, siue odores contrahant. sic quidem, tametsi cibus, omnimoda transmutatione, formam sanguinis acquirat, hic tamen conseruet, non obscura accidentia cibi prioris, quae ideo ambulant de una materia in aliam. Procul enim subterterram nil fracescit, nec crescit planta in arena. At fere prope diem, odor, fracidus est, & Leffas suas profert plantas. Durus sane, & paradoxus hic sermo in Scholis. Quae statim facti exemplo probabo. Puta si fimi pars una putreat in terra, quintuplo sui pondere, aquam impraegnare potest & fructum edere. Prope Montes ad Zomam, porcus, recedente mari, squillis, conchilibus, etc. uescitur. Caro eius sapit axungiam piscis, est tamen porcina, Ebraeis uetita. Etenim aqua omnis odoris expers, nisi in sui sulfure, fermentum odoris conceperit, certe in pristina simplicitate, sine fructu permanet, ut aqua pluuia. ( 5 ) Uanum ergo, quod species rerum, sint tanquam species numerorum, quibus ne unitas additur, uel subtrahitur, quin continuo ipsa mutetur species. Unica nempe animalis caro, sapores alienos, pro ciborum uarietate, suscipit. Quercus Hiberniae, ita antidoti proprietates retinet, quod nostris aedificiis araneas fuget. Unde tot, unius naturae humanae, difformitatum dissimilitudines contingunt: Qua proprietare quercus nostras caret. quas certe, nunquam potui uanis qualitatum complexionibus dedicare. Non enim contingunt accidentium migrationes in cibis, defectu, perfectae, at que essentialis transmutationis. Suilla nempe est suilla, licet horridus axungiae piscium gustus remanserit in uita sui media. Quae res nunquam ante considerata, totam naturae contemplationem effecit sterilem. Siquidem hic cardo, naturae, est neglectus in Scholis. Nec etiam lotium redolet therebintinam, macim, uel asparagum, quatenus aliqua pars excrementosa cibi cum cruore permaneat in carne. Oportet namque, prorsus est necessarium, quo uitae mediae qualitates remanent in transmutatis. Eo namque nisi concesso, nulla erit medicaminum potestas, ut neque morborum occasio. Id enim minus repugnat perfectae transmutationi, separationi, & electioni, Archeo debitis, cui nempe inest uis perfecte transmutatiua materiae, dispositiua in figuras, odores, colores, omnemque accidentium proprietatem. ( 6 ) Paracelsus enim, subinde uitae, ac materiae mediae mentionem fecit: Nil enim felicius operatur ad sanandum, quam quod per sui transmutationem penitissime intrauit, & proxime est unitum illi, quod sanari debet. sed non sibi appropriauit, in maxima necessitate, qua de tartaris somniauit. Granum sic in terra moritur, ut per uitam mediam suam, nouas proles excitet in foenus. Etenim rem sibi in securo collocasse uisus, exemplo tartari uiui, si consimilem tartarum, oblique cibis ac potibus immiscuisset, ad morborum materiam atque originem inueniendas, ante se nondum detectas. In cibis quoque, licet pristinae ciborum formae prorsus perierint, mansere tamen operatiyae proprietates, prioris uitae mediae: idque in secundam, & tertiam subinde generati transmutationem. Sensimnempe fatiscente natiua, uitae mediae proprietate, sub adscendentis Archei dominio, cuius uidelicet fermenti subacta est materia. ( 11 ) Istud nempe est magnum Oportet in hac uicissitudinum ualle: non auem est meritricius appetitus impossibilis hyles. Nec enim explicuit, unde sapores insignes, post ciborum ueras transmutationes, maneant superstites. ( 7 ) Quocirca necesse est, idem numero accidens, migrare de subiecto, esse inquam, in formali transmutato, quod prius erat in transmutabili, licet forma subiecti inhaesionis plene perierit: ( 8 ) Eo quod, etsi non maneat materia, permanet tamen uita media, de qua in Scholis nil auditum est hactenus. Finxit namque Aristoteles materiam, omni accidente, ut & forma essentiali, priuam, hancque sibi chymeram, in naturae initium statuit. Manet nimirum uita media, in Archeo transmutato, non secus atque forma ossis, defuncto homine. A deoque pro principio materiali constituit, non quidem ens physicum, actu existens, aut potentia possibile: sed corporalitatem mathematicam; non uero hoc aliquid, aut principians initium. ( 9 ) Nam licet stomacho insit uis fermentalis, quae sibi ingesta resoluat, ac deinde in aliis officinis perfecte eadem transmutentur: Etenim figuris, atque mensuris, imaginario lubitui, naturam auscultaturam putauit. Interim ut ista materia soret principians, finxit illi competere principium quoddam motiuum, appetitum nempe uniuersalem, ad quasuis sibi ignotas formas. Quae somnia, etsi ridicula, nulli fini, usui, aut necessitati conformia, multasque de se absurditates parturientia; non potest tamen modo, quicquam tam perfecte in nobis, immediato digestionum fluxu, assimulando transmutari, quin de caetero non supersint prioris concreti obtusiores uitae mediae qualitates. ( 10 ) Qua nimirum necessitate, assueta alimonia diuersorum climatum, imprimit in partes solidas peregrina admodum contagia proprietatum. adorantur hodie tamen a Scholis. Quae seipsas inde fecere ridiculas. In possibilibus uero, desiderium facit eundem appetitum permanendi, non autem pereundi, per mutationem sui esse. Cum illius corporeitatis nullus possit esse appetitus, spirans ad ullam perfectionem, quam ante in se non haberet. Quod si uero, ob intestina mortis impedimenta, non sit concessa permanentia: fit in corporibus dissolutio, inde uero taedium; a taedio autem proceditur ad auersionem, sensim labente ui rectrice, unde tandem destructio non intenta: sed subsequens per necessitates. Nempe ut sit figurarum atque formarum possibiliter capax. ( 12 ) Alioquin enim in consideratione naturae, & quidem in esse principiante, omnis entis appetitus fertur in perfectionem, non quamlibet: Scholarum erat nouisse, quod esse semper praecedat taedium, ad non esse. sed seminis, in dispositione fermentorum praeexsistentis, adeoque etiam operantis. Quod hoc taedium non sit intentionis naturae, sed imaginaria metaphora potius, ad defectus rerum subsequens. Semen autem non ad spirat, nisi ad determinationem, in Archeidispositione adumbratam. Saltem quod hoc taedium, deberet praecedere appetitum, ad non esse. Enimuero ut mathesis sibi proponit corpus, siue omni accidente, omnium figurarum capax: Multoque magis, appetitum ad nouum sibique incognitum esse. Cum nouum esse non detur, ante interitum praesentis esse. Ita Aristoteles hanc speculationem pro lubitu in naturam sibi ignotam inuexit, ac huic materiae appetitum, uicissitudinis amantem, & unicam causam introduxit. Breuiter quod & taedia displicentiae appetitus, non nisi somnialiter conueniant nonenti. Usque adeo materiam primam censuit omni qualitate & forma uacuam: solo autem appetitu meretricio, ad omnes & quaslibet formas, dotatam. Tandemque, quod ex somniariis principiis, tam ab surdis, nil exspectandum praeter errores, confusionis plenos. ( 13 ) Uicissitudo ergo in natura, non ex appetitumateriae: Nesciens inprimis uicissitudinem, non appetitu materiae: sed instructione seminum, prouenire. sed ex potestate efficientis Uulcani est. In quo odor, & sapor uitae mediae, generant seminalem imaginem transmutationis originem. Nec Scholae semel retrospexere, quod desiderium permanendi, antiquius, fortius, & naturalius sit, appetitu per mutabilitatis; Neque enim adhuc satis sibi Scholae constant, in illo materiae appetitu; suoque ipsae Scholae contradicant Aristoteli, uolenti, ens unumquodque proprio naturae nisu, desiderare permanere. imo principia naturae theorica, non uidentur Scholae in usum docuisse ueritatis. Cum res necessario sit, antequam de mutatione queat cogitare, aut optare. ( 14 ) Cum siquidem ad res ipsas descendunt, non illum appetitum materiae, amplius incusant, pro rei corruptione: sed aerem, corruptionum quarumcunque effectiuum culpant. Itaque materia, prius esse perfectum nancisci debuisset, quam uetus esse fastidiret, & uicissitudinem appeteret. Prius est namque esse; quam placere: & placere prius, quam displicere; At ego plura sub aere siccari scio, quae alias sub terra, uel aqua putrent illico. ( 15 ) Siquidem uitrum putrefactibilium ultimum, in aere manet uelut aeternum. Sepultum uero post annos, fracedinem admittit, crusta obuoluitur, sal eius dissolutum, fatiscit: & arena sui constitutiua permanet. nihilque displicere potest, aut uicissitudinem optare, quam quatenus adepto cognitoque placito, indicatur perfectius aliquid, possibiliter & melius. In crudioribus enim seminibus, quae ex odoribus, prima sui fermenta concepere; odor praecedit complacentiam, haec autem generat sui, & permanentis, desiderium. Aer capsa est, in cuius porositatibus quaedam se disponunt in alteritates, quaedam subter aquas, & multa quoque sub terra, iuxta seminum dispositiones. ( 16 ) Siquidem quae odorem de se spargunt, eundem fluente & raptore uento amittunt, uel concluso uase, eundem intus retinent. Si enim prius: Fermenta igitur aliena praeficiuntur corruptionibus cunctis, perque fermentorum alteritates, omnis inchoat corruptio, ad gradum sensim, atque fastigium ascendit, ac tandem adepta periodo terminatur. inanes corporum deinceps pori, aerem recipiunt, qui ibidem conclusus, fracescit cum odorabili, unde odoris residuum recipit fermentum, ab dicta fracedine situm trahit, rancidum, uel mucidum euadit. Quaedam enim sunt, quibus propria seminum libido, laena est, auocatque a constantiae tenore, ad subeundas uicissitudinum transmutationes, non quidem ob appetitum ad aliam formam: Sin autem posterius fiat: uerum quod insitus naturae balsamus, facile diffletur, & pereat, ut sunt carnes & pisces. Tunc aer ibidem detentus, fracescit, & ad corruptionem deducit concretum, nisi odorabile, balsami proprietates habeat: eo quod fermentum nouum meditetur uicissitudinem. Alia uero, non nisi prius excitata putredine, torum mutant, induuntque nouorum seminum sollicita imperia. Qualia sunt ligna, lapides, atque igne constantissimum uitrum. Inter quae, medio intercedunt gradu, quibus loci attactus, superficiem fracedine, aut mucore obducunt. Uolatilia siue exhalabilia & profuga, facile fatiscunt ( quia ut plurimum heterogeneitates habent quarum defectu, uix distillata corrumpuntur ) quorum unum alterum fermentat, ab elemento uero, uelut suffocantur & fracescunt, uel aerem concipiunt, ut ante. Unde dispersi odores, antiquorum seminum connubia dissociant, ac nouum generationem dissolutione meditantur. Fermentum itaque rem mutat, quatenus eius alienat odorem, iuxta essentiam rei inprimentis, uasis loci, uel adiuncti. Quae hac mechanica probo. Aeri est geniale symbolum, aquas ab aquis indesinenter separare: suntque multa, quae eiusmodi alteritatem sine labe non tolerant, hinc proinde subitam in ataxiam proxime labuntur. Corruptio itaque, ut genialis balsami exstinctionem includit: ita illius continuationem desiderat rei constantia. Siquidem iura carnium, fructuum, pro ut & decocta quaeuis, cito alioqui putrescibilia, praeseruo a putredine per annos, modo aeri fermentum balsamicum infudero, & continuatum cohibuero. ( 17 ) Apud me ergo sic se habet corruptio, ut dixi. Formae non corrumpuntur unquam: intereunt quidem. Mens humana dumtaxat abscedit sospes, reliquae autem formae omnes pereunt. Etenim, quibus balsamus sponte diffluit uel exspirat, fixis imbutus rebus associatus, haeret, siccitatis repagulis coercetur, uel saltem praedominante fermento, a balsami indole non alieno, fouetur. Materia uero nec abscedit, nec interit: at corrumpitur. Adeoque corruptio solius est materiae. Sic namque dulcia, fumus, sal, piper, aqua uitae, acetum, olea distillata, praeseruant carnes. At saltem sub uitae interitum, magna utrobique est confusio rei, opulentaque uirium iactura. Adeo, ut semina, inferiori compagini inscruientia, non raro simul intereant, unde rerum assistentes Uulcani, uelut metu perterriti, & ut mercenarii, primi aufugiunt. Est ergo corruptio, dispositio quaedam materiae, a fatiscente rectore Uulcano, derelictae. ( 18 ) Quatenus enim corpus rectore bene ualente nauigat, felix non auscultat fermentis alienis. ( 19 ) Nec est proinde corruptio annumeranda priuatiuis, si causis constet, positiuis. Quocirca ruit Aristotelis alterum in natura initium. Siquidem non tollitur, dissipatur, mutatur, aut alienatur Archeus sponte, nisi infestante nouo, sub altero fermento. ( 20 ) Corruptio itaque licet transmutationem inducat, cum alterius interitu, non est priuatio, nec proinde generationem necessario, ut neque uicissim subsequitur. Magnum Prout quae alterna praesentia, se inuicem excludunt, ut lux alioqui & tene154 brae. Frustra quoque putaui aliquando, tartaros ciborum, & potuum, esse eiusmodi tribulos, & spinas. Subsistit inprimis noster interitus, absque formae defectu, citra materiae necessitatam destructionem, si mumia perseueret; licet uitae siue formae separationem includat. Quoniam subsistente uita media ( subsistit autem actu reali, & uero ) frustra fuit fingere peregrinos tartaros, ut suo loco dicetur. Etenim id praesentem corruptionem non indicat, licet mox sequatur sponte, & arte praeseruetur. ( 23 ) Notanter autem non tegitur, quod aqua proferet tribulos & spinas, licet suas pariat incommoditates. Sufficit saltem, quod corruptio non sit haeres immediata, rei constitutae, nec ab intestato succedat necessario. Carnes enim hominum, ac brutorum, in terris uiuentium, referunt praefatos tribulos. Sic neque dum e semine res prodit, non praecedit, aut comitatur ulla seminum corruptio. Pisces uero, intus & extra aluntur, & alluuntur sale dulces tamen sunt illorum carnes. Soloecismus enim est, in uerbo, & re, seminum promotiones, perfectiones; Qui autem limo inhabitant, non ex aqua; & maturitates, corruptionem aestimasse. sed ex terra, tribulos in carnium sapore exprimunt. Error incogitantiae colitur in Scholis, principiorum naturalium, prae ignorantia. ( 24 ) Ante peccatum Archeus noster, non solum more hodierno, cibos perfecte transmutasset: Ut quae opera sunt naturae, putentur non entia; in Matheseos abstractas considerationes releganda. sed integras uitae mediae proprietates, in sui ditionem absorbuisset, tanquam earum herus. ( 21 ) Equidem dum lato uocabulo, priuationem inter ens & ens, intercedere, Aristoteli conniueretur; coepit corruptionem, priuationis loco, assumta licentia substituere. Siquidem mens immortalis, tum adhuc, sine medio uitae sensitiuae, erat ipsamet immortalis, & impassibilis uita suo corpori. Prout de uita longa suo loco. Paradisus enim, hac parte mortem, quia uicissitudinem nostri excluserat. Priuatio enim illa, ut non ens erat, adeoque ens rationis somniatum, transsumtiua libertate concedebatur, sine attentione. At non idem ius competere debere proinde corruptioni, intellexissent Scholae, si distinctas esse, ignauia illarum assentiendi permitteret. Sola autem arbor, scientiae boni & mali, retinuerat sibi proprium, dualitates nempe, Archeo nostro, e rebus desumtas, posse imprimere. Quare tota naturae Scena neglecta stetit, gentilium putationibus. Quippe facile adhaerent consortes uitae mediae inuicem. Unde lanua in dualitates, alteritates, uicissitudinem, & ataxiam, patuit. Neglectis siquidem seminum fermentis, Uulcanis, & fluxibus, omnis naturae energia, in calorum & frigorum fabellas; Tandem apsonia, consonantiae ruptrix, sic pomum discordiae intulit. ( 25 ) Sentimus enim deinceps Tribulorum, atque spinarum perpetuam tyrannidem, & multiplicitatem. Nam quot sunt sapores, & odores in rebus, specifici: dissidia, odia, uelitationes, & contrarietates, per demeritas priuatio num classes, distorta est, ridiculamque Physices fecere indagationem. ( 22 ) Porro uocaui magnum Oportet, necessariam remanentiam proprietatum uitae mediae, in alito, & constituto. totidem quoque uitae mediae proprietates peregrinae, quotidie per alimenta suggeruntur. Haec namque sunt fermenta aliena, quorum alteritate fatigamur. Unde consequens est, eandem uitae mediae residuitatem, de cibis & potibus, esse tribulos & spinas, quae terra a praeuaricatione erat proferendo. Siquidem nulla uspiam generatio contingit, quam non praecedens dispositio in materia suscitauerit: Alioqui tribuli, & spinae, quatenus plantae, sunt creaturae, ad usum, & ornatum Mundi, ante lapsum facta. Periapta, appensa, & quae ui regiminis ( de qua aliquando ) agunt, excipio. fermentum itaque eiusmodi, innatum rebus saporem, & odorem alterat, unde Archei sensim ab obedientia seminum abducuntur, & peregrini fermenti auscultant illusionibus. Breuiter. Debent nimirum uitae ultimae rerum retrogradi, ut res in succo, cui Archeus ab initio nupsit, uirtutes explicet, deponendo nempe nomen, & proprietatem uitae ultimae, ut ad medium resurgat. Quae mors non est extinctio, & uera mors rei: sed potius transmutatio. Residuitates potestatum uitae mediae, tam in alimentis, quam excrementis, sunt aegritudinum fere omnium occasionale initium, & hactenus nobis Tribuli & spinae. Quod mox in pomo constabit. Granum enim comeditur. ( 26 ) Odores namque & sapores, in corporibus seminum, appetitum, auersionem, uel neutralitatem pariunt. Appetitus autem sic motus, imaginem in Archeo, non secus pingit, quam in foetu praegnantis. Quae imago est essentia inuisibilis seminum, concitans ad complectendum uel abhorrendum. Equidem eo momento intus moritur grani uita ultima, reducitur in uitam sui, quam superueniens Archeus noster inumbrat, & uitam mediam, in sui primam ducit, per transsumtionem, residuis, sed hebetatis proprietatibus grani prioris. Odor autem neuter, inseruit statui, & quieti. In morte grani, siue ultima seminis uita, nouae creaturae uita prima, consurgit. Breuiter. Si ergo sapores, in uita media adhuc in transmutatis supersunt. Quoties Archeus rei transplantatur, sub ductore alieno, toties fit uitae mutatio, ab ultimo ad primum. ( 27 ) Friuolum ex octo gustibus materialibus, & non specificis, res, earum uires, & essentias, ponde rare uelle. Porro, cum uita media sit dicta, respectu duarum extremarum. Prima erit recepti, & operantis seminis, sita in Archeo, rerum agendarum potestate dotato. Quod primum transsumitur in uitam nouam rei, & Archei uictoris mediam, remanente tantum obtusa uitae mediae proprietate, per quam est sactus retrocessus. ( 29 ) Esto pomum transscissum; Quae cum nacta est maturitatem aliquam, ut dum semen corpus est, habens carnem, & ossa tenella, iuxta speciei requisitum: tum adest rei uita media. cuius pulpa interna sit affricta uerrucis, donec intepuerit, & religatis medietatibus per filum, donec pomum putruerit: Ex Archeo namque; tum enim uidebis uerrucas attactas disparuisse. tanquam mediatore, uita organo, ipsam uitam metiri conuenit. In seminibus ergo, gliscit uita prima; in embryone uero, uita media. Ultima uero, cum totalis perfectio constituti, ad est. Simul atque enim uita pomi ultima perit, cui uerrucarum impressio fuit conglutinata, perit uerrucarum uita ultima, retrocedendo por mediam. Quae quidem etsi sit uita ultima rei: Non enim hic uerba, fides, aut confidentia requiruntur. est tamen Archei media, si uita prima rei inchoet, cum ultima seminum. Quoniam si istud pomum, a sue, uel mure editur: In herbis enim, licet uideantur, semina uitam inchoare dum turgent, & hiscunt; uerrucae non percunt, Eo quod stomachus, uitam ultimam pomi uelut conseruet, in retrocessione uitae mediae, quam sibi Archeus assumit. attamen tunc potius moriuntur in uita ultima sui, ut germinascant in uita prima rei constituendae. Sed in morte, & uitae ultimae extinctione pomi per putredinem, non est conseruatio, nec retrocessus in uitam mediam. ( 28 ) Prima ergo uita fructus, est ultima seminis. In media uita, herbae, radices, & caules, accrescunt. Flores uero, & fructus, uitae ultimae minantur periodum. Adcoque cum morte, & extinctione uitae ultimae pomi, pereunt una uerrucae absentes, per actionem regiminis sympatheticam. Hanc nimirum in rebus mori necesse est, si utilitas ex alimento & medicamine speranda sit. ( 30 ) Symbolum namque symphatiae, in hoc est situm. Mineralia quidem, non habent semen, cum imagine praedecessoris, per modum animantatorum. Eo quod pulpa pomi, quae uestit nucleum, est uelut fungus sui rami; Quod tamen multos fefellit, analogo seminum fluxu, non rite perpenso. non secus atque uerrucae, suae sunt carnis fungi. Mineralia enim, non minus quam reliqua, alligantur suis causis constitutiuis: Impressio ergo uerrucarum transsata & sigillata in consymbolizantem fructum, cum uitae pomi ultimae morte, moritur una sigillum, & id, cuius est sigillum. adeoque procedunt ex necessitate, & fluxu suorum seminum. Ideoque carere nequeunt triplici uitae seminalis discrimine. Quidquid enim absque genitore, ad hoc aliquid procedit ( uti mineralia ) semen suum, in locorum diuersorio reperit. Non minori ratione enim effluuium cum suo corpore, unde desumtum est, symbolizat, quam tonus cum suo instrumento musico, non ita cominus posito. Quocirca quaedam immediate sunt in loco, alia uero in corpore locato. In unisono nempe, manifeste gestit & exsultat, appenso ad fidem annulo, in caeteris autem tonis, etiam longe maioribus, & altioribus alias, quiescit. ( 33 ) Uentus quidem incessanter fluit in loco: Est tamen quibusque locis sua proprietas stabilis; certi Prouinciis uenti, & statae tempestates. Etenim ubi cernitur sensus sub fultus, & laetitiae, ibidem est & tristitiae, & mortis sensus possibilis. Quae loco tribuo, non aeri, aut instabilibus aquis. Deus ergo, nedum corpora uirtutibus dotauit: Itaque superstitione carere mihi uisum est, si uerruca naturali tristitiae sensu tabescat, in morte uitae ultimae, impresso sui effluuii sensu. sed & loca repleuit immediate, seminum incomprehensibili thesauro, in mundi terminum duraturo: Eoque magis, quod pomum sit uelut fungus primaria intentionis naturae, & fortioris effectus: Diuitiis nempe accumulauit loca, stata dierum maturitate, in lucem prodituris, uestemque aquae induturis. uerruca autem, nec primariae est intentionis, nec radicem in Archeo totali habet. Non. ( 34 ) Terra enim erat primum inanis & uacua: enim interuenit mors pomi, si edatur a glire; dupliciter nempe inanis, quia spoliata uiribus dotalibus, tam in suo corpore, quam in locis recessuum eius. Quod sic cernes. Nam etsi fluat aer, sub Blas uentorum: ut neque interitus impressionis additae, quippe conseruatur uita media, sub conseruato Archeo pomi transplantata in Archeum animalis. lumen tamen, ( quia immediate in loco, & mediate in aere ) manet stabile. Quocirca etsi Scholae unius tantum meminerint corruptionis generatim: ( 31 ) Sunt tamen uariae destructiones. Quaedam enim a uita ultima in primam redeunt; alia uero, quae ad uitam mediam recedunt. Si enim putetur lumen, cum aere simul fluere, uel per unumquodque instans in fluxu aeris, lumen de nouo generari. Que uero non ad uitam recedunt ullam. ( 35 ) Scias lumen, esse reuera ens extra lucem. Exspectant ultimam sui resolutionem, ut transeant in nouam generationem leminalem: at in aduentum noui seminis, ex fracescente fermento, resurgunt per primam uitam. Eiusmodi sunt quae per uenenum uitae, uel per mortem ignis, pereunt. Nam penes measseruo silicem, quem si ad aerem, sole exsistente supra horizontem exposuero, ad spatium trium uel quatuor saltem pausarum ( nec etiam refert, siue dies serenus, siue obnubilus fuerit ) ac inde ad obscurum locum detulero, seruat conceptum solis lumen, ad aliquod simile fortassis spatium. Sic namque pomum, sponte putrefactum & cadauera quaeque, uel herbascunt, cum succo leffas, uel prius uerminascunt. Idque fit, quoties repetitur praefata illuminatio. ( 32 ) Tandem mineralia & tres uitas, distincta serie ostendunt. Ita est. A deoque hinc palam fit, lumen esse ens, subsistens in loco immediate, nec habens aliud ens inhaerentiae, praeter sui ipsius locatum esse, separabile a creatura lucida. Adeoque si de aere migret in lapidem, posset etiam de aere in proximum aerem migrare, si eius exsistentia immediata esset in aere & non in loco. Quam ubi semen compleuit, tum Gas, obsidens aquam ibidem, semen a loco suscipit, quod aquae sulsur dein impraegnat, aquam condensat, atque sensim in aquam mineralem transplantat. Non raron. Siquidem est lumini perinde migrare ex loco ( subiecto immediato ) in aerem, uel in silicem: in eo tantum est differentia: quod esse luminis, in aere non subsistat, praeter fotum lucis continuum, ut neque flamma extra fumum cremabilem. contingit, quod Metallarius in fodinis, saxa diffringens, dehiscat paries & rimam det, unde tantillum aquae, subalbidae uirescentis, manauit, quod mox concreuit instar saponis liquidi ( Bur uoco ) mutatoque deinceps pallore subuiridi, flauescit, uel albescit, uel saturatius uiridescit. Sin autem silicem aptum sibi retinaculum habeat ( ut fit, quando ignis ferrum possidet ) persistit in eo aliquamdiu. Sic enim uisum est, quod alias intus, absque saxi uulnere fit. Quia succus ille interno efficiente perficitur. Fit enim hinc, quod uisus uno instanti suum percipiat obiectum, quia immediate in loco est, tam lumen quam color; In corpore medii uero, uelut per accidens & secundario. Est ergo prima seminis metallici uita, in condo, siue promtuario loci, homini plane incognita. ( 3. At ubi semien in lucem, liquore uestitum prodit & Gas, incoepit sulfur aquae, inquinare, uita est seminis media. Oltima uero, cum iam indurescit. ) Etenim cum locus sit subiectum eius, non reperit resistentiam, in corporibus locatis diaphanis, quin unico momento, ab octauo Coelo, in terram usque, lumen uibretur. Est autem ultima seminis metallici uita, prima metallorum uel illi saltem proxime coniuncta. Sonus uero, siue obiectum auditus, immediate est in capsa medii, & ambulat sine fluxu aeris, de subiecto in subiectum. Dum uero ista massa sulfur spirat, suumque intus claudit Mercurium: Etsi in hoc Scholae surdastrae fiant. tum inquam, uita metallorum media. Odor uero non dispergitur sine odorabili, quod est Gas rei. Quod per uacuitates, siue magnale aeris dispergitur. ( 40 ) Ultima uero, ubi fixitatem, uenaeque stabilitatem propriam, acquisiuit. Quocirca est uitae, & seminis, in metallicis manifestior progressus, & distinctio, quam in duabus Monarchiis sociis. ( 37 ) Estque magnale capsa, in qua Gas omne reducitur in primam aquae materiam. Eo quod metalla non exigant figuram, nec totum tam exquisitum. ( 38 ) Inhabitant ergo locis, nedum lumina e colores, tanquam immediati hospites: sed fermenta, Rationes. Imo si seminum imago, in uitalibus, profluat a suo genitore; Ideoque, a Conditore uerbo locata, ut sint radices seminum successiuorum, in mundi usque finem. certe mineralium typicae imagines, ex promtuariis Diuinae largitatis, sunt petendae. Mineralia ergo, non promiscua ubique: sed certa, statis annis, & locis. Tam enim Sueuia cupro diues, quam olim potuit esse Cyprus. ( 41 ) Hinc quoque mineralium semina non sunt inquinata, genitorum turpitudine & lasciuia, nec monstrosa sese ideo offerunt. Insons ergo frigus, ut uanus calor ad constitutiones illorum seminum. Sed quia illibata, angustae ideo sunt potestatis, in medendo. ( 39 ) Siquidem, & in montibus frigus, & mineralia comitantur plerumque. Loca enim quae fodinis caruere olim, sua quandoque die, maturato semine, foenora reddent, ditioribus non imparia. Ergo mineralia, non magis quam caeterae res, a uitae ultimae possessione spolianda sunt, si ab illis obsequium sanando exspectemus. Languidam alias allatura opem, & quasi se frustra uenisse plorabunt, quod fines destinationum sint assecuta: sed in stuprorum & luxuum praeuia dirigantur. Quia radices, siue fermenta mineralium sedent in loco immediate, ac in dierum plenitudinem sine fastidio anhelant. 158 Magnum ( 46 ) Quasi forma, in puncto generationis adueniens, omnes characteres sui seminis in se haberet, & antequam esset, illis infudisset. Repetam quae supra. Sin autem a forma generantis immissae sint proprietates dispositiuae in Archeum: saltem toto indiuiduo suppositi differunt, nec ad generati formam spectabunt. In Eden poterat Archeus noster, plenarie omnis Archeos tam uenenorum quam alimentorum, in sui incrementum subigere, absque ulla sui lassatione, aut eorundem reactione. Neglexerunt Scholae, seminum & Archei entelechian, ut & formarum subordinatarum actualitates. ( 42 ) Poterat nimirum absque difficultate, omnem uitae mediae impressionem tollere, & superare. Erat enim Archeus, immediato ab anima immortali rectus, adeoque & ideo impassibilis. Non enim Deus fecit mortem in Paradiso non solum: Nesciueruntque a generationis initio, usque in finem generati spontaneum, non esse nisi unius seminis fluxum, nequicquam attingentem formas generatorum. quinimo neque pro homine creatum fuit medicamentum exterminii ( id est uenenum ) in terris. Ergo in Archei uita media celatae sunt seminum potestates, ad uitalitatem surgentes, & uitae, siue formae rei uiuentis substratae. Sed mox homo eiectus in terram, haec Tribulos & spinas innexit. Id est. Licet Archeus noster uictor, ciborum Archeos sibi subigat: ( 47 ) Igitur cum Archeo ciborum transmutato migrant, & transplantantur in dictionem Archei humani, proprietates uitae mediae, seipsis tamen multo obtusiores. peregrinarum tamen proprietatum reliquiae superstites manent. Ultima nempe ciborum uita quidem abit: superstite media. Idcirco friuolum est, nullum accidens in genito esse, quod prius in semine ( quod male uocant corruptum ) fuit. Quapropter stomachus debilior, maius grauamen, sub finem digestionis sentit, quam mox a pastu: Pariter etiam, quod ex rei forma, omnis accidentium sit progenies. quasi Archeus, dignitatis pristinae amissae memor. ( 43 ) Has igitur qualitates uitae mediae superstites, ambulatorias uoco. Sic namque ex uniuoca, simplici, atque homogenea mente immortali, male peterentur tot hominum proprietates, & inclinationes. Sin uero menti astra adiunxeris. Haec cito te deserent. ( 44 ) Adeoque quod Scholae clamant impossibile, est iter commune, ac necessarium in natura. Longeque petitum subsidium, flaccescit in itinere, & ante appulsum, deficit. Quasi necessarium foret, materiam generationis denudari omni prorsus accidente, prioris sui esse, nec dispositiones praeuias superesse posse, & quasi uni cuilibet generationi praecederet corruptio, uel priuatio. Male quoque cum seminibus ageretur, si a forma rei uitalis, quae tantum postea aduenit, omnis seminum proprietas, & efficacia, mutuanda esset. ( 48 ) Inconcinnum ergo Scholarum dogma fert, generationem praesupponere corruptionem; & uice uersa. Adeoque necessum esset, materiam primam, siue hylen summariam, actualiter substerni, atque immediate praecedere generationi, quam tamen uolunt in instanti contingere. Alioqui si potestas media, in forma totali, atque uita rei ultima, consistat: certe Medentes imponunt, aegris, dum sublata uitali forma, e plantis, atque animalibus, his utuntur in solamen infirmorum. Etenim nisi praeuiae dispositiones, & fermenta earum generandarum, praeexsisterent in fieri, indisserenter quidlibet generaretur ex quolibet. Uident quidem saepe in urina lactentis pueri, subsistere odores rerum quas nutrix sumsit, puta oleum anisi, macis, etc. ( 45 ) Compulit eum Scholas ad hunc scopulum, male intellecta principiorum authoritas, putantes omnia accidentia, immediate, & originaliter dependere ex forma totali rei. quod nutrix sumsit, redolet in urina pueri sugentis, adeoque ad illum finem nutrici propinantur: quia est obiectum gustus, non autem uisus. uetant tamen idem accidens permanere sospes in genito, quod ante erat in corrupto. Ubi alias per obiectum repente Sulmonem uel anatem. foetum facile transmutat, in eiusmodi monstrum. Ueruntamen potius, in quolibet motus & alterationis puncto physico, siue, inter unum & aliud instans, accidentia cuncta renouari. Quippe obiecta gustus, sedentia immediate in corpore aliquo, non possunt ob sui corpoream crassitudinem, formare imaginem transmutatiuam. ( 50 ) Idcirco qui student adeptis, contendunt laborem Sophiae promouere per obiecta uisus, & quidem per lumen lunae. Malunt nimirum Scholae, lumen a firmamento, in terram usque, singulo locorum & motuum instanti, producere actu infinitas species luminis, se inuicem, filo continuo, propagantes, in quolibet medii puncto mathematico, quam quod permittant, lumen immediate, per lucum ferri, radii uibratione. Ut scilicet anima attingatur a lumine formali & nox nocti indicet scientiam. Malunt inquam, odorem asparagi, a specifica forma lotii, quam a uita media asparagi manare. Quoad foetum, certe illum considero ut ramulum peregrinum trunco arboris insertum, qui licet liquore materno alatur: propria tamen mox intus quadra uiuit. Non enim cognouerunt aliud ens, nisi substantiam & accidens, nec lumen subsistens, nisi immediate intra substantiam medii. Neque enim ut pars integralis inest: Obiecta uisus, nesciuerunt immediate transire per locum, cui insunt immediate. sed tanquam hospitatus miles, rapit omnia in lubitum, ipsumque uas dilatat pro sui imperio. Nec aduertunt se agnoscere aequiuocam accidentium generationem, dum unum ex accidente; aliud uero e forma specifica prognatum. Uterum uero considero, ut domum uacuam, a peregrino possessam, & ampliatam, in quam proinde facilius picturae incidunt, quam in exquisite conclusam. 3. ( 49 ) Rationes autem, quare obiecta uisus fortius moueant, praegnantium imaginationem, quam caeterorum sensuum obiecta, magis corporea. Prima est. Obiectum uisus est magis spirituale, & ideo imago eius nudior, spiritualior, & magis actiua. Quarta. Quia obiectum uisibile est in loco immediate, adeoque magis affectat; Pater luminum, in hoc per similitudinem, manifestat sola luminis cogitatione, se ex nihilo creasse omnia. propiusque attingit, & penetrat animam, propter similem exsistendi modum. Attingunt nempe se mutuo per attactum intimum. 2. Species inquam rerum, quas ab aeterno in se complectebatur, sola cogitatione, in esse creatum produxit. Caeteri sensus inseruiunt uisui. Puta, praegnans, Sulmone uiso, fertur in edendi desiderium. Sic & imaginatio libidinis animarum, per obiectum uisus, profundit sui imaginem in semina, foecunda ut sic essent ex iussu Dei. Tum enim quidquid sumserit, praebet illi quidem actualiter gustum Sulmonis, seruitque gustatus uisui ut hero: ( 51 ) Dici hic posset, quomodo fiant spirituum apparitiones immediate in loco, colore, figura, & lumine, non autem in corpore: & per consequens quare uideantur ab uno, & non a uiciniore altero. sed decidens in stomachum, nec habens Sulmonem realiter in obiecto uisibili, fraudem suam percipit, quam appetitus sibi facit, ideoque nauscat, atque infirmatur mulier, corde palpitans. Appetitus enim fingit Sulmonis gustum, at falsum indignatur uterus: Qua uia, lumina & colores se mutuo in loco transsecent, immutata nihilominus singulorum exsistentia, quo pacto se penetrent & optices regulas fallant. Id est, effascinatio fiat. sed nequit cibum transformare in Sulmonem. Imo licet alium piscem esitauerit, sitque facilis transitus, in habentibus symbolum: Quomodo color splendorem habeat opacum, inuisibilem in medio, uisibilem in termino repercutiente: non potest tamen inde formare optatum Sulmonem: licet ille nitor non minus sit in medio, quam in dicto termino, nec in in ullo radio, nisi directo dumtaxat. Plura licet inter transmutandum, insigniter cum Archeo dissideant, quia fortitudinem idomitam qtque alias incapacitates habeant, sordes inquam, & impedimenta. At haec aliis relinquo, sub thesibus a me formatis. ( 52 ) Ego Physicen magis tracto. ( 53 ) Incorporantur uidelicet nobis, cum nota uitae suae mediae, quam difficulter exuunt: subiguntur tamen. Moderni distinxerunt qualitates per classes: Sin minus: reiiciuntur post relictum in nobis sui contagium. Ideoque degenerant in sordes morborum occasiones: quibus Archeus diuersimode commotus, indignatusque format deinceps morbos. ut primae scilicet referrent elementalem uultum caloris, frigoris, humiditatis, & siccitatis ( quarum duarum posteriorum censuram alibi demonstraui ) Secundae uero qualitates continerent leue, graue, molle, durum, asperum, glabrum, friabile, tenax, album, nigrum; itemque odores & sapores, ut dulce, amarum, salsum, acre, ponticum, acidum: Sed proprietates formales, & prorsus abstractae emanant e formis, suntque luminares ideo & igniculi ipsiusmet formae, uim habent penetrandi Archeum, per totum eius lumen, uitam item & partium formas. quippe quos putant ex elementorum mistione proxime resultare. Quod falsum est: cum elementa nunquam mista fuerint: sequuntur ergo praefatae qualitates, tanquam dona sua seminum formalia initia, habentque se per modum fracedinis fermentalis. Ut patet in fungorum speciebus. ( 54 ) Cogitabam ergo pridem, an morsus rabidi deferret in saliua quandam sigillarem fantasiam, quae nostram uelut suum patiens in se conuerteret, formaretque sibi propriam luminarem proprietatem, effectricem Hydrophobiae? An uero noster Archeus sibi fabricaret imaginem uirulentam propria sponte. Tertias dein qualitates uocant specificas & formales, iisque adhuc quartas ceu magis abstractas addidere. At tandem ista disputatio, solius nominis est mihi uisa. Tertia ergo qualitas est specialis sapor aromaticus in cinnamomo, croco, cariophillis, & c. singulariter suae speciei seruans. Quartae ergo, sunt magis formales, magisque a corpore remotae. Qualis est uenenosa in uenenis, solutiua in laxantibus, attractiua ferri in magnete, productiua lactis in foeniculo, etc. Quippe inueni in huiusmodi actionibus luminosis, connexionem unitatis in puncto, causae scilicet occasionalis, & efficientis nostri Archei, eo quod per modum luminum se penetrent, & uniant radicaliter absque alia distinctione, quam terminorum relatiuorum. ( 55 ) Quod nunc de externo rabidi ueneno, idem de carcinomate atque aliis esto iudicium. Saltem tres priores classes operantur corporaliter ui seminum, quatenus sibi materiam desponsarunt. Lumen namque formale uirulentum, subnatum in uita nostra, sit ipsum uiuens, adeoque prout Archeus rabidus fermentaliter contagium externum suscipit; Sed duae deinceps sunt plane formales, aguntque per uim luminarem, & abstractam, concreto suo alligatam habentque ideo imprimere suas actiones in formas uitales. ita & in cancro, aberrans, se transplantat in furores, quibus carnem topice infestat. Nam siue deferantur intro, per accidens externum; Tres priores scilicet, uix penetrant alia corpora, multoque minus commiscentur illis radicaliter: Ideoque transmutantur ab Archeo nostro:. siue uero intus suscitentur, adeoque hactenus aliqualiter differant, quoad initium principiatiuum: Ita ut quamuis uitae mediae suae obscuram proprietatem a transmutato esse sui adhuc secum ferant: subiguntur tamen in nostri clientelam, fiuntque ciues nostri: Interim tamen per applicationem idem est, luminis tamen uirulenti, seryato modo propagandi & penetrandi iuxta proprietates seminum, seruataque sphaera actiuitatis ueneno cuique propria. Certumque est, uenena diuersimode in nos agere, atque modum quadruplicem uenenorum statuisse differentias. 4. ( 56 ) Nam quaedam subito se propagant in totum, & necem mox inferunt: Certumque est tandem: Quod Deus non creauerit mortem, ut nec uenena, hominum exterminium, quem immortalitate donauerat: alia uero topicum uenenum exercent, eo quod horum proprietas, etsi penetret ex natura ueneni, se dilatat tantum iuxta praescriptum sui ueneni. attamen corrupta illius integritate illi euaserunt lethalia, quae uenena ipsi prius non erant. Haec nimirum est immediata actio formarum in formas, per penetrationem unitionis fermentalis, cum transmutatione nostri. Sunt interim uenena quaedam fermentalia, quae non tam ui luminaris igniculi & proprietate formali nos perdunt: quam fermento quodam pene odorabili. ( 57 ) Itaque non proprie suscitatur nouum uenenum in Archeo, ut sibi formet uenenum. Adeoque unica uita multos sibi hostes undequaque timet. Etenim fermenta eiusmodi magis accedunt ad naturam corporum. Pro ut alioqui alibi ( ut in febri ) occasionalis materia Archeum in furorem concitat, non quidem ad fabricandum alias materias occasionales febriles: sed Ideas nudas furoris, ad expellendum dicatas, quas in suimet substantia depingit. ( 59 ) Uides illud in lychnio sulfurato, quod accensum & suspensum in uase uitreo, ardebit quidem, & implebit uas sublimata sulfuris fuligine: quam etsi exspirare feceris, atque iterum lychnium ardens imposueris, momento ipso quo intrat, extinguitur. Ast lumina formalia uenenorum, penetrant lumen uitale, commutando efficienter & potenter, propter uenenum occasionale sibi insertum, praesens & radicaliter penetrans uitam mediam nostram, eamque in ultimam disponit, per primam uitam ueneni. Non quidem a fumo sulfureo ( qui cum sit ipse adhuc sulfur, deberet potius accendi ) sed a Gas syluestri, cuius solus odor nouam flammam extinguit: Igniculi quippe sunt formales, animantati, uel non, perinde esto. non quidem materiali flatu, sed odore sui: Imo nedum lychnium sulfuratum, sed etiam flammam extinguit candelae. Quoniam agunt licentia & libertate formali, qua se in puncto penetrant & insinuant in instanti. Idque probatur. Aguntque quod agere iussa sunt a Domino. ( 58 ) Considerandum dein, quo pacto uitam nostram tam facile pessumdent. 1. An uidelicet nostram transmutent in suam. 2. Qua si in cadum spatiosum miseris flammam, tantisper atque fracedinem uas redolet, uel alioqui fracidae fecis aliquantillum continet, ex sufflat flammam lychnii aut candelae. An uero Archeum in furorem agant, ut seipsum amens perdat, & per totum se diffundat. 3. Idem proportionaliter ergo in uitalibus igniculis formalibus intellige. An uero per priuationem luminis mortificent, ex sufflando scilicet igniculi nostri lumen in Archeo. 4. Sic nimirum in cryptis & fodinis facile necantur homines, odore, & Gas loci. Sic & uenenum pestilens, saepe absque mora uitale lumen perimit. An tandem Archeum sub se comprimant, per sui exaltationem uirulentam? Quia uenena eiusmodi, sunt positiua & exsufflatiua, mortalia, non autem priuatiua. Certum est imprimis, hoc non fieri per contrarietatem, quam in naturam intrasse nunquam, demonstratur alibi. 2. Certum est, fieri per dona diuinitus ueneno collata, quae proprietates dicuntur. 3. Neque enim alio etymo donari possunt, quam quod suo Gas uirulento efficienter exsufflant, lumen formale, animam sensitiuam, siue formam substantialem uitae nostrae. Ideoque inter entia realia locum habent, & quidem potentissima. Natu¬ X 2 Uenenum rabientis, serpentum, tauri, & c. 1. non habere contrarietatem amplius causarum, unde fiunt. 49. Bruta non erant in Paradiso, ne homo brutalem copulam uideret: Declaratio praecedentium. sed maneret innocens pudoris. 2. Ducta sunt bruta aliunde ad Protoplastum in Eden, ut illa nominaret, inde Deum laudaret, & se agnosceret. 3. Qualis ibidem essent arbores. 4. Plura indiuidua in speciebus singulis creata, non autem in homine. 5. Homo semper comedit carnes & de sacrificiis ipsis, praeter Turcas & Caluinistas. 6. Integritatem Naturae iam sat contemplatus, dein paulatim descendi in eiusdem defectus, & alteritates, dum Contemplatiua Philosophia prima flentis Adami. 7. rem medicam attingo. Artium prima Agricultura. 8. Zoosophia altera. 9. Astrologia meteorica, Agriculturae pedissequa. 10. Introitus Medicinae fuit postremus. 11. In primis adhuc statur principiis. Galenus introduxit methodum nimis facilem, ideoque suspectam. 12. Ostendi nimirum, non esse elementa quatuor, in natura, atque inprimis Ignem, nec accidentis, imo nec substantiae quidditatem habere, multominus elementi naturam. Indicationem unicam naturalem finxit Galenus, nempe per contraria. 13. Detegitur fraus illius axiomatis. 14. Irrisit Paracelsus, Galenum, sibi male constans. 15. Quocirca elementorum ac complexionum quaternarium disruptum, & frustraneum: Male censuit omnem medelam per similia fieri. 16. Ideoque quatuor humorum coactam adaptationem. Semina non operari per contrarietatem: sed per iussum, cognitum a priori, soli rerum Domino. 17. Nesciunt seminum necessitates, quorsum dirigantur. 18. Occultatur in contrarietatum axiomate ethnicismi caecitas. Adeo ut quanquam hinc satis manifestum sit, morborum causas & essentiam in Scholis intacta fuisse: Notatur Aristotelis futilitas, de materia prima. 20. Argumentum ex Aristotele, retorquetur in Galenum. Idipsum tamen ex illarum thesibus, peculiari capite alibi demonstrare uolui. 21. Argumenta aliquot idem concludentia. 22. Scholae deceptae, per metaphoram, & hyperbolem introductam naturam. 23. In elementis, non dari contraria. 24. Hoc loco autem demonstrabo, quod natura nesciat, itemque nec admittat suo uoto contraria. ( 1 ) Initio creauit Deus coelum & terram, ac quicquid uniuerso continetur. Summum frigus cum summo calore, eodem puncto aeris combinari pacifice, & absque contrarietate. 25. Relolleum quid. 26. Uirum autem constituit in Paradiso, postquam esset creatus. Aqua non feruet per ignem, ratione introductae contrarietatis. 27. Aqua non extinguit ignem, propter contrarietatem. 28. Ignem non esse substantiam, probatur de elementis. 29. Nec etenim leonem habebat secum, ouem, Tigremue sibi contrariam, aut lupum comitem: Humiditas & siccitas, qualitates uix intelligibiles, in abstracto. 30. nec demum aliud animal, quod sibi aut fructibus Eden insidiaretur. Nec sunt Relollea, per modum caloris & frigoris. 31. Humidi cum sicco, non esse radicalem commistionem. 32. Unica quaestio Authoris, proposita omnibus Doctis, temperiem elementorum in misto credentibus. 33. Elementa, non esse inuicem contraria. 34. Elementa non se inuicem absumere. 35. Elementa non pugnare. 36. Res inanimes, non habere contrarietatem. 37. Actio Naturae contrarietatis expers, probatur de fide: dein per aliquot argumenta. 38. Idem ostenditur in aliis rebus. 39. Quid sit Natura. 40. Imo, nec uoluit Omnipotens, quod homo sexualem brutorum copulam cerneret, quem in puritatis innocentia uiuere optabat ( ut alibi de uita longa ) Sed adduxit Deus de animantibus singulis ad Adam, unum saltem de quaque specie, etiam e remotissimis Terrae oris ( siquidem Rangifer non nisi suo climate superstes remanet ) ut Adam propria illis nomina daret. Nomen Criseos impertinens. 41. Notatur Paracelsus, quod remedium uelit operari propter similitudinem. 42. In quo sit sita uis medicaminis. 43. Quare necat fames. 44. Quae requiruntur pro medela. 45. Ast non tanti erat nomen dare brutis, ut Deus, absque ulteriori fine, haec Adamo nominando substerneret. Refutatur Paracelsi doctrina. 46. Obiecto futilis. 47. Peccatum non opponitur uirtiti, simpliciter, priuatiuo modo. 48. At postquam hominis Maiestas, ob praeuaricationem, cassa, ipsisque natura iam esset polluta, debebat eadem die mori; ( 2 ) Sed istud est factum, unt nosceret scientiam rerum cunctarum sibi gratis diuinitus datam, utque tantae molis arbitrium, pro tot beneficiis, constanter in spiritu adoraret. Nam ex quo bruta omnia, iuxta propriam cuiusque naturam nominabat, sua ipsius cognitio quoque includebatur. Quae apex est Sapientiae. stetissetque latae sententiae uigor, nisi is, per quem facta sunt omnia, se uadem oppignorasset coram eo, qui fecit omnia, se in temporum plenitudine, oppetiturum pro homine, ut sui iustitiam amor oscularetur. Unde pax. Nouerat namque se penitus ( non brutum quidem se ) diuinitatis non inconcinnam atque immortalem imaginem. Eiiciendus extra Paradisum homo in terram, ubi ligna occurrerunt steriliora, nec ciborum continuae necessitati sufficientia. Igitur primario propter Dei honorem, allata sunt illi undecunque bruta: Sed priusquam abigendus erat, cum ipsum iam suae nuditatis puderet, Deus utrumque induit tunicis pelliceis. ac dein propter sui utilitatem, ut per abnegationem brutorum, quae ante non uiderat, sui ipsius cognitionem hauriret, sicque Tentatoris ludibriis cederet. Magnus nimirum ille Sacerdos & Agnus, hostia immaculata immolatus, ab origine suae sponsionis amorosae, in mysterium, Qui ideo duos sine labe agnos, Patri aeterno immolauit coram homine. Unum quidem in holocaustum suae futurae passionis. Bruta nomenclaturis carere poterant, ubi praesertim, se inuicem nominare non debebant unum, quoque alterum ex nomine cognoscere aut cognationem aestimare, non requirebatur. Sunt ergo denuo post appellationem, singula restituta suis natalibus locis. Deerat enim homini cruentum ex caesis animantibus epulum: Alterum quoque sine ossium comminutione, partim sacrificandum, partimque edendum, in hostiam pacis, utrique dedit homini, ut a condito mundo Agnus in iuge Sacrificium, hostia, atque ferculum foret, unus & idem. sed beneplacitum creatoris tulit, illi concedere fructus lignorum. Quorum Agnorum pellibus amicti sunt parentes. Quem primum litandi tenorem, deinceps imitata est gentilitas. ( 4. ( 3 ) Ibi tunc arbor quaeque, perpetua fronde uirebat florem, successiuum gerebat, fructum denique perpetuum, non uerminosum nec ante maturitatem deciduum, uti neque florem effoetum proferebat. ) Quamuis in Arcam, duo saltem sexus cuiusque speciei, coniuges ingrederentur: non tamen per annum ieiunauit Leo, ut primam gregis spem, simul cum pardo, atque lupo diuideret; Ista nempe in Paradiso, quotidiana erat uegetabilium propago, uoluptas, luxuria, ac felix ubertas. iterumque deinceps per annum abstinuisset. Prout enim herbae cibis aptae, nobis sunt cerealia, legumina, olera, & aromata: Terram enim sufficienti numero repleuit Dominus, quae ante inanis & uacua. Neque enim quicquam defectuosum esse uoluit. Ibi arbores quoque unum ex istis, si non quatuor simul, aut aliquot connexa proferebant. Multiplex siquidem glans ibidem cerealia referebat diuersa. Oliua & nuces totidem notabant legumina. Prout mare, indiuiduorum multitudine, ita & terram pluralitate brutorum indiuiduorum ditauit. Etenim quanquam sponte bina tantum intrarent animalia: Prout & poma, totidem olera. Arbores quoque aromatum matres, herbas condimentis aptas exhibebant. assumsit tamen Noah ex mandato Domini cibos pro se, & aliis necessarios. Futilis ergo quaestio, cur hodie plures oues, quam iupi: Atque tandem, multa stabant connexa, sub specie unica, pro ut & nunc pomum, oleoso nucleo subinde constat. ( 5 ) Habuit ergo homo ab initio carnes, quibus uesceretur & sacrificaret: Cuncta nimirum sensibus humanis adulabantur. fuitque uel ab exordio mundi, sacrificandi ritus, ut de immolato ederent sacrificantes. Quapropter ut a diluuio, sectione unius continentis, fontes, & cataractae, sese ex imo fundo diffunderunt, pisces, delabentium aquarum dulcedine allecti, aliquot in fluuiis & palustribus mansere: Deficiuntque hodie soli Mahometani, & Caluinistae, tanquam Sacrificio destituti. Aliis interim noua diluuii permistione & licentia e mari adscendentibus. Pisces itaque carnes sunto: Cedant ideo qui scribunt, mortales ante diluuium carnibus uesci insolitos: quia scriptum esset. licet homini ante inusitatae. " Carnes deinceps olerum instar erunt. Carnes inquam, quae olerum instar deinceps a diluuio forent. " Frustra alioqui namque Abel gregem & armenta duxisset, nec cecidisset alter in uenatione ferarum, & Nemroth nomen uanum haberet. Alioqui caro uolatilium non olerum, sed cerealium uices rependebat, ut quadrupedia iam dudum ab initio leguminum locum suppleuerant. Credam itaque, mortales bestiis tam domesticis, quam feris usos: uix tamen piscibus, ante diluuium. Eo quod tum unicus fons totam irrigaret terram, staretque mare, altera parte globi, cuius altera medietas dicebatur arida. ( 6 ) Protoplastus itaque in terram proscriptus aerumnarum, taedii ac poenitentiae plenis, amplissimorum saeculorum otio, sensit naturam suam, iam corruptione defoedatam, atque conseruationis indigam: Adeoque pisces solius maris erant, dum totus mundus indiuisum erat continens: Denique ut est necessitas ingeniorum ac inuentionum mater, meditari coepit, qua ratione intestinis uitae calamitatibus, atque imprimis meteori iniuriis occurri posset. in cuius meditullio, unicus fons totam irrigabat terram in quatuor diuisus flumina. Nondum ideo Lintres aut Scaphae enotuerant, sic piscatio in mari insueta. Nec etiam habitatio hominum litora colebat. In quo labore, filiorum suorum natu maior, coepit frugum natiuitates, felices, atque infaustos prouentus perpendere. ( 7 ) Unde prima Philosophia, Agricultura fuit. Nam Agricolis unicum terrarum, uastumque continens, sat uoluptatum dabat; Alter quoque, proprietates & societates animalium notauit, gregis unde indubitata spe, tranquilla uita ducitur. ut sterile pelagus mille tempestatibus horridum detestarentur. 1. Genes. cap. u. 28. Haec fuit scilicet zoosophia. Homini primum datum maris dominium legitur, dein super uolucres coeli, ac tertio super omnia animantia, quae se mouent super terram. Tamen ubi de cibis sermo est. 1. c. u. 29. Omnis herba & arbor, in cibum data est. Et 1. c. u. 30. ( 8 ) At deinceps uberiorem progressum facientes posteri, decreta siderum, cum priorum obseruationibus, nectentes, denunciatas rerum uicissitudinis utili, & iucunda admiratione adnotarunt. Pedissequa ergo Agriculturae sic surrexit Astrologia. ( 10 ) Ueruntamen naturalium dispensationes prorsus obscurae manserunt; Omnia animantia terrae & uolucres coeli, & quidquid mouetur super terram, habens animam uiuentem, datur hominibus, ut haberent quod ederent. uti & inter omnes, sui ipsius notitia, cunctarum est postrema atque difficillima. Nusquam tamen pisces leguntur concessi, ut neque pisces maris ad Adamum translatos, sua ut sortirentur nomina. Morborum uero generationes, remedia & sanationes ( quae adhuc tum erant rarissima ) longe erant obscuriora. Primum namque, quisque remedia, quae sibi profuerant sine inuidia, in medium adferebat. E quibus statim obuium est, non fuisse herbas, arbores, aut reptilia ulla, homini contraria, aut in medicamentum exterminii. Restrictio item pro uolucribus, & quae se mouent super terram, pisces excludit. Primus autem Hippocrates suas obseruationes in calamum deposuit: in quo labore diuinam, quam non nouerat, opem sensit. Galenus interim, quantumuis amputationem, uel resectionem nosceret enti nato, priuatiue oppositam: Galenus autem, uanas amorum nubes, tanquam aquilo, sibi dispersisse uisus, multaque undecunque suffuratus, Theoremata elementorum, primarum qualitatum, complexionum, & humorum erexisse, gloriatus est. attamen non addubitauit partium uel humorum ablationem, respectu membrorum, redigere ad seriem contrariorum. Neglexitque priuationum familiam, ceu adultero congressu natam. Hisque cuncta naturae tam sanae, quam inualidae, opera & fortunas dicauit. Quae post Graeca Gens opulenter adauxit. Quibus hypothesibus, Mauritani, ad palmam contendentes, laxa superstruxerunt experimenta. ( 11 ) Haec itaque fuit nascentis Medicinae origo & sors; Hinc uni uersum quaecunque numero, situ, magnitudine, proportione, affluxu, uel effluxu, dissentirent, a debito ordine assumsit, tanquam si essent contraria, ut fatuae suae Regulae stabilitatem faceret. hique inuentores. Quasi Medicina non operaretur physice; In his demum statum, nec progressum est deinceps. sed per solam staret Mathesin. ( 12 ) Hinc tandem absurdo generalissimo, indicationes naturales morborum, per solas contrariorum oppositiones fieri dictauit. Axiomatibus enim suis necessitates subseruire uoluit: non autem axiomata, necessitatibus conformia erexit. Galenus ab Antiquioribus admonitus, aduertens ignem per aquam extingui, & aquam igne calefactam euanescere, leporem se auribus tenere ratus, omnes propemodum morbos, eorundemque remedia, in primis istis corporibus, eorumque qualitatibus audenter constituit. Dixit namque ignem aquae hostilem & uicissim. Quae ruinam proinde facere iubentur, quotquot ad tantae ignorantiae lubitum, efficta propinantur. Unde decreto uniuersali fanxit, in nobis congressum quatuor elementorum, in uicem continuo in nobis bello pugnantium & contrariorum in nobis continuam. Atque inexcusabilem uelitari luctam. Manet itaque hactenus a Scholis & uulgo adorata maxima, uniuersalis uelut medendi apex, quae per contrarietates, Id est, per rixas, lites, bella, pugnam, crisesque, sanandi tritam orbitam consignant. Quare etsi foris lacesseret nihil, fore tamen, ut quandoque intemperies, siue morbus atque ruina, sponte adueniant. Sic enim creditum, sic factum, fictumque est hactenus, atque id tam extra controuersiam: Mors inquam, ex compositionis elementalis necessitate, erumperet. Hoc in Galeno quidem fuit conniuendum. At non in Christianis: si non doceant, in Adamo parem compositionis necessitatem fuisse ante, quae fuit post peccatum. quod nil aeque censeatur plausibile & subscribendo pronum, suaque intelligendi facilitate, oblectando & abripiendo incautum quemlibet decipiat. ( 13 ) At cognitio causarum atque sanandi radices, longe occultiori stipite crescunt, quam quod uulgus rustico sensu flores earundem decerpat. Si nempe Adami compositio, quatuor dimicantibus elementis connexastaret. Statuunt itaque Scholae omnes, sola contraria contrariorum fore remedia. Nec considerauit Galenus, quod unum contrariorum, toties praedicari oporteret, ( iuxta Aristotelem ) quoties alterum, eo quod utrumque staret sub eodem genere, parilique priuilegio gauderet. Quibus uidelicet omnis excessus ( nomine morbi insignitus ) in synmetriam redigeretur. Plausibilis ista & stupida doctrina placuit facile omnibus, in ignauiam subscribendi pronis. Quippe, quae sensu rustico, magno compendio, & passim a quolibet facile conciperetur: Quocirca neque inuestigauit unquam quodnam esset illud genus, sub quo staret positiua frigiditas, siue frigus, contrarium calori putrido tam multiplici, quot febrium finxit species. atque hinc ideo auidissime est imbibita. Nimirum ubi reperiret frigus; maligno, putrido, hecticoque calori contrarium. Totidemque passuum excessibus calori repugnans. adcoque luxata, uel laxata adaptio, extinctioque, & pacatio priuitiuae perturbationis in Archeo ( quae in se nonnunquam meram priuationem includunt ) totam non raro sanandi historiam compleant, absque ulla contrarietate, uel similitudine remedii, ad causas occasionales. Quod ipsum meminisse debuisset Paracelsus, si ad sua semel respexisset arcana. Quaeue ista esset singularis, & indiuidua frigoris actio, tam diuersorum graduum, atque specierum, quibus totidem calores subiugati, ad symmetriam cogerentur. Quod sane quamdiu neglectum a Galenicis fuit: etiam remedium cuique febri iustum, mansit ignoratum, adhibitaque fuerunt remedia, a coniectura & casu praescripta. Animad uertisset namque cito, unum aliquod istorum, omnes propemodum morbos ex aequo profligare, citra relationem ullam similitudinis, aut contrarietatis: at solius tincturae uitalis irroratione, dono, arcano, id est super affluentia bonitatis. ( 14 ) Angustiis nempe Galenicis, utrobique sua subiacent mendacia in mortalium necem conspirantia. Irrisit quidem Galenum Paracelsus, heluetico sarcasmo, licet subinde ad eandem methodum coactus recurrat, suae increpationis continuae immemor. Coagulata nempe, non raro resolutis, & resoluentibus contraria, esse uoluit: imo multoties ad explosas intemperies elementales, incoactus recurrit. Enimuero quicquid in natura fit, aut nascitur, fit ex necessitate seminum efficientium. ( 16 ) Semina autem ipsa nullatenus operantur ob scopum similitudinis, aut contrarietatis ( ut alioqui uulgo putatur ) sed duntaxat, quia sic sunt iussa operari a rerum Domino, qui solus scientias, fines, seminibus dedit, sibi soli cognitos a priori. ( 17 ) Alioqui semina uadunt, & quorsum, nesciunt: Tandem feruore contradicendi, omnium medelam constituit in similitudine tam naturae, quam causarum morbificarum, cum ipso remedio. Indistinctionis scil. seseque dirigunt quidem, tanquam scientia pollerent, sed tendunt per media sibi concessa, ad fines sibi ignotos. plenus ubique. ( 15 ) Ego uero sub libertate Philosophica, nemini addictus magistro, sentio: Uocamus namque improprie medicaminum intentiones, aut naturae scopos: quod si ablatione causarum, omnis inde affectuum connexitas amputetur; non quod sibi ab initio scopum praefixerint, tanquam si mente & praescientia pollerent: omnem morborum sanationem, eadem quoque causarum lege, definiri debere. Uerum quod ex dono creato, nata sint sua directione sponte ac naturaliter defluere, ad eiusmodi fines, Deo cognitos. Adeo quod correctio, ablatio, extinctioque efficientis immediati ( quae priuationem esfectus inde consequentis, intra se adaequate claudant ) potissimum in medendo carnem continerent. Non autem similitudines, ut neque remediorum contrarietates. Hoc namque sic dictat Christiana Philosophia, ignorat autem Schola ethnica. ( 18 ) Itaque uel in lumine, admiror Scholarum ausum, quae entia naturae seminalia, non agnouere in morbis: Inprimis morborum producta ( puta calculum, uti in se, suum agens, in se coagulatum, retinent: ita quoque ablationo solius effectus, persaepe sanari. qualitatesque entium per se subsistentium, & morbosorum loco substituere, aestimandas nihilominus uoluere, per modum arbitrii, sensuum, ac thymosis, quatenus antipathias, ac contrarietates, proprio impetu possiderent. Quia simul quandoque tollitur connexio causae internae, siue immediati efficientis, cum materia sua. Adde his, quod sola solutio connexitatis, efficientis ad materiam: Equidem sic assueui philosophari, ut res ipsas, ex radicali fundamento, iuxta cotem sacrae ueritatis, quam proxime liceret humanis ingeniis, dimetiri cuperem. Ut ergo ostendam contrarietatis theses, meros continere in naturam soloecismos, prius aduertendum est: Uel tertio tandem fatendum mecum, nullam esse in natura contrarietatem, praeterquam inter agentia libera & electiua. Addo. Si contrariorum paritas subsistat, iuxta praefatum axioma: ( 19 ) futile Aristotelis tulisse inuentum, materiam progenerationis subiecto prostituere, tam in natura integra, quam corrupta ( scilicet aegritudine morbi ) omni prorsus accidente priuam ( feliciter sic nempe incipit a duplici accidentium, & formarum omnimoda priuatione, pro rerum primordiali initio. ) Omne idcirco accidens, tam innatum, quam superueniens, consequenter quoque dependere, atque profluere e formarum gremio. necesse est, relationem fundandae relationis, inter contraria, dependere a radice substantiali, siue a radicali contrarietatum respectu, & intima proportionis adaequatione penitissime praesente. Quod est dixisse. ( 20 ) Sic quidem ut a forma eiusque praeludio, in Archeo omnis actiuitas, tam materiae quam accidentium, dependeat necessario: Essentiam fundandae relationis contrarietatum ( priorem alioqui quam sit ipsa formarum exsitentia ) sitam omnino, in ipso penitissimo substantiali formarum principio, contrarietatis omnino incapace. Idque siue Deum ipsum, siue aliam substantiam creatam spectes. interim Scholae ab hoc Aristotele edoctae ( sustinent etiamnum hodie ) substantiis tam materialibus, quam formalibus, nil esse posse contrarium. Adcoque est necessum, contrarietatem in natura includere contradictionem, in suis & Philosophiae initiis. Non uideo ergo, unde accidentia suam sibi contrarietatem mendicabunt, praecipue quae sunt nuda, immediata, atque mera formarum suarum organa? Sin autem haec, prout supernaturaliter, & in Deo consideres, non idcirco contrariantur etiam. Adeoque nec a Deo in naturam fluent ut contraria. Et hoc ipsum dico. Urgeo & ulterius. Unde enim hausissent suam contrarietatem, quorum materia & forma, ( totalia nimitum accidentium principia ) omnem a se procul contrarietatem repellunt. Si unum contrariorum dicatur totidem modis, quoties & alterum: Potissimum, quod accidentia in se considerata, non tam sunt entia, quam entium; neque formis substantialibus quicquam sit contrarium. adeoque ex se sint nihil, nihil operentur aut ualeant. Ergo nulla quoque est amicitia, symbolizatio uel similitudo inter formas. Quod est falsum. ( 21 ) Necesse est ergo, si in natura aliqua sit contrarietatis intentio, eam primario esse, in principio actiuo, id est, in sinu formarum. Siquidem hinc constat indelebilis character rerum, quod a Deo pacis amatore creata sint uniuersa. Adeo quod uel hactenus formae ipsae ( quas tamen absque controuersia in numerum substantiarum relegarunt ) sibi inuicem essent actualiter & potentialiter contrariae primitiuo iure. Etenim postquam melioribus initiis me erudiendum subieci, serio cognoui, siue substantias, siue demum accidentia intuerer, nullam in natura esse contrarietatem, nisi inter entia irascibilia & motiua uiuentia. Consequenter quoque falsum esse Scholarum axioma, Quod Substantiis nihil sit contrarium. Uel oportet accidentia eandem contrarietatem habere independentem a formis: Tantum abest, quod cuiuslibet agentis actio in patiens, tantum procederet a termino relationis, contrarii ad contrarium. atque ex sui propria natura, extra & contra possibilitatem formarum. Id est, non esse media immediata, producta, & organa formarum: Solam itaque reperi contrarietatem, in potestate irascibili sensitiuorum, neque alibi. ( 22 ) Unde fortassis per metaphoram, siue hyperbolem impropriam, contrarietas ad cuncta mundi indiuidua contorta fuit. sed ex se oriri, stare, perseuerare & agere, etiam inuitis formis, extra & praeter formas. Esse inquam entia independentia, & non amplius entium. Quorum amborum nexus, gtatum, & sensui amicabilem teporem profert, illusorium tamen. Quia effectus utriusque qualitatis connexae, prodit intensionem magnam, sub illo tepore. Num Scholae, propriam sentientes disputandi thymosin, meditatae sunt, & reliqua seminum producta, pariter non nisi per Iram, actio nem nimirum maioris ad minus, uictoris ad uictum, robustiorisque ad debilius propter contrarietatis relationes concitari. Ideoque nec tepor causatur, quatenus ambae qualitates, aequaliter intensae, per pugnam contrarietatis sese confringant, atque reducant in mediam, plausibilemque symmetriam: Axiomatis ergo negatiui sensus, quo dicitur Substantiis nil esse contrarium, aequiualet thesi in titulo huius capitis praepositae. Nempe Naturam nescire contraria. Sed sunt sensus, & Scholae quae se iuxta sensualitates, ubique absque interiore indagine labi sinunt ) rerum naturalium improprii & rustici nimis ludices. Si uis aliqua contrarietatis esset in natura, praeterquam in irascibili sensitiuorum ( de terminis namque, & relationibus appositis Logices, non loquor ) illa certe esset in manifestis atque primariis elementorum qualitatibus: Pariter, feruens aqua, infusa frigidae, pari proportione, quanquam statim in commisto teporem excitent: sed in his nulla est contrarietas. ( 23 ) Ergo nusquam alibi. Probatur assumtum. Utraque tamen qualitas, intenso gradu, est in isto tepore, non secus atque in praefato aere Alpestri: Eo quod Scholae primarias contrarietates in mistis desumant. tametsi sensus illas non distinguat. ex ipsis componentium elementorum contrarietatibus. Subsumtum uero probaui alibi hic repetendum: Non est enim alias possibile, calorem illum aquae, per graduum momenta acquisitum, perire in instanti. Imo, nec est pugna contrariorum, quae istum teporem statim generauit, ut neque uictoria frigoris calorem excellentis, dum prior calor remittitur: Uir Iuuenis descendens mane ex Alpibus, continua niue tectis, latere tamen solem respiciente, tota ceruix, sibi in ampullas, siue uesicas fuit cremata. Estque ibidem aer summe de lectabilis; Sed calor in aqua est Relollaeum transiens, quia uiolenter introductum. ac nouo uelut aethere perfusus ( disce interim hinc primum, frigus non esse caloris priuatiuam absentiam; sed ens uerum. ). Ideo namque cessante igne, a quo est productus, sua sponte, statim minuitur, cessatque non fotus amplius. Ergo ibidem frigus, & calor, intensa simul in eodem loco, tempore, & subiecto aeris, sese compatiuntur, Quod Scholae non admittent, esse possibile in contrariis; Id est, Calor in aqua feruida per minimos subiecti sui atomos diuisus, sua perit sponte, non autem a contrarietate uictus, expulsiue. ( 25 ) Quia Relollaeum est qualitas efficiens, non procedens ex fermentis & seminibus rerum. Estque duplex. ( 24 ) Siquidem quae se mutuo debellare, frangere, expellere, interimere, & ad medium, neutrumque statum discere uolunt. Unum uidelicet in corpore proprio. Alterum uero in alieno. Inter Relollaea propria sunt quaedam separabilia. Ut frigus in aere & aqua. Notandum hic obiter, Ibidem, intensum frigus hospitari immediate in aere: Alia uero inseparabilia. Ut calor in lumine Solis, candelae, & ignis. intensum uero & uesicantem calorem, ibidem esse ex parte luminis: Quae nunquam frigere possunt. adeoque immediate in loco ipso aeris: in aere autem mediate. Relollaeum alienum est uiolentum, quod si non foueatur, perit ideo per sua momenta & gradus. Sed cum iste locus penetret aerem, per totam sui substantiam: Ideoque dicitur transiens; ut est calor in aqua. & locus illuminatus, calefaciat simul ipsum aerem, quem ideo lumen simul penetrat: ( 26 ) Ergo aer & aqua non calefiunt ab igne, per contrarietatem: sed per generationem Relollaei alieni; Idcirco in eodem aeris puncto, est intensus calor, simul cum intenso frigore. quatenus agit, quod ipsi agere est iussum, heteroclito cum seminibus agendi modo. imo in subiecto sui in proprio quale est aqua ) sed humiditas, siccitasque, sunt potius ipsamet corpora qualitata. ( 27 ) Ideoque nec agit ad, aut propter formam. Nec ideo acquiruntur per partes & gradus ( sub pace Scholarum ) per modum qualitatum. Pariter, dum aqua ignem extinguit, uel ignis aquam in uaporem sustollit, id nequaquam contingit ui contrarietatis. Non enim proprie producitur humiditas: Quia totus uniuersi ignis, ab unica aquae gutta, ne uel minimam humiditatem delere aut minuere potest. sed addito corpore humido ad siccum, apponitur plus humidi, atque sic improprie humiditas grandescit. Id est: Quapropter irrita foret ignis, atque stulta contrarietas, siue pugna uana ac inualida. Humiditatis increscit quantitatiue: non autem qualitatiue. Aqua autem siccescit nunquam, licet oculos fallat euanescendo. Pro ut de Gas alibi. Non posse autem ullis saeculis, per artem aut naturam, aerem in aquam, aut hanc uicissim in aerem conuerti, per Mathesin, ac sufficienter aliis modis alibi sat demonstraui. Denique siccum, sonat proprie exsuccum, continetque negationem duntaxat humidi. Neque etenim ignis ab aqua extinguitur, propter frigoris contrarii praesentiam in aqua. Nam sic aqua feruens ignem non extingueret. Ac licet admistione sicci, aqua uideatur minui in luto, aqua tamen semper suam seruat intrinsecam humiditatem. Ut & corpus siccum pariter suam siccitatem. Crematque ignis fortius sub flatu & frigore boreae, quam austri: Quippe illorum non est in radice commistio penetratiua: folliumque frigidissimus flatus, ignem magis accendit. at sola partium appositio. Aqua ergo ignem perimit: non autem ignis aquam. Ignis etiam non frigore uictus cedit, sed perit suffocatus. Sicque oleum feruens, primam candentem extinguit. Humiditas ergo & siccitas sic obligantur corpori, ut nullatenus ab illo queant distingui. ( 30 ) Ac proinde non sunt Relollea per modum caloris & frigoris, quae gradatim introducuntur. ( 28 ) Si ergo contraria debeant esse sub eodem genere: Aqua tota in halitum quidem euanescit: non potest ignis esse aquae contrarius. nunquam tamen uel minutum siccitatis assumit. Cum ignis non sit substantia, pro ut alibi sat demonstraui. Denique si essent contraria: essent primario, per se substantialiter & immediate contraria tanquam simplicia: Sin autem ex farina & aqua, puls aut panis fiant, ac tandem concepta fermentalis seminis natura in lapidem transeant: eoque dato, deberet esse illorum actio par & aequalis pugna. coagulata tamen sunt quidem isthaec, quae humiditatem aquae pristinam tegunt & obuelant: At tandem pristina aqua inde repetitur. Quod iam ante falsum ostendi, prout & quod substantiis nil est contrarium. Non est enim exsiccata, nec periit: licet sit coagulata a semine rerum. Quorum nempe duorum, ignis nempe & aquae, intuitu, Scholae omnem mistionum, & complexionum contrarietatem, finxere in uniuerso. Alibi namque demonstraui mechanice & mathematice, omnia corpora solida ex sola aqua esse, nec congressum aliorum elementorum admittere. Siue: Quid igitur mirum, contrarietatem naturae, in Scholis somniatam, haberi iam suspectam, cum priuatiua sua contraria sint absque contrarietate, paritate, congressu, commistione, uiriumque consertione? Omne corpus tangibile resolui tandem in aquam simplicem elementalem, qualis per pluuiam decidit, imo suo corpori prius solido aequiponderantem. ( 29 ) Porro humiditas & siccitas, qualitates sunt uix intelligibiles in abstracto ( pro ut alioqui calor consideratur in manu, praeter aut extra ignem: Quod unicum caput omnem destruit elementorum compaginem, temperiem, qualitatumque intestinum atque indesinens bellum in nobis. Quapropter oportet Scholas, alias omnino morborum causas indagare. Quae per inaudita Physices initia declaraui. Itaque cum infallibiliter ipsum pondus prodat corpus ponderosum, nec pondus prorsus consistat ex nihilo, oportet mihi resoluant hanc quaestionem, priusquam me ad suam contraxerint opinionem, de elementorum mistionibus. Admirandae ergo stoliditatis est, humiditatem per gradus aduenire, remissamque item humiditatem & siccitatem in elementis somniasse. Mihi interim locus erit ostendere mechanice, corpora solida & ponderosa dare ex se aequiponderantem aquam, omnimodo gustu orbatam, Nec in natura esse elementum, ut nec elementa ullo unquam artificio aut naturae conatu, posse in unitatem formalem connecti. Atque adeo immane est figmentum, huiusmodi stupida somnia in morborum ac sanationum familias introduxisse, iisque fidenter totam superstruxisse Medendi basin. Haec iam supra fusius. Adeo ut per classes integras humiditatum. ( 33 ) Surdum est ergo doctrinae genus, quod elementa quatuor sint contraria; siccitatumque, tam per agnationem mutuam, quam per caloris atque frigoris lenocinia nupsisse inuicem. quae confluant ad aliorum ( quae mistahactenus fallaciter sunt putata ) compositionem; pugnentque etiam in talibus mistis, quibus clauduntur, non secus ac in sui simpiicitate, ob contrarietates: Unicam uidelicet ob culpam, ut suis temperamentorum uanitatibus supellectilem subministrarent luge proximi. quodque ideo se mutuo conficiant bello incessanti, totiesque a priuatione resurgant immediate, se mutuo deuorent, atque rursus euomant. ( 31 ) Ignarae penitus, quod humidi cum sicco nulla sit in natura penetratio, unio radicalis commistio, uel radicalis temperies qua se inuicem intersecent in sinu formali. ( 34 ) Non tolerandus est iste Scholarum stupor, quo sibi inuicem in his nugis absque scrupulo subscribunt, non inquirentium, quisnam ille appetitus esset in elemento, seipsum ampliandi? ( 32 ) Unamque saltem quaestionem, per me alibi resolutam, omnibus, quotquot hactenus contraria elementa confluere, in corporum ( quae mista creduntur ) constitutionem rentur propono. quisue motus, supra terminum a Creatore sibi semel constitutum? Scilicet cum supponant duo grauia, aquam sc. & terram, ac duo leuia; Nam inprimis non est ulla fames, sitis, penuria, uel simile aliquid defectuosum, cui a creatione subessent. Itemque supponant impossibilem in natura corporum penetrationem: Nec etiam patiuntur defectus, multo minus sensationem defectuum. Tertio quoque supponant, Aurum, absque controuersia esse corpus mistum, a praefatorum elementorum reali connubio: quomodo fieri possit, ut aurum praeponderet aquae ad minimum decies sexies? Nam si in auro sint partes aeris & ignis, anatica & aequali temperie mistae: Cum unumquodque in se sit primum & simplex, nec admittat connubia, nec absumatur per alimentationes, perque sui commutationem excrementa habeat aut eiiciat, nec rubiginem patiatur, nec degeneret fatiscendo in aliquod corpus se purius, se prius, se simplicius. Deest itaque necessitas, qua elementa se hostiliter consumant. Nam uidit Deus, quecunque fecerat, erant bona. ( 35 ) Si ergo duo bona pugnarent inuicem: saltem ista pugna non posset non esse magnum & continuum malum, cuius Author esset Creator ipse. ( Id namque prorsus necessarium asserunt, cum ex aequa elementorum quatuor mistura, auri perpetuam permanentiam in summa ignium tortura collocent ) Ergo aqua & terra, in auro constituto, ad minimum praeponderabunt trigesies bis suae materiae, unde aurum consurgit. Ergoneo terra seipsam penetrabit, ad minimum trigesies bis, dum ex illa aurum fit: Sequeretur enim inde, quod talis elementorum proprietas non esset ex Deo, neque ex peccato: ergo ex aliquo maiore, quam sit Deus. Sin autem dicantur elementa sic a Deo creata, ut unum continuo aliud commutaret in sui naturam: uinci a fortiori esse beatius, quam deiecisse infirmiorem. non quidem ob hostilitatem mutuam; sed propter necessitatem nutritionis. Quanquam ridiculum praesupponat; habeo tamen optatum: Cumque Deus in suis estimationibus errare nequeat, Hinc Scholarum & uulgi aestimationes, non a ueritate naturae: nempe contrariorum ablationem. Itaque uanum est subterfugium & falsum commentum. at sane a thymosi ac fragilitate nostra dimanarunt. Ideoque erroneae & abusiuae sunt, quatenus oppositae Diuinis iudiciis. Siquidem ista suppositio nequit simul subsistere cum ipsa thesi. Nam supposita illa excusatione, necesse esset fore pugnam, & resistentiam. Alioqui unum elementum, statim totum sibi contiguum aliud in se conuerteret. Nec etiam, quae in homine contensit Deus, poterit in legis simplicitate, & naturae necessitate, tanquam gloriosa laudare. Uerum si ulla, in rebus sensu carentibus, esset uera contrarietas: Quoniam non est superandi difficultas, ubi nulla pugnae aut resistentiae est necessitas. recte censuissent, quod illa necessario surgat, ac praesupponat conceptum odii & hostilitatis, in primis suis atque formalibus initiis radicaliter sigillatum: Quoniam unaquaelibet pars elementi, haberet eandem passionem, motum, & desiderium, ad consumendum sibi uicinum, qualia in partibus sibi agnatis supponuntur. ratione cuius, Agens, ex propria philautia, sibi concitaret odium in patiens: Atque adeo proinde intenderentur in immensum istae actiuitates, ut facili negotio statimque substratum sibi elementum, absque reactione in sui naturam conuerteret: uel istud odium haberet sibi singulariter a natura inditam ( propter repugnantiam ) dissimilitudinem & alteritatis nisum. Haecque sic conuersa, deinceps incessanter alia atque alia subsequenter. Idque quoquo modo sumatur, est fateri in formis substantialibus radicales, seminales, atque medullares contrarietates. Adeoque substantias ipsas esse immediate sibi inuicem contrarias: nisi malint negare, formas esse substantias. Saltem aer ille supremus, quique longissime ab aqua distat remotus, taediosissima & longissima siti pressus, periisset iamdudum, aut saltem taedio langueret, alimento naturali orbatus. Itaque utut haec excusentur: ( 37 ) Ego uero paratus sum docere, naturam agere uniuersa, per medias suas proprietates: nullo sibi proposito scopo contrarietatis, odii, aut pugnae. saltem creaturae essent ordinate a Deo, cum appetitu turbandi ordinem, atque harmoniam uniuersi & primae suae constitutionis; Siquidem ex fide primo uerum credimus, Deum esse Authorem & Rectorem assiduum naturae: suamque creaturam ubique in bonitate, quantum potest, exprimere, atque testari. introducendi scilicet dissolutionem, & disproportionem primam, superando, perimendo, & in se transmutando uicinum. Profecto fragilitates humanae sunt harum fabularum inuentrices, introductae a Scholis paganicis. Denique, Deum esse fontale initium amoris, concordiae atque pacis: odisse quoque discordias & contrarietates adeo, ut si potuerit uniuersum condere absque rixis & contrarietatibus; id fecisse extra dubium sit. Atqui idipsum potuit aptissime: quia Omnipotens est, & fecit omnia ut uoluit: ergo etiam fecit. ( 36 ) Quia per ignorantiam ipsius nature, uulgus introduxit leges confusiones, contrarietates, pugnas, hostilitates, reductiones, atque iteratas resurrectiones, ut homines suam irascibilem excusarent & ac commodarent rebus illa carentibus. Subsumtum patet: quia nil ipsi reluctari potuit, nisi quod uoluit liberum facere: Aestimarunt nimirum Scholae, simulque ab his fallaciter edoctum uulgus, in natura, maius, gloriosius, & melius esse uincere, quam uinci: pares subigere, quam subigi. sed rerum semina, siue agentia naturae, non donauit libertate uolendi: Deus uero aliter nos docuit. In natuae sc. Ergo neque agentia naturae, reluctari Deo non potuerunt. apice, gloriosius esse pati, quam inferre iniuriam: Et per consequens fecit agentia naturae iuxta beneplacitum sui amoris, bonitatis, & pacis. Idcirco namque contraria admittere, est errores in Intentione, mediis & fine naturae statuere. Sic namque dum cibum sumo, nunquam inuenio in me contrarietatem, ut neque in cibis. Sciendum itaque penitus, naturam respuere contraria, si tonum eius intimum assequi speremus. Sin uero copia aut qualitas me offenderint; defectum quidem in me experior: Quod autem Scholae de calore radicali commentae sunt: non autem contrarietatem. Si quis auersatur caseum, non arguit contrarietatem: saltem oblitae sunt, ipsi frigus radicale nubere, sub eodem uitali principio, ut contraria suo pari gauderent pure. sed seminalem dispositionem, nocuum quiddam operantem: ui seminali, a Deo directa. Solamque mortem ipsi opposuere extra genus. Quamobrem istam principalem qualitatem, absque contrario coelibem deseruerunt. Etenim propter necessarias in rebus uicissitudines, haud lubet nobis qualitates quaslibet nocuas, uocare hostilitates, atque inimicitias rerum. Falsumque suum axioma relinquentes, quod contraria sub eodem genere sint, & totidem utrimque predicentur uicibus. Quippe in Philosophia proprie loquendum est: ubi uerba alias sensum mutant, rerumque essentias alienant: Nam mors, cum sit priuatio & nonens, contrarii locum, Scholis dictantibus, supplere neutiquam potest. Ut uitae aut calido radicali sit obpositum. atque potissimum ubi inde tota medendi crasis, in perniciem humanam distorta est. Cum id quod non est, quodque nil est, non stet sub eodem genere, cum calore radicali. Contrarietas namque, nedum uultum naturae, totidem uitiis conspurcat, quot sunt rerum Agentia & proprietates: De cuius fabellis, & humidi primigeni figmentis, latissime in tractatu De uita longa egi. uerum etiam ipsum naturae Parentem uidetur accusasse, quasi odii rixarum. que factorem, fautoremque: Denique Scholae ad scopulos collisae, subinde de calore & frigore potentialibus tractant: non tamen tanquam contrariis: Adeoque totus Uniuersus, tantum esset hostilitatis hospitium, perpetuum duellum, ac uera erynnis, nuspiam sui Creatoris typum exprimens. sequidem in unaqualibet guttula, uel atomo simplicium minimo, calorem & frigus connexa, & praepollentia statuunt. Contrarietates ergo non sunt a Creatore in natura, qui eas aspernantur in electiuis: In opio uidelicet frigus intensum & calorem quoque in eius amaritudine explicant: multo amplius in iis, quae ipse condidit, iuxta Archetypi exemplar. Creatura denique, cum ex nihilo uenerit, ex se nullam prae se fert proprietatem. adeoque & suam scientiam e saporibus desumtam, de Relolleis, unico exemplo rediculam iam exposui. Quod si ergo contrarietates uenirent ab errore solo, detortorum a consueto seminum: Quia a Scholis perperam seminales & specificae potestates, traductae sunt in qualitates elementales, siue Relollea. saltem tunc non subsisterent, nisi in effectibus monstruosis, atque ideo per peram in naturae syntagma intruderentur: denique & hinc sequitur, seminum contrarietates ex solo esse Deo: Frigus enim in opio, nullo licet sensuum iudicio proditum, augurantur ab effectibus, quia seminalem dormitiuam, ridiculo somnio ad frigus constrixerunt. cuius asserti ineptitudinem iudicet Christianus. Quasi Altissimus, dum somnium in Adammitteret, frigus in ipso suscitasset? Nunquam enim hactenus Scholae perpende runt, quantum distarent inuicem: Et quasi a prandio, frigus nobis notabile in caput ascenderet? Aliquid egisse conceptu contrarietatis: & aliquid operatum esse, per obedientiam seminum, debitam datis a Deo proprietatibus. Profecto Scholae utrobique postulant intellectum, in obsequium fidei incomprehensibilis. At flammula herba, quamquam se habeat uniuoco modo ( quantum ex se est ) ad cuncta quibus apponitur: non tamen uesicat cadauer, prout corpus uiuum. Deum in natura non fecisse contraria, quae per hostilitatem se mutuo interimant, aut aggrediantur. Siue, nego in naturalibus proprietates contrarias. Eo quod cadauer non moueatur actiue, siue proprio motu, a fermento uenenato flammulae. Id est, Nego contraria positiua atque realia, in serie actionum naturalium. Uirtus etenim oppositum habet sibi uitium, de indole priuantis. Quia istae qualitates potentiales non sunt caloris aut frigoris, magis quam elementales: Nec etiam uolatile contrarium est reptili. sed propria, & formalis rerum energia specifica. Nam idem bombyx est utrumque. Nec generatio ipsamet, est contraria corruptioni: Quocirca futile est pro contrarietate commentum, & ruditatis testimonium, quidquid de calore & frigore, potentialibus in Scholis ad uota Gentilium subscriptum est: sed unicus seminum fluxus, a puncto ad punctum, per lassationem, ablationem, amissionem, extinctionemue uirium. Similiter nec magnum paruo, neque rectum curuo est contrarium. cum potentialem calorem, caloris actualis socium, sub eodem genere negent, sub quo tamen colligunt contraria. Adeoque temeraria temperamentorum historia ad se traxit facultates uitales, atque seminales rerum. Cum unum & idem nunc paruum, nunc magnum, rectum curuumque esse queat. Idem esto de dulci & amaro; duro, & molli: aspero, & glabro: graui, & leui: acuto, & obtuso: coagulato, & resoluto: uel albo, & nigro. Est namque in Scholis nescitum, quidquid salium ratione agit, non esse ex propria seminis potentia; sed accidens, ratione obiecti uarians. Sunt namque quaelibet rerum potestates, in se absolutae, nec respiciunt alias a se diuersas. Calcem enim, uelut calidissimum simplex aestimarunt. Eo quod per salia sua moueret escharam: Quia unumquodque est prout per se exsistit: nec attenderunt, quod in calce uiua, prout & in niue, oboriantur spontanei uermes. quod autem opponantur a nobis, uelut ac si inuicem dissentirent, id rebus est ignotum, atque plane per accidens, seu alienum. Quod hoc loco desideratur, alibi de actionibus, prout & de cognitionibus morborum fusius exposui. Interim securis non secat ligna, aut culter scindit panem, propter contrarietates aut hostilitates: ( 38 ) Hactenus igitur docui, qualitates in elementis esse, & operari absque respectu contrarietatis. Nunc uero ad rerum systema descendo. sed unaquaeque proprietas agit, sine reflexione ad oppositam, quod agere est iussa. Inprimis unitas, non est contraria binario, quanquam recedant discreta, per alteritates. Stultum est res contrariari uelle, quibus nulla est odii, dissidii, uictoriae, aut superioritatis praetentio: ideoque nec ulla contrarietatis intentio in natura. Pariter nec sursum nec deorsum, oriens & occidens sunt contraria: Agit propterea res quaeque, prout est agere iussa. sed situum oppositiones, quae per respectus uariant. Adeoque quod sursum est, alterius relatione, est infra; nec ideo auris dextera sinistrae est contraria, quanquam opposita. Non enim intra testam oui, clauditur bellum contrarietatis, licet semen fluat per uarias dispositionum alteritates, longe ab inuicem dissimiles: Asseruatur utrobique & permanet unitas, & concordia naturae: Etenim nec loquor de terminis contradictoriis, qui tantum in habitudine relatiua contradicunt, non autem proprietates inimicas in rebus habent. Neque item de priuatiuis mihi sermo est. quae sibi nusquam contrariatur, imo horret omne contrarium, & quicquid unitatem turbat. Imo neque nego contraria in ui irascibili: Enimuero in semine uis est transmutatiua aquae, exsistentis in terra horti; sed dumtaxat hoc unicum constanter affirmo. atque sic unica aqua illa transit in herbas mille, calidas, acres, amaras, acidas, & frigidas. ubi nulla est lis, nec morbus ad iudicium citatus, auditus aut admissus? Non enim, quod aliquod semen sit contrarium succo siue aquae in terra: ubi patiens in initio, seipso, prope conualescentiam constituto, est pugnacior? aut acido inuideat aliud acre simplex, sibi uicinum: post multos nempe labores, dolores, ieiunia, uigilias, & euacuationes? quod sibi minus respondeat in symbolo unitatis. Absit. Adeo nunc necessario potius succumbere, quam litem sua ui superare, atque uincere hostem deberet. Procedunt enim indifferenter ab initio uitali suorum seminum, in quo non hospitantur contraria hostilia. Accidentia enim cum sint dispositiones seminum, siue entium absolutorum in se, nec relatiuorum; ideoque contrarietates nescientium: Imo si uis ulla in limine cognita fuisset, de plano, ab initio iudicari debuisset, ubi iudicem & testes pro se habebat, causamque aequam contra proditorem morbum. sequuntur etiam ductum suorum seminum, quorum sunt organa, atque producta. Saltem iniquum est, atque cachinno dignum, quod ipse iudex sit pars in crisi. Facessant ludicra in seriis. Tabula ergo repugnantium, contraria tantum admittit in ui sensitiua, & irascibili, libere agentium. Secundo admittit priuatiua. Nam si Natura ignoret contraria ( ut ostendi ) haec sane non poterunt pugnare in nobis, minimeque tantisper, dum creatura est iuuaminis indiga, atque fuit morbus. Tertio denique quae contradicunt in terminis relatiuis. Uniuocum siquidem natura nostra semper operatur, siue res coagulatas resoluat, siue demum resoluta coagulet. Non secus enim atque puluis Chrysoplycius, qui plumbo duritiem, argento uiuo & stanno, difficilem liquationem dat, quam utramque qualitatem ferro adimit. Cum igitur absolute in natura non sint contraria, quam oscitanter hactenus sit itum, in complexionum figmentis & aegrorum sanationibus, uiderint illi, quos quandoque accusabunt, uiduarum atque pupillorum planctus, ob unicam scilicet ignauiam, quod ethnicis doctrinis stupidis subscripserint temere. Non sane quod iste puluis sit sibi, & metallis, quae perficit, in agendo contrarius: ( 39 ) Adeoque naturae definitionem ne quidem hactenus nouerint. Quam sic definio. Hisque addat, quod ipsis deest: Natura iussus est ille Dei, quo res est id, quod est, & agit, quod agere iussa est. unicus nimirum praebeat singulis suas & longe diuersas dispositiones: Sed istud apte. Quod Scholae propria aspernentur theoremata: quas credidere contrarias, ut est durities in auro, teneritudini plumbi. artemque theoricam uenumdare uideantur; quam quoties lubet, non sequuntur. Nam in Peste, & Malignis. ( 41 ) Cedat item Paracelsus, quod solis similibus clauserit sanationem omnem, contrariorum interim tempestates admittendo. theriacam, aliaque non obscure calida, ut & sudorifera propinant, neglecta caloris indicatione. Erysipelas quoque Apostematum maxime igneum ( ut aiunt ) apposita optima aqua uitae sanant. Et quantumuis similitudo inuoluat familiaritatem, facilem remedii susceptionem, unionem, ingressum, penetrationem propter conformitatem symboli: attamen ignorauit bonus ille uir, quod ista non sint agentia sufficienter ad sanationem requisita: ( 40 ) Denique si natura sui medicatrix morbos sua bonitate superet, non autem qualitate pugnace; at saltem media occasionalia, externa, siue conciliatrices medelae. ostendant quaeso, quale frigus sit in corpore febriente, quod calorem eiusdem morbi statis horis interimat. Qualis etiam est pharmaci puritas & subtilitas. Quinimo si natura sit sui medicatrix, quid quaeso necessum est, morbum terminari per crisin siue iudicium: ( 42 ) Quapropter censeo, medicamen proprie, immediate, atque efficienter, consistere in Competenti, siue Appropriato. Per quod nempe natura a suo casu resurgit. Qualia ad limen occurrunt Periapta, & Amuleta quamplurima, quae ipsus appellat zenexton. Sunt rebus siquidem natales dotes, quae distant a simili. ( 43 ) Sint nempe illae, in quibus Archeus noster suas reperit delicias. Per exemplum. Fames est uelut peracutus morbus, paucorum saltem dierum patientia, serio necans. Sic nempe palpitationes cordis, infamem hemorrhoidum dolorem, profluuia cruoris, epilepsias, uteri strangulatus, ipsasque febres, sedari per appensa, iucunde notauimus. Sic ex aduerso. Sanatur autem non contrario cibo, non denique simili. Nec etiam fames arguit defectum cruoris absumti. Remedia distillata non pauca, uix mori sciunt, aut in familiam humanam commigrare. Attamen ingens est illorum effectus in morbis. Alioqui dysenteria, & phlebotomia famelicos necessario facerent. Condonet mihi quoque Paracelsus; quod nunquam in nostro corpore, fit illa simplicium remediorum Analysis. Sed in fame est deuastatio nutrimenti, ipsius stomachi, a uigore fermenti digestiui, siue esuriui, ac depascentis: unde demum tussis sensatio famis. Sat enim alibi docui, quod digestio nunquam, ad nupera illa tria prima tendat. Nec unquam hisce nutriamur: Quoties nimirum fermentum stomachi bene dispositum, nec habens obiectum in quod agat, consumit proprium stomachi alimentum: sed unico & eodem aut consimili liquore, quo constamus. Multa quoque per primam sui bullitionem uires deponunt pristinas. Sedat ergo famem cibus, non in quantum fermento contrarius, nec quatenus similis eidem: sed quia remedium appropriatum. A sarum enim sic de uomitiuo, euadit diureticum. Ac plerumque rei destruitur proprietas specifica, per diuisionem in tria ilia prima. Nam etsi seruent aliqualem concreti crasin: ( 44 ) Simile est in morborum quorumcunque medela, Requiri nempe adaequationem remedii, ad indispositionem Archei, & causae occasionalis ademtionem. sunt tamen nora creatura per ignem patrata. Felix quoque ille, qui crudis simplicibus, morbos tuto, atque promte tollere nouit. Est enim antiquior medendi methodus, in Sacris notata. Quae remedii appropriata conuenientia, siue dos, praesupponit proportionem tam in gradu, quam quantitate, adaptationem, & applicationem, cum specifica conformitatis adaequatione. Quod de terra medicinam creauerit Altissimus. Hactenus quoque includit indicationem & cognitionem finis: Siquidem ens specificum non potest non per ignem alterari. Ideo non infrequenter extracta, atque magisteria debilitantur. facultatum nostrarum habitudinem & exigentiam, earumque cum remedio congruentias, quibus iterum supponitur dosis. Enimuero ut Spagyria deducit multa ad gradum maioris energiae, quatenus ens nouum suscitat: Sic enim remedia, nedum respondeant paritati obiectorum: sic alias rursus multa clam suffurando debilitat. sed & fermentorum determinationibus. ( 45 ) Paracelsus quandoque ratus, nullum simplex medendo aptum, nisi primitus ipsum moriatur. Naturam scilicet ignauiae atque imperfectionis accusat, quisquis eandem citra ignem nil expoliuisse autumat. Sint rerum semina horum testes. Atque rursus alibi. Quaedam namque sponte pullulant propria; aliqua uero satione & occatione egent: Quod non sufficiat simplex proinde mori, nisi in tria prima ( salem, sulfur, & mercurium, sic uocat ) prius redigatur. paucissima uero artem praeparationis indigent: Qui asserentis error, frequentem in authore suscitauit inconstantiam. nulla tandem ignem admittunt, aut analysin. Quod non pauca sint simplicia, quae formae proprietatem explicant specificam, sospite subiecto cui inhaerent. Potestates enim quae immediate in naturae haerent gremio, agunt more influentiali, nec igni submitti libenter uolunt. si uictoria inde sit speranda. Illae uero, quae formis non quidem simplicis; sed partium heterogenearum immediate insunt: Ostendi equidem, eiusmodi potestates in natura non reperiri. persaepe in abstracta magis parte sui relucent. Sic etenim macis, therebintina, & Asparagus, etiam sui symbolum in lotio pingunt. Item remedia, nec semina rerum agere spe, aut nisu uictoriae, aut pessumdandi patiens suum, tanquam sibi contrarium. Uerum potestates, quae per ignem e rebus surgunt: Nec imo superandi actiuitatem patientis. licet aliquid suo debeant concreto, tanquam illius familiae pignora: At certe sunt noua, & transplantata germina, alterius Monarchiae plerumque uasalli: Prout alibi de facultatibus medicaminum. Adeoque non esse ullam contrarietatem, luctam, odium, bellum, dimicationem, arrogantiae aut superioritatis in naturalibus praelaturam, Sed agere absque intentione, & praecognitione finis. Quatenus a Deo, illarum Arbitro sic creatae, sicque dotatae sunt: Semper enim magni feci destinationem Creatoris, in dote simplicium. adeoque sic agere iussa. Nam reuera, ex mente eius, plurimi morbi, cedunt per simplicia, tanquam antiquissimo cuneo pulsi. Clarum est itaque, quod contrarietas, qualis in Scholis, rebus quibusuis insita docetur, a tota exulet natura, praeterquam a ui irascibili animantium: Quod autem Panegyrum simplicium agam, nolim recipi in uilipendium Pyrotechniae: Adeoque licet Philautia, sympathia, antipathia, electio, imo & sensus aliquis, rebus non animatis tribuantur. sed loquor tantum iis, qui nil, praeter tria illa prima, admittunt, sudoresque herbarum stillando eductos, longe praeponunt, illarum cruentis succis. Esto analogia quaedam, potius in effectibus, & causis, quam in directione Creatoris, aut destinatione finium relucens: Eo quod proprio sensu, electione, intentione agendi, & praecognitione finium, sint orbata. Discant enim prius herbarum succos, itemque iura carnium, absque sale, aceto, melle, saccharo, & igne condire, atque a putredine per annos uindicare. Tum demum spernent facile stillatitias aquas herbarum, non minus quam syrupos. Sed cum quaepiam huiusmodi luculenter testentur habere directorem, omnium fines usque ad fines fortiter mouentem, ac disponentem suauiter: Ast ubi morbus in gradum surrexit, nupsitque intime, iacenti naturae, altiora exiguntur remedia, quam quae sponte natura produxit. illarum proprietatum explicationes, testimonia sunt, Deum summe gloriosum, rerum etiam uilium, habenas regere, per potentias ipsis nescientibus datas. ( 46 ) Tandem apud multos censebor forsitan de lana caprina, soloque certasse nomine. Atque adeo totaliter rectas, absque cognitione finis. Quodque Scholae contrarium, ego oppositi etymo laruare contenderim. Id est citra impetum, iram, luctam, & odium illarum. Sed haec me manet ab ingratis solis poena. Ego medentes & Scholas alloquor, quae morborum tantum illa admittunt remedia, quae hostili proprietate contraria, morbos censentur pugnando aggredi. Tantum igitur abest, quod actiones rerum, & remediorum, censeam fieri per opposita ( loco contrariorum ) quod aequaliter tam opposita, quam contraria relegauerim a natura: opposita autem admiserim per modum relationis terminorum. Non autem in uia, qua in inuicem agunt. Semper enim a uirili aetate, ratus sum; Perque intemperiem contrariam ( ut aiunt ) edocent temperiem duntaxat acquiri, qualia nulla demum hactenus in natura fuisse, atque demonstrasse, quiesco. Nec sufficit, quod requirant in remedio uires superiores, relatas ad morbum: uerum etiam id fieri uolunt, cum bello contrarietatis; litis, & criseos; Si contraria essent, aut agerent ut talia, quod natura, totaliter, exemplariter, formaliter, & dependenter, non respiceret suum creatorem. Quodque de tali creatura, non apte dictum esset: " Et uidit Deus, quaecunque fecerat, erant bona: " si sibi inditas proprietates explicare non posset, nisi per odia hostiliter. At iuuerit hoc loco ostendere, per eandem thymosin, fieri quidem aliqua, quae hostilitatem belluinam exprimunt, ut saliua rabientis, punctura serpentum, apum, etc. eadem tamen operantur per modum uenenorum, plantarumque uirulentarum: Tandem, quantum opposita, quae retuli inter repugnantia, distent a contrariis medicis, norunt, quicunque non ardent uoluptate conuiciandi. quas diuina bonitas non ad nocendum, aut occidendum, siue ad malum finem creauit: sed ob fines alios, in gloria suae maiestatis directos. Aduertant ergo tyrones, an de nudo mecum nomine agat, qui prima medendi principiaeuertit ex creatoris intentione qui res uoluit singulas operari, iuxta dotem naturae sibi collatam, non per contrarietatem, aut appetitum se inuicem destruendi: sed ob fines soli Deo praecognitos. Qui est amor & pax: non autem odium, lis, aut fomes contrarietatis. Ab intentione Creatoris ergo, Creata ponderanda sunt. Ast perdifficile erit assueto, contraria hostilitatis tribuere rebus inanimatis, potestatumque analogo lasciuienti, Rem ( puta rabientis aut serpentum saliuam ) ex ira in hominem impressam, absque contrarietate considerare illa, quam ultro, in bruto unde manauit, concedimus. Scholas decepit lupus, ouem non unicam, sed totum simul gregem, si posset, occidens. Ast sane mecum facile sentiet, si consideret, quod uenenum, siue sit creatum, siue per animositatis contagium a bellua paratum, non proinde desinat esse uenenum, & agere pro natura ueneni. Cuius proprietas est, agere ui naturali; imo quamquam ortum ab irae impressione: Contraria est in homine, & belluis, per potestatem thymosis, quae tam a regno minerali, quam uegetabili exulat. ( 47 ) In mortalibus tandem Peccata opponuntur uirtutibus priuatiue, cum peccatum reputetur non ens. haec tamen qualitas, illi non est ira amplius; sed productum quoddam naturale: Ego putem uirtutes habituales, non contrariari uitiis, quatenus adhuc resident in intellectu: adeoque in quo, est quidem stigma irae & contrarietatis; non autem ipsa ira. sed tantum quando illarum emanatio ex intellectu, est in consensu, in quo opponitur thymosi uolendi aliud. Quae in progressu prius iram, odia, simultates, id est, contraria, parit. Ac proinde non est simile aliquod productum amoris, quo homo ictus, aut unctus, in tantum proficiat: quantum ab altero producto lethaliter feritur. Ex corde enim procedunt homicidia, adulteria, etc. Unde manifestum fit, Quod istud uenenum, utcunque ab ira sit productum, & homini sit lethale: Merum autem non ens non procedit, ut neque sub conceptum cadit, cum non habeat sui speciem, qua se representet. Id tamen non euenire ob aliquam contrarictatem: Ergo peccatum, non est sola auersio a Creatore: sed & actus mentalis, determinatae malitiei: quandoquidem ipsi ex opposito deest contrarium, quod aequiualenter aut pariter iuuet, uitamque promoueat, prout hoc uenenum nocet. Adeoque si uenena huiusmodi, ob contrarietatem agant, iam falsum est axioma: Actus autem mentalis, semper induit materiam, in quam sui Ideam depingit, quam concipiendo seu imaginando formauit, & hactenus emanat iuxta fundum animae, in corporeas facultates. quod totidem modis unum contrariorum dicitur, quot modis alterum. Hactenus disserui de facultatibus creatis, ex intentione Creatoris. Itaque iam sat ostensum, quod uenena quidem fiant a belluarum ira: ( 48 ) Nempe non esse data contrariorum, aut inimicitiarum incentiua, rebus sine animositate sensualitatis existentibus. at non proinde sequitur, quod uenenum plantae si agat ( ut ostensum superius ) ob naturalem sui dotem ipsi implantatam diuinitus: Rabidus uero, quia dudum ante mortem furit, suas etiam infectat carnes. Timida proinde animalia, ut mus, bufo, & c. & non propter ullam contrarietatem, quod uenenum brutorum plus capax sit contrarietatis, quam simplicium aliorum. carnes suas atque ossa parore quodam centraliter conspergunt. Prout alibi in Pestis tumulo demonstraui. Alioquin idem prorsus est iudicandum de uenenis ueneficorum, Sagarum, etc. Atqui huc spectat illud axioma: " Morta la bestia morto il ueleno. etenim licet componantur, & potanti dentur, animo nocendi; " Quod sane locum habet in animante uirulento; quia per interualla, uindictae furore ardet. illa tamen operantur, aut naturaliter, adeoque absque intentione contrarietatis aut pugnae: In summa. uel operantur ui daemonis. Uires & dotes simplicium, si nobis aduersentur, Id ex ordinatione diuina: non autem ex Idea uindictae, aut hostilis contrarietatis prouenit. Quae est uel solitaria, adeoque est effectus uere hostilis ( quia a Cacodaemone inimico ) uel naturalis. Et tunc non ui contrarietatis aut pugnae: Nam proculdistant inuicem esse alicui contrarium, & habere dotes in natura nocuas. at solum per explicationem suae naturalis dotis. Siquidem hoc ordinem Dei, & uarietatem potentiarum, in natura constitutam arguit. Quam iam supra ostendi expertem litigiosae contrarietatis. Illud uero dicit hostilitatem, Deo & naturae inimicam. Differunt itaque fine. ( 49 ) Porro horum occasione explananda est, ueneni e thymosi parati energia: Id est instituto ac directione Dei in natura. Notum est uulgo, quod cruor tauri potantem strangulet, non autem cruor bouis aut uaccae. Quod est ordine, intentione, destinatione, adeoque toto scopo Diuinae mentis: Idque alibi retuli in furorem tauri cum cupidine uindictae morientis, per serpentum modum. luxta quam considero contrarietates in brutis, & homine, & non in aliis simplicibus, omniumque minime in elementis. Porcus autem etsi cum ira pereat ( forte proinde Deus animantum cruorem sub poena indignationis uetuit ) fit tamen id cum metu mortis. Ac proin finaliter, non est hic quaestio de nomine. Taurus autem, tanto furore percitus est, quod nullam mortis apprehensionem patiatur. Adeoque eius cruor, etsi uenenosus: non tamen eius caro. Eo quod furor eius, prope mortem adueniens, non sat spatii habet, ut carnes inquinet. Si elementorum contrarietates, & in falso creditis mistis, pugnas, complexionumque alternitates subuertam, non secus, ac quicquid ex his suppositis, pro uita, morbo, morte, & remediis garritum est hactenus. Blas Humanum. 1.error Scholarum circa primum motorem. 2. Contradictoria de igne cordis. 20. An pulsus conciliandi frigoris ergo. Aristoteles sibi contradicit. 3. 21. Pori in septo cordis, cur triangulares. 22. Cruor & sanguis, in quo differant. 23. Blasphemum in Christiano. 4. Error fluxit e Mathesi male appropriata. 5. Anima sensitiua fabricatrix pulsuum. 24. Quorsum cordis motus. 25. Blas humanum imitatur Astrorum fluxus. 6. Absurda Scholarum de calore radicali. 26. Blas nostrum, quando praecedit, & quando sequitur Blas stellarum. 7. Quare Blas brutorum praecedit. 8. Motus cordis, non potest refrigerii causa censeri. 27. Blas uoluntarium, non est stellis annexum. 9. Cur pulsus febrilis sit citatus. 28. Duplex Blas in nobis. 10. Insensitiua unde moueantur. 11. Spina in digito, docet ex celeritate pulsus, calorem augeri; Galenus repugnat Aristoteli in pulsibus. 12. non autem frigus. 29. Quinque scopi praecipui pulsuum. 30. Accensio igneitatis, & illuminans, ut differunt. 31. Inquisigit modificationes pulsuum, non autem efficientem. 13. Usus pulsuum Galeno. 14. Non esse spiritum cruoris iecorarium. 32. Tertius usus Galeno ignoius. 15. Consideratio Authoris. 16. Cariosa doctrina, quae fines pulsus cum anhelitus confundit. 33. Refrigerium, non esse finem pulsuum. 17. Necessitates pulsium antehac ignotae. 34. Suppositiones aliquot. 18. Nemo egit de uita. 19. Usus pulsiuum respicit fermentum digestiuum. 35. Uerus ergo, ac primus seminum motor in natura, rerumque uniuersarum opifex, seipsum primum mouet, suoque motu ulteriorem motum non requirit. Scholarum ignauia circi haec. 36. Nauigantes sani, cur seipsit non nauigantibus, edaciores. 37. Aer nequit alere spiritum uite. 38. Alkali formatur comburendo. 39. Mirabilis carbo mellis, & elucidantur uaria Chymiae theoremata. 40. Respublica alcalium. 41. Balsami Samech Paracelsi fabrica. 42. Et quidquid naturalem motorem quemuis excitat ad mouendum, est ipsum proprium suum ac internum motus initium, cadensque in loca impropria, moritur, cessatque eius motus. ( 2 ) Aristotelici ideo, qui naturam uocant principium motus. Alcali uolatilizatur, & uicissim, sub eadem proprietate formali concreti. 43. De labore Sophiae. 44. Mechanica aceti distillati. 45. Resumuntur aliquot mechanicae Chymiae, ad consummationem cruoris absque fece. 46. Usus pulsium: nouus & inauditus. 47. siue motorem primum, absurda obliuione, expetunt in primo motore ut sit immobilis. Dolente e spina parte, pulsus insolitus. 48. Et quamuis semina, externo fomento, siue excitatore opus habeant: Fato pure, cur mitescant symptomata. 49. Durities arteriae, unde statim fiat. 50. Quid portendat durus pulsus. 51. non tamen excitatio est motus internus, neque eiusdem motus motor: Differre usum pulsus, ab usu anhelitus. 52. Dum pus fit, maior labor. 53. Qualitas potionis uulnerariae. 54. Falsum, quod uentres natura calidiores, hyeme. 55. Contradictio Scholarum. 56. Peritio principii. 57. Octuplex scopus pulsium. 58. Ut non est spiritus iecorarius in cruore; sed est dumtaxat alteratio, accidentaliter accelerans, uel maturans motuum propriorum potestatem, siue actiuitatem primi mouentis, alias debiliorem, quam qui materiam suam sit mouendo. sic neque proprii nominis est pulsus animalis, in officina cerebri. Quae actiuitas cum sit quaedam alteritas accidentalis, quae reuerain se non quiescit ( tantum abest quod esset immobilis ) etiam nec in pristino unoque statu permanet. Expeditis iam elementis, complexionibus, compositionibus, causisque naturalium pro Physicis. Nimirum confirmat Archeum, ut innatum sibi mouendi robur fortius explicet & ad suos fines dirigat. Explicata scilicet, post formarum ortum ignorantia, quae circa medendi initia mortales circumuenit: edoctis quoque fermentorum atque Magni Oportet necessitatibus. Quod si uero Scholae, Aristotelem suum inepte licet physicum, tamen in Physicis uelint ad unum omnium primum & supernaturalem Motorem respexisse, hoc loco, qui sit omnis motus independens initium. Reiicio enim istud, ut impertinens extra Physicam. iam ergo uitalia initia examinabo. ( 1 ) Docuere Scholae, in omni motu locali, de necessitate statuendum Primum motorem immobilem. Quod nec per artem, nec per naturam uerum inuenio. Etenim ille gloriosissimus Motor, dedit rebus potestates, quibus per se & absoluta ui, se uel alia moueant. In cuius demonstrationem uadit ebrius, instabili mente, atque pede, in fluctuante naui, & appendit pondus horologio. Impertinens scilicet, ad demonstrandum motum naturalem corporum, recurtere ad Motorem Deum. In uoluntariis ergo motibus, non est requisitus primus motor instabilis. Item Sol, trans uitrum, suo radio accendit puluerem tormentarium. ( 3 ) Caeterum nec etiam toleranda est in Christiano blasphemia requirens, Deum, de necessitate immobilem, ut alia. Primus hic motor, nequicquam penes se habet quod sit immobile. mouere possit. Id iam in igne, ut anomalo ente, quoque patet. Siquidem Deus non mouet per attactum extremorum, perque rerum attractionem uel expulsionem, denique nec res mota acquirit uires ex primi Motoris immobilitate, ut hanc praeexigat. Tertio in natura, unumquodque semen, semel loco debito conceptum, non cessat deinceps proprio motu, substratam sibi molem agitare. Sed nutus diuinus, a fine usque in finem, attingit omnia fortiter: non autem coactus necessitate contactus extremorum, consequen¬ Z 3 Impertinens itaque est, putare omnes motus, fieri a Deo, primo motore, tanquam si baculo quodam, mota uniuersa moueret. quentia pressus, modo ductus, aut legi subiectus: Sed prorsus liber, tam suo nutu & motu, quam quiete, indifferenter, & aeque potenter mouet cuncta. Suum itaque esse immobile, non importat necessitatem Scholis requisitam; Inpertinens est quoque, dum inuestigatur, Si motor ut talis, debeat necessario esse immobilis, respondeatur, quod motor primus modificabit suum motum, & fortius mouebit, si is sit immobilis, uel nitatur contra immobile fundamentum. sed merum gloriae suae beneplacitum. Estne istud Christianam Philosophiam docuisse? Suum enim ( fiat ) in naturam abiit, quae deinceps seipsam est mouendo. Sic B. Gregorius terrae collatam potestatem dicit, qua plantas de se protrudat. Enimuero indubium est, quin stellae per suum aspectum uarium, quem a motibus mendicant, infundant Blas motiuum aquae, & aeris, ut essent nobis in tempora, dies & annos. Paganica itaque est doctrina, ex Mathesi desumta, quae primum motorem ad sui: perpetuam immobilitatem necessitat, ut indesinenter omnia moueat. Denique, quod terra acceperit internum initium propagandi plantas, ante natas stellas. Bruta ergo, licet stellis posteriora; ( 4 ) Error Aristoteli indulgendus, non Scholis Christianis, tyrones contaminantibus. horum tamen semina non sunt plantarum semine ignobiliora, maiorisue subiectionis uinculo, stellis annexa. Alioqui enim naturaliter nullus fit motus, nisi a principio motiuo, quod caetera non mouet, nisi per se ac in seipso moueatur. Stellae quippe erant ante sensitiuorum creationem, ideo opportunum fuit, quod hominum Blas non quidem sequeretur ductum stellarum: at saltem imitetur motum illarum, non ut motricum: uerum non secus, atque motu libero, sequimur uestigia ueredarii. Sic nempe uiscera, forte suos delegerunt praecursores planetas. Quinimo & artificialibus atque naturalibus, si quid ab externo motore moueatur, atque in eo motu, ipse motor innitatur aliquo fundamento immobili, puta, dum Nauta nauim a ripa immobili per baculum abstrudit, litus siue ripa non mouet nauim, nec in se potestatem naturaliter motricem continet: Unumquodque nempe uiscus, ad typum sui Astri, intus proprium sibi Blas format, quod & hinc astrale dicitur. sed est medium dumtaxat, per quod motor suum motum modificat. Eo quod imitetur coeli uestigia, tam prioritate dierum, praecursoris astri, quam legibus destinationum, in natura. In quod scilicet ipse motor tanquam in fundum, se stabiliens, per pondus, & uires agentes Matheseos, motum suum ( qui atioqui est totus mobilis, & mouetur actiue ) fabricat. ( 6 ) Alioquin in infirmitatibus, ut naturae omnis conatus, est symptomaticus: sic tum Blas humanum praecedit, atque praenunciat, futuras tempestates: Fortius sic namque, bombarda, sphaeram explodit, si a tergo immohile resistens corpus habeat. ubi alioquin in sanitate, Blas humanum sequitur ordinario post insignes temporum uicissitudines. ( 7 ) Bruta uero, ut ante hominem sunt in die creata: At sane ut istiud corpus non est motiuum, sic non nisi per absurdum, motorem immobilem requirit, ac motori primo, inepte aequiparatur. sic Blas illorum semper praecedit ac praecurrit ante Blas stellarum. Quare multa prognostica meteori, e belluis hauriuntur naturaliter. Imo in naturalibus terminis, motor primus, atque totalis, sit accensus puluis pyrius, qui ut moueatur, nullam exposcit immobilitatem, sed ut modificate moueat, modificato organo opus habet. Et accessit superstitio, quae auguria, & haruspicia addidit credulis, & superstitiosis. ( 8. Blas tamen quod uoluntate animalium ad motum localem dirigitur, id sane nullo modo connexum est lationi superae. Omnis quippe carnalis generatio fluit ex potestate seminis: & potestas seminis, ex uoluntate carnis: debilitatem, duritiem, & magnitudinem uarie intertexendo, cum suis correlatiuis, differentias pulsuum artificiosa indagine compilauit. igitur carnalis generatio proprium Blas habet, inseruiens usibus suorum finium, fluentium ex initiis sui esse. Atque utinam reliqua sua scripta non proderent, aliunde haec esse descripta. Quae sunt uoluntas carnis, & libido uoluntatis uirilis. Duplex itaque Blas in nobis. ( 14 ) Ueteres autem, non contenti duobus finibus, refrigerio, nempe & fuliginum explosione, tertium addidere, qui fuit spiritus uitalis alimonia ex aere. ( 9 ) Unum nempe, quod naturali motu, alterum uero uoluntarium, quod per internum uelle sibi motor exsistit. Quasi uero aer, spiritus uitalis unquam fieret. Hinc igitur impossibile est, stellarum praedictiones in nobis concludere recte. Etenim si aere sibi adiuncto, spiritus augeatur, siue nutriatur ( cum corpus simplex non sit digestibile ) iam sola mixtione, ex aere fieret spiritus uitalis; iamque non singula amplius nutrientur immediate, quibus constant: Sat nunc demonstratum, aliquid in sublunaribus esse, quod seipsum localiter & alteratiue moueat, absque coelorum Blas, & motore immobili naturali. Uoluntas inprimis est primum eiusmodi mouens, mouetque seipsum quoque ens seminale, tam in seminibus, quam horum constitutis. Porro sicut Deus uoluit, ita sunt facta omnia. Fuit ergo ueterum inscitia, nescientium constitutionem spiritus uitalis, putantium, quod parum aquae, commistum multo uino, uel parum stanni, commistum multo auro liquato, uinum, uel aurum fierent. A uoluntate igitur primum sunt mota. ( 10 ) Hinc namque, quae cunque insensicira mouentur, per quandam uelut naturae uoluntatem, siue placitum, mouentur; habentque naturales suas necessitates, & fines. Prout uidetur in pulsu cordis, arteriarum, expulsione multarum superfluitatum, etc. Dicam hic, quid senserim, postquam magis discretione, quam assentiendi pigritia sumusus. ( 15 ) Coepi itaque primum considerare, calorem primario, & ex se, non inesse cordi, sed esse uitae, & animae socium, signum, & medium operandi in calidis animantibus, ex natura lucis solaris. ( 11 ) Galenus enim, sat artificiose pulsus distribuit; in eo tamen ab Aristotele delusus, qui finem, & efficientem, causas externas putauit, existimauitque pulsuum fines, esse causas totales. In piscibus uero, uitam esse de natura luminis frigidi, & subsistere ideo absque actuali calore, id est uero. ( 16 ) Ideoque quod pulsus non fiat in natura ob refrigerium cordis, & fuliginum difflatum, dissecta rana docebit. In uiua rana enim, uidebis cor eius, & arterias moueri, cor singulo pulsu, siue per diastolem rubescere, & per compressionem magis pallescere, etsi diaphanum non sit. Praeteriens namque proprium Blas pulsuum, tantum inquisiuit fines & necessitates naturae, propter quae non quidem pulsus fierent, sed potius modificarentur. ( 12 ) Adeoque proinde differentias pulsuum, non nisi per fines in schema distribuit. Ideoque respectus potiores & efficientes non attigit. Ueruntamen, cum calorem, causam pulsuum ueteres cogitarent, nemo tamen est, qui calorem istum suis caloribus depinxerit, qua uia, ratione, ac medio, calor ille excitetur, accendatur, & perseueret in nobis, eo quod uitam & formas nemo meditatus est. Ac nemo idcirco pulsuum causam efficientem. Causas pulsuum itaque, ad duo necessitatis capita construxit. ( 13 ) Uidelicet ad refrigerium cordis, quorsum cor, & arteriae, simul sese dilatarent: & ad explodendas fuligines, a calore suscitatas. Quapropter nimirum, Cor, & arteria, simul se comprimerent, & conciderent, metu praefocationis. Quaeduo, iuxta fortitudinem, celeritatem, Sanguis autem sinistri sinus, iam arterialis & ueri nominis sanguis est, a se ipso adhuc cruore, in uena caua, diuersus colore, & subtilitate. ( 17 ) Equidem calorem a corde manare, nemo hactenus ambigit, nemoque controuertit, quin faetus calore materno primum foueatur, domes accendatur. ( 18 ) Sed quis ille fomes, & quare semel accensus, mox non intereat, at usque in finem perseueret, nemo indagauit; eo quod uitam omnes praeterierint. Quare non abs re nouam siue qu artam digestionem, in sinistro stomacho cordis inuenire mihi necesse fuit. Scholae quidem calorem igneum in nobis fingunt ( contra Aristoteles, qui proportione respondere hunc uult calorem elemento stellarum, eumque ab elementali & igneo distinxit ) uiuere quoque depascendo, & consumendo humidum radicale. Etenim non secus atque cruor uenalis, a cremore & chylo differt, sic & sanguis arterialis a cruore, quanquam cognatione propinquiore, & coelorum inuestitura, quadantenus in unam familiam redegerint. ( 22 ) In eo tamen est specifica amborum differentia; Unde sequeretur, cor esse lychnium ignis consumentis. quod sanguis ab anima immortali informetur in sinistro sinu: Uerumtamen cum substantia cordis & pericardii, simulque sanguinis, non sit apta igni: cruor uero minime, solaque luce, formae sensitiuae participatiue, non autem informatiue illustretur. ( 19 ) fateri coactae sunt, ignem non ignem, & calorem non igneum, depascentem tamen: Caeterae enim digestiones quietem exigunt. fomitem uero, uel lychnium, siue initium caloris, metaphorice descripsisse, sibi satis dixerunt. Quasi natura metaphoras admitteret. Quarta uero, indesinenti motus continuitate perficitur. Non enim quod ipse cordis motus sit causa formalis transmutatiua: sed tantum dispositiue concurrat. Inprimis namque aliquot uirgines syncopizatas, memini pulsu & anhelitu destitutas, quantum humano iudicio coniiciebatur, adeoque per horas aliquot, inter mortuas, deploratas, reuixisse tamen, & nuptas dein incolumes uixisse, & peperisse quinquies uel sexies. Scilicet in sinu cordis sinistro, tanquam stomacho, singulare fermentum maxime uitale & luminosum habitat, quod transmutati cruoris in sanguinem est caussa sufficiens, prout sanguinis in spiritum uitalem transmutationi praeest. ( 20 ) Gelidae enim erant, mox atque pulsus defecerat. Quippe omnis cruor naturaliter tendit in finem suum, qui est nutritio; Unde dubius esse coepi, an pulsus non potius, caloris efficiendi ergo, quam accersendi frigoris occasione fieret. attamen ultimato, in uaporem, siue in Gas, dispergitur & cuanescit, nisi per accretionis coagulum sistatur. Unde causas finales pulsuum nugaces habere coepi, adeoque & praesagam medendi partem labefactatam suspicatus sum. Idque sic probo. Sanguis uero arterialis, pro scopo habet, non quidem ut in fuliginem siue excrementum uergat. Id enim si fiat, a morbo & per accidens, euenit illi. Proprium alioquin obiectum sanguinis est in spiritum uitalem traduci. Qui, si deinetiam euanescat; hoc illi praeter intentum esto. Cum omne ens naturaliter permanere desideret. Etenim septum, siue interstitium est, inter utrumque cordis sinum, in se quoad uiuitur, ita porosum, ut attractu aurium cordis ( auritum enim per analocon censetur utrimque, quia uelut folles habet ) sanguis uenalis ab uena caua ( dextrum cordis sinum formante, per suum transitum ) transeat, atque migret in sinistrum; non uicissim hinc, ad dextrum. ( 21 ) Eo quod pori in ipso septo sint triangulares, cuius conus, desinens in sinu sinistro, facilius constipatur; Est nempe spiritus uitalis, lux originaliter in fermento sinistri sinus habitans, quae illuminat nouos spiritus, a sanguine arteriali partos, ob quam lucis continuitatem scilicet, arteria eleuatur. basis autem trianguli illius, in dextero sinu, nunquam, nisi a morte. Fiunt namque spiritus sic uitae participes & exsecutores illius, prout & Uulcani, continuati caloris. Ideo arteriae, apertae debebant manere, ita quidem, ut nunquam compressae dudum maneant. Uita ergo humana est lux formalis, & modo & ipsa anima sensitiua lucida, adeoque huius exsufflationem, mors euestigio sequitur. Quare & pulsum easdem dilatare conueniebat, nec ita comprimi, ut tota arteria in se prorsus concidat: duplici forte, ac duriore, ideo tunica, non iniuste uestitur. Quia animae sensitiuae inuoluta est mens immortalis hominum, quae a morte auolat, pereunte altera. Discontinuitas enim illius luminis in causa est ut uno momento, suspensis pereat omnis facultas princeps cerebri. Absit autem, quod lux ista uitalis dicatur ignea, cremans, deuastansque humidum radicale, huiusque continua fuliginum foecunditate, cor & arterias inquinet. Non autem, quod tam cito spiritus e cerebro euanuisset. Denique si motus pulsatilis non fieret, frigus lethale mox oboriretur, & rana frigidores essemus. Sed est lux formalis ( prout ante de formis dixi ) neque enim uitae essentiam intimam aliter unquam describet, qui uitas rerum sormales etiam in ecstasi uidisset. Adeo, etsi multa hyemis spatio, sub luto, absque respiratione uictitent, non tamen citra pulsum. Quia uerba desunt, & nomina, quibus haec dicantur, tanquam etymo a priori. Fermentum quoque sinistri sinus, non nisi lenta tarditate, sanguinem suum transmutat, pigreque nimis, transmitteret quoquo uersus, atque idcirco, importunis spirituum necessitatibus non satisfaceret. Et licet Deus, alicui uitae essentiam in concreto ostendisset, suum tamen docendi honorem, nulli unquam tribuet creaturae. Cum uita in abstracto, sit Deus ipse incomprehensibilis. Fingamus enim, utrem odore imbutum, impleri autem liquore, ad sui dimidium. Uix enim liquor ille rapiet lagenae odorem: Sic nempe paulatim, cibus & potus in chylum stomachi, chymum mesenterii, cruorem uenalem ac tandem per sanguinem arterialem, ad tenuissimum aethera, uitale spiritus, & animae substerniculum ascendit. sin uero concutiatur, confestim quoque odor ille per minima liquoris se ingerit. Quae commutatio, motum cordis praesupponit. Sic nimirum, fermentum uitale sinistri sinus, per motum cordis, statim sanguini datur, cumque & ad festinam obedientiam suae impressionis cogit. Lumen enim a lumine facile accenditur: Neque enim sat est, fermentum efficienter esse effectiuum, ut sanguis animetur & uertatur in spiritum, illumque in sinu laeuo cordis habitare: ideoque & sanguis iam animatus, facile solaris illius lampadis lumen arripit, & in sobolem aetheream adsciscitur. nisi motus concurrat pulsatilis, assimulatus motui, quo lac acidulum uera transmutatione in butyrum mutatur. Est itaque Blas cordis, uitalis spiritus, & consequenter sui caloris fomes: ( 24 ) Per motum nempe fit sanguinis non quidem acidi, sed salsi extenuatio, neque ideo in pinguedinem siue butyrum uertitur: spiritus uero sic animatus, est cordis motor, in Scholis pene neglectus: sed in spiritum uitalem, de salis, adeoque de balsami natura: Ex consequenti quoque, motus iste, fit propter necessarium in solaribus constitutis calorem, & spiritus fabricam. ita nempe sanguis, per motum, calorem, & fermentum, mutatur in aetheream sobolem, luminis uitalis hospitium immediatum. Non credam ergo, pulsum institui, ob requisitam cordis refrigerationem. " Quapropter sanguis, aqua & spiritus idem sunt. Siquidem uitalia non militant sub lethalibus frigoris insigniis, nec intendunt frigus: sed dumtaxat meditantur uitalia. Est nimirum frigus in nobis, mortis indicium, quia comes. " Etenim si ista lux sit in spiritu, hic uero deferatur per arterias in totum corpus, debeatque lux ista, sibi utrobique esse continua, cum sit luci proprium, alias extingui. Ideoque quidquid in fonte uitae, frigus moliretur, ablationem uitae intenderet, ut & monarchiae esset destructi¬ Aa Unde horrendum sequitur, Deum in finibus sibi propositis, actualiter errasse. Resipiscant ergo Scholae. structiuum, tantum abest, quod frigus est set necessitatis, & contemperamenti ergo. Caeterum, debuit festinata esse transmutatio cruoris, in sanguinem, & huius in spiritum uitalem, ne post deliquia; Sine pulsu enim, non accenditur nimium calor: sed confestim etiam perstite uita, calor interit. palpitationesque ( sub quibus celerrimae illorum spirituum fiunt infectiones ac dissipationes, adeo ut fossulae uariolarum, ante non conspicuae confestim appareant ) necessitata uelut mors ingruat. Non itaque, e longinquo petendum, differendumque auxilium fuit, quod praesto exigitur. ( 27 ) Haec nempe est ratio, cur in febri sit pulsus citatior, non autem fuliginis expulsio, nec refrigerii auiditas. Deceptae enim Scholae sic decernunt, putantes, ignem elementalem, in compositionem corporum, & intenso sui gradu ( extra quem ignis esse desinit ) ignem in corde consistere, & quidem culinarium, cum alias longe petendus, concauo lunae ignis ridiculus, alioquin ad simplicium ordinarium constitutionem, laxo freno, pro lubitu inferiorum, & contra sui indolem deorsum, per tot aeris frigora, incolumis, non delaberetur. ( 25 ) Adeoque si Scholae, pro calore radicali, ignem, sub lunae circulo fictitium, intellexissent, impertinenter eundem dicerent in nobis, uelut lychnio humidi radicalis, tantum subsistere: ( 28 ) Siquidem ponatur spina in apice digiti infixa, statim pulsus durus, fortis, & citatior, pro pulsus autem augmento dein, statim proportionaliter ubique caloris, non autem frigoris incrementum adest, & quidem tam ante, quam citra fuliginum natiuitates. Dein, sub febrium intermittentium initiis, per horas aliquot, ac quamdiu cunctatur frigus, pulsus est minutus, rarus, depressus. cum alias igneum elementum ( quod fingunt temere ) aeque in sulse, citra alimenti necessitatem, & consumtionem uiuere somniant. Adest tamen putredo, accensa ( si uerum dixerint Scholae ) ideoque & fuligo praesens in Scholis, est causa paroxysini, sitiuntque magnopere in frigore, & flauum euomunt. Ergo & compressio pulsus deberet esse creberrima, totusque pulsus longe celerrimus. Ergo Scholae subaudiunt in corde, esse accensum ignem culinarium, & fuliginosum, magnoque gradu feruere, adeoque nisi continuo noui aeris afflatu temperetur, & fuligo omnis ab hoc igne suscitata euentiletur: periculum esse de suffocatione, combustione, & inflammatione. Sic nempe falsae authoritates, falsa pariunt themata, & prae ignorantia causarum, perie runt medendi theoremata. Maxime quod plerique morientes, in febribus istis, pereant sub accessum febrilem in frigore, spirituum penuria ac uelut suffocati. In caloribus autem molestis, etiam in erysipelate, pruno, igne persico, etc. ( 26 ) Meo quidem iudicio, debebant saltem Scholae meminisse, ipsum flatum follium ignem non refrigerare: sed magis accendere. excandescit spiritus uitalis, a causa morbifica lacessitus, ac uelut in iram prouocatus. Nec uideo, qua ratione, motus animalium sit sibi causa refrigerationis. Ut patet in praefatis accensionibus topicis etiam causticis. Ubi alias accensio luminosa temperata, sub harmonia uitali, quaqua uersus elucet. Scio denique ignem nullatenus sociari aliis elementis, per minima dissectis, quin in instaini extinguatur. Scio quoque impossibile esse, ignem exsistere posse, qui non sit uere ignis, & summe calidus. Imo ut sub mortem, uel syncopen, oculi cornea membrana, lumine priua cernitur, non antea aestuante igne. Adeoque si natura moliretur refrigerium per pulsum, conatum eius esse stultum, uanum, & impossibilem. Porro quae in corde incipitur, sanguinis in spiritum transmutatio, in arteriarum decursu, ( seu cordis stomacho ) maturatur. memor saltem eius, quod mox dicturus, nempe totum quandoque sanguinem, atque inde creatum liquorem alimentalem, siue proximum partium solidarum nutrimentum, dispergi tandem per diapheresin corporis absque omni faece, aut residuo capitis mortui. Nec mirum ideo, in liene, tot arteriis secundo, stabiliri fermentum pro stomacho, primosque motus cordis, mentales & animae sensitiuae, Saturnia nempe regna. Idque ideo, ut lector inde suspicetur, sanguinem per se inclinari, ut fiant quandoque spiritus; quod de halitu cruoris non aeque praesumitur. Est namque digestio cordis, cum integrali transmutatione sanguinis, in spiritum, sine faece & fuligine. Quippe quae nec sordes continet, nec heterogeneitates admittit, nec propter calorem degenerat spiritus, filius caloris. Idcirco nempe ignorarunt totum arteriarum sanguinem, non raro uerti in spiritualem aporrheam, siue spiritum uitalem: Ast cruor, si in halitum in uitris nostris leni tepore mutetur, crassamentum, ac tandem carbonem, in fundo deponit. Nimirum est animae sensitiuae, immediata operatio, semper uniuoca, sibi similis, ac uitae ad uitam essatam per motus uitales, ( 29 ) Praecipui ergo scopi pulsuum, sunt 1. Longe est itaque doctrina Scholarum remota a cognitione spirituum, quae a uapore, siue halitu aqueo, putant spiritus uitales fabricari: traductus cruoris, a sinu uenae carae, ad cordis sinistrum uterum. 2 caloris augmentum. 3. fabrica sanguinis arterialis. 4. ac denique spiritus uitalis productio. 5. Alter dein pulsuum scopus fuit ultimus, ut scilicet uita participetur primordialis, residens in spiritu cordis insito. Neglexerunt namque in hoc uapore cruoris, quomodo ex pane & aqua, indeque parato cruore suscitetur, non quidem halitus aquosus ( ut putant ) sed spiritus salsus, & illuminatus, eiusque calor nedum calefactus: sed & calefaciens. Repetam ergo quae alias. Nimirum, quod formae quaedam niteant, ut in lapidibus & mineralibus; quaedam uero insuper aucta luce splendeant, ut in plantis: Quippe Authorum hactenus nemo istud lumen indagauit uitale, quo spiritus illuminatur, & quodammodo feruet: sic ut unum quasi fiant, uita, lumen, forma, & anima sensitira. aliae uero sunt etiam luminosae, ut in animantatis. ( 30 ) Adeoque uitalis luminositas datur spiritui uitali, per accensionem, non quidem igneitatis: ( 32 ) Cariosa denique Scholarum doctrina, fines pulsuum, & anhelitus, confundit. sed illuminatiuam, & specificam, siue per species differentem. Nimirum, quod anhelitus fiat ob alimentum spiritus uitalis, uitam ignis ( quem uolunt nutriri aere ) refrigerium cordis, & expulsionis suliginum. Sic quidem pisces non infelicius uiuunt, fortius, uiuaciusque, & diutius mouentur quam bruta calida. Calorem nempe uitalem alere intendunt, & refrigerare, siue minuere. Quae qualiter simul combinari queant, dicant alii. Ego lubens nescio. ( 31 ) Scholae pro iis quae iam demonstraui, supponunt cruorem in hepate, suscipere naturam spiritus, quem idcirco forte naturalem uocant. Saltem in maxima spiritus uitalis egestate, dumque eius incrementum optatur potissimum, tum nimirum eleuatio arteriae est minima & rarissima. Qualis nimirum aura est in omnibus prorsus herbarum succis, atque hinc demum immediate spiritum uitalem nasci, atque fieri uolunt. Ego uero aliunde spiritum deduco, & prosapia longe nobiliore. Et uice uersa, dum spiritus abundat, eleuatio arteriae est maxima fateor quidem, auhelitum, per uoluntatis frenos trahi, siue per uoluntarii motus organa: pulsum uero non item. Anautem Scholae, an ego, rectius philosophemur, censeat Lector, qui utramque iam doctrinam combibit: Sed quandoquidem sanum pectus satisfaciat suo anhelitu, finibus pulsuum, non esset ergo pulsus necessarius, quamdiu quis friget, satisque anhelitus inspirat. Atqui cum tamen interim non pauset proinde pulsus, certe aliam pulsuum, Aa 2 pulsuum, atque aliam respirationis causam esse, siue necessitatem, oportet. Maxime quod aptius refrigeremur, magno haustu frigidae affatim potae, quam si eadem quantitas pluries pota sit. Percipimus nempe anhelandi necessitates; Plus inquam refocillamur unico suspirio, quam plurimis paruis & crebrioribus respirationibus. anhelitum quoque pro nutu modificamus, & sibi comprimere in totum possunt aliqui: Perinde ac follis, magno atque continuo flatu, plus praestat, quam minoribus accuratis, licet pluribus. Sed cur pulsuum necessitates magis uitales & non minus urgentes non sentimus? Unde bene trutinanti, atque iudicioso uiro, satis constare potest, alium esse maioris momenti usum pulsuum: maxime cum sit uita, id est, origo sensibilitatis, quae sola scilicet sentit omnem suam necessitatem, & sola nos ab omni sensatione excludit. uidelicet qui fermentum digestionum respicit. Quorsum mechanicam repeto. Quocirca hinc coniicio, alias esse necessitates, ueteribus ignotas. ( 34 ) Scilicet, quod tandem sub ultima digestione, totus sanguis noster pereat, exhaletque, nec post se faecem ullam relinquat. ( 33 ) Scio quidem, a sanguine arteriali, & a spiritu uitali, nullas explodi faeces, sordes, aut superfluitates ( ut suo loco ostendam ) fuligines uero deesse, ubi non est adustio: sed quod cruor in sui absumtione, spontaneo caloris ductu Gas producat ut aqua halitum. Attamen, quidquid per solum calorem exhalat id uniuersum tam in uiuis, quam in inanimatis faecem post se relinquit ( hanc periti, caput mortuum appellant ) quae tandem faex sic tosta, carbonem exhibet. Est quippe actio caloris, ubique simplex uniuoca & homogenea ex se, differens effectu ratione materiae. Illudque Gas, ( quod Scholae spiritum Iecoris, siue naturalem cruoris indigetant ) ne cessario subsequenter expelli, stat extra controuersiam. Itaque si uitalis cruor totus debeat in nobis sic disponi, ut totus tandem, citra caput mortuum diffletur, necesse fuit omnino, id alio contingere medio, quam caloris. Alioquin enim homo, propemodum prae frigore extinctus, citius recalesceret, si per aliquot horas anhelitum contineret ( intellige si anhelitus ob refrigerium duceretur ) attamen nec illo quidem statu, anhelitum notabiliter intermittit, sub poena mortis. A er uero semper, & ab initio ubique separator aquarum fuit ab aquis. ( 35 ) Hoc fuit in Scholis nescitum. Nempe quod totus cruor, ut in Gas abeat, duobus alis ad uolandum opus habeat, aere & fermento. Piscis etiam pulmone caret, & anhelitu ( bullae enim, quas quandoque eructant, sunt flatus, siue uentositates digestionis, non autem anhelitus. ) Ranae uero, & monstra maris, uocem edentia, folliculos habent, pulmonis officio fungentes, tametsi pisces non sint ranis frigidiores: Quocirca attende, quoties aliquid cruoris in externo corporis ineptum fit, aut non sensim disponitur, gradusque subit, ut totum per totum fiat uolatile, & transuolabile, eo momento iam scirrhi, nodi, & apostemata sunt concepta: Imo ranae, atque hirundines, tota hyeme sub limo condiuntur, uiuuntque sine anhelitu, attamen non sine pulsu. si uero parte interiori id contingat: Alius ergo usus pulsuum, aliusque anhelitus, ac neuter obsolum calorem: plerumque febres, apoplexiae, epilepsiae, asthmata, dolores item, & mortes subsequuntur. Uideamus ergo, quid aer, quidue fermentum ad hoc conferat. etenim in acutissimis & calidissimis morbis, quoties nimirum anhelitus maximus, ac instar suspirii ducitur, pulsus est paruus & celer, etiam constantibus uiribus. Inprimis, omnis terrae mucilago, quae alias facile uertitur in uermes, Item amylum, carnes, pisces, & c. Ergo non respondent, usus anhelitus, & pulsus. semel glaciata, eo ipso muccaginem amittunt, & in aquam redeunt. Quatenus aer semel glaciei fuit combinatus optime ( ut quandoque de glaciei pondere dixi ) adeoque est primus gradus, quo aer, corpus tenax, in aquam resoluit. sal quidem, tanquam principium magis subsistens, in liquatione concremationis, arripit sibi uicinam sulfutis, siue pinguedinis partem, eamque, dum ab ignis tortura, non sat ualet tueri, partim sub larua Gas simul euolat, atque empyreumatis odorem acquirit, partimque apprehenso sulfuri colliquando incorporatur, & uerus carbo fit. Deinde, sub maximis frigoribus, acreque purissimo, sumus edaciores, sudamus tamen, & e nobis difflatur minus, cum pauculo atque duriore secessu. Quapropter sulfur coniugio salis iam fixus, non celeriter e carbone in fuliginem tendit: sed sensim, ac non nisi aperto uase: ( 36 ) Proinde nauigans in mari, duplo, si non triplo, plus edit, ( nisi aegrotet ) minusque excrementi laxat, scipso, terra degente. Unde prouerbium. Aqua facit promotionem digestionis. adeoque cum sulfure priore ( nam hinc sulfur rei, plerumque acutum, salis uolatilis saporem retinet ) ac tandem cum sulfure carbonitio, iustum sui salis uolatilis pondus euolat. Quasi uero, nauigans non in aere, sed in aqua fluctuaret? fluctuatio autem, nobis aerem recentat, & hactenus fortior digestio. ( 39 ) Quod sane nusquam est manifestius, quam in carbone mellis. Hic enim, si uase clauso urgeatur, candenti igne immutatus perseuerat; Itaque si fortius edimus, minusque deiicimus, sequitur necessario, plus difflari siue euanescere e corpore. uase autem aperto, ita utrumque abit, ut porro nil cinerum residuum unquam supersit. Materialiter ergo, sal alkali praeexsistit inconcreto, ante conflagrationem. Quod est dicere, acrem puriorem Boreae, & marinum, facere ad diaphaeresin corporis, siue disponere cruorem, ad sui perspirationem insensilem. Quoniam formaliter totum sal, in concreto erat uolatile, & non in forma fixioris alkali. Quod iam inprimis liquet in cruore, qui totus absque residentia ulla, per poros insensiliter exhalat uolatilis. Sin autem concremetur, plurimum salis fixi in cinere suo relinquit. ( 37 ) Nimirum ea de caussa fit respiratio, non quidem ut aer cedat in alimentum spiritui uitali, sed ipsi connectatur, assuctus per uenam arterialem, & arteriam uenalem Pulmonum, & hactenus traductus aer in cor suscipiat fermentum, quo comitante, ambo cruorem disponant in totalem sui diaphaeresin. Denique lignum pini, quod parum cineris, minusque salis, dat in cinerum clauellatorum praeparatione, totum calcinando uertitur in alkali. Alioquin multa fiunt fixa, resistuntque perspirabilitati, si calore urgeantur, alias erant in se uolatilia. Quare alkali non generatur in cinere, ab igne efficienter, quamquam effectiue inde procedat. Etenim e Scandia aduehuntur nobis cineres clauellati, Weedaschen dicti, e pino plerumque, & quercu nonnulla, concremati, qui cum humidiore aere cados quibus uehuntur inficiant, sale nimirum liquato: Quippe officium ignis est quidem accendere, consumere, & separare, non tamen quippiam producere. ( 38 ) Cum non sit diues semine, ipse destructor seminum, ignis: ex seminibus autem, procedat omnis generatio. itaque ligna cadorum, sic salita, dum cremantur, liquescunt instar cornu, ac tota fere in salem degenerant, etiam pars cinerum nempe, sal fit, ratione contenti salis: quod dein Potaschen nominant. Dum ergo alkali, fixum fit ex sale antea uolatili, non est productio rei noua: sed rei alteratio saltem. Alioqui enim cineres eiusdem ligni, ablato sale manent cineres, & non fiunt sal. Alkali enim materialiter quidem erat in concreto, ante cremationem, fluebatque una cum mercurio, atque sulfure. Unde nimirum constat, salem ex cinere, salem deinde per colliquationem sibi similem efficere, & quidem fixum. Ueruntamen dum ignis tollit mercurium & sulfur: Ac proinde in concreto ratione salis & colliquationis, fixitatem, alias non exsistentem suboriri. Unde sequitur, quod sal uolatile, tam a sulfure quam abs mercurio repetitum, idem sit materialiter cum alkalizato: ( 42 ) ac proinde uolatile alkalizatur, & uicissim alkali uolatilizatur, manente sormali concreti proprietate. Sequitur denique. Quod sulfur concreti, distillatum, & sulfur carbonis, sint eiusdem speciei, licet hoc carceratum, illud uero liberum sit. Ita dum uini tartarus crematur, uix unciae sedecim eius, dant binas uncias cum dimidia, salis alkali, ergo 13 cum dimidia unciae uolatiles, calcinando periere Hae tamen si distillentur, ac demum imbibantur, in suo carbone residuo, adhuc quatuor uncias salis cum triente, dabunt per cohobationem. ( 43 ) Haec quidem me docuit mechanica, postquam citra empyreuma, sciuerim separare tria e concretis ordinariis. Ergo quod de quatuor & triente unciis, uides factum te arbitro, idem iudica de duabus unciis & semisse prioris alkali. Didici nempe, quod omne corpus cremabile, in se habet sal uolatile, quod arreptione sui sulfuris fixatur in alkali. Huc facit quod alibus de aqua uitae, fixata in alkali tartari, dixi, idemque aceto euenit distillato. Hinc itaque apparet, sal uolatile rei fixari in suo alkali fixato. Interim plerumque abundat pars, quae colliquantis sulfuris uolatilis amplexus aufugit. In qua colliquatione, uiget actio in rei sulfur. Quam intellige exemplo aceti stillatitii. Imo pariter totum cinerem ante fuisse uolatilem, fixatumque sub prima colliquatione combustionis. ( 44 ) Hoc inquam cum sit aqua impraegnata sale acido uolatili; Salia autem uolatilia, quae essentiis propinquiora erant, in prima ignis tortura, simul cum essentiis abscessisse. si quicquam actione suae aciditatis mordendo attigerit, coagulatur confestim, quod postea per combustionem reperitur fixatum alkali. Nota tamen, quod tametsi alkali, e spiritu uini fiat, in tartari sale fixo: Imo si spiritus uitrioli acidus & uolatilis, corroserit mercurium aeque uolatilem, acidum uitrioli fixatur in uerum alumen. nihilominus, quatenus sal aquae uitae, connubio essentiae mutatum sit, in fixitate tamen uniuoca amborum, unum ab altero separabile esse, atque distingui. ( 45 ) Quas porro mechanicas, trahendo ad scopum consumtionis totalis in cruore, dico. Quatenus alkali e spirituuini, affusa aqua forti, sit rubicundum: alkali uero tartari, non mutat colorem. ( 40 ) Quocirca etiam, est sua inter alkalia, respublica & adulteratores monetae, plurimum circa sal tartari laborant, spreto alkali salis petrae. Si aer, ( arcanum capiat qui potest ) imprimis uolatizat sulfur concreti cum omnimoda separatione sui salis, hoc sal ( quod alioquin in carbone fixaretur in alkali, per ignem ) fit totum uolatile, ac sursum scandit, in specie liquida quandoque, & non raro in forma sublimati: habetque totam concreti crasin. Hoc sal, per mechanicam est demonstratum; Etiam sal alkali, paratum, ut dicitur heic e spiritu uini, per sui sociationem, mutat saporem lixiuii tartari: eius autem demonstratio est paucis cognita, nos licet eam tamen palam facere. ( 41 ) sic ut euadat balsamus Samech Paracelsi, astringens, qui antea saporem lixiuii habebat, expers balsami erat, & causticum referebat. Tandem huc quadrat, quod ligna cariosa, atque putrida, uix salem in suis cineribus relinquant. Saltem inde apparet ueteribus, uerum aeris usum in pulsu, & anhelitu, non enotuisse, propter Spagyricae artis ignorantiam. Quippe sal uolatile, abscessit cum sulfure per fermentum putredinis. Adeoque tantundem salis fuit uolatile in re, siue concreto, quantum saltem in cinere deficere reperitur. Id est, totum. Saltem inde constat continua necessitate, aerem intro trahi, peculiari fine, ut cruorem uenarum, ( alias calore nostro non difflabilem, sed potius condensabilem ) plane uolatilem, absque residui capitis mortui memoria, efficiat. In piscibus uero, ut cruor non a calore, at solis uitalibus partium fermen¬, tis, agitatur: ita nec respiratione opus fuit. Siquidem anhelitu libere egere porerant animalia, quorum cruor caloris timore caret. Pariter quoque, mox atque internis membranis, nox aliqua ingruit, arteria statim mirum in modum, toto indurescit homine, pulsumque durum, tentum, uibratum, imo & serratilem effert. ( 49 ) Nullatenus autem ( ut Scholae autumant ) quod arteria siccetur ut in corde praenunciet, ac medenti aperiat, qualitatem ac naturam partis affectae. ( Quod ridiculum ) natura namque ubique incumbit causis intentionaliter maturandis, promouendis, uel amouendis: nequaquam autem edendis signis pathologicis, diagnosticis uel prognosticis. Eo quod a calore sit inseparabile, quod cruoris parte aquosiore exhalata, residuum grumescat, ac tandem in siccam molem degeneret, nisi incessato aeris attractu & connubio in toro pulmonis & thoracis, sulfuri cruoris ipse aer commisceretur, uelut aquarum separator, & sulfur efferret, in ultimo sui esse, mutatum, una cum aqueo uapore, per Gas insensile transpiratum. Sunt enim haec signa per accidens ac praeter intentum, naturae a medente notata & obseruata. ( 46 ) Istud non fuit nudum refrigerii munus ( quamquam sit in Scholis sic putatum, quae cuncta calore & frigore metiri sunt solitae ) sed adiuncto arteriarum uitali fermento ( hactenus forte, ac potissimum arteriae, uenis per totum corpus comitantur ) fuit maioris momenti, atque necessitatis opus. Si namque in progressu naturae, contingens, trahatur in nostram cognitionem, id illi est per accidens, & totum exoticum, quae nil ( exceptis astris, ) cum intentione praenunciandi operatur. Adeoque nec pulsus, est plus ad difflandas fuligines cruoris quam sanguinis, nec uice uersa; Sed quidquid facit, id ex iussu est, qui est proprietas dotalis eius. Non igitur arteria pulsum profert durum, eo quod ipsa aridior, & siccior facta sit; quoniam nulla spes esset, post siccitatem membranae, mollioris unquam pulsus; ut nec rehumectationis partis semel exsiccatae. sed mere potissimum inseruit, ( praeter fabricam, illuminationem, & continuitatem uitalis spiritus ) ad preparandum sanguinem in exspirationem citra caput mortuum, quod quidem prorsus naturae requisitum. Testis sit senectus ipsa, arida & exsucca. Nec denique canalis aut tubus arteriae, indurescit in signum: sed in causam, finem atque media, alterius intenti: Non quidem ad fugandas fuligines calore partas ( quanquam nulla fuligo ex udis exhalet proprie ) sed potius ad impediendum, ne caloris opera ordinaria, uapores, ( quos uocant fuligines indistinctim ) generentur. Aut proprius loquendo, ne uaporibus, e cruore discedentibus, caetera cruoris pars inspissata, perniciem totalem faciat. Nimirum si uerum est Scholarum documentum, quod arteriae pulsent obfinem attrahendi aeris cor refrigerantis, certe si sui illius documenti perpetuae memores essent ut deberent, saltem illa tentionis duritie, commodius aerem inspirarent arteriae; cum alioqui mollis arteria attrahendo concidat, uermiculans, atque undosa in se labatur, atque adeo, os eius, quod in duritie hiat, in laxitate clauditur. ( 47 ) Quorsum aspice, quod dolente, calente, & uulnerato digito, statim insolitus eo loci pulsus se proferat, eo quod aeri ingressus, ad extra uenatum ibidem cruorem, & in labris detentum, sit impeditus. timorque est, ne sanguis concrescat, & in pus solidescat. ( 50 ) Induratus ergo pulsus, indicat contractam, non autem exsiccatam arteriam. ( 48 ) Facto autem pure, is timor minuitur, quia in facto sistit. Ante uulnus enim, occcultus pulsus, mox uiolentus ibidem oboritur, etiam antequam calor, uel praesupposita fuligo adessent. Si etenim pulsus ad hoc ederetur, ut defectus ac partium qualitas proderentur, certe in apoplexia esset pulsus mollissimus ( quia cerebrum pars tota medullaris statuetur offensum ) qui ibidem semper est durus, & fortis. Sic & ossifragium, pulsum faceret omnium durissimum. Quoties itaque plurimo aere, pro cruore per uenas disperso, opus est, ut uolatilizet id, quod minatur obduratum iri, toties se stringit, tendit, contrahitque arteria, non autem siccatur. Et pure iam facto, maior & crebrior pulsus esset, quam dum fit. Attrahitur autem aer ille, non pro nutrimento spirituum, uel fuliginum explosione: ( 51 ) Eo quod praecedens labor, spiritus egestatem peperit, & praesens pus siue putredo difflatione celeri eget. at omnino ut qui in se est, separator aquarum ab aquis, fermento digestionis ultimae calcar addat, ut totum liquorem nutrititium, post sui munia expellat, citra ullam sui residentiam. Igitur aer inspiratus, inseruit huic fermento, non pro refrigerio, non pro cibo spiritus, ut neque pro fuliginum folle. Pariter in phlegmone, systole opportunior, longeque manifestior esset, quam diastole, Quae cum in facti ueritate non sic se habeant, necesse est, Scholas in finibus pulsuum errasse. Alioqui etiam laxitas arteriae, in capax est ut sat inspiraret aeris. Quin etiam tunica arteriae, in ad uentum sudoris utut antea durior fuerit, iterum mollescit, cum scilicet maior esset explodendae fuliginis necessitas, quam attrahendi aeris. Deberet inquam arteria tum patula esse, atque durior cum crebra compressione: Futurus uero praeparatusque sudor, cum iam in se sit uolatilis, & latice tenus praesto effluat, non requirit laboris plurimum, nec arteriae, indurationem. Labentibus enim uiribus, ante uermiculantem undosus est. non autem magno pulsu, undarum more, lentius concidere. Debilitata quippe natura, non meditatur amplius magnum laborem. Apoplecticus autem, est maxime & longe durissimus pulsuum: ac potissimum sub mortem. In affectibus pulmonis demum, cordi uicini, tot uenis, arteriis, & cartilaginibus undequaque referti, laxus & undosus est pulsus, & in puris uomica cum aliquali intermissione. Id uolunt Scholae fieri, quod pulsus & anhelitus eadem esset, ac indiuidua necessitas, atque finis. Pulmo inquam, suis fuliginis explosionibus, opportunc importunissimus, indigeret pulsu durissimo, tensissimo, & fortissimo. Quatenus ( aiunt ) coruolet compensare defectum anhelitus. Anforte duplex arteriae tunica, sudore futuro iam est imbuta? hactenus madore alieno mollescit? alias madoris expers? An duritiem, post horam sudoris reassumet? At syncopes uirginum uterinae, quibus anhelitus est exstinctus, uiresque ualidae ( nam inde resurgunt plerumque ) pulsus minimi sunt, in redargutionem praecedentis doctrinae. suique siccitatem alternata mollitie ad lubitum fere compensabit? Sic pariter pulmonariorum pulsus, undosus, & languidus, quibus tamen natura deberet satagere penuriae anhelitus. Quam enim imbecillitatis plena sunt medendi theoremata Scholarum? Siquidem in praefatis pulmoniacis, laxissima arteria & pulsus undosus, nobis patefaciunt, in obsequium thoracis anhelitum dari. In apoplexia autem, cur durus & magnus sit pulsus, rimandum ex natura morbiquam ex professo libro & lithiasi semel attingam. Nunc rei propinquitate duos aphorismos exponam. ( 52 ) Quorum primus est: " Dum pus fit, maior labor & dolor, quam facto pure. Natura enim conscia est, non opus fore citato pulsu, ut neque tenta arteria, ubi pro pectore primum ac consequenter, siue secundario, pro reliquo corpore, anhelitus suum munus suscepit; " Omne apostema in pus desinens, continet necessario aciditatem, quae cruorem in grumum cogit. Ideoque deinceps incapax est transpirationis: eo ipso nobis ostenditur, usus anhelitus alio fine, aliaque parte, quam quibus pulsus est praefectus. quocirca natura omnem mouet lapidem, arteriasque concitat & anhelitum, ut per aerem fermenta praepediant eiusmodi effectum: Ac tandem nil proficiens, cessat ab isto conatu. Si itaque per frigus, spiritus cum sanguine intro pellatur, periculum suffocationis erit, pulsusque indicium daret, si fuligines expellendae usum pulsus importent. Etenim nedum cruor, quatenus grumescit, naturae infestus, sed quatenus extraneum continet aliquid, ( alias namque non fieret apostema ) Acidi enim proprium est omne alimentarium immediatum coagulare; Hinc pus. Item maior & uelocior pulsus esset hyeme quam aestate, si uera sit Scholarum hypothesis. Sed consequens est falsum: Rectius quam Galenus ergo Hippoc. dixit: ergo & hypothesis. " Non calidum aut frigidum, etc. sunt morbi: Sin solitarium calorem, absque spiritu, intro fugere uelint. sed acidum acre, amarum, & ponticum. Iam inuiti admittent, idem accidens per subiecta migrare. Tandem quorsum calor ad suum fontem intro iret? " Uulnus namque simulatque corruptionem sentit, labra tument sua, & pus fit, nisi uiolentior uis peius, siue Ichor saniemue mamare cogat. Et quidem generaliter in omnibus id hyeme fieret? Pus autem Idiotis, bona uulneris digestio dicitur, id minus malum rectius censendum. Uerum si uulnus sit recens, ac balsamo a corruptione munitur, non aduenit pus. An enim Cor sanum, quod prae caloris abundantia & fuliginum metu, continua necessitate pulsaret, non poterit ob hyemem sibi de caloris sufficientia prouidere? At cum fundum, uel labra acor, putredinis index contrahit, fit pus. uel quare non cessat pulsando potius, quam quod calorem a se dimissum, praeegestate ordinaria repetat? Saepe enim uermes in uulneribus ob putredinem conspicui. Haec leui pede pro more transiliunt Scholae. In culinis, si carnes corrumpi incipiant, illarum iuscula acescunt. ( 56 ) Dicunt enim, copiosius alimentum hyeme absumi quam aestate, propter abundantiam caloris. ( 53 ) Quapropter omnis potio uulneraria, occultum alkali, & quidem uolatile, in se contineat oportet, si accidentibus, ex corruptione acoris natis, resistere debeat. Et iterum, copiosiorem calorem hyeme augurantur, ex pluris alimenti indigentia. Idem nempe, & eodem respectu, esset causa & effectus eiusdem. Quatenus alkali quod uis omnem aciditatem, quam attingit, perimit. Pater & Filius, ante & post respectu sui. Ego uero aerem incuso. Sic nempelapis cancrorum diureticus est, & uulnerarius, quod satis constat. Nam uino maceratus, post diem, sapit lixiuium. ( 54 ) Alter aphorismus dicit: Qui quoties frigidior est, etiam est suae naturali qualitati uicinior & separator aquarum potior, adeoque cruorem magis in Gas uolatilizat, quo aer est frigidior. " Uentres, natura hyeme calidiores, quam aestate. Non secus atque de nauigantibus est dictum. " κοιλίας enim cauitates sonat, non uentres. Supposititius est, non conformis uicinis, nec genio senis congruus. Primario salsus est denique. Alioqui somnia Scholarum euanescunt, quoad calorem, cauitatum, & puteorum per instrumentum, dimetiens ambientis qualitates. Nam hyeme edo calida, bibo non saltem frigida. Attamen a pastu frigeo intus. Quorum nullum aestate sentio. Quoad uentrem humanum autem, similiter, si degat in hypocausto subtepido. In tangibilibus enim tactum iudicem sumo. Sensus autem organa, nequeunt momenta caloris exquisite distinguere, ubi est semestre interuallum. Excusant Scholae, aiuntque exterum frigus intropellere calorem nostrum, unde felicior digestio. Quia stant ipsamet tempestatum alterationibus obnoxia. Inprimis sat alibi docui, digestionem non a calore esse. Ideo & applicatio sensibilium, ad organum sensus, diuersa statione fallax est. Deinde a pastu, hyeme magis intus frigus quam aestate sentitur. Uidentur quoque stomachi hyeme calidiores, eo quod pluris alimenti egemus. ( 55 ) Fateor equidem, omnem calorem esse a spiritu uitali sanguinis. Nec mirum, quia aestate proinde liberalius bibitur. Anhelitus autem pro scopo habet, hunc postremum duntaxat pulsus usum. ( 58 ) Tandem & hoc addo. ( 57 ) Nutrimur autem potu celerius, quam cibis. Osus ergo pulsuum sunt. 1. Non esse spiritum animalem in natura. Ut per interstitium traducatur cruor in sinum sinistrum. 2. Utpote mutatio, quam spiritus uitalis recipit in cerebro, non est ad formalem transmutationem: Ut inibi, & clientibus in arteriis fiat spiritus uitae sanguine. 3. Ut fiat e cruore, sanguis arterialis subflauus. 4. sed est gradus perfectiuus, ad destinationem sui. Ut a mente humana informetur. Sunt nimirum arteriae, stomachus cordis, ut meseraicae sunt culina Iecoris. 5. Nimirum spiritus innatus, intendit ex uitali influo sibi simile generare, idque in singulis sensuum officinis, illique dat sigillum sui organi. Ut sit continuatio luminis uitalis, per totum. 6. Blas pulsuum, est ad fabricam caloris, non autem frigoris. 7. Sic nempe opticus spiritus non gustat, non ambo tamen proinde specie differunt, quanquam muniis. Ut cruor in habitum corporis pro alimento dispersus, totus fiat perspirabilis, sine faecis memoria posthuma. 8. Etenim in uitalitate cordis animatur semel a mente, fitque eius uniuersale organum uitae. Endemica. 1. Scholae steterunt unde incipiendum erat. 2. Aerem ambientis, non inspirari in arterias. 3. An uero aer, & per consequens etiam ens endemicum ab ambiente intro trahatur per arterias, affirmant Scholae; Implieat, aerem uice singula inspirare, & fuligines explodi. 4. Demonstratur incompatibilitas. 5. ( 2 ) Ego uero primus, multa rationum magnaque ueritatis authoritate suffultus, dubitaui. Sequeretur inde, quod non eleuetur arteria, nisi ut concidat. 6. Cessarent finis, modus, & possibilitas attracti aeris, per pulsus. 7. Endemica trahi per anhelitum. 8. Uapores non trabi intro ab unguentis. 9. Consequenter quoque irrita esse ad pulsuum locos apposita unguenta, ut intro trahantur. Spiritui uitali deesit uis generatiua sui. 10. Inprimis repugnant sibi hae propositiones. Paracelsi magnes humanus, est figmentum. 11. Aer trahitur per cutim in arterias. Non dari fuliginem in corde, & arteriis. 12. Totam Scholarum Tecmarsin, esse pollutam. 13. Et depressio pulsuum, est ad depellendum fuligines, suscitatas successiue a corde. ( 3 ) Quoniam si feruore continuo continuae suscitentur fuligines, iisque expellendis indesinenter cor cum arteriis laboret: Endemicorum progressus. ( 1 ) Non sat est dicere, fodinae eructant uenarum, nocui realgaris Gas syluestre, ac metallicam malignitatem; paludes, uaporem foetidum; certe nullus locus nec spatium motus erit, attractioni aeris de foris intro. semisalsa flumina atque litora, nebulam morbidam, atque soli fracescentis contagium. Ast propius eundo, adaptationes causarum, ubique dant indagantibus intellectum, ignaris autem neglectum. ( 4 ) Nam si e centro cordis, per arterias successiua, continua, & indesinens est pulsuum expulsio, necessario quoque totus arteriarum canalis, continuo filo a corde, ad pellemusque, repletus erit fuligine; Cuius fuliginis expiodendae, cum maior esset necessitas quam aeris attrahendi ( citissime namque ignis extinguitur fumis, non autem tam cito refrigerii penuria consumit totum ) non est ergo mora pro attractione aeris. Indubium enim erat hominem in aere morari, circumquaque aere allui, imo & uesci, eiusque impressionum uiolentae tyrannidi, uicissitudinumque alteritatibus subiici, qua aer continuus aquarum separator est. Aer itaque, per os, & nares promiscue in pulmonem trahitur parte potissima. Quin etiam, citato pulsu attractus aer ac pusillo spatiomorae, sic in minutulis arteriarum ramis, aer fuligini inuolutus imbueretur, quod potius expulsionis usum augeret, quam refrigerio cordis satisfaceret. Quapropter cum aer introtractus, sit corpus elementale, non habeat naturam spiritus sanguinei, ut nec humana determinatione aer unquam possit indiuiduari, non poterit nutrire corpus concretum. Ut suo loco docui. Stante ergo fuliginum hypothesi, aer forinsecus nullatenus trahitur per arterias intro, adeoque Scholae incircumspecte sua dictitant, & inuicem sibi tamen subscribunt. Quin semper uniuersalis elementi proprietates seruet, non autem Archei conditionem acquirat. Aer enim, nec nobis affinis nec uitalis est lucis capax. ( 5 ) Quinimo ex eadem hypothesi sequitur, quod per se non eleuetur arteria atque primario: Ideoque arteria horrebit exoticum, nec prius debitis officinis claboratum aera in sui familiam adsciscere: sed tantum principaliter eleuetur ut concidat, ea denique opera sarcinam de ponat, pellatque suffocationis metum. nec attentat natura aliquid frustra; ut neque aerem praeparare, ut fiat id, quorsum plane possibilem non habet inclinationem. Cum iste finis pulsuum esset praecipuus, alter uero qui est refrigerii, sit respectu prioris secundarius. Denique si arteriae, aerem intro sugerent, ad quem quaeso finem id fieret, cum magis noceret quam prodesset crudioris endemici aeris suctus? Frustra alioqui, per tot digestionum apparatus uiscerum dispendia & officinas, spiritus uitalis fieret, si tam leui compendio, & citra usuram de foris maturetur. Etenim non propter refrigerium cordis: Decepit enim Scholas, quod hactenus creditum sit, Ignem necessario aere nutriri: idcirco & spiritum uitalem, ut omnis caloris nostri authorem, indigere pro sui cibo, aeris elemento. cum singuli pulsus uix tantillum, minimis, & extremis arteriarum osculis, de aere allicerent, quod tractu celerius, mox dein, per arteriae depressionem non exploderetur? Ast, iam superius elucidaui, Ignem nec substantiam esse, nec nutriri aere, imo neque re combustibili: Imio citissime, eo ipso sic fuligini esset counitum, & calefactum a sanguine arteriali, ut nequicquam inde refrigerii cor in se sentiret: nisi quod properando ad fines suae destinationis, requirat inflammabile pro obiecto: non autem pro nutrimento. Defectu quoque obiecti, perit in instanti, dum suae destinationis finem est assecutus. cum praecipue non unico attractu aer isthac, a pelle ad cor pergeret, sed multiplici arteriae depressione intercedente sic in uia incalesceret, ut omnem refrigerii spem eluderet. Quippe cum nec substantia sit, nec accidens, perit quoque defectu obiecti: eo quod suum obiectum sit quoque eius subiectum. Adeoque & istud est sibi singularissimum, & hactenus nescitum. Quocirca, si arteriae aerem forinsecus allicerent, necessario semper eleuatio arteriae, longe depressionem superaret uelocitate & magnitudine: quod abusiuum est. Ut etiam, quod aer refrigerii qualitatem seruaret impollutam, per tot anfractus arteriarum sensim introductus. ( 6 ) Cessat ergo finis, ob quem traheretur aer externus, per pellem in arterias, cessat modus, cessatque possibilitas, stante fuliginum hypothesi. Denique nec arteria traheret aerem, ut exinde spiritus uitalis augmentum sumat. Denique si arteria sugat aerem per pulsum, indifferenter sugeret, & endemica promiscue, adeoque nocua esset eiusmodi attractio. Quoniam, consensu Scholarum, spiritus uitalis non ex aere; sed e uapore cruoris fit, in corde ad extremum elaborati, ac uitali facultate insigniti. Hebesque sit affirmatio, quae supponit, spiritum uitalem nutriri simplici elemento. Quod falsum frequenti experientia adnotaui. ( 7 ) Praecipue quod quoties pestis peregrina deforis contrahitur per anhelitum, eius adaptatio non fit, nisi iuxta stomachum. Dum nutrimur iisdem, quibus generamur. Quod per sensum loci, anxietates, uomitum, suspiria, Cephalalgias, & deliria palam fit. Cum arteriae nil intro sugant: Adeoque pars in nobis, quae primos motus apprehensionum sentit ac format, etiam primos pestis insultus sentit. essetque aer sic introductus, maiori arteriis oneri quam ficta Scholarum fuligo. Si ergo arteriae non trahant aerem, multo certe minus id faceret caro, cauitatis carens aeris inimica. Concedo quidem, Pestem contrahi, contractu rei contaminatae, atque illico sentiri dolorem, uelut pungentis acus. At hoc non arguit, fieri proin suctum aeris per arterias, ubi ipsum uenenum aptum est, pellem inficere & confestim in escharam urere. Enimuero, ut aerem forinsecus trahi ad cor, per arterias, tam ad eius refrigerium quam alimentum, atque augmentum spiritus Archei, non est nisi merum commentum: Est nimirum longe aliud, pestem intro trahi per arterias, siue per suctum allici: ( 11 ) sic aeque est friuolum Scholarum inuentum, quod sola necessitas explodendae fuliginis, in corde natae arterias deprimeret. atque aliud, per attactum, tanquam per serpentis ictum intro, ui suae contagionis repere; Siquidem praecedenti iam limite alios pulsuum scopos ad longum ostendi. emplastra enim, balnea & olea, pellem alterant, & consecutiue uel pergunt alterare, uel trahunt e centro ad pellem: Nam quidquid in corde fit aut purum ens est putumque defecatum, atque uitale. Non est enim ibi adustio empyreuma, siccitas, nec fuliginum causa efficiens. Non autem quod intro materialiter inde petiti uapores trahantur. ( 8 ) Tum demum, pulsus non est per modum respirationis, quae uno suspirio quidquid in thorace est aeris, efflat: Insulsum enim est uitae fabricam, destruenti igni sic comparasse, ut sanguinem ibidem aduri, & fuligines fumosas edere, fingendum sit. Nam si quae exoticae aporrheae, quandoque praeter naturam cordis limites, inordinario attingunt; confestim arythmos palpitationum & procellarum intermittentium defectus sentimus. sed est pulsuum motus interruptus per oppositum, & creberrimus proinde non minus exspirans quam inspirans, festinantque alternatiui illi motus tantum, quod si quid aeris attraxissent, id frustrato fine intraret, cum in instanti iterum extunderetur. Uerum si ordinaria esset cordi fabrica fuliginum, quomodo sequestrarentur a spiritu uitali? Siquidem quod osculis est uicinius, id etiam primo efflaretur. & quo uallo, diremta ab inuicem manerent? Adeoque spem non haberet aer, unquam penitius admitti, aut refrigerio cordis se satisfacturum. Quomodo possibilis esset fuliginum explosio, quae simul sibi intime permistum spiritum uitalem non profunderet affatim? ( 9 ) Denique, spiritui uitali deest uis generatiua, qua aerem in spiritum transmutatione formali de duceret. Cum illa uis competat fermento & officinis, sine quibus non fit cruor. Adeone, uti Scholae nil habent purae doctrinae, etiam nil impolluti, nil sine excrementitia, & stercorea fuligine, infoedum patiuntur? Neque est nim cruor potest generare cruorem, & dato chylo stomachi, in uena aut arteria; Putantne essentialia uitae munia, tam fuligini quam uitae spiritui, competere indifferenter? non proin fieret unquam inde cruor, aut sanguis. Adeoque & hactenus commisceri? Aer ergo, etsi corpus aptum esset non posset fieri tamen alimentum spiritus uitalis, nisi primum in corde fuisset elaboratus, uiuidus, & illuminatus indiuidualiter iuxta speciem humanam. Quomodo, depressio arteriae, in finem bonum, & a Creatore destinatum, hactenus tenderet, quae cum fuligine simul spiritum uitalem sibi permistum, efflaret? Quorum singula elemento repugnant. ( 10 ) Nugax ergo est commentum irritum; Adeoque mortem, atque perniciem praesto adferret? fictumque est cordis refrigerium, attracto aere intro, per arterias. Quomodo ipse rerum arbiter, summe honorandus, uel a creato homine, per pulsuum systolen non fecisset mortem? Fictusque est hominis Magnes a Paracelso celebratus. Quod postmodum multo luculentius probabo. ( 13 ) Endemica ergo, qua & quorsum intrant, affectant omnia: caput uidelicet thoracem & horum clientes. Quantumque ualent, tantundem operantur atque efficiunt. Denique si fuligo esset pulsuum modulamen ( ut uolunt ) quis esset ille separator, qui fuligines potius in carnis habitum foras quam per aortas, recta in caput discedere cogeret? Quaedam enim labem, in partem imprimunt, & deinde abscedunt. Ut sunt nebulosa, foetida, fracida, etc. Aut si indifferenter cum spiritu uitali, in sinus cerebri commista fuligo properat, cur non continuo sensuum turbant oeconomiam? Quaedam uero specie fumi intrant, ac inspirantur mineralia, quae intus denuo coagulantur diuersimode. Quid si arteriae compressio, fuliginum expulsioni sit dicata, cum enim arteriae sint lateraliter pertusae. Nam aliqua cum screatibus exspuuntur, si noxia non sint. sic ut locis per quae transeunt, hactenus spiritum & uires uitales largiantur: ergo & isthac simul fuligines expellerent. Alia uero, parietibus cannarum pulmonum, tenaciter in uitam adhaerent, suamque in hospitium tyrannidem exercent. Huius generis est, quidquid e uenis mineralium effumat. Quae sane perniciosiores essent omnibus uisceribus, quam ipsis arteriis, eo quod hae, censeantur recenti aere recreari, non autem uiscera. Quapropter & fumus mineralium ob sui malignitatem & uirus arsenicale, synonyma euaserunt: Coincidunt nempe Arsenicum & fuligo, siue fumus metallorum. Si ergo uelint, fuligines per arteriarum compressionem expelli, ostendant nobis prius, fuligines non secus, quam per ultima arteriarum oscula, purgari posse, idque sospite semper spiritu, fuliginibus permisto. Unde raucedines, cordis tremores, lipothymiae, Asthmata, pleuritides, peripneumoniae, tusses, sputa cruenta, tabes, uomicae, etc. Interim non liquet, endemica per arterias trahi, neque easdem affici immediate. Sin autem Mercurius tremores pariat, saltem id est arteriis impertinens. Scholae profecto, pollutam fuligine doctrinam sustinent, caecoque ignauiae suasu, suo subscribunt genio Galeno. ( 12 ) Cum igitur materiam, calorem, residentiam, contentum, & circulum urinae ignorauerint, pulsuum uero causam efficientem praeterierint: Nec etiam proinde tremunt, quibus mercurius per unguina intro adactus est: ad calores uero, & frigora potissimum refugerint, uerosque fines neglexerint, tota Tecmarsis medendi polluta mansit. sed uesicantur ore, gutture, uuula decidit, & ulcerantur, uacillant ac nigrescunt dentes, tumet caput & immensum saliuant foetida. Deauratores quoque, fossores & separatores Mercurii, quia inspirant uirus capiti lethale, atque neruaceis; Scholae igitur, uelut ex tripode prophetatae sunt, tam in cognitione morborum, quam eorundem progressu, atque termino. efficiunt in nobis endemica quantum possunt. Spiritus Uitae 1. Doctrina Ueterum de triplici spiritu. 2. Steterunt, unde incipiendum. 3. Nescitum Gas, peperit plura absurda, in rerum distinctione. 11. Sanguini, & non cruori, inest anima. 12. Cruor, absque spiritu iecorario. 13. Ebrietas. 14. Spiritus uini, continet duo tantum initia chymica, ad lubitum Artificis flexibilia. 4. Spiritus uitalis, e spiritu uini. 5. Progressus spiritus uitalis, per munia. 15. Ebrietas quomodo. 6. Indoles essata, ipsius spiritus. 16. Spiritus uini, & aquae uitae quomodo differant. 7. Quae per sensum censentur unum, decernuntur in effectibus. 17. Unde spiritus uitae, sit balsamicus. 18. Quidquid solo igne stillatur, recedit a uiricus prioris concreti. 8. Spiritus aguae uitae, solo attactu, oleositatem amittit. 19. Statim fit sal. 20. Totus Differt fermentum stomachi & panis. 9. Fermentorum pluralitas. 10.. Bb 3 tus cruor uertitur in salem. 21. De uita spiritus uitalis. 22. Lumen subinde extinguitur in materia spiriius. 23. ( 3 ) Est autem aqua uitae, liquor uolatilis, oleo sus, ( quatenus totus inflammatur ) totusque salsus ( quatenus acris, mordax, sicut ore detentus diutius, epidermida gingiuarum ac labiorum urat ) unumque & idem simplex, sic duo tantum, & non tria chymica initia continet. Totidem luminum sublunarium species, quot uitalium. 24. Definitio spiritus uitalis. 25. Calor uitae, non est constitutiuus sui humidi. 26. Sic quidem, ut pro nutu artificis, tota aqua uitae sal fiat, uel oleum; Hoc est. Calorem esse uitae adiacens. 27. Scholarum indistinctio, effectuum caloris, & fermenti. 28 Unde calor escharoticus in nobis. 29. Eiusmodi initia non esse initia, non constantia: sed arbitrio humano mutabilia. An sit spiritus animalis a uitali distinctus. ( 4 ) Continet autem uinum pro parte sui uinosa spiritum, aquae uitae respondentem: De Archeo tanquam fabro in semine, iam ante disserui, & qualiter cuncta disponat tam in generatione, quam transmutationibus hic enim, absque aliarum officinarum maturitatibus, rapitur per stomachi arterias ad caput. ciborum per cursum uitae; Quod munus proprie spectat spiritum insitum: ( 5 ) Sic, ut si plus iusto, ( uini ) insit stomacho, sequatur ebrietas, quatenus spiritus uini largius in caput affluat, quam commodo interuallo, queat commutari, determinatione indiuiduante humana. Hinc enim constat commutatio, itemque fermenti operatio. ( 6 ) Ueruntamen in uino est iste spiritus mitior, quam aqua uitae, quae per distillationem elicitur. Quod a pari spectatur in oleo oliuarum. nunc autem quomodo atque unde constituatur spiritus in arteriis fluctuans, occasione Blas humani iam descripti, illorum officium & proprietates consequenter hoc tramite explicare suscepi. ( 1 ) Scholae docent alimenta primum in chylum, dein in chymum, ac cruorem mutari, adeoque in iecore spiritum quendam naturalem fieri, qui repetita dein digestione cordis, in uitalem mutetur, atque tandem in cerebro animalis, siue sensitiuus fiat. Distillatum enim ( quod uocant oleum laterinum, uel oleum philosophorum ) differt longe ab oleositate, quae elicitur ex oleo simplici, per solam digestionem cum sale circulato Paracelsi; Sic ut naturalis, sit alendis partibus; uitalis uero, conseruandis iisdem: Separatur namque sal circulatum, idem in uirtute, ac pondere, postquam oleum oliuarum in suas heterogeneitates diuisit. atque animalis, sensus, motus, animaeque functionibus destinatus. Ast autumo, longe aliter philosophandum atque ulterius progrediendum fuisse: etenim spiritum quendam, ex Hippocr. Dulce enim & duplex oleum ex oleo oliuarum, pro ut & suauissimus spiritus e uino separatur, longe ab aquae uitae acrimonia segregatus. Nouerant illud esse impetum faciens. ( 7 ) Unde consequenter didici, quidquid solo igne distillatur, procul a uiribus concreti recedere. At non sufficiebat scire, quendam esse spiritum, quibus organis fieret, quidue ageret, dixisse, nisi simul eiusdem indolem, substantiam atque proprietates, cum fiendi modo, explicarent. ( 2 ) Alibi tradidi, quod e qualibet planta, & fructu; apposito fermento, fiat aqua uitae. Quod cum uulgo scitum sit; dum e granis, hydromelite, & succis aquam uitae fabricat: ( 8 ) In nobis autem, etsi cibus suo modo putrescat, ( si nempe putredo ista sit medium transmutandae rei, in rem ) attamen in digestionibus nostris per istam putrefactionem ( actionem inquam fermenti stomachici ) non extrahitur aqua uitae ex oleribus, granis, pomis, aut leguminibus. Demonstrationis non indiget propositio. Siquidem intentio naturae, non est tunc procreare aquam uitae; estque aliud in nobis fermentum, quo res resoluuntur in chylum, atque illud, quo res dimittunt ex se aquam uitae. sed suo fermento pari, & aciditate specifica, quamuis cum aliis acidis, in acido symbolizet. Nam herbae, dum per fermentum in aqua putrescunt, pro extractione aquae uitae manent caudex, stipites & folia integra, in figura & duritie pristinis: Est tamen interna dynami, ab omnibus diuersus acor. quae a nobis mansa, in chylum uertuntur, primamque sui faciem amittunt. Estque istud acidum ciborum perfecte uolatile. Nec obstat: quod chylus in adolescentibus, ossis fixitatem assumat, ut & in fracturis ossium. ( 9 ) Quocirca comprehendi, tot putrefactionum uarietates, totque stercora unius panis specie diuersa, quot species animalium pane nutriuntur. Est namque idem chylus stomachi, post accretionem, qui adolescenti erat. Ille uero totus tandem difflatur absque ullo sui residuo: Imopraeterea, longe plura panis fermenta, siquidem adhuc pluribus mediis, tam sponte, quam ex instituto panis putrescit. rursus ossis naturam in Poro resumit in fracturarum solidatura. Quod de pane enim, tantundem de aliis cibis, sit dictum. Ideoque eo ipso, chylus omnis est uolatilis, & hactenus in cruore aliquando spiritus indolem assumet. Non quidem quod spiritus illi insit naturalis, & a cruore diuersus: sed potius, quod cruor totus spiritualem characterem in promissione adeptus sit. ( 12 ) ] oan. 5. Scholae quidem sciebant, nil nobis proficere, quod in sui radice non contineret uitae praeludium ( adeoque aerem idcirco, pro spiritus augmento admittunt, poetarum deceptae monitis, uitales auras dicentium ) uoluerunt nempe in cruore, spiritum hepaticum; " Aqua, sanguis, & spiritus, unum sunt. naturalem, actu esse, auraeque instar gliscere. ( 10 ) Putarunt nempe esse uaporem; Nesciae, quod uapor nunquam fiat Gas incoagulabile, aura, aether, uel exhalatio syluestris: " De digestionibus uero docebo, quo pacto istud acidum, in chylo transmutetur in salem uolatilem, cuius pars excrementitia, cum urina, & sudoribus, proscribitur. sed maneat semper aqua. Ipsa uero massa cruoris, uirtute fermentali cordis, & pulsuum adiumento, transeat in sanguinem, ex flauo rubicantem, unde spiritus uitalis efficitur. Putarunt itaque, quod uapor e cruore extrauenato ( prout e quolibet tepente liquore ) exhalans, esset cruoris ille spiritus, unde materialiter spiritus uitalis fabrefieret. Adeoque non aer aut uapor cruoris: At sane cruor, quamdiu in uasis Mesenterii & Portae fluit, est spiritus expers. sed ipsus cruor in sanguinem, & inde demum in spiritum uitalem deducitur. Quare & per laxatiua euocatus, putidus excernitur, absque notabili debilitatis indicio: Iecoris quippe munus est uniuocum, & dicitur sangnificatio, non autem spiritus creatio: quae procul inuicem distant. Neque enim uni uisceri, totidem ac tam diuersa competunt munia; quod non ita fit, si ad uenam cauam semel pertigerit. maxime quod cruoris rudis moles, nondum spiritibus seminarium aptum sit. Quoniam tum, homogenealiter, cruor est sigillatus praeludio, ut fiat sanguis arteriae & spiritus, ideoque indifferenter cum sanguine, in Sacris uocatur spiritus rubens, cui anima inhabitat. ( 11 ) Quanquam id proprie de sanguine intelligatur: Sufficit enim iecori, tam paucis arteriis, & uitae communione ditato, chyli in cruorem uera transmutatio, & noui entis uera generatio. At in corde, tanquam uitae fonte, cogitatur primum de uitalibus initiis. utpote, loquens Scriptura ibidem, de iugulatis uel enectis, quibus cruor simul cum sanguine profunditur. Cruor enim ibidem, in sanguinem atque auram uitalem extenuatur; quae duo unica prorsus actione perficiuntur. Iuxta promtiorem & tardiorem cruoris obedientiam. Aliquando de digestionibus docebo, quidquid in stomacho conficitur, id a fermento ibidem ( Etiam ipsum saccharum ) acescere, non quidem aciditate aceti, omphacii, citri aut uitrioli; Cruor enim fit cum chyli siue cremoris inspissatione, liquidi ideo excrementi, siue lotii separatione: sed spiritus fit cum inspissati attenuatione. uera tamen eiusdem sit generatio, fibrarum item, atque coagulationis dotes, sub celerrimo transitu, cum suo sero, per capillaceae tenuitatis tubulos. Quod si & hepati insuper, incumbat generatio spiritus: Quae actiones ambae tam oppositae, nec ideo uni competunt iecori. Quod si autem Scholae uelint spiritum naturalem in cibis praeexstitisse, in iecore uero perfectionem accepisse. praeter enim frustraneam eiusdem generationem, est hepar nimia sarcina, atque officiorum pluralitate prosternere, asini instar. Caeterum bullitis, coctis, & assis, facile exspirat: & si quis restitet forte, ille nostrae oeconomiae non est hepaticus. Sufficitque cruori, quod ciuis uenarum factus, partcipet de uita, uitalique lumine illustretur. Itaque prout a cordis fermento & labore cruor fit sanguis & uolatilis spiritus: Fateor equidem, spiritum uini esse uegetabilium spiritum, facileque rapi in arte rias, tanquam simplex symbolyzans, praeuie dispositum, ut facile in spiritum uitalem transcendat. Ita ab arteriis desumto fermento, cordis uicario, fiuntque ita uolatiles, ut nullam post sui consumtiones residuam amurcam relinquant: Sed exin, Scholae nil pro suo hepatico conficiunt. sed totali sui transpiratu egrediantur. ( 14 ) Cor ergo fabricat e cruore sanguinem quem eadem aptat extenuatque opera, ac tantundem spiritus. Nam spiritus uini citra digestionem e stomacho immediate rapitur in arterias, nec per gradum cruoris assumitur collega uitalis, facile quoque exin colligitur, uitalem spiritum non praesupponere naturalem. Patetque quod dixi. uitalis in sanguine facit, quantum cruoris grossities, renitensque eiusdem substantia permittit tantulo spatio, quo intra sinus cordis agitatur, atque concutitur. Enimuero, necdum satis est, nouisse cruorem esse spiritum, item traduci in sanguinem arterialem, & dare spiritum uitalem, cuius fauore a mente informetur, atque animatus fiat. Et hinc demum transferri in sinus, siue stomachos cerebri, ibidem uariam suscipere characterum determinationem. Ita ut motiuus fiat in spinali medulla, uisimus in opticis officinis. Siquidem qui deliquia uel tremorem cordis patiuntur, sentiunt uini spiritum mox & immediate, in consortium uitae admitti, neque enim tum etiam a multo affatim uino inebriantur. ( 13 ) Alioquin uino adhuc corporaliter exsistente intra stomachum, ebrietas non aliunde procedit, quam quod uinosus spiritus, affatim in cor & caput raptus sit, & praeexsistentium spirituum ibidem confusionem pariat, ipse adhuc in cordis officina nondum politus aduena. Qui si aliquo errore ad linguam ducantur, gustatui sunt plane inutiles. Cruor ergo ipsus, esto spiritus hepaticus, corporalis, coagulatus in materiam, & uitali oeconomiae substratus. Per me licet, dummodo intelligamus rhetorice. Nempeipsum cruorem esse obiectum capax, & materiam ut inde fiat spiritus. Quapropter fieri, ut non raro digiti stupescant, pars aliqua mobilis, uel sensum uel motum, relicto sensu amittat, eo quod alieno spiritu & deuio, partes irrorentur. ( 15 ) Sunt nempe tactuum authores motui impares, & uicissim. Et philosophice loquendo, siue proprie, non inest cruori spiritus, ipsi a iecore factus. Quin insuper indolem spiritus uitalis, nouisse oportet. Eo quod hepati incumbat labor sanguificationis, separationis, laticis, urinae, & sudoris. Enimuero quandoque sat liquebit, ex chylo acido, partim cruorem, partimque urinam salsam & excrementa fieri: Dum scilicet celerrime ist haec transeunt per exiles uenularum cataractulas. Cruor nempe, etiamsi in meseraicis praeludia sui susceperit: Est ergo spiritus uitalis salsus, non acidus, ( Acidum enim extra stomachum, toti corpori est hostile ) spiritui ruinae uicinior, quam salipetrae, multoque adhuc magis alienus est a spiritu salispetrae, per adustionem, & commistionem adiuncti, extracto. Salsedinem uero illam excrementosam, esse spiritum uolatilem & salsum, qui terrae confermentatus, tandem salispetrae naturam proparte assumit. ( 16 ) Cruor quoque per distillationem, dat hunc spiritum salsum, plane uolatilem, ac ne quicquam a spiritu urinae distinguibilem. In eo tamen, essentiali ambos proprietate, differre consideraui, quod spiritus salis cruoris, curet epilepsiam, etiam adultorum, non item spiritus salis urinae. Salsedinem autem spiritus uitalis facile percipiunt, qui membrum aliquod stupidum habuere, quod sensim tactum recipiens, punctiones & stimulationes patitur, quae uerae sunt salsedinis indicia. Ergo patet in cruore, spiritum salsum & uolatilem contineri. Salsedo quidem spiritus, cognosci potest; sed eiusdem lumen, immediate, & fontaliter a Patre luminum procedens, omnem arcet mortalium indagationem ulteriorem. At quo modo, totus absque heterogeneitate cruor transmutetur a fermento cordis, in spiritum, quantum dici potest, explicui tractatus de uita longa. ( 20 ) Porro quod totus cruor sit merus sal, non fortius probari desiderat quam quod totus cruor, homogenealiter in ulceribus, Ascite, etc. Ichor fiat, per degenerationem immediatam. Quia alioqui naturae non sunt a priori demonstrabiles, ut nec fermentorum operationes, quia causae sunt essentiales, in rerum transmutationes. Cruor enim intense rubet, flauescit autem dum sanguis fit: eo quod rubedo flauescat, ubi per salem uolatilem uelut dissoluitur. Mortuum adhuc est, quicquid dixi hactenus. ( 17 ) Est ergo spiritus uitalis, salinus, ideoque balsamicus, & custos a corruptione, idque non tantum ratione salis, quantum respectu luminis concepti, in suo sale. Adeoque nec potest aer, eius additamentum aut alimentum fieri. ( 21 ) Spiritus uitalis, muniis uitae fungitur. Non est autem liquori, aut exhalationi quatenus salsis, proprium, augustum uitae fastigium. Etenim quanquam aqua uitae, facile in spiritum uitalem assumatur, non est tamen hic oleosus ac combustibilis; Utque uiuat, necessario lumen habere debet a Patre luminum, rerum uita. Ergo oportet, ut spiritus, siue aether uitale, sit illuminatum lumine simpliciter uitali, nec quidem uniuersali: sed specifico, & indiuiduante. sed spiritus uini, solo fermenti attactu, facile totus in salinam naturam uolatilem ascendit, ut extemplo oleosam, siue accensibilem proprietatem, amittit. ( 18 ) Prout per mechanicam docui, tractatus de Duelech. Nec etiam lumine igneo, urente, inflammante, & concentratis radiis conspicuo. Ast, est lumen formale, de conditione animae sensitiuae. In quo uerbo sistuntur descriptiones, & indagationes ulteriores mortalium. Quomodo nempe, unico instanti, aqua uitae transmutetur in offam albam, non inflammabilem quod aquae uitae euidentius contingit, per fermentum uitale salinum. ( 19 ) Igitur spiritus uini, sine mora, uel ulteriori digestione. confestim rapitur in cor, per arterias stomachi, & uires restaurat, eo quod paruo labore in corde perficiatur. Quorsum finge, uermes Nitedulas, lucem in uentre, sub noctem habere, ( ut & maris bullae habent nocturnum nitorem, atque plurima, quae per putredinem in ultimam pergunt salium materiam. ) Uitalem tamen, & quae cum uita illarum extinguitur. Non tamen est putandum, quod spiritus uitalis, sit acidus, eo quod spiritus salispetrae sit placideacidus, fiatque tandem ex spiritu urinae Quia spiritus unde salpetrae in terra coagulatur, non fuit acidus, dum esset spiritus urinae. Par lumen aliquod finge in spiritu uite, qui quo ad uiuit, lucet, dumque morientis oculos deserit, corneiapparent, & defoedati. ( 22 ) Extinguiturque istud subinde lumen, adhuc spiritus uitalis sospite materia, in Peste, ueneno, syncope, & c. nec putes tamen, parem lucis essentiam in nobis, & Nitedulis, ut scilicet lumina solo graduum tono discrepent. ( 23 ) Sed reuera totidem sunt luminum uitalium species, quot uitalium creaturarum. Quocirca saltem nobis essent longaeuiores, imo & crura illorum iuuenilia essent, cum thorax totus, rugis senilibus crispetur, si a calore humidum primigenium consumtum, mortis daret necessitatem ineuitabilem. Idque abundans diuinae largitatis est indicium, quod luminum, quae nobis sub unica comprehenduntur notione & uocabulo tot species, atque uitalis sint differentiae, quot sunt species uitalium: Itemque tam pisces, quam eiusmodi Religiosi, deberent recusare quotidianas alimenti refectiones, eo quod per poros uix quicquam exspiret. Aut si calor esset de essentia uitae nostrae, certe pars, continuo frigore languens, uel moreretur uel in piscem saltem mutaretur. utpote quod illae luces sint ipsaemet uitae, animae, atque formae uitalium, ( mentem immortalem, quanquam & ipsa sit lux quaedam incomprehensibilis; excipio tamen, dum de luminibus caducis ago. ( 26 ) Unde est conspicuum, calorem esse uitae nostrae dumtaxat adiacens, & comitans indicium, non autem fundamentum primarium. ) adcoque per eiusmodi luces ipsas, est sola, atque omnis specierum distinctio. ( 27 ) Uideant ergo Schole, quam inepte totam nature crasin calori circumscripserint hactenus. Absit enim, tam stolide post hac philosophari, ac nescire, aliam esse consumtionem humidi a calore, quae cum inspissatione terminatur: Pater luminum itaque, ludit abundantia ineffabili genericorum luminum multo maiori largitate, quam in unico uultu humano, propemodum infinitas uarietates effingens. Est quaedam nempe apud ipsum ingens luminum resp. atque aliam longe, quae a fermento extenuante, tota promouetur ad transpirationem. & immemorabilium ciuium legio, cuius similitudinem aliquam exprimit, per formas uitalium, in mundo sublunari. Haec namque nullam residentiam post se relinquit: illa uero tophum uel carbonem. ( 24 ) Est ergo spiritus uitalis, sanguis, a fermento cordis resolutus in auram salsam, & illuminatam a uita. ( 28 ) Sin autem in nobis, quandoque calor auctus insurgat, adeo qui membra uelut adurit, gangraenat, & instar ignis, escharam facit, uel subinde gliris instar carnes erodit: Quod lumen in nobis est calidum, de natura Solis, frigetque in Pisce, neque unquam ad ullam caloris potentiam adspirat. Ista nempe sunt opera salium corrosiyorum, degenerantium, exlegum, a uitali Republica proscriptorum. Quocirca calor noster non est humidi primigenii consumtiuus, ( ut de uita longa ) cum pisces mortem non effugerint hactenus. Sic & per uenena laxatiua & diarrhaeas, totus cruor in putrilaginem resoluitur, & per uenena alia in Ichor, synoniam, uirus, Icteritium excrementum, etc. ( 25 ) Nec potuerint primi, qui ante diluuium mille annos solares uiderunt, decuplo plus humidi radicalis habuisse nobis, nisi decuplo extensiora cuncta habuissent. Quod impertinens. resolutus cruor effluit, saepe acerrimus, saepe & siue corrosiuo aestuans. Siquidem probabile est Adamum manu Dei plasmatum, Domini esu Christi staturam longe perfectissimam nactum, nec eandem excessisse. Errores enim eiusmodi in uita accidunt ( in mortuo namque cadauere, ideo cessant ) quatenus a uita, proprio Blas corruptae naturae thymosin induunt, accenditque uita ferrum, quo se multipliciter laedit; pro ut de morbis aliquando. Denique pisces, sub mari glaciali essent naturaliter immortales, cum illorum humidum radicale a calore ibidem non effumaret. ( 29 ) Tandem an sit aliquis spiritus animalis, specie distinguendus a uitali, anuero eius disputatio sit uera nominis rixa. Religiosi aliquot nostrates, per totum fere annum, ita a pede in uentrem usque frigent, ut non sentiant se pedes habere. Dixi quid res sit in se ipsa, cui nomen nil addit, uel demere potest. Spiritus uitalis, per Aortas arterias, in caput scandit. Siquidem in sui luminis uitalis amplitudine, est omnium istarum proprietatum capax, sine natiuae essentiae suae permutatione. In cerebri autem meditullio, unicus est sinus, qui superne inspectus, uidetur duplex; Qui namque ad linguam detruditur, gustatum exercet: sed eleuata sursum camera, unitatem ostendit. Ille uero idem non gustat in digitis: sed utrobique particularem organorum characterem suscipit, & proprietatem induit. Porro in hoc sinu, arteriae desinunt in uas quoddam rugosum, alterius plane texturae, quam sit caetera arteriarum compago. Quem si proinde a uitali differre fert animus, tot erunt rursus spiritus diuisiones essentiales, quot munia, quotque officiorum pluralitatibus diremta ministeria. Hac nempe diffluit, & exspirat spiritus uitalis in sinum cerebri, pro ministerio principum facultatum, imaginationis nempe iudicii & memoriae. Interim rem intellige & uoca ut lubet: Hac etiam pergit distribui in oscula neruorum, incipientium a cerebro. Non enim Scholis ex animosa passione contradictorius sum: dumtaxat enim errores pandere, & nescita docere, superiori authoritate monitus, debui. Adeo ut si sit dicendus animalis, quatenus in cerebro determinationem partis suscipiens, proprietates acquirit destinatae functioni aptas; non uidetur tamen proinde diuersus a uitali per materiam efficientemque. Errata ipsae mea pariter aequo detegant animo, gaudebo sane, si modo proximus utilitatem consequatur, quam opto. Calor Efficienter Non Digerit, Sed Tantum Excitatiue. 1. Calorem, non esse proprium digestionis organum. 2. Quid in hoc Scholas deceperit. 3. Scholarum tuitiones. 4. Paracelsi incogitantia. 5. Anxietates Scholarum. 6. Hinc nugae in elementorum doctrinam introductae a ueteribus. ( 1 ) Quia totum naturae fundamentum, in cardine caloris uersari putatur, sintque iam procul ablegata elementa, Oblitae axiomatis sui, de contrariis. 7. mistiones, & Calorem, igne potentiorem, coacte fecere, & caloris praedicamentum. 8. temperamenta; Digestio & elixatio differunt. 9. In dignantur fermenta, quod sint posthabita. 10. Actio caloris uniuoca, quae. 11. Piscis digerit citra calorem. 12. Igitur ad stabiliendam Archei ac spirituum uitalium progeniem, de digestionibus deinceps dicendum est. Potentiali calori, nullus in digerendis locus. 13. Bulimi argumentum. 14. Alterum, ab unitate specifici caloris. 15. Tertium, alexiomate. 16. Aliud. 17. Quas quia calori Scholae emanciparunt, ostendam calorem, non esse proprium organum digestionum. Cur ructus acidus, post nidorosos, bonum. 18. Cur carnes abhorreat febriens 19. A scopo medendi. 20. Admiratio Paracelsi. 21. Eiusdem error. 22. Uis digestiua gallinarum. 23. Author adhuc puer, didicit digestionis ueram causam. 24. Cognouit resolutionem ex acido esse. 25. Decepit quidem Scholas, digestionis metaphora, introducta nimirum poetica libertate, a rustico sensu mutuata, concoctionem, synonymam digestionis, fecere. Senescimus sola fermentorum penuria. 26. Qualitas acidi fermentantis. 27. Auersatio quorundim ciborum, tunde. 28. Fermentorum uires. 29. Mures accusant Scholas erroris. 30. Fermentum stomachi cur ipsi sit alienum. 31. Commendatio Splenis. 32. ( 2 ) Utque elixationem, sciebant concoctionem, idcirco digestiones, ad bullitionem transtulere, atque utrobique calorem sunt arbitratae, causam illarum naturalem, totalem, atque unicam. Gradus caloris & frigoris, uariant. 33. Errores Scholarum, de gradibus elementorum. 34. Gradus caloris chymici35. Gradus distinctionis fecit Author. 36. Cernebant enim, per elixationem atque assationem, plurima tenerescere, ac alterari: Humiditas & siccitas non considerabiles, tanquam qualitates. 27. Cur non admittant gradus. 38. Ideo ab artificialibus transsumta licentia, culinam, in stupendas uiscerum & ciborum transmutationes, non quidem simili¬ Cc 2 in scirpo nodum sustulisse praesumerent, cecidere de inde in caloris naturalis digestiui, itemque in, praeter, & contra naturam, fungosa discrimina. militudinarie: Atque tandem, subinde inuitae, ad sacram occultorum anchoram, in digestionibus, refugere debuerunt. sed omnino proprie, proximeque traduxere, perque putationem res in fidem, ac dein in dogma uerum, transmigrauit, cunctaque naturae nostrae munia, atque beneficia, in calores, temperamentaque, uelut in causas totales, transtulere. Ita nimirum, ut esset aliquis calor digestionis author, tam in morbis, quam in sanitate. Potissimum quidem quod uentres hominum, ac quadrupedum, sentirent, actu calere. ( 6 ) Oblitae interim, quod ut contrariorum unicum finxerant genus, atque utrumque paribus dici modis, quod utriusque, unica, & uniformis esset conditio. Usque adeo deinceps, plus augendo calori, quam digestioni roborandae, est insudatum. Neque enim ulterius indagarunt, tametsi euentus plerumque spem fallent. Quapropter oblitae sunt, pares comminisci frigorum species, atque proprietates. Nempe quale esset naturale, digestiuum, praeter & contra naturam. Itemque radicale, ac primigenium frigus aliquod, docere debuerant. Satis putantes, quod tam in elixatione, quam in naturali uentris digestione, calor reperiretur, a quo abunde sibi auxilium exspectantes obdormierunt. Adeo si calidum radicale respondeat proportione, elemento stellarum, totoque genere discrepet, a quouis alio tepore: Haesitarunt interim, cum animaduerterent, cibos, per elixationes, non prorsus totali metamorphosi, in succum transmutari. etiam frigus radicale, totidem numeris, atque uiribus, a quouis alio frigore, discrepare debebat, nisi ueritatis penuria, suam sophiam, ut sterilem deserant. Etenim carnes, clauso uase, in iusculum consummatum, expresso uero, liquatoque iuro resoluerunt: Ita quidem, licet calor non naturalis in naturalem, ac uice uersa, per inauditam seminum licentiam, pergerent: at errorem animaduerterunt quidem, quia carnosae fibrae residuae, tenaces, atque durae permanerent, & nunquam uera transmutatione, in chylum liquescerent: natiuum tamen calorem & febrilem, in distinctas species ( imo etiam genera ) relegarunt, ut saluarent effectus, calori digestiuo tributos. ( 7 ) Adeo ut dum crederent, uolucres quaedam conficere, quae se contra ignis furorem alioqui defendunt; ( 3 ) attamen per credulitatem, errorisque antiquitatem, sibi passae sunt oculos uelari, quaerentes subterfugia, atque latibula, statim se saluas arbitratae sunt, dummodo diuersos caloris gradus, si non aetiam species, atque genera ( ut est igneus, elementalis, radicalis, correspondens elemento stellarum, & c. agnouere ignem aliquem, igne potentiorem. ) imo & calorum momenta, in auxilium excusationem, implorassent. Canis enim ossa deglutita conficit, quae ignis nunquam in Chylum ausit conuertere. Adeo ut unicuique, propemodum graduum momento, sua esset in digerendo crasis. Quorum itaque effectuum diuersitates coegerunt Scholas, calorem in praedicamenti latitudinem erigere, neglectis interea oppositis frigoribus. Cum interim caloris sit duntaxat specifica diuersitas, quae se, ab aliorum numero eximere non ualet. Cui stupiditati se Paracelsus quoque inuoluit, uolens unicum panem, in tot animalium speciebus, accipere specificam cruoris & stercorum diuersitatem, ob solius gradus momentum in calore. Quasi latitudo caloris, speciem conderet, aut uariaret in substantia. ( 5 ) Caeterum dum Scholae omnem: ( 8 ) Enimuero, quidquid in stomachum ingeritur, peracta tandem digestione, est transmutatum, longeque ab elixatione, caeterisque cocturis, quocunque gradu paratis, separatum. ( 9 ) Quia unica fermentorum ignorantia, fecit digestiones, & apepsiae remedia nesciri, elenchumque non causae ut causae, perpetrari. Utique ad potentem, ac molestam digestionem, magnus quoque calor adesse deberet. ( 14 ) Quod attamen, etsi aliquoties curiosius indagauerim, uerum esse non inueni. Tum demum notabile. Quare non est otiosa, tanquam de nomine, rixa, dum effectus fermentales ascribuntur calori. Quippe huius quaestionis resolutio medendi intentiones mutat. Quod digestio panis in homine, cane, equo, pisce, anate, aue, toto differt genere, non secus atque multiplex cruor, & sordes inde prognata. Proinde soleo lubens causas proprias inquirere, ad quarum scilicet meditationem, utilitas sequitur, morbi tremunt, uel uires uigorantur. Quapropter ab unica caloris digerentis specie, eiusmodi digestionum uarietates prouenire nequeunt. Fermenta itaque indignantur merito, quod nolentia, sub Relolleo, militare credantur. Igitur Scholae totidem calorum & frigorum genera erigant, & defendant, antequam sibi credi postulent. Quippe nunquam caloris fuit, rem in transmutationem formalem abducere. Ego proinde tantam cruoris differentiam a proprietatibus formalibus, & specificis fermentis: nequaquam a calore, desumo. ( 15 ) Siquidem perfecte scio, quod quaecunque habent efficientia essentialia diuersa, habent etiam diuersa effecta & attributa. Cum calor per se, atque primario, non nisi calefaciat, per accidens autem, separet aquea a pertinacibus. ( 10 ) Quae caloris uniuoca actio, nullatenus est digestio, tota transmutando conscripta. Nam etsi in nobis digestio, comitante calore contingat, illa tamen non est calor; Ita uidelicet, quod producta in genere diuersa, requirunt necessario suas causas efficientes genere diuersas. licet per accidens sit calori connexa. Alioqui namque quidlibet produceret quodlibet indifferenter. ( 11 ) Idcirco enim in pisce, nullus actu calor est, nec tamen proinde calidis is animantibus in felicius digerit: Prout nempe unum atque idem, consurgit a causis propinquis iisdem. Quam enim est friuolum, potentias uitales, atque formales, specificasque transmutationum parentes teporibus adiudicasse? nec ab in gestis, male se habet, hominum more. ( 12 ) Friuolum est ideo confugere ad calorem potentialem, pro pisce. Nam in sensibilibus sensu notis, solus tactus Testis & Iudex est: non autem ad somnia fugiendum. ( 16 ) Etenim si digestio caloris opus lesset, maiorem calorem, continuo felicior, atque uberior digestio sequeretur. Nam si digestio calori, non actualiter calido, sed uirtuali potestati, sit tribuenda. Iam fruor optatu. Quo enim quaeque causa est potentior in natura, eo effectum suum proprium, potentius quoque perficit. Alioquin enim, quid id quaeso, quam ignoranter rixari, de calore ut tali? Per consequens, febrientis in causo stomachus, potentius digereret, quam sani. At sane, in febrientis stomacho nil rite digeritur. Atque interim sateri, esse aliquid praeter calorem sensibilem, quod sit digestionis causa continens. Quid enim insulsius dici potest, quam quod potentialis calor, actu calefaciat, huiusque calefactionis ergo fiat digestio: ( 13 ) Res in potentia, iam actu agat? Statim namque oua, pisces, carnes, & iura intus cadauerantur, ideoque ructus nidorosos efficiunt, quos, si ructus acidi subsequantur bonum, tam ex signo, quam ex causa censuit Hippocrates. At saltem in canina fame est digestio celerrima, samesque implacabilis. Est attamen in febriente, calor; Ergo tum saltem deberet in calidis nobis, molestus, & infestus sentiri calor, si calore actuli in nobis digestio fiat. etiam quandoque is calor, est temperatus, dum scilicet non molestus est, neque sitim excitat: attamen cassa est degestio. ( 18 ) " Corpora impura quo potentius nutris, eo magis laedis. " Si enim paruam digestionem causat paucus calor, & mediocrem mediocris: Quod Cc 3 Quod in febriente est manifestum. ( 21 ) Etenim sibi inconstans, alibi hanc proprietatem digestiuam, non minus ori clauso, quam stomacho competere scripsit, adeoque & hinc Anachoretas absque deglutito cibo suam triuisse longam feliciter aetatem. " In quo statim tenuissimo, facilisque digestionis cibo, utendum. " Abstinendumque a potentioribus cibis, consummatis scilicet, & iusculis: At sane idiotismus ille ausui suo relinquendus: dum interim quidquid intra dentium cauitates sorsitan remansit, cadaueratur mox foetore horribili: eo quod absente fermento facile putrent, nidorem contrahant, ac uelut cadauerantur. non autem digeritur. ( 22 ) Memini enim uitrum album & opacum, e fornace mea disiectum, deglutitum a gallinis meis, per calorem lactis delusis: Non secus atque caro cruda, carpio, pectori, plantis pedum, uel ceruici superligata, tantum abest, quod resolueretur in chylum, quod mox ab aliquot inde horis putreant, & foeteant, etiamsi salsa sint. Idem in corpore impuro, atque febriente, ubi calor adest, deest autem fermentum digerens. atqui fractura uitri semper est acuminata, compertum uero est post paucos dies, occisis aliquot gallinis, uitrum circumquaque imminutum punctatim, & acumina amisisse, & globosum fuisse effectum. Nam si calor sit digestionis causa, in febri alioqui desit digestio, adsit autem calor, plus autem sit incumbendum digestioni quam refrigerio: Caeterae autem superstites & conuirae, mox post paucos dies reliquum uitrum contriuerant, etsi exemtos uitri globulos a prioribus mactatis etiam uorauerant. potissimum si non infestus admodum calor adsit. ( 19 ) Ergo potius studendum esset caloris augmento, quam refrigerio. Notabis interim uitrum resistere aquis, resoluentibus quaeuis metalla. Adeoque mutandus esset medentis scopus, dum in febri de caloris augmento pro digestione, nutritione, & uirium augmento esset cogitandum. Pluribus nempe uolucribus fermentum adeo potens est, ut nisi subinde lateribus, creta, argillaue uescantur: ex multitudine aciditatis, male habeant. Neque etiam conducent acida, esurina, sulfuris, uitrioli, salis, nitri, citri atque similium: sed acribus esset calor excitandus & augendus. Amentiae quid simile dicit, qui niuem frigefacere ait, quatenus est alba. Contra uero febrientis stomachus, totus nidorosus, cibos triduanos, non raro adhuc uisu distinctos, reiicit, uel quandoque in flauum, aut aeruginosum liquamen uersos, oberrante scilicet fermenti scopo. ( 23 ) Huius stomachici fermenti necessitatem didici, dum puer passeres alerem, exserui linguam saepe, quam passer morsu apprehendebat, & sibi deglutire conabatur, atque tum sensi ingentem aciditatem in gutture passeris. Sic ridiculum est asserere, fermentum specificum stomiachi, digere re propter calorem uitalem, ipsi inexsistenteni, Dolendum sane, quod credulitas & pigritia eorum, quibus uitae cura delata est, coemiteria in merum sumen commutauerint, desperantes ab indagine proprie tatum physicalium: unde tamen cognomen habent. Unde extunc sciui, cur tam edaces & digerentes. ( 24 ) Dein uidi, quod acidum sulfuris stagma, chirothecam meam imbuisset eamque in succum, parte qua maduerat, statim resolueret. ( 20 ) Paracelsus quoque calore digestiuo delusus, fermentique stomachici ignarus, admiratur, quod res quaedam durissimae paucis horis in chylum commutentur, & os absumatur in tepore stomachi canini. Quod mihi tyroni confirmauit, transmutari cibos ab acido, adeoque habitare in stomacho fermentum, quod omnia ingesta licet dulcia, statim in acidum commutaret. Qui ad Monarchiam medendi adspirans, defecit, postquam hanc mirandam potestatem nominauit, ignorauit, & fermenta nesciuit. Quocirca esse quoque acida cuncta, quae appetitui desidipropinantur. Ut sunt omphacium, acetum, succus citri, aurantii, sinapi, etiam sal & salpetrae, quatenus spiritum esurinum in se habet, & placidissime acidum. Itemque berberis, ribes, cerasa, citonia, etc. Hactenus arrident egris apepticis. Cum itaque calor semper operetur uniuoce, non potest cibum, per digestionem in chylum mutare in sanguinem, liquorem alimentarium ac tandem per insensile effluuium proscribere, citra ullam sui residentiam. Est itaque huius fermenti tam necessaria contemplatio, quod uitae gubernaculo praesit: dolendumque ideo, eius cognitionem hactenus in Scholis suppressam. Non potest inquam unicus calor, in adolescente, cruorem in ossa mutare, itemque in ossifragio, cruorem in porum constringere, qui in adultis, itemque in sanis, totus in exhalationes auolat. ( 25 ) Et quanquam siccitas totius cum senectute inualescat: Nisi praeter calorem sint aliae potentiae cognitiones, & sensationes, horum effectrices principales. non senescimus tamen, nisi fermentorum aliquot penuria pauperie extinctione. Siquidem ceruus, coruus, aquila, anser, etc. Siquidem calori proprium est, & geniale, humidum consumere & crassius retinere exsiccando. ( 29 ) Mures enim sine potu, sola farina uescuntur, eamque in succum siue chylum suum resoluunt. Quod sane, longe a scopo caloris est alienum. Primis adolescentiae annis, nobis longe sunt aridiores, attamen in aliquot secula perennant, imo aquilae, & ceruo, sponte renouatur inuentus. ( 26 ) Non est autem fermentum istud digestiuum in sola aciditate aliquali situm. Neque enim acetum uel ius citri farinam fermentat: imo nec farina fermentata, est proinde fermentum stomachicum: Non est ergo calor digestionis author, sed est alia facultas quaedam uitalis, quae uere atque formaliter transmutat alimenta. ( 30 ) Eamque fermentorum nomine designaui. Sed hoc est acidum esurinum, stomachicum, specificum, & humanum: Sunt autem plura fermenta in nobis, prout de digestionibus mox explicabo. ita quidem per singulas brutorum species, specifice distinctum, quod ipsis sit appropriatum. Ast cum fermentum subinde desit stomacho, patet exinde, quod fermentum ipsius non sit ipsi proprium, sed aliunde eo affluat, & inspiretur. Mures namque, glires, & sues, citius fame pereunt, quam phaseolum edant. In homine uero plerumque ad generis amplitudinem adspirat. Ideoque Lien stomacho incumbit sic, ut gallinae lienem circum stomachum unitissime congestum habeant, ideoque & potentius digerant. ( 27 ) Interim plures caseum horrent, uinum, lac, uel alia spernunt, quia non conficiunt. Summe admirandam, cruentisque lachrimis deplorandam caecitatem Scholarum hic aperio. Ideoque quaecunque luctantur cum nostra digestione, obuersantur fermenti illius proprietati specifice, fermentumque conculcare nituntur. ( 31 ) Quae uiscus istud nobile Splenis, in cloacam pessimi excrementi attrabiliarii dedicarunt, cuius unius subsidio uiuimus, uitamque, & regna aurea Saturnia possidemus. ( 28 ) Fermentum ergo digestiuum, est proprietas essentialis, consistens in uitali quadam aciditate, ad transmutationes potens: ideoque & specificae proprietatis. Falco enim ante moritur, quam panem esitauerit. Acidum autem atque nigrum excrementum, quod subinde nimio fermento imbutum a Splene reiicitur, ob uisceris indispositionem, atram ideo bilem commentae sunt. Quae postmodum in nostro duumuiratu: Itemque de digestionibus dilucidiora fient. Dixi iam alias, quod si stilletur cruor, quolibetcunque caloris gradu, attamen semper inspissatur, siccescit, & carbonem post se relinquit. ( 32 ) Porro ante conclusionem huius quaestionis notandum: Ille tamen atque idem cruor, totus per fermenta nostri insensili transpiratu exhalat. apud Medicos quatuor tantum esse caloris gradus, totidemque frigoris in simplicibus, a temperato scilicet, usque in caustica, & escharotica: eo quod de uirtuali tantum, atque potentiali qualitate agant, quam suo alibi loco perstringam. Alioqui calor absolutus ad tactum nostrum ( qui tepidus est ) fallitur, frigereque putatur, quicquid se minus calet. Idcirco enim quartus caloris gradus, apud Medicos in rerum natura, & ad tactum est temperatus. Et cum plus minusue tactus caleat, inconstans facit indicium caloris. Quartus demum gradus est teporis leuiusculi. Quintus iam tepet. ( 33 ) Philosophi uero calorem iuxta ignem metiuntur, adeoque usque ad ignem octo gradus fingunt: Sextus est noster. Septimus iam febricitat. Octauus, Solis maialis. quorum adhuc quintum, sextum & septimum, nondum, designarunt, quia positionibus suis credi assolet. Nonus distillatorius, & qui iam tactum superat. 10. Distillat cum ebullitione. 11. Sublimat sulfur, & spiritus siccos. 12. Octauum tantum in elementis esse uolunt, & in hoc elementorum transitum credidere; Liquesacit, & Pyritem sublimat. 13. Est in subfusca ignitione. 14. in igne enim, quasi elementum esset culinarius ignis, aliquid probasse rati sunt, & nuspiam alibi. Est ignitio candens. 15. Tandem, est follium & reuerberii ultimatus uigor. Totum uero hoc dogma nihili esse, iam ante demonstraui. ( 36 ) Denique etsi calor & frigus sint qualitates reales, & gradus suscipiant: humiditas tamen & siccitas, non sunt considerabiles, nisi in suo concreto: Inprimis ridiculum, Quod gradum caloris in igne, aequalem frigori aque, humiditati aeris, & siccitati terrae, fecere. ideoque nec constituunt gradus qualitatiuos: sed tantum quantitatiuos. In quo insigniter delusi, neque adeo eosdem gradus tam uiolentos alibi quam in igne ostentarunt. Quia humidum in unica gutta, tam alte humidum est in sicca argilla, atque in suo elemento; In hoc scilicet octauo gradu, elementa se inuicem destruere, uorare, & consumere asserunt, non secus quam ignis ligna absumit. eo quod humidum & siccum, non sese commisceant in sui radice, nec se mutuo intrent, aut penetrent: ideoque nec se mutuo disponant, & afficiant formaliter. Nam eiusmodi appropriata, competunt seminibus, non autem elementis. ( 34 ) Chymici deinde Medicorum ritu, in ipso igne tantum quatuor gradus fecere, parum sibi cura assumentes, de reliquis qualitatibus elementariis: eo quod soli pyrotechniae se emancipassent. ( 37 ) Humiditas ergo, & siccitas, gradus non admittunt, nec mutant ideo, ut neque alterant. Quia proprie non sunt qualitates in abstracto: sed ipsamet corpora qualia. Quos nempe gradus distinxerunt, ita ut primus sit a tepore, sub uaga latitudine, usque in ignem sublunationis spirituum oleosorum. Calor uero & frigus, se mutuo penetrant, per minima, frangunt, & graduant. Alter uero abhinc, usque in sublunationem spirituum siccorum. Tertius dein usque in obscuram ignitionem. Ultimus uero, usque in extremam flammae reuerberii potentiam. ( 38 ) Ideoque nec mirum, Scholas tam mutas mansisse, in gradibus humiditatis, & siccitatis. ( 35 ) Ego uero ad clariorem doctrinam, in chymicis gradus distinguo, ut primus sit, ubi summa frigiditas est remissior. Aeri enim humiditatem intensam ad octo gradus, aquae uero eandem remissam, siue temperatam ad quartum scilicet gradum. Siccitatem denique terrae intensam ad octo, Igni uero remissam ad 4 gradus. Etenim qui chymiam, naturae pedissequam, & simiam aemulatricem fingo, atque subinde Magistram: totam naturam specula tioni chymicae subdo. Secundus ergo gradus in natura, sit calor, qualis est aquae nondum glaciatae. Tertius ubi remisse friget, prout est aqua putealis. Sed hae neniae complexionum, tam in elementis quam corporibus, quae falso ex elementis mista credidere hactenus, in rudera cecidere, multiplici ruendi necessitate, undique iam conquassatae. 1. Scopus uniuersalis huius libri. 2. Hunc autem deinceps, a uenis, stomacho, & intestinorum toto ductui insertis, & comitantibus, proinde mediante mezenterio adnexis ( quod uice tertiae tunicae, intestina uestit, circumdat, atque inuoluit ) paulatim assugi, & intro attrahi aiunt. Prima digestio in stomacho. 3. Prima corporis regio. 4. Duo admiranda in hoc opere. 5. Relinqui autem residuum grossius in intestinis, tanquam inutilem scoriam, per anum abigendam. Digestio altera, & secunda regio. 6. Tertia digestio. 7. Ultima corporis regio. 8. Obliuio Scholarum. 9. ( 3 ) Hanc nimirum coctionem, uocarunt digestionum trium primam. Adeoque primam corporis regionem incipere ab ore: terminari uero una parte in ano, altera autem in cauo hepatis. ( 4 ) Duo satis admiranda in hoc concurrunt. Status accretionis. ( 1 ) Non satis est ostendisse, non esse quatuor elementa in natura, ut nec illorum mistiones materiales atque inde resultantes complexiones & luctas, non denique congressus, & complexus humorum inde fictorum, horumque amentiam; Nimirum quod paucis horis, durus cibus resoluatur in succum, & quod uenae, extremis osculis terminentur in intestina, per haec inquam transsugant, quantum quotidie liquoris ingestum & factum est. contrarietates uero inde natas, atque discrasian esse mera gentilium somnia in Medicinam adducta, & a Scholis etiamnum adorata. Nequicquam autem flatus illo cremore subtilioris assugant: attamen non reperiantur intestinaforaminata, in uita magis quam in morte. ( 5 ) Transit nihilominus totus chylus per uenas mesenterii in iecur. In quo, aiunt, rursus separari serum cruoris pro lotio, quod ad renes transmeat; Nec sat est, me ostendisse alibi tria prima e morborum, sanationumque classe releganda, Astrorum item causalitatem in medendo refutasse, uentos quoque exsibilasse, consumtiones humidi radicalis, ceu uanos terrores reiecisse. corpulentiorem autem cremorem, uolunt in hepate mutari in cruorem. In prima nempe digestione, quod durius & opacum est, excluditur. In altera uero opacum retinetur, secluso diaphano. Catharros demum, & Tartarorum durum, nouumque inuentum explosisse, adeoque ostendisse morbum tam in genere, quam in particulari, Scholas hactenus latuisse, ac consequenter mortales languere sub arte coniecturali, adhuc fundamentaliter ignota, nisi ipse proprias morborum causas detexero. Cumque intimorum hostium causae plerumque sint intimae, ante omnia functionum historiam proponam; Secunda ergo corporis regio & officina, incipit ab ipso corpore iecoris, & in ultimis ramis, uenae cauae terminatur. ( 6 ) Tertio dein, Sanguis decidens extra uenas, raptusque in alimentum solidorum paulatim perficitur, transmutaturque in humorem, quem appellant secundarium. Illumque in quatuor affinitatis gradus secant. Antequam uere informatus, in solidorum soliditatem sit admissus. Post eam uero aliquot principia naturae, hactenus inaudita scitu necessaria demonstrabo. ( 2 ) Scholae, cibum atque potum, perhibent in stomacho, ui caloris transmutari in liquorem, quem, ob similitudinem cremoris hordei, uel ptisanae, chylum dixere. In hoc igitur humore alimentario, impenditur tertiae atque supremae digestionis labos. ( 7 ) Ideoque haec ultima corporis officina, habitum corporis uocant, obliuiscunturque uiscerum. Quae scilicet & ipsa, eodem iure coquunt sibi, & inde aluntur. ( 8 ) Siquidem in hoc humore, pars quaeque uiuit proprio orbe. Atque idcirco, tantum retardandae siccitati senii, opponitur hoc alimentum, usque in uitae epilogum. Et singularem in se, quaeque sibi coquinam habet. Haec scilicet est distributio digestionum & regionum corporis apud ueteres, & Scholas modernas. ( 9 ) Caeterum ad certam usque aetatem, rerumque seminibus innatam mensuram, alimentum cedit in augmentum. Quae nequaquam est uisa mihi sufficere: sed plena ignorantiae. Tum sistit, & non amplius admiscetur primis constituentibus. Utpote, quae praeter rudes obseruationes, nil lucis arti medendi attulerit. Sextuplex Digestio Alimenti Humani. 1. Miserae Galenicorum iactantiae. 2. Uera oficina cruoris, non est progrit in hepatis transitu. 44. Prima cibi dissolutio, unde. 3. Actio fermentalis, solo agit inspiratu, nec indiget corporeo attactu. 45. Acidum acquisitum, statim mutatur in salem salsum. 4. Absurda consequentia ad Scholarum positiones de attactu, & fotu continuo. 46. Usus duodeni neglectus in Scholis. 5. Acidum extra stomachum, nobis nocere. 6. Fermentorum uarietas, & incompatibilitas. 7. Fellis & iecoris fermenta, per inspiratum, sua peragunt munia. 47. Cur flatus non penetrent intestinum. 48. Promtae commutationis istius exemplum. 8. Error Paracelsi circa uesicae poros. 49. Nil alibi occurrit, Fermento simile. 9. Prima digestio, nondum formaliter transmutat cibos. 50. Uolatilitas acidi, manet in producto salso. 10. Latitudo in fermentis. 11. Ubi ciborum compleatur absoluta transmutatio. 51. Falsum. non dari alimentum absque excremento. 52. Unde sciatur, quod fermentum primum, sit extraneum stomacho. 12. Cur condimenta stent in acido. 13. Acor, non quidem ipsum: Falsum, quod primum stomachus sibi coquat, & secundario pro toto. 53. Fel habet balsami naturam. 54. sed eiusdem est organum. 14. Nimius acor stomachi, a uitio est. 15. Obiectio misera. 55. Fel pro balsamo in sacris. 56. Recessus a Scholis, in examine fellis. 16. Contra fel icteri. 57. Bini Idiotismi in Paracelso. 58. Quod non fiat bilis e cibis. 17. Fel, non esse excrementum: sed uiscus. 18. Quomodo separetur sal maris a salepetrae. 59. Uteri membrana, est uiscus, prout & stomachi. 19. Ex aqua acetum. 60. Quarta digestio, & regio corporis. Cur fel & iecur connexa sint. 20. 61. Cur cor auritum. 62. Quinta digestio. 63. Quis sit iecoris stomachus. 21. Uaporem esse in cruore, nondum spiritum aethereum. 64. Cur praecedat fermentum fellis, sitque secunda digestio. 22. Nutritio carnis & uiscerum distinguitur. 65. Cur cruor in mesenterio adhuc careat fibris, nec ideo grumescat. 23. Animalem spiritum specie non differre a uitali. 66. Uterus lotii, & uterus Duelech, distincti. 24. Quarta & quinta digestionum, carent excrementis. 67. Stomachus fellis, eiusque regio. 25. Quae sexta digestio. 68. Cariosa opinio Scholarum, de ortu fellis, eiusque usu. 26. Morbi in sexta, neglecti a Scholis, quia non intellecti. 69. Natura plus fuisset sollicita pro felle hoste, quam pro amica pituita. 27. In calinae designatione, ac officina, errores aliquot Scholarum. 70. Separatio urinae differt a serositatis separatione e lacte. 28. Cur uenam comitetur plerumque arteria. 71. Secunda & Tertia digestiones, inchoantur simul; Notatur Paracelsus. 72. Error Fernelii de butyro. 73. quanquam tertia tardius perficiatur. 29. Stomachus fellis, quis. 30. Incogitantia Paracelsi de lacte. 74. Censura lactis. 75. Fel plus importat, quam excremento praesidere. 31. Modus educendi cruoris hircini optimus. 76. Aues rene, & lotio, non autem felle carent. 32. Curatio Pleuritidis indubia, absque uenae sectione. 77. Lac asinae, cur praeferendum reliquis. 78. Pisces quoque, probant maioris fellis, quam sordium necessitates. 33. Falli Scholas, in usu fellis. 34. Educatio pueri pro uita longa & incolumi. 79. Quaedam notatu digna de lotio. 80. Cur hydropici siticulosiores hecticis. 81. Liquor fellis cum sua membrana, uiscus nobile, sui superfluum subinde proscribit in duodenum. 35. Locus proprius fermenti stercorei perinde quasi in lupo. 82. Nidus proprius lumbricorum, eorundemque historia. 83. Quomodo excrementa colorem fellis acquirant, non tamen proinde bilis sunt, aut fel. 36. Differentia Ascaridum a lumbricis. 84. Sapor stercoris proprius, fel excludit, ac figmentum bilis. 37. Fellea uidentur, quae non sunt. 38. Unde uena habeat, quod etiam a morte hominis, cruorem a coagulatione praeseruet. 39. Extrema Scholarum incogitantia. 40. Obiectionis solutio. Clysterem ad nutriendum frustra iniici. ( 1 ) Obseruaui insignes abusus, per totam paginam functionum, 41. siue de usu partium, Uenas stomachi, nequicquam sibi attrahere e chylo, probatur multis argumentis. 42. commissos. Author a Scholis dissentitur, quodd primae regionis in corpore metas. 43. Idque sane nullo zelotypiae uitio, quasi actiuitatibus alienis in uiderent. Quanquam nec alibi gloriosus triumphet Galenus, quam, in tractatu de pulsibus, & in usu partium, quas tamen moderni Anatomici, ostendunt illum nunquam inspexisse. Uerum studio exsequendi muneris, quod a rerum Domino sibi est iniunctum. Quapropter est prorsus probabile absque cognitione & ueritatis inuestigatione, hos tractatus a Galeno descriptos, aliunde & pro suis prostitutos coli, adhuc hodie in Scholis. Quapropter praemisi digestiones, quas hactenus cognouit, & sibi inuicem subscribendo confirmauit Antiquitas: Mirum dictu, quod acidus cremor in duodeno, salis saporem confestim acquitat, suumque salem acidum in salem salsum, adeo libenter commutet. ( 7 ) Non secus fere, atque acetum acerrimum, per minium extemplo pristinam aciditatem exuit, eamque in dulcedinem aluminosam confestim mutet. & subiungam ea, quae me mea docuit singularis experientia, sub diuina gratia: Prout & acidum sulfuris, extemplo mutatur in sale Tartari: ( 2 ) Extra controuersiam, est cibos & potus, una, pariterque dissolui in cremorem. At longe transmutationis excellentiori uigore, acidus ille cremor, in nobis sit statim salsus. plane diaphanum in cauo stomachi. Addo, id fieri ui fermenti primi, manifeste acidi a liene mutuati. ( 8 ) Siquidem id fit absque Corporis ulla alicuius commistione, prout, dum acetum, plumbi additamento constrictum, dulcescit. Uel acidum stagma, in sale alkali combibitum. Reperi namque totidem adaequate fermenta, quot sunt in nobis digestiones. Quia reuera nil uspiam reperitur, quod ui fermentali, ex pleno respondeat: cum fermenta sint causae primitiuae transmutationum, & quidem a priori: Denique nec minoris est portenti, quod cremor ille spolietur omni prorsus hausta aciditate fermenti, simul atque labitur e stomacho in intestinum, quam fuit mira fermenti illius potestas in stomacho: atque ideo necessum est, illorum similitudines, a posteriore dumtaxat haustas, claudicare plurimum. Intestinum istud, duo denum uocatur, a mensura 12 digitorum, estque immediate subter Pylorum. ( 9 ) Cremor itaque noster acidus, fit salsus, sola fermentali, ac immutabili dispositione. ( 3 ) Equidem anatome conqueritur molestiae, hoc loco propter glandium uasorumque munerum, tam scilicet exiguo interuallo, tantorum usuum organis distendi: Quocirca etiam, uolatilis aciditas illius cremoris manet in pristina uolatilitate, dum suam prius nactam aciditatem, cum salsedine commutat. adeoque in tota dissectione, nil aeque occurrere difficile. Non enim sic aceti stillatitia aciditas uolatilis, dum litargyrum minium aut cerussam dissoluit, permanet, ut ante, uolatilis: ( 4 ) Etenim nec frustra sunt ibidem tot uasa & organa: licet illorum usus neglectus steterit. quia dissoluendo coagulatur, & formam fixioris salis assumit, separabilis iam a liquido aceti stagmate, cui nuper nupserat: sed dissoluendo coagulatur, & formam fixioris salis assumit. ( 5 ) Nam inprimis, conceptum in cremore fermentum stomachi, cum didicerim tam ipsis intestinis, quam aliis partibus, per multa tormina perniciosum esse: Quia est actio dissoluentis & dissoluti: ( 6 ) notaui non segniter, quod partes singulae, singula obtinuerint fermenta, cum horum sit in transmutando inexcusabilis necessitas. non autem transmutantis fermenti, quod ad nouam utrobique formam continuo tendit. ( 10 ) Enimuero quorundam stomachi facilius digerunt olera, legumina, uel cerealia: Adeoque & hinc insuper conclusi, quod singula fermenta, horreant aliena sibi socia, patronorumque peregrinorum imperia. aliorum uero selicius conficiunt pisces, caseum horrent, aquam uino praeferunt; Tanquam si sint exotici fures, falcemque mittentes in alienem messem. quod acida praeparent cibos, ad faciliorem splenetici fermenti ingressum. ( 13 ) Denique quanquam fermentum stomachi, acorem habeat specificum: ubi aliorum interim stomachus, carniuorus, uel pomo addictus, propter specificam scilicet, imo & appropriatam fermenti illius proprietatem. non est tamen acor, ipsum fermentum uitale: sed saltem organum eius. Habet namque fermentum stomachi, aciditatem sibi comitem singularem, per proprietates, per genera, atque species quoque diremtam: Imo nec sat est, gratis dixisse in stomacho, fermentum habitare acidum primae digestionis, duriorumque ciborum liquationis causam totalem, nisi idipsum planius explicetur. ( 11 ) Stomanchus inprimis non in se, aut a semetipso, fermentum hoc habet. sed digestio in se, est opus uitae ipsius, cuius hac in officina instrumentum satellitium est acor. Digestio namque appetitus, & oeconomia stomachi abeunt quandoque, & redeunt absque extinctione: quia non sunt ipsius stomachi. In aliis uero, quae deinceps sunt officinis uita, aliam utrobique associat sibi qualitatem secundariam, suae intentionis ministram fermentali, atque uitali scopo adaptatam. Quapropter dixi, membranam stomachi, omnem suae digestionis energiam, illiusque famulatum ex Splene habere; Splenem nimirum cum stomacho, ideo unicum in nobis conficere Duumuiratum. ( 14 ) Hinc nempe in stomacho, non rarum est peccatum, e gradu aciditatis alienae oriundum. Unde nempe aurea, ac felicia Saturni regna, Poetae, & in fasto, libera Saturnalia erexerunt. Quapropter Orexis, atque eiusmodi stomachi perplexitates, peccant in adultero acore. Ueteres, aliquam ueritatis antiquae historiam subodorati. Hinc namque puncturae in stomacho, difficiles concoctiones, ructus denique, atque uomitus peracidi. Sunt nempe gustus acidi & odoris, quaecunque confectis cibis per uomiitum eiiciuntur, imo, licet multo saccharo condita essent. Quamobrem si in acido, fermentum consisteret, acetum, oleum uitrioli, atque similia, fermentarent panis massam, nostrosque cibos perfecta transmutatione conficerent. At nil horum. Fermentum itaque, arcanum liberum est, atque uitale, ideoque passim suis finibus coaptat sibi clientem qualitatem. Ructus nempe acidi, iudorosis superuenientes in morbis, Hippocrati censentur bonum praesagire. ( 12 ) Hinc nempe salsaturae omnes, atque ciborum condimenta, ad acuendum appetitum, acida sunt. Quoniam cum fermenta, sint de classe formalium & seminalium, ideo quoque se, e consortio plane materialium qualitatum segregarunt. Ut succus citri, aurantii, granati, omphacium, tartarus, acetum, berberis, pampini uitis, sinapi, itemque sal maris, quatenus spiritum acidum in se continet. Quo respectu commendantur quoque liquores sulfuris, uitrioli, salis, salisnitri, etc. Sin autem associauerint corpoream qualitatem ministram, quo facilius robur suum uitale dispergant; Non enim uolo, quod cuiuspiam illorum acidum, absumatur in augmentum fermenti specifici, & appropriati, in Splene habitantis. Absit. id factum puta, in adiumentum, adeoque dualitatem non potest non cum fermento continere. ( 15 ) Atque ideo etiam, ista qualitas peccare potest, tam in excessiuo, quam imminuto sui gradu. Fermenta namque nil habent, praeter, aut extra se, in natura, quod sibi digne queat assimilari: In eo enim immensum a Scholis recedo. cum sint dona specifica naturae uitalis. Quod doceant inprimis, fel non esse uiscus uitale. 2. Non esse membrum nobile. 3. Idcirco enim fermentum qua parte fermentum est, uitale ac liberum est arcanum, nulli alteri qualitati iugale. Non esse, nisi ipsum recrementum inutile, proscriptumque massa cruoris, ne scilicet cruorem infectet. 4. Sufficit nempe pro condimentis: Esse productum ideo, praeter intentionem naturae. 5. Utile saltem, expellendo stercori, atque lotio. 6. Ideoque folliculum fellis, non esse de substantia uisceris: ( 20 ) Etenim cum sanguificatio, non sit transmutatio, quae per momentaneam dispositionem, possit introduci, sitque hepar, insigni cauitate orbatum, qua intus queat succum sanguificandum in moram, siue digestionis terminum, continere. Id est. sed saccum, siue cloacam sordium & superfluitatum. 7. Sanguificationem tandem incipere, & compleri in iecore. ( 16 ) Quae sane mihi uidentur somnia. secur in se, est corpus solidum paucas & exiles uenas habens, adeoque totus cremor, concomitatus tanto lotii aceruo, celeri transitu, per hepar transire debet: crudus autem cremor, nequeat solo transitu tam celeri, confestim in cruorem mutari. Quocirca nullatenus potuit perfecta sanguificatio, fieri in ipso iecore. Eo quod hepar non esset culina: Inprimis namque, cum non requiratur bilis ad constitutio nem cruoris, non esset necesse e singulis cibis, procreari amarum istud, fel, siue bilem, nisi a proprio agente, inque singulari officina ad utilem, uitalem, atque necessarium finem propagetur. sed oeconomus, suo fermento sanguificatiuo: Multo enim minus, fel, mihi excrementum fuit uisum, quam aqua Pericardii. per quod tanquam per mandatum, inprimis per dispositiones successiuas, exsequitur iniunctum sibi a Creatione munus. ( 17 ) Mirum saltem, cur pisces ex aqua, & pecora ex gramine, semper nihilominus tam amarum liquorem quotidie conficiant. Igitur pluralitas uenarum Mesenterii, est ipsius stomachus ecoris, & officina praeparatiua cruoris. Profecto uniuoca illa fellis identitas, per tot species necessitatem aliquam, in uitae opificio mihi arguere uidebatur. Eiusque perfectionem iecur spirat in cruorem adhuc nudum, postquam in uenam cauam est reconditus. Equidem ut sanguificatio, est exquisitior quaedam digestio, transmutatioque rei manifestior, quam est liquatio cibi, in chylum: non potuit commode contingere, in amplo aliquo uase; sed in multis angustioribus, quae simul capacitatem aliquam insignem adaequent. Adeoque fel non habere necessitatem producti excrementi, ex quibuscunque alimentis, quin potius necessarii uisceris constitutionem. ( 18 ) Admirari enim desiui, considerando quantas tragoedias dominii, uterus ( qui nil nisi saccus, ac pellis est ) concitaret, & uisceris principalis uicem obtineret considerando, inquam, quantam praerogatiuam, membrana stomachi sibi uendicaret. Adeo ut cordis nomen, proprietatesque prae caeteris uisceribus, ad se rapuerit. Quo scilicet, Archeus ille fermentalis, strictissime, arctissime, & proxime attingat, comprehendatque singula, & suum iecur fermentum communicet, commutando, & inspiret uim uitalem. Unde sane mirari destiti, quod folliculo fellis, & felliipsi nomen uisceris donaretur: Splen namque in stomachum, uas ampium, sui fermentum inspirat, neque enim Splen cibos immodiate attingit. Sic quoque hepar suae spiraculo uitae siue fermento, in sibi substratas uenas, inspirat actum sanguificationis. praecipue, quod eidem a plerisque, uis irascibilis ingenita credatur. ( 19 ) Ego sane, reperi in humanae digestionis oeconomia, duorum uiscerum, fellis & iecoris connexa corpora & fermenta, pro sanguificatione. Et prout cibus ab ore labitur in stomachum, ibique finem digestionis exspectat: Fel nimirum in opere sanguificationis praecedere, & hactenus stomacho atque intestinis propinquius, quam hepar. ( 21 ) Sic ab intestinis, immediate cremor rapitur in stomachum hepatis. Fouetur nempe fel, in sinu, atque gremio uelut materno iecoris. Est enim iecoris, atque sanguinis balsamus. Sed cum ille cremor sit multus, & magna sui parte excrementitius ( etenim in se adhuc urinam continet ) debuit, ut conuenientius sanguificetur, prius suo excremento exonerari. Quippe is cremor, est adhuc totus indistinctus, nec ideo excrementum agnoscit: quid Dd 3 quid ergo aget iecur, uniuoca sanguificationis actione: Per suppositionem enim, nunc dono figmenta quatuor humorum. An enim segregatio excrementi, degeneratio cremoris, & cremoris sanguificatio, una eademque opera fient, & absoluentur: minime. Saltem rem, longe commodius sanguinem, a superflua bile purgasset, quam cystis fellis ( cum scilicet bilis immediate urinae adhuc immista esset ) maximeque, quod doceant, urinam iterum felle ( atque ideo frustra, debere tingi. Cur enim tam praecise separaretur fel ab urina, si iterum illi mox addi debebat? Cremor sane, transmutatore fermento opus habuit, distincto a fermento sanguificatiuo, quo scilicet pars sui, minus idonea, commutatur in merum excrementum, non enim actio sanguificationis, poterit facere ex non excremento excrementum. Distant enim nimium ambae ab inuicem. In omnem euentum, frustranea & importuna sarcina, iecur onustum coniicio, appenso folliculo fellis. Actio enim, quae e cremoris maxima parte parat excrementum: Folliculo inquam, abiecti tantum stercoris, ciendis urinis dicati. non sit per cruoris coagulationem, & serosioris partis separationem. ( 22 ) Cum cruor in meseraicis nedum non coaguletur: Tantoque infeliciore uesica, quippe quae cum sit membrana, primae & spermaticae constitutionis, debeat tamen nutriri solo felle, cum uena careat per uesiculam, transcurrendo propagata. sed ne quidem adhuc coagulabilis sit, quamdiu in illo stomacho uersatur. Etenim cum nutriamur iisdem, quibus constamus; ubi reperiet spermaticum alimentum folliculus iste, ex felle? quod in se nil nisi excrementum esset? Ut patet in dysenteria, sit ergo separatio excrementi serosi, a cruore, in ipsis meseraicis, & quidem ab alio longe agente fermento, & uiscere, quam quod sanguificationi incumbit. Quod si uero, abstergendis alui fecibus, fel in cystim subter hepar colligi dicatur: Est nempe actus quidam, qui cremoris partem condemnat in excrementum. Cruorem autem praeseruat, & intactum relinquit. Praecedit ergo sanguificationem, productio ac separatio excrementi. Adeoque uterus lotii, ante Meseraicas incipit. saltem Agens, quod procreat in lotio, salem ex non salibus sui partem urinae eluendis, detergendisque intestinis, ac ciendis horum recrementis, commodius reliquisset, ut foetido toediosoque fellis onere, ac contubernio, iecur liberasset. Nondum tamen ibidem, est uterus Duelech, eo quod fermentum renis spiritum urinae mutat, in iecore, & circumcirca. De fide tamen est, corpus nostrum, tam affabre a Deo conditum, ut nihil frustra, nihilque in eo diminutum sit. Fellis ergo fermento mutatur, quicquid in cremore fuit acidum, in salem urinae. Quin longe artificiosius atque commodius factum, quam noster capiat intellectus. ( 24 ) Fellis autem stomachus est duodenum, & sequens arundo intestini uicini, definitque in principiis uenarum Mesenterii. At quia hic partium & fermentorum usus, Scholis hactenus inauditus, longiori sermone ideo dilatandus est. Ergo si fines fellis, a Scholis dati, essent ueri, utique renes longe commodius satisfecissent illis ( ut dixi ) quam quod inutili ideo pondere, iecur grauasset rerum opifex. ( 25 ) Inprimis stante Scholarum doctrina, in iecore fit cruor: Sed consequens conuincit suum antecedens falsitatis: ergo tota doctrina est falsa. & cum cruore, simul fit fel: Si aues renibus, uesica, & urina careant, quo commodius uolitent: Ergo necessario quoque fellis separatio erit motu & natura, posterior sanguificatione. Quapropter deberet cystis fellis supra iecur, & non infra iuxta uenam portae esse. fel uero duntaxat inseruiret emungendo cruori, saltem cruor depuratione fellis libentius caruisset, quam depuratione lotii. Id est. Praecedere nempe debebat cremoris praesata transmutatio, ut subleuatum inutili onere iecur, commodius incumberet sanguificationi. Si natura queat potum in aue, sine urina sequestrare, itemque proinde renibus, atque uesica carere: Est itaque secunda, siue fellis digestio, distincta a prima, & tertia, fermento, uiscere, utero, gustu, effectu, & fine. Quam totam nesciunt Scholae hactenus, quia errantes in usu fellis. nonne multo illi facilius foret, aliquantillum fellis cum urina & alui recrementis segregasse, quam quod nobile uiscus, onerasset cystide, adeo que inutili excrementi sarcina, sanguificationem molestasset? etiam in uolucribus? ( 29 ) In prima namque stomachus est receptaculum, Splen uero fermentum de se inspirat acidum in cibos, fitque inde cremor acidus. In altera uero, gracilia intestina, sunt stomachus: ( 26 ) Certe natura plus saltem indulta censetur bili, quam pituitae, quod illi peculiarem uesiculam condiderit. fermentum uero a felle inspiratur ad corruptionem & separationem aqueae partis: Insulsum nempe, quod pro alui & uesicae faecibus, fel, iecoris in gremio locasset; mutaturque acidum uolatile in salsum uolatile. cum alioqui bilem cruori permisceri abunde dissimulasset natura. Quod autem hoc fieri posset, celeri attactu, quandoque per aliquot mechanicas ostendam. Quocirca penitius introspiciens, obseruaui, cystim fellis esse uelut hepatis nucleum in eius cauo, curiose ab iniuriis seruatum: secur uero, esse uelut fellis corticem. Quod scilicet oleum uitrioli, solo attactu Mercurii, conuertatur in merum alumen, acetum & salem, etc. Deinde, quod fel, tanto uicinius alligatum, sit duodeno, eo quod eius digestio ac fermentum praecederent digestionem iecoris, siue sanguificationem. Saepe etiam mox a potu, mictio fit aquosa ( salsa tamen ) uixque concepta primae digestionis nota, quin elabatur notabilis pars potus, sub errore Pylori, & per consequens non facta fuit separatio lotii, a cruore in hepate. ( 27 ) A uiuido nempe cremore, separari debebat ferosa pars recrementitia. Quippe nondum in hepate factus est cruor, si ipse chylus, adhuc conficiatur e cibis in stomacho. Puta dum potatores, a pastu meiunt saepissime. Quae separatio proinde, non est comparanda fero, & lacti, quae ab inuicem non sequestrantur, nisi cum lactis corruptione. Siquidem in cremore contingit separatio feri, cum rectificatione, & praeseruatione cruoris. Id est. Itaque etiam fit urina a potu aquoso, imo e potu, unde non factus fuit cruor, adeoque sanguificationem ibi praecedit generatio lotii. Fermentum fellis, est perfectiuum cremoris, praeseruatiuum cruoris e corruptiuum feri; Tertiae tandem digestionis, uenae ipsae mesenterii sunt stomachus, quorsum iecur, fermentum cruentum inspirat, estque rubicundus salsus cruor, eius effectus. Quae tria simul in puncto concurrunt, quo fel, acidum salem stomachi, ( praeterquam in stomacho noxium, & corruptiuum ) conuertit in salem salsum. ( 30 ) Sunt enim fellis uulnera confestim mortalia, non autem ita hepatis. Porro quanquam dixerim, sanguificationem esse posteriorem, respectu separationis lotii, & transmutationis acidi, in salsum: Si ergo fel saltem bilis esset, mors sequeretur quamlibet fellis effusionem de necessitate. Attamen icterus non est mortalis, licet fel ( ut eaedem Scholae docent ) nedum super intestina: ( 28 ) Attamen utrumque fermentum, tam fellis scilicet quam hepatis, simul incipit, quia neutrum feriatur unquam. Hepatis enim, ut est maioris operae atque perfectionis: sed per totum corpus, aequaliter, longe, late, profunde, ac per minima sit diffusum. ita tardius, suum absoluit pensum, quam fellis fermentum. Ergo uel uulnus fellis plus importat, quam bilis effusionem: uel icterus non est bilis effusa. Uel utrumque est necessarium. Mox autem in duodenum cadens ista sarcina, pergit ad Ileon coagulatum, & citrinescit, magis, quo longius a stomacho abierit, ac tandem uiridescit. Non est tamen in flauo amaror: sed gustus nitrosus. In uiridi uero, iam fimi odor elucescit. Uulnera uesicae quoque, supra pubem inflicta ( teste felice Wurtz, Moderniorum chirurgorum meo iudicio Antesignano ) curantur, tametsi urina cum suo ( ut uolunt ) felle, eo ipso, non possit non esse effusa. Serosus autem cremor, mox a uenis meseraicis auide trahitur & sorbetur, in usum sanguificationis. ( 31 ) Ergo cystis fellis, habet uitae alligatam necessitatem, integritatemque, ob repentinam mortem. Lac pariter, in infantibus agitatur, unde & recentiores, flauum totum cacant, non ex copia bilis, neque ob cystis felleae dominatum: Nec est solius recrementi fellei effensio, quae celerem mortem istam necessitat. At sane, quia fermentum stercoreum languet. Denique aues, siue uesica & renibus uiuunt felices, non tamen sine felle. Non igitur fellis fermentum, acidum stomachi, in amarum: Quare coniunctior est necessitas fellis, quam renum. sed in salsum mutat, ob rationes de spiritu uitae expositas. ( 32 ) Quippe quod petrosis atque cariosis renibus, uita sospes sit. Parcite teneriores aures, quod de stercoribus agere debeam. Deinde pisces ( pro Scholarum doctrina plurimo phlegmate abundant, & calore actuali destituuntur: sanguine frigido, & aqueo dumtaxat, aluntur uictu: Ostendam ergo quod sapor stercoris, fel excludat, usum fellis a Scholis inuentum eludat, bilemque conuincat figmenti. ( 36. ) Puer quadriennius lectum cacauerat. ( 33 ) Tandem illorum excrementa, facile gliscentia, non opus calcare felle habuerunt. Flagra autem extimescens, suum stercus comedit; signa tamen e linteis delere non poterat. Quapropter cum fellis fines, materia, & efficiens, per Scholas attributa, in piscedeficerent; Quocirca interrogatus per minas, tandem casum narrat. De sapore autem quaesitus: dixit esse foetidi & subdulcis. Inter caetera enim, ex pisis olus commederat: conquerebatur autem indigesta pisorum putamina, siue surfures esse acidos insigniter: frustra sane, falle, ac per naturae, Imo & Creatoris errorem, fatigari iecur credemus, nisi malimus errores, in Scholis perpetuos agnoscere, & in felle, uisceris necessarii, maius aliquod momentum contemplari. ( 34 ) Hinc itaque statuo, fel esse uiscus uitale, & ipsum corpus eius esse liquorem amarum, ex optimo cruore paratum: balsamum iecoris, & sanguinis continentem. Non enim est aequa uigilantia fermenti fellei, super opaca, & stercorea indigesta, quanta est super transparentia, quaeque in cruoris dignitatem praeparanda sunt. Casu superueni eodem die, & sedulo sciscitatus sum, addito etiam pretio, an quae comederat, amara essent. Quicquid autem forte sui in duodenum intestinum reiicit, excrementum sui est, & liquamen iam a felle spretum. Respondit negatiue. Et idem quod ante. Item moniales alebant sat sobrie puellas nobiles commensales; concionabantur autem iugiter, quod qui laute comederent, cum diuite epulone partes haberent: ( 35 ) Haec autem sic se habere, quandoque sub bilis imposturis ostendi, exemplo uituli, cui maternum, atque dulce lac, acescit, & coagulatur in stomacho, datque proin coagulum pro caseis. Fit nempe lac, cremor aqueus, parum autem lactis coagulati. saluarentur autem soli, qui per omnimodam mortificationis abiectionem comederent uilissima quaeque. Cremor uero iste, urinam & cruorem continet: coagulatum uero aliud quod expallido flauescere incipit, stercus fit. Nobilis ergo uirguncula, salutis suae auida, praefata persuasione commota, proprium stercus edit, & infirmabatur. A parentibus autem domum reuocata est, ac tandem casum narrauit. Peritum fuit ab illo, cuius saporis esset ac respondit esse foetidi, & aquose dulcis. Tertio. Putrescit autem humanum excrementum, quia isti loco praesidet fermentum stercoreum. Pictor Bruxellensis, per interualla furiosus: Indigestum autem, quod e stomacho elabitur, etiam in intestinis non digeritur. sub furoris initio aufugit in nemus uicinum, ibique longe a conspectu hominum, repertus est dies, proprio stercore uixisse. Integrum eiicitur, aciditatis autem partem, quam in stomacho assumsit, seruat, ac subinde auget. Furfures enim hinc, in pane sedem promouent, propter acorem: Mox domum relatus est, inuisi illum, & sanauit illum Dominus. alia uero magis acescunt, atque tormina cieunt. Erat autem perfecte memor omnium sub furore praeteritorum. Interrogaui illum, an reminiscere tur, cuius saporis esset stercus. A duodeno ergo mox incipit chylus, suum salem acidum uolatilem commutare in salsuginem parem, resolutam in cremore. Ait, sapit ut olet. Residua autem & corporalior Cremoris substantia, in uenis mesenterii a iecoris inspirato fermento sanguificationem exspectat. Ac dein per gustus capitales a me examinatus, respondit, non esse acidum, non amarum, acre, salsum, sed aquose dulce. Imo dixit, quod quo saepius recomedisset, eo semper dulcius fuisset. Latice interim salso a renibus, trans hepar attracto, ipse committitur renibus, & uesicae ad expellendum. Interrogatus autem, qua de causa stercus mallet comedere quam domum repetere? In uasis ergo Mesenterii, incipit Tertia digestio, quae in iecore terminatur. Cruor enim quamdiu in mesenterio est, nondum digestus, nondum fibrosus, aut perfectus. Dixit se toto surore homines horruisse, persuasus proprio furore, quod homines quaererent illum ut laqueo perderent. Patet ergo, stercori non inesse uel fellis guttulam: Cruor enim mesenterii, in dysenteria non concrescit ideo. Alias uero disrupta stomachi uena, cruor protinus in stomacho grumescit. nam felle semel disrupto, utcunque deinceps piscis abluatur optime, conceptus tamen ex tactu tantillo, fellis amaror nunquam deponitur. ( 37 ) Etenim si flauedo, fel proderet, Infantium stercus maxime felleum esset, quod a canibus tamen lingitur, quia lactis saporem aliqualem adhuc retinuit. ( 38 ) Fermentum enim hepatis, in tantum inclinatur sanguificationi ( est namque eius munus uniuocum & unicum ) quod uenae etiam iure feudi, illam ab hepate, proprioque inde insito Archeo confirmante retineant: ita ut cadaueri, dudum a morte, non coaguletur cruor in uenis: Quicquid autem in stomacho non plene subactum est: qui alias effusus, illico grumescit. neque diaphani pulchritudinem assumsit, non speret in intestinis a fermento fellis digeri, quamuis tingitur colore flauo. Quia non itur ad secundum aut tertium, nisi per absolutum primum. Cremor enim per intestina deinceps decurrens, siccior euadit, assuctoque in uenas sursum eius liquido. Quicquid ergo opacum, & calore tinctum, in Ileo est, id totum proscribitur in excrementum, & sub dulcedine quadam, putrilaginis saporem acquirit. Non secus atque fructus acidi, modico calore dulcescunt. Inde uero reliquum magis, magisque, putrescit, adeo, ut cum ad fines Ilei deuentum est propemodum, iam non parum liquidioris stercoris, sit generatum, quod antequam saturate putruerit, ad mesenterium rapitur, ut iotio permisceatur, ad suos fines utile. Prout alibi de febribus. Itemque de Duelech. Quicquid autem antea acidum in stomacho, id in duodeno salsum fit, & sequestratur a stercore: ( 39 ) Quod flauum stercus. Scholae bilem & fel credidere: sin uero acidum aliquid perseueret, quod fellis sermento resistat: statim sequuntur tormina, etc. adeoque e stercore, suam fundarunt demonstrationem, pro uno e quatuor humoribus, & patuit ostium inde, ad miserandos errores, & nefandas iugulationes. & cruorem omnem, antequam a uenis mesenterii attrahatur, tolerasse manum fermenti fellei, in suo intestinorum stomacho, Imo quanquam arteriae, per stomachum dispersae, sugant spiritum uini: succum tamen nullum hauriunt. Parum enim referebat adhuc, ignorata tincturae lotii substantia, falsam Tecmarsin exstruxisse: Nam quorsum traherent arteriae succum, cum inde nil boni faciant unquam? cum sanguificatio non competat cordi: sed hepati? cum attractus succus, in arteria, necessario impedimento esset, & corrumpi deberet? At bilem & fel, fecisse humores nostri constitutiuos, omnium morborum, patratores, flauam nimirum bilem, eamque parum digestiorem, finxisse adustam aeruginosam, atque inde aridam, & retorridam melancholiam: fel ipsum autem, esse cloacam bilis superuacaneae; Si itaque arteriis dos sit uitandi noxia, ac saltem trahendi sibi uitalia, & a rerum Domino sibi destinata: An uenis ista discretio denegata erit in stomacho: Cruorem uero, non nisi esse corpus artificiale, connexum e pluribus, quae rursus separata, idem essent post mortem eorum, quod ante in uita: non autem corpus natura matre genitum, per ueram transmutationem chyli in uniuocum cruorem: Etenim equis male a natura consultum foret, qui unico haustu contenti, mane, toto deinceps die, stramine, foeno, palea, auena, uel hordeo uescuntur. atque tandem sanationes instituisse, circa remotiones causarum patratarum, quae nunquam erunt, aut fuerunt in natura; Siquidem arida, uel exsucca, situm mox in stomacho contraherent, si uenae stomachi potum ad se haurirent. Sitirent toto die equi. Id sane superat opimam ignorantiam, & stertores facit inexcusabiles Scholarum. Sed mihi obiicient forsitan. ( 40 ) Uenas ( dicis ) sugere cremorem, e stomacho, in intestina lapsum: Potus ergo necessario permanere debuit in stomacho tantisper, quod finem digestionis futurae ibidem exspectet, ne acidus liquor in uenas trahatur, plane hostilis, neue semicoctus cremor, ante terminum, a uenis sorbeatur. Est ergo usus uenarum stomachi alius, quam qui est mesaraicarum. Ideoque ruit obiectum argumentum. ergo idem munus competit uenis stomachi, ut attrahant in se acidum illum cremorem, absque intercessione fermenti fellei, Id est, sine mutatione acidi in salsum. Et per consequens, somniarium tuum est fellis fermentum, ac inuentum; Quia mesaraicae, sunt stomachus iecoris, & non est alius praeter illas: non item id sunt uenae stomachi. Quae saltem nutriendo stomacho dicantur. Imo poterit iusculum enemate iniectum, ad iecur penetrare inscia felle ( de iuro enematis hanc quaestionem libro de febribus diremsi ) ( 41 ) Respondeo: Ueterem esse Scholarum abusum, quae ex aequo, eundem usum cunctis tribuere uenis. Denique ubicunque Pylorus non exacte clauditur ( ut contingit longis potationibus ) ut stomachus continuo fere, inferne filo, tanquam mictitet, stillando in intestinum: Quasi uenae in brachiis diremtae, trahendo cremori incumberent? Inprimis ostendi iam cruorem in uenis stomachi esse coagulabilem: In febrientibus uero, quorum pylorus nimia errat strictura, potus quandoque toto triduo perseuerat, atque tandem plus unico uomitu reiicitur, quam biduo sit assumtum. non item cruorem Mesenterii. Quod sane pugnat cum eo, quod uenae stomachicae succum attrahant. Sciendum deinde, omnem cremorem acidum, esse uenis hostilem, has uero nil hostile ad se trahere; unde sequitur, uenas stomachi nequicquam de cremore sub se allicere: Saepe mihi contingit, in rheda iacenti supino, quod audirem per uiarum succussionem, stomachum, instar lagenae semiplenae, mihi fluctuantem, chylum continere: iuisse autem frequenter cubitum deinde, absque caena ac potu: Imo, quod mane, ut pridie, stomachum sentirem. Itaque si anus sit primae regionis propter excrementum stomachi: Ergo & cutis erit primae regionis ob sudorem, & uesica propter lotium. Non ergo excrementum, non denique exitus huius: Quare curiosulus, proritaui mihi nauseam, ac euomui cremorem acidulum, copiosum, diaphanum, sic ut dentes mihi prae acido obstupescerent, & licet grauamen non sentirem ante uomitum: sed sola digestio, regioni conscribit limitem. a uomitu tamen leuamen percepi. Atque proinde totidem sunt Regiones, quot digestiones. ( 43 ) Denique officina sanguificationis, non ipsum hepar est in sui substantia. Quia & iecur piscium etiam illorum cruorem faceret: Unde obseruaui primo, Quod si iam 20 horis, uenae stomachicae suxissent chylum, non potueram tantundem, adhuc a moderato hesterno prandio, reiecisse. 2. sed cum tamen unumquodque generet sibi simile: Quod cremor acidus, a uenis non alliciatur. 3. necesse esset, aut iecur piscium rubeum esse, aut illorum cruorem esse album. Quorum utrumque est falsum. Quod acidulus ille cremor, nondum e stomacho, esset dimissus, non quidem uitio digestionis: sed errore pylori. 4. Quod digestio differat ab expultrice, si una perficiatur, absente altera, aut deficiente. 5. Unde discimus, sanguificationem ipsam fieri in suo iecoris stomacho, qui est ipsum uas multiplex mesenterii. Alioquin hepar; Quod subinde digestio insontem culpam gerat expultricis, & uicissim. 6. paucas nimis & exiles habet, pro tantae molis succo, debite perficiendo. Quod ut ego peccabam minia clausura pylori: ita potatores pec cant nimis negligenti obice pylori. 7. Extra se nempe, in uenam cauam ultima cruori perfectio sanguificationis inspiratur a fermento iecorario. ( 44. Quin etiam initiis morborum, non raro reiiciuntur, quae triduo ante assumta sunt. 8. ) Putantque Scholae, sanguificationem fieri per fotum actualem iecoris & cremoris: Quod non sit uenarum stomachi, attrahere cremorem. 9. eo quod ignorent, alias actiones, quam quae per attactum diutinum, siue comprehensionem contingunt. ( 45. Quod nihilominus persistat doctrina, quae stultum fecit enema, per anum iniici, ad alendum aegrum. 10. ) Ideoque & omne agens, necessario pati debere, propter renitentiam, reactionem patientis: Quod supernum stomachi Orificium, in febribus peccet, nimia apertura, ac siti; Pylorus uero erret, stricta sui clausura. 11. Quod in febribus peccet digestio simul, & expulsio. 12. Quod clauis orificii stomachi sit in splene, & Pylori, in felle, propter duplicis fermenti sedes diuersas. 13. eamque nostri interitus, esse causam inexcusabilem, ac continentem, eo quod sensim radicalis calor, ( uniuersa nempe, caloribus & frigoribus attribuisse, ratum ducunt ) reactione patientium fatigatus, extingueretur. Quod situs ratio, pro splene, & felle, sit ex ratione muneris. Quae duo Aristotelis axiomata, magis locum in Mathesi, quam in natura habentia, fefellere Scholas. ( 42 ) Enimuero Scholae ab uno extremo, ab ore, usque in anum: Quod alibi abunde probabo. alteroque extremo, usque in cauum hepatis, primam corporis regionem extendunt. Ego uero, regiones, per digestiones conscribo, cum extra has, alioquin ipsa regio sit ens rationis. ( 46 ) Ad scopum redeundo, concludo tel & iecur perficere sua munia, non quidem corporali contactu, congressu, aut commistione sui, nec denique amplectendo, aut recipiendo intra suum gremium. Quid enim digestionem attingit, excrementi exitus? quid attinet ad stomachum, quod eius scoria secedat per anum? Ast fel dimittit suum fermentase Blas, in intestina, & iecur, in uenas mesenteriiquas actiones etsi in Scholis insolitas, suo loco demonstrabo. Non enim stercus intestini, plus est stomachi excrementum, quam est sufor: Idque praeter falsi suppositionem adhuc. Ad uerti itaque in feruoris gradu, uelicam porosam: non autem in nostrae oeconomiae calore. Collegi hinc ergo, per ductum uenarum, intestina pluribus scatere & minutulis poris, quam alibi: quibus poris responderent alii, per ductum uenarum peruii. ( 47 ) Porro stupent Scholae, cur uenti non transeant intestinorum tunicas in torminibus, dum tamen tanta affatim liquoris congluuies, quotidie trans intestina rapiatur in uasa mesaraica, non cernantur tamen in intestino pori, per quos tot liquoris indies, in uenas properet, imo nequidem quanquam a morte, intestinum uento turgidum, fortiter, & ad sui crepaturam usque comprimatur, Quoties nimirum per calores, & frigora, figuras, & artificiorum similitudines ( quae Scholarum sunt organorum, atque sacrae Anchorae ) rem non assequuntur: statim admiracula; Cremor ergo transit intestina, partim sui imbibitione, prout aqua salsa uesicam, partimque proprio sympathiae suctu per praefatos poros, apertos quidem in uita ( prout & in feruore, aquae uesicam penetrant ) clausos uero in morte. At uentus, non humectando imbibitur ab intestinis, neque a uenis fugitur: ideoque nec hactenus intestina penetrat. uel saltem, ad occulta rerum, mysteria confugiunt, rei stupefactae magnitudine uel insolentia deterritae cum indaginis ignauia quiescunt, in admiratione proprietatum occultarum. Idque potissimum, quod deficiat tractus congruentiae, ac Blas motiuum, quibus uentus trahatur repugnatque trahendorum discretor. ( 48 ) Paracelsus ad fabricam uitrioli medici, ex aere, iubet decrepitatum salem, uesica suilla suspendi, in abeno aquae feruidae, totumque sic mox salem, dissolutum iri. Uenae ergo, inter duplicem tunicam stomachi dispersae, carent praefatis poris: Quo iubet aeris laminas inungi, & nasciturum in aere spondet uitriolum. porosae saltem, qua exteriore circumdatae tunica cruorem transsudant alimentarium. Adeoque culina siue digestio stomachi propria est ab extra introrsum: Eram quidem adhuc in Tyrociniis, sciebam tamen ex Philosophia, salem non posse in sui pondere resolui in aquam, absque sui substantiali transmutatione: coquina uero, quae in eius cauo, uniuersalis fit, ibidem quoque tota conscribitur. hanc uero non posse contingere per aquae humectationem: Idque, ne amborum digestio confusionem pariat. attamen ex altera parte, suadebat oppositum, Paracelsi authoritas. Coquus nimirum in stomacho duplex, unus ab liene, & alter sibi proprius, diuersas digestiones edit. Porro acidum fermentum in stomacho, dissoluit cibos in succum: Quod scilicet citra adiunctionem aquae, ( frustra namque alias esset uesica ) sal liquesceret in aquam. Quapropter Tyro, temerarium tanti uiri assertum portentum, experiri decreui. sed fellis fermentum acidum chylum saliendo separat chymum pro cruore, atque inde subtrahit laticem, urinam, sudorem, stercus, flauum liquidum, & partes crassioris saburrae. At mox lento feruore, rex aeri aquam in abeno, non multo minus salsam, illa, quae in uesica erat, cuius ceruix ansa cacabi erat alligata prominens extra aquam; ( 49 ) Nec est proinde digestio in stomacho, formalis ciborum transmutatio. Per exemplum: unde sciui aquam intra, & extra, uesicam penetrare: uesicam nempe, sale, & aqua calente peruiam: non autem aere. Aquae pluuiae enim partes 77. Magisteria namque apud chymicos, corpus quidem rei liquefaciunt, aperiuntque cum quarundam faecum etiam segregatione. resoluunt salis siccati partes 23. Non tamen proinde inuoluunt sui transmutationem. ubi uero una de aquae 77. partibus euolat, crusta salis innatat muriae. Prout neque sal resolutus a seipso exsiccato, substantialiter differt. Frustra ergo per uesicam imperat Paracelsus, quae commodius citra eam fiunt. Eo quod idem Archeus seminalis, utrobique adhuc praesideat. Sic nec in ouo, est formalis transmutatio, etsi sub fotu, uitellum liquefiat & foetorem contrahat: In cibis uero, siue sub fermento primo, est heterogeneitas, propter ciborum partiumque eorundem differentiam, masticationis inaequalitatem, & recepti fermenti imparem applicationem. sed sunt materiales dispositiones dumtaxat ad formalem transmutationem, inde tandem resultantem, requisitae. Cibus enim, partim facilius auscultat fermento, partimtimque rebellis reluctatur, unde etiam dissona fermenti oritur capacitas. ( 52 ) Falsum est & illud Scholarum; Quod stomachus sibi primario coquat: Denique, nec fellis digestio, respectu uiuidi cremoris, adhuc censetur formalis transmutatio, licet respectu excrementorum, formaliter transmutet. secundario tantum pro toto, adeoque uere alatur ipse chylo acidulo. Adeoque si non nutriretur suo chylo, nec uelle cocturam incipere aut attingere. Eo quod ex Philautia naturae, unumquodque pro se intentionaliter agat. 1. Etenim dissimilares partes cremoris, quarum non intenditur, alimentalis sibi applicatio, putrescunt per fermentum stercoreum, & priuantur uita media, ut & Archeo, Ast cremoris homogenei, sola praetenditur transmutatio, ut & eiusdem fruitio. Id si locum habeat in agente totali: non sane, in partium singularum directione. 2. Quia nulla pars agit quicquam proprio nutu Philautiae, in corpore: ( 50 ) Cibi igitur, uere, & essentialiter non commutantur, nisi dum in una parte cruor, ac in altera parte stercus plene putridum fiunt. multoque minus, agunt officinae, dicatae ministerio totius. Uiscus etiam, cruori faciendo deputatum, non potest uacare, parandis stercoribus flauis in Ileo & colo. Differtque stercus, a manso cibo essentialiter: Sed natura paret utrobique destinationibus Creatoris, quae ex usu, atque necessitate dimensae fuerunt, penes rerum Dominum. 3. Iisdem nutrimur, quibus constamus: non autem solo calore putrefieri credendum, paucis horis, quod nec a calore, in cremorem aliqualem uersum est: nullatenus autem constamus cremore. 4. sed a fermentis propriis culinarum. Stomachus nutritur, non alia materia quam reliqua membranarum classis, quae cremore destituitur. 5. Cremor non suscipit uitam, nisi per gradus cruoris: Ergo cibus nondum plene est transmutatus, nisi dum subacto suo Archeo, noster uitalis est introductus, cum plena uasallatione prioris. Sic namque totum uinum mutatur in acetum; stomachus autem nutriri nequit, alimento nondum uitali. 6. totum argentum uiuum in aurum, totum ouum in pullum, totusque sanguis in ultimum alimentum. Cremor est cibus liquefactus, habens adhuc Archeum & proprietates cibi; ( 51 ) Unde falsum coniicio, non esse alimentum sine excremento. Stercora enim meditatae sunt Scholae: nequeunt autem spermatica & primae constitutionis similaria nutriri liquore, nondum ad humanam speciem determinato. 7. nec attenderunt, quod ad generationem tantum concurrant homogenea: Idcirco licet ante transmutationem cibi, fiant secum separationes: Uenae non disperguntur in stomachum, ut cruorem sugant, sed ut alimentum diffundant. Non continent autem cremorem. tamen deinceps, non fiant feces amplius in transmutando, nimirum post homogeneitatis adeptionem. Ignorata igitur membrorum oeconomia, passim elenchi in Scholis pullulant, a non causa, tanquam ad causam, pariuntque capitales errores, & surdas experientias, in pelle aliena piandas. ( 53 ) Fran. Impossibilis nempe est separatio saecum ex homogeneo, in quo unum nil quicquam discrepat ab altero. Aluares, testis oculatus, scribit Primates Abyssinos delectari in epulis, carne cruda bouina, cum salsatura, siue Ee 3 siue condimento fellis proprii: eo quod attactus inuicem, & mutuus, in symbolo: ideoque & penetrans. sunt tamen robustissimis Europaeis nequicquam debiliores. ( 56 ) Memini enim me uidisse dissectum cadauer, cuiusdam Computoris regii, & alterius Ludimagistri, Ictero extinctorum. Neutrius tamen emunctorium fellis, ad duodenum erat constipatum: Si ergo fel sit excrementum, ( ut Scholis placuit ) tantaeque truculentiae ( quod putent ) ut in stomacho detentum fel, deliquium animi parere, imo paucos intra dies per morbum Choleram nos iugulare: sed in quibusdam mesaraicis erant globuli, quos censui stercus liquidum, ibi detentum, actionem fermenti fellis infestans. Quomodo fel crudum, & cadauerosum, sanos & robustiores efficiet? ( 45 ) Obiicient forte, si fel, uiscus adeo necessarium; Tristitia quoque non raro Ictero dedit initium, fouetque inceptum. columbae illo carere non possent. At non sciunt, quod membrorum & cordis situs, sit inuersus in columba. Si ergo tristitia, in Splene, melancholicae sede, habitat ( iuxta Scholas ) cur ergo oppilaretur ex moestitia fel? & non Splen? Nam si formicae sua bilis inest, columbae quoque fel suum habent; Ergo 1. tristitia impedit digestionem nedum stomachi: sed etiam fellis. licet non amarum, nex folliculo distinctum, ut neque in formicis. Sufficit namque, Blas secundae digestionis, stabulari in alia parte. Cuius errore stercus liquidum, quod potissimum fertur per anum, in uenas immoderate, atque intempestiue surgit. 2. Ergo fel, uiscus est nobile, ac uitale. Etenim cor columbae sedet in quatuor lobis, caui hepatis sursum immersis, eiusque gibbus propendet deorsum. Columba pugnax usque ad cruorem, fellis folliculo caret: Agnus uero, fel amplum habet, prout & piscium quisque minutissimus, & mansuetissimus. " Dederunt in escam meam fel; & in siti mea, me potauerunt aceto. Tandem Cremor, e Pyloro in duodenum labens, confestim intra sphaeram actiuitatis, a fellis inspiratione correptus, aciditatem sui in salem commutat, & aquosior eius pars a meraciore fit segregabilis, quae a renibus trahitur. ( 57 ) Unde urina est salsa satis, cruor autem parum. Quod autem Paracelsus uelit urinam, non per renes, atque ureteres; sed per carnis habitum ferri in uesicam: Id suo indulgeatur Idiotismo. Prout & istud. Quod olea & emplastra sint uerus uulnerum cibus, adeo ut uulnus uere iis alatur: " Erat uinum istud myrrhatum, cum felle mistum, quod offerebant mundi Saluatori, iam doloribus insolitae passionis delinquenti, & pondere crucis propriae exant lato, non quidem ut statim syncopizaret, ( 55 ) prout alioqui Lipopsychin minatur iis, qui amaros uomitus ( quos felleos falso uocant Scholae ) tolerant. cuiusque nutritionis pus sit excrementum. Igitur Iudaei ferpro balsamo, uitam conseruante, agnoscebant: & procul distat a flauo illo ueneno, uomiturientibus reiecto. Cremoris ergo sal acidus, cum destituatur obiecto, qui cum per actionem dissoluentis migret in salem fixum ( ut ante de spiritibus uolatilibus docui ) commutatur adaequate in salem lotii uolatilem. Itaque sacrilegi offerebant fel, quo Dominum Iesum diutius sub poenis ante mortem crucia rent. Idque non per actionem, ac reactionem aciditatis, in aliquod obiectum: Fel ergo, si uiscus, eiusque actio sit uitalis prorsum, restaurari uix potest; sed per ueram fermentalem metamorphosin; nulloque saltem modo oblectatur, materialibus remediis, ut neque solitiuis: sed fermento aequiualente, de natura Blas. Est namque ipse spiritus uitae, de natura salis uolatilis, & salsi. Adeoque uel ex hinc solum, arguitur uitalis actio fellis. Est namque potestatum in potestates immediata, ac mutuaquaedam traductio, facilisque operatio: Etenim sal marinus esitatus, fere totus in excrementis manet. ( 58 ) Quod salispetrae coctores, se inuitis, experiuntur. Hoc autem acetum factitium, ex mera aqua, ut fece caret, ita semper aequale stagmaab initio in finem usque, ministrat. Quapropter ut fermentum uasis, solo sui odore, aquam in acetum mutat: Nam e ruderibus latrinarum, separare coguntur salem, quandoque comesum a salepetrae, per iteratam ebullitionem, & infrigidationis coagulationem. Ita nimirum Splenis odore, in stomachum spirato, cibi fermentali, fiunt cremor acidus. Adhaeret nempe sal marinus, coagulatus spondilibus uasorum, nequicquam mutatus a seipso pridem esitato. Qui dein uertitur in salem urinaceum, imo & in uitalem. Haec quia Scholae nunquam somniarunt, nec earum sequaces, in antecedentium lucubrationibus legerant: Idque antequam salpetrae, suae coagulationis sufficientem exsiccationem nactus sit. Ideoque hinc scitur, salem marinum promtius coagulari, salepetrae. Humana idcirco excrementa, sunt minus opportuna salipetrae, quam alias caprarum, ouium, aut armentorum. ideo ignorarunt fermentorum, & partium usum, & transmutationum celebrationes, bilem uero utramque introduxerunt in sanguinis massam, contenta urinae demum, & lotii indicia, nesciuere. Quantum tamen illius salis marini subigitur a fermento stomachi, tantundem quoque acidum est, ac uolatile. Tertia igitur digestio, fit praeside fermento hepatis, quod caeco Gas odore, sanguificationem in suo mesenterii stomacho incipit, ac tandem in uena caua perficit. ( 60 ) Quarta porro digestio completur in corde, eiusque arteria; Consequenter quoque, etsi nullo quis sale utatur, non proinde eius urina sale careret, quippe qui noua est creatura, atque productum nouum, ex acido cremoris. Sal lotii ergo non habet sibi in toto naturae systemate, simile. In qua elaboratione, rubens, crassiorque uenae cauae cruor, elaboratur, fit flauior, & plane uolatilis. Non enim marinus, fontalis, rupeus, gemmeus, non nitrum, non petrae, aluminis, aut boracis: non denique naturalium ullius, ut neque sal urinae gregum, uel armentorum. Quibus etsi in modo fiendi conueniat: Cor enim utrimque auritum dicitur, habetque ad sinistrum sinum, pulsantem arteriam unicam, magno sibi trunco insertam, ( 61 ) ut duplici remigio fortius trahat cruorem transseptum, quod inter utrumque sinum, in medio cordis est. dissentit tamen sal urinae humanae ab illis, per genera & species: Huc referquae superius adnotaui de porositate septi, quod sinus cordis distinguit, & cur non remeet sanguis a sinistro sinu, in dextrum; non minus quam fimi, per species brutorum uariant, licet communi pascantur bruta pabulo, propter Archei nimirum, atque fermenti diuersitates. sed tantum spiritus uitae, tanquam per exile cribrum. Ex cibis ergo, & potibus non acidis, aut salsis, fit sal acidus, & demum salsus: Differt itaque cruor hepatis a sanguine arteriali, per quartam digestionem, colore & consistentia digesti manifestam. faciliusque est ex sale acido fieri salsum, quam ex non sale, salem acidum fieri. ( 62 ) Quinta autem digestio transmutat sanguinem arterialem in spiritum uitalem Archei, de quo sub Blas humano disserui, ut & sub spiritu uitae. ( 69 ) Memini me chymicum uidisse, qui cadum aceti ad duas tertias quotannis implebat aqua Rhodani, exponebat Solis ardoribus, & sic aquam, in se insipidam, transmutabat in uerum acetum, concepto e cado fermento. Hoc inquam sic solitus facere, ob singularem aceti illius proprietatem. Siquidem e uini aceto, primum semper debilior pars stillat: Non potui mihi satisfacere, quod in cruore iecorario, ( licet perfectionis suae gradum acquisiuerit, postquam mesenterium superarit ) esset aliquis spiritus: meracior autem sub finem, cum faecibus assurgit: sed mihi semper uisus est cruor ille, tanquam massa quaedam mumialis, & materia ex qua: At nondum pro perfecto uitali sanguine habenda. Ubi interim caro musculorum ( quae cruore dumtaxat alitur, & fibrae musculorum quae sanguine nutriuntur ) indesinenter crescit, quoties deficit & in perniciem quorundam, immensum excrescit. Sic & ossa fracta, poro osseo solidantur, quauis aetate. At cum uiscera crescere sistunt, sistunt quoque crescere fibrae omnes spermaticae, atque primae constitutionis. " Quis enim ex uobis, cubitum suae staturae adiiciet? ( 63 ) Nam si cruor uenae cauae a iecore spiritum mendicasset, frustra esset auris dextera cordis, quae non alio fine operatur incessanter, quam ut a sinu sinistro, aliquid spiritus transseptum cordis trahatur, ut cruor in uena caua, iuxta cor, participatione illius spiritus, uiuificari incipiat? " Obseruaui enim praegnantes, insigni moerore dudum afflictas, foetum dedisse minorem. Cum autem a sinistris, sit auris, & praeterea insignis truncus arteriae: Inprimis ergo, non admitto spiritum hepaticum cruori inesse. Deinde, nec animalem a uitali distinguo. hinc quoque fortior suctus fit a sinistro sinu. Hincque consequenter quoque, parum spiritus uitalis cruori uenali communicatur. Siquidem in unica naui, unicus tantum clauo rector assistit, nec plures absque confusione sese compatiuntur: neque in sinu cerebri, nouam digestionem, pro animali spiritu admitto. Siquidem cruor hepaticus, semper per sui totum nimio madet latice, quo orbari debuit, priusquam foecundum & dignum spiritus fiat substerniculum. ( 65 ) Perinde ut spiritus non differt specie a seipso, in singulis sensuum organis, & motuum exsecutoribus: Neque demum iecur, cauitatem aptam in se habuit fabricando spiritui. quanquam sensus inter se, specie, ut & a motu, discrepent: Quare unicum dumtaxat, ut in semine fabricatorem & rectorem uitae spirituum, uidi intellectualiter per totam generationis scenam: Ita confusum argumentum existimo, quod plures Archeos in homine comminiscitur. Gas enim, licet ab organo singularem dispositionem hauserit; non arguit haec tamen specificam diuersitatem. Ita & unicum duntaxat admitto spiritum, oeconomiae uitalis. ( 64 ) Cruor enim labitur quidem intra musculorum stamina, & fit caro: sed ad alenda uiscera, & fibras carnis, non facile transcendit. ( 66 ) In quarta ergo & quinta digestionibus, non sunt, nec proueniunt excrementa, nec dissimilaria. Ideoque falsum, quod in omni alimento sit excrementum. Sanguis enim & spiritus, uniuoca, & uitali unitate consonant. Infirmus enim longo morbo extenuatus, etiam post adolescentiam, conualescens, facile pristinum carnis statum resumit: Uerum, si qua e prioribus digestionibus recrementa, in arterias irruant uel innascantur; at non pro inde, qui uitio cuiusdam uisceris emaciatus est, similiter ad priorem statum resurgit. morbosum id esto turbulentum atque confusum imperium. Haecque est tabis sanandae intestinorumque ulcerum medelae difficultas. Ego iam de digestionibus ordinariis loquor. Obi interim ulcera externa longe peiora, per pharmaca oretenus sumta sanantur: ( 67 ) Sexta tandem atque ultima digestio, in culinis singulis membrorum perficitur. tametsi ab ore longius distent quam interna. Suntque totidem stomachi, quot membra altilia. Eo quod uiscera, atque membranae in ternae alantur sanguine, plus quam cruore. In hac nimirum, innatus cuique loco spiritus, suum sibi coquit alimentum. Caeterum uita, a Deo suum accepit terminum; Sub qua digestione, ut uariae incidunt dispositiones, ita & dispositionum istarum contingunt uarii errores. Ideo & quaecunque uitali aluntur sanguine, certis dierum numeris, sistunt suum incrementum. A deoque morbi, quos Scholae quatuor fictis humoribus suis attribuunt, potius transmutatis deberentur. ( 68 ) Transmutata autem dico, dispositiones, quae in sanguine deinceps, usque in uerum nutrimentum solidorum consecutiue succedunt. Quatuor ergo has dispositiones, fictas a Scholis ac male concinnatas, in numerum quaternarium ( nam fortassis intercedunt centum dispositiones, antequam ab ouo, pullus a sanguine inquam, pars solida constituatur ) digestas, meditor, cum labe Scotomiae Scholarum. Scholae diuidunt transmutata haec, in quatuor subalternas dispositiones & quasi in his nunquam error obuenire posset, oblitae sunt morborum, quos hinc Classi tribuere debebant. Primam nimirum aiunt, quia cruor intra uenarum extremitates, crudi seminis mucilaginosam substantiam acquirit. In qua nil rectum aut uerum, sed ipsam rei historiam maculosam adspiciunt, estque iis uerum, quod nullum habeant ueri nutrimentum, absque fabularum excremento. Mox roris modo, in spatia inania carnis diffunditur uel excidit, tertio, dum iam partibus solidis apponitur. Ac tandem cum assimulatur alito. ( 70 ) Ergo, & uenae ipsae, quatenus primae constitutionis, nutriuntur solo sanguine arteriali, adcoque & hactenus forte, arteria uenam passim comitatur. Et ab hoc uere informatur: partis solidae naturam assumit. Quae sane scoria Scholarum non uacant. Fit enim hinc, quod per crudeliores sanguinis missiones, tandem non cruor; at albugo effluat, siue uenarum proximum nutrimentum prae penuria cruoris. Nam inprimis sanguis uel cruor non albescunt in extremitatibus uenarum, cum extremitates non alia polleant potestate officinae, quam totus suus anterior uenae canalis non habeat. ( 71 ) Caeterum Paracelsus naturam utrobique traducens ad suos lubitus, ait, in digestione stomachi, sulfur putridum a duobus aliis initiis separari. In iecore autem separari salem a Mercurio. A deoque uena, licet uas sit alimenti praeparati pro culinis solidorum: non tamen uena est culina solidorum. Cruorem uero esse mercurium, uerumque totius integralis alimentum. Solida scilicet singula, suam & propriam intus culinam fouent. Nec operae pretium est, hunc uirum irridendo, diutius in scenam trahi: Igitur cruor & sanguis non alterantur, nisi appositi sint solidis. dum ipsus hanc suam doctrinam infringat. Eo quod conuertantur a proprietate solidorum, in crudum semen non autem propria sponte in extremitate uenarum. Secundo, non irroratur mucilago spermatica, a uenis in solido. Est quippe rori male consonamucilago. Etenim originem ulcerum indagans, ait, totum cruorem nil praeter salem esse, ( mercurii iam non meminit, nisi mercurium cum sale, nomine & re confundat ) quanquam ulcerosorum urina ne micam salis minus contineat. Se ipsis non ulceratis. Sed tenuis allabitur, intra singulorum culinas, fluidusque sanguis & cruor, qui a fermento loci tantum transmutantur. Tertio. At sane turpe est, reputare tria prima cruoris, tanquam si essent excrementa, quorum sanguis sit unum e tribus. Nec sunt inania loca carnis, quae comminiscuntur roris auida. Comparat etiam ubique lac sanguini. Quarto. Nec apponitur alimentum solidis, roris more, qui antea paulisper mucilago erat. Quinto. Nesciens, quod transmutatum non sit sibi non transmutato amplius simile, ut neque pullus ouo similis est aut uitello. Nec tandem unitur, & assimilatur hic ros solidis: sed quicquid illis assimilatum cedit, hoc est intra annos accretionis: Butyrosam scilicet lactis partem, lacti supernatantem uocat lactis sulfur ( nuspiam interim sanguini, ne analogice quidem supernatat pars butyrosa. deinceps uero, ut cruor & sanguis, in solida perreptarunt, suctum naturae continuato: ) Cascum uero, siue grumos uocat salem lactis, ergo & lactis serum erit & lactis mercurius: ita ibidem digeruntur, adaptanturque, atque tandem per diaphaeresin exploduntur. & per consequens, optima pars eius optimumque lactis alimentum. Idque nempe iuxta uaccae disparem sanitatem. Ac serum lactis erit mercurius, e mercurio sanguinis. ( 75 ) Ego uero, pro cruore, hircum suspendo cornibus, & crura posteriora reflecto ad cornua: Ego lubens, ridensque, Paracelso cedam serum, & mihi colostrum assumam. testes abscindo, & recepto inde cruore, exsanguem dimitto, pro lanione. Quia butyrum refert odorem florum, quibous uacca pascitur: non autem serum. Hic cruor autem, siccatus, est instar uitri, difficillimaeque triturationis, atque longissime ab hircino sanguine officinarum differens. ( 72 ) Fernelius uero putat, butyrum esse non nisi spumam agitati colostri, ignorans praesuppositionem fermenti acidi, in colostro, ut uere transmutetur in butyrum, per concussiones. Assumtus autem drachmae pondere, confestim sopit, & curat pleuritidem, etc. Absque uenae sectione: nec te deseret unquam. ( 76 ) Asininum lac enim, plus reficit, & recreat, imo & hactenus nutrit, non quatenus serosius sit. Id enim est cortice tenus, iudicasse de uiribus nuclei, nunquam antea uisi. Hinc namque si colostro, parum cineris, saponis, sacchari, aut illorum, quae participant de lixiuio, immisceatur, nunquam inde fiet butyrum, propter alcali, omne fermentum acidum interimens. Ast asina, quatenus longaeua, lac caeteris quadrupedibus praestantius habet. Ideo enim hyeme, taediosior est colostri conquassatio, ante natum butyrum: eo quod aestus, acida, & putrefactiones omnes, promoueat. ( 77 ) Necesse est enim, quod & lac eius, Archeum, longaeua uita dotatum, habeat. Et ob hoc scilicet, non nisi longe post, suum separat colostrum: ( 73 ) Paracelsus uero alibi, suae doctrinae immemor, praefert colostrum sero, & caseo, tam ad sanitatem, medelam, quam ad cibi bonitatem. quia tardius corruptioni auscultat. Sequestratio nempe ista, ad dualitatem, & destructionem tendit. Galenicae Scholae autem, tenue & aquosum lac, pinguiori anteponunt. Hactenus ouillum uilissimum, deinde uaccinum, tertio caprinum statuunt. Hinc patet, quod cum in pueritia, alimentum conuertatur in ipsa nostri constitutiua; asininum lac pueris uitam longaeuam, atque saniorem, prae cibis caeteris conferat. Ac tandem asininum reliquis anteferunt, ob eius tenuem substantiam, ac serositatem plurimam. Ego autem hoc unicum scio, lac bestiarum, siccis pascuis pastarum, esse optimum: ( 78 ) Quapropter etiam lac muliebre, quanquam nobis sit simillimum, proximum, mumiale, & nutritium, attamen caedit asinino, ob longaeuitatem. tam in medendo, quam edendo, minimeque serosum. Asina autem pectenda est, instar equorum: Hircum enim ( idem iiudicium de lacte ubi par ratio gliscit ) cuius cruorem officinis Scholae praescribunt ( & passim ouillus pro hircino uenundatur ) iubent prius diureticis alendum. ( 74 ) Ergo uires lactis sunt metiendae ex sanitate bestiae, uita, & cibis: adeoque ex lactis gustu, dignosci potest, an asina pexa fuerit isto mane, an non. ( 79 ) Discant ergo Scholae, melius de nutricibus, de lacte, & diaeta iudicari, item de urinae contentis censere, nec bilem, aut fel, in lotio uel stercore, agnoscere. nequaquam uero ex crassitudine, aut pinguedine eius. Sciant inquam, urinam cruoris, ab urina potus, distinguere: Medentesque, accersiti ad diiudicationem lactis, in nutrice, accedunt male instructi, nec secus quam iudicaturi de cruore, per phlebotomiam educto. deinde, quod tractus laticis, e uenis mesenterii, causet sitim naturalem, non autem ab minorum uenarum exhaustione, propter cruoris depauperationem. Id est, animae per ignorantiam caecae, apertis non uident oculis. ( 80 ) Alioquin enim phtisici semper sitirent, & plus quam hydropici; Iterataque sitis proderet iteratam sanguinis consumtionem, paucis interuallis distinctam. Obseruaui quoque, quod eiusdem uaccae, ex pari quantitate lactis, disparsit colostri quantitas, licet iisdem pascuis gaudeat. Uix enim lumbrici, extra uitalem nidum ereptant sursum, nisi ob sibi horridum, ac malae contagionis obstaculum, adcoque uix bonum aliquod praesagiunt, qui sponte sursum eiiciuntur. ( 81 ) Sciendum etiam, ad finem Ilei intestini, sacculum esse, quem intestinum caecum dixere, in quo sedet fermentum stercoreum, quod cum sit opus corruptionis, & non nutritionis, nequaquam eius putrefactio, inter digestiones alimentorum computanda est. Lumbrici autem praesupponunt fermentum fellis. Alioquin enim in Coeliaca passione, continui uermes suscitarentur. ( 83 ) Putreret enim statim cremor, statim nisi fel cremorem sale suo condiret. In recto intestino, circa finem coli, proueniunt Ascarides, qui non sunt lumbrici ex substantia humana, aut cremore geniti: Stercoreum enim fermentum, non procedit ab aliquo uiscere, ut facultate uitali, atque ideo in hoc termino mutationis, securiora contingunt tormina, dum stercoreo fermento imbuta materia, retrocedit, aut subitas inquinatae putredinis labes contrahit. Est porro caecum intestinum exiguum, necessarium tamen receptaculum omnis stercoris. Quod patet. sed ex putridis quisquiliis, prout in carne, caseo, piscibus, atque ulceribus proueniunt uermes. Cadauerosi ergo sunt Ascarides, non item lumbrici. Denique lumbrici sunt in nobis absque prolificatione. Ascarides uero sua pariunt oua. Lupus nimirum, infra medium intestini, duos membraneos utres, siue sacculos rotundos habet, qui ipsi sunt in uicem caeci intestini. Aqua communis bullita, cum argento uiuo, pauco & innoxio potu, omnes interimit uermes, tam in intestinis, quam alibi. In ulceribus autem, si aqua ista affundatur. Tandem pro corollario addam. Esca enim ipsi cadit ab intestini longo ductu, ad unum sacculorum, mox uero in alterum, ac tandem hinc in sequens intestinum ducitur. ( 82 ) Lumbrici autem non generantur in duodeno, multoque minus in stomacho, Imo si diutius ibidem persisterent, per modum cibi conficerentur. Cum intestina, quibus lumbrici nascuntur, nequeant eosdem digerere: Quo nempe fermentum fellis non attingit, ibi lumbricorum est patria. consequens inde quoque est, clysteres ad nutriendum immissos spe frustrari, citiusque clyster, lumbricos & ascarides, quam hominem, nutriet. ( 84 ) Sex ergo constituit natura mecum digestiones uitales. Fiunt enim ex alimento semidigesto, quod dum ad loca sua delatum est tanquam lac tepidum, pelle incrustatur, palpitatque, ac sensim uita donatur. In septimo autem numero, ipsa Sabbatizat. Pylorus Rector. 1. Usus Pylori a ueteribus traditus. 2. Remedium Dysenteriae, & Diarrhoeae, aperuit Pylori officium. 23. Uertigines unde. 24. Primi morbi Pylori. 3. Moderator primae digestionis. 4. Exemplum in Gallo. 25. Clansula Pylori qualis. 5. Imperium Pylori. 6. Porraceus liquor stomachi, non est fellis. 26. Qualiter contingat uomitus. 7. Blas Pylori. 8. Sitis non dicit necessarium defectum humidi. 27. Digestionis primae clauus. 9. Pylori excentricitates. 10. Unde uomitus flatus, & amarus, initiis Tertianae. 28. Origines aliquot morborum, a Scholis neglectorum. 11. Historiis quatuor confirmatur usus Pylori. 29. Tredecim notabilia inde resultantia. Theses aliquot. 12. Diuersitas materiae euomitae, unde. 13. Quid sit istud felleum, quod uomitu eiicitur. 14. Oscitantia Scholarum. 15. Admonitio illarum ridicula. 16. Clausura, & apertio Pylori. 17. Ratio situs fellis. 18. Qua stomachus superne patet, gulaeque subiacet coniunctus, per antonomasiam, eius orificium dicitur. Unde Diarrhoeae, tormina, Dysenteriae, haemorrhoides, etc. 19. Error circa famem, & sitim. 20. Aliquot absurda, consequentia, ad positiones Scholarum. 21. Infernus uero eius exitus, Pylorus nominatur. Demonstratur sensus appetituum in Pyloro. 22. In bene ualentibus enim, Pylorus clauditur, dum stomachus cibos potusue Ff 2 ita considero utrumque orificium stomachi claudi. potusue recepit, donec peracta stomachi digestione chylus, siue cremor factus est. ( 1 ) Tum enim, nec ante, Pylorus sese pandit. Orificium autem stomachi clauditur, instante satietate saltem, ( si non sat ingeritur ) dum stomachus incipit uacare suo muneri. Ita tamen, ut orificium superum, semel a pastu clausum in beneualente, ad unamquamque boli importunitatem uel haustus pertinaciam, facile de integro sese pandat, cum uix queat tolerare, quod sibi quicquam superne in gula impendeat. Haec sunt, quaecunque hactenus comperi de pyloro a Scholis tradita. Quanquam in infirmis, & inediam passis, patefactio eius, cum dolore, & magna anxietate, contingat: Ego uero deprehendi magnum sanitatis, & infirmitatum cardinem, uolui in Pyloro. eo quod in iisdem, ista orificii clausura ab inordinatione pendeat. Obstinatior itaque & accuratior est Pylori clausura, quam orificii. ( 2 ) Inprimis namque, uidi subinde in febribus, euomi hodie indigesta, quae nudiustertius fuere ingesta. Denique est indubium, motiuam utriusque partis non parere uoluntati, adeoque esse naturalem uel morbosam. ( 5 ) Pylorus, retentiuae subesse dicitur in Scholis. Ex opposito uero, in Coeliaca passione, Pylorus numquam clauditur, Imo quidam, postquam cibis opipare satiati sunt, non desistunt in totam noctem pergraecari, meiuntque ideo continuo. Necesse est ergo, Pylorum illorum, insigniter peruium nedum guttatim; sed per filum continuum stillare: nec exspectare ullam coctionis metam: Mox enim uel ab initio, non adaequate clausum fuisse, uel saltem aliquatenus diductis rugis patere, postquam stomachus intranti potui non fuit satis. In sanis id nempe, quando defectus clausurae Pylori fuit. At certe potentiam ostendit absolutam, dum inuita expulsiua, deficiente digestiua, nauseante attractiua, adeoque pessumdatis aliis, Pertinax Pylorus non raro sit, tam in sui clausura ( ut supra in febribus euenire dixi ) quam in apertione ( qualiter coeliacis euenit ) ( 6 ) Etenim uomitus fit, dum clauso Pyloro sese sursum contrahit, non quidem per corrugationem stomachi sed motu totali stomachi sursum ad gulam, adeoque Pylorus uomitum imperat, & retentiuae no auscultat. Cum ergo Pylori potestas non sit aliarum facultatum pedissequa, nec fibris subiecta: Sunt alii quoque, quibus Pylorus pertinacior custos est, uomunt potus post semi confectos. Utpote digestiua non aequi ualens assumtis potibus totum, lacessita eiicit. sed Monarchalis, adeoque fibrae, ipsius nutui obsecundare debeant. Nimia nempe Pylori obstinatio est, ubi triduari cibi eiiciuntur. Necesse est, hanc potestatem absolutam esse uitalem, & habere proprium Blas motiuum instar uteri, independens ab arbitrio humano. ( 3 ) Quae sane conuincunt, Pylorum nedum lanitorem esse, sed & moderari digestionem primam & euidentissimam: Idque tanto potentius, quo duumuiratus stomachi iam in lucem uenerit. atque adeo somnolentam hac in parte Scholarum incuriam. Et enim ut insufficientiae illarum satisdem, dico, claudi inprimis Pylorum non quidem per musculum, de more ani aut uesicae: Et quamquam Pylorus lassetur saepe a causis externis, & occasionalibus ( a pharmacis puta, uenenis, aut sordibus, attamen Blas est ipsi liberum, parti insitum siue Archeo eius. Non enim uoluntarii motus cliens est. Nec denique clauditur per fibras contractas, instar Crampi, aut torminum. In quo tamen admiror, uim quandam superam, influentiis astrorum similem. ( 7 ) Blas enim Pylori, quam proxime exprimit Blas arbitrii: ( 4 ) Fungitur namque suo ianitoris munere, sine sensu, & molestia. At non alias ac uterus, a conceptu, circumquaque Pylorus suum os inferum claudit, proprio Blas motiuo: Nam alioqui si iusto diutius, Pylorus claudatur; siquidem irruente externo concitante, ad clausuram, uel apertionem, possit nihilominus pro lubitu, aduersum ire, ut quantisper bene ualet Pylorus, moueatur ob fines legitimos, uel sibi saltem apparentes, adstringendum uel laxandum exitum. cum, quod sat digestum erat, non proin ulteriorem cesset tolerare digestiui fermenti uim, ideoque iusto plus coquitur. ( 8 ) Dumtamen homo inordinatus, contra istos fines praeuaricat, saepe Pylorus, ut solus digestionis moderator, hominem plectendo piare cogit. Non quidem quod chylus instaruitri, in fornace proinde excellentius coquatur, quo diutius; sed mora nimia alienetur & corrumpatur. At cum in isto Blas, quodammodo tanquam arbitrali possint esse defectus, non solum a causis occasionalibus: Quod dein difficultates plurimas, tam in stomacho quam suis uiciniis parere necesse est. uerum etiam in proprio principio motiuo amente adeo ut prae furore sese praepostere pandat aut claudat libere, instar uteri: Certe mirum est, haec a Scholis cum reliquis medendi initiis stetisse neglecta. Ueruntamen si Pylorus, minus exquisite claudatur, certe recens potus non potest non una cum pristinis suis cruditatibus, ferri in intestina, quibus sane cum non incumbat digestio stomachalis, suscepto sellis fermento, in alienam mutatur substantiam, uarias tandem in uenis infirmitates procreat. Potestas quaelibet, & potissimum motiua, facile extra uagatur, concita tam a causis contingentibus, quam proprio amentiae nutu, cum sint liberae ac uelut independentes, in cuius motiuae errore, Pylorus, plerumque ac facile cespitat. Quia itur ad secundam digestionem, omissa prima. ( 10 ) Sic nempetremores & iectigationes manuum, cordis palpitationes, deliquia, febres acutae, Tumores, Arthritidesque inspiratae prosiliunt. Sic uini acor, nondum prima digestionis maturitate correctus, uenis alienus, cum sibi innata aqua uitae, uenarum proprium alimentum secum degenerare facit, paritque anonymus & incognitus hospes insolitas & incognitas infirmitates. Quemadmodum uterus non aliunde conquassatus, se praecipitat, adscendit, uel furiosus in latera sese torquet, guttur gulam, imo & neruos arbitrio inseruientes, contra officium alienat, stringit, pandit, contrahit motusque atroces subinde exhibet, magicis uix, absimiles, quatenus excentricum Blas motiuum, diuersas tempestatum scenas, est excitando. Perinde fere, si chylus bene maturus, in Duodenum elabatur, eodemque instanti nouus ingeritur uictus superne; Haecque a Medentibus attendenda sunt sedulo, ut quoties occasione lacessentis, Pylorus aberrat a scopis; confestim causae remotioni studeat. certum esto, Pylorum bene constitutum statim claudi, nondum plane dimissa priore sarcina. At si proprii Blas errore uelut furore, Pylorus exorbitat, cogitet, sibi cum potestatibus excentricis, & non cum materia dimicandum: Pars ergo chyli detenta corrumpitur, plus iusto acescit, nouumque uictum fermento praematuro contaminat. minimeque euacuantibus esse fidendum. Fitque totus exoticus, nisi ante exactam coctionem, a Pyloro proscribatur, qui uarias orexes, tormina, atque Diarrhoeas est excitando. ( 9 ) Cogitemus enim, in statu temperato, hominem mediocriter pastum, Pylorum eius adaequate clausum, ne quid suis e rimis stillet; Error itaque Pylori, siue proprius sit, uel ab inordinatione concitatus, multas causat difficultates. tandemque absoluta digestione, Pylorum sese pandere; Certe nec hoc fit, ab exotica chyli qualitate stimulante; Quod autem illabente nouo uictu, statim claudatur Pylorus, patet; Alias namque nouus cibus ac crudus, una cum chylo elaberetur, qui in excremento appareret, tanquam ab affectu coeliaco partus. sed quia gnarus est Pylorus, rerum agendarum in stomacho, ideoque censendus est moderator digestionis, apud quem nempe sunt fines regiminis, & claues custodiuntur. Quod alioquin in uoraribus pueris quandoque spectatur, nondum Pyloro sat potenti, ad suos fines obtinendos. Amaricant autem ista plerumque, cum quia iterato fellis fermentum, idque exorbitans, ac indignatum tolerarunt, tum etiam, quod praeter consuetum sursum rapiantur in alienam messem, ubi corrumpuntur in excrementum, insignitum qualitate fermenti, quod immediate hausit. Chylus ergo, ibidem fit felleus, & amarus. ( 14 ) Caeterum hoc loco cum admiratione Scholas intueor, praescribere cibos facilioris digestionis, praemittendos iis, qui durioris sunt cocturae, immemores suae doctrinae, perhibentis, contenta omnia stomachi, uerti in chylum uniuocum: Conqueruntur itaque debiliores stomachi, sibi oboriri magnas aciditates, quas mane, cum hesterno uictu, eiiciunt, uel noctu, cum praecedentis meridiei chylo, ciborumque ultimorum quisquiliis. ( 11 ) Porro ad pleniorem horum cognitionem, repetendum, quod uenarum stomachi non sit, chylum in stomacho detentum ad se sugere; Pylorum uero, sic uel ab initio claudi, ut ne quicquam, uel guttatenus, sinat elabi, ante peractam digestionem. quod item uomitus clauso Pyloro fiat, totaque longitudo stomachi, ab inferis sursum, ad orificium contrahatur. Quod denique hic motus a Pyloro fiat, qui si aperiretur, minori certe molestia stomachum exoneraret: Coctionem denique, fieri ab indesinenti calore stomachi, adeoque hactenus etiam continuatam a principio digestionem incipere, nec unquam feriari, quamdiu eius Uulcanus calor perseuerat. Sed cum non se aperiat, censet sanitati esse inconueniens, inferne istas feces dimitti. A deoque rector digestionis mihi uisus. Singula autem contentorum, recipere istum calorem digestiuum, per modum recipientis. Dupliciter autem iste uomitus contingit. Scilicet proprio Pylori Blas. Atqui tum est indolens. Alter uero fit ab lacessentibus; Qua nempe doctrina stante, cum omnia reducantur in liquidum chylum, & exquisite in unica olla stomachi, permisceantur: atque ille, etsi quoque per Pylorum fiat, non tamen proprio nutu. Ideo etiam est molestus, & anxius. ( 12 ) Saltem non fit uomitus, nisi clauso Pyloro: Alioquin in Duodenum decideret, quod uomitu expellitur. sequitur, in pastu, praemittenda, quae durioris sunt digestionis, eo quod tanto longiori caloris spatio coquantur. ( 15 ) Sorbilia ( inquiunt Scholae ) & promtioris coctionis, si postremo sumantur, putrerent, si metam ultimam exspectent duriorum assumtorum. Quasi uis digestiua, esset putredinis parens: Cum enim proprio Pylori motu, uomitus fit, primo uomitu totum abscedit, quicquid sibi obesse iudicat. nec fieret commistio comestorum uel conuersio, in chylum fluidum? Sin autem lacessatur Pylorus, repetito uomitu, eiiciuntur alia, quam quae primo uomitu prodierunt. sed per fundos secreta iacerent, quae sunt buccellatim assumta. Flaua nempe uitellina, dein, quae magis diaphana flauedine instar olei seminum rapi, sequuntur, creditaque fellea, propter amarorem: Quasi, inquam, Pylorus se aperiret per statas periodos, siue uices, ut ordo seruetur in dimittendo chylum, qui fuit accipiendis cibis. Quae si crediderint Scholae possibilia, saltem Pylorus, maiori polleret discretione, prioritates ciborum obseruando, quam quod Scholae tam ignauiter eius munus negligerent. Caeterum clausura Orificii, non conducit digestioni, nec regit appetitum. atque tandem subinde coerulea, & uiridia, quae assumtis truculentioribus pharmacis, mox ab initio ueniunt. ( 13 ) Fuit heic Pylorus apertus, inter primum, & sequentes uomitus, adeo ut quicquid in ieiuno, & uiciniis latitat, sursum Pylorus ad se uellat, quo uelut impressam a pharmaco notam, eluat. Pylorus autem utrique imperat. Quia satietas sufficiens quidem adest plerumque: attamen insuper adhuc edimus, & bibimus ex uitio. Ergo clausura Orificii, non ab appetitu, ut neque a saturitate est. Sin uero in morbis id consideretur, puta in febri, ubi nullus est appetitus, etiam nullus, erit defectus cruoris. At si quotidie tot unciae cruoris suppeditentur, quot consumtae sint, cuius consumtionis fames indicium esset: Uerum taedia, nauseae, & auersio a carnibus, mox incipiunt a febribus, ortuque morborum stomachi, habentque orificium clausum. ( 16 ) Ergo orificium nec clauditur ob satietatem, nec obconcoctionis necessitatem, ut neque continenter aperitur propter appetitum: Ergo in febri uel non est consumtio cruoris, uel fames non est sensus consumti cruoris. si nempe claudatur citra appetitum, satietatem, & concoctionem: Sin autem cruor in febri quoque absumatur, frustra erit phlebotomia. & apertum maneat, post saturitatem inter coquendum. Ructus namque eduntur mane, ieiuno, uacuo, & appetente stomacho: ructus tamen, orificii clausuram denunciat. ( 20 ) In omnem saltem euentum, post biduum, triduumue, a febri, iam tantundem cruoris erit consumtum ( cum plus febris consumat & extenuet, quam recta ualetudo ) quantum plethora ( phlebotomiae unica indicatrix ) depleri iuberet. Clauditur denique orificium in iis, qui longa pressi inedia, languent, & qui diuturna abstinentia a cibis infirmi suerunt. Quibus perdifficilis, anxia, dolensque est orificii reclusio. Et per consequens, positis thesibus famis, phlebotomia frustranea ubique erit. Si itaque a fame, appetitu, satietate, & coctione, orificium non necessario claudatur, ergo orificii clausura uel apertio, non respicit coctione famulantium facultatum necessitates: sed orificium potissimum inseruit, ne decumbenti chylus in fauces regurgitet. Supponunt namque Scholae, cruorem a uena caua, dispensari in minores, ( quasi uena esset dispensatrix, & non esset differentia inter ipsum uas & dispensatorem, siue uim proportionaliter dispensantem ) ac tandem in exiguos ramulos, per quos, in habitum dispergatur ultimo. Unde inprimis liquet, augustius esse Pylori, quam orificii ministerium. Atque ideo ex solo sensu inediae, sugere ramulos postremos uenarum, maiorem truncum, hunc uero deinceps sugere uenas stomachi, & mesenterii. Unde tandem famem, & sitim sentiri. ( 17 ) Siquidem est rector totius oeconomiae stomachicae, usque in ultimum intestinorum gyrum. Quo posito, inprimis quorum uenae turgent, nulla fame premerentur, aut siti: deinde, non esset suctus illius sensus, nisi prius uenae maiores sint depletae. In qua siquidem, cum fellis operatio perficitur, proinde quoque fel, Pyloro superstrui, & incumbere debuit. ( 18 ) Quorum amborum, si non plenus sit consensus, oriuntur diarrhoeae, tormina. Repugnat itidem tertio, haec thesis, doctrinae Scholarum, docentium, stomachum, sibi tantum coquere primario; secundario autem, siue per accidens, pro toto corpore: ut stomachus communi philautiae subsit. Dysenteriae, haemorthoides, atque uaria abdominis clades. ( 19 ) Erroneum quoque est in Galeno, suisque modernis Scholis, nos tantum esurite, & sitire, ob cruoris penuriam, adeoque tot uncias cruoris debere repleri, quot deplentur. Nam eo dato, stomachus non coquet, non appetet, esurietque pro corpore: sed tantum pro se: ergo neque ut penuriam uenarum suppleat, sentiet. Sed uenae primario sitient, ac esurient: stomachus tantum per accidens: nec pro se: sed propter uenas. Inprimis si istud perpetuum, eligant ergo Scholae, nimirum, uel se facere uanas carnificinas in uenae sectione, uel appetitum non excitari ex suctu uenarum, defectum cruoris accusantium. Quod inprimis sub ualetudine est indubium: Ignorantia enim ueri, Scholas ubique praecipites fecit. nam si ob carentiam cruoris, fames sit: Non nouerunt inquam, famem a Splene, in stomachum inspirari: ergo male instituitur phlebotomia in cruoris penuria. Splenem nempe, nouisse rerum agendarum scopum, ut uiscus regendis decoctionibus princeps: ut qui antea ianitor soli detentioni & expulsioni putabatur dicatus, cogitet de attrahendis noxiis. ideoque appetitibus praefectus, effectiue, eui tamen Pylorus assistit, Rector & Exsecutor. Pylorus nempe, adhuc placitum habet, Blas liberum, aperiendi se, uel claudendi. Quae tametsi ui communiaccidant, qua cuncta semel proscripta, characterem hostilem induunt, & inde mox deteriorantur: attamen furente Blas Pylori ad stomachum, inuerso ordine trahuntur. Deprehendi saltem in hoc, quod Pylorus, nedum appetitus nauseae, uomitusque causa sit: sed etiam cholerae, dysenteriae, diarrhoeae, patrator unicus: Quod sub sanitate mouetur, ob cognitionem finium, cognitorum stomacho propter quos coctio, & appetitus creantur a Splene, tanquam Pylorus, conscius sit secretorum finium Splenis. In aduersa autem ualetudine aperit se Pylorus, clauditque praepostere, atque inuerso ordine, tanquam surore percitus symptomatico. paruoque saepe adhibito remedio furorem Pylori sedari, praefatasque clades corrigi expertus sum. Dolendum sane a Schoiis, nil quicquam hactenus de hisce pensitatum: totumque illarum subsidium in enemate, positum; nec ad nidum mali itum esse. Enimuero enturus uillam, obambulabam cum insigni appetitu, tum fortuito distorsi pedem, lapsus sum, rigor statim obuenit, cum nausea, uomitu, & suffocato edendi priore appetitu: Dumtaxat ad transitum producti, se conuerterunt instar canis, proiectum lapidem mordentis. mox uero distortum pedem, ac semidissocatum reposui: atque eodem instanti, redditus est mihi appetitus pristinus, cessataque est nausea. ( 21 ) Erat nempe orificium apertum, tam in appetitu quam in nausca; Uidi namque iuuenem, optime ualentem & insigni appetitu fretum, mane aliquot recentia mora matura, bene elota comedisse, cum pane butyrato, moxque inde sensisse, suaue in stomacho oblectamentum refrigerii. Pylorum uero clausum habui in appetitu & mox in nausea apertum, & iterum in uomitu clausum. Nam ut dixi, uomitus non fit nisi clauso & sursum inuerso Pyloro: Dein consternato forte, inde a semihora appetitu cum dolore colico incidit in diarrhoeam, habueratque indies forte 70 secessus, coloris lactei. Statim enim a Medentibus exhibita restringentia cordialia tam intus quam extra. In singultu uero, fit inuersio ipsius stomachi sursum, quae proinde a praefata inuersione Pylori uomiturientis longe diuersa est. Quod autem ista sic se habuerint, patet: Nimirum succus cydoniorum cum confectionibus alkermes, diarrhodonis de Spodio exhilarantibus, diahiacinti atque similibus. quoniam cum stomachus sub insigni fame, non haberet quod uomeret, cibi auidus, Pylorus consensu suo, se illico clausit. Interim plurima enemata, e sero lactis chalibeato, paribusque quisquiliis iniecta, & frustra omnia. Qui rursus, uelut ex distorsione ligamentorum pedis, uelut furibundus se pandit, & sordes ab duodeno ad se uocauit. Tandem & opiata aliis adnexa sunt, risitque natura doctam ignorantiam ac ludicra tentamina, doluit uero aeger uana remedia. ( 22 ) Ac tandem in supremum uitae discrimen constitutum sanauit Dominus. Etenim sub uomitu, ut conceptam saburram expelleret, clausit se Pylorus, iterumque sese aperuisset, ad nouam sordium accumulationem, nisi restituta dissocatiuncula, furor Pylori sopitus fuisset. Exhibui nimirum, bina ouorum uitella dura, aceto rosaceo temperata. Cum clausura ergo Pylori, si mox sublatus appetitus rediit, quis non uidet appetitum a Splene suppeditatum, gubernari a Pyloro? Pylori uitio diarrhoeam obortam fuisse, testantur deiecta appetentia, & assumtis uitellis restitutio appetitus. Dixi, Pylorum, e Duodeno, sursum sordes in stomachum rapere; Sensit namque apertum iuuamen medela adhuc intra stomachum detentam. ( 26 ) De siti similiter, obseruaui saepe febrientes siticulosos, potum iterum, cum eius quadruplo, euomuisse. Non ergo sitis ob defectum humidi necessario: neque etiam ob penuriam sanguinis. Memini quoque frixis equorum ungulis in butyro, iisdem dein pulueratis, sedatum fuisse frequenter Pylori furorem, stetisse dysenterias, atque medelae benignitatem sensisse, olido illo remedio adhuc intra stomachum detento. Sin autem ungula iumenti lasciuientis luxuria sit: Ut eedem uenae eadem de causa nunc famis, nuncque sitis causae sint, & nunciae defectus cruoris, imo subinde utriusque simul, tam famis quam sitis. dysentericis certam perniciem allatura dicitur. Sed uiscus fermentum stomacho inspirans, famem & sitim concitat. Pylorus ergo, Rector clausurae digestionis & appetitus in stomacho: In febribus enim alkali satur causa febrilis, hinc nec cessat sitis, licet potu proprio stomachus affluat: etiam gubernat per longum intestinorum iter, tam contenta quam uenarum uicinarum exorbitationes. etenim nec ad istud alcali potus peruenit. Sic nempe salsa, piperataque, sitim parant, non aliter atque alcalia putrida; eo quod excludant acidum e stomacho fermentum. Testantur namque, ciborum excrementorumque indigestiones, corruptiones, celeresque transitus, indignationem solius Pylori, a remediis confirmatam. Quatenus sal impedit resolutionem, & transmutationem cibi, id est, introitum fermenti digestiui a Splene spirati. ( 23 ) Sic enim hesterna crapula, non tam noctu quam mane, uacuo cibis stomacho, uertigines suscitat, cessantque illae plerumque mox assumto ientaculo. Sic quantitas potus meracioris, piperata, dura & indigestibilia, siticulosa sunt: Eo quod tum Pylorus patet & sorde obsitus: non enim quia calida, & sicca sunt, in mediis undis, stomacho detentis: sed quia resistunt praedicto Lienis fermento. ac dein se clausit aduentu ientaculi, priorisque incommodiuelut obliuiscitur. ( 24 ) Gallus noster biennio furfures & auenam mane pro more esitat: Acida uero, ex opposito quatenus fermento Splenis uicina sitim solantur. Sitis ergo in similibus, non ob defectum humidi nutritiui: sub uesperum uero recusat cubare consuetis baculis, humi cubat ac cibum sequenti mane auersatur: uertiginosus lateratim decurrit ac retro saepe concidit. sed ob impeditum lienis fermentum, quod tandem longiori somno superans praefatas difficultates; tollit somnus ideo sitim. Tandem cristam atque frontem durius in terram quatit, moriturque ante meridiem. Sitis etiam in febribus oritur propter nidorosa putrida, coagulataque; Per dissectionem uero, reperti sunt aliquot minores silices, non quidem in priore sacco, siue stomacho: non autem quod appetatur humidum nutritiuum, & refrigerans ( ut putant: sed in interiore atque uero stomacho. ) sed resolutiuum nocui. Maior autem silex Pylorum clause rat, qui silice minor spem transeundi obtruncarat. Adeoque non tam nutrimentum indicat & exposcit quam remedium. Etenim nec ulla alia causa tantae uertiginis, ac insolitae mortis reperta fuit: Ideoque nec sitis cessat per potum nisi hic medium attulerit capessendo fermento consymbolum. nisi quod Pylorus, quia ui & se inuito, clausus loco coctionis, porraceum liquorem supra silicem maiorem confecerat. Cum ergo Pylorus coctionis sit Rector, & sitis non minus moderator, quam appetitus, tam cibi quam potus erunt sensationes quoque eiusdem Rectoris, fines digestionum distinguentis. ( 25 ) Qui sane non e felle uenisse, eo potuit, cum e felle per duodenum, intra stomachum felli aduenienti silex transitum praeclusisset. Ergo uiridis porraceusque ille liquor natus est in stomacho, uitio occlusi Pylori. Deplumaui pectus macilentissimum, & nouacula priorem siue membranaceum stomachum; quaedam uetula aperuit. ( 27 ) Initiis nempe Tertianarum, copiosus uomitus flaui excrementi, simul cum multa siti infestat, illaque duo concurrunt cum clausura Pylori furentis, atque hactenus loco cremoris acidi fabricat flauum uel aeruginosum istud, quod in stomacho Galli detentum, mortem causauit. Inueni autem, quod deglutiuisset globulum ex crystallo rupea. Quatuor insuper historias addam, quae energiam Pylori, in actione regiminis confirmabunt. Mulier autem illa, filo suit stomachum rursus, ac deinde plena ualetudine superuixit. 4. Uxorius frater, Mechliniae sorte per octiduum male se habuerat e conuiuio solenni & crapuloso. Medicus urbis autem illi offert uomitorium, uomuit inde bis quotidie. ( 28 ) Adeoque scripserat pridie, se Mechlinia, postridie Bruxellam ad nos uenturum. Famulorum meorum unus, circa distillationem acerrimo igne carbonum fossilium, uitrum ludendo liquauit, aliquot uasa formans, fragmenta & uasa ipsa opaca erant & alba e uitro uiridi, & mearum distillationum quisquiliis. Fragmenta autem nouorum uasorum suorum, in angulum areae proiecta, Gallinae uorauerant delusae in albedine uitri. Ocreatus itaque & itineri iam accinctus sequenti die, ante meridiem extinctus est, postquam praecedenti sub nocte male se habuisset, uomuissetque saepius ut ante, liquorem subnigrum siue cruorem illic corruptum. Bene ualebant, contigit autem a quindena inde, duas pinguiores, occisas pro mensa. Dissectum autem eius cadauer, nullum ostendit uitium, praeterquam quod in stomacho liquamen subnigrum fluctuaret clauso Pyloro. 2. Inuenta uero fuisse in priore illarum stomacho praefata aliquot fragmenta, quae facile coniiciebantur multos dies ibidem haesisse. Puella triennis & nobilis, a medico Italo stentante, uomitorium febrifugum, paucula grana cuiusdam pulueris capit. Erant autem imminuta ( adeo cum uitrum non frangatur nisi punctatim ) tam lateraliter, quam iuxta angulos: fragmenta illa euaserant undequaque obtusa. ( 29. ) Notabilia enim huic mihi collegi. 1. Altera etiam filiola nobilis, idem sumpsit nondum bimatum excedens. Quod clauso Pyloro, semper uomeret frater meus. Utraque uero mox a sumtione uomuit, utrique enim oculus contortus dexter, totumque latus quasi obsessum Paralysi. Brachium quidem ex toto, crus uero non omnino. Siquidem & a morte reperiebatur foetidum istud liquamen in stomacho clauso, quod alias in intestinis absque notabili damno fuisset. 2. Maior enim tota garrula, oblesa tamen lingua; Quod clausura ista Pylori, furiosa esset: alioqui se pandisset, non ita nocuisset. 3. Minor uero sopore & uomitu, subinde interpellante, extinguntur ambae. Quod motus Pylori sint alterius Reipubl. quam caeteri omnes. Ad uocor ad utramque, & frustra aliqua tentaui. Forte enim quia sero etiam deficiente uita. Contracturae enim quaeuis cum morte cessant: non ita Pylori. 4. Aperitur autem utriusque cadauer. Quod in uomitorio, uis uenefica indignationem, & contracturam Pylori concitasset. Atque idem putidum liquamen stomacho detentum, occurrit homicidii causa, Pyloro, exacte clauso. 3. Non enim solum contrahebatur, sed e uenis stomachi prolicuit ciuentum laticem, qui illico ater & cadauerosus factus est. 5. Quod idem contigerit in duabus puellulis. 6. Quod Pylori indignatio Paralyses etiam pariat. 7. aeruginosus autem liquor necem. 8. Gallina, cum granum carpere uellet humi, retorsit collum ad latus, & carpendo, in gyrum per latus sinistrum uoluebatur, ac labescentibus genibus, singulo hordei sumto grano uel mica panis, in posticam partem, super caudam lapsa est. In Gallo sola pertinax praeclusio, a uespere uertigines fecerit. 9. Idque sic per octiduum forte durauerat, priusquam mihi denunciatum foret. Accurri ad insolitum spectaculum. Quod aeruginosus, uel ater liquor, fieret ab indignatione, & clausura Pylori. Fortius hoc probat Gallina, quae crystallum deglutiuerat, praeterquam nil aliud in priori stomacho repertum fuit. 10. Quod detentio uitri in stomacho cum sanitate persisteret; Non autem a detentione corporis praeter naturam siue uitri. 13. quod uitrum paulatim consumeretur in stomacho Gallinarum. siquidem Pylorus non inde obstiparetur. 11. Quod uitrum facilioris sit digestionis crystallo rupea. 12. Tartari Historia. 1. Tractatum de quatuor ficticiis humoribus, hoc loco iungendum esse, pro operis integritate. 2. Idcirco & aeque perniciose hactenus erratum, tam in doctrina, cognitione, subscriptione causarum morbificarum, quam in deuiis consequenter remediis, horumque directionibus & applicationibus uniuersis. Idque cum libro peculari iam a me sit praestitum, anno 1644. Post qualitatem abiectam intemperiem elementalem, etiam dein agendum de Tartaro, ac tribus primis chymicorum. 3. Ortus & uita Paracelsi. 4. Is Tartarum, primus in uerbum introduxit. 5. Cessit infeliciter lucta Humoristis cum Paracelso. 6. Usi sunt deinceps remediis mutuaris, a seruis nostris fugitiuis. 7. Humores comutuere dudum, quos ego tandem nunquam in natura fuisse, demonstraui, libro particulari. 8. Impresso Coloniae apud lodocum Calchouen, directo in prodromum huius operis ac iuxta eundem ediderim alios duos, de Lithyasi nimirum atque tumulum Pestis, quibus ostendi, hactenus in Scholis ignorari causas illorum morborum. Igitur hic id attestatum fuisse sat est. Quanquam libri isti, pro operis integritate huc transferendi sint. Epiteme eorum, quae Paracelsus sparsim de Tartaro scripsit. ( 1 ) Decere mihi uisum, physicalia praemittere in ordine ad rem medicam; utpote qui cognitionem naturae totius non nisi pro humana spectare ualetudine semper existimauerim. Itaque causae & essentiae morborum, in hodiernum usque diem, a Scholis stetere neglectae, neglectique proin magis infirmis remediis iustis destituti. ( 2 ) Nunc demum, quia Paracelsus nuper est ausus, causam generalem paene omnium morborum in Tartarum relegare; Ac quanquam primus Paracelsus id temere satisfecerit: Igitur tractaui de elementis dumtaxat, quo abigam Scholarum figmenta, de compositione quatuor elementorum in uno quolibet corpore, quod mistum reputatur hactenus. Ostendam inquam non esse mistiones eorundem, nec luctas, nec intemperies, aut complexiones: incertus tamen, & inconstans mansit, an potius tria ( quae suo iure uocauit, tria rerum cunctarum corporalium principia ) Salem scilicet, sulfur, & Mercurium, in generalem cunctorum morborum causam quam suum adductum Tartarum, statueret. prout nec morborum catalogum, ex fictis temperiebus qualitatum elementariarum cum ueritate stare posse. Id est. Ideoque utramque assertionum praefatarum adhuc litigare reliquerit: Scholas hactenus nescire causas morborum, quos paene omnes eiusmodi qualitatibus inscripsere. attamen Medentum illustriores hodie se Tartaro dedere. Idem porro nunc superest labos mihi, defictis quatuor falsisque humoribus, horumque deuiis corruptionibus scribendum erat, atque ostendendum, nunquam fuisse eiusmodi humores in natura: Quapropter cum nec in neutro hodie sit, ueritas causarum & remediorum morbosorum, operae pretium ac pro bono proximi, duxi, utrumque Paracelsi errorem e Scholis euerrere & auerruncare. Ut medentes, qui iam dum in Tartari doctrinam inclinant, tandem ablegatis erroribus cunctis, sese ad ueram morborum atque remediorum cognitionem recipiant, atque Gg 2 Utrumque nimirum sui inuenti opus ac multis anxietatibus grauatum. atque inde proximus emolumentum ( quod unice optaui ) recipiat. Rerum namque cognitio, iuxta iam a me tradita principia, per definitionem hauritur: Definitio uero e causarum notitia sumenda est. Interim ut sua quemque uoluptas trahit, iusto nimis compotationibus indulgens, coepit spernere cathedram, imo latinitatem; unde paene exciderat, ratusque est ueritatem dumtaxat Germanice loqui debere. Ideoque in tantis undique tenebris, & reimedicae inscitiis conabor posteros, imo & modernos Tyrones, saltem deducere in ueram morborum, atque remediorum scientiam. Itaque quanquam ingenio raro natus, tamen dono Azoth quam indagatione theoriae felicior. ( 4 ) Is, inquam, nobis Tartarum primus in omnium fere morborum causam obtrusit, accusauitque, cum nec in Scholis Ueterum, ut neque in suis tribus primis sibi sat confidendum perspiceret. Nam iamdudum spem amisi, seniores discere recusaturos, eo adducendos, tam prae ignauia assentiendi inuentis paganorum iam potatis & in alimentum conuersis ac laborandi circa fornaces: Cui patrono, hodiernae Scholae subscripsere. Ego quoque tanquam de reperto thesauro, mihi quandoque gratulatus totus consensi, donec Dominus me aliter instruxerit. quam uerecundia discendi a misello mehomuncione, Philosophorum postremo, ( 3 ) Pater Paracelsi, Equitum Teutonicorum Magistri nothus, in medicum triuialem euasit bibliotheca insigni diuitem. ( 5 ) Inprimis disputarunt Galeni & Paracelsi asseclae, an tartari & phlegmatis non essent eaedem res, puraque tantum synonyma. Qui filium Aureolum Philippum Theophrastum a Bombast, Spanheimensi Tritemio commisit. Unde arcanorum supellectile opulentus, ad opera Spagyrica sub Sigismundo Fuggero iuit. Non enim ibi Ueneri deditus, ( triuium nempe sus castrauerat ) non denique ignauiae, aut assentatione uitam suam triuit scientiae auidus. At tandem coagula stupentes, nec unico phlegmati tantam morborum cateruam audentes adscribere, doctiores Galenici tartarum admiserunt, & remediis, quae a seruis fugitiuis mendicarunt, uti coeperunt. ( 6 ) Quae etsi uenenosa omnia sordida & adulterata essent, sintque hodie adhuc magis; tamen cognitionem cum thecis inuenere, ut indies in usus depromta sint. Sub annum uigesimum namque uarias minerarum Germaniae fodinas inquirens, in Moscouiam tandem uenit, in cuius finitimis a Tartaris captus ad Chamum, Sanuchus noster deducitur. Inde cum Principe Chami filio Constantinopolim ablegatur. Tandem circa annum aetatis 28. lapide potitus chrysopoeio sibi donato. Cuius ergo Basilaeam diuertit, ubi cum iam multis morborum sanationibus clarus esset, cathedram Medico philosophicam obtinuit, ut laboribus Spagyricis se totum daret. Saltem oborto Tartaro, humores penes emunctiora ingenia, propemodum defecere. ( 7 ) Itaque medentum ignominia ex infelicitate curandi, retrospicere ad chymica remedia suasit, neglectisque artis suae fundamentis, indifferenter tam remediis istis chymicis ac miserrimis uenenis, quam quae describunt illorum dispensatoria, uti promiscue coeptum est, tam ad deliniendos ardores, quam abradenda phlegmata stomachi; adeo ut ignauia remediorum & theorematum Galeni perspecta, paulatim deflectant Galenistae ad tartaros. Equidem ut lapis chrysopoeius animum suum erexit, uiditque augustam medentum supellectilem, uagosque eorundem errores, iam dudum in principatum medendi aspirauerat. Docuit nimirum Basilaee toto triennio, exposuitque librum de Tartaro, itemque de gradibus & compositionibus. Ex multis itaque libris, quos Paracelsus de Tartaris scribit, in breue syrma contraham quae legi. ( 8 ) Natura primum uirgo uenusta a peccato polluta est; In eo uero Tartarus, ab humanis ciborum excrementis, distat, quod haec putrescant: ille uero coaguletur. non quidem suo neque idcirco ipsi in supplicium, sed cum in ingrati usum creata esset, uelut incolae culpa fuit inquinata, ut saltem defectu naturae, reatum aliquatenus piaret. Felix ergo solus ille stomachus, & iecur, quae Tartari quisquilias a putidis excrementis, in limine, ablegare norunt. Poenituit quodammodo Creatorem, quod naturam inobedienti parere iussisset. Ut ab antiquo hoste tartareo, hae nobis spinae sunt procuratae: Itaque statuit, quod terra deinceps tribulos atque spinas produceret; sub quorum allegoria Tartatorum maledictio & ortus nobis designantur. Ita lapis, cadorum uini spondilibus adhaerens, propter manifestam sui praerogatiuam, caeteris succorum coaguiabilium classibus dans nomen, Tartarus dicitur. Materia nimirum illorum, quae nos pungerent quam acerrime. Uino siquidem, in uase, quaqua uersus lapidoso cortice incrustatur, qui est Tartarus, a faece diuersus. Terrae nempe progeniem uerba referunt cuius usu nobis tandem morbos incorporari significant. Haec namque ad fundum decidit, coaguli nescia, ille uero circumquaque distentus, uas loricat, & a putredine aeternum intus praeseruat. Primo enim, cum cibis ac potibus proditorie hostes Tartari intrant, penetrant in profundum, commiscentur radicaliter & clauduntur sigillo occulto. Itaque sese, uel a puro alimento intus separant aliqui statim: Hospes ille caeterum, per alimenta, aduena, uocatur Tartarus peregrinus, ad distinctionem illius, qui intra nos, lege microcosmica, concrescit spectaculo fatali. alii uero una cum alimento manent, quo absumto, superstites coagulantur sub forma mucilaginis, luti siue boli, arenae demum siue lapidis. Quae tum nedum incapacia, ut recipiant uitae spiraculum: Etenim quo uiolentum aliquod in nos irruit, eo ipso humores alimentares uita destituti, hostiles euadunt, coagulantur, & cruoris Tartarus dicuntur. uerum insuper seruantia agrestem spinam, euasere omnium morborum causae intimae proximae, calamitatis mortalium nutrices quotidianae. Unde apostemata, oppilationes atque calamitates caeterae, iuxta iuuatam cuiusque Tartari proprietatem ac uoluptatem. Adeoque Tartarus ab ore, usque in ultimas oras harundinum se insinuans, omnium quoque morborum est causa principalis. Etenim simul atque sanguis, in substantiam aliti est conuersus & consumtus deinde, remanet saepe haec spinarum proles, exotica sane coagulatione, si non quoque acrimoniis inepta. Haec sunt quae de Tartaro, ex Paracelso sparsim in unum colligere potui. Indurescit enim quotidie magis, & mille hostilitatibus suum hospitium maculat. Tartari Uini Historia. 1. Piscatio Balenae. 2. Primus error Paracelsi. 14. Spiritus uini deprimitur ad centrum uasis propter frigus. 3. Totaliter differt uini Tartarus, a coagulato recremento in morbis. 15. Acetum qui distet a uino. 4. Alia temeritus eiusdem. 16. Uinum in uasis superficie, cur minus bonum. 5. Modus fiendi Tartari in cadis. 6. Cur tartarus non incriistetur super faecem fundi. 17. A tartaro distinguuntur uina. 18. Cur se affiget uasis. 7. Coagulatur in affigendo. 8. Tartarus, nec uinum est, nec eius fex. 19. Probantur praecedentia. 9. Error axiomatis chymici. 10. Cur alkali e uino uel Tartaro, Tartarum dissoluat. 20. Fex uini, pro parte, est materia ad Tartarum. 21. Coagulati uinam in Tartaro, non est par historia, cum excrementorum in nobis coagulatorum. 11. Quam male quadret Tartarus nostris coagulatis. 22. Differentia Tartari & Duelech. 12. Tartarus non est prorsus aut uere recrementum uini. 13. Tartarus est inter sales coagulatos, non inter lapides, ut nec inter excrementa. Ante¬ Gg 3 Itaque in cellariis frigidis, uini spiritus prae frigore ad uini penetrale recurrit, seseque abdit. ( 4 ) Uinum ergo, in cortice circumcirca quia frigus uas uerberat, minus spiritus habet quam in sui interioribus. Unde consequens, quod uti uini spiritus defectu, uina insolata acescunt: ita quoque proportionaliter, uini extimus cortex, in frigore penus, sit acidior, quam in suis centralibus. Antequam reiecero necessitatem, quam sibi Paracelsus finxit ad constituendum Tartarum, in omni alimento, pro causarum morbificarum inuentione, utque commenti istius uanitas manifesta fiat, iuuerit ante omnia modum exponere, quo Tartarus modo, in uino subnascitur, siquidem ( prout credi coeptum est ) inde morborum causae omnes, familiam stabiliant atque nomen desumant. ( 5 ) Itaque dum musta in penum sunt allata, & dum deferbuerunt, mox spiritus illorum intro fugit, uitans frigora, atque ideo uini cortex, iam parum factus quoque acidulus, incipit agere, super faecem, turbido adhuc uino innatantem. Impossibile est siquidem aciditatem ullam esse, quin reperto sibi proportionato obiecto, etiam confestim non operetur in illud. Haec nimirum est naturalium lex & necessitas. Per exemplum. Cantabi, quos Bascones uocant, priusquam nostris associarentur Batauis, in uenatum Balenae, saepe sub Groenlandia ( quae hodie defecisse putatur ) subter Syrtes ( Atalayas uocant ) frigore praeuenti, uina cocta, alias sat generosa, habebant conglaciata. ( 1 ) Circulis ideo a cado ademtis, nudam uini glaciem, forma uasis pristini, sub dio exposuerunt. Ut unica deinceps nocte, residuum penitus congelaretur. Acetum, utcunque flaccidum, si reperiat lapidem Cancrorum, non potest se continere, quin confestim non operetur ad illius dissolutionem, commutetque in liquorem diaphanum. ( 2 ) Quo facto, glaciem terebrabant, ac circa glaciei centrum occurrebat liquor colore Amethysti, uini merus spiritus & igneus uitalisque liquor glaciari nescius. ( 6 ) Acidum ergo in uino, iam saturatum faecula, & sua actiuitale iam exutum, adcoagulandum se inclinat. Non potest autem coagulari, in mediis undis odore sed parietis fermentante, opus habet, quo uelut putrescat. Glaciem itaque uini liquatam igni bibebant, reddito sibi liquoris illius, uitalis tantillo. Ergo coagulatio fit ad uasis latera, quibus se affigit. Iuxta tritum Chymiae axioma: Historia eo fine adducta, quo constet spiritum in uino, naturaliter fugere a frigore, seseque e proprio domicilio, ad centrum uini sensim recipere. " Omnis spiritus dissoluens, eadem actione qua corpora dissoluit, coagulatur. " Acidius ergo uinum, in sui cortice, faecem dissoluit: Contra uero, uina insolantur ut acescunt, auolatque spiritus uini & relinquit insolatum post se sui cadauer acetum. ( 3 ) At cum sit longe optatius, spiritum in uini centrum concedere, quam euolando euanescere; quia mox sal acidus, dissolyentis spiritus acidi simul cum dissoluta fece coagulatur, apponitque se, uicinari uasis lateri siue concauo. Idque ne ambo ( dissoluens nempe & dissolutum ) a coagulando impediantur: Ideo necessitas, in uinorum conseruationem, frigida, atque profunda cellaria inueniri fecit. sed saltem altero latere, a liquore non circumdetur. Austriaca quidem, continuo uelut fermenti aestu operantia, uiscida sunt. Hinc namque Uiennae Cellaria, centum non minus gradibus plerumque profundantur. Hispanica uina idem tolerarent, nisi admisto gypso cautio adhibeatur, dum sub torculari premuntur, quod Hiesso, uocant. Affigitur ergo, noua coagulationis proles Tartarus. ( 7 ) Intellige etiam priusquam coaguletur, nondum esse coagulatum, atque ideo acidulum istud uinum, faece iam a se dissoluta, in instanti antequam coaguletur, uas arripit, seseque ibi propria coaguli colla, affigit, & agglutinat. Alias sideret ad fundum. Quae cuncta sane nostris coagulatis male quadrant. Hoc ipsum uini est Tartarus, de quo noster sermo. Quaeque tamen per tartari similem identitatem, in alimentis singulis, uinolento commento intrusa sunt. ( 8 ) Haec sic se habere, probat acetum ipsum; Denique & istud uiolentum. Insolatum enim uinum, & calefacto per solem uase, nunquam acetum, tartarum in uase habet. ( 12 ) Quod tartarus non sit uini excrementum, nisi prouna parte, quae est fex soluta; Est tamen eadem materia, solo frigore, uel calore differens. quod sane Paracelsum quoque non latuit. Illic quidem cum tartaro, heic uero absque illo. ( 9 ) Inprimis notabile ex praediductis elucet, quod Chymiae praefata Maxima in eo erret, quod dissolutionem corporis, simul cum coagulatione spiritus, eadem numero actione, fieri uelit. Qui subinde uini tartarum, longe supra uinum extollit, ceu maiorum uirtutum haeredem. ( 13 ) Quocirca male accommodat tartarum uini, per identitatem entis, & formationis, cum tartaris morbosis, quos excrementum, imo maledictionem e tribulis, & spinis consurgentem, siue hospitatum ens Cacedonium, in puro Saphyrico ente rerum, uocat. Etenim si non intercederent diuersa motuum momenta, ipsum coagulatum non adhaereret tenaciter cado agglutinatum, quasi ex liquato, ibidem foret affusum: Tartarus ergo uini, etsi quis esset alius, in morborum materiam crectus, male simul consonarent, etiam iuxta Paracelsi mentem, sumendo morbosos tartaros. sed si coagularetur in ipso motu dissolutionis, decideret ad fundum, specie coagulati, non autem lateribus adhaereret. ( 10 ) Uice uersa autem in regione faecis non reperitur tartarus. Alterum, & maioris momenti notabile esto: Adeoque & morborum causam, non nisi impertinenter in tartarum retulit. quod prorsus impertinenter uini tartarus, ad similitudinem coagulatorum in nobis sit assumtus. ( 14 ) Cum non conueniant ullatenus in materia, efficienti, modo, causa coagulationum, in coaguli termino, obiecto, ut neque in principiis. Quare impertinenter tartari uini nomen, historia, modus, atque finis, in causas morbificas sunt introducta. Fientque ist haec manifesta, ubi tartari in cibis, atque potibus, commentum palam fecero. Saltem quod Tartarum uini attinet: Non enim arena aut calculus, elixando resoluuntur, prout alioqui tartarus uini. ( 15 ) Tota est ergo metaphorica, nominis, & proprietatis transsumtio, friuola, & audax asserendi temeritas, conspurcando omnia creata, maledicto, sic ut totum per totum, nil nisi tartari essent: is enim non est uino peregrinus aduena, exotica matre materia productus, contra aut praeter uinorum naturam: ut neque ad pianda scelera, a uino patrata, adiunctis in maledictionem. atque eo audacia est progressa, quod fingant tartarum, etiam in medullis, non tamen coagulabilem, quem nec uidit unquam Paracelsus: sed solo ausu asseruit. Tartarum iam fabricat non tartarum nec coagulabilem. Adeoque ut omne nedum coagulabile, & soliditatem habens; sed ut liquorosum quodlibet: Deinde nec coagulatur tartarus uini unquam, coagulo sibi proprio, ( quanquam alias Paracelsus sic ratus sit ) sed coagulatur tartarus, postquam aciditas dissolutiua uini, exantlata, & saturata est per faecem. id est, uniuersa creatura, nil nisi tartarus foret in peccati poenam destinatus. ( 11 ) Id est, Aciditate, a dissoluto contento superata, meditatur coagulationem facere: non quidem uerum efficere lapidem: Dum iam mustum deferbuit, dulcedinem amisit, & uini qualitates assumsit, fex tota in fundum cecidit: tuncque incipit transmutatio acidioris partis uini, in fecem agere. sed fictitium, utpote qui denuo in aqua feruida dissoluitur, tanquam sal acidus in liquore qui uulgo proin cremor tartari uocatur. Siquidem sensim, quod magis spiritu uini foecundum est, interiora petens, destituit superficiem cadi, hoc autem inde acescere incipiens, nec reperiens obiectum in quod agat sibi uicinum: Etenim ablata faece, cum illorum acidulum non reperiat obiectum quod dissoluat, manet uinum in pristino suo statu. ( 18 ) Non est tartarus ergo uinum aut fex amplius; sed ex ambobus constitutum neutrum. nisi tantum in fundo, illud ibidem sensim dissoluit, sit nimirum aciditas eius, sensim stabilitur magis. Quod autem sic se res habeat, patet, quod tartari plus dissoluatur in aquae pluuiae unciis decem, quam in uini unciis ducentis, utcunque bullitione agitetur. ( 19 ) Ob aciditatem uini nempe, qua tartarus coagulatus est. Atqui cum omne acidum corrodendo uelut ebulliat, hinc fit, quod cum acidum quod circa fundum est, super faeculam egerit, inde assurgat aliudque loco substituatur. ( 16 ) Lenta proinde est tartari generatio. Ac nequit ergo tartarus affigi in fundo, ob inquietudinem continuae ebullitionis illius. Denique unciae sex salis tartari, dissoluunt uncias septem crudi tartari, eo quod lixiuium salis istius combibat aciditatem tartari. ( 20 ) Quod autem tartarus constet faece uini & non ex solo uino, probant Typographi, qui uel faecem uini uel tartarum par sibi atramentum parant. Quapropter generosa, nec facile a fugiente spiritu destituta uina, non promte acescunt, nullumque aut paucum edant tartarum. Et utrumque horum distillando, eructat similem omnino odorem atque par oleum. ( 17 ) Annosa autem Rhenana, flacescunt quidem in gustus uinosi gratitudine, quatenus illorum acidum, in saece combibitum est; attamen fiunt stomachica, quippe quod illorum spiritus non sint absumti, ad saecum & aciditatis proportionem. Tartarus autem non dissoluitur in aqua frigida, eo quod fex uini in tartaro cingat salem sic, ut frigida nequeat penitius penetrando dissoluere. Rubea uero gallica, nisi faecem seruauerint, quamque ideo matrem siue nutricem aiunt, propriam tincturam dissoluunt, suaque aciditate eam combibunt: ( 21 ) Itaque cum natiuitas tartari non alibi consistat, nisi in succis uinosis, spiritu uini actualiter constantibus & leyiter acescentibus, propter fugam spiritus intro. atque ideo bima euadunt discolora, nisi ualde generosa. Cognoscant hinc Paracelsi Scholae, quam male quadret tartari speculatio, morbis etiam iis, quorum ergo est inuentus. Est siquidem uinorum tinctura quoddam corpus separabile. Generosa autem rubea, quia tardius acescunt, ad plures seruantur annos. Alba uero holigophora, nisi a faece sequestrentur, mox flaccescunt. Siquidem calculus noster, nullatenus aquis bullientibus soluitur. ( 22 ) Eo quod Tartarus potius inter sales, siue succos sale coagulatos, quam inter lapides sit annumerandus. Inuentio Tartari, In Morbis Temeraria. Per Metaphoram microcosmi, deceptus. 16. 1. Nullum morbum oriri a tartaro. 2. Insulsus Galenus circa Lithiasis materiam. 3. Occulta eius iactantia. 17. Par Aristotelis ausus. 18. Galenus in hoc saepe deceptus. 4. Microcosmi metaphoram distare a ueritate. 19. Putauit calculum in nobis, per elementum ignis indurari, in medio lotii. 5. Paracelsus non sat fisus inuenio tartari. 20. Aliquot eiusdem ignorantiae. 6. Duae eiusdem inscitiae demonstrantur. 21. Ortus morbi haereditarii. 22. Appellatur ad iudicem neutrum. 7. Inexcusabilis humoristarum torpor. 8. Utroque extremo erratum esse in Scholis. 23. Agrestis est Paracelsi Philosophia de Tartaro. 24. Explicatio dati. 9. Probatur error illius. 25. Incongruentiae Paracelsi. 26. Paracelsus accessit propinquius ad lapidum naturam. 10. Sed cespitando etiam lapsus. 11. Paracelsus ignarus formalis transmutationis rerum. 27. Recantat Paracelsus. 12. Prorupit eius temeritas, ex ambitione Monarchiae. 13. Stoliditas comes ambitionis. 14. Paracelsi nutans inconstantia. 15. sed saltem occasionaliter uitales seminum dispositiones promouere uel retardare in sui simplicitate, non autem quatenus combinarentur elementa. Pergit stolide. ( 1 ) Quandoquidem Tartarus ad calculi considerationem primitus in Medicinam intrauerit, tractatum de Lithiasi expediui, atque sub praelo, ostendi, Tartarum, a natura Lithiasis esse alienum. Nunc demum patefaciam nullum plane morbum e Tartaro oriri: Me sane sui laboris miseret, & quod sue credulitatis poenas luat omnis hactenus posteritas aegrotorum, quod Lithiasis causas nunquam excondigno sit mensus, aut a seipso semel petiuerit ( ut alias debebat ) antequam medendi methodum erigeret. sed eius meditationem, in morbis, esse frustraneam. ( 2 ) Cognouerat Galenus hominem in renibus & uesica, calculis & arenis grauari: nesciuit autem cui causae tantam in nobis duritiem ascriberet, tandem non reperi, quicquam condensari posse, excepta unico excremento, quod muccum dico, ille uero phlegma uel pituitam indigetat. Anima sic fit pedissequa suorum apperitum, " plausibilesque sibi fingit rationes iuxtaappetitum " perturbationis, quae illam loco dimouit ad consensum sui. ( 6 ) Idcirco peregrinus Iudex, ad rationes a nobis inuentas ad uocandus est, ne creduli nostra adoremus figmenta, & tanquam filioas memus ac pro iisdem contra aequum, ut parentes pignemus. ( 7 ) Ignis igitur, sit iste ludex, rationum trutina. Cumque deprehenderet, calculum in remotis, adeoque in ultimis exitus oris succrescere, eoque nil praeter suos humores accessum habere putaret; At sub Galeno nondum Pyrotechnia nota, sed inter synmistas, Pytagorae silentio sub sacramento occultabatur. Nunquam enim Galenus, uel rhodostagma uidit. audacter affirmauit, idem in lotio accidere, atque ideo calculum non aliunde, quam ex undo phlegmate posse constitui. ( 3 ) Quod quia aquae elemento, & proprietatibus aqueis insigniuit, ideo ad aquaeductis in nobis concrescere debuisse. ( 8 ) Igitur excusabilis esset in tanta cognitionum egestate, sua forte ambitio ad medendi principatum, si semel saltem muccaginem e naribus uel calculosa uesica manantem sub tepore nostri simillimo, coxisset in urina, uei per se, citra lotium exsiccasset. Arrisit ipsi inuentio, potissimum quod oblato in uesica calculo, continua mucci, simul cum urina esset excretio. Etenim reperisset haud dubie phlegma istud quod rebatur in nobis ad lapidis consistentiam indurari, nullo penitus gradu caloris, unquam aut uspiam lapidescere, muccaginem nullam ( nisi alias lapidis semine grauidam ) unquam indurari: ( 4 ) Cogitauit itaque ignem nostrum, unum quippe de quatuor elementis, quae in nostri constitutionem concurrere credebat, necessarium pro calculosae materiae induratione, & phlegma exsiccaturum, uel mediis in undis, cum alios praeter calorem & frigus, operatores in natura nesciret. sed in leuem tophum atque friabilem constringi, uel collae instar iterum resolui. ( 5 ) Non enim sciuit, quod uniuersa quandoque, ex nihilo orta essent: nunc demum, necessitata continuitate in natura, ex quadam seminum genealogia deinceps res quaeque profluerent; Sic enim oportuerat medicinae monarcham processisse, & non se ludibrio, posteritatis & emunctae naris coaetaneis, exposuisse, quod tam lurido contentus commento de morbis, de aegrorum aerumnis, uita & sanatione sua impleuisset ingentia uolumina. non autem casuali elementorum confluxu, superuenientisque caloris aut frigoris uirtute, tam affabre ornari potestatibus uitalibus. ( 9 ) Non equidem inficior, quin aliqua mucilago, subinde lapidescat: sed constans nego, id fieri, inquantum uiscida, aut muccida est: at dumtaxat, si semine petroso sit grauida. Neque considerauit eiusmodi qualitates primas ad summum & extremum, nil quicquam generare posse, aut contribuere ad nouum ens: Nam saxa friabiliora non puro diaphanoque liquore: sed lutoso, mucilaginosoque constant. Felicis, facilisque huius iubenti tanta porro fuit consecutio, ut inde sibi sponderet Monarchatum in medendo. ( 13 ) Uerum cum satis perspexisset elementa, complexiones & humores defecisse, nec morbis satisfacere, atque adeo nondum morbi ueram causam enotuisse in Scholis, quamque sibi cum tartaro enucleasse pollicebatur, tandem ut morborum causas stabiliret, asseruit cuncta solida aut merum esse tartarum, aut eundem pro magna sui parte, in nostri perniciem continere. Quapropter Galeni doctrina muccida tota ac pituitosa, seminatain petra exaruit, sterilis sine spica & fructu mansit in Scholis, ibidemque sub Cathedra aegrotauit, & iamiam mox discussa in puluerem, friabilis euanescet. Quasi immensa Bonitas, in creationis obiecto, morbi & morbis nostris, sollicita saltem inhiasset. Labor Paracelsi & aemulatio inueniendi causam morbificam nobis gratificando sunt. Equidem sequentes aetates ad credendum, quam inuestigandum proniores secutae sunt antecedentium gregem, euntes non quaeundum: Qui Scholarum sciens inanes nugas & turpia otia totus contendit in bonum publicum. Ac credidero, si ambitionis fuisset negligentior, quod in uera medendi fundamenta per munificentissimam Dei gratiam peruenisset. sed qua itum erat, auorumque inscitiis sub ignauiae ductu, faciles Scholae subscribunt hactenus tantae ignorantiae. ( 10 ) Quare Paracelsus ad nouam uenturi Heliae artistae Monarchiam adspirans, stertentium tepidis, torpidisque somniis non acquiescens, firmiora quaerens lapidum principia, finaliter inter suas disquisitiones admirans tartarum uini, animo spem grandem concepit, fouitque; Sed ut ambitio est tumida, suspensaque semper ex alienis arbitriis, ideo Deus permittit in incertum semper fluctuare ambitionem. putans omnem lapidem, tam in magno uni uerso quam in Microcosmo, esse merum tartarum. ( 11 ) Temeritate audendi dein progressus coepit affirmare, omne corpus suam depromere soliditatem; ( 14 ) Inconstans ergo Paracelsus, nunquam potuit sibimet satisfacere per tartari inuentum, quocirca nunc ad complexiones dein ad Astra, tum uero ad tria prima transcurrit, & ipsa elementa inuocat, ut morborum causas stabiliret. eodem cum tartari coagulo; Etenim accusat nunc crystallum, in quarto gradu caloris, ut ignis prolem; tum uero, ut aquae filiam, ait summo frigore induratam. Dein ingentem uitri cumulum, continuo igne exustum, ac ( friuole imminutum ) in beryllum transire affirmat, tartari sui oblitus, & primis qualitatum complexionibus per gradus elementales addictus; ut quos antea e maledicto rebus superuenisse dixerat, nunc seminum destinatione ab exordio fuisse possit recantare. ( 12 ) Hocce suum de Tartaro, & sat ingeniosum intentum deinceps traducens, ubertim collegit, quod prout tartarus erat lapis e uino ( lapis inquam metaphoricus, quia resolubilis aquis ) ita calculus, consimili coagulo induraretur ex potibus & cibis. beryllum Coeli ) & altioris ignis prolem affirmat. Sic enim certa calculi initia se habuisse ratus, leporem auribus se tenere credidit. Immemor se in suis Heluetiorum rupibus uidisse, glaciem immani frigore, forte a mille annis constrictam iacere, non tamen crystallum esse: sed permanere glaciem, ut ab initio. Placuit illi ausus, & spe Monarchiae inde erectus, coepit omnes propemodum languores multis uoluminibus & Scholiis suo commendare Tartaro, ita ut & Pestem e Tartaro oriundam crederet. Nondum ergo plena requie, in tartaris quieuit, sequacium oculos & credulitatem perstrinxisse, sibique gloriosum nomen fabricasse, confidens ad aliam anchoram, spei suae postremam confugit. ( 15 ) Metaphoram microcosmi, in ipsam nem pe ueritatem transsumsit. Enimuero cum simus ex creatione, id quod sumus, & calculus fieret, ut rupes repraeesntemus: Iam mors & morbus erant ante in nobis, quam esset praeuaricatum. Facessant haereses. Neque enim caducum omnes patimur, nec qui eo laborant illum habent, ut quandoque tonitru uel terrae tremorem aut suae inconstantiae ignotum aeris Lorind repraesentemus. Nunc autem si huius saltem tantillum uerum esset, utique secundum iustitiam qui patitur damna, deberet quoque percipere utilitates Microcosmi, usque adeo, inprimis uolare deberemus: cum rationabilius sit, nos aues referre citius, quam saxa, aerisque aut aquae procellas. Facessant ergo e natura sensus allegorici & morales. Uolens nos omnifariam & plene, totum ad amussim uniuersum exprimere, atque reipsa continere in omnibus differentiis terrarum, montium, fontium, lapidum, fodinarum, plantarum, piscium, auium, quadrupedum, reptilium, stellarum quoque, cum omnibus proprietatibus, motibus, tempestatibus, morbis, defectibus, & alteritatibus eorundum. ( 16 ) Asseuerans, nisi hoc penitus funditusque sciamus & credamus, scienter, perspicaciter, distincte, certissime, profundissime, propriissimeque, in unoquoque creatorum nos fore inhabiles ad Philosophiam, ad exercendam medicinam, uel ad disputandum contra suas hypotheses. Quinimo hanc particulam indubiam, opticamque scientiam, decuplo facilius addisci ait, quam insalutiferum latinum. Natura pertractat entia, qualia reuera & actu subsistunt, in entitate substantiali, ac profluunt a radice seminis, usque in tragoediae epilogum. Quo elogio apud suos creditur, horum scientia praefulsisse, qui nupero orbis testimonio incurabiles morbos solus expugnauit. Nec aliam interpretationem admittit, quam per fieri & esse, ex causis ordinatis. ( 19 ) Aduerto etiam, Paracelsum inuento Tartaro, ac in morbos introducto, nondum sat securum stetisse: ( 17 ) Sic & Aristoteles, ad Philosophi autonomasiam aspirans, spreuit contradicentes suis & falsis quidem initiis. siquidem etiam Tartarum, primis nostrae constitutionis initiis immiscet, adeoque nec ipsa rerum semina, a tartaro eximit: Non secus atque nigromantici sibi fidem poscunt, citra demonstrationem. ( 18 ) Sit aeterna Domino meo laus, & gloria in omni benedictione, qui nos non ad imaginem impurissimi mundi; sed radicaliter intime, atque poenitissime Tartarum seminibus immistum uult, quo morborum hereditariorum seminarium inueniat. Cuius denuo mistionis oblitus, ridiculum dicit. sed in typum diuinae suae imaginis plasmauit, in filios electionis & cohaeredes, suae idcirco gloriae per gratiam adoptauit. ( 20 ) Mulierem inquit, a uirili spermate conceptum tartarum separare, in se rapere; recondere, & uelut anatomizato semine, se tartari illius heredipetam constituere. Dolenda certe, atque nimium miseranda illius similitudinis esset conditio, quae nos subter legem omnium calamitatum hactenus subegisset, a creatione usque adeo & ante peccatum dumtaxat, ut tam abiectae rei sculptrum essemus: E conuerso, nunquam uini spiritum sic per circulationes possibiles depurari, quin non adhuc in se suum contineat Tartarum. quasi mundus pro seipso, non autem pro nobis tanquam fine ultimo conditus esset: Quasi Tartarus foret uniuersi radix praecipua, uel illi immediatus comes. nos autem pro mundo, cuius nimirum tantum icones essemus: Ego uero scio, si quid peregrini materialiter in semine est, nullam sequi generationem. deberemus nimirum calculosi fieri, ut saxa & rupes repraesentemus. Adeoque omnes omnino essemus calculosi ex aequo, leprosi, etc. Uel non omnes aequaliter microcosmi. Denique, quod semen Adami, materialiter in Paradiso paratum, non generasset perfectiorem prolem, quam deinceps quod a lapsu factum fuit in illo. Probant id inprimis Cain, Hh 2 Cain & Abel. Deus non fecit mortem, nec ideo seminibus connexuit Tartarum, morborum materiam. Tandem si Tartarus, tam intime seminibus inolesceret, ut materialiter post multos a generatione annos, se a toto separando, causaret morbos haereditarios: Si enim Archeo seminali tam stupidi errores obuenirent, iam Rector naturae habenas eiusdem deseruit, & genus humanum propediem ruet. non sane ille Tartarus, per Magnetum muliebrem tam cito separabilis esset: Absurdum quoque dictum Paracelsi, quod ne quidem uini spiritus suo careat Tartaro. Nam etsi per seculum circularetur, reuera nullum tamen unquam seponet Tartarum. cum siquid e semine separaretur Gas sit, diametraliter Tartaro oppositum. Etenim si uterus, aliquid e semine separaret id trahendo contingeret; trahentium autem ea est conditio, ut pro se, & ad se trahant, & tum cessent: ( 24 ) Paracelsus enim, qui illum spiritus uini Tartarum nunquam uidit aut reperiit, bonae suae fidei idcirco credi uult, non secus atque alibi, ubi putat aquam quoties uideri desiuit, omnino in nihilum abire & de nouo aliquando creari. sin autem ad separandum, uterus extraxerit, iam non erit metus de malo hereditario, siquidem uterus, sequestrandi noxii uim habet. Non enim sequitur: e spiritu uini fit sal in sale, Tartari coagulum suscipit: ergo spiritus uini continet Tartarum. Quoniam etsi omne coagulatum, Tartarus esset. Denique, tametsi morbi sensim in palestram uenerint, nunquam tamen semini permistos fuisse materialiter, per modum Tartari, non Tartarum, non cretam podagricam in semine praeexstitisse: ( Quod non ) Non tamen corpora continent illa, quae tandem ex iis fiunt. Puta ex gramine lac, ex lacte sanguis, & ex hinc semen humanum fit. Non tamen gramen hominem in se continet, ut nec gramen lac uaccinum. sed morbos a parentibus traductos, latere characteraliter, in uita media, ( 21 ) Archei, cuius sigillum, tandem sua dierum sub maturitate erumpit, corpusque sibi idoneum fabricat, adeoque fit Archeus morbi, cum omni proprietate requisita seminum. ( 25 ) Prodit ergo idiotissimum suum, quod uelit omne corpus, quomodocunque coagulabile, esse Tartarum. Id est totam naturam esse tartarum, adintroducendam morborum causam, etiam ex defecatissimis liquoribus. Perinde enim fuisset, dixisse materiam morbificam sumi de corporibus creatis: Nam & morbus, est naturale constitutum de semine proueniens, Archeo constans, ut efficiente causa. ( 22 ) Rustice alioqui censum est in Scholis, corpora morbosa materialiter confluere, ad generationem hereditarii defectus. at quid tum, praeter se ridiculum fecisset? nonne idem nunc? dum omne corpus tam coagulatum, quam unquam coagulabile, sub Tartarum stringit, ad morbi causam inueniendam? Idiotismum quoque continet morbum, extra numerum agentium naturalium, & entium corporalium excludere, cum & materia ( quam aiunt morbificam ) subinde ad digitum obuia sit, si oculis lustretur. Quid enim noui adfert, quod ante non sciebatur, praeter nomen Tartari? Si ergo morbus, iam inter entia naturae census, quid ni proprii seminis necessitate stabiliretur? Nonne Galenus sciuit morborum causam materialem esse coagulatam, uel coagulabilem? Per nomen tartari ergo, saltem oculos perstrinxit. ( 23 ) Agrestis est Philosophia, quod Tartarus ab initio in semine fuisset, & triginta post solidos annos, inciperet prima coaguli principia, sibique augmentum ac uelut particularem Remp. Cum corpora coagulabilia, non assumant duritiem, aliunde, quam ex proprii seminis destinato: meditaretur, Idque totum, absque seminis directione. non autem per modum, quo uinum & fex, agendo se constringunt. Bohemiae agros, fructus edere minus tartareos, quam qui sumine lapideo, siue terreo, uel demum fimis animantum impinguati essent. Inprimis hec repugnant sacris & suae ipsius thesi quae docent, morbos a peccato ad uenisse in hominem, & thesis, esse uirgini naturae, inspersum Tartarum. Quibus nimirum sub diu, longa annorum serie, hoc sumen terreum sponte liquescit. Ac per consequens ante transgressionem, corpora in se habuisse coagula sua, & non a Tartaro. Quoniam hoc sumen magis agrestem atque petrosum Tartarum in herbis produceret, quam fimi toties recocti & depurati in salium materiam. Etenim in naturae historia reperisset, si non Idiota, nullum liquorem subire coagulationem ui Tartari: Quorum respectu fimi aliquot instar saponis e linteis eluunt. sed Creatoris intentione, in seminibus elucescente. Ideoque quicquid condensatur est noua generatio: non autem praeexistentis Tartari maturatio. Alias namque Tartarus ante peccatum in cibis nedum fuisset: ( 27 ) Eoque insolentiae, cum suo Tartaro deuenit Paracelsus, quod quoties aliquid uesicam roderet, aut stranguriam afferret, confestim id calcem Tartarum pruinosum, uel simile quid nominet. Quasi calx & tartatus, iam essent synonyma! quasi in medio lotii aliquid absque ustione calcinaretur? sed tota natura nil nisi morbus fuisset, mortisque causa supplicium ante offensam, & mors a creatore orta essent. quasi calx non praesupponeret materiam ex qua, lapidum? Cum cinis non sit, qui non antea carbo. Tandem agnoscit & Tartarum medullae, non coagulabilem. ( 26 ) Paracelsus enim, alibi perpendens, sapores in transmutato permanere, longius adhuc aberrans, putauit, essentias non mori, non corrumpi, non denique transmutari: Quomodo autem hunc nouit, quem uidere nunquam potuit? Sibi enim in cunctis credi uult qui microcosmi entia, & proprietates omnes, perfectissime nouit. sed in fimis animalium sospites permanere, persuasitque sibi, ubi saporum nulla uel tenuia forte uestigia remanerent, pristinas quoque essentias, sospites superesse; Sed cur Tartarum iam uocat ens non coagulabile! nisi ut omnes morbi uelint nolint, suo obediant Tartari figmento? male a Scholis edoctus, quod idem accidens, non migraret de subiecto in subiectum. Etenim somnia microcosmica, non potui christianus admittere, ut a Paracelso tradita sunt. Adeoque & transmutationes rerum negasset, si pressus fuisset. Id est literaliter, & non metaphorice intellicendo, qui sensus a rerum naturalium historia semper exulat. Uoluit nempe stercoratos agros fertiles, quod in fimo, sospites uegetabilium essentiae, radices satorum subintrarent, interitus nesciae. Nec Tartaros eius tolero: sed iuxta eundem Paracelsum dicam, " Nemini credendum, quod per ignem probare non potest. Suae non amplius doctrinae memor, qua fimum animantum omni proprietate concreti orbatum, solamque esse ultimam materiam salium. Alibi uero uult, fimum, continere potissimam Tartari materiam, & hactenus non stercoratos. " Ideoque calcem, in nobis non consentiam cremari, ut neque in nobis Tartarum nasci, qui non nisi in liquoribus uinosis, Tartarum agnosci: Materiam autem Tartari permanere de generatione in generationem, per digestionum officinas ceu fabulam reiicio. Alimen¬ H 3 1. ille uel erit miraculosus, siue supernaturalis, uel plane naturalis uel praestigiosus, siue diabolicus. Medici hodierni paulatim assuescunt doctrinae Tartari. 2. Argumentum contra Tartarum. 3. Tartarus morbosus non esset creatura. 4. Tribulos & spinas non significare Tartarum. 5. Qui, licet non sit supra naturam, propter inconsuetum tamen in natura ordinem, sequestratur in classem peculiarem. Duae sorores uterinae in natura. 6. Quo medio fiant transmutationes solidorum. 7. Apisticum. 8. Adynaton, impertinentia aliquot. 9. Inconstantia Paracelsi. 10. Friuolum. 11. Absurda, ad Tartari positionem consequentia. 12. Archeus sibi praeparat materiam, dum candem non reperit. 13. Quicquid autem solum per artem subsistit, cum formae essentiales sint seclusae ab Artificum potestate, ens artificiale inde oriens, non cadit subter considerationem medicam. Error Paracelsi, circa microcosmi Idaeam in pane, circa anatomias essatas in cibis, & pharmacis. 14. Absurda alia. 15. Notabilia aliquot contra Tartarum cibalem. 16. Ergo a sufficienti enumeratione partium commendatur praesata Tartari diuisio. Uirilis aetas minus obnoxia lumbricis. 17. Decepit Paracelsum, lapis denti adnatus. 18. Hinc natum aliud figmentum. 19. Denique etsi Tartarus esset morbosus & hactenus praeter intentum naturae humanae, non esset tamen in sui entitate praeter naturam; Probatur praefata assertio, & aliquot absurda deteguntur. 20. De lapide dentali aliquot absurda. 21. cum omne ens materiale gremio naturae claudatur. Friuolum Paracelsi. 22. Quid sit lapis dentalis. 23. Ortus, & fiendi modus. 24. Oeconomia dentium. 25. Aetas sua dentibus. 26. Frigida cur denti hostilis. 27. Itaque siue Tartarus sit supernaturalis, siue mere naturalis, saltem esset creatura: Error circa duritiem calculorum. 28. Cur renum calculus tandem pallidus oriatur. 29. Inconstantia Paracelsi. 30. Eiusdem neglectus. 31. creatus ergo Tartarus esset ab initio, cum nullus deinceps a peccato creatus legatur, neque materia ulla formaliter per maledictionem transmutata. Ergo Creator fecisset supplicium ante culpam, & mortem in materia. ( 3 ) Quod repugnat ueritati & Textui. Instantia axiomari illata. ( 1 ) Emunctiores Medentum, paulatim sic a Scholis humoristis recedunt, ut cum Paracelso omnes propemodum Quomodocunque ergo sumatur Tartarus, non fuit creatus a Deo: ergo non est ullatenus. iam morbos uni adscribant Tartaro. Quare oportuit, meae depingere poenitentiae exordia, & quousque meseduxerit olim iuuenilis, & inconsiderata credulitas. ( 4 ) Semina quidem tribulorum & spinarum, Agricolis primis sunt promissa, non quod exin per maledictionem noua creatura, singulis alimentis in Tartarum esset transmutata aut immista, quae ante lapsum non fuisset: Interim, cum iudicii consilium emanet ex intellectu per gratiam Dei, cum libera assentientis uoluntatis electione, nolim quenquam cogere. nam maledictio peccatum praegressa esset, & poena illata ante reatum: Quisque incoactus eligat, quantum recepta in intellectu charismata ueri ostenderint. Paracelsus enim noscere debuisset, in natura duas sorores uterinas inter tangibilia. ( 5 ) Resolutionem nempe & coagulationem; quae alternatim se mutuo recipiant. Liquor namque solidescit, & solida liquescunt uicissim. Eo quod uicissitudo sit lex scripta in aere corporum. ( 2 ) Ego saltem ueritatis naturalis & auidus, licet hebes indagator meditari coepi, si Tartarus aliquis sit in nobis, cum proprietate subsistendi, neglecta nimirum atque peracta, omni in nobis digestione, a retenta potestate, reassumendi coagulum inuitis nobis; Sin autem corpus inquantum coagulabile tartarus sit, iam totus uniuersus ab hoc creatu non erit immunis, quin sit filius maledictionis & non creationis. ( 6 ) Siquidem nunquam corpus solidum transmutatur in aliud, quin prius per resolutionem reducatur in primam sui materiam, quae liquor est, quam nempe habebat antequam coagularetur; ( 7 ) Nec credendum aliquod corpus esse hodie, cuius materia non sit ab initio creata; Denique uini tartarus, ebullitione aquae resoluitur, atque euaporata aqua, rursus in puluerem concrescit, qui tremor iam dicitur. Ast semel nostra subactus digestione, non amplius dein in puluerem coagulatur. nec post primum sextiduum aliquid in corpore fuisse uacuum, quod noua deinceps Tartari creatione post peccatum, fuerit repletum. Prout eonim aquae bullientis est dissoluere: ita digestiuae opus est, transmutare. ( 9 ) Impii ergo consilii Medicus esset, qui tartarum potandum daret, si intus iterum coagulari posset, atque proditur uasis adhaereret. Multoque minus, quod Deus Tartarum nobis in tribulos & spinas creasset, quem Protoplastus, & capitalis transgressor, non multo magis principaliter, originaliter, & capitaliter sensisset, & consequenter omnes pariter morbos, quos inde oriundos comminiscitur Paracelsus. Cum Deus non sit personarum exceptor: sed iustus atque seruerus uindex, pro meritis uniuscuiusque. Etenim si absoluta digestione quicquam, retineret uim coagulandi pristinam, atque eatenus aliquot morborum centurias pareret, id omni praerogatiua ipsemet uini Tartarus esset, sub cuius signo iam caeteri sua dedere nomina, penes Paracelsum: Atqui uini tartarus, a digestione caeterum non coagulatur amplius in pristinum, quinimo spem omnem indurationis seponit, adeo ut muccagines e stomacho detergat: ( 8 ) Denique plurima me impediunt credere, Tartarum aliquem proditorie in nos ingredi, quodque licet nostra digestione rite sit subactus & transmutatus, postea tamen suae malignitatis memor, sese a boni alimenti consortio sequestret, retineat antiquam suam nocendi inclinationem, & antiquas coagulandi hostilitates. Enimuero quantumuis Adam non peccasset, non tamen proin uinum absque tartaro, lac absque caseo; fluuii citra lapides, & cibi absque excrementis fuissent. ergo multo minus tartari ciborum id poterunt. ( 10 ) Porro, si quis e terra tartarus in cibos ingressus in nobis rursum coaguli terreni hausta concilia resumeret, Is sane prius in herbis & pecoribus, adeoque in cibis ipsis easdem transmutationis leges subiens, aut tartari instar, ab iisdem relegatus & separatus fuisset, uel alioquin in illis agrestem coagulandi naturam amisisset: Stercorum nimirum emunctoria erant ante peccatum nec destinata, ut saltem post praeuaricationem suis usibus seruirent. Atqui cum in cibis, istam indurandi proditionem, non exercuerit, neque tartari proprietates retinuerit aut habeat: Sane ipse uini tartarus, hunc inuentorum tartarorum primus delusit, nescium, quod ille tartarus ex creatione, tanquam utilis atque bona creatura prouenisset, habens proprios fines, iuxta intentionem Dei. quo pacto quaeso, eam potius in nobis resumet, quam prius, dum herba, aut postea dum pecuina caro fieret? Quanto magis, quod hic tartari morbosi inuentor fateatur tartarum, uino praestantiorem: excrementum autem non sunt praestantiora corporibus, quorum sunt recrementa. Quomodo enim suae proditionis obliuiscetur prima sui transmutatione in herbam, & secunda dein in belluam, eamque tertia sui transmutatione, prius repetet in nobis, cum olere, cum lacte? Saltem non est rationabile magnam uirtutem possideat ens, quod a peccati maledictione emersisset in natura. Uerum si formaliter transmutatus fuerat, tartarique esse, atque proprietatem amiserat, dum spiritum uitalem & substantiam brassicae, graminis, lactis & carnis indueret, uereque uitalis factus in hisce, deposita feritate Tartari, quomodo inquam, & unde coagulandi Tartari morbosi, in ueniet in nobis sua antiqua & immutata principia? Hoc inquam destruit Philosophia, docens, nunquam fieri transmutationem absque morte, & occasu prioris entis, & termini a quo, destructione, ne scilicet unica res consisteret simul in duobus terminis esse. uel si non deposuerit Tartari proprietates, dum herba, dum chylus, cremor, sanguis, ac tandem, lac fieret: quare se non ostendit hostem palam: Ut enim herbae succus cruor fiat, necesse est, prius perire essentiam sanguinis herbalis, cum proprietatibus Archei sui, & hactenus etiam perire omnem Tartarum, in transmutatione rerum singula. Quid si lapides in cerasis, persicis, mespilis, piris, etc. Nec enim Philosophia permittet, quod & Tartarus simul & brassica esset, aut tandem sanguis uiuens & simul Tartarus. ( 11 ) Quocirca, si Tartarus suam amisit essentiam, atque in alienam abiuit, non potuit suam retinuisse multoque minus, a priuatione ad habitum, potius in nobis transiisse, quam in herbis, quam in brutis. Sint fructuum illorum creati Tartari, sane debuissent potius deduci in tartarorum scenam, & in morborum causas, quam ipsemet uini Tartarus. Qui in aqua bulliente resoluitur. Tandem si sit Tartarus realis in rebus, certe is esset perseuerans, per omnes corporis transmutationes, nec a sublunarium potestatibus quicquam patiens, qui tot sibi inuicem transmutationibus succedenribus, nil prorsus pateretur, nisi a solis nobis sumtus. Medicae quoque Scholae, nequam, & perniciosae essent, quae eiusmodi fructuum putamina, puluere tenus suis propinant aegris, quatenus quicquid per nostras liquesceret digestiones, tartarum contineret, nostrosque calculos propterea necessario augeret. Ast hoc, est absurdum, excrementis aliquid perpetuitatis donare, quod illorum enti puro non esset familiare. Quinimo, dato Tartaro in causam morborum, necessario nucleus, sine putamine in ceraso, ante peccatum fuisset, adeoque omne creatum a peccato deinceps esset immutatum, usque ad scientias & ideas seminum, prioremque indolem, & figuram exuisset ac modo cresceret ex maledicto, non autem uirtute benedictionis. Imo uel ager, quarta uice rapis in eo natis, stercoratus fructus proferret, nullo prorsus Tartaro onustos, uel absurdum est, quod tertia, aut quarta uice, saltem Tartarus se manifestaret, antea occultus. " Crescite & multiplicamini ". Porro si unumquoduis crescens proprium ac inseparabilem in se Tartarum haberet, ut in nobis dumtaxat: non autem in brutorum lacte, & sanguine, fiere Tartarus ex destinatione; necesse esset Tartarum, a Creationis exordio & non ab increpatione peccati incoepisse. Frustra itaque eiusmodi fructuum testae, tanto decore ornantur, prouidentia signantur, seruantque specificam identitatem ubique, si excrementorum siue Tartarorum sint proles, atque reliquiae si non sint opera destinata seminum; sed accidentales tartari structurae. Sin autem Tartarus, non aliis creaturis, sec nobis saltem Tartarus fieret: Iam esset cius origo super naturalis, nullusque morbus naturalis: sed omnis morbus miraculo oriretur: essetque nostra digestio uilior ac uita breuior quam uilissimae bestiolae. Sic quoque trans cerasi stipitem ( exiguum sane filum ) liquor mearet, tantae indurationis futurus tartarus, qui in caudice, aut corpore cerasi, sui nequicquam concreuisset, at saltem circa nucleum. Cuius nempe digestio ad ueram transmutationem est, illorumque respectu omnes Tartari ciborum permaneant miraculose in prima materia immutati. Quinimo Naturae destinatio potior est, & prior circa pellem, & putamen cerasi, quam circa succum uinalem eius. Adcoque natura excrementum intenderet, ante rem ipsam. Nonne enim lignum fuit succus in sui initio? In nobis uero, solo dentium contactu, mox tartarus induresceret. adeoque merus herbaceus liquor induruit ui seminali? Insigni quoque scientia tartarus polleret, quod nondum per plantam assumtus uagatur, nec etiam dum a bruto masticatus conteritur; sed penes solum hominem in tartarum formaretur, alibi uero coagulari nolit aut nesciat. non autem praeexsistente duritie in materia. ( 13 ) Absurdum quoque istud Paracelsi, quod etsi non actualiter exsistant materiales dispositiones membrorum heterogeneorum causae, saltem insit spiritualis idea humana pani, sine qua cibus non uerteretur in alimoniam. Equidem si in fructibus, tartarus suas non sequatur destinationes: sed prius tantum in homine; Hancque ideam uocat anatomiam essatam, eamque arte uisibilem iactitat. uix credam, hoc mandatum ipsi diuinitus iniungi, dum cibo tenus in nos intrat. Arbitror in eodem pane sic una fore, ideam passeris, carpionis, suis, bouis, canis, equi, simiae, & c. Sed potius, si quicquam ciborum, a proscripto consueti in natura intus degeneret, id uitium nostrum esto: non rerum tartaro grauidarum. Quae ideae penetrarent humanam in eadem buccella panis, adeo ut Paracelsus non ostenderet ideam humanam semper, quin subinde suillam offerret: Sin autem in rebus tartarus lateret, error esset in Archeo, ex inscitia legum naturae suae. ( 12 ) Absurdum id esto. nisi spiritualis separator adesset, qui ideas caeteras ab humana quoties uult, remoueret, qui nempe se uisibilem in idea humana, quibus uult, patefacit. Negare uidelicet per digestionem posse digestum atque transmutatum a pristino uultu & propensione sui seminis mutari in naturam digerentis. Apage cum seriis nugis in Medendo. Enimuero ex unico & homogeneo succo quadringentae herbae ac totidem diuersae arbores opipare nutriuntur. Porro faba sata sub lucem mox prodit faba, nec amisit partes heterogeneas in radicem, caulem, germen & folia propagandas. Sed dato quod in rerum seminibus fieret separato, iuxta constituendarum partium uarietates, quanto ergo curiosius Archeus inuigilauit separandis Tartaris e cibo? Non quidem quod ex similari illo succo pro ligno separetur id, quod plus resinae & fortioris coaguli continet, totidemque ex eodem succo terrae separationes fiant, quot diuersitates in praesatis plantis. Absit. Indignum id Archeo, qui plenarie nouit minus uitae suae mediaque sortitus est ad perficiendum quae sibi sunt agenda in materia sibi substrata. ( 14 ) Uerumtamen si detur Tartarus aliquis in cibo, ille sane nunquam in uenas intromittetur, nisi dum in uerum chylum fuerit conuersus, Id est, Postquam desierit esse Tartarus. Ideoque sublata coagulatione non est amplius materia tartarea: Etenim ex seminibus nil quicquam separatur pro radice, caudice, solio, carne, osse, cerebroue. Diuersitas membrorum non trahitur ex ueritate uniuoci liquoris. Non enim. alioqui totus uniuersus nil nisi Tartarus esset. ( 15 ) Adolescens enim quidam nobiscum Caleto soluens, dies octodecim integros nauigauit Bilbaum usque, atque indies non minus edebat quantum sex diebus in terra comedisset: semel autem nono, atque iterum decimo octauo, ad exonerandam aluum secessit: Archeus indigus est pauculae & imperceptibilis diuersitatis illius in seminibus, penes quem pendet omnis alteritas, & cuius uidelicet praeexsistentis dispositionis ipse Archeus principalis & unicus faber est. excrementum autem uix superabat duorum ouorum magnitudinem. Ab eodem scilicet Uulcano dimanant rerum diuersitates, non minus quam diuersitatum proprietates. Alias namque Archeus non esset transmutator: Unde infero tantum ciborum molem mutatam, & consumtam in succum: Mox alendo difflabilem. Si itaque sed tantum maturator & coquus. cibi Ii cibi, Tartarum continerent, nec adolescens ille hunc excerneret; reliquum uero, non secus ac proprio indignata torpore exterrita per affluentiam contemnit. necessario aegrotasset: cum nimirum Tartarus non digeratur aut uertatur in bonum sanguinem: sed prorsus iuxta leges tartari, in uenas raptus coagulari debuisset: attamen deinde supra quadriennium sanus uixit. Concidunt igitur tartareae nugae. Iterum. Uir diuturniore morbo non parum emaciatus conualuit: Memini enim gallum furfure triticeo saturatum, excreuisse furfures integros, absque farinae flore, mox autem same pressum, egestos furfures iterato comedisse, & in secundo fimo, omnem furfurem, in liquidum excrementum rediisse. ( 16 ) Unde didici, si quicquam inter excrementa appareat minus comminutum, aut mutatum: non potuit autem a multo cibo abstinere, quod ualde famelicus esset? id non esse uitio Tartari, sed digestiuae errore. Quocirca etiam conieci, uirilem aetatem minus lumbricis obnoxiam, quam sit senilis aut puerilis. nec tamen sexagesimam sumti cibi partem deiecit per intestina, Ita ut quicquid pridem per excrementa solet deiicere: tum sibi in carnem resarciebat: Onicus enim panis, in hoc, totus fere reducitur in cruorem, qui in illo in excrementum cedit. Cruor item fit os, caro, iecur, cartilago, etc. ( 17 ) Uariasque subit indurationes, non Tartari ergo: sed transmutatiuae uirtutis Archei. Finaliter igitur nullum Tartarum in cibis admittere cogimur aut possumus. Sic namque robustior stomachus duriores etiam cibos facile coquit, absque nocumento aut Tartari memoria, quos tamen seipso pridem factus ignauior foras, ut uerum excrementum secernit Archeus scilicet, quandoque intus luxuriat, dum minis sibi uolupe corrumpit superflua, quae alias sibi sunt innoxia, atque proscribit, quicquid sibi placet minus, licet enchymum. Nam quicquid superare non uult, non id intentat, non aggreditur: Paracelsum enim decepit, quod cerneret subflauum lapidem dentibus adnasci, qui quanquam nec alibi in corpore, neque foris in mundo sibi parem haberet; sed a se repellit & condemnat. quia tamen calculo uesicae in duritie quodammodo responderet, temere affirmauit hunc dentium lapidem, esse ciborum Tartarum. Quantum autem non resoluit, specie liquoris diaphani: sed turbidum, uel colore imbutum relinquit: id totum ut inutile decurrere desinit. Duriorem insuper, quo propinquior cibis & ori esset: denique putans, nil cibalis tartari ad uesicam pertingere, dixit, renum, & uesicae calculos, tantum esse tartaros potuum, non ciborum. Plene autem resolutum, sibi idoneum eligit, retinet, ac conformitate adaptat, intro trahit, penesque se hospitat, omnis tum coaguli propensione exutum, eamque non nisi a membrorum alendorum Archeo mutuat. Eiusque apprime proprietatis, ut durior esset, quo longius ab ore pergeret. ( 18 ) Commentum sane facetum, quod etiam eo durius illi imposuit, quo diutius in eo perseuerauit. Quantum autem Archeus semel spreuerit, aut est recrementum in se ipso, aut tale euadit mox, propter repulsam. Quicquid uero semel repulerit, id postmodum nunquam assumtum iri speret. Nam patefecit in eo, se nec tartari, nec calculorum, imo neque lapidis dentalis originem materiamque sciuisse. Patet igitur, si cibi non in bonum cruorem mutentur, id digestionis uitio; Ideoque & perperam tartarum, in morborum quorumuis genitorem attulisse. non autem alicuius Tartari ergo, euenire. Quae sane heic largius explicanda sunt. Tardior, namque ac delicatior digestio, quaeque multo uelut mangonio nauseat, parum sibi ab enchymo cibo multo, reseruat: Atqui saltem tum male contra ciborum tartaros distinguet Tartarum potuum. Cum cibalis, aeque bene immisceretur, atqui innati potibus Tartari, si qui essent. Quid enim iter aut mora darent tartaro potus? aut quid hic acquiret decurrendo pro sui induratione? ( 19 ) Inprimis ergo supponam, cereuisiam ex optima saluberrimaque aqua, ( puta pluuiali, & ab omni tartari suspicione defecata ) & grauis, fieri ac bibi a calculoso siue in Lithiasin prono, non utique tamen proinde hic erit a calculo immunis, eo quod suus potus non habeat nisi materiam cibalem, non autem tartarum potuum. Siquidem calculus non a calore, cursu aut digestione coagulatur ( ut suo loco patefiet ) sed a seminali radice, interni sui coaguli. Quocirca si Paracelsus fabulas non dictauit, nunquam illa cereuisia suppeditaret materiam calculo. Necesse ergo esset, quod Tartarus, minus exquisite cibis; quam potui inhaereret: Inprimis huic contradicit cereuisia; quae etsi aqua constet, non Tartarosa: Imo Tartarus ( quem fingit ) in granis cerealibus, amitteret suam proprietatem cibalem, coagulandi se procul, & assumeret proprietatem tartari potus, sola sui coctione. tamen non minus calculos, & lapidem dentium gignit, quam aqua simplex. Et per consequens, idem accideret pani ignem experto, ut & cibis reliquis, essetque regula praefata Paracelsi dumtaxat pro cibis crudis, Adeo ut qui solis coctis uescitur, non esset aptus pro lapide dentali. Secundo contradicunt aquae, quae cadendo, mox ad obuia quaeque lapidescunt, eoque minus, quo longius, a sui scaturigine deflexerint. Quasi qui bibit aquam puram distillatam, non esset subnoxius calculo? Quapropter cum sub digestione, contingant recrementorum separationes, quae digestio deest fluenti aquae: Quod, de Imperatore Frederico tartarum horrente, ipse Paracelsus negat: potus certe sub primo digestionis examine, omnem exueret calculum, longeque durissimum atque sincerissimum. uultque & aqua pura, coctaque potos, tartaris subnoxios, eo quod aqua bullita semel facile putrescat. Putredo ergo, cuius ratione Tartari satiscunt, iam tartari mater fiet, quae unica alias solet coagulatorum esse inimica. Quasi uero decocta siue iuscula carnium, aut non essent putredini obnoxia! Ac nimium laxe Tartarus in cibis appenderet, qui sola masticatione, quamprimum dentibus se affigeret, seque e cibis segregaret, in quibus per tot annorum circulos, & formarum ( in plantis, belluis, lacte, etc. aut insalubria quatenus bullita! metamorphoses, clanculum delituisset antea. ( 20 ) Sed sodes, quaenam uis separatrix inest dentibus, quae nuda molari contritione ciborum, nedum Tartarum in sanis desumeret extra cibos: aut Tartarus in aquis non coctis balsami loco esset, Cur ergo Paracelsus praeseruati ua praescribit, pastu singulo masticanda, ne tartarescat potus, si hic amiserit tartarum per ebullitionem? uel si per ebullitionem, aqua nil passa fuerit; sed & simul grossum a subtili & durum a minus solide indurabili sit segregando? cur illam ait insalubrem, cito putrescibilem, & anhelitus foetentis causam: Quod si hoc non euenit, partium tartarearum sequestratione & electione: Quod si lotium fiat e potu, ciborum mistione saturato; ergo totus cibus eiusdem esset conditionis, & quicquid ciborum est, id totum adaequate esset tartareum. quomodo ergo uult calculos renum, & uesicae, ex solo potuum tartaro, non item & ex promiscuo tartaro cibali: An forte dicere intendit, neminem meiere cibos solidos? At stultum id, si serio dicatur. Hactenus ergo Deus secit mortem, & non omnia quaecunque uidit, erant bona, si omnes cibi Tartari & excrementa sint. Quare saltem ollae culinariae non affigunt dentalem tartarum, ad crassitudinem aliquot digitorum? Si uero, illam esse uelit potui proprietatem, ut Tartarum, eo duriorem efficiat, quo longius delatus fuerit. dumque foetidum atque olidum pro more dentium? Quomodo enim Tartarus ciborum, solo morsu Ii 2 Deinde quod merus potus etiam causaret in propinquo eandem duritiem, quam fingit propriam Tartaro ciborum. morsu a cibis separatus, poterit affigi mordendo, si dentes mordendo sese abstergant & madent? alius demum edens nihil, bibensque per cannam ob defectum oris, palati, linguae, faucium etc. masticans ergo nihil, adeoque nequicquam alimenti suis attingens dentibus: Imo Tartarus iste omnium dentibus aequaliter absque exceptione adnasceretur, eo quod concurrant aequaliter omnia; attamen quotidie lapidem dentibus affigit, non alias, quam comedens. dentes, nimirum, cibus & masticatio. Item a singulo pastu, tametsi os atque dentes exquisite abluantur, tamen mane noua lapidescens mucilago foetensque circa dentes uersatur, quae saltem ex cibo remansisse nequiuit: Atqui plures etiam incurri suos dentes ab isto lapide immunes habent, Etenim praeter aethiopes, quorum gingiuae desinunt in acutum cuspidem super dentem, hi inprimis non facile lapdem dentibus affigunt. quaeque si Tartarus ciborum esset, toties hic etiam diuersus esset, quot sunt ciborum alteritates. Quem Carthusiani eundem & aeque olidum habent, ac carniuori: Item qui simplici pane & pomis uescuntur, non alias quam qui caseum saltem, atque panem edunt. Contra uero, quibus gingiuae tument cruentae in obtusum finiunt, & male dentibus associantur, iis frequens coaceruatur eiusmodi lapis, Princeps Radziuilius narrat millenas mandibulas in Aegypto obseruasse cadauerum iam a bis mille annis balsamo mumiali conditorum. Et nullam reperisse cui dens defecerit, cariosus aut denique ater esset. Ea est nempe climatis bonitas prodentibus & nitore eorum: Uel Hyberni illi, qui trifolio ( quod Ciambroch uocant ) loco panis & aqua uiuunt, cum Noruegiis, crudo siccatoque pisce contentis. In eodem lapide conueniunt omnes. quae sane luit aliunde. Exceptis paucis felicioris dispositionis. Quoniam ibidem uix tertius hominum caret lippitudine aut notabili oculorum uitio. ( 21 ) Friuolum ergo inuentionem Tartari pro morbis fundasse ex Tartaro ciborum, propter lapidem odontalem. Denique si dentium ea esset proprietas, ut Tartarum eiusmodi a cibis segregaret. Iam omnium prorsus dentes aequaliter foetido tartaro obsiti essent. Qui certe inprimis non ex microcosmica somniata proprietate defluxit, quod Macrocosmus nuspiam foetentem lapidem suis masticando dentibus adfixerit. Si itaque non ex Tartaro ciborum lapis sit, nec certe etiam ex Tartaro potuum erit, quippe qui raro dentes attingit, celeriter transfluit citiusque Tartarum eundem ablueret quam apponeret. Dicam ergo unde Lithodontos materiam & efficientem habeat. Itemque si aliqua series dentium concatenata, & manu detenta per cibos contusos duceretur, uel cibi cum illa se rie, uelut pistillo contunderentur, abluereturque series tantundem, quantum unicus haustus, ex professo sumtus, nobis dentes eluit, non tamen unquam ullus lapis istis dentibus adnasceretur, multoque minus, qui foeteret instar lapidis dentalis quippe qui anhelitum cadauerizat. Utpote exinde adhuc constabit rationes Tartari esse uanas. ( 22 ) Indubium est ergo linguam tunica fimbriosa, instar Holoferici uestitam esse; Febricitanti dein, qui quatriduo nil edit aut masticat, non deest sua proin dentibus mucilago tandem lapidescens. Imo ipsi copiosior est, quam beneualenti. & si quid de cibo aut potu in ore commaduerit, hoc intra fimbrias istas obtineri donec eodem madore sint repletae. Non est attamen istud ciborum ullus, aut potuum Tartarus, tanquam esset separatum coagulabile, a non coagulabili: Patet ergo quomodo mucilago lapidescens primum circa radices dentium, qua extera gingiuam emicant, non sit Tartarus ciborum. In ore, nil uersatur praeter saliuam, cibum & potum. sed est tota in solidum substantia cibi, quae per saliuam forte commaduit, detentaque est intra istud holofericum. ( 23 ) Dentalis autem lapis ex nullo horum est; sed primo ortu est albae muccaginis instar, quae cras flauescit pallida: Quinimo derasa ista sorde, abs lingua non acquirit tamen duritiem lapidis dentalis, quocunque demum tepore arescat. Foetet quidem nec tamen omnino pro odore cadaueroso lapidis dentalis: Nam si mox a pastu, lingua abradatur scalpro, uel duriore fricetur linteo: inde tandem in duritiem lapidis uesicae accrescit dentibus, a quorum gingiuis incipit lutea, & in dente non raro nigris maculis manifesta, imo & cariosum atque nigrum dentem efficit. mane quidem minus mucilaginis, iterum abrades: sed non proinde minus olidae. Simile inuenies de dentibus. Adeo quod totius corporis durissimum, atque siccissimum ( id est dens ) citissime etiam putreat. Cognoui quidem, quod ciborum ac saliuae mucilago concresceret: at nunquam in lapidis consistentiam. Intellige ergo hanc linguae saburram, non ex solis cibis, sed ex saliua, linguaeque recremento nasci. Si enim cauo dentis detentus cibus, idem cuius recrementum in linguae tunica est imbibitum, pernoctauerit: ( 24 ) Notandum ea propter dentem, nedum in sui fundo sire radice nutriri: sed etiam lateraliter, ex ipsis gingiuis. foetidiorem longe halitum exspirauit, quam praefata linguae abrasa mucilago. Sic quoque inter gingiuas & maxillam, utut a coena os ablueris, singulo mane, alba quaedam mucilago coaceruatur, quae inde per linteum abstersa, & assiccata, olet proprio foetore. Testes sunt ipsae gingiuae cruentae, uel minus sanae, dentibus non apte cohaerentes, quod caueas siue fossulas, ad dentem male nutritum, abinde ab suae indispositionis exordio, relinquant, dentemque nigrore, extrauenati sui cruoris tingant. Tum postremo etiam, quod dens, subter gingiuam, acutissimi sit sensus, quo extra eam caret. In tanta ergo sensus uiuacitate, dens uiuit, ideoque & nutritur. Oblique ergo transcundo, annotabo, hanc linguae mucilaginem, potissimum esse causam, difficultatum in faucibus orientium, consequenter quoque, hisce malis, subnoxios, se liberasse frequenti scalpro, ut a singulo pastu uidelicet atque mane linguam scabant. Excrementum itaque gingiuarum, ut erat ex praeparato cruore, pro nutritione dentis; ita quoque aliqualem suscepit determinationem siue potentiam dentalis duritiei. Partes siquidem tenerae atque uicinae hanc horrentes mucilaginem dum putret, excandescunt, horrido sibi contagio, ideo phlogosin tenuem accendunt, ob praesentiam sibi hospitis exotici. Non est autem dentalis ille lapis, filius saliuae, aut ciborum: Quod sane dentium excrementum, ubi muccaginem ciborum & potuum combibit, mox quoque festinat indurescere ad destinatam duritiem. Quod enim libro de Lithiasi, de semine petroso, adeoque de petrescentia, siue modo fiendi in lapidibus dixi: Id quoque non incongrue denti, pro fabrica lapidis dentalis, totaliter conuenit. cum neutra, nequidem utraque simul, unquam queant coagulari, in eiusmodi duritiem, multoque minus in odorem adeo putidum, infectantem decies millies quotidie, totam oris putidique anhelitus auram. Dudum mecum admiratus, generationem tam frequentem, olidam manifestam per tot secula & uirorum ingenia ignotam mansisse. Semel enim sigillum coaguli, semenque lapidescentiae pro dente suscepit, quod etsi recrementum iam factum esset, adhuc retinuit: non quidem ut Tartarus proinde esset; Pauens itaque ingemui, quid ergo circa abstrusiora, a Scholis actum esset! sed a determinatione Archei, qua iam ad dentificationem destinatum fuerat. Dicam quid me rerum Magistra docuerit: Cuspi¬ Ii 3 Tum postea obscure pallet, ut in syncopizatis & defunctis uirginibus spectatur. Estque eius aetas uirilis. Cuspidalis gingiua autem optimae sanitatis ibidem signum est, ac ideo uix dentalem lapidem creat. Atque tandem pallide flauescit, ossis instar pristinumque amittit nitorem. Senilis tum aetas dentis incipit. Etenim usque in sui finem denti contigua gingiua non admittit dentem parere excrementa, sed dentem conseruat. Quantum enim distat cartilago a membrana, unguis a cornu tantundem quoque dens ab osse differt: Prout detectus gingiuis dens facile dolet, putret & lapidem affigit. frequens autem est odontalgia, dum decrescit gingiua, & dens ossicolor est. Oculi enim ichor plorant, quod mane in palpebris succinum refert, quodque hactenus Germanis Augstein per similitudinem dicitur. Postremo autem dens cariosus, cauus, niger, uerminosus & olidus est aetas caduca dentis. Proinde frigidum dentibus hostile. Aurium uero excrementum instar flaui unguenti neruorum punctionis magnum solamen. ( 26 ) Nam senium eorum accelerat. Non ergo insolitum est, dentes proferre excrementum hocque olidum e putido cruore resolutum cadauer. Pilorum canities senium eorundem arguit, etiam praeter hominis senectutem unusque pilorum, dudum ante alium canescit. Sic & senescit dentium unus praealio. Unde conspicuum est. Dentium unumquemque propria uiuere quadra. Siccatur namque muccago e cibis linguae impacta, nec petrescit nisi admista fuerit excremento, quod inter dentem & gingiuam insensiliter prorumpit. Id enim ut est; Australes borealibus dentes habent nitidiores: fruuntur quippe aere dentibus benigniore. dentis excrementum, duritiei determinationem hausit ab initio. Adeoque crustae lapideae specie illudit denti adnatum. Obseruaui quoque dentem accrescere usque in annum quadragesimum uera accretione. Puerorum dentes ante septennium facile cariem sentiunt, quia a succrescente alio propulsantur e forea alimento priuantur, & excremento dentali onerantur. Iuxta taesionem ergo gingiuarum dentium taesio; Nam qui oppositus est denti euulso attritionis penuria suam seriem superat, ac in oppositam intrat, usque in praefatum terminum. ab excrementi nempe pluralitate & feritate est aestimanda. Non secus atque cerebrum oblaesum plurimum mucci & quaeuis alia pars incommodata, sordes multas accumulat: Dens igitur, postquam crescere desinit, uix indigus alimento, uel pauculo ( eo quod sit substantia uix difflabilis ) tum ergo gingiua pluris recrementi ferax est plusculum alimenti rapit, cruenta fit, tumidaque mox minuitur, ac uelut cariosa euadit. sic dentes horumque nutrices partes, si sint oblaesae, non modicum lapidescentis, ac putidi recrementi obtrudunt. Quia uero istud excrementum non est tam ciborum exuuium, quam humanum excrementum: Ideo omnibus nationibus peraeque putidus lapis dentalis. Hinc enim crebra Odontalgia, caries, cauitas atque putredo, praecipue quibus in iuuentute mox tempestire accretionem suspendunt. Qui Paracelsum circumuenit, Tartarique suspicionem in nobis auxit. Dentes ergo, ut peculiari uiuunt oeconomia, ita & suas habent aetates, quas sic notanter distinguo. ( 27 ) Hinc igitur manifestum, cur ex eadem urina idem lapis in renibus primum friabilis concrescat; & in uesica deinde longe durissimus. ( 25 ) Dens enim qui post octennium hominis candorem uitri opaci, ( quod a colore lactis, " Lattimo " Artifices uocant ) uel lapidis limacis refert, adolescens est. Splendidus & politus est color albus. Non quidem quod in urina sit Tartarus, qui quo longius delabitur, eo sit durior. Deinde sensim pallescit: Puerile istud est. mox dein surde albescit, tanquam ebur. luuentus est dentis. At sane quilibet succus petrificabilis suam habet determinatam & non alienam duritiem, ex ui seminis proprii. Utrumque simul ut stare nequit ( cum unum de tribus primis non subsistat ut initium, nec absque igne. Hic enim, saepe mistus rei non petrescenti, in immensum durescit. Puta. Farina fecalitia, non lapidescit: Etiam si subsisteret, differret a Tartaro, tanquam causa principians materialis, ab effectu formali, ita neutrum uerum esse, iam sat superque probaui. sed tandem resoluta infimum, cariem aut uermem fatiscit. Nescitum est enim hactenus, omnia corpora materialiter ex sola aqua esse. Ueruntamen si calci, quae suae est arenae coniungata, iungatur, lapideum, & non periturum caementum praebet. ( 30 ) Uiderat quidem Paracelsus metalla, & ligna lapidescere, & immediate in salem reduci: Sic pariter uesica, sub calculo hospite, plorans sui alimenti muccaginem, eamque lapidifico lotii succo commiscet, durum dat uesicae calculum, longe a renum lithiasi secretum. ( 28 ) Quapropter & renes diutino calculo uexati, non amplius subrusum & sabulosum calculum proferunt: sed subalbidum atque durum. Nesciuit tamen duritiem rerum, ut & earundem soliditatem compactionem, atque pondus, non esse ex natura edoctorum principiorum ( quippe quae sunt nonentia demonstrata in natura principiandi ) ut neque ex uirtute elementaliter materiali: sed ex sola seminum destinatione. Duo colligo ergo. Unum, quod sibi sit inconstans Paracelsus de coagulo corporum & Tartaris. Cum nempe absumta renum parenchymatis superficie, partes fibrosae & stamina spermatica, consimilem albam muccaginem, de succo spermatico alimentario suppeditant. Alterum uero, quod axioma Aristotelis cadat. Nec perpetuo uerum: " Propter quod unumquodque est tale, illud ipsum esse magis tale. In quo non minus erratum hactenus, quam si farinam secalitiam per se lapideam dixeris. Quae ab adiuncto mutuat, quod ex se non habebat. " Non enim etsi durities proueniat e semine, & destinationibus eius, semina proinde duriora esse debeant, rebus constitutis. Mucilago ergo in calculo non pituita est; Non enim Archeus, qui ossa ad sui duritiem disponit, ossibus proinde durior est; sed alimentum spermaticum, sub onere secretum, non per se petrificabile: at solum ex adiuncto. Imo nec media ad finem directa duriora, solidiora, aut compactiora sunt rebus constitutis. Sic nempe causas per se, a causis per accidens, sufficientes a coadiuuantibus, primitiuas a transplantatis distinguendo, deuenitur ad cognitionem rei. Aristoteles enim procliuis in axiomata, ab artificialibus, traduxit suas experientias, in naturam. ( 29 ) Plerumque enim Paracelsus, corporum duritiem fictis Tartaris adscribit, alibi uero duritiem omnem ex sale esse, siue ex uno de tribus. Proinde in natura ubique lapsus est, quia totus naturae ignarus, miser rixatur. An aquae petrosae contineant Tartarum. 15. Tartarus Non In Potu. 1. Aliquot suppositiones antea probatae. 2. Unde strumae in collo humine, & non brutorum. 16. Remedium. contra strumas. 17. Rebus constitutis non inesse Tartaros. 3. Tres Monarchiae rerum, unde lapis triplex. 4. Remedium contea scirros & Botia. 18. Praeoccupatio. 19. Longe distat a Tartaro uini. 5. Duelech ex errore: Distinctio per axioma. non autem ex intentione naturae fit. 6. Quaecunque tollunt Tartarum. Non ualet argumentum a simili. 7. Argumenta aliquot tollentia Tartarum e potu. 8. Argumentum oppositum. 9. e cibis, sint praemissarum instar, hoc loco. ( 1. Inaduertentia Scholarum. 10. Historie duae. 11. Iactantiae Paracelsi. 12. Strumae non ex Tartaro. 13. Uinum insons Tartari humani. 14. ) Sed cum aquae immediate lapidescant, fortiori ariete, propositio confirmanda est. Inprimis docui, quod omnis lapis sit immediate filius aquae, non autem Tartari. Uegetabilis uero lapis, cum sit cremabilis, ut gagates alioquin & petrae minerales sulturosae, potius nodosum lignum est, quam perra. Deinde, quod cuiuslibet corporis concretio sit ex semine, non autem ex lege Tartari. Animalis autem petra est potius saxeum os, ( quia partim crematur ) quam petra. Tertio, quod concretio destinata a semine sit a naturae integritate, adeoque ex dono creationis; Ad distinctionem quoque calculi humani a caeteris, ille a Paracelso Duelech uocatur. Eo quod petrae, tam minerales, quam uegetabiles, sint fructus naturales, necessarii, ac primae intentionis in creando. non autem ex Tartaro, qui iuxta Paracelsum nil nisi rei excrementum est. ( 2 ) Productum autem naturale est ex matre materia, non autem nouerca: Solum autem Duelech morbus est, monstroque simile. ac deinde ex seminali siue efficiente initio, cui insunt a Creatione omnes typi, Ideae & scientiae rerum agendarum. In caeteris uero animantatis, destinationem proficuam lapis obtinuit. ( 5 ) Unde palam fit, licet aquae petram gignant; Tandem quod a Creatione, non insint rebus typi Tartarorum, in nostri perniciem conditi, ut neque medicamentum exterminii in terra. non tamen proinde essentiam, semen modumque generationis, e Tartaro uini sequantur. Duelech enim, post peccatum excremento morboso; Quid ergo ad Tartari naturam, in morbos introdiucendam facit, quod lapis sit fructus aquae, si lapidi non insit conditio tartari? non autem intentione naturae, neque ex materia petrosa aut tartarosa: Uel quod Tartarus sit fructus uini, si nil tale in rebus aliis. sed per accidens, errore uidelicet facultatis, morbosum semen nascitur, necessitate agentis connexi. Quid enim praeiudicat naturae, si phantasia lapidem aut calculum nomine deludens, uocauerit Tartarum? Quare non admitto Tartarum potius in potu, quam in cibo: satisque impotenter ac sine probatione affirmet, lapides & omne corpus solidum, cum tartaro uini, in omni proprietate simul conuenire? sin autem sit potentialiter in uino, id necessitate connexi, & per accidens fit, nec locum nec uires agendi, aut actuandi in nobis habere potest, ut a potestate uidelicet, Tartarus potentialis, in nobis actuetur: siquidem ista sua assertio gratis est, absque ueritate & probabilitate. ( 6 ) adeoque non admitto tartaream in potu generationem, a Deo destinatam in nostri interitum: Calculus namque in nobis, alio semine medio atque progressu generatur, quam Tartarus e uino, aut lapis ex aqua. ( 3 ) Tres uidelicet in uniuerso, sunt corporum Monarchiae: Animalis, uegetabilis & mineralis. Lapis ideo triplex est, totaquo Monarchia distinctus. quid enim si ossa reperiantur in carne, & petrae mineralis semina in aquis stabiliantur, an proinde ossium semen, & proxima materia erunt in fontibus? aut petrae minerales semen, & proxima materia, in carne, aut cruore? Differt namque saxum, a capsa nuclei mespilorum, persicorum, etc. ( 7 ) Si non in cruore, ergo neque in potu & cibo. Non est enim mors, opus manuum Dei. & utrumque iterum a lapide caucrorum, bezoar, limacum, piscium, calculo humano, etc. Uiditque Deus quaecunque fecerat erant bona, tam in sua bonitatis intentione, quam in creaturae esse. ( 4 ) Tres isti lapides longeiterum simul distant, a tartaro uini, qui non inter lapides est reponendus, cum sit liquor salis concretus. Minerale enim, uel saxum est, quod in calcem uerti potest: Igitur nulla est in aquis materia, quae ad Tartari uel Duelech tragoediam in nobis concitandam sit creata. uel lapis, qui non calcinatur, ut gemmae, marmora, silices. Utrumque autem unico nomine petrae nunc concluditur. Si quid porro mali nunc sit, aut fiat, inter digestiones id sane non ex materiae creatione, destinatione, proprietate, efficiente & intentione finali Creatoris: Atqui cum tantum id contingat in defectuosis, hinc palam fit, quod non materia tenus; sed aliunde sabulum fiat. sed nostri prorsus errore & naturae corruptione defluit. Siquidem defectuosorum stomachus separaret arenas, antequam ad renes peruenirent. Recepta nimirum peregrinorum seminum importunitate, defectuosa altilium transmutatione aut non sat seuera nocuorum expulsione, eiusmodicontingunt. ( 9 ) Ignorantia Scholarum exhinc nata est, quod nesciant, aut non perpendant, multa per transmutationem fieri, quae nullatenus materialiter inerant. Siquidem non nisi ridiculus dixerit, ossa inesse gramini. Cessabit haec disputatio, dum ostendero Duelech formari e rebus, longe a coagulatione alienis; Tartarus praeexsistens, atque in potu solutus, si esset, utique sua destinatione in nobis confestim putresceret, ante digestiones, putrefactiones & resolutiones, neque coagulandi consilia exspectaret, in ultimum urinae exitum. Nec sequitur enim, Quaedam uina plus spiritus urinae, uel terrae uolatilis continent: Idemque potius in omnibus aequaliter lapidesceret. Ueruntamen cum calculus non succrescat in potu, sed saltem in excrementis per admissionem salis urinae: ergo continent tartarum lapidem, uel ergo Tartarus uini generat materialiter per sui separationem humanum Duelech. Zingiber profert multum sudoris: ergo zingiber continet plurimum sudorem materialiter. aliorumque cooperantium adiutorio ( prout abunde libro de Lithiasi ) praesumitur Duelech non ex praeexsistente tartaro potus consistere. Quod palam fit per mechanicam eius resolutionem in igne. Scholae enim rustico more de rebus naturae iudicium ferunt, Ignorantes, quod multa fiant opera efficientis transmutationem, semine inquam coagulantis, & inter transmutandum operantis. Distillatum enim Duelech, clausis & uitreis uasis profert oleum foetidum, spiritum denique & crystallos salis urinae, qualia ex urina humana distillando eliciuntur. Quae neutiquam materiae debentur. nec illarum caloribus, fictisque elementorum congressibus. ( 10 ) Uidi enim duos gemellos, eadem quoque nutrice, ac cibis educatos, quorum maior calculosus, non item minor erat. Certum est namque, quod stomachus, intestina, uenae, iecur, & renes non generent Duelech ex natura sui, multo minus eundem continuant, multoque adhuc minus ex praeparato praeexsistenteque in potibus Tartaro. Lac namque non plus tartari pro uno, quam pro altero continebat. Alioqui namque omnes pariter, quae urinam humanam generant, & in quouis homine absque exceptione, non secus atque in cancris absque exceptionc lapilli crescunt, Duelech procrearent. Item puer cuiusdam Praesidis, parente utroque incolume editus, quatuor prae se fratres ac sorores tres sanas habebat? Sed Duelech petrescit ex semine, tandem in lotio, per materiae transmutationem generato. solo autem trimestri a calculosa nutrice alitus, semel septennis, dein iterum decennis, & tertio binis annis post, lithotomum tolerauit. Ac ultima uice sub nouacula exspirauit. Id semen adeo ualidum est, ut quamuis calculosus non bibat nisi aquam distillatam, non proinde cessaret Dulech generare. ( 8 ) At aiunt. Saltem hae duae historiae non ex tartari peregrini aduentu euenere. Uina rubea, plurimum sabuli in calculosis generant, ergo tartarum arenosum continent. Ego inde inferrem. ( 11 ) Cum ergo non sit materia in assumtis exsistentia, ueritas, cognitio, necessitas, aut consequentia; quae tartaro quadrare possint: Si tartarum arenosum continent, ergo nedum in calculosis, sed in omnibus prorsus sabulum proderent: stentorie nimis a Paracelso gloriatum est, se omnem morborum causam primum inuenisse, Monarcham arcanorum atque medi¬ Kk medicinae principem, caeterosque ignorantiae hac sua inuentione accusasse. At non proinde materialiter Duelech continent in se, quanquam occasionaliter destruant digestionem, imprimant petrosam uitam mediam, unde hominis uegetatrix eneruata syluestrem illam induit inclinationem. Quinetiam insuper, ex Tartaris regionum, se depraehendere, quibus morbis incolae sint subnoxii. Atqui istud nil pro Authore tartarorum facit. Etenim si Tartarus, neque ex creatione, neque ex maledictio ne fuerit unquam, qui sit morborum origo: Longe siquidem aliud est, calculosum fieri occasionaliter, ex ui petrifica uitae mediae rerum in Archeum introducta impressionaliter & sigillariter: friuolum sane, se eundem inuestigasse distillando, & reperisse, quod nunquam fuit. Uiderat nempe saxa, in aquarum fundo generari. & calculosum fieri ex tartaro liquato, & resoluto in aquis, qui tandem dierum periodo pristinam reassumat in potante coagulationem. In Stiria quoque, Sabaudia, Ualesia, strumas horribiles, miserando spectaculo, humanam speciem deformare. Hoc namque posterius in natura nego: prius uero, inter ordinaria assero. Deceptusque hinc conclusit, ex Tartaro aquarum, calculos, strumas, & consequenter omne oppilans, esse. ( 14 ) Quantum autem Strumas, siue Botia attinet, plerique ex mineralibus aquis potis, Paracelsus quoque usu cachimialium aquarum prouenire putant. Male enim, atque in sequacium perniciem, nesciuit, cuncta ex agentibus seminalibus oriri, iisque datum, materias sibi substratas traducere, iuxta seminum destinationes, ac fines. Enimuero tametsi potus aliquis, nocentior sit calculosis: Ego uero optarem iuxta suam uiri doctrinam, per ignem istas cachimias in aquis ostendat, quibus proprium sit, duntaxat in ultima nostri digestione, nec alibi quam circa iugulum coagulari. Scio autem se nunquam inuenturum in aquis eiusmodi Tartarum. Ergo propria lege damnetur. Qua cauet nemini credendum, nisi quantum per ignem demonstrare id ualeat. ille tamen nec Tartarus est, nec hinc continet, nec tartari formae quippiam condensatur in Duelech ( ut suo ioco docui ) sed est opus operantis ad petram uel bolum, quicquid actuali semine aquis inest. ( 12 ) In uino autem si quid sit, ad faecem erit per se, ad Tartarum. uero per accidens; non autem ad Duelech. Frustra enim aquas distillando interrogabis, an potentialiter fiant petra. Id namque sine labore, & expensis, docent flumina, & fontes. Fateor quidem aquae inesse uitam mediam, cui sit proprium Archeum excitare, & inficere in commutatione boni alimenti non autem tartari peregrini illi inexsistentis materialiter ) in duritiem petrosam. Ex uino autem nunquam petra, Tartarus, multoque minus Duelech fit. Nec faecum etiam pluralitas tartarum accusabit. Et nec calculum. Quia Duelech est alterius familiae, quam Tartarus. Ad strumas autem requiritur materia, quae proprietate sui Archei, nata sit praecludere nobis fauces, ac quasi praefocare, idque citra gustum adstrictionis aut terrestris acerbitatis, ( nam alias gustus hic, haerens in sinu materiae, prima digestione maturatus, interit ) transmutataque in alimentum, retinensque pristinas uires uitae mediae, perfungitur sua potestate, circa guttur magis, quam alibi. Hinc quo uina tartaro ditiora sunt, eo saniora contra Duelech esse deberent, si Tartarus alioquin abstergendis sordibus propinetur. ( 13 ) Assentior quidem, petrosas aquas esse agrestis indolis, conditionis mineralis, & factrices indigestionum, quatenus aliena continent. Quae potestas iure sibi haereditario in alimentis, & hinc in cruore relicta, conuertit proximum solidorum alimentum in petrosum excrementum, quod directoris facultate strangulante ad guttur concedit. Si ergo struma, uel durus alibi scirrhus, ex tartaro peregrino coalesceret, calidis remediis magis induresceret, nec tam facile liquaretur. Idque trutinans Seduni, reperi fungos praefato praefocandi ueneno pollere: Est itaque struma defectus transmutatoris Archei & non coagulato tartari: prout de Duelech clarius & abunde demonstraui. Archeus namque omnem sibi substratam transmutat massam, nisi a uita media potentiore uictus cesserit. illosque frequentes e radice Laticis, Abietis & Pinorum, in rupibus ad septemtrionem decliuibus succrescere, ubi niger Agaricus, eiusdem criminis haeres, in trunco frequens. Struma itaque est ex bono cruore, cui strangulans potestas uitae mediae est relicta. Didici ergo totum terrae Leffas, fungosa indole, ibidem contamina ri. Peritque Bocium, assumto remedio, quod petrosam materiam non est dissoluendo, si ex tartaro illuc traducto esset. Credidi itaque Strumas nasci usu herbarum & aquarum, quae huiusmodi Leffas imbiberunt. Porro, quod Archealis uitae mediae potestas in rebus gignat strumas, non autem rediuiuus Tartarus cachimialis aquae; res ipsa loquitur. Alias namque non minus in abdomine & iecore, Struma, nec segnius, quam in gutture prodiret. Impossibile alioquin est prorsus, tartarum ( si quis foret ) uitae nostrae spiraculum concipere, uiuidum fieri, membris coaptari, & ad ultimam digestionem intro admitti, fermentum sanguinis concipere, difflari autem per insensilem transpirationem, ut & scirrhos, cruore uitali natos, adhibito praefato remedio. ( 17 ) Caeterum rixa non est de asini umbra: Non enim riuales aut cachimiales aquae, guttur respiciunt, aut tantam duritiem sponderent. ( 15 ) Nec sane liquesceret Struma, astrictiuo terrestrique remedio, quo pluries unico mense Strumas euanuisse praegrandes uidi, ac subito praefocationem a uenenoso fungo illatam curari. Quod sic habet: siquidem non est perinde negasse, tartarum inesse materialiter in eduliis & potitibus, itemque permanere per digestionum officinas, atque proinde tandem coagulari in miseris: Recipe Spongiae marinae in carbonem combusta uncias 3. Ossis Sepiae usti, piperis longi, zingiberis, pirethri, gallarum, salis gemmae, calcis testarum ouorum ana unc. 1. & procul inde remotum est, admittere in nobis transmutatum ex bono cremore, chylo, uel cruore, in prauum uirtute uitae mediae, transplantantis directiones Archei; Alius ut enim generationis; misce cum aqua stillata ex praefatis spongiis. Et exsiccetur paulatim. ita alius quoque praecautionis atque sanationis ordo utrobique. Ac cipe huius pulueris semidrachmam, cum sacchari semiuncia, decrescente luna, ut paulatim liquatus deglutiatur. Uel fac lllinctum. Et Bocium disparebit. Nullam ergo tartarizationis fundamentum, ueritas, apparentia, uel necessitas. Quorsum namque conducit. Comminisci tartarum, pertinacem coagulationum principem, qui ortum suum debet figmento? Alii defectu spongiae sumebant pilosam excrescentiam siluestribus rosetis innascentem, exteriori cortici castaneae persimilem, hirtam hi spidamque, cuius solius puluere utebantur seliciter. Siquidem rerum disponsitiones, coagulationes & resolutiones suis pendent seminibus. Item usus sum unguine, in stru mis & scirrhis. ( 16 ) Olei laurini ( non per axungiam suillam adulterati ) unc. 8. Olibani, masticis, gummi arabici, resinae abiegnae an. Ex purissimis cibis & potibus, Duelech non fit minus, quam de minus ex quisitis, si uita media Archeum male imbuat. uncias 3. distilla: tum iterum distilla cum cineribus clauellatis. Quorsum deinde conuenit, cibos potusque, quos Dominus bonos censuit, tartarosae proditionis infames reddere: Reor sane e tartaro siue inferno inuentum esse, dum Satan¬ Kk 2 Aliud ergo est castigare alienigenam uitae mediae impressionem, ( quae in concretione digesti consistit ) atque aliud est, excernere, quod alias retentum noceret. Idque dissoluendo, & expellendo conscribitur. Satan iam propediem coniiceret humorum exilium futurum e Scholis medicis. ( 18 ) Enimuero cum res unaquaeque dissoluatur per uinculorum rupturam, quae eandem stringunt, iuuat monuisse: Finaliter, si quis Tartarus in assumtis esset, desinens in pertinacem tandem coagulationem, quam proditorie secum attulisset intro: coagulata in nobis non fieri per exsiccationem, ( excepta creta podagrica ) neque per tartarum, inexsistentem clam: utrobique saltem sanationis desperationem contineret: multo sane minus, ex microcosmi conditione saxosa, aut calcinatoria. Et hactenus medicamentum exterminii in terra, a rerum Domino, in natura ab initio conditum esset. Creta nempe illa, post acquisitam opacitatem synoniae, deinceps paulatim exsiccatur. Prout alibi de podagra. Postremo non est Tartarus in cibis, ut neque in potibus cibalibus. In aqua uero inest quidem semen lapidum: Alioqui, sui initio, prout & scirrosum quidlibet, itemque bolus, lutum, muccago, arena, & Duelech, seminalibus initiis coagulantur & resoluuntur: at lapis non est magis Tartarus, quam saxum est panis: quare etiam ex semine petrificante, nullatenus potest concludi praesentia aut potentia Tartari. atque longe aliter soluuntur & coagulantur, quam si pertinax & immutabilis rerum quarumlibet Tartarus, sua sponte in nobis, peregrinum coagulum dedisset. Pariter, etsi in recrementis, uel cruore degenerato, sit potestas ad Duelech, uel scirrum. Sophismus est non causam, in causam accusasse, uel causam, ut non causam neglexisse. ( 19 ) Non tamen ad Tartarum multoque minus, quod naturaliter tam cruori quam recrementis insit Tartarus. Qui sophismus, si solet uspiam magnas adferre angustias: in medendo sane quam maximas, periculis uitae & damnationis, ut & damnis plenas. Quidquid enim peregrino e semine & alienato, per accidens nascitur, & per metaphoram propter sui coagulationem assimilatur, sali coagulato in uinis: Etenim unus probe digerit, difficulterque separat: Abusiua tantum alienatione, ad tartarum reuocatur. Alter uero, feliciter excernit, ac moleste digerit. Tertius denique digerit succincte, & liquefacit: Odit enim natura metaphoricas & poeticas libertates. at uitiose sibi transmutat, sub imperio seminis exotici. Non est ergo Tartarus, morborum occasionalis materia interna. Custos Errans. 1. Scholae nutant de quatuor humoribus. 2. Authoris resipiscentia. 3. Notatur Scholarum inaduertentia in re tanti momenti, & tam conspicuam. 23. Thesis, cum probationibus. 4. Quid muccus, & qua theca generetur. 5. Excrementum aurium per aporrhoeam efferri. 24. Necessitas custodum. 25. Quis sit custos in terminis propositis. 6. Probatur per Corizzam. 26. Per reuerdinem. 20. Per tusses. 28. Custodis necessitates inexcusabiles, hactenus nescitae. 7. Custos est inaudita potestas. 29. Probatur, quod muccus non sit cerebri excrementum. 8. Concluditum miserrimum inde cerebrum. 9. Utramque potestatem Scholae putarunt quandam intemperiem in sanis etiam. 30. Probatur diuersitas ab aliis potestatibus. 31. Uanitas morborum Catarrho dicatorum. 10. Testimonia Custodum. 32. Muccus non e cruore factus. 11. Argumentum, a simili adaequato. 12. Grauedo nunquam sana est. 33. Tussis examinatur. 34. Custos errons. 35. A Corizza. 13. A paritate reliquorum uiscerum. 14. Tussis sicca. 36. Difficultas curandi, unde. 37. A supposita Scholarum doctrina. 15. Remedia notantur. 38. Incogitantia Scholarum. 39. Ab Archei identitate. 16. Ab Anatome. 17. Ab absurdo. 18. Remedia e sulfure. 40. Duplex Asthma. 41. A necessitate oppilationis. 19. A constitutione cerebri. 20. Sanandi difficultates. 42. Custodis usus. 43. A Scopo. 21. Ab experientia. 22. Perniciosior est custos errans Laryngis. 44. Muccus differt a sereatu. 45. Custodem differre in cerebro, ab aliis facultatibus. 46. nec alioqui tenuius, sat rimarum pro exitu reperiret! Diaphragma esse porosum. ( 1 ) Scholae, muccum e cerebro, sputumque tussium, digito monstrantes, dixere. Ecco phlegma, unus de quatuor humoribus, nostri constitutiuis. Haec somnia non merentur redargutionem, nisi seria credulitate, medendi methodum, in mortalium perniciem transtulissent. ( 2 ) Fateor equidem, me sub tirociniis credidisse, muccum, si non unus de quatuor humoribus oriundus, esset saltem excrementum digestionis cerebri. Atque deinceps semper successiue sibi subscripserunt. Ast dein liberiore indagine a Scholis desciscens, coepi contueri, quod aestate mungam raro: Creuit iste lasciuiendo ausus, tot seculorum praescriptionibus & Scholarum subscriptis authoritatibus firmatus. hyeme uero frequentissime. Attamen cerebro utraque statione, eiusque fructionibus ex Dei gratia, aeque ualidis potior. Quasi cerebrum, tres alios suppositos, fictosue humores in sui alimoniam consumsisset, excluso solo phlegmate, sibi licet simillimo, & alioqui iuxta Galeni mentem, aptissimo ut in cruorem totaliter transmutetur. Nonnunquam quoque doctrinae de quatuor humoribus oblitae, eundem muccum, non amplius phlegma, uel pituitam proprie: Consideraui enim propterea, cruorem hyemalem, aeque uiuidum, atque illum, quem aestate conficio ( uita nempe in sanguine per Sacra locatur ) & digestionem tam cerebri, quam aliarum partium, aeque salubrem, quia completam, esse. sed recrementum cerebri, uelut proscriptum hostem, a digestione resultantem superfluitatem relegarunt. Suae illas illius doctrinae merito puduit: Quia muccum agnouerunt excrementum ultimae digestionis: non autem humorem amplius in hepate productum, uelut cruoris partem unam de quatuor. Quae non sic se haberent, si cerebrum quatuor ad minimum uncias, quotidie excrementi, ac proinde uncias sedecim de cruore depromeret, pro solo sui nutrimento, & tantae pituitae abundantia ( praeter illam nempe, quae in alito remansit pro alimenti pignore quas uncias alioqu in aestate, in cruore relinqueret. Repugnat quippe excrementum humori uitali. Uel si id rentur fieri exquisitiore digestione Cerebri: uel si malint, Cerebrum ob aeris hiberni iniuriam, male dispositum: ac quomodocunque sumatur; necesse est saltem muccum causari ab indispositione aliqua: Nutant ergo saepius, atque uacillant, haesitantque iterum, dum muccosum hominem ( ab isto uidelicet stercore, morbosoque affectu ) phlegmaticum promiscue indigetant, eiusque deinceps uires, ingenium, mores atque fortunam, inde metiuntur, & augurantur: non ergo ab abundantia pituitae, adeoque a uitio iecoris, ut neque ab exquisitiore separatione pituitae hibernae, & aestiualis neglectu. Nec demum indispositio ista obuenit cerebri uitio, ut neque cruoris. Quippe id repugnat propositae thesi. Ergo aliunde idipsum manat. Interim infausta sunt initia Scholarum, quae ab excremento sibi cognito, pituitae essentiam, exsistentiam, proprietates, elementorum & humorum constitutiyorum nostri denominent. Etenim si ista recrementa remanerent in cruore, uel cerebro per aestatem, quae secus hyeme excernuntur: Phlegma enim quod sub Goryzzae initium, depluit e naribus aquosum ( ut aiunt ) & tenue, post dies aliquot, spissius atque flauum fit, eo quod assiduata caloris coctura inspissetur. Locus deficeret hospitandae pituitae, tota aestate collectae. Hinc in Thesin pono: ( 3 ) Muccus narium aquosior, ac copiosus, & proinde continua eiusdem emunctio in hyeme. Non autem in aestate. Unde consequens Quasi integro forte quadragenario absque corruptione sui, uacuo cranio, inspissationem, ut summum bonum, exspectasset!, Kk 3 At muccus, est generis neutrius. ( 6 ) Fit enim a custode tantum; lacessito quidem: sequens, id causari ob stationem intemperatam. Quae si occasionaliter laedat cerebri digestionem: sed qui partem ut defendat & obliniat, crudiorem laticem & simul cruorem sic commutat: id erit, uel per totum cerebrum, uel in inferiore eius plano, qua frigus ferit. estque eiusdem illa commutatio plane naturalis, ad bonum finem ordinata, quamdiu a bene constituto custode oriunda. Si per totum noxa sit, laederentur una cunctae cerebri functiones, imaginatio discursus, & c. Quod est falsum. Equidem magnopere saltem demiror Scholarum per tot secula somnolentiam. Nam denotaret ambientis superioritatem super spiritum, functionum omnium fontem, atque rectorem. Quod quia cernerent muccum stillare per nares, idcirco repente statuto indubio decreuerint: eundem nil aliud, praeter cerebri excrementum esse. Deberetque tum muccus fieri & descendere a cunctis intimis, connexis, minimisque cerebri particulis, & non tantum ab iis, quae immediate ab intrante quatiantur aere. ( 4 ) Unde liquet; Imo quicquid per screatum, tussimque extruditur ( quia colorum paritas oculos illarum falleret ) dictarunt, nil nisi deciduum cerebri excrementum. Nec enim semel obiter inquisiuerunt: muccum esse dumtaxat excrementum infernarum partium cerebri, degeneratum ex totalitate alimenti, priusquam aleret. Si sit excrementum cerebri: ergo debet esse residuum ultimae digestionis. Non autem esse excrementum, digestionis ultimae superstes, quod roris modo, per minima dispergi in partes solidas asserunt. Quando scilicet sanguis, postquam factus est humor alimentarius, distributusque roris more, per aequalem cerebri massam: Nam & hoc, a cerebro non minus, quam a toto, aequaliter uapore tenus exhalat. ibidem non quidem consumeretur, iam prius licet assimilatus substantiae cerebri, ac per insensilem transpiratum, absque omni sui residuo expulsus per poros abiret: Si ergo muccus naturaliter a causis occasionalibus externis & noxiis tempestatibus suscitetur, habeatque causam sui effectiuam circa planum cerebri, qua uia aerem attingit. Non autem a frigore. Id namque sonaret, cerebrum uictum, superatum, eiusque potestates uelut extinctas: Sed labe prorsus heteroclita, postquam muccilaginis spermaticae ( iisdem nempe nutrimur, quibus constamus ) sortem induisset, quasi reuocatus muccus, e longinquis heterogeneitatis anfractibus, collectusque tandem in abacum prope nares expelleretur. ergo conuertitur materia mucci ( quam laticis, simulque alimenti docebo suo loco ) ob bonum & ordinarium finem. Etenim qui tantopere de usibus partium, sibi odaxismum beneplaciti risus concitarunt, ne semel quidem attigerunt, quae tanti abusus causa, in hac digestione esset. Quae materiae illius conuersio, cum naturalis sit, obtenditur, tanquam lorica, parti a frigore perculsae. ( 5 ) Cumque materia sit uitiata, per aeris iniuriam, non sane adhaeret: uerum ut continua aquae gutta stillat. Quoniam si excrementum sit superflua pars digestionis: ( 7 ) Cur senex, plus sanguinis ( quia plus excrementi emungit ) quam dum esset iuuenis, consumeret in suo cerebro: Hanc ergo potestatem, mucci effectricem, custodem uoco. Quod sic iam supposuisse, sat esto. Ergone sanguis iam semicoctus, ac uitalis, in similarem spermatis substantiam, tum demum corrumpitur? Porro excrementa alui, & uesicae, sunt totius, & partium quibus fiunt & gliscunt, superfluitates quidem, ab intro sui superfluae, atque inutiles. Indeque reuocatus a dissitis, undecunque cerebri, minimisque reliquiarum atomis colligitur? Itane haec quotidie in sanis peraguntur? Sudor uero & insensile effluuium, sunt recrementa, iam ultima digestione facta, expulsaque post extremam fanium suorum defunctionem. estque alienata sanguinis corruptio, simul cum sanitatis fruitione? Quid enim cerebrum eo compulisset, quod dum uiliores partes, suum rite conficiunt alimentum, probeque absque ulla residuitate, totum in aera dispergunt: Quidni idem contigit reliquis uisceribus, quod capiti? Solum uero miserumque corebrum, tam copiosa mucci alluuione, suum alienasset, uiuidumque alimentum? ( 9 ) Transeo adhuc Catarrhorum nugas, depluentium tam largo continuatoque imbre in thoracem, totumque corporis habitum. Quid si unciae tres dietim emungantur mucci, an fortassis sanguinis boni decuplum ( puta uncias quadraginta pro cerebro, totidemque pro reliquis ad minimum partibus ) remansit, ut ibidem roris modo conspergatur? Quo pacto enim constabunt saluae principes potestates, quas in capsa cerebri morari uolunt; Quo enim priuilegio, quaue necessitate exlex cerebrum gaudet, uiscus adeo nobile, ut citra noxam, tantam toleret suae Oeconomiae quotidianam stragem? Confusionem corruptionis & alienationis? Dum tantus rumor, confusio, digestionisque tam abundans est diuersio, tumultus nimirum redeuntis mucilaginis & sanguinis euntis expresse ad sui corruptelam? At ne semel hucusque cogitatum est, unde tanta prodiret mucci copia: Quo pacto in media transmutati cruoris uia, ad spermaticam uitalemque mucilaginem, tam ordinaria exorbitatione cerebrum deuiabit, atque digestionis abundantis errore corrunperetur? sed Epimenidis somnium dormiuerunt Schorae, uelut loto pastae, modo lucellum e credito Catarrho thesaurizent. ( 10 ) Nec est enim ordinarius muccus e cruore. Idque facile notare potuissent Scholae, si subscribendo nugis non essent assuetae. Siquidem a magna siti, largus potus statim in gutture stagnantem parit, loco saliuae, muccaginem. Sicque gutturis affectus morbosi, statim omnem saliuam inspissant. An non enim uel inde liquebat usus alterius, nondumque sciti necessitas, quae non undecunque ex abditis ( paritate nempe identitatis substantiae ipsius cerebri & digestionis per totum aequabilis ) minimisque cellulis, ordinato motu, suum ac proprium alimentum corrumpentibus, retrorsum, eadem ui, qua intrauerat, remearet, ut iam in excrementum abiens, intra abacum aduniretur? Id enim si medio digestionis, laborisue metu, contingat: Ideoque facultates, quas a necessitatis suae usu, Custodes uoco, non mirum si a tota harundinum nostrarum propagine, naturaliter ad se alium liquorem; Iam id non potest non inexcusabilem prodere corruptionem, cerebro natalem. Uel si in fine illius digestionis id accidat; praeter cruorem ( quem ideo primus laticem uoco, & describam particulari syrmate ) allicere, suosque in fines adoptare: praeter enim heteroclitam, eandemque & ordinariam tam alienatae digestionis normam: ( 11 ) non infelicius nimirum quam renes, a cruore lotium separant, & ad se trahunt. iam quoque cursus, tractusque cruoris in remotissima, similariaque cerebri, recursusque excrementi, a sanguinis relicto residuo: Lotium enim hic inculco, eo quod non sit excrementum renum, quasi residuum foret renis alimenti, uel suae digestionis patratus error. Idem proinde iudicium de mucco fero. ( 12. erunt uani prorsus labores, crudelis digestio, intolerabilis error, quotidianusque atque stultus cerebri labos. ) Itaque in Corizza, quamdiu malum saeuit maxime estque ferocior boreas: ( 8 ) Si enim quicquam horum sit uerum, reor cerebrum miserrimam totius corporis tabernam: maiore nimirum alimento egere; eo quoque muccus est aquosior, sub pari tamen cerebri digestione, sensuumque tam internorum, quam externorum ualetudine. Laudatur igitur spissior, tenacior, parcior flauiorque muccus sub finem digestionis ( ut aiunt. intentius molestias atque labores cerebri augeri, quo minor tardior, segniorque est capitis uis, efficacia & digestio. ) Tum demum considero, e pauco cerebro nostro tantum excrementi quotidie sequestrari non posse, propter ineptitudinem cruoris nutrititii. ( 13 ) Maxime quod hepar, nullum de se excrementum, deque suo nutrimento proferat. Nutritur tamen, deberetque par digestio num fortuna & excrementorum aequale pondus proportionaliter gliscere in cuncta uiscera. ( 14 ) Tandem memini, solidorum nutritionem fieri, cum totius cruoris transmutatione in alimentum, citra segregationem puri ab impuro ( quippe quae nimis molesta esset ossibus, neruis, uisceribus, etc. ( 17 ) Similiter & medulla spinalis suum pariter haberet muccum, eumque dum euacuare niteretur, id fieri deberet uel superne per quartum cerebri sinulum, uel deorsum cadens ( ut corpus alioqui fluidum uita orbatum, natum est decidere semper ) oppilaret neruorum mouentium commune principium, ac potissimum, quia muccus lentorem mucilaginis habet, non esset sequax, quin de se semper relinquat tristem oppilationum formidinem. ( 18 ) Denique muccus, quomodo cunque sumtus & tepore agitatus, nunquam citra residuam sui faecem totus auolat aut insensiliter dispergitur: ) nec solida proin aliud in sui alimentatione excrementum praebere: sed assumto eius uapore, plane induratur in tophum. nisi postquam fami partium, liquor alimentarius satisfecerit, totus aequabiliter consumitur, in perspirabilem aporrhoeam. Id est. Excrementum solidorum omnium non fit, dum nutritio est in fieri: sed tantum in facto esse. Nimirum tum exhalat totum, iuxta Scholarum consensum. Adeoque est inutile, imo impossibile excrementum solidi cerebri, siue de toto similari eius. ( 19 ) Repugnat nempe prorsus densitati cerebri, quod cum non sit canalibus apertum, undequaque deberet tamen tenaci excremento ubilibet esse continuo refertum: Ergo siquidem cerebrum teneatur legibus solidorum & uiscerum cunctorum, quas praescribit Archeus: Tandem ad fines respiciendo, quorum ergo res quaeque a Creatore est condita. ( 20 ) Non apparet sane scopus ullus, quare cerebrum muccum, ut suae digestionis superfluum excrementum paret, & a reliquis uisceribus se exlegem faciat hactenus. Cerebri non erit muccus, nec aliud edet loco excrementi, quam quod per diaphaeresin, totum aliorum more exhalat. ( 15 ) Denique excrementum est relatiuum ad digestionem in alito factam: eo quod eandem supponat. Nam totus liquor alimentarius tandem sequestratur e toto corpore per insensilem transpirationem, absque ullo sui residuo. Cum ergo tam conspicua mucci sit imparitas in hyeme & aestate: non potuit ea, ab interno mistionis fundamento, sed aliunde uenire. At nihilominus, muccus non est praefatae digestionis excrementum, uel defineret uitalis Archei uniuoca esse in digestionibus similarium opera. ( 16 ) Quin etiam si muccus esset excrementum cerebri, colligeretur a toto undequaque, & ad similem cellulam sese reciperet; Adeoque muccus non est stercus cruoris, multo minus cerebri. non autem ad peluim. ( 21 ) Contingit enim bene ualenti & dormienti, per octo & amplius horas, nequicquam mucci eiicere: sub qua tamen periodo, cerebrum integram absoluit digestionem: quanto magis, quod facultates naturales cerebri, ut & totius corporis, nunquam ferientur. Sed difficilis esset mucci ( id est, excrementi communis, & totius cerebri ) collectio ab imperceptibilibus ac minimis partibus singulis cerebri, quin plurimas post se relinqueret obstructiones, & c. quae tamen nunquam obuiam ueniunt: Non ergo muccus est excrementum rei, nec fit digestionis naturalis intento. praesertim quod Cerebrum paucis & exilibus uenis, per suum corpus nutriatur, nec appareat ductus, uel canales, quibus muccus deducatur. Nec excrementum peregrinum, sparsim per Cerebrum collectum, relatumque in peluim, suum naturale emunctorium nec digestionis uitio fabricatum. Quem errantem & aquosum muccum, primum copioso latice eluere custos conatur. Dein ubi hoc sibi irritum fit, parit tenaciorem muccum, dum nimirum alter in osse ethmoides glutinosior factus est. Pariter & raucedines obiecto percustodem mucco contingunt. Cum alioqui morbum continuum, ac praesertim hieme, cerebrum pateretur. ( 22 ) Ergo concidunt Scholarum testimonia pro pituita, dein Catarrhi fundamenta, atque tandem, quae a methodo medendi ab utroque praecedentium depromuntur subsidia. Erratum scilicet in indicationibus causarum atque remediorum de mucci materia, efficiente, exordio, loco, ductu, lapsu siue decubitu. ( 26 ) Enim custos potestas delegata, ut aeris iniurias frangat, partemque muniat a feritate per errorem, iam laryngem afficit, eique affigit muccum pro tunica. Quocirca opportune notandum, inprimis oculos sanos nulla habere excrementa aut sordes. Tum tanquam sui erroris poeniteret, primum aquosa ac dein glutinosa parit excrementa, quibus eluere intendit sordes oppositas. ( 23 ) Amarum autem quod aures sudant, exiguum est beneualenti, estque exhalatum ultima digestionum periodo. Quod satis obuium fit: Id autem quod de raucedine in initio gutturis iam statui, Idem censeatur si demissius asperae arteriae truncus sit obsessus. siquidem quo profundius intra aurem scalpseris, eo minus sordium reperies; ( 27 ) Ubi nempe per tusses expectoratur, quod ante iam de raucedine dixi. in signum, quod fuligine tenus foras properet. Non secus atque pedum digiti suum colligunt diffluuium, pelli furtur adnascitur, etc. Muccus ergo narium superne stillans, pro ut & is qui per tusses excreatur, a custode facultate ortum capit, excrementum quidem in se utile: at ab errore custodis nocuum. ( 24 ) Enimuero aer qualibet tempestatum procella & alternatione debebat immediate intro trahi, tam ad pulmonem quam ad odoratus organum. Has autem potestates ad utramque ianuarum aeris ualuam collocatas custodes uoco, & errantes saepius dum ob frequentem cum exteris iniuriis luctam, non rite exsequitur sua custos. ( 28 ) Non est tamen custos sub quaternione facultatum ( attractiua nempe, digestiua, retentiua & expulsiua ) numeranda. Siquidem nedum sua expellit: Proinde rerum parens, fines atque dispositiones accommodans suis usibus necessitatibusque tanquam scopo directo statuit infra, in confiniis ultimis cerebri custodem unam atque alteram in Larynge: sed & sua fabricat, & quidem sola excrementa. Quae nec fiunt per digestionem: sed per abortiuam uim. Potestatem inquam ante me neglectam, cui proprium esset, quoties aeris inexcusabilis iniuria partem utramque adoriretur, quod toties e Latice & cruore erudiore muccum, tanquam uestem utque interstitiam obiiceret: ( 29 ) Propterea Scholae hanc utramque facultatem cerebro atque pulmoni ante fores praefixam neglexerunt penitus, & utramque soli cerebro dicarunt, huiusque intemperiem etiam in optime sanis accusarunt duntaxat. ( 30 ) Quamdiu custos recte ualet, atrocitatis aeris uictrix superat: in quem aer ferociens partim deposita primi ictus inclementia mitesceret, partimque conceptam ab aere labem, intra se conciperet: partumque stigma, si quod forte parti impressum foret, sufficienti mucco elueret. dum uero ob perfractum robur, primae suae destinationi ex uoto satisfacere nequit: ( 25 ) Idque inprimis Corizzae inscriptum legitur. saltem multum mucci fabricat, ut conceptam eluat labem; quam primitus non fuit separando. Custos ergo differt a digestiua & oeconomica proprietate cerebri. Atque unam laedi contingit sospite permanente altera. Nam offendiculum uespertinae aurae aut frigidioris boreae flatus suppono occasionem dedisse, ut custos obiiceret suum muccum, qui exorbitans os spongiosum, ( per quod odoratus organum suos odores recipit ) obsidet. Quam ueritatem nobis sternutatoria detegunt, quae statim post expeditum uicinum muccum concitant meras aquositates a custode Ll stode irritata, partas celerrime: ( 33 ) Tussis oritur ex sensu noxii infestantis laryngem ab sui initio, usque in pulmonum profunditatem. Infestant nempe fumi, fuligines, exhalationes acres, minerales, itemque uapores uliginosi, foetidi, etc. adeo ut tandem, si acrius fuerit sternutatorium, cum tenui mucco procidant cruoris fibrae, emungaturque aqua salsa e rubro pallescens. luxta prouerbium, " Qui nimium emungit, tandem sanguinem elicit ". Superat demum uim hospitii, frigus atrox: quasi tendens ad exstinctionem hospitis uitalis. Rubens enim cruor coepit subpallescere, qui per sternutationis molestiam praecociter prolectus est, alioqui muccus fuisset. Tussis ergo, effectus est sensationis: etenim mox atque spiritus, partibus illis insitus, grauatur molestia forinsecus insiliente, statim custos suo fungitur munere. ( 31 ) Custos ergo inprimis testatur diuinam prouidentiam utrique uiscerum prospexisse, in tam promta atque frequenti necessitate. Effectus quoque produnt, non quidem digestionis cerebri ac pulmonum: Anonyma quippe ista facultas, promte e massa laticis aduocat quantum sibi opportunum uidetur, idque transmutat in muccum, quem roris more extundit ad Laryngem: sed propriae Potestatis, quae nec morbosos parit effectus, nisi a scopo deuiet. ( 32 ) Falsum est itaque, Corizzam sanam dixisse: quo minus iniuria aeris ipsam partem solidam, nude atque immediate afficiat: tanquam sordium emunctricem: lam enim custodis utriusque officia, atque errores obiter tetigi; uerum frangat sese ad praefatam mucci tunicam. ( 34 ) Sed abl ubi uel externa iniuria maior est, quam quae se sinat sic deliniri: Nunc porro in confirmationem datae doctrinae exorbitationes errantis custodis explicabo: altiusue ferit ipsam laryngis, aut pulmonis substantiam: iam titubat custos. Nec solum desumit auxilium abs latice: ut praecipue propter atrocitates aeris occursantis, custos suam suscepit praefecturam: ita easdem quoque moderatur: sed ipsam proximi alimenti substantiam alienat, deuiatque in muccosam collam: tantum scilicet uisceris proximo alimento. uiciniorem: quanto altius ad calorem ex. materiam assumens suis parentem functionibus, ex massa nempe totius, laticis uidelicet, & cruoris. Quae doctrina quantumuis nouitatem dicat, & ob id difficultates secum gerat. Attamen seculorum ignorantia, nequaquam ueritati praescribere ualet. flayo rutilantem, & rubedini uicinius accesserit, reditque ab illo lapsa, in pristinum, dum a rufo, ad flauedinem paleae, atque inde demum ad albuminis oui similitudinem propius appropinquarit. Hinc uice uersa in hecticis, cruentus euadit muccus, & cinerum obscurorum colorem assumit. Inprimis enim promta materiae multiplicitas sub errore custodis, ostendit eandem non esse excrementum cerebri, sani alioquin & fortis. Aliunde ergo suscitatur instinctus parandi muccos celeres, promtos, & diuersos. Dum ipsamet alimenti substantia abscedit transmutata, deficientemque ibidem uitae integritatem pandit. Tunc nimirum foetidus cadaueris incipientis odor in anhelitu, deliquia prodit Archei pulmonarii. Sunt nimirum potestates, ad eluendum sordes atomorum aeris, ideo ad fores, uel limen uiscerum, aeri peruiorum, collocatae. Muccus itaque interstitio inseruit inter aduentans noxium & uires hospitii. Belle sane ac ordinatim singula procedunt, quamdiu custos non suos excedit limites. Quare stimulum suae expulsionis habet aduexam salsedinem, ut sensationem laryngis proritet. At cum humana omnia sint ruinis exposita, ubi quotiescunque custos deuiat a scopo, statim Coryzzae, raucedines, tusses, & c. ( 35 ) Suntque tusses siccae, in paucitate mucci salsi. miserum in modum nos inuadunt. De grauedine Coryzzae iam sat dixi, nunc porro de tussi dicam. Uaria nempe larua stomacho imposuere, ut defectus custodis, in limine laryngis sitae, apprehensasque nocuorum lituras restaurarent. ( 36 ) Quia autem senium aequiparatur defectui, estque pulmo primum deficiens, ( ut supra ) hinc tusses senio, uelut ex proprietate geniales, uixque silent, cessant, aut compescuntur: ( 37 ) restaurationem non admittente natura exoleta. Haec de Tussi. Sic nempe aegrorum spei, & crumenae diuersimode delusum est. Non nego quidem sulfur apte resolutum, Asthmati subuenire. De remedio illius, nil somniatum, quod proficuum sit. ( 40 ) At istud Asthma, non est hospes pulmonis, ex ideopathica epilepsia eius oriundum: Primo namque decocta herbarum, Tussilaginum propinarunt, at quam infausto euentu, quaeque domus luge sua propemodum detestatur. quorsum nempe ista sulfura non habent introitum. Sed illius Asthmatis nidus est circa stomachum. Decocta demum minus feliciter usurpata, Medentem meditari fecit de tabulis saccharo confectis: ( Quod infra docebo ) quorsum quoque auxiliatori sulfuri est introitus. Porro sulfuris flores uenales, ex uena aeris. Lento quippe igne ustulantur uenae, ut sulfur inde furtiuum abigant. in syrupos denique atque illinctus recesserunt, sperantes ( ridiculum id suo loco ostendi ) lente deglutiendo, saliuam cum eclegmate delabi per rimam uocis, in laryngem. Nam alias sulfur magnam aeris praedam raperet. Ualorem ergo eiusmodi remedii quisque trutinet, qui nouerit, cur Arsenicum nomen fumi metallorum adsciuerit. Nec retrospicientes, maioris fore aerumnae stricturam anhelitus, tusses, praefocationem, atque expectora tionem, ob alieni hospitis admissionem, ipsa quam sit tussis, proritans tam infausta iuuaminis figmenta. Quae alibi ex instituto ad longum aperui. Ah! ( 41 ) Profecto pulmo, festinus, in sui perniciem auscultat, difficilisque est admodum labentis uitae restauratio. Pulmo quoque ab alimentis uix opem nanciscitur, quae per tot digestionum officinas, natiuae suae indolis dotes dudum deposuere, antequam ad pulmonem intrent. & miserum subiit remedium de pulmone uulpis, quo animalculum diuturni sui cursus potestatem quam uiuum possidebat, saccharo post suam mortem impertiatur. Parumque est, etsi tantillum pristini odoris, e suo concreto, in uita sui media, reseruarint. Est nempe id sat inefficax, & restaurandae debilitati impar. ( 38 ) Nesciae enim penitus Scholae, harumque dispensatoria, quod pulmo sit tantum aeris cribrum, nec quicquam prorsus adminiculi ferat, ad motus diuturni inspirationes. Idque in pulmonis potissimum diuersorio tanto est apertius: ubi uis custodis, pro lubitu, propria alimenta proxime assimilanda retorquet, alienat, & corrumpit. Nesciae inquam quod claudicanti, uel paralytico, nil tribuat solaminis, & si pedibus leporis aut cerui uesceretur quotidie. Quapropter ab hoc scopoabdicaui mineralia ( exceptis maioribus arcanis ) utpote quae nec aditum habent, nec familiaritatem contraxere, cum pulmonum Archeo insito. ( 39 ) Successit demum turba Chymica, quae dum cerneret solum arescere & sterilescere, ubi sulfur uiuum crescit, ( uiuum autem uoco nudum, quodque non e pyrite, uel aliunde exigitur ) sperauit pariter muccum, custodis prolem, exsiccari per sulfur, quod Scholae flore sulfuris peragere sperarunt. Illud alii itaque sublimarunt ab Aloe, croco, myrrha, & tosto uitrioli. Remedia alioqui per classes examinaui singulas, & singularitates spoponderunt uulneraria illa, quae Archeum pacant, a corruptione demum diuertunt, hincque furores uulneri solitos compescunt. Alii uero calce e alcalibus soluere deinceps tentauerunt, quod lac eius ( foetidum sane ) nominarunt: Non autem quod illa sperem in pristina sui potentia, pertingere posse ad pulmonem aut laryngem ( prout alibi ex instituto commodius propalabo. Sed id fidem amisit, postquam lac, imo sulfuris flayus liquor calce paratus, affuso aceto rursus ad se pristinum sulfur rediret. ) Ast saltem meditabar, quod etsi tussium defectus, non essent continui separationes, ut neque sputa essent pus. Arrepto scilicet furore in suo mucco parit salsum, mordax, acre, uirulentum in quali & quanto modum excedens? Hinc namque laryngis crosiones atque inde Tabes, cruenta sputa, etc. Attamen potio uulneraria, quae toti hospitio humano cederet in alimentum eiusmodi, quod per se restaurandae exorbitationi tam Archei quam custodis materialiter & efficienter incumberet. Etenim etsi uomica pariat uaria apneumata & pectoris stricturas: uix tamen tusses tabidas. Has itaque suspicatus sum ex laesione asperae arterae prosilire. ( 45 ) Quod autem custos non attingat cerebri quidditatem; ( 42 ) Custodis ergo utriusque necessitas magna fuit ad detergendum inspiratas sordes, quae alias intro adductae, libenter se humidis costarum parietibus affigerent, totisque thorax inde luto mox oppleretur. Coniicio ex iuuene robusto mihi noto, qui mane ac sero quotidie miseris subest screatibus per annos aliquot: Quo circa tam in limine laryngis, quam ante olfactus organum, exsudare debuit muccus, qui sordes illas oppositas exciperet. Interim cerebro, neruis & musculis sat ualidus. Muccus inquam, fuit necessarius & non aqua, quia mox guttatim in fundum properaret. Obi autem una facultatum est insigniter laesa, altera uero nequicquam: necesse est ambas proprietate & essentiis diuersas. Debebant autem partes internae madere, ne continuo aeris inspiratu dehiscerent. Quapropter saltem custos laryngis & capitis longe dissident. Idcirco continuum madorem uis quaedam distributiua, qualis est quae saliuam dispensat, adesse debuit. Madorem inquam moderatum ac lentum, e massa laticis mutuatum esse oportuit in sanis: Sed ubi custodes male se habent; ( 46 ) Aer ergo postquam per pulmonem in thoracem deductus est, ipsumque septem transuersum ( quod diaphragma nominatur ) deorsum in formam circularem detrudit, eius poros penetrat transcolatque bibitum aerem diaphragma ideo. continuo plorant partem propriialimenti, quod sibi assimilare debebant. Quod sat docent odores aliquot naribus hausti, ac tandem per ructum redditi. Sic namque fumus carbonum uomitum citat, citiusque stomachum quam cor affectat. Id nemper diuersimode alteratum in forma aquae, uel etiam mucilaginis diaphanae uel opacae, iuxta uarietatem passionum, quibus auscultarunt custodes. Imo odor cadaueris longe post sentitur circa stomachum. Sic & praegnans foetum mortuum gestans, ipsum cadauer olet anhelitu. ( 43 ) Difficillima est autem custodum restitutio e debilitate perniciosiorque laryngis quam narium, quia tabem minatur, semper hiat & cupioso aereinfestatur. Odor enim ille per uterum atque diaphragma transiens, docet anhelitum, non solo cordis refrigerio; sed toti inseruire. Tandem mihi nunquam satisfecit, quod muccus narium, quanquam colore, gustu, & aspectu a mucco tussium non multum dissimilis: Sic quoque ex tabaci fumo stomachum flauedine tinctum propter fuligines ostenderunt alii. ( 44 ) idem esset, qualis ab internis pulmonum calamis expectoratur. Non potui enim mihi persuadere, quod e duobus uisceribus tam diuersis, idem muccus prodiret ( etenim si idem atque consimilis: Ita & laxantium perceptorum odores, licet ipsa pharmaca saccharo & aromate palliata sint, horret stomachus, quia odoratu suo eosdem odores percipit. Ergo si odor etiam aer ad stomachum recta pergit. ergo unicus muccus ille non amborum est recrementum ) Itaque ut custos bene se habens, uix aliquem producit muccum: illumque saltem iuxta opportunitatem: Pestis ipsa per inspiratum anhelitum introducta, plerumque circa stomachum cuditur, idcirco uomitus, dolor capitis, sopor, etc. ita lacessita parit muccum secundum suam indignationem & recipientis uisceris proprietatem. Stomachum affectum incusant & ostendunt, 1. Timor Domini, initium & Charitas est finis Sapientiae. 2. Homo, ad Dei imaginem factus. 3. Tres Atheorum classes. 4. Optatus Authoris. 5. Intellectio mentis intellectualis. 9. Mentis integritas intima, a caducis tolerat absque passione extinctionis. 7. Ego, finem ultimatum Sapientiae totiusque uitae nostrae cursus brauium, uoco charitatem, quae nos comitatur, postquam caetera nos deseruerint. Actio Mentis uix sentitur in nobis. 8. Imagini diuinae irrisores Athei primi. 9. Quapropter etiam cognitio sui ipsius iuxta me, est duntaxat medium ad timorem Domini. Athei secundi, nouiter surrexere. 10. Manifestatur Athea horum inscitia. 11. Et cognitio uitae, cognitionem animae praesupponit. Uarietas luminum uitalium. 12. Mens ut differt ab Angelo. 13. Intellectualis uisio Authoris. 14. ( 2 ) Siquidem uita & anima sunt uelut synonyma. Uanus optatus omnis extra Deum. 15. Miseria Authoris. 16. Uisio animae separatae a corpore. 17. Mentem esse figuratam. 18. mens est substantia immortalis figurata figura Dei. 19. Enimuero de fide est, hominem ad imaginem Dei creatum, ex nihilo in creaturam uiuentem, eiusque mentem nunquam perituram. Error uulgaris, circa Dei Imaginem. 20. Animas uero reliquas, cum uiuere desinunt, abire in nihilum. Error putantium Dei Imaginem in ternario potestatum sitam. 21. Contra Tauleri opinionem. 22. Imago Dei in homine hactenus non designata, quia est incomprehensibilis. 23. Cuius differentiae pondera, alibi de ortu formarum. Mens damnatur per accidens. 24. A morte non est amplius memoria uel reminiscentia. 25. Ast hactenus non sat constat, in quo ista similitudo cum Deo, nostri Archetypo consistat. Uoluntas est menti superaddita accidentaliter post creationem. 26. Dicam quae sentio, sub humili subiectione Ecclesiae. In Coelo uoluntas frustranea. 27. Uoluntas in Caelis apparet non quidem potestas: sed substantialis essentia intellectualis. 28. Nulla est cognitio oncrosior ea, qua anima seipsam comprehendit, licet nulla sit utilior. Si Mens sit Dei Imago, haec fuit Platoni cognita. 29. Mentis definitio. 30. Rationem non esse Imaginem Dei. 31. Authoris opinio. 32. Eo quod tota fides basim stabiliat super animae indelebilem substantiam. Delitescunt hae duae quidditates in anima per naturae corruptionem. 33. Tantum per extasin suscitatur hic amor: Reperi quidem plures demonstrationes, circa hanc ueritatem libris diuulgatas: nec alias in huius naturae aerumnis. 34. Praecisio Intellectus. 35. Soluitur obiectio. 36. Triplicitas ista, siue ternarius in mente, in omni Mundi sistemate explicatur. 37. at earum nullam prorsus propter quid respectu Atheorum, unicum & constans ab aeterno numen negantium. Est alia longe, quam Ternarii similitudo, pro Imagino Dei. 38. Descriptio iterata Mentis. 39. ( 3 ) Plato equidem tres statuit Atheorum classes. Mens quomodo seipsam intuetur. 40. Unam nimirum, quae nullos credit deos: Phantasiae ortus constitutiuus. 41. Longe aliter Mens intelligit. 42. Alteram dein, quae deos quidem admittit; Mentis praerogatiua. 43. Amoris uiui explicatio. 44. Discrepantiae intellectionum in mortalibus. 45. Cur istud desiderium non cesset in Caelis. 46. nostri tamen incurios, rerumque paruarum spretores, ideoque & nescios. Desiderii descriptio. 47. Quomodo peccatum in desiderio Mentis. 48. Tertiam tandem, quae quamquam deos ac rerum minimarum gnaros credat; Amor Mentis substantia etiam in mortalibus. 49. tamen minima precatiuncula flexiles atque indulgentes supponit. Quantum tenebrarum obtentum Menti, ex naturae corruptione. 50. Crebertimum hoc genus Atheorum, inter Christianos hodie, praesertim qui se profitentur perfectissimos. Imago Dei possumdata in damnatis. ( 1 ) Initium Sapientiae, timor Domini. Audent nimirum quidlibet. Timor autem Domini incipit a meditatione mortis, & uitae aeternae. Onera humeris aliorum grauatim imponunt, quae ne digito attingunt; Sapientiae uero finem, modernorum plurimi, rentur cum Stoicis, esse cognitionem suiipsius. credentium loculos emungunt, ac morientibus coelum uenale exponunt, rebusque secularibus atque ignotis politicis sese ubique inimiscent, quatenus Religionem Ll 3 nem rebus politicis nupserunt. ita eius continuae & inconcussae operationes, sunt insensibiles. ( 4 ) Seque ludimagistros, ut puerorum classibus instruendis praefectos cernunt: ita & Reipubl. Nam quod in se est sensibile, nequit prorsus esse spirituale, ac mere abstractum. clauo se aptos ingerunt nescii. Supremus utique optatus mens esset. Ut Atheis permissum esset, unico saltem momento degustasse, quid sit intellectualiter intelligere, quo mentis immortalitatem, uelut tangendo, sentiant. Enimuero tamen etsi uideatur nobis, nos nil intelligere per totalem discursuum abstractionem & sequestrationem ab omnibus, quae sub sensum, sub mentem intellectumque cadere possunt ( idque subter initia contemplationum ); agit tamen in istis mens, suo modo insensili, & efficacia spirituali. Ego saltem regulas, aut modum lubens ignoro, quibus possem intellectum alterius illustrare. Contristor tamen merito, quod qui studendo in quirunt semper ueritatem; nunquam tamen ad eius scientiam perueniant. Quod sic percepi. ( 7 ) Confitens namque, saepe non sentit contritionis effectus, doletque apprime illius suae insensilitatis. Quia litera inflati, charitatem non habent: Interrogatus tamen, an peccare uellet: responderet fortassis, se malle mori. sed auaritia & ambitio in illis occultat Atheismum. Est ergo confitendo, insensilis mentis operatio, supernaturalis fidei effectus. Quia actiones intellectuales, alterius sunt Magistratus clientes. Iamdudum autem didici, quod mens nostra nequicquam intelligat per imaginationem, nec demum per figuras, aut imagines, nisi miser atque aerumnosus uacillantis rationis discursus accesserit. Proin nempe docent mystici, in sola fide, absque discursu & cogitatione, mentem plus operari, ac operando, etiam plus proficere: quam is, qui multis uerbis orat & discursibus, sibi compunctiones excitat. ( 5 ) Ast ubi anima seipsam, uel in seipsa intellectualiter comprehendit, deficit ipsi ratio, & sui ipsius imago, qua sibi seipsam repraesentet. Id est, anima ne quit seipsam apprehendere per rationem, ut neque per imagines. At felix ille, cui permissum, istas insensiles mentis operationes percipere, easdemque reflectere in & super potestates animae sensitiuae: sicut orditur fides operatiua. Postquam cognouissem, quod ueritas essentiae & ueritas intellectus, se penetrauerint in unitate & identitate: Utpote haec plerumque sui uestigia relinquunt in uitam deinceps, excitantque memoriam, in fide de caetero operantem, cum gratia. sciui intellectum esse rem quandam immortalem, procul a caducis separatam. Equidem mens non sentitur; credimus eam tamen esse intus, non fatigari, nec morbis agitari. ( 8 ) Athei & Christianorum libertini, primi rident in nobis, ceu fictam Dei imaginem, uel nos ad Dei imaginem, creatos. ( 6 ) Somnus ergo, furor, ebrietasque non sunt mentis immortalis laesae symptomata: ( 9 ) Alii uero secundae classis Athei, credunt non solum nos ad Dei imaginem creatos: sed asseclae uitae, animae sensitiuae passiones dumtaxat. sed in nobis, identitatem cum immenso atque increato numine fingunt. Nam & bruta, eiusmodi passiones etiam tolerant. Nec enim existimo aequum, rem immortalem pati a caducis, hisque substerni, aut superari: Nec hominem a Deo, in substantia alias differre, quam partem a toto: quodque initium habuit cum non principiato. Etenim mens sentit & tolerat cruciatus inferni: Non autem in essentia, aut proprietate interna. non tamen superatur, ut neque exstinguitur. Ita caduco lumini nexa, patitur a caducis. Id quod sane praeter blasphemiam, stoliditates habet plurimas. ( 10 ) Siquidem quicquid incepit, eo ipso est creatura. Uerum ut mens est in nobis, nec tamen a nobis sentitur. Habet namque mens istud lumen, substantiamque luminosam, ex dono creationis, cum ipsamet sit lumen istud uitale. Inuoluit autem impossibilem imperfectionem in Deo, posse aliquid praeter se creare in substantia, aut essentia sibi compar. Ast Angelus non est ipsum lumen, nec habet lumen geniale sibi internum: sed est speculum luminis increati. Nam etiam per Philosophiam constat, singulas partes infiniti, necessario omnino esse infinitas: Adeoque in eo deficit, a uerae imaginis diuinae perfectione. Alioqui namque, cum Angelus sit spiritus incorporeus, si ex se esset luminosus, perfectius Dei imaginem exprimeret, quam homo. Porro, quicquid Deus plus diligit, id eo ipso est nobilius: non potest autem creatura, secundum substantiam, esse magis infinita, quam fuit secundum esse, exsistere & durare, compar aeterno enti, stultumque est ergo credere, animam esse partem substantiae diuinae, aut illi essentialiter similem; quae potestate, magnitudine, duratione & gloria, ex nihilo incepit. sed Deus dilexit plus hominem, quam Angelum, qui ad redimendum naturam Angelicam non est factus figura cacodaemonis: Si ergo Deus, non potuit facere animam humanam, tanquam suae diuinitatis partem, cum infiniti nullae sint partes, aut minoritates: prout Agnus ter gloriosus, Mundi Saluator, assumsit naturam serui, ut hominem redimeret. non est igitur anima eiusmodi a Deo facta. Ergo ex nihilo sponte effluxit, seseque alias fecisset antequam fuit. Nec etiam his obstat, Quod minimus in regno Coelorum, sit maior Iohanne. Nam Filius hominis, non est minor in dignitate, & essentia, Angelo; Immensum ergo errant, credentes quidditatem imaginis diuinae, sitam in mente, per substantiae essentiaeque identitates. etsi etiam paulo minus ab Angeio sit minutus. Cum distent ab inuicem undecunque, termino infinitudinis. Quoniam filius hominis, sorte uiuendi, minutus est paulo minus ab Angelis, dum homo est factus. Sic & Iohannes. Sponteque in nihilum mens humana laberetur, unde incepit, rediret, ac dissolueretur iterum: Idcirco etiam Angelus semper manet spiritus ministrans: nisi per diuinam bonitatem in esse conseruaretur. Habetque mens permanentiam aeternam deinceps, non a sui esse: nusquam autem legitur amicus, aut filius Patris, deliciae filii hominis, templumque Spiritus Sancti, in quo Tergloriosa Trinitas suam fecit mansionem. sed ab essentia aeternitatis, sibi gratis donatae, & conseruatae. Itaque aliunde, & infinities se potentiore. Sat ergo. Quod mens sit substantia spiritualis, uitalis, & luminosa creatura. ( 11 ) Cumque luminum uitalium sint plura genera, atque species: lumen istud mentis, in eo a caeteris uitalibus discrepat: quod sit substantia spiritualis, ac immortalis: reliqua autem lumina uitalia, non sini substantiae formales: Ista nempe est angusta praerogatiua imaginis diuinae, quam lux aeterna imprimit in omnem hominem, uenientem in hunc mundum. ( 13 ) Anno 1610 post longam contemplationis lassationem, ut aliquam mentis meae cognitionem adipiscerer quodque tum adhuc putarem, cognitionem suiipsius esse Sapientiae complementum aliquod: lapsus forsitan in somnum, extra rationis semitas raptus, uidebar esse in aula satis obscura. quanquam sint formae substantiales, ideoque per mortem in nihilum recedant, non secus atque flamma candelae. ( 12 ) Mens autem ab Angelis differt. Quod sit ad imaginem, ac Dei aeterni simulacrum. A manu laeua mensa erat, in qua lagena, cui parum liquoris inerat, dixitque uox liquoris ad me. Uisue honores & opes? Obstupuiad uocem insolitam. Obambulaui, mecum pensitans, quid istud designaret. Cognoui namque, quod mens in somniali uisione, uelut personam tertii egisset, nec esset tanto optatui digna repraesentatio. ( 15 ) Quod autem ad Dei imaginem spectat, nil potui unquam concipere, ne quidem in abstracta intellectus meditatione, quod non eandem opera, aliquam prae se ferret figuram, sub qua staret in considerante. Ad dexteram interim rima uisa est in pariete, per quam lux quaedam insolito splendore; Nam siue rem concipiam per sui ideam imaginando, siue uero intellectus sese transmutet in rem intellectam; oculos perstrinxit, quae me liquoris, uocis & prioris consilii fecit immemorem. semper conceptus stetit sub aliqua figura. Quia uidi, quod superat cogitatum uerbo exprimibilem. Actutum, dein rima illa disparuit. Nec enim potui quidditatem mentis immortalis, cum exsistentia indiuiduali, considerare omni orbatam figura; Inde ad lagenam iterum sed moestus rediens, hanc mecum abstuli. Conabar autem liquorem degustare, longoque labore, phialam aperui, ac horrore perculsus, somno excidi. Remansit autem praecedens ingensque desiderium cognoscendi animam: quo desiderio per 23 solidos annos anhelaui. nec quin saltem responderet figurae humanae. ( 16 ) Nam quoties anima separata, uidet aliam animam, Angelum uel cacodaemonem, fit istud cum scientia, haec sibi adesse, dum animam ab Angelo, itemque Petri animam, a Iohannis distinguit. Siquidem eiusmodi distinctio, sola uisione animae propria contingit, quae uisio animae alteritatem externam ideoque & figuralem includit. Quia tandem anno 1633 in anxiis fortunarum afflictionibus, cum uitae meae tamen sabbatismo ex insontis uitae securitate propinato, uidi in uisione mentem meam figura humana. Siquidem Angelus ita est in loco, ut simul non sit alibi. In quo necessario includitur tam localis quam figuralis circumscriptio. ( 17 ) Dein. Erat autem lux, cuius homogeneum totum erat actiue cernens, spiritualis substantia, crystallina, proprio splendore lucens. Corpus humanum, ut tale, nequit sibi dare figuram humanam: sculptore ergo opus habuit, qui intra materiam seminis, clauderetur atque in eam aliunde descendisset. Obuoluebatur autem in altera nubilosa parte, tanquam sui siliqua, quae an splendorem aliquem ex se haberet, non potui discernere, propter fulgorem superlatiuum spiritus crystallini intus contenti. Is tamen in quantum sortis esset materialis, non magis ex se quam ipsa corporis massa uim habet figurandi. Istud tamen facile aduerti, quod nota sexualis non esset nisi in siliqua. Crystalli autem sigillum, erat lux ineffabilis sic reflexa, ut ipsa crystallus fieret incomprehensibilis. Ergo praecedit aliquid in massa, quod immateriale plane, reale tamen, & effectiuum initium esset, cuiuis figurandi inesset per impressionem sigillarem. Idque non per negationem alias, quam quod uerbo non solum nequeat exprimi: uerum insuperquod nescias quidditatem rei, quam cernis. Patrantis ergo anima, dum extrorsum labitur, lustratque corpus seminis, in aura quadam, sui sigillum atque figuram adumbrat, quae seminum foecunditatis causa est. Et tum sciui, quod ista lux esset eadem, quam 23 annis ante, per rimam uideram. Alioqui, si anima non esset figurata, sed figura ipsa corporis uelut sponte nasceretur: Ego saltem inde comprehendi uanitatem longi desiderii. ( 14 ) Nam utut pulchra esset uisio: iam truncus aliquo membro, nisi truncum quoque generaret: attamen inde nequicquam perfectionis sibi mens acquisiuit. eo quod corpus illius generantis non sit integrum, at saltem in spiritu insito illius membri deficiat. Si itaque figura semini inseratur: A uitali extra se initio & priore istam suscipiet imaginem. Sin autem anima figuram semini imprimat, non mentietur exoticam, uel alienam faciem: sed sui ipsius depinget Iconem. non autem solam numeri paritatem, inuoluit. Sic namque brutorum animae, speciem suam seruant generando. Mens autem, licet suae originis ergo sit supra naturae leges: Imo si anima, in sui substantia, repraesentet ipsum Deum, iam intellectus, uoluntas, & memoria, non erunt potestates, proprietates, uel accidentia animae. quo tamen pede semel est ingressa naturae limen, aliique incorporata, atque sociata, deinceps quoque suis legibus coercetur. Adeoque cessabit similitudo ternionis, maleque quadrabit eiusmodi imago Typo, cuius creditur imago. Eo quod uitalium generationum seruetur uniuocus progressus, ascensus, descensus, limitatio, ac finis. Deinde absurdum, personas Trinitatis comparare memoriae, aut uoluntati. Cum nulla persona Sacrosanctae Trinitatis solam uoluntatem, aut uoluntas separatam in Deo personam repraesentet. Nec enim alioquin absurditatibus caret, quod tanti operatio, ( qualis est generatio humana, ac speciei continuatio ) citra Mentis cooperationem contingeret. Necesse est ergo, semini dari secunditatem, per uitalium principiorum participationem, & determinationem specificam. Tres etiam potestates in anima, nequeunt ullatenus imaginem, aut propinquius suppositum, exprimere, quam nudum ternionem accidentium, in substantiam animae congestum. Quod sane non alias contingit, quam per sigillationem animae, in spiritu seminis, unde materia requisitam maturitatem & adumbratam figuram nanciscitur: Quo sensu, anima minus Dei imaginem denotat, quam frustum quodlibet ligni. Quod nempe per sui analysim, salem, sulfur, & liquorem exprimit: non autem ( instar mentis, in praefata suarum potestatum, & personarum diuinarum similitudine ) tres dumtaxat potestates, siue nudum ternarium. ut tandem a creatore formalem lucem uitae, siue animam suae speciei, cuius similitudo in figura exprimitur, impetret. ( 18 ) Porro de fide est, mentem nostram esse substantiam nunquam interituram. Cuius substantiae noua ex nihilo fabrica, soli competat creatori. Qui si sibi complacuerit, solam mentem in sui imaginem adoptare. Quodlibet lignum enim habet tres substantias, sub concreti unitate conclusas, separatas quidem in suppositis, quae in sui connexione unicam tantum ligni substantiam faciunt. ( 21 ) Taulerus uero animam, non quidem intres potestates: sed in duas distinctas partes, secernit. Uidetur etiam consequens, immensum & ineffabilem Deum esse figurae humanae, idque argumento a posteriori, si argumentorum aliqua sit uis hoc obiecto. ( 19 ) At quia corpus non raro sit defectuosum: Inferiorem scilicet, siue exteriorem, quam peculiari nomine animam: atque alteram superiorem, interiorem, quamque fundum animae siue spiritum uocat. putarunt gloriosam Dei Archetypi imaginem, in Mente repraesentatam, consistere duntaxat in potestate rationali. Qua parte sola specialiter Dei imaginem contineri ait. Ad quam Diabolo non est accessus: quia ibidem regnum Dei est. Nescii, quod uis rationalis sit intellectui serua, non autem de essentiam, ut neque socia inseparabilis. Quod iam Tractatu de uenatione scientiarum exposui. Utrique autem parti longe dispares actus, atque proprietates assignat, quibus utramque inuicem distinguit. Alii uero tenent, animam, Dei imaginem proxime exprimere, per suae substantiae simplicitatem uni uocam, & suarum potestatum ternionem: At saltem, sanctus uir ille, animae delet simplicem homogeneitatem, qua tamen potissimum Dei similitudinem exprimere debet. Intellectus nempe, Uoluntatis, & Memoriae. Uel saltem, negat hactenus, Dei imaginem propagatam, per totam animam hominis. ( 20 ) Quae similitudo semper uisa mihi suit anilis, ut Mens singulari ualore esset Dei imago: Siquidem imago similitudinem essentiae, atque figurae; Certe non facile credam animae immortalis dualitatem, aut binarii alteritatem: si in sui ipsius essentia unitatem exhibere debeat. quo immemores, per subsidium imaginationis ( quae est intellectus uicaria ) memoriam artificialem concinnant, longeque fortiorem, quam illorum alias memoria esset naturalis. ( 25 ) Quinimo cum uita, simul recedit uoluntas ab anima: uideturque ideo accidentaliter, uelut animae adiecta. Quin potius, credam in simplicissima unitate, Indiuisibili homogeneitate spiritus, sub immortalitatis, & indissolutionis, identitatisque symbolo, extra omnem connexionem, mentem Deo magis assimilari. ( 22 ) Non est ergo gloriosa imago Dei, separata ab anima, ut nec separabilis: Nam Deus, post creatum hominem, eandem constituit in manu arbitrii sui. Quod denotat, nedum posterioritatem: sed ipsa mens est gloriosa imago, tam intima animae, quam ipsamet anima sibi: sed etiam proprio modo, uoluntatem non esse menti initialiter essentialem, quae ex concessione, talenti instar, est adiecta. Ut homo uiam, quam eligere mauult, sequatur. Idcirco enim dici aut cogitari nequit similitudo, inter mentem & Deum, cum Deus ipse totus sit incomprehensibilis, nec unquam cogitari possit ideo identitatis unitatisque character, in quo fundetur ista similitudo. Alioqui sane in tota rerum scena, nulla est homini potestas perniciosior, uoluntate libera, quippe quae sola omne parit dissidium, inter Deum & hominem. Quapropter eiusmodi facultas, in aeternitatis beatitudine, locum saltem habere nequit. Sat est, Quod mens sit spiritus, Deo dilectus, homogeneus, simplex, immortalis, in Imaginem Dei creatus, ens unicum, cui mors nil addit, aut ab eo aufert, quod sibi in simplicitatis essentia sit geniale. Sublata autem uolendi libertate, perit quoque ipsamet uoluntas, aut tormento erit frustranea. ( 23 ) Et quia a sui constitutione, & destinatione, est beatitudinis particeps: Uoluntatem idcirco aiunt in Coelis confirmatam, seu potius proinde ablatam. Id est, coelites non posse uelle, aut uelle uelle, nisi quod uult Deus. idcirco damnatio illi est per accidens superueniens, praeter institutum nempe, propterque defectum posterum. Quique sunt in charitate & gloria, non possunt non uelle quae sunt charitatis. Ergo mens, separata a corpore, non utitur plus memoria, neque inductione reminiscentiae, intuitu loci, aut durationis: Cessat itaque uoluntas hominis, dum uolendi libertas est liquata. sed unicum nunc illi & ibi continet omnia. Ac per consequens, uoluntas est potestas animae caduca. ( 24 ) Ideoque si qua superstes esset illi memoria, frustranea in aeternum & onerosa esset. Quia nequit animae beatae inseruire aut prodesse. Ut & reminiscentia: quippe quae non nisi per rationis discursum iam mortuae in actum deducitur. Adeoque in aeternitate non amplius locum habent. ( 26 ) Dum nec amplius in actum deferri potest, possetque duntaxat optatio quae in Coelis non est, ubi optabilium est plena satietas & possessio cum omni abundantia. Esset ergo uoluntas animae beatae, onerosa appendentia. Obi scilicet nudae ueritatis aspectu, ac fruitione, sine occasu, defatigatione, atque defectu, stat anima extra memorandi necessitates. Sat esto, in hac uita, potestate uolendi, thesaurizasse. Saltem staret anima beata extra praefatum potestatum ternarium, ideoque nec amplius Dei imaginem repraesentaret: cuius solius ergo tamen est condita. ( 27 ) Perit itaque cum uita, potestas uolendi, ac se manifestat uoluntas substantialis, ab intellectu, mentisque essentia, nequicquam distincta, ideoque ab accidente uolendi libero, distinctum habens esse. Nam sicut uis phantastica, per deliria alienatur, delirat, & cum uita perit: Imo penitius inspiciendo, non reperio in homine mortali memoriam singularem, aut separatam animae potestatem; sed nudum reminiscendi modum: ita cessat uolendi potestas libera. ( 28 ) Platonis Parmenides, aliquousque intellexit, quod in Deo non sint accidentia, nec sit dualitas, ab eius esse distincta: Intellectus etenim habet sibi coaequalem & substantialiter colliquatam & unitam uoluntatem intellectiuam, non quidem quae sit potestas uel accidens; quocirca concludo, si mens eius imaginem referre debeat, saltem omnis mentis proprietas colliquescere debeat, in substantiam intellectiuam simplicis lucis. sed ipsum lumen intellectuale, substantia spiritualis, essentia simplex, indiuisa: ab intellectu separata, per suppositionalitatem sui esse, incomprehensibili modo; Perinde ut fumus, per flammam accensus, in figura materiaque, est idem cum flamma. & non in essentia. Sic anima est nudus & purus intellectus, & imago increati luminis. In mente pariter est tertium, quod defectu ethymi, dico Amorem, siue desiderium perpetuum. Non quidem habendi, acquirendi, possidendi, aut fruendi: ( 29 ) Adeo sicut oculus nil uerius aut proprius aspicit quam solem, caeteraque cuncta propter ipsum: sed amandi, seu complacendi: duobus praefatis aequale, aequaliter simplex in unitate substantiae. sic anima beata non intelligit quicquam uerius quam lumen, quo intus illustratur & potitur, unde scilicet totali ter atque immediate dependet. Sed sicut oculus non fert Solis obtutum: Quae tria, sub unica animae & indiuisibili substantia, in unitatem colliquata sunt. Non est autem amor ille actus aliquis uoluntatis: sic mens nequit intelligere Deum, nisi quantum Charitatis habuerit, ad cuius mensuram quoque Deum intus gloriosae possidet. sed procedit simul ab intellectu & uoluntate substantialibus, tanquam distinctus, & gloriosus actus. Nec demum amor ille, est passio: sed essentia dominans, & actus glorificans. Intellectus enim eius liber, intelligendo acquirit rei intellectae usurpationem, quatenus commigrando transformatise, in beneplacito complacendique studio, ad unitatem lucis, quae ipsum peretrat penetrandoque beatificat. ( 32 ) quia sunt tituli essentiales, quibus sub egestate uerborum, imaginem Dei quodammodo mens representat. Eo quod intellectus Deum intelligit, intendit, ac omni mente amat, indiuiso amoris unicoque complacentiae, seu desiderii actu, in omnimoda simplicitate sui. Sic nimirum mens, principaliter atque primario, Deum contemplatur intelligendo, illustratur penetratiue, sicque Dei imago, quam refert, eandem transformando, sibi assimulat. ( 30 ) Qui uero imaginem Dei in ratione locarunt, argumentantur. Uoluntas ergo & amor huius loci, nequicquam commune habent, cum uoluntate uiri, aut carnis: Ab initio autem creationis fuere haec duo cum intellectu, nempe uoluntas & Amor, intellectualia: Quod lex sit imago Dei, lex autem sit inscripta animabus nostris per Rationem: nec putandum ab obitu eadem de nouo suscitata: cum sint de essentia mentis siue imaginis Dei. adeoque animam putant simulacrum Dei, quatenus rationalem. At non considerant, quod anima sic contineret quidem Dei imaginem: Sed mox ut intellectus cessit turbidus phantasiae sensitiuae: sed non proinde, ipsa mens esset essentialiter ipsamet lex. Non aliter quam lex & anima differunt essentiae suppositionalitate. Nondum enim erat lex, dum anima hominis iam erat creata. sic & uoluntas, & amor intellectualia, per corruptionem naturae uoluntatem atque memoriam admiserunt, quae cum anima caduca in nihilum abibunt, perstite integritate mentis. Ego autem de uenatione scientiarum ostendi, blasphemum esse, in Rationem imaginem Dei retulisse. Cum nulla sit rationis similitudo, uel comparatio facultatis incertae & caducae, cum Deo. ( 31 ) Dicam ergo mea. In ectasi enim saepe obdormiunt, intellectus, uoluntas & memoria, solo superstite amoris actu igneo, sic autem a tribus illis distincto, ut tamen non sit sine intellectu & uoluntate substantialibus, sibique alioquin adequatis. ( 33 ) Amor ergo, sopitis uelut aliis, stat in superficie, quamdiu alia in se sorbuerit. Nam inest illis praeterea ( etenim quaecunque a mentis simplicitate longius recedunt, eo ipso in multiplicitates sunctionum, magis prona ) uirtus atque dos quaedam uitalis, alicuius bonitatis, ualoris & energiae, ad fines a creatore destinatos. In hac uita autem, amor est desiderio prior, quia est passio facultatis amatiuae, quae ab illa mentis suppositionalitate ( quae substantialis amor est ) procedit, atque corporeae facultatis iconem refert in hac uita: Prout est & tertia potestas, ex utraque praecedentium resultans: Ideoque in ataxiam, atque in dissolutionem, prona ruunt singula. quae est iubili ad occursum iuuantium, aut auersionis a nociuis. In quibus spectatur quaedam affectio erga abiecta, itemque metus, fuga, etc. Sed in coelitibus, tamor ille nec prioritatem, ut neque distinctionem, a desiderio constituit, nec potestatis naturam habet, ut nec est habitus, aut actus uolendi, nec subsistit extra intellectum. Qui triplex gradus, adhuc manifestior, in stupidioribus insectis, & hominibus uesanis, quibus nullus praesidet intellectus, solaque uisualis luminis potestas, gubernatrix elucet. His tamen praeterea adest actus uirtutum ac functionum uitalium, propter quas exsistunt. Ac tertio inest illis longe clarior actus iubili, uel auersionis. ( 34 ) Itaque intellectus est lumen formale, atque ipsamet animae substantia, quae intuitiue cognoscit, absque oculorum ope, prout & sine oculis discernit, uult, amat, atque desiderat in sui unitate, quicquid in seipso comprehendit, & uolendo indicat. Quae in aliis sensitiuis adhuc longe potentius explicantur. Nec enim tum amplius recordatur, per repetitionem specierum, rei semel scitae, in imagine: nec per circumstantias inducitur amplius ad cognoscendum. Quibus nimirum competit sensitiua quaedam imaginatio, cum rationis aliquali discursu, illis loco intellectus, plus minusue in singulis elucescens. Sed omnium intellectorum est unica simul cognitio, & adspectus intuitiuus, intra se. Adeo ut sagacitas, uoluntas, memoria, illis subter apprehensionem intellectus cadant. Ita tamen, ut unum cognoscat magis personaliter quam aliud, dum intellectus super intellecta se reflectit in ueritatis distincta unitate. Mutatis tamen continuo obiectis & functionibus, iuxta materiem, in diremtiones ac singularitates procliuem. Quae scilicet recipientium diuersitates ideo accusat. Non secus atque modo, in memoria artificiali, ubi recordatiua illa memoria non est distinctus actus, ab inductiuo iudicio intellectus. Est & his potestas bonitatis ac uirtutum emanatiua, qua animae plus minusue propendent, in suarum uirtutum feritatumue exercitia. Itaque istud est magis geniale menti, iam a turbulentiis phantasticis intelligendi semel expeditae. Estque tandem & illis sua complacentia, taedium ac thymosis, in obiectorum considerationes: ( 35 ) Neque enim his obstat, Quod in uiuis memoria intercidat, sospite iudicio, uel contra. ita animabus sensitiuis counita, quod uix sit possibile, duas contueri personas, quin mox uni magis quam alteri addicamur. Sunt nempe heterogeneae facultates animae sensitiuae, distinctae in corpore, quia per modum recipientis conceptae sunt, per animam mortalem. Haecque in corporalibus, per modum recipientis, erunt ob id in homine magis clarificata. ( 36 ) Prout & non animatis surdam quandam obiecti cognitionem competere annoto: ( 37 ) Finaliter, nolim itaque imaginem Dei in homine considerari, ob ternarium aliquem facultatum: sensum i tem & obiecti affectionem. Quaeque ideo sympathetica dici coeperunt. qui aliis rebus in Mundi systemate hactenus competit. Quae surda obiectorum perceptio, est illis instar uisus & intellectus. Quia dignitas imaginis Dei, non participatur ullatenus ab aliis creatis. Proinde ista facultas lassatur imaginando, succumbit, non raro quoque demens fit, ac imaginando canescunt pili. Siquidem imago Dei est duntaxat intima menti, tamque illi propria, quam est ipsi sua ipsius essentia. Ast mens semel separata, intelligendo fatigatur nunquam. Proprietates uero reliquae, non sunt ipsa mentis essentia: sed essentiarum producta, ac posteriora. Quinimo imaginatio in uiuis nedum lassatur: sed etiam a seipso, non habet species intellectiuas, quas non hausit ab obiectis sensibilibus. Quia non est condignum maiestate imaginis diuinae, ex qualitatibus desumi. Nam aliarum re rum proprietates colliquescunt in animae essentiam, ex ui imaginis diuinae. Sin autem tanquam attributa, uel producta censeantur: Ideoque uis intellectiua, quae cum animae sensitiuae functione phantastica concurrit, sequitur organi indolem, atque uitae sensitiuae arbitrium, non secus atque alibi in naturalibus effectus sequitur debiliorem partem suarum causarum. id propter miserum uulgo intelligendi modum, assuetumque abusum. ( 41 ) Sed anima, quid quid ad noscendum uolendumque, pro semel, aut pro saepius, requirit: id totum a scipsa, & non ab alieno extrinseco, habet. ( 38 ) Siquidem mens est unus actus, purus, simplex, formalis, homogeneus, indiuisus, & immortalis, in quo, proxime Dei imago incomprehensibilis incomprehensibiliter essentialiterque consistit, mentemque format. Non enim animae beatae oritur uoluntas bona substantialis, a re intellecta: Adeo, ut in ista imagine, etiam omnes potestates nedum deponant naturam attributorum; sed est sua bonitas amoris, per quam mens beata substantialiter, & non qualitatiue est bona. uerum etiam suas supposionalitates colligant in unitatem indistinctam. ( 42 ) Quam praerogatiuam habet, quia typica imago diuinitatis. Eo quod anima sit in se lux quaedam substantialis: siue substantia ita lucida, quod suppositis non sit distincta ab ipsamet luce: Corpora uero, perpetua labuntur sponte, in formarum attributa, haeterogeneitatem, uicissitudines & dissolutiones. Eiusque intellectus, est ita lux mentis, ut ipsa mens sit merus intellectus lucidus. ( 43 ) Ergo Amor desideriumue mentis, non est functio potestatis appetitiuae: sed est ipsa mens intellectualis & uolens. In hac enim sui ipsius luce mens, separata a corpore tota per totam se uidet, intelligitque: Quae sub unitatem indiuisibiliter sunt copulata, in identitate & simplicitate quam maxima. ( 39 ) quorsum nec cerebro, nec corde opus habet. In mortalibus tamen separata tam propter organorum necessitatem, sunctionum disparitates, quam animae sensitiuae misturam. In quibus nempe organis substantia mentis, proprietatum prosapiam tantum assumere uidetur. ( 44 ) Siquidem nunc saepe desideramus, quae intellectus iudicat non desideranda, & uoluntas optaret non aduentura. In corpore nimirum, dum ipse intellectus abstractus, utitur corporalibus organis, quibus obligatur, & per suam sedem animae sensitiuae in profundum corruptae illius naturae, ut demersus est, uim qualitatiuam repraesentet, ac assumat, quae Imaginatio dicitur. Necesse est autem res, quarum operationes sunt discretae, easdem in radice sui esse distinctas per modum, quo singula separantur. In mente quidem sola suppositionalitate relatiua: In anima sensitiua autem, iuxta corpoream & qualitatiuam naturam. ( 40 ) Quae ex societate potestatis phantasticae, ipsius animae sensitiuae & intellectus splendore, in organis degenerato, quadam combinatione consurgit, in potestatem qualitatiuam praefatam. ( 45 ) Ideoque mentis istud desiderium amorosum, est animae substantia. Et licet in Coelis sit desiderabilium plena satietas, fruitioque perpetua: non Mm 3 Quod plane superat modum intelligendi in mortalibus. Quia in homine, Regnum Dei nunc est quidem: sed incomprehensibili modo: non cessat tamen proinde mentis desiderium, quod est studium complacentiae, nec hoc passionem menti infert, plusquam ipsa Charitas. Post mortem uero, idem Regnum cuncta in unitatem sui colligit. Quippe quae in radice, sunt unum ac idem. Ergo primaria imago Dei est in mente, cuius ipsamet essentia est ipsissima Dei imago. Alioqui cessante praefato desiderio, uel mox satietas, uel in sensilitas fruitionis, oboriretur in coelestibus. ( 46 ) Est itaque istud desiderium, siue amor, fomes delectationis interminabilis. Quae imago nec corde cogitari, nec uerbis in hac uita exprimi potest, quia Dei similitudinem refert, extra quam non est alia in nobis imago, quae conceptui offerri possit. Patet ergo, in mente intellectum, uoluntatem atque amorem, substantialiter counita. Proin nempe ipsa mens & sibi totaliter ignota. ( 49 ) Dein, in siliqua mentis, siue sensitiua atque uitali forma, est eadem imago in potestatibus relucens, per modum recipientis: In anima uero sensitiua, operationes distingui, e radice facultatum diuersarum, dum intelligimus non desiderata, desideramus quoque quae nollemus, nec plane noscimus. Uolumus denique ( dum quis tendit ad supplicium ) quae non desideramus: sed nollemus. quia per brutalem generationem obumbrata est, caduca & deturpata per impuritatem. Corpus tandem, non tam Dei imaginem, quidditatiuam lucis; Unde contingit, desiderium superare uoluntatem, ac uicissim uoluntatem cogere desiderium: sed solam figuram mutuauit. adeoque esse mutua atque pugnantia imperia. Quae cuncta contingunt in mortalibus, quamdiu sensitiua trahit potestates suas, in multiplicem diuisionis ataxiam. ( 50 ) Ast misera mens, deuoluta in tenebras exteriores, a lumine increato qua se separauit, natiuum lumen imaginis, ita amisit propter appropriationem, quasi sibi ex condigno proprium: quo deinceps nil intelligat, uelit aut amet, praeter se, ac propter se. Sic stulte desiderantur impossibilia, praeterita item, optantur praesentia, uel non accidisse. Ideoque imaginem Dei, in se suffocatam, resurgendo non representabit, nisi corporeo Adamicae propagationis modo. Id est, figura tenus. ( 47 ) Sed desiderium, de quo loquor, occultatum cum mente, nisi de mentis essentia esset, non peccaret qui uidit mulierem ad concupiscendum eam, ante uoluntatis consensum. Quapropter etiam cuncta deinceps intelligit, uult, amat, caeca apprehensione, sibi semper addicta. Desideramus ergo nunc, per aemulas mentis facultates, in sensitiua, quorum effectus a uoluntate & iudicio recusantur. Nouit enim suam immortalitatem, sicut damnationem sentit, eamque queritur ut iniustitiam sibi factam. In modo etiam, nunc aliter enim operatur desiderium, siue amor, atque aliter uoluntas. Quia sui amor tantum est ad excusandas excusationes in peccatis, uelut patratis inscitiae, & innocentiae diebus, cum multa fragilitate, hostium insidiis, & gratiae sufficientis defectu. Pariter in motu diei siue duratione, desiderium saepe praecedit, sequiturue uelle, superatque unum uicissim alterum, ut quid distinctum a se coerceat, idque totum in caducis: quia ex animae sensitiuae thymosi. Nec deberi ex condigno aeternum supplicium, pro transgressione momentanea. ( 48 ) In coelestibus uero resurgit amor ille, tanquam mentis substantia: nil enim est ibi desideratum, quod non uolitum. Furit itaque, Deumque odit, quod praesertim sciat, damni arrestum immutabile, & euadendi libertatem, praeclusam in aeternum. Idque, tam quoad actum, quam substantiam, in unitatem est collectum. Quamquam habeant supposita in radice diuersa. Spe ergo truncata, in ultimam ac perseuerantem desperationem, ab ipso introitus initio, transit ad locum, ubi nulla pietas, compassio, consolatio, aut reuocatio. desperatio, maledictio, damnatio, & furiales infernalium cruciatus. Omnipotens dignetur sua bonitate, conterere laqueos, in uia, nobis ex odio infernali extentos, Amen. Sufficiant haec de anima, pro physica suiipsius cognitione. Et quia intellectus, naturaliter sese transformat, in ideam rei intellectae ( quod ethnicis notum, Protheique figura depromtum ) id est, in obiectorum cacodaemonum similitudinem. Hinc intus semper est praesens odium Dei, & beatorum; Nunc igitur ad naturam ingredior, ut animae sedem in corpore propalem. Demens Idea 1. Dubium: Authori circa toxica mortalia. 2. Submersionis considerationes. 51. Inscitia Authoris, ex ignorata Idea. 3. Ridiculum in remedio Galeni addito. 52. Miracula sanatio rabiei. Idearum istarum praepotens uis. 4. Medentum ductrix ignorantia. 5. Alia inscitia. 6. Autboris haesitantia 7. Confessio & agnitio eiusdem. 8. Oratio Authoris. 9. Mentis exsistemtia in nobis. 10. Fluctuatio Authoris. 11. De Actione regiminis, itemque de Duumuiratu, prout Physicum decet, scripsi, ut sedem phantasiae detegerem, Historia Authoris circa toxicorum examen. 12. Quid ad hanc Authorem incitauerit. 13. litemque de facultatum Quid inde didicerit. 14. Intellectum de essentia animae esse. 15. mentalium diuersorio definirem. Uoluntatem & memoriam nostram, habitare in uita caduca; & cur requiratur dilectio ex toto. 16. Intellectus quomodo uibret in caput. 17. Attamen suspensus dudum nesciui, quomodo intelligens degeneraret in amentem. Distinctio quorundum luminum. 18. Potestatum duum uiratus quaedam sensatio, & modus proprius animae in suo luminum statu. 19. Cognitionum differentia quoad locum. 20. Elucidatio remediorum Cephalicorum. 21. Sciebam quidem, rebus sordidis ac uenenis inesse quasdam potestates dotales, non quidem intelligentes: sed quae agnatione illis responderent: Quid circa haec Scholae bene, quidue defectuose doceant. 22. Diuersitas intellectionis status innocentiae, & nunc. 23. Difficultates Authoris. 24. sic ut nostram nobis inuitis intellectionem seducerent, in sui obsequia. Mentalium cognitio procul atia est, ab aliarum quarumcunque. 25. Difficultas indigandi pro amentia, & modus Authori propositus. 26. Colligatio Mentis, cum sensitiua. 27. Cur Mens non in Corde, ut nec sit in Capite. 28. Ut morsus rabidi, ictus tarantulae, esus solani, etc. ( 1 ) Cogitabam etiam in sordibus febrilibus suas habitare consimiles facultates. Quod sit in duumuiratu, probat dilemma. 29. In quo confestim me turbauit casus. Gloria miserationis diuinae e nostris lucescit languoribus. 30. Quod scilicet in eadem febri, atroces furiae ridiculis successissent. Primus Amentiae gradus. 31. Secundus in sopore est. 32. Sensitiuae interna obstacula. 33. Persuadens inde mihi, quod in Amentiae concordia non essent discordes effectus. Primo memoria labascit. 34. Subsecutiui desectuum aduentus. 35 Conceptus tam sani, quam dementis, fiunt cum ideis. 36. Ideae amentes quaedam semper & ubique aequales aliae non. 37. Laeso spiritu insito praecordiorum, deinentiae in uitam durant. 38. Notatu digna. 39. Amentium sanaterum confessiones. 40. Ideae conceptuales, quid patrent pro Amente. 41. Neque enim prima fronte sat attendebam uenena, per maturationem mitescere uel exasperari. ( 2 ) Dein, respexi in Lunaticismum, quod inuaderet atque recederet, cum sua astri syzygia, citra omnem ueneni sodalitatem. Ideae excentricae & uenenosae, in quo coincidant. 42. Uis in Amente, quae superat frigera. 43. Probatur hinc Mentis immortalitas. 42. Maniam quoque repetere atque silere, citra ullum intercurrentis uitae uitium. Quorsum deferatur Tractatus de Amentia. 45. Ideae Amentis extinctio intenditur. 46. Modus extingtendi connatam maculam, duplexque contra Amentiam. 47. Historiae aliquot facti. 48. ( 3 ) Totus haesi nescius adhuc, praeter corporalia uenena esse & uirulentas imagines, impressiones, spirituum uitalium absolutissimas & efficacissimas magistras: Remedium Hydrophorbiae, & morsus rabidi ante Hydrophorbiam. 49. Iterata Amentis historia. 50. quibus tam lubenter, quam promte, obedirent potestates nostrae intellectuales, quamdiu corporis carcere claudimur. Dein, mentem meam a scrutinio functionum intellectualium, in quiete & paupertate Domino commisi: ut de me, quod sibi beneplacitum esset, perageret. Interim per fidem sciui, mentem esse immortalem, eoque iure intellectum suum permanere impollutum a corporis contagiis: Non ita tamen eram indifferens, quin semper desiderarem, proximo prodesse. ( 4 ) quia non decebat, quod immortale atque infinitum erat, minui aut laedi a caducis. ( 8 ) Rogaui itaque Dominum, ut ego mihi innotescerem, nedum agnoscendo meum abyssale nihil, moraliter: Ex una parte itaque, lubens fatebar humiliter meam ignorantiam: sed tanquam Physicus, ipsas mentis potestates intueri possem. ex altera uero, contemplabar furiosi aerumnosam, nec unquam indagatam conditionem, & tam penuriosa remedia in malis maximis, maximeque commiferandis. Nil siquidem aeque placidum, atque utile rebar, post diuinorum Sapientiam, quam semel intueri animam meam uelut Dei imaginem. Eo quod medentes, inani doctoratu, mundo imponentes, persuaderent se perlustrasse uniuersa, nec medelam tanto malo esse: ( 5 ) quia cerebrum intemperiem inaequalem aequaliter induisset, quasi uestem. ( 9 ) Quare ego reuolui quaestionem de sede, aut thoro animae immortalis, mecumque disquirebam ideo, an sic esset tota in toto, ut absque dependentia thori, uel centuralis throni, exsul uagaretur, certis non adstricta laribus? quam tamen primariam qualitatum intemperiem, rogati, non potuerunt condigno etymo, adhuc exprimere. sicque tota in digito, ut hoc amputato, tota a toto decederet, uel festino metus casu, intro recederet. Itaque reperi animam homogeneam, simplicem, & indiuisibilem: alias nec fore immortalem. Quapropter spretis Scholarum susurris sterilibus, postquam annotassem, Amentias hypochondriacas extra controuersiam esse precordiales, dubitare primum coepi, an dirum illud uirus per singusares quasdam arterias deferretur ad cerebrum? Dein cognoui, tantum radialiter totam partibus ignobilibus affulgere, per modum luminis Solaris, quae interim uelut in sui throno deliteret, & inde luceret per totum, penitus ignota animae sensitiuae; cuius tamen uita esset ipsamet mens. ( 6 ) At saltem statim displicuit mihi ista suspicio, quia quilibet inexcusabili laboraret insania, nisi forte in sapientibus isti canales perpetuo obturati manerent, adeoque morbidi essent, ne tales euaderent. Saltem notaui differentiam inter deliria febrilia, & maniam; Perinde quasi, ut Deus omnium essentia intime cuique nostrum adest, a nobis tamen naturaliter ignoratur, nec sentitur. ( 10 ) Dein subiit in animum disceptatio, an plura essent centra, illaque, iuxta radicalium uiscerum uitales necessitates, diremta. quod haec scilicet, per longam aetatem persaepe, absque sanitatis dispendio, etiam in seros nepotes, citra seminis atque uitae incommoda, persisteret incolumis. Sed tandem sciui mentem uni plus adstrictam uisceri, quam alteri, tam quoad uidendi, quam intelligendi munia. Ac tandem, semper ideo redactus sum ad unius uisceris thorum indiuiduum. Rem sane tum mihi inscrutabilem saepe deserui, saepeque iterum ex commiseratione ad manus desumsi. ( 7 ) Atque tandem uidi clare, falsis me inniti principiis, abduci credulitate & authoritatibus ethnicorum, deludique me, morborum ignotis qualitatibus. Dumque inquirerem caput & cor, authorumque ambiguitates librarem, comperi statim, me ( quod ante adhuc detestatus ) recidere in ethnicorum placita, quibus ut fuit Dei ueri cognitio denegata; Idque primum sic concepi, sensimque magis confirmatus, me denudaui doctrina, quam sorbueram in Scholis, de anima & de morbis. quod tota discursuum facultas notorie & sensibiliter in praecordiis esset, cum exclusione capitis, quasi tunc mens consilia sua ibidem meditaretur. dita & cognitio diuinae imaginis, quae medendi tamen obiectum est. Nesciui itaque unde inchoarem tantae molis arbitrium, authoritatibus & sodalibus destitutus. Admirationis itaque & stuporis, insolitae illius sensationis plenus, notabam mecum meas notiones & examen earundem, atque meipsius, praecisiori modo, instituebam. Et luculenter inueni, ac trutinaui, me, illo toto spatio, intelligere & meditari, longe perspicacius. ( 11 ) Donec tandem, permittente Domino, humana ope & opera destitutus, sub multorum annorum disquisitione & spe cognoscendi torum animae, casus insolitus mihi acciderit, cuius historiam narrabo. Adeoque non potest sensus ille, quo percipiebam me intelligere uel imaginari in praecordiis, & non in capite, ullis exprimi uerbis. Inuigilabam enim circa uenena uegetabilium, credens, quod tanti toxica non essent Adamo noxia ante peccatum: Eratque gaudium quoddam, in ista intellectuali ciaritate. cum nec mortem, nec medicamentum exterminii, creauit Omnipotens, adeoque emisisse tam atrocia, non quidem ut hominem interimerent: Etenim non erat res exiguae durationis, nec mihi dormienti, aut somnianti, aut alioqui morbido, aduenerat: sed ieiuno & beneualenti acciderat. Imo quamuis cestases aliquot antea expertus fueram: sed quia in sudore uultus cogebatur panem edere, quibus morbis obnoxius erat factus: notaui tamen, illas nil commune habere cum hoc praecordiali discursu & sensu intelligendi, omnem capitis cooperationem excludente. Quippe quod cum reflexione sensibili ( tanquam antea praemonitus essem ) caput prorsus feriari, respectu phantasiae, deprehendi: etiam in sudoribus, medicamenta pro morbis depromeret. ( 12 ) Ideoque pollicebar mihi, toxicum istud, per modum custodis & siliquae, insignem aliquam & uirginem potestatem, in magnos usus creatam tegere, quodque per artem & sudores toxica mitescerent & euanescerent. Quapropter coepi diuersimode Napellum agitare. quia mirabar, quod phantasia extra cerebrum, in praecordiis, sensibili operationis festiuitate celebraretur. Ac semel, cum eius radicem ruditer praeparassem, degustaui in apice linguae. Interim quandoque in gaudio illo suspensus timui, insolitus ne casus ad Amentiam duceret: eo quod a ueneno incepisset: Etenim quanquam nil deglutiueram, multumque saliuae sputitaueram, sensi tamen mox abinde, craneum uelut zona forinsecus stringi. sed praeparatio ueneni, & eiusdem leuicula tantum degustatio, aliud insinuabant. Tum demum procipitanter aliquot mihi negotia familia obuenere, computum quendam solui, per aedes oberraui, atque singula pro requisito peregi. Interim quanquam claritas, siue illuminatio gaudiosa mei intellectus, inauspicata, suspectum illum intelligendi modum redderent, attamen resignatio liberrima mei, in uoluntatem diuinam, me restituit in sabbatismum priorem. Tandem obuenit mihi ( quod nunquam alias ) quod sentirem, me nil intelligere, concipere, sapere uel imaginari in capite, pro more alias solito: Tandem, post binas circiter horas, leuicula quaedam uertigo, bis repetita, me inuasit. A priore enim rediisse intelligendi facultatem percepi: & altera, sensi me intelligere more solito. Deinde, tametsi postmodum aliquoties de eodem Napello degustauerim: Sed sensi ( cum admiratione ) aperte, dilucide, discursiue, atque constanter, totum istud munus, obiri in praecordiis, & expandi circa os stomachi, idque adeo sensibiliter & clare sensi, imo attente notaui, quod quamuis etiam sentirem sensum & motum, sospites, a capite in totum dispensari: attamen nunquam amplius quicquam tale mihi contigit. ( 13 ) Perfecte enim multa exinde didici. Ac primum quidem, quod sicut per ecstases elucescunt animae quaedam praeludia: ita per praefatam notionis normam apparet, quod nostra intellectio, quamdiu corpori alligamur, originaliter formetur in Duumuiratu. 2. Inueni intellectum radiare luminaliter in caput, medio tamen corporalis connexionis, per spiritum aereum, qui dum ferirat capitis sinus, uertiginem quandam, & nubilosam intellectionem induceret. Tantoque id est inauspicatius, quod ordinaria fabrica discursuum sit circa os stomachi, non autem in uiscere aliquo: Sic quanquam pro sensu & metu, a Cerebro, spiritus opulenter diffunderentur, in illo statu: sed uelut in membrana, siue, in quasi indiuisibili loco. Nec multo secus, habitat in uteri membrana, quaedam totius Monarchia. uicissim tamen opus fuit singulari lumine, quod a praecordiis ascendens, illuminaret medium spiritum, per quem transibat. Sic tamen, ut uulnus stomachi statim uitam importet; non autem ita Uteri. 3. Quod per duas circiter horas, sentirem insperato modo, nil agi in capite: Qui luminosus radius, non alias exprimibilis est, quam quod sit intellectualis, & superans contextum sublunarem. indicibilique modo, totam animam, clarissime cogitare in praecordiis. 4. Quod simile fere contingat in oratione silentii: Quippe qui debet a sola anima fabricari, quae in se, non nisi merus intellectus est, siue lumen substantiale & intellectuale. ( 17 ) 12. magisque & manifestius, in extasi. 5. Quod, quia sensus, & motus, liberi starent, suspicabar, aliud lumen aliunde allatum; Quodque ideo anima intellectualis centraliter hospitetur ibidem. 6. Tum etiam, quod sicut Amentia est defectus intellectualis: siue denotabant liberum, in illo statu fuisse transitum spirituum per neruos. ita proin suscitetur ex hypochondrio. Uertigines uero significabant obscuritatem quandam fuisse in capite, prius non perceptam, eamque, nouo lumine, inferne lucescente, in Cerebri sinibus disparuisse. 13. Cum eadem facultas, quae sanam functionem edit in sanitate patizat sub morbis, defectum eiusdem. ( 14 ) Quoties nempe, intellectio, in sua sede eclypsatur. 7. Comperi quoque, in Corde habitare uolendi potestatem. Quod iecur recte uegetaret, Cor etiam spiritus indesinenter efflaret in Cerebrum, itemque uoluntas agendi requisita, persisterent quidem: A Corde enim manant homicidia, adulteria etc. 8. In cerebro sedere memoriam, ab anima ibidem impressam: soiae autem potestates intellectuales, sopitae in Cerebro, uelut dormirent, si non a praecordiis illuminarentur. ideoque facillime prae caeteris, per morbum, & senium, oblaedi. Hoc autem lumen penetrat totum, quorsum radiat. Imo si quis laboret, ut reminiscatur rei oblitae, sensibiliter percipit hunc sibi laborem in sincipite. 9. Perinde atque lumen candelae, trans ossa digitorum, in iunioribus, rubicunde splendet, tanquam si ipsa ossa diaphana essent. 14. Denique cum uoluntas & memoria, procul distent ab sede animae, siue intellectus, conclusi mecum, intellectum esse de essentia animae, inseparabilemque: Quod ab illo tempore, soleo quoque indiciosiora somnia habere, cum discursu formatiore, & clariore, quam antea. Nam semel mens, uelut munia sui corporis reassumens, deinceps melius intelligit. ( 15 ) uoluntatem uero ac memoriam, quatenus habentur in uita caduca, esse facultates caducas & uitae sensitiuae. 10. Fieri nimirum peccata in Corde & uoluntate, in carne peccati, in uoluntate carnis & hominis. Unde tum deinde assecutus sum, quomodo dies diei eructat uerbum, & nox nocti indicat scientiam. 15. Certior factus sum, alium tum fuisse statum meum, alium uero insaniae, lethargi, Apoplexiaeque. Dilectionem ideo requiri totalem ex tota mente, quae ( propter inseparabilitatem ) pro intellectu sumitur, ex toto corde siue uelle: ( 16 ) ex tota anima imaginatiua, & potestatibus eius per totum corpus dispersis. 11. Etenim cum circumspectione meipsum tum serio expendi, an ista esset uia, qua stultescerent homines. ( 20 ) Adeoque nulla simplicia, quomodolibet sumta, materialiter applicantur Cerebro. Falsum est ideo, quicquid de pillulis Cephalicis, lucis, etc. Scholae uenditant. Quandoquidem in pleno iudicio mei tam expers eram omnis metus, quod res meas, non ut meas contemplarer. Respexi enim eas, ex obliquo, uelut in caput alterius seculi uiri uibratas. 16. Didici etiam quod uita, intellectio, somnus etc. Sint opera cuiusdam lucis, non requirentis canales: Siquidem nec pillulae e capite quicquam eliciunt, nec aliquid caput dat, quod non habet, praeter muccum, quem ad suam peluim, neque alio mittit. Sin autem aliqua capit feriant, alterent, iuuentque; ( 21 ) ratione praecordiorum totum contingit, quibus est inconcusia actio Regiminis in caput, prout iam sat ante probatum est. Recte quidem docuere, uertigines, & commata, ob inferiorum consensum suscitari: sed nec granum sine palca. cum lux lucem uitalem penetret. ( 18 ) Proinde etiam anima se retrahit, diffundit, subtrahitque motu sibi proprio, prorsusque diuersimode in somno, uigilia, contemplatione, extasi, syncope, mania, delirio, rabie, propriis perturbationibus, spontaneis confusionibus, imo & simplicium quorundam uiolentis impressionibus. Nam uapores crassos, fuliginosos, ac resque introduxerunt Scholae. Quia mens integram Monarchiam in spiritualibus complectitur multis generibus atque speciebus diuisam; Deinde, & plerumque in eiusmodi, Cerebrum primaria luc affici uolunt. non minus quam ipsa corpora inter se differrent, ita & luces. ( 19 ) 16. Stolidumque idcirco, capiti remedia applicuisse, scopo inquam, & non sagittario. Quia uidelicet, non nouerint ueram efficientem internam, eiusque connexiones, neque modum fiendi, morbis solitum, quodque actionem Regiminis, lucisque conspirationes plane neglexerint. 18. Tandem, quod intellectio orta per inuentionem atque iudicium, cum reflectione ad loca, ad circumstantias, ad praeterita, praefata, praemissa, adeoque ad absentia tanquam absentia, fiat ultimata opera in Cerebro, per affluxum radii e praecordiis, quatenus memoriam praesupponit eiusmodi intellectio. Sed illa quae esse de futuris, uel abstractis, citra respectum circumstantiarum, tanquam praesentia essent: tota cuditur in praecordiis. Intellexi & hinc tandem, quod anima immortalis, & infatigabilis, dum ante peccatum, suum corpus gubernaret ex condigno, intelligeret cuncta intime, optice, citraque laborem, taedia, & lassationem. ( 22 ) Quia penes se, in sui centro, & unitate, absque organorum adminiculo, cuncta intelligebat: Atque hactenus amentes, cuncta, tanquam praesentia, aspiciunt, garriuntque; tanquam de praesentibus. 17. Nunc uero alieno hospitio detenta, tota impedita uelut, munium diuersitates tradidit ancillanti animae sensitiuae. Proinde uenena, quae uim habent distocandi imaginationem, non afficiunt primario Cerebrum: sed duntaxat praecordia. ( 23 ) Hoc loco de cogitationibus aliorum, rationem reddere praesumo, qui de meis non sat spondere, aut dolere possum. Quod sat probat historia Causidici, qui biberat semen hyosciami, alibi a me recitata. De occultiori nempe cogitationum fonte, deque abstractissimis, philosophandum proposui, de uitiis, & exorbitationibus fluctuantium & incertarum cogitationum. Etenim quicquid stomachus concipit, idipsum plane transmutatur, atque prorsus in aliam essentiam migrat, priusquam inde tantillum ad Cerebrum pertingat, ac quicquid eius eo peruenit, iam est cruor, qui prioris sortis qualitates cunctas, in limine primarum officinarum, exuit. Imo profundius penetrandum est, ubi ad ipsas uitiatarum cogitationum potestates, collimandum, uitiorumque huiusmodi fontales & occasionales causas ueniendum. Uel demum labitur extra stomachum, & cum scoriis, foras protruditur. Res est sane ardua, obscura, & inuia, in qua ante limen, deficiunt Scholarum theoremata, Nn 2 oremata, adiumenta corporum, imo & morborum, quorum causae & effectus subsensum cadunt, aut per cadauerum dissectiones probantur. In qua inquam patiens imaginatio, seipsam pandit quidem: Adeoque condignum erat, mentem alligari sociali formae, formalique lumini, cum quo conueniret optime, ut capite de formis, & lib. de uita longa de mortis introitu. sed occultatur agens. ( 24 ) In aliis disquisitionibus, ex integri notione, uitiatum cognoscitur: ( 27 ) Decreui itaque inprimis, animam immortalem non sibi elegisse domicilium in corde, uiscere nimirum tam inquieto, totque agitationibus & corporis diuersis muniis distento. sed in mentalibus longe adnuc facilius conciperetur uiolatae intellectionis causa & modus, quam sanae: Caput etiam non aptum menti immortali hospitium indicaui, quod regendis motu & sensu occuparetur: quippe quod facultas sana adscendat ad Dei similitudinem magis: defectuosa uero, ad naturae corruptae meditationes se magis inclinet. Ac potissimum, quod praeclusa ab inferis conspiratione, unico instanti, mentales facultates, uelut abscissae, pereant, nec minimum meditentur: Ideoque integrum in mentalibus, non demonstratur a priori: atque ideo non propriam inhabere mentis principis operationem. deficiens uero, ex ruptura connexionis causarum, quodammodo enotescit. Imo potius, Duumuiratum male dispositum, bene dispositum caput alioquin, in Amentias plerumque conturbare uidi. ( 25 ) Insania quoque semper est longe difficillimae doctrinae, quod negationem cum priuatione in se complectatur. Quocirca alia uia in proposito casu eundum censui. Ideoque Splenis quietem admiratus, itemque abstractionem eius, a regimine corporeo, consideraui intente, hoc dilemma. An forte inuestigato modo fiendi, in una quapiam de insaniis, in uenirem egressum pro aliis. ( 28 ) Si mens Imago Dei, centraliter sit in capite, erit uel in sinibus, uel in ipsa cerebri substantia. Proposui itaque Amentiam, quae ex forti & assiduata contemplatione, metu, passioneque oritur. Non enim in hac, quippe, quae sensu & cruore caret, destituta commercio, per quod toti corpori, cui obligatur, praesens sit. Regere quidem caput, per sensum & motum, a nemine est controuersum. At brutale illud minus & pecuinum regimen. Exin deinceps conclusi agnoscendam rei uenenosae qualitatem, & dispositiones organorum, quae concurrerent ubi aliquod simplex assumtum, uel intus generatum, dementiam concitasset. Regi autem caput aliunde, in suspensionibus, & exorbitationibus mentalibus, per ataxias morborum edocti, credere cogimur. Habita uero unius Amentiae cognitione, facilius erit, earundem dein diuersitates metiri, in amplitus dinem modorum, fortitudinis, appropinquationis, applicationis & uarietatis specierum, descendendo. Hospitari autem animam in cauo cerebri, indecens censui, immortalem animam nupsisse uago & fluxili in momenta singula spiritui, e cruore indies surgenti. Idcirco enim primum censui, inuestigare sedem animae sensitiuae, cuius exorbitationes scilicet, Amentias faciunt. Quapropter stabilius diuersorium optabat & quietius, quam quod in horas labileforet. ( 26 ) Siquidem consideraui, quod qua sede moraretur forma animalis, eadem quoque cohabitaret ipsi alligata mens immortalis, quae dualitatem, discrepantiam & diuersitates mansionum recusaret. In centro corporis, siue medio, in parenchymate uisceris potius quieuit, unde cum omnibus colloqueretur pariter membris, ratione unitatis & continuitatis Archei insiti. Nec enim decebat, mentem istam, absque medio, corpori alligari, ubi semen humanum, non minus quam belluinum, sponte defluendo, terminaretur usque in animam uiuentem exclusiue. Sed cum corporea organa, respectu mentis, sint sordes & siliquae, nucleum corporis sibi delegit, leuiculam nimirum igniculi lucem formalem, siue animam sensitiuam, cui uidelicet mens nupsit mandato Domini. Uis ista potentialiter, atque seminaliter inest sordibus illis, ab initio, a seipsa, postquam maturuit, ualde dissimilis. Et quae Deus coniunxit, homo non separet absque reatu. Non secus atque glans a quercu. Dolendus interim aerumnosus mortalium status, quod Mens nimirum sit alligata animae sensitiuae. Exoticam ergo phantasiam imprimunt sordes inuitae animae sensitirae, quod manifesto apparet in opio, hyosciamo etc. Enti nimirum impuro, concupiscentiis, illecebris & uoluptatibus dedito, eique tam facile Mens immortalis assentiatur, quasi propria sui incuria iam aeternum dormiret. Ast non. ( 32 ) Quaeque impuritatum colluuies, obsidens animam sensitiuam, in suo uiscere originali, sopit actum intellectionis Mentis, non potens in ita obsessam sensitiuam libere lucere. ( 29 ) Tanto nempe maior est gloria, miserationis diuinae, quae sua dumtaxat gratia, gratis resuscitat, sustinetque e ueterno mortis, quos uult saluandos. Quapropter sensitiua, rectrice destituta, procellas mouet tumultuarias, suamque tempestatem sensim in uoluntatis capsam attollit unde & irascibilis, praecipiti atque inuerso ordine, fertur. Alioqui sane, anima sensitiua, morbis & Amentiis subnoxia, prona semper in uoluptates quaslibet. ( 30 ) Primus enim Amentiae gradus in somno elucet; Caput demum, suas scitarum rerum imagines, praepostero nexu depromit. Unde fit, quod plerumque consumtis deliriis, nulla supersit actorum recordatio; naturalis attamen, dum honestae recreationis & uacationis titulo, se immergit cum uoluptate quietis, in proprium hospitium. quod sensitiua, praecipitanter per obsessionem perculsa, cuncta praepostere mouerit. Ubi alias maniae, sordium eiusmodi expertes, plerumque memores, sunt actorum. Somni naturalis excentricitates porro, uitia, defectus, ac expressae dementiae, sunt sopores omnes. ( 31 ) Qui scilicet, iam non amplus, e propria sensitiuae libertate, & uoluptate promanant: sed excrementitiis sordibus, uelut febrilibus, oriuntur. ( 33 ) Comperi namque pluries, deliros praesensisse, dimissas inferne imagines intellectuales, turbidas sursum, atque primum infirmari circa memoriam: Perinde enim, atque naturalis sitis est sensus deficientis humidi: adeoque & hinc collegi, uim intellectiuam procul a capite sitam. febrilis uero sitis, ab impostoriis excrementi uersutiis: Non secus atque partes a Corde remotae, uitalis irrorationis defectum, omnium primae sentiunt. Sic sopores non fiunt a naturali facultate, qua anima somnum sibi concitat: ( 34 ) In deliriis ideo, obseruaui primam uacillare memoriam rerum olim conceptarum. sed ab alienis impuritatum imposturis seducta, uel superata. Sopores ergo, itemque Apoplexia, Aphonia etc. non sunt tam uitia animae errantis, quam eiusdem debilitates, organorum uitiatorum coniugio contractae. Dein, in eius uicem suboriri importunam unius rei & continuatam recordationem, quae se habet per modum repetiti somnii, cum inuersione molestissima, & labore somni. Impuritatum namque collegia, statum monarchicum quamprimum inuadunt occasionaliter. Quem laborem mox uigiliae sequuntur, dum scilicet praecedentes imagines somniales, Cerebri memoriam labefactarunt: subit tum ex praecordiis, uigilans quoddam somnium cum expresso delirio. Non quidem, quod sit necessum, sese in lumen animatum, eiusmodi impuritates materiales diffundant per connexionem. Neque enim delirium fit cum cessatione intellectuali, prout in Apoplexia, sopore, syncope, etc. Sufficit namque, quod uim habeant narcoticam, uenenosam, animae sensitiuae exitialem: quia imaginatiuam alienant perinde, qualis rabientis saliuae, in metu aquae: Sed est confusa, indesinens, idearum in praecordiis formatarum propagatio, sursum uibrata. ita quoque incuriae Amentia introducitur, per illa soporifera. ( 35 ) Cumque in sanitate alioqui non fiat conceptus absque ideis: necessario, & in delirio, suae sunt amentes Ideae: Nec mirum utique Amentias illas se habere per modum maculae in Duumuiratu: Sed omnino sub hac distinctione. nam spiritus est uisiuus in oculo, nec alibi in toto. Quod Ideae in sanitate formentur a libertate animae. Insanae uero, sint sigillares notae, inuitis nobis, in sensitiuam delatae, ideo que & hanc uiolenter extra orbitam abducunt. Tantum abest, quod insanae ideae formarentur a mente, stultescere nescia. Proinde, cum Duumuiratus, ex radicali ordinatione Domini, continuo incumbat phantasiis, ideo incidentiae in illum latae, debent imaginationis oeconomiam ita uitiare, ut recidiuarum replantationem suscipiat conceptae Ideae. ( 36 ) Nam patet, quod ideae sequantur perturbationes rerum, unde fiunt. Quod maxime clarum est in Rabiente & Tarantula? quorum uirus; ( 38 ) Notandam interim Lunaticum sanari non potuisse, nisi simul eiecto spiritu immundo, siue hic comes fuerit astri nocturni, siue demum principalis effector. propriam, determinatam, aequalemque amentiam producit & ideas sibi perpetuo consimiles. Ego saltem in omni mania, reperio egregriam arrogantiam, immortificatam aliquam passionem assumendo socialem, quae & in uitam perseuerat, & in seros nepotes traducta elucet. Sic quoque, fortis perturbatio nostrae imaginationis imaginem cudit, eamque imprimit in sordes aliquas, sin minus in ipsum alimentum, uel etiam in partem solidam & nostri constitutiuam. Quia Idea Amens penetrauit spiritum insitum, unde demum semen uiolat, sibi genialis facta. Unde uidelicet, continuata est idearum nouarum propagatio, ipsaque diuersitas & amplitudo, in maniacis. Siquidem a metu, Agonia, inuidia, ambitione, Amore, studio, cura, pudore, auaritia, aliisque consimilibus perturbationibus, dementiae fiunt. Tantoque miseriores, quae suscitantur absque excrementorum infamia, quia uel continuo perseuerant, uel statis recurrunt recidiuarum periodis. Alioquin absumtis spurcitiis. sponte cessant labes prognatae. Curiosus enim inquisiui plures Amentes, & non paucos sanaui, tam qui a magnis perturbationibus, passionibus, aliisque morbis, quam qui assumtis dementes facti erant, narraruntque mihi, se incidisse sensim in Maniam, cum praeuio sensu ex hypochondrio illis ascendere solitam, uelut obscuram phantasiam & nubilam tentationem amentiae, qua primum uelut inuiti premebantur, donec Idea tandem, plenum sibi dominium acquisiuisset. ( 39 ) In se autem reuersi, erant actorum omnium memores. Fidenter enim conquesti sunt de omnibus. Sed insaniae, siue continuo aestu ferociant, uel per interualla repetant, saltem spiritum Duumuiratus sic inquinarunt, quod susceptam imaginum furiosarum procellam, ( 37 ) eodem modo radicitus impresserint, quasi macula foetui, a praegnantis matris exorbitatione inusta, in uitam durabilis. Quod nimirum spoliarentur primum omni discursus consecutione, seque mansisse in punctuali immersione unius conceptus: extra quem, nil aliud cogitarent, cum moerore, molestia, & importunitate. Perinde nimirum, ut stigma cerasi in foetu quotannis uiret, flauet, rubetque cum arborum fructibus: Cogitarent enim non secus, ac si in speculo illum semper conceptum fuissent intuiti. Imo nec sciebant se tum istud cogitare, uel suo conceptu sic aspicere: sic & ideae maniacae, perturbationibus ortae, habent in spiritu praecordiorum, sua incentiua repetitionum, periodorum accessuum, & exacerbationum interualla: uel etiam continuationum fomenta indesinentia. Quod clare nobis exprimit Lunaticismus, astri uidelicet illius syzygiam seruans. quanquam sic immobiliter cogitarent, ut tandem sub ingressum & dominium maniae, si contingeret illos stare, stetissent per dies aliquot, absque lassitudine nec scirent se stare. Siquidem priuatio, uel negatio scientiae, aut sensus, nil reale dat, multoque minus calefacit, uel frigori uires adimit, ut proinde desineret carnem glaciare. Etenim etsi puer in cunis pestem non timeat, nec sciat eam adesse: non proinde Pestis ius in illum amisit. Contigit enim sic, quod fatuitatis illa Idea, quae discursum abegerat ( per quem alioquin ab immoderata & inordinata pensitatione, subleuati fuissent ) spiritui, intellectioni praefecto, cum dominio suerit impressa. Imo quod hi, longa mora & continuata cogitatione, fecerunt in se; Est ergo uis aliqua, quae frigora superat, nec sublunari tempestati subiacet. Et hinc maxime elucet, mentem in nobis esse immortalem ac impassibilem. aliis per subitam uiolentamque perturbationem acquisitum fuit, breui morula. Interim quidam conquerebantur inter fiendum, quod inuita & importuna cogitationum turma, opprimerentur, uelut suscitato inferne fumo: quem, si per discursum supprimerent, redibat tamen aeque molesta & importuna conceptuum eorundem repetitio. ( 43 ) Nimirum ad uertens ipsa mens, quod anima sensitiua, non pro requisito nostrae speciei hominem gubernet, uelut ex commiseratione insontis caecitatis, sua uirtute, qua elementis superior est, diffluit radium insensibilem, qui corpus Amentis, mortali frigoris importunitate eximit. Alii autem, qui sui non erant iuris; ( 44 ) Porro, cum omnis Amentia oriatur ab efflorescente Idea, conceptuali, peregrina, inserta in alienum agrum, sitque tota haec speculatio, ad finem aliquem utilem, & nedum ad curiositatem uel ostentationem directa. uel alioquin extra consolationem, subinde a sorti & fixa contemplatione auertebantur, quoties dormirent, aut alias uacarent, cum plausibilitate, in uetitam speculationem, prorsus tamen molestam, recurrerunt: solitudine ideo gaudentes, se abstrahebant aliorum colloquiis. ( 45 ) Consideraui quaeque Ideam amentem, iam scilicet impressam, in radicalia uitae principia ( adeoque & hinc propagari in familias ) non posse auferri, una cum subiecto quod uestiuit: ( 40 ) Eo quod Ideae conceptuales, adhuc carentes corpore, se habent & tenent ex parte lucis intellectualis, idcoque penetrant prima nostri constitutiua: quod cibis, aliisque corporibus non item est licitum. Idcirco inueniendum erat, remedium, quod posset occidere, necare, tollere, siue obliterare praefatam illam Amentiae imaginem, siue maculam iam characterizatam: Penetrant igitur & se uestiunt aereo corpore spirituum, huiusque medio inficiunt formas uitales partium. ( 46 ) non secus atque macula foetui impressa, admota manu cadaueris, longa tabe extincti, omnique uitae proprietate exuti, donec frigus partem maculatam penetrauerit ( quod fit spatio unius miserere ) de caetero sponte euanescit. ( 41 ) Hac tamen sub differentia, ut Ideae, quae ab excentricitate conceptuum cusae erant, potentius quidem ingrederentur & admitterentur; sed tardius imprimerentur: Ubi alioqui uenena dementifica, mediante morbo, suum fermentum, in obiecta propria, sensim seminabant: Eodem modo & maniae Ideam perire debere, sospite interim subiecto immediato, cui inhaeret. sed tandem pertinaciter imprimebant, uelut in naturam sigillata. Siue id fiat introducendo mortem Ideae, uel ingenerando aequiualentem Ideam, aut propollentem fatuae Ideae. ( 42 ) Estque singulare maniacis, quod utcunque nudus cubet humi, uel in marmore pernoctet, seuerissimo Boreae flatu: Hinc factum est enim, quod hactenus Amentiae sit desperatum remedium. non giacietur, uel artus commoriantur sibi, quorsum non sufficit dixisse. Maniacus non sentit frigus, nec scit se frigere. Quod nemo hactenus Amentiae naturam, uel proprietates, supra primarum qualitatum ametriam euexerit. Imo ipse Paracelsus, alioquin in calores & frigora iniurius, maniam calori, & Phlebotomiae, totam emancipauit, seseque in eo ridicu285 Demens Idea. lum praebuit. Nauigatum itaque per milliare Italicum, cum nautae panderent foramen in fundo, quo tota nauis usque ad marginem fere submergebatur. Utebantur scilicet illa muria, ad recoquendum salem Hispanicum. Difficilis ( fateor ) uisus fuit sanationis scopus, eo quod non solum in intimum intellectionis punctum introducta sit, & impressa, corruptae phantasiae Idea, notaque sigillaris, & macula: Cumque iam istud foramen exquisite iterum clausum esset: uerumetiam, quod restauratio spiritus innati reputetur plane impossibilis. Imploratum fuit quidem Arcanorum optatum auxilium: duo uiri subducta cauda antennae, eleuarunt eius cuspidem, & senem in altum sustulerunt, inde uero in mare praecipitem dedere: eratque subter aquas, ad spatium Miserere. at lentus horum fuit progressus, quod hostis intus contumax resisteret. Sed adhibita sunt medicamina, quibus inhabitat symbolum: Quem dein adhuc binies submerserunt, ad spatium Salutationis angelicae. id ed, sanioris iudicii imaginatio fermentalis. Tum uero collocarunt illum super uas teres, supino dorso, chlamyde tectum. Ego suspicabar illum obiisse, sed metum risit nauta. Enimuero ut sunt uenena Mentis, alienatiua pro spatio, uel in totam uitam: quae scilicet propriam phantasiam in nos introducunt. Ut rabiosus, Tarantula, etc. Nam solutis uinculis, coepit omnem muriam reiicere, quam inspirauerat. Et mox reuixit. Ita sunt sui etiam fructus, scientiae boni & mali, in simplicibus, prima quidem facie uenenosis: Erat uietor Gandauensis, qui dein rabic liberatus, sospes uixit. sub quibus attamen custodiuntur ditiores mentalium thesauri, & redintegrationes. Hinc, ut anima nostra est pedissequa, ad inueniendas rationes, antea incognitas, statim intellexi, ideam rabiei, & impressi ueneni notam, tanquam maculam in foetu mortificatam. Sed cum non tutum sit, illa remedia in uulgus Medentum proiicere, ob multiplicem abusum ingeniorum huius seculi. Denique nec sit opportunum cuiuis, adire Corinthum: Sciebam namque uerrucas, itemque ulcera, & superuenientia exotica, postera, & peregrina primae constitutioni, esse separabilia, manente indiuidui uitali radice. itaque altera uia, quae est mortificationis stultarum imaginum, hoc loco gradiendum censui. ( 48 ) Referebat etiam nauta, Batauos cruda halece salsa, triduo renouata, & ad morsum rabientis applicata, omnem auferre metum rabici. ( 47 ) Conceptam uero considerationem confirmarunt mihi aliquot historiae, quas ut imitandas hic recensebo. Est castrum ad mare situm, quatuor leucis Gandauo distans, quod Cataractam uocant. Ubi uero id negligentia impediuisset, spectato saltem submersionis modo omnes sanari. Uidi transnatantem nauem, & in ea senem nudum, funibus uinctum, habentem pondus in pedibus. Qui enim aquas horrent, non mirum, per aquam sanari. Mansit de in id mihi alta mente repostum: Subter axillas zona cingebatur, qua ad antennam ligatus erat. persuadens id in aliis Amentiis non fore inutile. Rogaui, quid sibi uellet istud spectaculum. Unus e nautis dixit, senem illum iam hydrophobum, & a rabiente demorsum fuisse pridem. ( 49 ) Contigit itaque Antuerpiae, quod faber lignarius, sibi persuadens, se noctu spectra horrida uidisse, quorum terrore est totus Amens factus. Petiui quorsum illum ad mare uelierent? an necem sui intenderent? Missusque ad tumulum S. Dympnae Uirginis, ubi solent obsessi a Cacodaemone, liberari: Quinimo ( ait nauta ) mox sanus rediturus. Res inde in abusum detorta, ut indifferenter Amentes omnes eo mitterentur. Illamque esse maris benedictionem, quod eiusmodi rabiem extemplo sanaret. Arrham obtuli, ut me socium & Testem assumerent. Quasi obsessorum, & amentium eadem esset sors. Quae accersita est, & reperit cadauer, humi iacens in stramine gremio excepit, osculataque est flens amare. Faber ergo, toto anno alitur, & amens, utcunque solita implorarentur remedia: Iussi, inuerteret corpus capite & humeris decliuibus, supinoque dorso. cumque nummi non mitterentur Antuerpia, pro semestri ultimo, remiserunt maniacum in curru uinctum. Coepitque Adolescens post quadrantem horae respirare. Qui cum uincula sibi soluisset, e plaustro dissiliit, in stagnum profundum & uicinum. Didici itaque non facile mori submersos, cum uterque adolescentum praefatorum, forte per dimidium horae subter aquam delituerit. Tandem extractus, pro cadauere, in currum depositus. At deinceps per annos 18 a mania liber dixit. Nec cessandum ab oratione, mox atque qui defunctus creditur, cessat respirare. Quo exemplo, in spem erectus, cognoui, quod nedum rabies; sed & mania, sanaretur inueterata. Galenus, pro rabie, ante metum aquarum obnatum, calcinatos gambaros, uel cancros propinat, per dies quadraointa. Idque aliquoties deinceps tentaui, nec me fefellit euentus, nisi quoties formidine, praecociter Amentes ex aqua extraherem. ( 51 ) Si tamen non statim initio calx ista detur, nil proficit, adeoque & sic eius usus obsoletus mansit. Ridiculum interim, quod urendo cancros, addant myrrham, etc. Uel dum argentum pro Seplasia liquant ut sciphum parent, quod Theriacam addant. Saltem fabri exemplo didici, perinde fore, siue in aqua dulci, uel salsa praefata submersio, siue Ideae amentis suffotio, contingeret. ( 50. Quorum antidotum uorax flamma absumsit ante tosturam animalis. Paracelsus uero hydrophorbiam per solutiua acria curari affirmat. ) Mulier quaedam mihi nota, multa probitate commendabilis, mense Nouembri, alto uespere, praeceps e ponte ruit in riuum, cum carro duarum rotarum. Cumque intenti essent circa equum, uetulam neglexerunt. At sane suis promissis non respondit euentus. Mansit autem subter aquam, donec currum exonerassent aliquot mercibus. Catholici ergo desperantes, nec fidentes huiusmodi remediis Academiarum, nostrates ad S. Hubertum confugiunt, ubi per aliquot ritus sanantur. ( 52. ) Hoc tamen in eo est notabile. Tandem memores illius uetulae, illam, uelut submersum cadauer, ad uicinum pagum detulerunt. Quod si ritus non praecise obseruentur, rabies, quae alioquin adhuc dudum lateret, extemplo adoritur, & sine spe deseruntur hydrophorbi. In quo, uxor hospitis, illam mulierem in mensa, prono situ, & capite decliui posuit. Factumque est, quod sic aquam in pulmone haustam dimiserit. Est stola S. Huberti, in arca sex diuersis clauibus obserata, adiuersis quoque clauigeris custodita. Quotannis autem praescindunt stolae illius partem, remanente interim stola semper integra, ab octingentis iam & amplius annis. Fabulae instar mihi uisum, donec Montibus Hannoniae adfertur adolescens natando submersus, ad nobilem matronam, itineris mei sociam, quae matri eiulanti, super morte filii, iussit bono esse animo. Extendit ergo adolescentem prono situ, super genua sua. Nec est imposture locus, quod nesciatur hodie, an stola sit ex bysso, lana, lino, uel bombace, adeoque nec posset quotannis noua substitui. Cumque flaccidus, sic penderet prorsus nudus, coepit tandem, reiecta aqua, respirare, & reuixit nobis astantibus. Praescindunt autem de stola partem, ut filamentum singulis demorsis a rabido, intra cutim frontis incarnent. Inde enim aliud miraculum. Iterum memini, quod uespere anno 1606 rediens e Castro de Perla, duabus leucis distante Antuerpia, offendi turbam in ripa canalis Rotomagensis, quia querebatur adolescens submersus, uiduae diuitis unigenitus. Quod qui semel suscepto filamento e stola, per ritus suos conualuit, potest alteri demorso differre terminum, & sopire rabiem aduentantem, per quadragenarias, idque in annos aliquot, dum tandem suo commodo adire queant Sanctum Hubertum. Longobardi enim sic ad Sanctos Bellinum & Doninum confluunt. Adeoque praeseruationem petunt. Et sanationem postulant a Rabie a facto esse. At non pro Amentia hactenus, quod sciam, patronum aliquem in uocant coelitem. Ea tamen conditione, ut tantillum, si quis supra quadraginta dies exspectet, nec prorogationem termini ( ut dictum est ) ante impetrauerit, confestim in rabiem incidat desperatam. Sedes Animae. 1. Lis adhuc sub Iudice. 2. Opinio tertia. 3. Plato enim certat pro corde, cui uidentur Sacra suffragari, dum ex corde homicidia, Adulteria, etc. manare docent. Mortuo capite superuixit quaedam sponsa ad octo horas ad minimum. 4. Percussum os stomachi repentinam, atque totalem mortem attulit. 5. Paradoxon Authoris de sede Animae. 6. Medentes autem caput respiciunt, tanquam discursus atque intellectus hospitium. Creatio hanc sedem docet. 7. Medentes occulte consentiunt ipsis insciis. 8. Dominus confirmat Paradoxon Authoris. 9. Praesertim quod cor, tam indefesso agitati pulsus motu, non posset non animam turbidam & inquietam efficere. Rationes aliquot. 10. Contra exsistentiam animae uegetatiuae. 11. Cor famulatur stomacho. 12. Sedes fixa manet. 13. Sequuntur Baptisantes medentum opinionem. Conceptuum primos impetus sentiri in ore stoma chi. 14. Inuiti collocant concupiscibilem facultatem in stomacho & hepate. 15. Quorsum tendat haec speculatio. 16. Inuiti etiam, assensi sunt paradoxo Authoris. 17. ( 2 ) Nec desunt interim, qui mentem immortalem ita ubique & aequaliter in corpore statuunt, ut nuspiam certa sede morari uelint, non magis quam a corpore stringi, uel ligari posse. Sedes mentis est eadem, quae animae sensitiuae. 18. Modus exsistendi in sede. 19. Animarum penetratio. 20. Quid anima sensitiua. 21. Similitur do exsistentiae. 22. Calor non est fons luminis uitae: sed uitae Archealis, siue producti lumen. 23. Adeoque rentur animam uagam, gliscentem, incerti laris incolam, dispersamque quoquo uersus uita praesens est. Quia mens. 24. At non respiciunt, quod partes quaedam sospite uita amputentur: Per aduentum sensitiuae, mors intrauit. 25. Comparatio dignitatis amissae & acquisitae. 26 Splen, pro Duumuiratu. 27. aliae uero leuiter percussae statim mortem totius adferant. Dignitates officiorum. 28. Cunctae Amentiae hinc ortum ducunt. 29. Notabile de remediorum examine, negato ulteriori itinere. 30. Quomodo stabat immortalitas. 31. Saepe aliquis conciso uultu, & capite uelut imminuto, mortem adesse sibi testatur; Status mutatio. 32. Corollarium dictorum. 33. Scholarum error. cuius tamen cor, tepore & pulsu suo, animam adhuc praesentem promittit. Duumuiratus nomenclatura, Idque in dudum agonizantibus est quotidianum. Lectorem nouitatis terrore consternat, quare primum etymi rationem daturus sum, ac dein regimen exponam. ( 3 ) Sponsa quaedam, uolens suas nuptias celebrari in Opdorp, prope Scaldim, quia ibidem Toparcha esset, a clientibus salutatur bombardarum strepitu. Ante omnia, sedes animae inquirenda est. Unus autem illorum, bombardam sphaerula plumbea onustam exonerat, rhedam autem & tempora sponsae penetrat. Statim concidit, & mortua censetur. Nam etsi anima sit ubique, ubi uita eius est. ( 1 ) Attamen sicut Sol proprie non est nisi in suo loco, in coelo, tametsi lumen eius sit, quocunque ad spicit. Idem est prorsus de loco centrali animae iudicium. Distat autem Opdorp 7 leucis Uiluordia, quo cum deducta est, pergens Bruxellam. Caput eius cadauer erat, tenue concisum, ac plane frigidum. Est autem de animae centro, siue palestra in corpore certamen: Iuxta cor tamen, teporem & pulsum notaui. Item: Atque Antesignani, uelut in aere suspensi, super hac re digladiantur, non habentes basim, qua pedem figant. Statua quaedam cecidit e sublimi, in uerticem mulieris, sic ut fere binis digitis, totus cranei uertex, cerebrum depresserat. Obiisse censa est: sex tam horis inde; Coctus autem inde distribuitur, ut magis magisque cogatur, similis euadat, iuxta ulterioris cuiusque coquinae necessitatem, quae inhabitanti spiritui sanxit leges. pulsus in utroquem brachio exilis erat, fuitque a pluribus notatus. Sic in hominis medio corporis trunco, est stomachus qui nedum saccus uel pera est, aut ciborum olla: ( 4 ) Studiosus quidam robustus, alterum mensae assidentem, pugno percutit circa stomachi orificium, qui statim corruit spumante ore, erectusque a nobis in sedem, confestim pulsu orbatus & ante lectas litanias Lauretanas, toto corpore gelidus. Sed in stomacho, praesertim eius Orificio, tanquam centrali puncto, atque radice, stabilitur euidentissime principium uitae, digestionis ciborum & dispositionis eorundem ad uitam. ( 7 ) Quicquid enim Physici, de Corde, magni momenti pependere unquam; id totum, uelint nolint, stomacho commune fecere. Auriga pugione circa os stomachi transfossus, statim spumante ore moritur, omni quoque orbatur pulsu & calore. ( 5 ) Dicam ergo sub humili Ecclesiae censura nouum Paradoxon: Quamuis uita sit Index animae, sitque haec, ubicunque uita; Ut Cardiogmus cordis morsus, Cardialgia, dolorue cordis, a stomacho, transmutatiuo atque mutuato nomine seducta sint. attamen sicut abscisso digito, uel pede, non euolat anima, nec uita totius: Itemque syncopes, deliquia, in sultusque epileptici, quaeque uitae frenos gestare uidentur, ab ore stomachi originem sumant. In phlebotomia enim id quotidianum est. neque tamen anima, aut uita, in partes dirimi queat, ut anima in sui toto integrali sit ullatenus diuisibilis, uideaturque mors propinqua laeso membro nobiliore. Certum interim, quod statim pereat uita, in abscisso membro, licet a toto animae pars non sit proinde oblata. Ergo patet inde, quod non sedeat anima centraliter, in quacunque parte est operatio & praesentia uitae. In qua persaepe statim uena aperta uertigines, itemque uisus hebetudines & offuscationes sentiuntur manifeste, e stomacho manare, cessareque iterum quoties digitus apertae uenae impositus, atque inde remotus, iterum eadem sentiuntur symptomata, e stomacho oriunda, atque inde suscitata. Estque necesse, alicubi sedem animae esse, uelut proprium, atque centrale domicilium eius. Denique paradoxum meum in limine confirmat authoritas uerbi, dum interrogat. ( 8 ) " Quae cogitationes ascenderunt ad cor uestrum? " Non dicit, descendunt ad cor uestrum. Ut neque, quae cogitationes nascuntur, uel surgunt a corde uestro. Inde namque dimittit radios luminares atque uitales, per Archeum, uitalis lucis organum Quippe anima ipsa est quaedam lux, substantiaque lucida in mente, in aliis uero animabus, est quidem lux, non tamen substantia. ( 6 ) Ut alibi de ortu formarum. Nam & multoties ideo stomachus, cordis nomine uocatur, dum a corde adulteria & peccata oriri censentur. ( 9 ) Nam cogitatio omnis, prima sui origine, alibi quam in corde, nasci debet. Creator ( cui sit omnis honos ) seruauit quendam progressum a simili, qui nos animae solium instruit, ut a crassioribus consideremus magis abstracta. Pulsus enim, motusque uehemens cordis, atque indesinens, id uetare uoluit. Quippe quod cogitatio, in quiete fieri debeat. Etenim cernitur in arbore ( argumentum ab arbore peculiariter desumtum, ob praerogatiuam arboris uitae ) radix, initium uitale sui. Quoties ideo cogitatio cordi tribuitur, ista locutio est iuxta captum uulgi; Cor pro sede animae sumendo. Siquidem in radice, uelut culina, peregrinus succus terre coquitur, alteratur, a pristina simplicitate aquae alienatur, subitque dispositionem fermenti uitalis, ibidem locati. Et quamuis seminum necessitas in plantis, tendat ulterius ad multiplicitatem functionum, ac consequenter etiam pergat in partium heterogeneitates; non tamen proin, uis uegetans, e pristino uegetalique toro abscedit, quo semel sibi sedem fixit, nec migrat, diuiditue se, propter dispersionem culinarum. Est quidem in animantis Cerebro uis motrix, & officina sensitiua. Non autem quod proinde anima discussa originali primordialique sede, migrauerit a radicali hospitio, ipsi per Creatorem deputato, ad caput. Id longe formaliori ac manifestiori modo contingit, postquam seminis dispositio belluinam figuram ornauit, uarietatemque membrorum ordinauit. Facultates namque, & functiones animae sensitiuae, in partium pluralitatem sunt quidem distributae. Interim ipsa anima inconcussa manet pristino loco, ubi uincta prius fuit, & alligata. Nec enim propter munium diuersitates, discerpta est: Tum enim anima sensitiua motiuaque datur, eaque nec alibi stabulatur, quam in radice, qua omne sibi deinceps fomentum praeparat. ( 10 ) Proprie quidem loquendo, & distinctim intelligendo, non est quaedam anima uegetans in plantis, aut brutis: sed est potestas quaedam uitalis, ac tanquam animae prodromus. quippe per ministrum organum Archei cuncta perficit, radioque illo uitali, ubiuis uelut praesens, adsistit. ( 13 ) Inprimis facile sentitur, omnem primorum conceptuum impetum, omnemque perturbationum liminarem atque primitiuam agitationem, contingere circa stomachi initium. Anima autem sensitiua, habenas illius potestatis Archealis in se sumit, uitalisque illa praecurrens potestas dispositiua in Archeo liquescit, ac deinceps se submittit animae sensitiuae. Etenim si ex improuiso bonibarda fragorem emittat, eodem ictus rumore, circa os stomachi percipitur concussio. Sic, si repente, nuncium triste deferatur: Non enim caput adhuc occupatur discursu animali, uel Cor pulsibus agitatum continuis, operansque incessanter in fabrica spirituum uitalium, cruorisque in sanguinem transplantando apta sunt organa animae belluinae: nuspiam sentitur repentina, accelerataque alteratio, quam centrali illo animae hospitio. ( 14 ) Adeo ut inuiti atque inaduertentes ante me, ibidem locauerint concupiscibile animae diuersorium. Sed haec ubi in radice reperit hospitium sibi praeparatum, ibidem residet, permanet, nec inde alio migrat. ( 11 ) Nam reuera cor famulatur stomacho, dum tota uita tantum incumbat fabricae spiritus uitalis. Quod quia est duratione prius, discursu, motu, atque sensatione externorum sensuum: ita denotat, imo conuincit, animae primordiale hospitium ibidem esse. Etenim nouelli foetus uitae limen, a suctu & somno incipit, atque aliquamdiu perseuerat. Quae ambo contingunt in stomacho: ubi nimirum per animam stabiliuntur, ac conseruantur uires uitales in radice; Idque summopere uisum mihi fuit scitu necessarium in morborum medelam, ut suo loco de Morbis demonstrabo. ( 15 ) Mansere namque plurimi absque spe emendationis: qua potissimum nutriri, foueri, fomentari, atque increscere eadem, in posterum, sperat anima. eo quod remedia fuerint adposita membro functionibus deputato, non autem radici, unde error promanaret. Ignorata nempe habitatione, & aula, ubi edicta formantur, perperam ad loca exsecutionum adhibita fuere pharmaca. Ignorato namque animae sensitiuae loco, nescitum fuit hactenus, quod anima illa ibidem suscipiat primitiuam morborum plurimorum labem, perturbationem, & contagium. Nec enim animae studium, uel officium fuit unquam, uagari, aut migrare de loco in locum, ut proprium sibi torum deligat, utpote quae dirigitur ab intelligentia non errante, sua, & certa sede, stabilitur ab initio uitae. ( 12 ) Idque ab initio Creationis seminum origini est designatum centrum, cum mandato & uinculo, ne sedem anima mutet, aut aliena loca inquirat, uelut sibi commodiora. Atque ibidem deberi medelas appropriari: Nouit namque fines destinationis cuiusque, qui regit omnia fortiter, & disponit suauiter. si a radice, morborum medicamen sit instituendum. In quo sane grauissime est erratum hactenus. ( 20 ) Est ergo anima sensitiua, caduca, mortalis, mera lux uitalis, data a Patre luminum, nec alio modo uerboue explicabilis: cum in uniuerso nil sibi habeat simile, praeter lucem candelae: Saltem primi motus, siue impetus, qui in nostra non sunt potestate, iamdudum admittuntur contingere circa orificium stomachi, & sursum ad Caput scandere. quae quia urit, adhuc analogica tantum, ac multum disparisimilitudine, ac uelut per exteriorem siliquam, comparari igniculo potest. Certum est autem omnem motum primum a centro incipere, adeoque centrum animae esse, ubicunque sentitur conceptuum initium. ( 21 ) Idcirco nimirum sensitiua illa, quanquam in loco, localiter sit praesens, atque hospitetur; Dicuntur autem impetus qui non sunt in nostra potestate: eo quod sint animae sensitiyae primi conceptus, adhuc inordinati, nondumque Mentis imperio lustrati. non comprehenditur tamen a loco aliter, quam sicut est flamma candelae in exhalatione accensa, estque lux, in illa flamma, tanquam uita, in praefata anima. Id autem quod de sede animae sensitiuae scribo: ( 17 ) intelligo etiam pro Mente immortali. Sunt tamen lumina uitalia nequaquam adurentia, sed totidem diuersitatibus separata, quot sunt animarum differentiae. ( 22 ) Atque inde a S. lacobo uocatur Deus, Pater luminum. Calor itaque animantum, non est fontalis luminis animae: sed uitae uitalis lux calefaciens: adeoque est productum uitae: non autem ipsa uita. Siquidem Mens non habet propinquius, aut similius sibi subiectum in quo hospitetur, quam illud lumen uitale, quod dicitur anima sensitiua, in qua scilicet Mens inuoluitur, & mandato diuino ligatur uitae uinculo. Ideoque & lucis solaris aemula: prout in pisce, lumen uitale friget actu, quia de natura lunae. Pereunte autem sensitiua, per sui annihilationem, non potest Mens diutius in corpore subsistere: Atque ob id, duo tantum, & sufficientia, fecit Deus lumina magna, ad uitam sublunarium. Ideoque ad Ens entium properat, ut ad deputata sibi loca transeat. ( 18 ) Itaque animae sensitiuae radicalis torus, est in Archeo uitali stomachi, statque manetque ibidem, tota uita. Quorum tamen luminum luces, siue ipsae animae, sunt subiecta inhaerentiae. Atque prorsus creaturae neutrae inter substantiam & accidens: Non quidem quod sensitiua hospitetur in stomacho tanquam sacco, pelle, membrana, olla, carcere, cellula, uel cortice: quia de patria mundi intelligibilis. nec est in ista sede comprehensa pro more clausorum corporum, intra crumenam: sed exorbitanti modo, inest in puncto centraliter, ac uelut in atomo, unius membranae spissitudinis meditullio: Ergo in anima sensitiua ( neque enim alibi uspiam in caducis ) tanquam lucem spirituali, a Patre luminum facta, coniungitur mens immortalis, quaeque etiam per manum Omnipotentis, utrobique praesentis, uel per Angelum connectitur sensitiuae animae per uinculum uitae, id est, luminis uitalis. Estque in loco nihilo minus non plane localiter: Quae praefatae lucis est inseparabilis proprietas. ( 19 ) Sed quia omnis anima est lumen, a Patre luminum, rerumque Creatore, datum: lumina autem, alibi probaui esse immediate in loco, & mediate in aere locato. Sic quoque sensitiua est in loco, siue sede, de qua impraesentiarum scribo. ( 23 ) Ipsa autem Mens immortalis est substantia lucida, incorporea, immediate Dei sui imaginem referens, quia eandem in creando, siue in ipso empsychosis instanti, sibi insculptam suscepit. Utraque namque anima simul creatur, & coniungitur a Deo, qui suum Creatoris honorem nulli tribuet unquam creaturae. Ante lapsum Adae autem, non erat anima sensitiua in homine: Mens autem cum sit substantia luminosa, penetrat lumen creatum, quod anima sensitiua est, & uicissim hoc penetrat Mentem, eamque obtundit sua corruptelae contagione Adami. De qua lib. de uita longa, de mortis introitu in hominem. quo modo autem illa, cum morte simul in naturam humanam descenderit, id suo loco. Uicinus ergo Splen stomacho foris incumbit, quasi eundem foueret uitali arteriarum contextu. ( 27 ) Non quidem quod arteriae omnem dent uim Spleni: ( 21 ) Saltem per aduentum sensitiuae animae intrauit mors & totius nostrae naturae corruptio, obliterataque est prioris naturae maiestas & integritas. sed se habent uiscera per modum Astrorum. Nam quamuis Astra a Sole lumen mutuent; Siquidem dum mens immediate uitae munia obibat, nec sensitiua adhuc esset, etiam immortalitas aderat, neque intellectum tenebrae belluinae adhuc occuparant. Inest tamen singulis peculiaris sua proprietas & agendi robur, quod in luna est longe euidentissimum, circa maris recessus, aestus & exundationes. ( 25 ) Adeoque naufragium homo in natura sua quidem passus est, atque irrestaurabile: Esto ergo, quod arteriae Splenis uices Solis habeant. sed per renascentiam, subter tribulationum calamitates, longe excellentiori modo exaltatus est homo, dum ab imagine Dei assumitur adoptatus pro filio eius. Ipse tamen Splen geminam at natalem dignitatem sibi peculiarem obtinuit, licet cordis famulitio in praeparatione sanguinis & spiritus uitalis gaudeat. Porro est prorsus necessarium, quod omnis motus impetus primi, primique conceptus animae, contingat in cubiculo animae: Ergo Splen sedes Archei est, qui cum sit organum immediatum animae sensitiuae, determinat actiones uitales animae in stomacho residentis. quod etiamsi maxime sentiatur circa orificium stomachi, sitque Deus admirabilis in operibus suis, quod nimirum in membranis stomachi, ( 26 ) Uteri & Menyngum, sibi complacuerit, disponere adeo admirandas potestates, quod uelut quandam Reip. Uix enim anima sensitiua meditatur quippiam, citra opem Archei, quia non gaudet abstracta, sicut mens, quae in sui recessu, per ecstasin quandoque, citraque Archei, corporalisque aurae adminiculis intellectualiter multa & magna contemplatur. imaginem prae se ferant: attamen reperi Splenem inseruire pro fermento stomachi, eiusque Sole, coctore & directore: Subministratur quoque in exorbitationibus Archei, auersio, confusio, exorbitatio, indignatioque. Idcirco amborum uiscerum conspirationem decreui uocare Duumuiratum. ( 28 ) Ipsaque sensitiua anima, tanquam mentis siliqua, semper Archeo, uelit nolit, utitur. Nam quanquam fermentum digestiuum, atque similia subsidia, uideantur famulatum referre. In uitalibus tamen gamulatus, ut potestatem atque uires continet: Hinc nimirum Amentiae omnes, ( quarum aliquot tantum enotuere ) dictae praecordiales, hypochondrioque adscriptae. ita etiam dignitatem & authoritatem spondet. Quae tamen ab eadem sede, ut & eodem animae fonte, uelut unici punctilaesione, promanant. ( 29 ) Remedia quoque uix extra septa stomachi, materialiter exeunt. Adeo ut sicut in stomacho sunt sensus, deliquia totius, atque coctionum priuilegia maxime sensibilia, manifesta & aperta: Ideoque rara sunt, quae ad Lienem traducantur, quod in quartanae difficultatibus satis est obuium. Mens enim immortalis, citraque coniugium animae sensitiuae, Adamo per omnipotentiam inspirata legitur. nihilominus spiraculum uitale, tam multiplicium arteriarum, tamque potenter stomachi digestiones causans, iussit absque dualitate, dissidio aut praeferentia potentiali, unam utriusque uisceris fieri debere oeconomiam; Illudque uitae spiraculum substantiam dicit: Ideoque nec illud brutis inspiratum reperitur: diuersis quidem officiis, in unum scopum conspirantem, licet utrumque singulariter operi suo attendat, idcirco & loco separatum. Unicus nimirum est Duumuiratus nisus, concors consertaque in tentionis chelys. ( 30 ) Mens ergo Archeo primitus, ut organo suo alligatur immediate, quem proinde quotidie nouum, pro lubitu, e cibis sufficienter ac semper substituere poterat, ac perpetuo aeque ualidum. ( 31 ) Atque hinc uitam immortalem, se condignam, suscitare. Sic ergo de Sede Mentis, de mortalitatis occasione materiali, morborum & ametriae necessitatibus, primum dicere debuisiquidem quae hic requiruntur, in Tractatu, de mortis introitu in naturum humanam, ad longum demonstratur, cum explicatione Textus: " Ab aquilone pandetur malum super omnes habitatores terrae. " ( 32 ) Pro Corollario ergo. Locus animae centralis, est Orificium stomachi, non secus atque radix uegetabilium est locus uitalis eorundem. Mens sedet in anima sensitiua, cui uincta est deinceps a lapsu. Siquidem, Mens immortalis utrobique praesens, cuncta uitae munia immediate per Archeum ( quique ideo a Mente suam mutuat uitalitatem peragebat, qui etiam proinde rebus mortalibus quodammodo superior, excellentiorisque monarchiae, quam sublunaris alumnus uidebatur. Haec sic ante Adamilapsum. Cerebrum autem, est membrum exsecutiuum conceptuum animae, quatenus praesidet neruis, & musculis, quoad motum: At quandoquidem eadem transgressionis die facti fuere mortis rei, Aduenit anima morti subnoxia, Mentis uicaria, & socia. sed quoad sensum, possidet in se facultates memoriae uoluntatis, & imaginationis. Cui uidelicet ipsa Mens dispositiones regiminis corporis mox trans. tulit. Deficiente ergo stomacho, pallores, tremores, siccitates, Atrophiae, Tormina, Asthma, icteri, paralyses, contracturae, uertigines, apoplexiae, & c. Etenim primum erat immediatum connubium Mentis immortalis, cum Archeo. Mox a lapsu, & sensitiuae suscitatione retraxit se Mens instar nuclei, in centrum animae sensitiuae, cui per uinculum uitae alligata est. Mirantur quippe Medentum celebriores, quod saepe defectus extremi superentur non alias, quam per remedia stomachica, quodque malum stomachi pariat dissitos procul a se morbos. Mens non alitur cibis, poterat cibos pro suo Archeo eligere, & praeparare: Et Moderniores stupefacti, quod potiones uulnerariae sanarent feliciter uulnera artuum. qui nunc indefesso studio cogitur pro suo uigilare alimoniae sustentaculo. Quodque apud Paracelsum, Cancer, lupus, ulcusue esthiomenum, per potum sanentur. Idque sensim minus minusque apposite sibi parat, & applicat, ob defecturam animae sensitiuae durationem, & potestatem. ( 33 ) Error ergo partes exteriores male affectas curantium, tanquam si essent fundamentales, quique circa caput, ab inferis laesum, totam medelam transferunt, prouenit hactenus, propter inscitiam Sedis animae, uitae, atque regiminis. A Sede Animae Ad Morbos 1. Notabilia circa characterem morborum. 15. Probatur maior sensus in ore stomachi, quam in oculo, aut digitis. 2. Effectus pauoris, cur uarient effectus suos. 16. Idem consideratur pro causa occasionali uenenosa. 17. Ubique incoactae Scholae consentiunt Paradoxo de Sede Animae, licet aperte inde dissentiant. 3. Appropriantur lumini uitali. 18. Obiectio. 19. Intentio Authoris. 20. Plantus multa Uenere exorbitantium. 4. Uita stomachi praesidet caeteris digestionibus. 5. Dogma notabilissimum circa remediorum directionem, potentiam, progressum, etc. 21. Fermentum stomacho amicus, est hostile deinceps singulis digestionum officinis. 6. Diuersi morbi e transplantato fermento stomachi, suscitantur. 7. Sanatio remoti uulneris, & notabilis uis alcalium, e stomacho, inhibentium acores remotos. 22. Catarrhorum decipula. 8. Morborum basis. 9. Deceptae Scholae circa remedia uninerum. 23. Probat id Arthritis. 10. Flurimi Morbi fluunt centraliter e stomacho, qui e capite metuuntur, & medicantur. 11. Alcali, potentialiter latens in herbis, rebusque aliis praestat, quae Alcali crematorum non ita facile. 24. Uulneris & ulceris diuersitus in remedio, unde. 25. Commixtio characteris morborum quorundam qualis sit. 12. Per lapsa quomodo operentur. 13. Probatur Sedet Animae non esse in ipso Corde. 14. An forte ibidem uitalis initii lumen, siue introitus esset, qui primario lacessentibus causis affectus, primus sentiret sui incommoda. Neque enim decernitur mandatum, nisi ex aula: ut neque uitae potestas delegatur, quam a uita praeside, id est, anima. Quippe exin primo manifestatur, quod nisi character ab anima sensitiua concessus, imprimatur semini: Examinatur uis diuretica, in uulnerario, potentiali Alcali. ( 1 ) Per saepe Os stomachi non fert manum adpositam, licet costis utrimque innisam, certo indicio, ibidem subesse sensum acutissimum ac praecisum, qui alioqui magis in digitorum extremis, ad distinguendum palpabilia requiri uidebatur. idipsum sterile sit permansurum, ac monstrosum. At non posse pati incubantem manum, utut grato tepore obuiam, neque suo pondere grauantem: Non secus atque Peponis flos, cui a tergo exiguus pepo non cernitur adnatus. idipsum prodit uitam ibidem omnis sensationis fontem: qui tamen ut primario se sic affectum accusat: Igitur si anima hospitaliter sedeat, unde semina originaliter suae secunditatis characterem mutuant. Potestates tam uitales, quam propagatiuas, ibidem quoque latere, est indubium. ita quoque palam facit, se esse animam sensitiuam, primario nociuis obuiam, menti immortali obuolutam. ( 2 ) Sed ecce ad Scholas retrospicio, quae incoactae fatentur Orificii stomachi teneritudinem, siue nimis acutum, accuratum, ac praecisum sensum, causare omnem paene animi syncopem. ( 4 ) Atque insuper, quod animae sensitiuae ista sedes, nedum moderetur stomachi digestiuam facultatem, & ad hoc suscitet fermenti stomachici anonymam aciditatem, eamque sinat sibi iuxta legum naturae uigorem praecidi, & termino accurtari. Uerum, ipsa uita stomachi praesidet cunctis totius digestionibus, utcunque in abditas uel etiam remotas latebras dispersis. Haecque sic aiunt, nec interim ad sua sese reflectunt axiomata, de Corde stabilita, nec considerant quod acutus ille sensus, sic ab illis nuncupatus, nil aliud arguat, praeter uitalem promtitudinem: non autem quod uni magis, quam alteri, plures uel magis aperti nerui, contigerint. Non interim semel considerarunt, uitam, siue animam illa sede hospitari. Id nimirum animae, singulari radiatione, uitaeque suae uelut participatione, est proprium, tanquam si solo nudoque nutu, atque Duumuiratus mandato, quoquouersus obedientiam, & a quouis sibi deberi cogeret. Nolentes in sacco, uel membrana, animam speculari: Unde pariter sequitur, eundem uigorem uitalem dilatari quoquouersus: eamque potius in aurium cordis follibus, desideue cerebro, depositam credere maluere. erroneoque ductu, eiusdem quoque exorbitationes transplantari morbifice, usque ad ultimos digitos. Etenim etsi manus uinctas traderent, dum animaduerterent in membrana uteri, uires totum turbantes, aut consternantes: ( 5 ) Ita nimirum hostile illud acidum, quod licet stomacho sit gratum, imo & peraeque requisitum: iam tamen in fundis alienis euadat inimicum. nondum tamen Scholis datum est, priuilegium intuendi & fatendi, pariter id stomacho concessum esse. Neque enim eminus mutuanda est probatio hostilitatis illius. ( 3 ) Multorum quidem querelis, compellebantur stulta Uenere lasciuientium: Siquidem in canicularibus sat obuium, carnes, statim atque corruptionis initae lumen subintrarunt; quod serotino ululatu se oppressos, anxiatosque circa os stomachi plangerent. iuscula acida dare & colore insueto tincta. At non proin Scholae reuocarunt in dubium, ethnicorum tradita, nec saltem obiter compunctae ambigere ratum duxere: ( 6 ) Ergo delato hospite peregrino stomachi, per uitale initium, ad agrum peregrinum, sequitur eo ipso statim aliquis defectus peregrinus: qui sui praesentiam, plerumque etiam statim prodit. Quod utinam Posteri sat mecum contemplarentur. Morbus est scilicet, qui si in uenas delatus sit, errore Duumuiratus male accensi, febres parit. Nam exin etiam magnam mortalium caecitatem, tam in medentibus, quam passim in medicatis, facile cum lacrymis deprehenderent. Sin uero in habitum corporis, uel ad artus deferatur aciditas hostilis, mox adsunt diuersa apostemata & Arthritidis errores. A postemata inquam, quae minima materia, non secus atque spinae, aut spicula adacta, mordicant; in pus denique, ichor, saniemue properant. ( 7 ) Haec nimirum est Catarrhorum fallax decipula, quae Scholas usque in modernum diem irretiuit, per uarios humorum non exsistentium decubitus, defluxiones, casus & lapsus. Ac facile fuit Satanae, eo procliues mentes per paganismum seductas, praecipitasse: ( 9 ) Succenturiantur enim primi podagrici, accusarentque stomachum, seque ibidem primos sentire motus, ac uelut agitationes febriles tanquam praecursores accessus, Solo nimirum adspectu, uitalisque luminis irradiatione conceptus, natusque ibidem acor, erronee transfertur in seminale gluten, quod Synoniam iam appellant, estque articulorum transparens semen nutriti uum, ibique copiosius depositum, ob motuum frequentiam, & ossium fortem compressionem. Siquidem alias, quamprimum ossa mutuo confrictu aestuarent, & siccarentur. At foecundius quanquam multo, haec sint Capite de Podagra, delineata: non secus ac Astrologi animaduerterunt Lunae ac planetarum inexplicabilem situm, finxere excentricos secundum quid, & simpliciter, quos quidem sciebant esse uanos, atque fictos ad necessitatem situum, dimetiendo repertorum. At in medendo id propinquius fuit Satanae, sic decepisse suos, id est paganos, quod sensus ad manum esset suasor industrius, & importunus. iuuat tamen me planius dilatare. ( 10 ) Occurrunt nimirum diuersi morbi, qui suam originem centraliter e stomacho desumunt, quorum ortus atque remedium infausto hactenus omine ignorantur. Cui obuenire neglectum est, dum ars ad lucrum festinans trahi coepta est. Sunt namque in concauo stomachi, acidum, amarum, salsum, nidorosum siue putidum, uirulentum, insipidum, etc. Ac inprimis acidum, fermentale ac digestiuum, siue transmutatiuum, non est stomacho proprium, aut geniale: uerum ipsi praeparatur & inspiratur a Splenis uicina sibi ad hoc culina. Siquidem facile e diductis, Tractatu de Catarrhis, concludi demonstratiue, atque necessario, est obuium cuiuis, quod nulla sit materia pro Catarrhis, non locus item culinarius, in quo, aut ubi pararentur, ut neque canalis, per quem tam diuersimode defluerent, etiam ad distantissimas corporis oras. Quo nimirum fermento deficiente, eo ipso, est apepsia domi, bradypepsia, appetitus deiectus, ciborum nausea, quae febribus statim conspiciuntur uernacula atque stipata: quapropter dixit Senex: " Acidos ructus nidorosis superuenientes, bonum. ( 8 ) Quin longe facilius ac propinquius sit, ( obstat autem sola semel manus tradita gentilitati, perque credulitatem sibi praeclusisse uiam inquirendi uera ) meditari, a principio uitae, uitam quoquo uersus continuari; " Nonnunquam etiam contingit, parcum fermentum affluere ad stomachum: inde quoque atropsiam suscitari, cibosque euadere coctu difficiles. a uitali quoque demum errore, spargi errores per totum, in totum quoque, uel in partem tam continentem, quam contentam. Imo stomachus, qui ordinario sensu orbatus uidetur, nec sentit nisi noxia, quotiesque afficitur indigne, a peregrinis intra se contentis: Hoc denique fundamento semel praeterito, irritum fore quodlibet remedii genus, a posteris Satanico astu deinceps deceptis, temere ac friuole excogitatum. statim sub exiguitate fermenti, aquosum liquamen parit, & cum nausea extrudere satagit. Nonnunquam etiam Archeus stomachi concipit furorem, accenditurque sponte propria, sic ut acor non in cibos feriat, sed errabunde ipsum Archeum inficiat. Aquosum autem dico, quod subinde nil nisi mera aqua, uiscida item mucilago, etiam insipidaiepe, ac non raro, peregrino acore imbuta, qui a fermento uitali sic discrepat, ut mortuum a uiuo. Tum scilicet concepta est Arthritis, & Archeus per totum diffusus, proxime tamen sua aciditate afficit synoniam, siue semen crudum, proxime assimilandis ossibus adiudicatum, ideoque intra iuncturas depositum. Adeo etsi participent in gustu, longissime tamen ab inuicem distent, quod uidere est in amaritudine absynthii, & cucumeris asinini, uel colocynthidis. Contaminat uero synoniam partis debilioris in robore naturae. Censeturque ideo Arthritis, pro lubitu, partem quam apprehendit, eligere. Et quia acor ille, in stomachi centro susceptus, per Archeum ad remota dispergitur: ideo falsum est, defluxiones a Capite, per neruos ac uenas propagari. Etenim dum potus, simulque agglutinandum alimentum in stomacho, peccant penuria uiuidi fermenti, statim fatiscunt in amarum flauum liquamen, quod Scholae hactenus fel uiscus, imo etiam unum de quatuor constitutiuis cruoris falso dictarunt, nesciae interim, quo authore & ductore, bilis in Iecore separaretur mera a cruore sibi connato, ac intime permisto, deferreturque solitaria ista bilis ( multum certe mutata a bile cruori innatante ) ad stomachum. Sic nimirum ingentia uentris tormina, partium synteresi, acorem in stomacho proritant nocuum, qui dein manus pedesque, non raro portento, contractura uibrat, itemque mox dein quoque paralysi resoluit. Cum non sit iter ab hepate ad stomachum, nisi per tot deuia, quae hanc Scholarum inuentionem stupiditatis merito accusent. Indebitus itaque stomacho acor, si alimentum roridum, spermaticumque eius sumen apprehendat, utut tenuiter, uertigines proritat, eoque turbidiores, quo haec magis posticam eius partem aspiciunt. Dum autem alimentum appropinquat stomacho, ut ipsi assimiletur, eumque alat, deficitque prae penuria fermenti, uel alias oborta in stomacho procella, statim putret, & nidore infame fit. Nam tepido loco detentum, quod iam limen uitae intrauit, susceptumque est in numerum mox uitalium: Apoplexia uero subpritur, dum alieno plane motu, ac hospitio, a cauo stomachi, in uenas eius intrat mucilago insipida circa orificium, seryatque lateris sui rectitudinem, magnamque a minori distinguit, carentia, uel praesentia uirulentiae. statim quoque putret, nidorosum fit, imo si mora, accesserit, cadauerosum euadit. Est autem plerumque chronicis eiusmodi morbis, character aliquis sigillaris. Unde Colera, lienteria, Coeliaca, & c. subinde quoque Archeus stomachi, uel fermenti acidi paucitatem supplere uolens, indignatur, paritque acidum acetosum, crudele; Sic nimirum podagra profluit saepe a parentum initio, in prolem, ibidemque plurimos patienter exspectat annos, antequam illius fructus proprius suam nanciscatur maturitatem. inde Orexes, itemque tormina, tam in stomacho, quam ipsis intestinis, plerumque crudelia. Sin uero acidum moderatum affluat, & superfluat cibi copia, uel asperitas, tum cibus totus amaricat, flauum istud crassumque excrementum per eiusmodi degenerationem succrescit, ac uaria inde malorum seges, in diarrhoeam succensa oboritur, nisi totum simul statim deiectum sit. Ergo in initiis uitalibus, & radicalibus organis stomachi ( quae sunt ipse Archeus localis, siue insitus ) haeret posthumus ille transsatusque hereditario iure character podagricus. ( 11 ) Ac consequenter pariterque etiam, qui per uitae inordinationem sollicitatus acquiritur, sedet is in Archeo orificii stomachi, qui dum taedio affectus, hospitis peregrini insolentia, sese acuit pro eiusdem expulsione, atque inde etiam fructus Apoplexiae emergit. Ita character podagricus, epilepticus etc. stata quoque periodo concitatur in maturitatem, nisi anticipet eam importunitas proritantium. Saltem uertigo, & Apoplexia, etc. Nec est enim character ille poc agricus silens, materialiter aliquo intus depositus nido, segregatoque stabulo in plicis aut rugis stomachi exceptus, tanquam tartarus aliquis exoticus adhaerens. quanquam intra occasionales causas referantur: Sed est in ipso uitae Archeo concreditus character. sedent tamen proxime intra ipsum uitae nidum, in Archeo, qui nimirum insitus est uentriculi orificio. Quam facili enim compendio, per appensa, Caducus suspenditur, ac detinetur? Fingamus nempe suppositi proprietatisque unitatem, qua character ille, ad podagram, apoplexiam, uel Epilepsiam iacet tumulatus, excitaturque statis stationibus maturitatis propriae, uel commoretur quibusdam assumtis cibis, uel odoribus. Eo quod impeditur causae noxiae in animam sensitiuam introitus, est nempe penetratio causae noxiae Inarcheo latitantis, ad intro, quaeque idcirco Mentem prorsus tollit: ( 13 ) Cordis scilicet pulsum quidem relinquit: at sensum, imaginationem, omnemque animae principem potestatem ita pessumdat, ut pro illo spatio plane sublatae uideantur. Unde & stylo ferreo notandum, animam ita pessumdatam non habitare in Corde, nequicquam titubante. ( 14 ) Podagra autem, sicut extrorsum tendit; Dein consideremus acorem naturalem stomachi ) iam degenerem, itemque teneritudinem orificii eius, syncopes, & epilepsias suscitantem ( quae nil testatur, praeter facilem sensum, laesionem, passionem, ac perturbationem uitae, adeoque praesentem hostem, a rebus plurimis tumultuantem ) itaque si excitetur acor praeter naturam, qui commisceatur Archeo, cumque hic praesit digestionibus singulis, radialiter defertur acor iste ad peregrinos lares, quibus est totus hostilis: atque inde Arthritis prosilit. ita character eius non tam penetrale siue sedem animae, quam Archeum digestionibus praesidem, affectat. Sin uero cibo aut potui connectitur, adsunt dolores colici, tormina, aliaeque partium exorbitationes occasionaliter. Quae ideo contingunt, eo quod character podagricus hereditarius, ab generationis initio, & dudum ante empsychosin foetui inustus est: Quod si uero acor stomachi degeneret, seque associet ueneno opiato, cum penetratione uersus sedem animae, statim adest epilepsia. Ideoque solum spectat Archeum, non autem animam, qui solus totum in se onus tum sustulit. Sin autem suboriatur mucilago putida, ad amarorem prona, uertigo, & fortius insurgens Apoplexiam suscitat. Ille uero, qui per uitae exorbitationes, podagrae character ac quisitus est, tametsi annoso uiro aduenerit, seruat tamen naturam suae proprietatis. Unde manifestum fit, cuiusuis morbi characterem esse promiscue, in animae sensitiuae gremium admissibilem. ( 15 ) Adeo ut sicut pauor ingens plures fecit epilepticos in uitam: ita consimilis pauor plures a podagra deinceps reddidit immunes. Nec etenim opportunum est, praecise illa inuicem distinguere, dum mate riam siue occasionem exhauriri praestat, ( 12 ) Saltem quaedam externa periapta custodiunt a casu, & accessu epileptico, quod signo est, uel impediri fructum characteris, uel applicationem occasionis, ad Archeum: utroque scilicet modo praepedi ri, extingui, uel annihilari nocuum, ne Archeo commisceatur. In uno scilicet pauor generauit in syndesmo, uitae, & animae sensitiuae, characterem epilepticum: qui pauor necuit; uno uel altero gradu dimissior, & exterius, characterem podagrae, cumque reddidit uel congelatum a pauore, uel saltem oppressit eius radicem. Atra bilis apud Quinimo ut uegetabilia plerumque solent hyeme dormire, ac uelut excitari, sub uer, ut gemmam, frondes, flores, aut fructus edant. Hippo¬ Pp 2 Estque combinatio luminum uiuentium, plane uicissim tolerabilis nedum: sed & in inuicem actiua. Adeo ut hinc conspicuum sit, quod Pater luminum frenos cohibeat uitae, totiusque naturae. Hippocratem ( quae cum nusquam unquam exstiterit, pro effectu, bili illi tributo, est sumenda ) in praecordiis subsistens ( sedem enim animae siue Duumuiratum respexit, nondum notum ) si in corpus spargatur, epilepsiam prouocat: sin uero in animam, dementiam. Fuit nempe ista primi seculi planities, quae res quidem candide trutinabat: sed defectu luminis superni, non adiuit ad rei fundos: ( 16 ) sunt quaedam simplicia, quae citra censualem abhorrescentiam; In arteriis itaque lienaribus, uel in ipso parenchymate illius uisceris, iam inusta est proprietas ( quam characteristicam morbi uoco ) uel demum in ipsa stomachi membrana, uenis, neruis, siue etiam in eorundem Archeo uitali, quae proprietas sese in animam sensitiuam per interualla propagat, uel continuo fomite translucet, cogitque animam istam sibi fore pedissequam. quae suo esu pariunt ueram dementiam, alia uero somnum faciunt; quaedam quoque dementes in uitam, alia autem tantum deliria, uelut ebrietates quasdam proferunt; Ad quorum quoque paritates, uelim characteres morbidos computari. Utpote nedum assumtis hostilibus eiusmodi rebus, sanitas, Mens, aut uita alienantur: Adeo ut anima ipsa, eiusue uita, aut Archeus uitalis, per uices sollicitata efferantur in aliquem motum furoris, amentiae, syncopis, uertiginis, epilepsiae, apoplexiae, paralysis, contracturae, etc. ( 18 ) Accusabit ( sat scio ) pars aduersa, discendi incupida, nebulam quam spargo, dum ad uitam, ad lumina uitalia, siue ad mundum inuisibilem, ubi Pater luminum praesidet, haec sublunaria detorqueo. sed intus conceptis, partis procuratisque materiebus noxiis, uel etiam solis characteribus, introducuntur in uitam, aut uitae organum Archeum, diuersae proprietates. Sed quaeso reminiscantur, hanc esse uiam rectam, quae alias a priori inuestigari nequit. Eaeque nedumbonae, patrum aut Auorum inclinationes, in semen propagatae: Sciantque, uitales motus non nisi cieri, & dependere a uita. sed & morbosa quaedam seminaria, qualia in simplicibus, uelut nobis comminata, connascuntur. ( 17 ) Quae quidem ut animaduersionem seriam merentur: ita multo magis, quoties illud hostile ac morbosum uirus diuersimode copulatur, nunc fermento stomachico, nunc Archeo insito, tum demum spiritui arteriali: Siue interim uitam nostram contemplemur, siue demum uitam, uitalesque proprietates, quae nobis morbosae, mortales, ac exosae appareant. ( 19 ) Equidem ubique non intueor nisi bonum commune proximi, aperire fenestras, quibus lumen naturae hactenus obscuratum, aduentare queat in Scholas, & feliciora me ingenia. non raro quoque radialiter ipsi uitae, quae nimirum nil nisi lumen centrale est, a radiali quoque lumine quouis penetrabile. Submoui propterea complexiones qualitatum elementariarum, itemque humores, tartaros, atque huiusmodi somnia Scriptorum: optarem in uicem illorum, introduci ueram naturae cognitionem, nostrique indaginem. Sic uidelicet, lumen uitale animae sensitiuae, penetratur a copulato sibi lumine peregrino, non secus atque lumen, trans uitrum coloratum, tingit lumen simplex in pariete. Denique Catarrhos de medio sustuli, ut uana figmenta, fractosque baculos, quibus innisi fuere mortales hactenus. Equidem in monarchia uitalitia, quaeque descendit a Patre luminum, sunt lumina ista uiuentia, quae alias in simplici solari, aut in lumine colorato, lucent, tributae prorsus caduco. Adeoque quicquid hos decepit, fraude doloque defluentis humoris, tanquam causae morbificae, id totum in fructum atque productum causae uitalis referendum esse: quodque materialiter e capite defluere, putatum est in Scholis: Quatenus scilicet alcali huius lapidis corrigit acetositatem, quae in membris extimis siue habitu corporis accensa est, & parata accendi. id a sede animae uitali iaculari, sagittari, radiari, & propagari, communi Archei ductu, uel uitae participatione instillari. Neque enim a stomacho transit uis alcali, per uenas, usque in digitos pedum. Bone Deus, quantum dissentio ab Antiquorum traditis? Utinam sint, uel saltem utinam facias, qui me capiant, & ditiore talento spem aegrorum foueant? Sed neque eo admittitur, & quanquam admitteretur, non tamen posset per praeuias digestionum quaestiones, atque examina, pergere libera, & infracta. Sed tu Deus, facies in his, iuxta beneplacitum tuum, cui omnia & singula, quae habeo, scio, uideo ac possum, totaliter refero & offero. ( 20 ) Redeo ergo ad orbitam: Nemo enim est, qui hoc nesciat, mihique non permittat, quae dixi. ( 22 ) Ergo inde prorsus liquet, quod alcali istud, etsi non uadat materialiter usque ad habitum corporis: Inprimis herbas uulnerarias operari uirtute cuiusdam innati alcali, alias ostendi. attamen sufficiat, ut sui proprietatem radialiter eo usque dispergat, modo in stomacho, digestionum fonte, uitaeque Archiuo, aciditatem uetuerit. Docui nimirum Mercurium, tam praecipitatum, quam sublimatum, facile reuiuificari, imbibito per bullitionem succo clarificato uulnerarium. In quo manifestatur uis stomachi in omnes digestionum familias. Unde consequens, herbas excellentiores in hoc gradu esse, quarum succus ille bullitus cum praecipitato, & dein ablutus, facilius atque copiosius Mercurium reuiuificauerit. Quapropter a contrario sensu, percepere quondam, quod uinum, quia facile nobis intus acescit, accendat atque peruertat uulnera, nisi adhibito uulnerario alcali, uis ista acida uini mitescat. Quapropter & in medendo praecellit lapis cancrorum, si cum uino, quam si in aqua potetur; eo quod is lapis in uino, facillime uim atque saporem lixiuii induat. Siquidem uulneris detrimentum, internus & fermentalis solus acor est; quo absente, festinant labra continui concurrere. Nec quaeso proinde horreat Medicus uini usum in uulnere, febri, etc. Quapropter Scholae deceptae, uniuersaliter uinum uulneratis uetuere. Nam eo ipso, ut sapit alcali, uini uires atque proprietatem amittit. Quod hodie usus remedii uulnerarii, in Scholarum dedecus improbauit. Sic nempe propinatur feliciter alcali e tilia, non secus atque puluis ille cancrorum. Nec materialiter enim uadit alcali ad longinqua, ut acorem inhibeat: cum nec quidem ad lienem, quartanae sedem, penetrare queat. Sufficit itaque, quod in stomacho, digestionum omnium Rectore, acorem cohibeat. Inuitauit nos enim Dei bonitas, ut propter raritatem, qua pauco spario lapis iste subsistit, mortales trahantur in admirationem illius, atque inde etiam discant uires, trutinentque proprietatem aeque mirabilem, qua uulneratis, contusis, ac ex alto praecipitatis proficit. Non quidem quod fermentum acidum stomachi pessumdet: sed quatenus corrigitur, impediturque fermenti translatio ad longinqua. ( 21 ) Mirumque hic elucescit statim nondum explicatum. Quod nempe sanatur uulnus in pede, etiam & crure, siue in maxime remotis ab ore partibus: Quod & ipsum confirmat praefatum paradoxon, nempe quod digestio stomachi praesideat mille culinarum digestioni particulari: quorsum tamen nullum alcali accessum impetrauit unquam. ( 23 ) Dein quod materialiter non fiat alcalium peregrinatio. Ac Pp 3 Quippe quae sola est, utut minimum eius in lotio deferatur, pariendi stranguriam, dysuriam, ardoresque Lithiasi familiares. Ac praestet alcali horum lapidum potare, quam calcinata conchylia. A corenim, tametsi a felle sano optime subigatur: Eo quod etsi iuuent, sitque alcali longe in calcinatis potentius; attamen quia sub actuali uigore, fermentum stomachi uitiauit, uel saltem inclinant. attamen tantillum eius, potest hostile esse in lotio, partibusque illi subseruientibus, non minus residuae toti digestionum familiae. Obi lapis Cancrorum, non tam in fermentum, quam in fermenti productum feratur. Obuia quoque ratio, cur lapis iste, illique herbae similes, sanent ingentia etiam remota uulnera: ulcusculis tamen in gula, larynge, aut uesica nequicquam opitulentur. Nunc tandem redeo ad ius Duumuiratus, ut constet, quo pacto anima in suo corpore sua mandata diuersimode exerceat, agatque per modum iussus, moderaminis, regiminis, ut etiam truculentiae, furoris, & tyrannidis, nec adhoc indigeat canalibus, uentis, uaporibus, fuligine, ac omnium minime, ope calorum, frigorum, & defluxionum. ( 21 ) Nam & hinc confirmatur, quod omne uulnus statum acescat, si impediatur quoque acor e stomacho uitali digestione ad uulnus diradians, remedio esse. Sed quia ulcus non suboritur e stomachi acore: sed ex proprio Archei partium uitio, & suscepto contagio. Quod etiam proinde non sedatur assumto alcali: & arcanis opus est, quoquo penetrantibus. Scholae cernentes effectus Duumuiratus, singulisque causas nectere arbitrantes, cuncta in ardores, uel humores, horumque decubitus transtulere, quasi ea quae in nobis naturaliter obueniant, tantum per urgentem ponderum, calorum, humorumque imaginariorum necessitatem contingerent. Cibi namque, potus, & pharmaca, uim suam amittunt circa primam stomachi digestionem: nec altius uadunt aut feruntur, quia tantum nutriunt simpliciter, atque ideo omnem laruam nutritioni horridam, ibidem exuunt, & plane despuunt, uel alioquin in excrementa mutantur. Atque sic etiam inutilia fiunt conceptae sanationi. Cumque ab anima, a uiribus uiuentibus retrocesserint ad artificilia uel demortua Matheseos exempla, tandem frustra se operari cum admiratione, inuita experientia, & solita uulgi obserratione, plerosque morbos in catalogum incurabilium, uel numerum sponte sub cura culinae sanari solitorum, quieuerunt modo uenam & aluum aliquoties usque in necem, uel spontaneam lassationem aegrorum deseruissent. ( 25 ) Quod si uero lapis Cancrorum sit diureticus, non est quod proinde sperandus sit aduentus eius, usque in uesicam, aut quod uis eius maneat intacta, & infracta. Absit. Sat enim esto. Si lapis ille totum potum spoliet ui acescente. Ac postremo plerumque agyrta, uel annosa anus curat, quos ipsae Medentum experientiae deseruerant. Ius Duumuiratus 1. Illustratur Aphorismus Senis. 2. Probantur primi conceptus, formari in sede animae. 14. Epilepsia & Mania probantur e Duumuiratu prodire. 3. Somnum & somnia esse ex Duumuiratu. 15. Incubus est in stomacho: Somnum e Dumuiratu esse. 4. ergo somnus & somnia sunt inde. I6. Argumentum contra Capitis praerogatiuam. 5. Odaxismus autem a Sensitiua tantum. 17. Idem confirmatur ab inuito Galeno. 6. Subterfugium Scholarum pro Capite. 7. Scholarum opinio circa Incubum. 18. Notatur absurditatis. 19. Quid sexus singuli tribuant generato. 8. Asinus Bileam, non est locutus uerbum Angeli. 20. Uegetans potestas in & ex Duumuiratu. 9. Historia praecipitis mei casus. 21. Foetus diuersimode uiuit. 10. Recensentur aliquot Pylori dignitates, & stupenda propter facilitatem remedia. 22. Phantasia Cerebri statim interit, nisi ab inferis foueatur. 11. De sede animae pro Duumuiratu. 23. Anima cur dicatur in sanguine. 12. Historia amentiae ex pharmaco adhuc exsistente in stomacho. 24. Conceptus ascendentes ex hypochondrio cernuntur statim in uultu. 13. Idem per lipothymiam. 25. Ab axiomate Scholarum. 26. Ex tolerantia famis. 27. Uigent autem potissimum, ubi earum causa occasionalis praesto adest. Perturbationes spectare Duumuiratum, non Caput. 28. Studium nimium parit amentiam, sensibilem primum in stomacho. 29. Error Scholarum. 30. Adeoque testantur Scholae, ubi officina amentiae latet, ibidem quoque in sanitates recti iudicii esse sedem, iuxta axioma. Per axioma Scholarum certatur in Scholas. 31. Somnum e praecordiis. 32. Remedium opiatorum. 33. Galenum carpit Uesalius. 34. " Est functio uitiata eiusdem partis, cuius est in sanis functio integra; Siatus innocentiae qualis. 35. Primos conceptus male uocari esse extea nostram potestatem. 36. Memorandi potestas in Cranio, atque aliae alibi. 37. & contra. " ( 3 ) Etenim Amentiae omnes, ( exceptis soporum sororibus ) tollunt uigilias. Memoria Memis, alia quam phantasiae. 38. Sedes concupiscibilis & irascibilis Scholarum. 39. Splenis otia. 40. Certo argumento, quod somnus, sopor, uigilia, dementiaque eodem degant hospitio. Caput sequitur praecerdia. 41. Uis narcotica. 42. Uasa parastata. 43. Salacitas non reni, sed stomacho tribuenda. 44. Uitam caducam intrasse, & stabulari, ubi & anima. 45. Ut pote somnus, uigilia, phantasia, somnium, sunt potestates uersantes circa idem subiectum, fiuntque codem organo, & hospitio. Os stomachi est centrum totius trunci corporei. 46. Fateor quidem somnum, uigilia posteriorem: Quid sit Messiam in suis lumbis gessisse. 47. Remedium enitenti mulieri. 48. Ruit Iudiciaria Astrologia. 49. Exterus lien quam uim habeat. 50. sed istud non arguit subiecti hospitii uarietatem. Cur praegnancis tempore infestetur miris conceptibus. 51. Mens non fit amens. 52. Concepius lienares. 53. Morbi sanabiles & desperati, qui sint. 54. Indubium est namque, quod in momento cesset omnis Mentis operatio per suspendium etc. Simplicium dotes. 55. Conclusiones ab inscitia praecedentium deductae. 56. Soporifera non medentur amentiae. 57. Cos Lydius pro medente amentiis. 58. Obiectio ignararum. 59. Obesitas terminata. 60. ( 4 ) Itaque si caput esset proprius imaginationis locus, perseuerarent Mentis operationes, quae tamen intercidunt, statim atque lux ab inferioribus est denegata. Admiranda Duumuiratus maiestas. 61. Risibilitas quid, & unde soli homini adueniat. 62. Dominium Duumuiratus in Pulmonem. 63. Origo Sputorum. 64. ( 5 ) Galenus proponit cinerem, e combustis Cancris contra rabiem a caneprofectam. Determinatur uis sulfuris. 65. Quae rabies, in concupiscibili, siue metu liquidorum aestuat; unde illi nomen Hydrophobiae. Cur stomachus imperet Pulmoni. ( 1 ) Hippocratis est. Ergo rabies iacet in parte concupiscibilis potestatis. Nec enim lixiuium e cancris, ad Cerebrum deferri est aptum. " Quibus uena sortiter in hypochondrio pulsat, iis mox mens aegrotat. " Frequentissima enim est arteria lienis: Nihil enim eo uadit, quod prius in stomacho non sit transmutatum, nec itur ad 5 aut 6, nisi per primum & secundum. eius tamen pulsus non est manifestus, quantisper recte ualet & imaginatur. Itaque est illa rabies per interualla, oblato nempe poculo, in concupiscibilem furit, nemo autem potuum concupiscibilem cerebro dicauit. Dum autem perperam, mox forti pulsu, usque in aurem sinistram, non raro etiam ab assidentibus audibili, amentiam denunciat. Ergo dum canis rabidus Doct. Id uero in spina digito impressa liquet, cuius pulsus ant ea ignotus, mox dein ante digiti tumorem molesto duroque pulsu agitatur. Baldi digitum momordit, istud uirus a digito in stomachum serpsit, tanquam primum animae sensitiuae organum. Ergo e liene spinoso denotatur prodire amentia. Ut etiam ad Splenem sibi conuexum: quorsum lixiuii illius remedium, ut passioni hypochondriacae subiectum sit. ( 2 ) Idem Senex atram bilem in praecordiis statuit ( nomen enim praecordiorum, sonat stomachum cordis uicem subire ) & inde praesagit Epilepsiam, si in corpus: Amentiam uero, si in animam subierit. ( 6 ) At ne detrahant Scholae dignitati Cerebri, concedunt istam amentiam habere quidem terminum a quo, in liene: terminum tamen ad quem, uolunt esse intra cranium. In quo nil dicunt excusabile. Ergo utramque mentis impotentiam e praecordiis desumit. Ideoque sola est anima sensitiua in brutis. Nam saltem etsi cesset pro tempore dubium: sufficit, quod in termino a quo, sit primus motus uitiatae phantasiae. Respondebunt ocius: Quae quia est & in homine, illique est Mens alligata, idcirco conceptus animae sunt primi in sede animae, qui forte etsi depurentur in capite, non tamen fontem negant suum. causam humoralem atque occasionalem in liene, non accusare, proinde fabricam imaginationum fieri debere extra caput. Sed mox plurium argumentorum robore id sensim propalabo. Imo tametsi in Cerebro recuderentur, non tamen adhoc motuum successione, ab anima in caput, opus habent, tanquam peregrinatione. Nam uoluntatis, quam conceptuum sunt crassiora longe imperia: attamen concepto uix motus mandato fidicinis digitus celerrime illud exsequitur. ( 10 ) Itaque actiones Regiminis, non interrupta luce radiant in obiecta sua. Petrus Bor Christiani, in annalibus Belgii, refert, anno 1564. ( 7 ) Bruxellis suem peperisse sex foetus, quorum primus ( qui generando enim ultimus, semper primus paritur a brutis ) haberet caput, uultum, brachia, & crura humana, a collo uero totus corporis truncus suillus esset. Sus enim mater erat indubia. Ideoque Cor, Splen, & reliqua etiam uegetatiuae organa, matri similia. Ideoque discursus, suis officinis adaequatus, utrobique leges sumit, ac uicissim alias statuit. Laxa alioquin ac confusa sunt Cerebri phantasmata, si Splenis noxa intercurrat. Ergo etsi caput hominis illi esset, solam dumtaxat habuit animam sensitiuam. Est nimirum monstrum Sodomiticum matri magis simile, quam patri. Quod patet in suspendio, delirio febrili, hypochondriacis, rabiosis, Apoplecticis, epilepticis, etc. Unde sat liquet, Cerebrum obedire deliro Duumuiratui. Sic ex oue matre, & patre hirco, prodit agnus, qui praeter lanam, & caudam, caetera ouina habet. Sic mulus patre asino, & matre iumento. Sicque equus e tauro & iumento. ( 11 ) Ueritati namque maxime est consentaneum, quod sapientia carnis & sanguinis ( quae est animae sensitiuae ) situm suum habeat in uiscere omnium maxime sanguineo. In cuniculis septem demum, a patre glire, & cuniculo matre, nil praeter caudam, patranti erat simile. Idcirco in Sacris legitur, animam & uitam esse in sanguine. Si ergo monstrum istud suillam animam habuit: sequitur ergo anima conditionem non quidem capitis, sed inferiorum membrorum. Etenim si uiscus lienis, eiusque substantiam attendas, censebis eius parenchyma esse cruorem nouiter grumefactum, pelle obductum, tamque multiplici uenarum & arteriarum contextu locupletatum: ut non sit aliud in toto uiscus, quod in subdecuplo totidem arteriis diues sit. Ipsaque praerogatiua animae phantasticae, habitat in Duumuiratu, quanquam caput sit pars conductrix conceptuum formatorum in inferioribus, sit nimirum in corporis centro, ac meditullio. Cerebrum uero, in tota uix sui mole, uenam aut sanguinem aut parce habet. ( 8 ) Demonstraui enim alibi, Splenem inspirare fermentum digestiuum stomacho: Menynges quidem, siue Cerebri opercula, suas habent uenulas. id est dicere, lienem uegetationis exordium. Ac licet in sinu Cerebri, uas sit arteriale, transpirandis spiritibus in corde laboratis aptum: Potentiam uegetantem autem, esse animae sensitiuae, id est, Duumuiratus. Siquidem non est singulariter anima uegetans: Cerebri tamen moles fere tota est exsanguis. sed est porestas uitalis, animae aemula. Non mirum est ergo, Splenem, sub hospite exotico, peregrinas formare Ideas, & conceptus alienos. ( 9 ) Foetus autem uegetatur ante empsychosim, solo influxus participationis e matre. Quamdiu eius uel ut est pars integralis: sed mox ab animactione propria uiuit culina. Cerebrum quoque sua insensibilitate, lienem, ut & Menynges Cerebri, ipsum stomachum hac in parte referunt. Cuius hospitis expulsionem dum lien meditatur, fortem pulsum excitat, prout adacta in digitum spina, praesentem exosumque hospitem nunciat. ( 12 ) Obseruaui enim serio oculos, toruumque uultum hypochondriaci, statim quoties stultos primosque conceptus mihi referret: Actio namque stomachi potestatiua est, & Cordis uicariatum in se habet, eiusque munia, inuitis Scholis, exsequitur. quem dum a delirio incepto interrumperem: ac statim eo ipso oculi ac uultus, in pristinum sanitatis redibant. Nec enim splen infractuoso, uitali, locupleteque arteriarum numero, suis floret conceptibus frustra: ( 14 ) sed quoties suos conceptus alterius alimenti deliciis sopit, dat ab opere inducias: id est, somnum. Mirabar compatiendo, tam celerem totius uultus, toties repetitam, tantamque innouationem ab actione inferioris regiminis, in arcem Cerebri propagari. Quae si minus perfectae fuerint, uel nimia solicitudine stomachi turbatae: Porro neque enim dumtaxat rudes atque incompositi conceptus, splenis sunt: somnia quoque profert confusa. ( 15 ) Nemo Medentum hactenus dubitauit, quin ephialtes, siue incubus suscitetur e praecordiis: sed saltem & consopita Cerebri intellectione subter somnia, non spernendum donorum lumen, Mentem attingit. ( Act. Ap. cap. 2. uers. 17. ) " Et erit in nouissimis diebus: Aduenit enim plerumque, sumta durioris cibi largiore coena. Uel alias laborante stomacho: effundam de spiritu meo, super omnem carnem: & prophetabunt filii uestri, & filiae uestrae. Ideoque id contingit, non quidem cubanti latere dextero: sed tantum dormienti in lumbis supino, uel saltem latere sinistro. Et Iuuenes uestri uisiones uidebunt, & senicres uestri somniabunt somnia. Dum scilicet pene est dormitum satis. " Nimirum significatiua. Sentiunt namque obscure, ratiocinantur, putant se manibus tangere, & oculis uidere: non tamen se mouere ualent. Sentiuntur enim audiri, & sentiri oppressiones. Nox nocti indicat scientiam, si uigil praediscat cogitata sua a rebus, loco, motuque subducere. ( 13 ) Non etiam gratis asserui primos conceptus perturbationum sentiri in praecordiis. Alioqui dormiendo, alii ( etiam aegroti ) se mouent libere. Quandoquidem si esurienti adfertur triste nuncium, statim perit appetitus. Ergo nuncium, & appetitus, in idem cadunt hospitium. Est nempe onustus, ac oneratus stomachus, eiusque nondum absoluta concoctio, ideoque contingit sinistro latere cubantibus: quorsum nempe os stomachi contortum est. Docui etiam alibi, stomachum hepatis, non esse insignem aliquam cauitatem, intra suum uiscus patulam: Unde inprimis obuium fit: & stomachum imperare motui, ac praecipue in hoc somnum, somnia, simul & motum moderari. sed ipsas mesenter rii uenas, esse sanguificationis thecam, in quam iecur prima sanguificationis radiat spiracula. Lienis uero stomachum esse ipsum stomachum, quem ideo amplectendo fouet, ut digestionis Uulcanum illi inspiret. Sunt nempe somnia incubi semper fere eadem, ut & mouendi impotentia, quamdiu stomachus sic male affectus, somno distenditur. ( 16 ) Scholae enim causas incubi assignant, crassos uapores medullam spinalem inuadentes. Splenis tamen alius est & proprius stomachus, multiplici arteriarum tortuositate admirabilis, quo lien sibi soli coquit. Et quidem inuehuntur in uapores, ob momentaneam noxae illius solutionem. Nam si protinus expergefiant somniatores: statim quoque cessat incubus. Sub qua digestione, minimus error si irruat, splen digerendo cessat, debitaque stomacho externo fermenta denegat. Adeoque ad lubitum excitantis, uapores illi cessare deberent. Quod in febri euidens est, dum loco acidae digestionis, obueniunt testes ructus, nidorosi, putredinis cuiuspiam aemuli. Denique obaudio in plerisque causis morborum accusatos uapores crassos: ( 17 ) ego hactenus fateor, me nunquam so solidis annis distillationum uidisse adhuc Qq huc uaporem crassum. Sunt quidem exhalationes corporeae, in quibus res uolatilis sublimatur, scanditque ad latera uasis. Dum nunquam intelligent quae dicunt, ut neque, qualiter isti crassi ( id est, impossibiles uapores ) penetrabunt stomachum, abdomen, uenam cauam per dorsum cum pulsante comite arteria, extentam, itemque ligamenta uertebrarum. Sic nimirum e sulfure, auripigmento, lignis, arsenico, sale armoniaco, caphura, urina, itemque e Mercurio, plumbo, Cadmia, aere & c. crassae fuligines sursum ascendunt; Et quomodo ista ad momentum silebunt, pacabuntur, atque cessabunt, si forte excitetur, qui Incubum patitur. sed uapores, aqueos scilicet, crassos nondum uidi aut noui, nisi inter Academicos, uaporum ignaros. Rectius sane didicissent actionem regiminis Duumuiratus, impedimentum nempe stomacho oblatum, solo sui uitali regimine, absque uaporibus, aut tubis, turbare Cerebrum, neruos, conceptusque primos uitiare: quatenus interrumpit lienis solatia. Imo utcunque crassi essent, saltem ad excitatoris lubitum, aut crassitiem amitterent, sistereturque calor extemplo, qui eiusmodi uapores excitasset. Utrumque sane ridiculum. Sic nempe accidit Apoplecticos, & paraliticos edere, audire, dormire, etc. non posse tamen loqui. Scholae enim accusant recurrentes neruos oppilatos. Denique medullam coniiciunt affectam, ob denegatum in somnio motum. Cur ergo Incubus non potius hos neruos, quam spinalem medullam aspexerit? Adeoque ad excitantis lubitum, omnis affectus medullae, omnisque oppilans uapor cessaret. Quod aeque friuola incogitantia plenum. Cur remedia pro Duumuiratu, iuuant apoplecticos, uertiginosos, gradi & loqui nescios, ipsis inquam pharmacis, in cayo stomachi adhuc praesentibus: Sed quomodo supinus iacens, uapores crassos mittet e stomacho in lumbos, atque medullam, intra uertebras conclusam, & membranis tectam? neruis autem recurrentibus & capiti euanida? quo nempe alias ne uentos tenuiores penetrare aiunt? An forte pica, ante sermonem neruos istos habet constipatos? An uacca linguam exserens mobilem in nares, habebit linguam ligatam? neruisque caret recurrentibus? ( 18 ) Uel alias, frustra habebit, si perpetuo & naturaliter obstructos. Potissimum quod talis cubantis situs, sui natura uapores e stomacho potius in Intestina proscriberet, uel sursum trans stomachum in umibilicum efferret, quam deorsum ad medullam clausam, Intestinisque oneratam? Iussus quidam uoluntarius a capite defertur ad linguae neruos. Quid commune intercedit loquelae cum spinali medulla? Id quadrupedi denegatum: non autem quibusdam uolucribus. Item illud non prima uice, sed sensim consueta itione. Curue uapores crassi e stomacho petent dumtaxat neruos recurrentes? Incubus enim nedum audire facit internos susurros, & discurrere permittit, etiam pauere: sed etiam audiuntur externa, uera, & apparentia. Hunc autem iussum non dimittit Apoplecticus ad exsecutionem, quia stupet propemodum ut quadrupes. Linguam autem mouere nequit, quantumcunque alii somnia inter loquantur. Equidem conceptus asini, permittente Deo, semel ad eius linguam transiuit. Non quidem, quod asinus esset Angeli organum. Nam tunc iudicia Dei: An forte cogitant Scholae, motus linguae fieri a medulla spinali? non autem proprios conceptus locutus esset, nec esset de uerberibus conquestus. Uapores crassi illi longe diuersi ergo erunt a somnialibus, linguae usum & motum, imo totius corporis, non impedientibus. Occasione asini, dicam mea. ( 19 ) Sedebam anno 1643. pridie Kal. Etenim dum neruos intendunt, ut darent immobilitatis causas, ipsae Scholae euadent mutae, & immobiles. Ianuarii, scripturiens clauso cubiculo, erat autem frigus ingens, & iussi adferri testam prunis accensis, ut quandoque rigiditatem digitorum solarer. Adeoque comprehendi non quidem cibum in stomacho relictum: Aduenit filiola, que statim ut redoluit noxam, testam abstulit, & nisi superuenisset, suffocatus perieram. sed primarium syncopes fomitem suscepisse, ab indignioris cibi labe, nocuam impressionem. Unde per sulfur Uitrioli quoque immunis factus sum. Nam statim sensi circa os stomachi minitatam syncopen, surrexi e museo, dum foras pergerem, cecidi instar baculi recti, & pro mortuo ablatus sum. ( 20 ) Alibi rectorem Pylorum cum suis dignitatibus exposui, quo constet, stomachum undequaque omnique Angulo esse sedem animae. Erat enim duplex affectus, unus, contusi occipitii, qui suffurabatur gustum & olfactum, auditum autem obtenebrabat. Ita tamen quod sicut os stomachi praeest, atque dominatur capiti, ac principibus facultatibus: Alter erat syncopticus, e stomachoproritatus. ita & Pylorus inferioribus imperat. Primis diebus enim rotabat uertigine caput, quoties in latus aspicerem, multo magis si sursum. Obseruaui namque atrociorem colicam transire nunc in Paralysim, alias uero contracturam manuum, pedum, brachiorum & crurum peperisse. Putaui id mihi e concussione casus, nudo occipite repente & ex tota statura in durum lapidem ad uenire. At paulatim certior factus sum, multisque diebus penes me cuncta reuoluebam. Sciui itaque tandem, quod uertigo e stomacho prodiret, & ibidem eadem radice, qua syncope prouenerat, ali. Uidi quoque stomachi dolores, prae dolorum acerbitate, motum omnem abstulisse, & affectum Tetano similem causasse, quem rustici nostrates iniaculationem, tanquam a Sagis suspectam & immissam, ( Geschot ) uocarunt: Easque non rara passio Ischiatica comitatur. Nam aliquot cibi istam mihi uertiginem promouebant, & peculiariter circa uesperum, dum nempe nondum cocti essent, adeoque idem Incubo contingere, a concoctis propemodum cibis. Quorsum uidi uenaesectiones, solutiua item, enemata, emplastra, unguenta, cauteria, atque similia adhibita, & euanido euentu. Memineram quoque quoties mare transfretassem olim, etsi recte ualerem, & edacissimus essem: Conatus enim obrisi illorum, qui ad posteriora, siue producta remedium sancirent, praeterirentque fontes e Pyloro scaturientes. Obseruaui namque semina minora calida plerumque procellam sedasse. tamen multos dies postmodum rotabat, uacillabatque caput, donec leuiculo uomitu abrasissem sordes e stomacho, quibus Idea illa rotans, est impressa. Eo quod Intestinorum Archeo intimo ac domestico remedio succurrant, cumque indignatum pacent. Comperi enim quod uertigo comitaretur nedum cibos noxios, sed insuper horam ferme absolutae digestionis quodque assumto cibo, & uino moderato, statim semper mitigaretur uertigo. Quocirca lectorem moneo, aduertat Scholarum cespitationes, suis Catarrhis, ac pituitae defluxionibus in sacram inscitiae anchoram tribuentes. At certo notatu digna est Historia. Quinimo dudum inde, quantumuis liber penitus euasissem, nihilominus esu quo rundam ciborum, recidiuam patiebar circa uesperum. Quinquagenarius herniosus, uinculi incuria enterocelem passus, quae ad capitis magnitudinem mox increuit, & induruit mirum in modum. Experto ergo ( ut dici solet ) credidi Roberto, omnem uertiginem ab inferis scandere, citra uaporem aut fumum: sed per solum actionis regimen, caput auscultare stomacho. Tota nocte lacte & stercore uaccino fomenta calida renouabat, ac reponere tentabant. At frustra. Siquidem unicum durum tuber, instar ollae continuum euaserat, tollebatque spem regredi Et quod amplius est, sub uertigine quae casum minabatur, discursus omnis rotare incipiebat, qui statim assumtio uino, restituebatur. posse, Qq2 posse, per foramen decuplo minus. Caput namque baptisatur, quia sensitiua brutalis, per organa, ibidem pro spectatore posita, ibidem primam Euam fefellit, ac mors inuasit. Obtulimus ergo haustum uini semel ebullit cum seminibus contusis ( Anisi nempe, Carni, feniculi & Coriandri ana ) & statim emollita est durities, & passa est hernia retro impelli. Scholae enim ex una parte irrident uocabula Cardialgiae, & Cardiogmi, tanquam rustica, aut barbara: In quo strenue consideranda est durities cum tanto tumore. Quae nempe non uento, nec stercori suam exsistentiam debebant. Sed durities Pyloro subest. sed dein spectarunt ex altera parte, Syncopenimmediate ab ore stomachi sic manare, quasi ibidem tota consisteret, inde nimirum proficisceretur: Ideoque non uidebatur corpus contiguum, ex ductibus Ilei: sed continuum unicum uidebatur. Dein non cadebat Ileon decumbenti, nec proruebat sponte in tantam molem: ibidemque statim quoque iniectis liquoribus aromaticis restitueretur, in syncope autem animaduerterunt intellectum, sensum, motum, & una quoque pulsum concidere: sed eo a ui regiminis potentiore protrudebatur. adeoque e functionibus, quae capiti & Cordi simul adscribuntur, e stomacho repente scandere: Denique non in mulieribus tanto tubere, tantaque duritie prominet. Quapropter Testis iniuria, Pylorum in furorem concitat. Attamen absque profundiori indagi, ne, totam uitae, intellectus, & animae crasim capiti tribuerunt: Totumque ideo remedium in mitigatione furoris eius consistit. Non potentes concipere principia uitae Duumuiratui competere, quanquam per subministra organa traderentur in exsecutionem. Uidi autem Magnates aliquot misere periisse, abductos spe, in Medentibus topice, iuxta Galenicas absurditates, collocata. ( 21 ) Porro hinc redeo ad Duumuiratum, in quo sedet anima. Plato enim statuit Cor sedem animae, tam in homine, quam in brutis. Quasi principium motus esset in musculis, & ossibus, quia mouentur! ( 22 ) Causidicus quidam acceperat binas drachmas seminis Hyosciami contusas, loco Anethi, quod in Colica ipsi praescriptum erat. Confestim enim inde sic insaniuit, quod ne uerbum intelligibile proferret: Scholae Galenica uero, omnem intellectum, & amentiam ideo capiti tribuunt, putantque se confirmatas ab Ecclesia, quae caput haptizat, non Cor. atque ita insanus, quod nil stolidius, magisque fatuum uiderim. Sedebat quidem iuxta focum erectus, sed totus insanus ac demens stolidus. Per uomitiuum itaque infra semihoram conualuit. Frustraque fuissent errhinni, sternutatoria, & cucuse capiti, ut & Cordi epithemata. Nec retrospiciunt Scholae, quod a Corde homicidia & adulteria ueniant, Mecum autem sentit Uulgus, quod pro initio uitali, siue animae sede, manu ostendit orificium stomachi, quoties premuntur angustiis, tam scilicet corporis uitaeque anxietatibus, quam afflictionibus mentalibus. Considero namque in foetu sensitiuam primum occultam, in uiscere nutritioni dicato, esseque notionem iuuantium atque nocentium. Quinimo quicquid illius seminis per Seplasiae errorem biberat, adhuc erat in stomacho, totumque mucilagini inuolutum, mox per uomitum reiecit, nec quicquam eius, inde uapore tenus, ad caput effumare ualuit. In infante demum & puero sensim distinctiores conceptus formari, quibus motus obediant. Erat tamen totus innocens ac uesanus, quod nil prorsus intelligeret, motrices tamen capitis functiones stabant ualidae. Ideoque cerebrum suique clientes sensum mouentur, ut obediant conceptibus principiantibus. At non proin anima recessit a uiscere, quod primo uegetationi praefectum fuit. Unde collegi uires intellectuales in Duumuiratu collidi. Tota nempospiritualitas spectat animam sensitiuam. Habui autem conuiuam mecum in prandio. Siquidem sopor, somnus, uigilia, deliria, & quaecunque symptomata, capiti solent tribui, remediis stomachicis, non autem cephalicis mitigantur, abolentur. Hinc enim adagium: " O caput helleboro dignum. ( 23 ) Lipothymici enim asserunt se sentire, omni uaporum actiuitate celerius, comminatum in praecordiis deliquium, citraque somnum suspendi omnem conceptum. " Etenim quanquam non desint multiplicia uomitiua: attamen helleboro tribuitur uis peculiaris pro amente cerebro. Non quidem quod qualitas toxica, atque nocua ad caput pertingat; Unde quilibet non pertinax clare cernet primordiales conceptus animae formari in praecordiis, iisque ademtis, statim quoque intercidere intellectionis lumen. Siquidem praesente helleboro intra stomachum, illoque dein reiecto, contracturae superueniunt, quales e torminibus supra notaui. Sic quoque meticulosus, subito in terrore, sentit in ore stomachi pauoris indicium, si repente magnus aliquis, ex improuiso ( puta bombardae ictum propinquum ) fragor excitus sit, qui omnem discursus actionem praecedit, & praecidit. Subleuat ergo Amentias eo quod Helleborus niger, praecaeteris uomitiuis, uulgo cognitis, ueteres praecordiorum febres, atque lienem exoneret. Nam per arterias, aut uapores, nil caput ferire, iam supra ex pleno multisque est demonstratum. ( 24 ) Itaque si uerum sit Scholarum axioma, quod ex laesione actionum enotescat pars laesa, reperiaturque tam amentiae, quam syncopes, ac defectus cuiusque sedes sub diaphragmate. Sunt nempe amentes proinde famis & sitis tolerantissimi. Praefati ergo morbi, eorumque remedia, Duumuiratum aspiciunt, nec Cerebrum afficiunt, nisi per regimen, siue per deuteropathiam. ( 25 ) Uidi enim anno 1615. ( 27 ) Studentes enim inordinate intro sentiunt satietatem, compositam ex uertigine, & anxietate cum suspiriis, & manu os stomachi demonstrant. Alosti, puellam nouennem, sat petulantem, filiolam uillici Xenodochii, quae iam a triennio nil prorsus comederat, nisi quod forte per octiduum, aut amplius biberet quatuor circiter cochlearia aquae purae. Inde uero dolores capitis accusant. Etenim a Tonitru, primum insigniter terrefacta, edere cessauerat. Quod si demum perseuerando instent, percipiunt circa os stomachi, lipopsychin quandam, ac dein imaginationem sibi inuerti. Est namque extra controuersiam, quin terror, tristia, etc. primario praecordia afficiant, tollantque confestim omnem esuriem. Ideoque nisi promte a studendo desistant, tota uita amentiam per interualla recurrentem seruant. Itaque ubi noxa sentitur, ibidem labes intellectus est, & anima principaliter residet. ( 26 ) Reflectunt se nimirum in stomachum sensibiliter, nec possunt proin ad caput referri, eo quod nulla eiusmodi perturbationum sentiatur caput petere, neque Cor: ( 28 ) Scholae econtra, contendunt Splenem atrae bilis cloacam, eamque se in stomachum exonerare suis stercoribus. nisi os stomachi pro Corde sumatur. Quodque fermentum digestionis in stomachum inspiratum uoco: Nec est etiam uerosimile, quod si caput primitus apprehenderet, ac sentiret tristia, & repentinos parores, eos in stomachum statim dimitteret, & non potius ad neruos quibus intimius praeest. Praeter absurdum, crudele enim esset, non subiectam sibi partem torquere, & subiectam sospitem relinquere. Spectatur nempe maior authoritas stomachi in caput, quam capitis in stomachum: quod iam multis superius demonstraui. id Academiae excrementum perniciosi humoris uolunt, adeoque stomachi digestionem, ab eiuscerto sciui, non esse atram bilem in natura, facile fuit mihi, tam ab humoribus, quam usu partium a Galeno traditum, recedere, & atrabiliarias Scholas deserere. Per axioma illorum concludens: ( 29 ) Si amentiae causa sit in Splene: ergo eidem loco, debetur hospitium indiciosi intel¬ Qq 3 intellectus. Ideoque Uesalius conuincit pluries Galenum, nunquam cadauerhumanum dissectum uidisse, utcunque ingentia uolumina anatomica ediderit. Si eiusdem facultatis, functionis, & organi sit actio laesa, cuius est sana, & uicissim. ( 30 ). Unde quoque ulterius conclusi mecum. Ac idcirco suspicandum eadem aliunde uerbotenus descripsisse, qui simiam dissecuisset, ut probat idem Uesalius: quippequae praefatum plexum in Cerebro habet. Potestatem somniferam, locandam in parte, cuius munus fuit prius, uigilia & fabricari insomnia, ubi & uigilando suscitantur phantasmata. Utque saltem Galenus in plexu isto, temere delusus est; Hinc nempe esuriens somniat de conuiuiis. tamen iudicium in Capite statuit, propter illum plexum; non exsistentem. Et febres priusquam in deliria desinant, primum fiunt somni cum labore: dein ueniunt noctes insomnes, ac tandem deliria. Quid ni potius a plexu arteriarum in Splene, a Saturno Splenis ( unde Saturnia optantur redire regna, primorum innocentia conceptuum ) phantasiae initia desumenda sunt? Quae testantur Duumuiratum male affectum, eumque esse somni & somniorum fabrum. Senes enim quibus coctrix est debilior, licet parcior sit cruor: tamen sobria coena melius dormiunt. Ac iuniores, sub coena parca aegerrime quiescunt. Ut sua rescripta, Splen Cerebro communicet, per influentiam regiminis, citra uapores & tubos atque in instanti, prout supra per fidicinis promtitudines demonstraui. ( 33 ) Non enim erat Protoplastus, praesumendus nescius stupidusue ante lapsum: Nemo tamen unquam putauerit, senes plures ad caput mittere uapores, si exigua coena abstemii sint. quippe qui cunctis animantibus nomina propria, & essentialia indebat: sed status innocentiae erat insons circa luxuriam, quae nescio nuditatis uocabulo, tegitur. ( 31 ) Sopores tam morbosi, quam artificiales siue opiatorum, optime debellantur per lixiuia, quae tamen nullatenus agnoscuntur pro remediis cephalicis. Micturiens enim somniat se uesicam laxare, & ad angulum meiere ( contingit namque quosdam, eodem consensu sua perminxisse stragula ) inhiberi tamen consensum in somno datum. Etenim nondum erat sensitiua, adeoque Mens immortalis, in Sede sua cuncta intuitiue intelligens, in seipsam reflexa aspiciebat, atque in Dei Imagine, substituta sub pedibus animalia, intime intra se cognoscebat. Nam etsi Cerebrum per omnium sensuum organa plene dormiat, discretrix tamen animae sensitiuae uis, non sopita est in hypochondrio. Sed postquam uiam corruptionis homo est ingressus, tanquam e silice ignis, ita post peccatum cooperante Creatore prodiit anima sensitiua, hincque conceptus Mentis sunt obscurati, ( 34 ) Quales autem conceptus sint moderni: Saepe namque in oculis somnum sentimus, nullum autem circa stomachum, atque exin insomnes pene noctes labi. Duo etiam eodem uino poti, & ebtii, diuersas tamen conditiones explicant. Hic nempe deuotus fit, alter tripudiat, tertius rixatur, etc. etiam adhuc uino exsistente in repleto stomacho. inprimis, dum primos conceptus siue primos impetus, dico in praecordiis formari, non intelligo impetus potestatis irascibilis, quos falso Scholae negarunt esse in nostra potestate, quasi criminis insontes plane essent. Eo quod phantasia Duumuiratu:, uatiat conditiones iuxta animae sensitiuae peculiares affectus. ( 32 ) Galenus finxit arteriarum quendam plexum, siue reticulam in sinibus Cerebri, quam Anatome nondum reperiit. At considero subinde, per discursum, in conceptibus animae rem prorsus ponderosam, qui formari sentiuntur, circa os stomachi atque interim, Mens eosdem conceptus ad caput, tanquam memoriae thecam relegat in depositum. Deinde memoria meminit quidem conceptus aliquos sibi concreditos: Absonumque est, concupiscibilem & irascibilem sedibus segregare. sed oblita est distinctionis eorundem. Nam dum concupitae rei quis resistit si quis irascatur: una saltem eademque est potentia. Proinde etiam anima in suo toro, non potest amplius formare eosdem conceptus, quandoquidem memoria eosdem amiserit. Nec enim absque iniuria aliarum potentiarum duae praesatae uisceribus sequestrantur. Non enim metus, amor, desiderium, odium, torpor, gaudium, sua habent diuersa stabula. Utpote eiusmodi omnes potentiae, sunt unius animae: Sunt ergo eiusmodi primi conceptus, primi motus, motuumque impetus, & qui non amplius in nostra sunt potestate, nimirum quos anima non habet in lubitu, nec recudere eosdem potest, si a memoria non iterum producantur ad conspectum animae. non autem perturbationum quarumcunque disgregatae famulae. Adeoque hinc dicuntur primi, quod semel tantum cudantur, non ex lubitu uoluntatis, sed solius intellectus: Siquidem dum anima irascitur, dumque gaudet, uel amat, licet diuersimode affectetur, uariasque uelut laruas in Ideis depingat: non hoc tamen organorum est munus uel fabrica: at unius & solius animae passiones. qui nisi in Cerebro, siue capsa memoriae seruentur, pereunt, donec fortassis anima quandoque sponte eosdem conceptus sibi formet. Quae quia sunt opera carnis & alteritates conceptuum anime sensitiue, Duumuiratus in sede fabricantur ab anima. Tum nimirum memoria, lapsus sui memor, per reminiscentiam in mente refricat, quasi diceret. ( 35 ) Ecce hi sunt conceptus, quos a me, memoria petebas, & eosdem tunc amiseram. Splen ergo suis per interualla intentus reflexio nibus deliciis & lassationum remediis, tertiam uitae partem, nobis per somnum suffuratur; utque somnia dormiendo parit: Unde cerno, quanquam anima sedeat in praecordiis, memorandi tamen potestatem in capite & uolendi alteram in cordecollocasse: adeoque ambas has, esse in hac uita caducas, animeque sensitiuae comites: ( 38 ) ita uigilans, paulo distinctiores, minusque somnolentas cognitiones conceptus propagat. que licet centraliter sit syndesmon mentis in praecordiis: nil uetat tamen, suas potestates, per organa distributas, locatasye habere. Non secus atque uisiua, est in oculo, gustatiua, in lingua, nec alibi; & tactiua fere ubique. Profecto nisi Dominus sua nos foueat gratia, per totam uitam confuso conceptu prorsus somniamus, imo nec nos intelligere sentimus, dum turbato cessanter que Splenis lumine, Cerebrum primos Idearum conceptus uix amplius condignos, excipit. Quippe cum sint caducae, atque belluinae animae potestates: ipsa, corporum more se regulis corporeis subiecit. ( 39 ) Somnus ergo in praecordiis suscitatur, & in capite notabiliter seipsum manifestat, adeoque caput ad consensum praecordiorum parere non erubescit. Suntque ideo mentiti uaporum, atque frigoris constipationes somni parentes. ( 36 ) Alio qui Mens indiuisa tota est, suamque memoriam atque uoluntatem, subter unitatem intellectus continet: ( 40 ) Est namque in sulfure uitrioli Ueneris, uis narcotica, soporifera calida, & melle dulcior, quae in opio amara. at mirum in modum obuolutas, & sopitas subter uinculum animae sensitiuae cui alligata & connexa Mens, legem sentit, ubique repugnantem legis suae, id est Mentis. ( 37 ) Scholae enim concupiscibilem iecori assignant: Irascibilem autem Cordi. Unde obuium fit, quod non sit uis priuatiua, obstipans & infrigidans ( praesertim a pastu potuque uini ) sed facultas creata, supereminens uigiliae, in Splene. Imo si plura reperirent uiscera, singulis Mentis perturbationibus, separata dedissent diuersoria, in ataxiam prona: Sic & que dam uenena, Mentem alienant, suamque uim phantasticam natiuam, qua nostram disponunt, ( ut in pomo Adae, rabidi saliua, Tarantulae punctura, iusquiamo, etc. ) ad sui placitum. Cum alioquin isthaec sentiantur in Duumuiratu egregie, primisque motibus feruere. Profecto aues hac in parte longe essent nobis nobiliores. Pollutiones etiam non contingunt inter uigilandum: Sic & narcotica suspendunt lienem ab operosa phantasmatum seriorum exercitatione, in Cerebrum praeter memoriae capsulam dimissa, ui lucis regiminis animati. quia somnus est effectus splenis, huicque a deliciis. Alioqui ecquid renibus cum somno commune intercedit? An non frequentius. Enimuero Deus ultimum creationis apicem formauit, non e pelle, sanguine, aut axungia uiri: at e costa circa lienem. uigilando, quam dormiendo meiitur? ( 41 ) Uas quoque Parastaton sinistro latere non deriuatur in testem uirilem, pro ut dextero. Quatenus ( iuxta Scholas ) somnus suspendit quasuis excretiones, excepta sudoris, & inutilis seminis? Certe uigili spontanea alioqui pollutio pronior, quam dormienti esset. Unum siquidem sumitur e uena emulgente, ante renes, alterum uero ex ipsius uenae carae trunco. Profluit autem eiusmodi excretio, cum lasciuiae somno, ut pandat, somni, somniorum, & pollutionis idem esse organum, ut sunt unius animae opificia. Non quidem ( ut deceptu alioqui censuit Galenus ) ad titillationem seminis e sale lotii mendicandam, sed ut uas renis semini geniale esset. Etenim ut sanguificatio incipit in uenis Mesenterii, tanquam iecoris stomacho: Quis enim dubitat, quin sal lotii, siue excrementi, non tollat omnem seminis secunditatem. sic spermatis coctio fit in testibus a splene. Memini namque calculosos utroque rene: attamen salaces. Potissimum si setae equinae frustulum, utut exiguum, intra testam oui intrusum, spem pulli extinguat? Absurdum esset autem, sanam & petulcam potestatem, constare sub morbo sui radicalis organi. Totus excrementitius & ignarus Galenus, qui nostri primordia titillatione indigere putauit, ab excrementis ultimumque complementum fertilitatis mendicauit. Non enim iecore male affecto, proba emergit sanguificatio, nec oculo arenis consito, apta est uisio. Paradoxon itaque huius ignorantiae intuitu, superaddam: ( 42 ) Scholae Uenerem, ac salacitatem renibus nuncupant, subscribitque Paracelsus, & tota Antiquitas. Nec credam unquam, renes lotio continuo madentes, & expulsioni excrementi occupatos, & nunquam feriantes, luxuriae intentos. Quos omnes me tacente conuincunt erroris statim ipsi pisces, & uolucres. Carent enim renibus. & urina uolsucres, suntque aues salacissimae: Uisum est igitur dogma excrementosum, speciei propagandae motus, citationes uitalium facultatum, & Mentis characterem, cudi in stabulo sordium peregrinorum. ego saltem credo, Uenerem esse animae sensitiuae officium, adeoque in parte, qua primi motus, etiam dormientibus nobis, fiunt, collocandam. ( 43 ) Primi enim Ueneris motus, sentiuntur manifeste circa os stomachi, non secus atque salacitatis serae poenitentiae. Nam si mors introiuerit per primos motus: In nullo quippe natura plus solicita fuit, quam in sexuum discrimine. consonum est, & uitam caducam, degenerem, isthac radicitus initium ducere debuisse. Adeoque ab initio adumbrationis foetus, confestim occupatur in organis Ueneris. ( 44 ) Nam in corporis trunco, Orificium stomachi, centri locum obtinet: unde radii tam sursum, quam deorsum commodissime sparguntur. Adeoque & hoc forte uoluere Ueteres, dum Saturno splenem, Deastrorum primo, primam ascripsere paternitatem. Quod autem Abraham Messiam in lumbis gessisse scribatur. Imo proin faunos, & Satyras ( genus salacissimum atque scurrile ) figura Saturni depinxere. ( 45 ) Id inepte a splene, ad renes abductum, a uiscere inquam maxime uitali, ad officinam, & cribrum excrementosum. Semper enim horrui, uelut turpe, in rene, lotii cloaca, Uenerem statuisse, Astrum post Solem maximum. Notaui quoque plurimos, qui a quartana, splenem male affectum retinuerant, in salacitate admodum decurtatos. cum nil sit lienare, aut lieni simile, si non lienis proprietatibus turgeat. ( 46 ) Mulieres quoque obseruaui, in partu difficili aliquot dies periculoso oblato poculo, mox ad summum ante semihorae spatium. Sed istud mirum quod haec lienaris caro, non sit informata ab anima matris aut foetus: enixas. sed uita fruatur propria, utrimque participata. Idque ducenties, & amplius probatum. " Non est enim " ei sensitiua, cum etiam sit dudum ante empsychosim: sed se habet per modum zoophyti. Pharmaco nimirum adhuc in stomacho exsistente, apertum sit os pubis, & ualyae ossis sacri in lumbis, foetusque statim propulsus. Notaui scilicet stomachum claues Uteri gerere. Quales sunt Spongiae atque etiam densiores mucilagines, mari nostro innatantes, quae se dilatant, amplexantur, stringunt, sugunt, & rara praesentis sibi uitae edunt testimonia. Hocque medicamen lubens in bonum proximi euulgaui, ne deinceps parturiens periculum uitae subeat. Porro si uirus rabidi aut Tarantulae determinatam, sibique parem faciat dementiam: Est autem secur simul cum felle anguillae siccatum, pulueratumque in uino potum, ad magnitudinem auellanae. Donum Dei in hoc simplici. non mirum est etiam, hanc lienarem molem, participatiue illuminari, balsamice uiuere, ac mentem praegnantis diuerso motitare pathemate. ( 47 ) Ut cum mulier iam parere debuerit in dolore, propter serpentis inuidiam. Tam quia culinae funguntur officio, quam quod rebus ipsis sua insunt phantasmata. Deus, cuius Spiritus super aquas latus, eas benedictione repleuit. ( 51 ) Ut in rabido patet. Anguillam siue aquae serpentem, uisceribus potestatis sanguificandi, uoluit pacare illius maledicti rigorem. Caeterum mens humana imago propinqua Altissimi, tota immortalis, sensitiua quidem, at non passibilis a pusillo liquore delirat. Idem forte atque melius hepar serpentum efficeret; sed in Anguillae experimento, nunquam fefellit euentus. Quia passiones animae sensitiuae, mentem affectant, quam intra se tegunt, obuoluunt & uinculo connectunt. ( 48 ) Saltem ruit ex nunc iudiciaria Astronomantia, Trutina Hermetis, ac quicquid natiuitatis puncto innititur. Mens quidem proprie non aegrotat, quanquam animae sensitiuae caducitati auscultet. Huius autem occasione paulus lum digrediar: Unde manifestum fit, Quod cogitationes sensitiuae, a carne & sanguine sint, iuxta illud: ( 52 ) " Non enim caro aut sanguis haec tibi reuelarunt. qua parte foetus nectitur Utero per Acetabula, & extra Secundinarum, siue inuolueri foetus tunicam habet substantiam lieniformem, teste Uesalio: " Est itaque discursus conceptusque a Liene, tanquam uiscere omnium maxime sanguineo, plurimisque arteriis opulento. Probaui autem alibi, quod conceptus foemineus, etsi formetur in Splene, recta tamen plerumque deferatur ad Uterum, siue foetus insit, siue non: ac proinde principatus uteri sub peculiaribus insigniis militat: ( 49 ) adeoque uelut externum lienem habet, in quo scilicet tanquam culinae cruor, & sanguis matris recoquitur ( mihi suspicionem exactioris sanguificationis, quam hepatis lien hac in parte concitat, ut scilicet recoctus ibidem cruor, tantuplici arteriarum tortuositate, uelut stomacho, ad Cor retrocedat. nec ideo in sui quiete conspicuus: Perinde ut aues & ruminantia duplici gaudent stomacho ) Saltem manifestum est, quod externus ille lien imperet praegnantis conceptibus. at duntaxat dum clientes, pro nefario lubitu atque furore stringit, torquet, hebetat, suffocat, resoluit, laxat, cruorem profundit, etc. ( 50 ) Mirantur nempe ipsae matres, tam insuetis se conceptibus appetitibus, uesanis terroribus & turbationum procellis tunc affici. Sed Duumuiratus, uitae symmetriam utrobique custodit, idque tam suaui uitae modulamine, quod hactenus propterea, a Scholis sit praeteritus. At non mihi mirum; Alii quoque cunctorum sub furore actorum recordantur, solumque iudicium mentis conquassatum cernitur. Haec inquam ad caput cuncta ferire; Ast simul atque suum subtrahit regimen, extemplo partium ( quantumcumque principum ) eclipsantur uires. non autem a capite oriunda, unica docet passio hypochondriaca. Sic namque deliquia, Apoplexiae, Epilepsiae, palpitationes, uertigines & Amentiae. Procellam nempe, & accessum praesagit, si uena fortiter insuetoque turbine pulsitet. Stetit autem hactenus neglecta actio regiminis, ipsaque animata facultas Duumuiratus peregrina oberrauit; Sicque nimirum, ut defectuum quorum radix occasionalis sponte consumitur & euanescit ( prout in febribus mitioribus ) eorundem circuitus & durationes, sic etiam sponte sileant, ut redire obliuiscantur: solisque atrae bilis mentitis purgationibus. Id est, uirium liquationibus frustra est insudatum. utut medentum in hoc uarient iactantiae. ( Interea semper spem Scholarum, harumque iactantias risit, & abtruncauit quartana ) uaporibus itaque atrabilariis tributum est Amentiarum, morborumque reluctantium omne imperium. ( 53 ) Etenim quorum radices contumacius adhaerent, penitius contemperantur, alioqui proin spontaneae resolutioni omnino tefragantur, illique idcirco consenescunt, una cum stomachi alimentis, suosque in uitae epilogum recidiuos fructus exspectant. Horumque non sponte cessantium proinde incurabilitatis epitaphium iam ubique adscriptum legitur. Quia condigno arcano, quo exstirpentur, hactenus caruere. ( 55 ) Igitur luce meridiana clarius est in Amentiis scitum nil, nil in actum in Apoplexia, nil in uteri praefocationibus, nilque demum in Epilepticis insultibus cum fruge cogitatum, praeter inanes corporis torturas, lanienas liquefactiuas, & uanas uirium iacturas. ( 56 ) Saepe namque per immania soporifera, maniae succurrere, & frustra est tentatum. Horum autem morborum radices, quamdium spiritum influum tantummodo affectant, proles producunt, semini suo, hospitioque proprios. In quadruplo sui nempe uix somnum conciliant: ideoque terrore plena est eorundem exhibitio. At non minuitur furor per sopores, aut uincula. Sic nempe Epilepsia, quia utrumque obsidet spiritum, collidit tam corporis, quam animae sensitiuae facultates. Sicque magnam Apoplexiam a parua distinxit: quod minor, spiritum influum: Narcotica namque dant somnum, somniaque molesta. Nam dementia nil nisi uigil est somnium. maior uero, insitum obsederit. Ideoque opiata, somnum nocuum & cum labore adferunt. ( 57 ) Quicunque enim non potest quartanae causam occasionalem e Spleneresoluere: ( 54 ) Pariter in simplicibus sunt, que inebriant, somnum, soporem, obliuionem, stupiditatem, Amentiam, furores, uesaniam, uel deliria adducunt: quia in se continent. is multo minus ad sanandum dementiam se conuertat. In pomo enim scientia boni & mali erat: suntque alia, quae in amores, iras, imo erga certas tantum personas feruntur. Ita ut constante uitae atque corporis monarchia, solas animae turbent functiones. Dementia namque absque materiali errore, in hypochondrio sedet plerumque, & ob id tradux est in posteros. ( 58 ) In hoc nimirum differt mania a Delirio: quod illa sordibus careat. Suntque praeterea & quae gradus seruant. Ridebunt, discere recusantes, quod unum, uel pauca arcana Paracelsi, in omnem morbum ualere asseram. Ut qui pridem conquerebantur de obuersantibus molestis, taediosis & tristibus inuitis: tandem & dementiis obediant. Quibus suo quandoque limite satisfaciam. Suntque ideo quae pusillanimitates addant, ac terrores certorum duntaxat obiectorum. Nunc autem sat est repetiisse, unam in homine esse animam in stomacho, tanquam lecto suo, unde uitales uniuersim potestates desumende sunt. non autem sibimetipsi: Ac quicquid hanc animam turbat, lacessitue: idipsum per remedii unitatem recedere compellitur; eo quod sua sui ipsius deficeret cognitio, quippe quae intra animantum latitudinem non reperiretur, nec esset: si uires atque essentiam omnium membrorum in secontineat. ( 59 ) Quod ut tanto fiat manifestius, historiam adducam. statim conspexit, etsi non responderet aliquis character, qui se sibi repraesentaret: Uidi nempe obesum corpus, cuius tota pinguedo resoluta fuit in laticem, qui dein per lotium excretus fuit. adesse aliquid, in natura humana, quod supra animatorum sortem scanderet. Non enim arbitrari potui, renes suum habuisse munus transmutandi adipem, sub pelle distentum, in aquam: ( 61 ) Idque cum Adamo, Scholae sat indagare potuissent, si saltem semel considerassent, cur solus homo rideat. quin potius credidi, id illi concedendum facultati, quae cruorem in adipem formauit. Equidem non est risus ex admiratione praesentium, aut praeteritorum. Ut scilicet eiusdem sit facultatis laesae, conuertere adipem in laticem: Nam infans saepe salutat suo risu, alloquentes. cuius antea officium fuit, e cruore adipem conficere. Itaque fit risus ex nexu duplicis animae, quo belluae carent. Non est autem ista rerum dignitas, quod nos pingues aur macilentos faciant. Dum non raro tabidis ac calculosis renibus, pinguescant plures. Anima quippe sensitiua, primorum conceptuum fons & origo, considerans aliquid sibi placidum, illud una cum brutis concipit in gaudio: Uerum exin liquet manifesto, stomachi principatus: sed dum mens in penetranti lumine, sentit se animae sensitiuae sociam, in iucundis conceptibus animae sensitiuae uelut admirabunda condescendit: quodque ut radix totam arborem, huiusque digestionum comoediam tam in frondibus, fructibus & corticibus, quam in ligno, medulla & ramulis gubernat: quasi admirans, aliquid esse, quod gaudio sit dignum: atque inde risus. ita & idem in nobis pariter contingat, ui Duumuiratus. Idem quippe mens facit in risu, quod alioqui sola sensitiua, agit suo in corpore, per titillationem odaxismi. Saepe namque occurrit Capuccinus longo ieiunio grauatus, potuque pauco, & paruae cereuisiae saturatus: Nam quis quandoque subsilit, si saltem titillatorem minantem uiderit. crasso tamen corporis habitu dotatus. Ex aduerso autem, cernuntur edaces, lautoque mangonio educati, insigniter macilenti: Intelligit nimirum nouitque anima, sua in sede rem, cuius omnem persaepe non potest reperire in capite, licet illud aliquoties distincte nouerit, pronunciauerit, & in thecam memoriae resulcauerit. Sane utut utrumque hunc casum rumino, reperio fontalem stomachi digestionem gubernatricem caeterarum uelut sibi subalternarum. ( 60 ) At mirum saltem, quo pacto resolutus adeps oleosus, in pristinum aquosum laticem retromigret, imo in uenas, ac tandem ad renes per classicam retrahatur. Constat nempe Duumuiratus intellectu proprio, menti immortali, atque insuper intellectu, siue ui phantastica animae sensitiuae, utentis suis organis, diuersimode distributis: Quod sane totum in se est tenebrosum: quorum tamen collegium intra sedem animae celebratur. nisi unius uitae, a sede sua, in uniuersum corpus sit plena potestas, authoritas, & facultas; qua Hippoc. totum corpus ἄπνουν καὶ ἔκπνουν ὅλον dictauit. Exposui iam, quomodo Duumuiratus iura sua in Intestina, in Cor, in caput, neruos, uertigine, imo & in mentis principes facultates exerceat: Cuius contemplatione, alibi dixi hominem, non nisi iniurioso nomine, uocari animal. restat modo explanare, quantum in Pulmonem uirium habeat. Obi inprimis obuium est, Etenim qui cunctis animantibus indidit nomina propria: Quod Rr 2 ( 64 ) Statim enim inde certior factus sum, solutum sulfuris florem efficere hoc casu, quae ab ipso sulfuris corpore pariter soluto, nequicquam contingunt. ( 62 ) Quod qui propter uitam nimis sedentariam anhelitus facile ad quemuis motum interceptus est, eosdem saepe & unico uomitorio liberaui: ita exinde confirmatus mansi, totam illius difficultatem ad stomachi contermina loca sitam esse, ac insontem pulmonem haberi. Idque totum scilicet non in quantum sulfur ut tale, ad pulmonem intret, nec quidem florum sub priuilegio admitteretur, uel post omnem digestionum metam, constans, atque immutatum ad respirationis organa quoquo modo deueniret: sed duntaxat, quatenus uis anodyna in sulfure sic aperto elucesceret: Quod autem tusses spectat, patet sane, licenter opiata quaedam operari, atque mandare non solum ut melius longiusque aut quietius dormiant; quae adhuc intra stomachum detenta, inde iure Duumuiratus, ad pulmonis regimen spirituale contenderet. sed memini, quod assumtum Paracelsi Laudanum, etsi insomnes propemodum tussienti noctes praeberet; Felix itaque aeger cuius auxiliator Medicus nouit lethalia e papauere separare, retento auxilio excitatore potestatis in Duumuiratu. ita tamen tussim pacasse, & copiosa flaua, compactaque sputa compescuisse: quod mox nedum in quanto, sint imminuta: Alioqui sane nocuum cum proficuo simul assumuntur, unumque impedit alterius prouectum. uerumetiam in sputa muccosa subpallida, ac dein in alba sint mutata. Itaque opiata non somnum inducant: at saltem cohibeant recessum spermatici & alimentarii liquoris, in degenerem exsulemque, atque proscribendum screatum, sputumque tam frequens atque horridum. Potissimum etiam quod mane, per uomitum rediens opiatum sero assumtum, testaretur suspensam tussim, simulque generationem screatuum, copia e colore horridorum stetisse. Quod nimirum quo copiosius exscreatur, expedirique uidetur, eo quoque abundantius succrescit de nouo. ( 63 ) Inprimis eiusmodi sputa, siue screatus, non e capite in laryngem deflua, alibi sub deliramento catarrhi, a me demonstratum abunde autumo. Ergo in ipso asperae arteriae ductu indesinenter confici, satis est apertum. Quapropter cohibitio generationis degeneris, non nisi ui restaurante suscitata intra Pulmonis cannas contingere sat euidenter noscitur. Ac per consequens, pharmacum adhuc in stomacho, aliis coenae cibis permistum, compescere; Scilicet uis opii noxia retunditur, sic ut citra somnum ( saltem non ui somnifera ) in pace, quiete, & citra tussim, sibilum & stertores, introducatur libertas respirandi. ne liquor alimen tarius laryngis degener euadat, atque in eiusmodi muccum adeo copiose recedat. ( 65 ) Ualet autem stomachus compescere productionem tot phlegmatum screatu reiectorum, quatenus eius digestiua uis praesidet digestionibus caeteris. In quo conspicua est uis restaurans siue fortificans, stomacho impressa, ad pulmonum oeconomum iam deferri, atque inibi ius suum distendere. Quae quidem ut primis annis cum iubilo & admiratione sic euenire conspexi: Ideoque sanant opiata praefata productarum mucilaginum, quamdiu defectus ille promanat uitio fermenti digestiui. At non ubi pendet e corruptione roboris innati. Nam tunc etiam inuito stomacho in tabem properat: ita deinceps studui uim istam restaurantem de tinendo augere, suppressa interim ui opiata narcotica & nocua. non secus atque stomacho est impossibile restaurare uitam iam in occasum uergentem. 1. Caeca de Mente notitia. 2. Quippe tam arcto in nobis uinculo adhaeret Mens animae sensitiuae, ut eorundem distincta officia uix ab inuicem hactenus separent humanae consuetudinis commercia. Quae sit potissima Mentis operatio. 3. Quidditas animae sensitiuae. 4. Sagacitas, non est solius Mentis filia. 5. Probatur. 6. Equidem abstracta omnis speculatio, solius hucusque Mentis opificium creditur, sub quo scilicet sentiuntur labores in capite. Ab animae fructibus, petenda eius notitia. 7. Propinquior Mentis notitia. 8. Praesertim quod belluis peregrina isthaec credantur. Differentia sensitiuae humanae a brutali. 9. Fructuum sensitiuae, dispensatio. 10. Fluunt e praeexsistente cognitione sensuum. 11. Hortatus. 12. Abstractiores sunt Mentis operationes. 13. At iam alibi demonstraui apes, numeros obseruare, & singulo mane suum distinguere alueare a uicinis, per numeros: Requisita ad puritatem operationum mentalium. 14. Quilitas operationum mentalium. 15. Commendatur oratio silentii, pro Mentis notitia. 16. itemque proin & redeundo renumerare, ne in ignotam, ingratamque Rempubl. Additur ratio. 17. suam deponant mellis aut cerae sarcinam. A Sapientia Patris discitur Mentis maiestas. 18. Tres optatus explicantur. 19. Illorum excellentit. 20. Nouum & inauditum est, quic quid claudit oratio Domini. 21. Nil est autem brutis tam exoticum, ac numerandi exercitium. Optatus amorosi fastigium. 22. Locus sensibilis fomitis. 23. Sentiuntur, & non est uerbum par ad exprimendum abstracta arcana Mentis. 24. Sic quoque in bestiis quandam obseruamus phantasiam, & non obscuras discursuum notas, & ut delectum, selectiue unius prae altero. Illustratio amorosae Mentis. 25 Author, lubens fatetur suum nihil. 26. Nuperi directores Mentis, qui per fenestras intrarunt, exploduntur. 27. Idque nimirum etiam in contingentibus non assuetis, nec unquam antea uisis, multoque minus a genitore edoctis. Serpens namque " callidior caeteris animantibus erat. Hi cadent in temporis maturitate. ( 1 ) De ortu, ac muniis animae sensitiuae iam quaedam dixi: at nondum satis, multoque minus de Mente immortali, sat dictum: utpote quibus duobus uerbis fere explicantur, quaecunque de humana Mente ex fide habemus; " Quare si inter bruta, sagacitatum notentur differentiae, locus relinquitur suspicandi in homine, easdem operationes longe adhuc solertiores, potentiores, eminentio res, & frequentiores, quam in brutis, hominumque animam sensitiuam sagacitate superare animalia: nihilque est prorsus, quod nos in eius apertam cognitionem deducat. ( 3 ) nisi sensitiua hominibus esset aduena, atque suae naturae prorsus exotica. Quapropter quicquid de illa scrutamur, adhuc obuolutum est tenebris, ac plane ignotum. Quippe qui totus in Dei imaginem dilectus, & erectus erat, non autem ut in specificam brutalemque animam degeneraret, atque sic imaginem Dei deturparet. Nec enim quicquam de Mentis quidditate commentari possumus, nisi quod operando didicimus, quodque nobis gratuito datum noscimus. Inanis ergo tabula mansit anima sensitiua in homine: quippequae a lapsu, corruptaeque naturae macula, suum desumsit exordium, adeoque etiam uix ita propriam nacta est phantasiae dignitatem, quae non undequaque a Mentis operationibus dependeat; ut mox clarius patebit. ( 4 ) Et quanquam sagacitas, filia iudicii atque discursus sit. Etenim iubemur, hominem ex operibus eius noscere atque distinguere. ( 2 ) Nec est autem potissima Mentis operatio ista, quam post praemissarum haustam notionem ex conclusione humanum sibi iudicium format & concipit Quia nec ipsum hominis iudicium, pro prie ad Mentem sic spectat, ut huius sit immediata proles. Non tamen propterea adhuc propria Mentis operatio uel fructus est. Etenim quae iam a primo lapsu, animae sensitiuae cuncta uitae munia abdicauit, iusto quoque 316 Mentis attamen quia brutali, specificaque suppositionalitate caret: idcirco indistincta tantum luminis uita gaudet, & operationes mentis concipit in se uitales, easque appropriat suis potestatum exercitiis: non sunt tamen uerae, atque propriae functiones mentis. merito iudicium sagacitatis suae, ita animae sensitiuae phantasiae complacuit, ut facultates, quae in hospitio cerebri exercentur, hominumque differentiam in acumine, celeritate, & hebetudine iudicii constituunt, non iniusto titulo credantur delegatae, animae sensitiuae, & huic uelut propriae, quia inquilinae. Quippe uti mens nunc a lapsu, obuoluitur lumine animae caducae, ac proin uelut plane ab omni corporis regimine cessat, diradiatque suae uitale lumen, in sui uicariam Sensitiuam. Quamobrem quaecunque in nobis distinguunt Terrae climata, uariant, patrantque ingeniorum inde diuersitates: At non proinde eius actiones sunt ipsius mentis, quae idcirco tantum functiones abstractas, sibique in hoc consimiles edit. non est sane uerisimile, eadem ex homogenea mentis immortalis simplicitate promanare. ( 7 ) De uenatione scientiarum, aliqua sum contemplatus circa mentis operationes, ac potissimum quae concernerent Intellectus dignitates. ( 5 ) Ac ego inprimis dudum in his haesitaui, donec Amentias, deliria, ac fatuitates, uidissem introduci per simplicia, tam externa, quam domesticis laribus prognata. At non sat sunt ista, pro mentis aliquali cognitione. Quocirca ut eius aliqualem cognitionem per abstractas sui operationes hauriamus. Utpote, quae scirem non habere accessum, ad mentem quam ne quidem attingunt, multoque minus penetrare ualent, atque omnium minime eandem superare tentant. repetam quae iam supra de diuina in nobis imagine scripsi. Certe in hoc itinere multae occurrerunt salebrae, & nulla distinctionum subsidia. Nimirum intellectum, uoluntatem & amorem, desiderium inquam uel optatum, esse potestates, menti tam intimas, ut eiusdem designent substantiam. Quae scilicet anteriorum ignauia, nos arcet a cognitione mentis, imo & suspendit a uera notitia operationum eius. Amor inquam ille procedens substantialiter ex aliis duabus. Citra quas nimirum impossibile est iudicare de uocatione, destinatione & directione mentis, in unoquoque nostrum. Atque hinc omnem proxime, totamque mentis functionem sentio inchoari in nobis. Adeoque ista negligentia, nos brutis hactenus pares fecit, seruatque in nobis spissas belluinas tenebras, si eas omnipotens bonitas per fidem non illuminasset. Caeterum demonstraui quoque alibi, aliam nunc & corruptam esse uitam nostram, postquam per carnem peccati suscitata est anima sensitiua, terrena, mortalis, caduca, animalis & diabolica: cui mens immortalis alligata fuit a peccato. ( 6 ) Quare nec mentis operationes propriae, distinctius ante oculos proponere potui, quam per orationem silentii, utpote quae propriissime genialis mentis operatio, plane abstracta est & creditur. ( 8 ) Recordandum tamen, iuxta doctrinam de ortu formarum traditam, quod sensitiua in brutis non sit substantia formalis: sed forma substantialis, uitalis, quaeque in nihilum abit, non secus ac lumen candelae. In cuius nempe splendore, elucescit diuersitas operationis mentalis, ab animae sensitiuae iudicio, discursu & phantasiae decretis. Nosque, filios tenebrarum, iudiciosiores, atque sagaciores facit, instar Serpentis, ac filiis lucis hac in parte longe praeponit. Esse nimirum lumen uitale a Patre luminum creatum, & creaturam neutram, inter substantiam & accidens. Uiuit enim anima sensitiua in nobis, uitaeque edit suae non segnia testimonia: Quae nimirum in brutis subsistit in se, absolute, & determinata in speciem brutalem. In homine uero, quia posterius, aduenit iam corrupta natura, non est determinatae speciei brutalis: tantum plus de uita mentis, quam de propria Sensitiuae uitalitate, participant. ( 10 ) Sensitiua nimirum omnis cogitatio, de necessitate, sensuum ministerio adducta est, neque eam excedit, ut ut se splendide ab iis abstrahat. sed lumen uitale duntaxat, & non uita ipsa, prout in brutis: Quicquid namque sensibus percipi potest, id nondum solius mentis fundum attingit. quia uita, ipsi a mente, quam obuoluit, radialiter inspiratur, ac uelut mutuatur. Non secus atque Luna a Sole suam lucem suscipit. Haec itaque cogitandi uarietas in Sensitiua, iudiciorum nostrorum tantam parit latitudinem, & uarietates. Et quanquam haec hominis sensitiua, sagacitate animas brutorum longe superet: nihil tamen agit absque mente. Denique prout in luna, Solis lumen, suum amittit calorem manifesto, ac peregrinum sibi frigus induit: A qua enim uitam desumit; Sic & in uitali Sensitiua, radius mentis, licet nuditer sit intellectualis, transmigrat in dominium Sensitiuae: non potest non & inde uim cogitandi mutuare, cui tam intime est alligata, quod mens sensitiuam prorsus penetret. adeoque & inuenit ibidem legem terrenam, legi mentis oppositam. Cogitat quidem sensitiua humana, ui propria: sed illustratur a mente. ( 11 ) Quare sedulo procurandum, ut quantum est possibile, abstrahamus nos ab omni eo, quod sensibus concipi potest. Ac propterea tota cogitatio nostrae Sensitiuae, est totius hominis. Sic namque ad montem Domini itur, quorsum nostri itineris scopus est. Perinde enim accidit, prout in Luna & Sole. Illa quidem habet proprium sibi lumen: Neque enim hoc dixisse sic obiter, sat docet nudas operationes mentis, nec uia cernitur, qua mentis aliquam cognitionem acquiramus. at Solis reflexo lumine, splendet ( prout alibi de meteoris ) magis, suumque in Luna, lumen uelut perit. Sensitiua igitur in nobis, diuersimode cogitat, ac gradus amplitudinis sentiuntur cogitando. ( 12 ) Nam sunt adhuc eiusmodi cogitationes, totius hominis, quamdiu est aliqua egoitas, uel mens aliquid apprehendit extra se, cum dualitate, & nondum rem, ut seipsam transfiguratam intuetur. ( 9 ) Nam inprimis in mania, amentia, fatuitate, delirio, furore, ebrietate, & somniis, sunt quidem diuersae cogitationes totius hominis: Proprietates scilicet hominis, uel rerum aliarum, sic adspicit totum ipsum: non autem est nudum intellectuale mentis lumen, quod tum operatur: attamen cum tam exiguo mentis lumine, ut haec, non nisi nitorem adferat, quem saltem recusare nequit, propter arctam uinculi sui necessitudinem. sed est combinatio amborum luminum uitalium, se mutuo penetrantium. In quo actu, eheu, ut facile, ita & plerumque mala assuetudine, lubenter paret mens immortalis, caducae, Sensitiyae suae pedissequae. Igitur ipsa Sensitiua, quia mortalis, ab iniuriis rerum caducarum impetita, illarum succumbit importunitatibus, propemodum sola cogitat, pusillo mentis lumine, ut uitae adminiculo adiuta. Quapropter cogitata illa, sunt peccati expertia. Eo quod mens in iis non cogitet: Usque adeo, ut ad optatam puritatem mentis, in abstracto pure ac nuditer cogitantis, deueniamus, assumenda primum est doctrina S. Dionys. sed a Sensitiuae contracto contagio obnubilatur. Porro quantum cogitationes, ab insonti illo contagio, recedunt magis ad discursus abstractos: ad Timoth. ( 13 ) " Etenim ut diuina intelligantur, " ( diuina enim sunt, quaecunque imago Dei nuda intuetur ) " & adhuc tenui modo, & ad inspiciendum diuina arcana, reficiendi sunt sensus, & quae sunt sensuum, & quicquid sensibus percipi potest. Rationem insuper, actiones Rationis, & quicquid Ratione cognosci ac percipi potest: siue id creatum sit, siue increatum; utque ex teipso, & ex omni cognitione, omnium earum rerum exeas, & uenias in unam unitatem eius, qui est super omnem naluram & scientiam. " Haec ille. Etenim mens, est proxima Imago Diuinitatis: Hoc est nimirum, quod gloriosissima Bonitas optat. ( 16 ) Ut autem fructus, siue exercitia, prodant quidditatem Mentis, id potentius nec aliunde haberi putaui, quam ab exercitiis spiritualibus, quibus ipsa mens sese extricat a connexis conceptibus rerum creatarum, cognitarumque sensuum ministerio. Idcirco sicut oculus nil absolutius aspicit, quam ipsum Solem ( cuius tamen luminis claritatem non tolerat ) caetera uero cuncta, propter illum: Liquet enim, quid sit ipsa mens, dum se abstraxit a conceptibus, qui illam maculare solent, possentue, uel saltem impedire, ne ad nuditatem puritatemque sui perueniat, in qua unitatem praefatam adorare queat. ( 17 ) Dominus Iesus itaque uia est, ueritas & uita. ita mens, nil proprie, principaliter atque intime cogitat, contemplaturque, praeter illam unitatem, & reliqua cuncta propter eandem. Uia inquam ad se ueritatem, & ad uitam Patris luminum. Uia ergo dirigitur ad consecutionem abstractae ueritatis. ( 14 ) Unde manifestum euadit, quod quamdiu quippiam cogitatur, quod sensibus uel Ratione percipi potest, nondum sit pura nudaque abstractae mentis cogitatio. Cuius optatus est, ut abstrusa ueritas, quam in mente sui imagine depinxit, a nobis cognoscatur, & adoretur in spiritu. Ubi ipse est praesens Regnum Dei, cum omnibus suis chatismatibus: Modus autem eo perueniendi, supra quidem descriptus legitur, at adhuc est procul remotus, & propemodum inuius, propter omnimodam abstractionem & proscriptionem omnium rerum creatarum, imo & increati omnem considerationem, Id est, abnegationem per sequestrationem progredientem, usque ad omnem mentis actiuitatem, quae nempe proin excludit mentis omnem cogitationem & contemplationem, exspectatque superne influum lumen gratuitum, nihil agendo: sed tantum tolerando post exhaustam omnem egoitatem. Atque ideo non potest modus, mediumque adorandi in spiritu, propinquius sciri, uel addisci, quam a uia & ueritate ipsa, adeoque ab oratione quam nobis dictauit, in qua sunt primum tres amorosi optatus, siue amoris desiderla, ac totidem petitiones. ( 18 ) Optatus enim isti, sunt absque omni egoitate, & nudi respectus in ipsum Deum, & purissimi idcirco eorum omnium, quae optari ex amore & cogitari queunt. Ac primus illorum est, de quo ueritas dicit: " Quaerite primum Regnum Dei & Iustitiam eius, & reliqua adiicientur uobis. " Non est autem Dei Iustitia, ut nobis fiat lustitia ( nam non iustificabitur in conspectu Dei omnis uiuens ). At cum sic liberari penitus, non omnino consistat in nostra potestate, adeoque potius gratiam raptus monefaciat, quam ueras mentis, nudasque, atque puras operationes, quas hoc capite speculari intendo, pro complemento Tractatus de Anima: Sed ut nomen eius sanctificetur, quod nedum est ipsi debitum, adeoque iustum: sed optatus ille amorosus nos iustificat. Praesupponit enim primum fidem ipsam Christianam, dein & infinitam eius bonitatem, qua dignatur esse Pater noster. ( 15 ) Idcirco iuxta meam iudicii pauperiem, non propinquius, agendo scanditur ad supereminentem solius mentis & abstractam lucis intellectualis denudationem, quam per Orationem silentii in spiritu, in quo deliciae Dei sunt adorari. Eo quod istam mentem, ut sui denudatam imaginem, sic in speculo suae diuinitatis reflexam, illustret tum emanati ue. Ac quidem in uerbo ( " noster " ) egoitas pro Dei bonitate & obligatione nostrorum omnium ponitur, quae alioqui nusquam in tribus cernitur optatibus. Ideoque optatus amorosus sanctificationis, tantum excellit sanctificetur nomen tuum per me, quantum miser peccator distat a filio Deiparae uirginis. Ac tertio, exhibet immensam eius maiestatem, commensurandam ex habitaculo Coelorum, quod est opus manuum suarum. ( 20 ) Laudes enim, & orationes, tam in lege Mosaica, quam hodie, per hymnos, psalmos, & orationes fiebant. Adeoque istis talibus praemissis, accenditur in nobis optatus amorosus. Qui non desiderat, ut sanctificetur eius nomen solummodo per filium eius unigenitum, & nostri mediatorem, ubi Abyssus Abyssum inuocat: At nunquam ante edoctam ueritatem assecutus est homo, uigorem, altitudinem & profunditatem optatus amorosi, sanctificandi incomprehensibilem diuinitatem in nobis, in quo plus est excellentiae, quam omnes simul creaturae queunt comprehendere. nec etiam duntaxat, ut coelites, & tota militans Ecclesia, ineffabile suum nomen adoret: Non enim sanctificatio ista optatur, quia Deus est optimus, maximus, liberalis, etc. nec etiam ideo sensus est, ut sanctificetur nomen eius in terra, sicut in Coelis; sed ut sanctificetur in nobis, & per nos: renunciata tamen in hoc omni egoitate & nihilitate. nam ista includunt laudantis egoitatem, incompatibilem cum nomine diuino. Utque sit nuda & purissima reflexio honoris, & deliciarum Dei, in eo, quod est esse nobis. cum, & adorari in spiritu amoris. Ideoque & alter succedens optatus, non petit sibi Regnum Coelorum; ( 21 ) Desiderium itaque, optatusque animae amorosae feruenter desiderantis, nude & simpliciter sanctificationum nominis diuini, non fit quidem per creaturam infra Deum, sed per liquationem mentis, desiderantis in amore Dei: sed Regnum Dei, quod in nobis est, ut adueniat propinquius. Non quidem nude atque simpliciter propter nos: sed quia suae est bonitatis, esse cum filiis hominum in deliciis. minimum enim quod in se continet, est cum resignatione sui totius, se offerre Deo, itemque uelle agere & pati quidlibet, cum cordis, animae & uirium totali oblatione amorosa, in obsequium uoluntatis diuinae. Quamobrem etiam optatur, ut sua uoluntas siat in nobis, super nos, & per nos, cum plenaria resignatione nostri uelle. In qua oblatione amorosa, incompatibiliter excluduntur omnes cogitationes, praeter nudum amoris optatum. Eo quod transcendat omnem reflexionem. Tres ergo optatus procedunt ex anima, citra haeccitatem, aut reflexionem in nos, quia excedunt omnem creaturae personalitatem, ut Deus propter se adoretur. ( 19 ) Ideoque excellunt omnem uim orationis, petitionis, laudationis, gratiarum actionis, imo & ipsius glorificationis. Etenim quia nudus est, uestem omnem spernit, quam Ratio ipsi posset subministrare. ( 22 ) Amor enim iste, tam nudus & excellens, oritur in sede mentis, sentiturque ibidem ubi omnis primus conceptus fit, absque imagine & phantasia. Nam agere gratias, beneficium notat, & complicat recipientem. Quamdiu uero uerbis exprimi potest, nondum est mentis abstracta cogitatio nuda, quae scilicet a B. Dionysio describitur, supra omne id quod Ratione, sensu, ac uerbis concipi potest. Sentitur quidem, at citra discursum, & imaginationem. Glorificatio autem, laudatio, uel ipsamet sanctificatio, quatenus egoitatem meam ante Dei conspectum defert ( quanquam interim sit debita & obligatoria ) procul recedit a purissimi & amorosi optatus excellentia, quo desideratur sanctificatio nominis diuini in nobis, in qua Abyssus Abyssum inuocat. Nam quis sum ego, qui praesumam respectu infiniti, sanctificare illud? ( 23 ) Quia nudo ueritatis amorosae conceptu, ipsa ueritas inexprimibili tum mentis attactu feritur, fruitur & appropinquat, imo mox penetrat. qui nempe non nisi uermis sum, peccator miserrimus? Alioqui quoties formantur Ideae, aut conceptus uerbis exprimibiles, retinent maternam Sensitiuae caducitatem, inconstantiae fragilitatem, incertitudinem, ac perturbationes, passionibus subiectas. Atqui hi statim, primo errant limine. Nam conuocant suas deuotas, in exercitia contemplatiua, gregatim facienda: quae ipsa Ueritas alioqui clauso post se cubiculi ostio, fieri commendat. Dein sibi honorem, reuerentiam, atque opes sub obedientia, & uoto multiplici, deberi postulant. ( 24 ) In ui igitur Intellectus, natiuoque scilicet Mentis uigore, & amantis animae cupiditate, generatur in nobis, tanquam in foetu appetentis grauidae, ens quoddam Deiforme, siue ipurificatur ipsa Mens, adeoque Mentem, ipsamque Dei imaginem rectificat. Adeoque inimicus homo sua spargit semina pro zizaniis. Id enim non fit per uisum, sensualemque appetitum, qualiter in praegnante, nec concipitur corporeis latebris, ut neque in alieno foetu notatur: ut quae erant etiam semina bona, supprimat. sed omnem facultatem Mentis, animae, Cordis & uirium, requirit: ( 27 ) Atque idcirco Uates Hildegardis praedixit, quod tandem secreta luxuria illis commiscebuntur, & cadent uelut Simon Magus, per orationem Apostolorum, siue Episcoporum & fidelium. ideoque Ideale istud ens, amoroso optatu partum, manet in ipsa Mente, quam sic disponit, ut sese transmutet in imaginem Deiformem, per gratiam diuinitus affluentem. ( 25 ) Sed quis sumego, qui haec scribo? Caeterum, dum quis semel saltem in optatus illius uigorem deductus fuit, ipse propriis punctus calcaribus festinabit eo redire, ac quasi iam factus uiarum gnarus, facilior ipsi erit aditus postmodum. Profecto uereor ne sim campana, fideles ad Templum conuocans, quae ipsamet manet in celsitudine turris, foris. Interim quia non quilibet eo pertingit, fecit Deus uarias utimansiones in suo palatio: Sed tantum spero, si in praefatis profecero optatibus, quod meipsum sim inuenturus, quo magis meipsum humiliando neglexero. ita quoque diuersa adhoc media ordinauit, per Charitatem; quae lubens omitto, eo quod non sint nostrae facultatis Medice obiecta propria. ( 26 ) Porro surrexere nuper directores conscientiae, in se transsumentes omnem Mentis libertatem, praesertim in sexum deuotum dispensandam, hunc sexum ad se intra uocarunt, dicentes quod Christus unctus nedum: sed & Iesus Saluator cum illis esset. Sufficit itaque mihi, proposuisse Mentis in agendo amplitudinem, & uagam formandarum Idearum potentiam, tam ad considerationem morborum, & uitae sanae: quam ad uirtutum exercitia. Scabies Et Ulcera Scholarum. 1. Cur Author de scabie & lepra hoc loco. 2. Cruor non uitiatur in cauitate ulceris. 20. Inanis Scholarum labor. 21. Repetit dilucidius suae poenitentiae exordia. 3. Ulcerum radix. 22. Ulceris cauum non est ipsum ulcus. 23. Error in causis, indicatione, & remedio. 4. Puris considerationes. 24. Quaestio Medentibus & Scholis proposita. 5. Puris & saniei differentiae. 25. Inscitiae Galenicae. 26. Credulitates in Authore. 6. Serae considerationes. 7. Dogmatis Galeni aliquot absurdi. 27. Causa occasionalis in Corruptore. 28. Ex mea historia xiiii Conclusiones. S. Theoremata Scholarum esse scabiosa. 9. Quam ridiculus Catarrhus in ulcera antiqua, quamque stulte Cauteria eo applicata. 29. Scabies stetit in me, ante intemperiem hepatis. 10. Fermentorum ignorantia quid pariat. 30. Pustulae in Scabie, sunt signa, & fructus Scabiei; non autem Si abies. 11. Quomodo totulcerum diuersitates in unico cruore. 31. Notantur radices graminis in apozemate. 12. Corrosiua si sanent ulcera, magis tamen sedata illorum corrosione. 32. Causae occasionales ulcerum. 13. Scholarum somnia. 14. Nugae Paracelsicae, de microcosmico unlnerum ortu. 33. Galenus notatur ulcerosus. 15. Inconsideratio Scholarum & Galeni. 16. Absurda aliquot. 17. Urgetur Paracelsus cum Microcosmi identitate actuali ac uera. 34. Sanies, & Pus, non sunt excrementa, quanquam sordes. 18. Idiotismus eiusdem de alimonia uulnerum, ab extra. 35. Ulcerum medela arcana. 26. Corruptor in ulcere, est ulcus. 19. Idque sonat Prouerbium in Incorrigibiles relatum: ( 3 ) Quod scilicet, unica auicula totum gregem sua Scabie infectet. Uulnerum sanatio. ( 1 ) Hactenus ostendi causas morborum, a Galeno & sequacibus traditas, erroneas atque fallaces esse: Etenim eiusmodi uitia, uirulento fomite transplantata, absque distinctione tamen, censentur a Scholis, in reatu Iecinoris, deque eiusdem intempestiuo calore excitata. deceret modo, transire ad doctrinam morborum ueram, licet hucusque ignotam, nisi quaedam me detinerent, atque alio diuerterent, quae praemittenda iure uidentur. Quasi unius ouinae pellis contagium, hepata caeterarum ouium distemperet. Prosecto haec unica consideratio, primum lucis adeptae mihi fuit exordium. Postquam enim de morborum Regina Peste, edito codice tractauerim, & simul de Lithiasi, tanquam monstro, tam in nobis, quam in matulis extra nos genito, sub prelo locutus essem: atque ibidem occasionaliter de Lepra, Apoplexia, Patalysi, Sopore, Spasmo, atque cognatis morbis obiter egissem; Unde nimirum maximae Scholarum apud me Scabies fuit manifestata, meque alio compulerunt, postquam cernerem remedia Scholarum uana esse, futilesque earundem maximas. nil uero penitus de cutaneis defectibus: Equidem accersiui duos medicos nostrae urbis celebriores, gaudens propemodum, quod in me iam rescire possem, an studia respondeant praxi. Medentes autem uisa Scabie, purulenta, illico censuerunt, in me abundare bilem adustam, cum phlegmate salso; operae pretium aestimaui, priusquam de morborum essentia, tam in genere, quam in specie, ex professo hunc meum laborem absoluam, quaedam particularia praemittere, quae fores, ad introitum cognitionis morborum, pandere putaui. Atque inprimis morbos pellis, uelut magis obuios attingam. adeoque sanguificationem in Iecore distemperatam esse. Gaudebam statim, quod quae mihi cecinissent Authores, confirmarentur ab expertissimis Dominis; Utpote qui in mathesi didiceram, cuncta theoremata esse longe uerissima, credebam id pariter medendi regulis, siue axiomatibus commune, atque inseparabile: putans quod essent, id quod esse deberent, & spondebant. At statim pro auita mihi curiositate interrogabam: ( 2 ) Quamobrem libro de febribus, recitaui quidem poenitentiae meae principia, quibus a Methodo atque doctrina Scholarum recedere sum coactus, ut ostendam axiomatum futilitates, quibus Mundus fallitur, tam a potu purgantium, quam aestimatio ne morbos fieri, atque liberari, per eiectionem liquorum, quos Scholae persuadent esse nostri constitutiuos, & errantes in debita sui quantitate & qualitate. Id circo eadem resipiscentiae meae primordia huc referre, atque repetere, non piguit: quaenam ista esset intemperies sccoris, quae uno & eodem actu, bilem flauam iusto iniquius accenderet, simulque plus iusto pituitae progigneret: ( 4 ) cum eiusdem radicis, eiusdemue sanguificationis actus, non. Adolescens cuidam domicellae ualedicturus, chirothecam, atque manum ali quantisper detinui, occulta siccaque Scabic laborantem. posset esse eodem tempore & uiscere, generatio bifurcata, atque adeo dispar, quae scilicet igneam bilem, simulque frigidam aqueam pituitam, abundanter ederet? Ego uero inde, non qui dem siccam, at saniosam scabiem mox contraxi, solo nimirum sobrioque attactu. Ac dein obseruaui pluries, mantilia scabiosorum psoras; & tineosorum pileos, tineas peperisse: Haesitarunt expertissimi domini, & arcatis ciliis stupentes, sese sunt dudum intuiti, ac tandem illorum iunior respondit, eandem igniti secoris intemperiem ideo non dare ueram ut & leprosorum, atque uenereorum contagia, participato fermento, propagata. pitui¬ Ss 2 Laudabant interim prouidentiam meam, qua corpus adeo fluidum praeparassem. pituitam; sed salsam abundantem: salis autem temperiem, esse calidam & sic cam. Cui ego. Mox a biduo inde, quod Scabies nequicquam ferocitatis deposuisset, idem pharmacum assumo, cum insigni stomachi auersione; An ergo urinae sal, iecoris uitio, abundanteque igne fieret: parque successit secessus. Dicebant aetatem 18 annorum floridam, bili generandae pronam. iuscula autem carnium non salsarum, salem minime induerent, etsi calore bullirent? Respondit senior. Cumque cernerent, nil quicquam ob id pruriginis & pustularum minui: post biduum tertio sumendum purgans decreuerunt. Haec in Scholis mihi proponenda, non autem practicis, quibus horas in lucrum familia de stinarat. ( 5 ) Rogauit autem statim, quos mihi Authores consuluissem? quidue faciendum didicissem? Tum enim, sub uesperum, iam uenae mihi exhaustae erant, genae conciderant, uox rauca, totus corporis habitus concidens tabuerat; Dixi ad hepatis, atque cruoris refrigerium, uenam incidendam brachii dexteri subter Cephalicam: descensus quoque e cubiculo, atque gressus, erant difficiles, quia genua me uix sustinebant. dein per apozemata refrigerantia, bilis torridae respectu, progrediendum: Haec sano mihi, a contactu scabiosae manus, contigerant. ita tamen, quod incidentia, & extenuantia temperata essent miscenda, propter salsedinem pituitae. Primis enim uicibus, cum tam amplas sordes, tamque putidas aduerterem, gauisus sum: ( 6 ) Sed sero nimis consideraui, me ante pharmaca bene ualuisse uisceribus: Ostendi ex Rondeletio, Apozema, quod forte 50 ingredientia contineret, in amborum finium ditissimam spem faciens. nunc autem deiecta appetentia, & digestione, multam comparasse maciem: Et dum nescirent, in lectionibus assiduum, atque impigrum omnium notatorem: mansisse Scabiem uero sospitem cum uoce acuta & rauca. uoluerunt, ut ipsus mihi cuncta describerem. Denique ut cernerem quantum bilis quantumque pituitae eiicerem, minxeram in matula: Itaque post cruoris emissionem sat opulentam, in uere Adolescentiae & sanitatis alioqui saturitate factam, sumsi triduo praefatum apozema, cui quarto, quintoque mane, indidi Rhabarbari, atque Agarici, quantum satis: & comperi, per assumtum solutiuum, ternis uicibus duas pene situlas, putidae atque cadauerosae bilis eiecisse, ramentis muccosis conspersae eiectas: quae Medentes asserebant esse illam pituitam salsam. ut uidelicet natura inciperet obedire uocanti pharmaco, ipsique peccantes ambo humores redderentur sequaces. Atque interim dum toto corpore fere, potissimum in cruribus, purulentas, amplasque pustulas alerem: Laudarunt uniuersa, ac potissimum, quod discendi & parendi auidus essem. Interrogabam, an pus non designaret. cruorem in reatu esse, non minus quam bilem, & pituitam. Dixere, cum iam mihi uires flaccescerent, silere se de iterata uenae sectione, alioquin opportuna, in puris perstite abundantia. Uespero autem quintae diei proferebam Catapotia de fumaria, eo quod Cordus ( qui Codrus mihi fuit postmodum ) utrique humori peccanti conducere scribat ( nondum enim tum noueram ficto nomine pillulas aegris imponere: Ego autem considerabam poenitens, quod antea recte ualerem, excepto contagio pellis, aliunde hausto, quodque ex nihilo, non fieret aliquid: quasi propter fumariam & non uirulentorum soluentium feritatem, sedes mouere ) Sexto ergo die, habui quindecim ad minimum secessus. nec aliquid corporeum, locaretur nisi in loco: tarde ergo inquisiui, unde tanta mihi bilis copia profluxisset? & ubinam latuisset? ( 8 ) Quae cuncta cum inuenirem pugnantia, cum ueritate naturae, & cum congruentia philosophica, manifeste sciui, Theoremata Scholarum esse scabiosa, atque falsa. Uenae namque simul omnes, uix decimam sordium partem continere potuissent, etiamsi nil boni cruoris continerent. Adeoque non potui amplius dubitare, an bilis, uel pituita, causa Scabiei essent. Sciebam insuper, tantum pondus nec in capite, nec in thorace, neque in abdomine, hospitari potuisse, quanquam uisceribus cunctis uacuam fuissent. ( 7 ) Igitur seria cum poenitentia, meoque damno, ex Mathesi collegi, 1. Idque paulatim cum Dei gratia, certo certius sic intellexi, quod aequa pariter, per intellectualem certitudinem, ac uelut opticam scientiam, sciuerim, nullam esse in natura bilem, nec tres humores cum cruore unitos. Quod nomen purgationis, esset impostorium. 2. Quod selectio particularis, educendi talem, aut alium humorem, pariter esset falsa. 3. Quia humorum ortus, & exsistentia, etiam falsa esset. 4. Quod autem pituitae ac bilis utriusque larua ostenditur a Scholis, demonstraui peculiari libro, esse sordes morbosas praeter naturam, atque producta uitiosa functionum. Quod causa Scabiei esset mentita, pro bile adusta, atque pituita salsa. 5. Quod iecur esset insons, in contagionibus pellis. 6. ( 9 ) Saltem in me, solo attactu contracta & nata Scabies, in plena ualetudinis fruitione, antequam uel hepar unquam incalescere potuisset: Quod Scabies mea adhuc perseuerabat a purgationibus, licet non aequo furore. 7. nam Scabies mea, concepta fuit quadrantis horae spatio. ( 10 ) At pustulae scabiosae successu aliquot dierum mora post erupta: Quod eius furor non esset remissus, eo quod aliquis humorum aut plures putati, essent educti, & hactenus eorundem abundantia pec casset: non tam Scabies ipsa fuere, quam fructus eiusdem. Siquidem mox recuperato cruore perstabat eadem Scabies. Adeoque defectu plethorae Scabies parum minuta fuerat. Si ergo Scabies e Iecoris intemperie oritur, saltem in me, ipsa Scabies, prior fuit sua causa. ( 11 ) Ouis gramine tantum pascens, scabiem sponte acquirit. Tandem post tres menses fortassis, sulfuris facili unctione, a Scabie conualui. 8. Si id ex intemperie calida hepatis: profecto inique gramen praescribitis, pro hepatis refrigerio. Quod Scabies sit affectus solius pellis. 9. Denique Scabies in me, oue, & cane; Quod Scholae, tambilem quam pituitam, male affectos humores, tam in uenis quam extra, tam noxios quam innocuos, nominarent. 10. solis curantis unguentis, siue ope externa, nec attenditur calor hepatis. Imo pharmaca e sulfure, baccis lauri, & helleboro albo, nequaquam ualent ad feruorem hepatis. Quod purgantia quaeuis, cruorem & carnem promiscue liquarent, resoluerent & putrefacerent, etiam dum in stomacho, & intestinis morabantur. 11. Denique Scabies, attactu lintei, repente acquisita, eiusdem est indolis cum spontanea: Quod falsum sit, cruorem redire in humores, unde genitus esset. 12. at saltem illa non oritur ex calore hepatis: ergo neque haec: Quod in hoc contingeret regressus impossibilis, a priuatione ad habitum. 13. si rei eiiusdem sint causae eaedem in specie, obiecto, & subiecto. Etenim eo ipso quo Scabies attactus manus, uel lintei scabie infecti concipitur in pelle tangentis: iam adest Scabies; Quod impostorium sit, humores illos tres remanere in cruore, carne & solidis, ut per purgantia redintegrarentur in id, quod fuerunt ante carnis structuram, etc. cuius semen siue fermentum, est in pelle praefata, uel linteo: embryo eius dein¬ Ss 3 dein, conceptus est in pelle tangentis. Denique si purgantia e cruore separent si gillatim tres humores ad Medentis lubitum, deberet meminisse, id contingere per cruoris corruptionem, dum nempe in sui constitutiua antecedentia dehiscit ( aut falsum est, quicquid de purgantibus & humoribus commentum est ) quapropter in ulcere, non duo saltem, at quatuor prorsus emergere deberent. Cuius productum tandem uisibile erumpit. ( 12 ) Pariter quoque ulcera fiunt, uel a uulnere male curato, uel a contusione, ut Cancer in muliere; uel ab apostemate erumpente: Imo apud Galenum erit ulcus absque pure ( puta Cancrum, Cacoethes, uel exedens sola sanie fluidum ) curatu facilius, quam alioqui purulentum. uel tandem a ueneno intus genito, quod sui malignitatem plantat in externa parte, ibique fermenti sui uirulenti proprietates figit. Unde quoque, quicquid cruoris alendae parti in horas distribuitur, id totum in uirus uertitur, iuxta fermenti sui prosapiam. Quippe quod solis exsiccantibus ( puta creta, aut combustis ossibus ) opus habebit. ( 16 ) Quam enim est stupidum atque insanum, docuisse, ulcus curandum, per excrementorum fructuum, siue productorum abstersionem, & sequestrationem? Non autem per praecisionem radicis, quam nusquam ac nunquam praeter calorem intemperatum, nouerunt? Quandoquidem omne excrementum necessariam dicit relationem ad digestionem & partem, quarum respectu est excrementum: Non autem humores, iterato a morte resurgunt corrupti, qui ab hepate eo mittantur. ( 13 ) Scholae itaque per Galenum creduliter abductae, suis consignarunt somniatis humoribus, e cruore & carne resurgentibus, propter importunam uisceris cuiusdam intemperiem elementali pugnae debitam. ita ut uerum excrementum sit superuacanea moles, relicta a digestione & a parte, cui est inutilis, ideoque sequestrata: ( 17 ) Quia excrementi nomen expulsionem continet, impuri a puro. ( 14 ) Galenus enim in Therapeuticis uult, ulcus naturaliter constare debere duplici excremento ( hanc enim doctrinam posuisse & non probasse, sibi sat uisum fuit liquidiore nempe uno Ichore, siue sanie, & crassiore altero. Id est, pure. Ideoque sanies & pus, non sunt ulceris aut partis excrementa, ut neque digestionis naturalis: sed sunt producta seminum, siue radicum ulceris. Ideoque plerumque & in plerisque frustra laborat, qui emungit ulcus, iuxta praescriptum Galeni, praesertim in malignioribus. Hinc demum concludit, omne ulcus indicare, exigere & sanari debere, duplici pharmaco ( cuius nimirum peccato, pleraque a Scholis insperata, ad anus relegantur, in Galeni despectum ) uno nimirum quod exsiccaret, atque in se saniem combiberet: temque necessum est, quod quae non nutriuntur, etiam excrementis careant. altero denique, quod esset puris abstersi uum. Quam serio enim hic uir suas texuit fabulas? ( 15 ) & quam illibatae seruantur haenaeniae adhuc hodie? Nam natura nusquam laborat, ut nutriat ulcus. ( 18 ) Dum in ulcere habitat proprius corruptor, qui cruorem alimentarium uitiat, antequam digeri sit aptus. Iam enim quadruplicis humoris, & quadruplicis excrementi inde resultantis a corruptione illorum nimirum non amplius recordantur. Fex quoque proprie loquendo, non est uini recrementum, sed residentia mera: eo quod uini nulla sit nutritio, nullaque digestio. Uult quidem Galenus, pus esse cruorem putridum, nec meminit sui, dum sanguinem, in corruptione, totum in bilem uerti docet. Ulcus igitur, ut tale, non nutritur, nec natura intendit nutrire illud. Sanies ergo & pus, non sunt excrementa ulceris, sed producta Corruptoris: suntque cruoris in noxiam materiam deprauati indicia, signa, producta, effectus, siue fructus. sed est effectus defectum, priuationem, desertionem, factamque destructionem accusans. ( 22 ) Sic nec ulcus est deuastata carnis cauitas: ( 19 ) Etenim singulis partibus alendis, quotidie destinatus cruor mittitur, distribuitur Iustitia distributiua. sed haec est signum, ab ulcere relictum. Nec secus ulcerosae parti, quam si adhuc recte ualeret. In oris ulceris enim circumquaque habitat hostilis corruptor & hospes fermentum uirulentum, ad quod cernimus oras, atque fundum, diuersimode alterata. Quo cum deuentum est, nec possit ibidem in ueram aliti substantiam commutari, subit aleam, quam ulcerosum fermentum imperat: degeneratque ideo, & transmutatur cruor in radice partis, qua corruptor locatur, residetque: ( 23 ) Attendant ergo Scholae, quid doceant, dum ulceris sanationem in ablatione posteri producti tradunt. non autem in ipsa ulceris cauitate, siue alueo. Pus imo non fert indolem excrementi, nec ut excrementum naturae ab ulcere prodit: sed est fructus ulceris, exotici scilicet Corruptoris cum malignitate deprauatus fermentaliter. Alioqui namque, necesse esset, merum atque innocuum cruorem, decidere semper in ipsam ulceris cauitatem, atque ibidem corrumpendo degenerare. Idcirco degenerat, exedit, rodit, atque depascitur. Quod oculus & quotidiana experientia falsum asserunt. ( 20 ) Ergo si Scholae ulcus abstergant, siue linteo, siue demum pharmaco; quanquam idem faciant ambo: non tamen nisi productum ultimum auferunt, nequaquam uero causam radicalem, uel originem attingunt. Enimuero maiora ulcera pure carent, saniem duntaxat plorant continuam & subinde decuplo plus, quam iusta alioqui cruoris distributio requirit, atque in aquas acres, atque depascentes, transmutatum ichor diffluit. Quod si quandoque grumus cruentus, uel mucilago, alias cruenta in ulcus decidant: Quae Galenici nunquam suis siccantibus, etiamsi insuper sua superaddant cuncta abstergentia, & utcunque Catageni & Catatopus stentorie glorientur de suis experimentis. ( 24 ) Pus enim non nisi in carne clausa, & aperta procreatur, iisque nondum prorsus male affectis: Id fit, quia in circumstantibus ( quibus nempe est ipsa ulcerum radix ) tanta est torturae procella, quod uenula aliqua propinquior exesa, proprium cruorem nequeat comprimere. Adeoque cruor, qui sorte sic in ulceris cauitatem decidit, non cernitur in pus mutari. ubi interim cartilagines, ossa, membranae, uenae, nerui, uisceraque non nisi ichore madent atque liquantur, si ulcus tolerent. Unde manifestum euadit, cruorem non in ulceris cauitate, sed in eius marginibus degenerare: Itaque horum, quam carnis esset longe mitior, mansuetiorque corruptela & ulceris tempestas, quam quae alias in carne tumultuantur. quapropter etiam uanitas Galenicae doctrinae spectatur, quae sanationem ulceris, in ablatione producti collocat. Eo quod remedii diuersitas finem, in quem destinatur, distinguat: ( 21 ) Radix ergo cuiusque ulceris, est in fundo & labris, siue margine: Id est: partibus cauitati finitimis nabitat. Ideoque siccans medicamen mitiorem affectum denunciat, quam quod & insuper deberet esse adstrictiuum. Quibus nempe sua est coquina, qua cruor alteratur in corrosiuam saniem, pus, & c. Sanies uero ipsa, est productum, siue effectus positiuus ulcerum. ( 25 ) Ergo Galenus & sequaces sui, quia ignorarunt hactenus ulcerum causas, fomitem, uterum, subiectum, efficiens, modum fiendi, semen atque fermentum: Ipsa autem cauitas eius, quae uulgo medentum ulcus aestimatur, est productum priuatiuum, atque deficiens. non nisi ridiculas curationes, remedia, axiomata atque doctrinam tradidere. Sicut enim pagus crematus, aut destructus, non est bellum: Quocirca nec mirum, cacoethica, phagederiacaque ulcera, non sanari solita, remediis Scholarum: & an Cauteria ad lubitum inflecta, eundem solitum Catarrhum loco remediorum nedum exsiccantium, & abstergentium, uerumetiam uice reuulsionum satisdare queant, propter connexionis continuitatem in radice eorundem, proportionem, applicationem, consonantiam, imo & dependentem symphoniam. quaeque ob id potissimum sese ab operibus Chirurgiae, magno Galeni, suorumque coaetaneorum Grecorum, atque sequacium Arabum dedecore, exemerunt; prout de Tumulo Pestis ex professo tetigi. Equidem quotquot fermentorum actiuitatem atque uarietatem ignorant, necesse est omnia creduliter caecutiendo tentent & explorent. ( 29 ) Sunt nimicerum diuersae corruptiones, corruptorumque distantiae. ( 26 ) Mitiora etenim ulcera, quibusque sua est ademta malignitas, dumque ad incarnationem & restaurationem relictae cauitatis festinant, solo stillant pure, adeoque difficiliores censerentur, iuxta Galeni regulas, quam dum. ichore fluerent. Quorsum unius panis testimonium plurimum conferet: Ulcera autem iam mitigata, irritantur abstergentibus: ( 30 ) quippe qui etiam disputationis huius index esse potest. tantum abest, quod iisdem sanentur. Qui nimirum in homine, cane, fele, equo, uacca, galina, ansera, anate, oue, etc. Sane, si exsiccantia & abstergentia cunctis satisfacerent ulceribus, facilis foret quorumcunque sanatio. totidem determinationes suscepit, quot fermenta sanguinum, stercorumque specifice ( imo & generice ) emanant differentiae. Cur enim tam anxie Galenica Schola turbatur, circa electionem pharmacorum, ubi sicca lintea utrique satisfaciunt indicationi abundanter? Nimirum unicum linteum exsiccat, & abstergit una pariter? Sic & unicus specie cruor, plura specie ulcera, atque transmutatas sui corruptiones sustinet, pro fermentorum peregrinorum alteritate. Atque quantumuis unicus ad generationem satis sit Archeus: uaria tamen media, uitae, atque modi sunt corruptionum: Pudeat ergo, atque serio illas pudeat, e Cathedris, e prelis, & ore illarum eiusmodi nugas, Adolescentiae & Chirurgis, pro axiomate medendi suffunde re: quot nempe corrumpentium sunt familiae. Est ergo plena atque exacta ulcerum sanatio, fermenti sui ablatio: non autem hepatis refrigeratio; hosque proinde sic instructos, in necem mortalium, sibique fidentium torturam, paratos dimittere, specioso medentis & doctoris titulo. non bilis somniatae, uel saniei abstersio. Non itaque pus & saniem abstersisse, atque exsiccasse sar est sed hostilis fabricator, partique insidents corruptor, delendus: quippe qui nil exsiccando, abstergendoque remittit, mitescitue. Denique nec curantur ulcera, per applicationem abstersiuorum, adeo ut pro illorum malignitate, gradus corrodentium abstersiuorum, sui augmentum optet. ( 31 ) Non enim realgar fixum, per salempetrae, atque in adstringens sulfur dulcoratum, siue mitigatum, sexaginta forte ulcerum diuersitates extinguit: ( 27 ) Seminalis uidelicet deleterii qualitas, uenenosaque impressio Archeopartis exotica, bonum cruorem sibi dispensatum peruertens: sui dumtaxat ablationem naturaliter indicat. Est ergo uirus, fermentum quoddam atque contagium, fundo insitum, cruoris atque carius corruptiuum. quia rodit, exeditque, ( etenim sic non sui dulcorationem cum repetito spiritu uini exposceret ) sed quia uenenum mite iam habet, quod ipsum ulceris fabrum, cruorisque corruptorem, est enecando. ( 28 ) Uideant ergo Scholae, an eidem Catarrhus uaporetenus e stomacho in capitis planum sublatus initium atque fomentum dare queat: Quo uidelicet semel in totum demortuo, non cessat deinceps caro sponte, e fundo succrescere: Itaque cauitas ulceris, carnis succretionem, pellisque cicatricationem indicat, ut ablata scilicet fiat restitutio. Quaeque ideo posterioris relationem habent, respectu necis Corruptoris. Ita Paracelsus, cuncta in subterraneam sobolem redigens, supellectile pretiosa superbiens dementauit aliquantisper, atque proin in eundem principatum aspirauit. Sed sodes quis ille Separator, qui a uitali balsamo, partem sui adimit, & auellit? Porro quae in seminale, toxicumque fermentum refero, Paracelsus suo more, in microcosmi fodinas minerales, atque salinas transtulit. ( 32 ) Nam ut ulcera, plerumque sale odiosa: putauit secundum suum Idiotismum, ulcera progenie mineralium, distinctisque eorundem familiis adscribendo. Ecquis demum Corruptor ille, qui partem a uitali sorte auulsam, simul in salem miin occultum metallum, sola fide credibile, mutasset? An non de uita longa, mortem uocas balsami dominium? Non enim in rixas me compono, ut neque me ideo natum scio. Quomodo ergo nunc mortem uocas balsami separationem? Quapropter uiri inanitatem, & incircumspectam obliuionem doleo. Ut hominem, quem alias etymo, siue limbo, totius uniuersi epitome, desumtum gloriatur: Quisue in limbo humano distinctor seminalis, qui unicum & eundem a balsamo uitali liquorem, nunc in alumen, nunc demum in arsenicum torqueat? magisque illius extracti dignitate, quam Creatoris Imagine gloriosum fingit, calamitosissimum ait monstrum, solis mineralibus undequaque plasmatum. Is inquam alibi, horum immemor, corpus humanum uocat per totum, Cagastricum: Profecto, Paracelse, postquam operosa & ridicula indagine magnas struxisti fabulas, quia fermenta nesciuisti ( ad quae tamen uelut principia actiua, & seminalia ueniendum crat, naturae initia praeteriisti: non quidem diuersis constans amplius salium texturis: at unius solum salis petrae structura superbum. Unde homines nati durum genus, ergo agae terrae. ludensque cum microcosmi limbo, ad tui beneplacitum, te ridiculum posteritati exhibuisti. Uoluit nempe cuncta salia, lapides, mineralia, herbas, etc. in homine, uelut seminariis suis, delitere. Fermentorum namque plenaria cognitio facilem inuenit uiam, ad ulcerum quorumcunque uenena cognoscendum, tollendum, superandum, separandumque. Prorumpere autem in actum, non quidem fotu confusorum seminum, in Chao delitentium. Nam quicquid in naturae cursu fit, id seminum necessitate atque ductu fit, moueturque ad sui ultimam periodum. At sola separatione liquoris uitalis, a sibi connatis, retroire sponte, in pristina mineralia. Non autem sorte resoluti cadaueris, aut procumbentis partis nudo arbitrio. Quae scilicet a priuatione, in pristinum ens resurgendo, festinaret. Apage cum tuis nugis. Non enim nobis sunt fontes salini: Non attendens, quod absonum sit, cum macrocosmus non minus Astris & plantis constareuelit quam mineralibus, quod potius in salia, quam in plantas & quadrupedia sese resolueret. non reductiones cruoris, in ficta latentiaque metalla. Itaque nedum seminum, uegetabilium, Astrorum, & animantatorum: sed sui ipsius est oblitus in hoc Paracelsus? Nec sunt in nobis mineralia, lasciuiendo sese subtrahentia ab initiis uitalibus, aut horum subtractionum exspectantia: Quod seminis proprii, unde cruoris ista moles, a uitalibus humanis separata initiis, potius in hoc, quam in aliud minerale, retrocederet. ut nempe ab esse humano, in pristina atque destinata redeant mineralia, ut sic fiant ulcerum matrices, fontesque. ( 33 ) Ut enim Galenus caloribus omnia donans, febricitanter delirus, per aliquot saecula medendi principatum in se traxit. Nec etiam in nobis sunt leges microcosmice magis, quam elementorum quatuor in nobis correspondentes humores, horumue pugnae uel simultates. Cum Nazianzeno enim, non possum hominem ad microcosmi regulas ludicras constringere. Saepe namque uinum macerationis lotione sua id facit, alias puluis eius, post accuratam salis separationem: Malo enim infinities, me imaginem Dei, quam corruptibilis, tortorisque mundi, Nam licet homo uegetet & crescat cum bestiis & plantis: non tamen bestiae proin erunt plantarum imago. ac nonnunquam in oleo lini coctus usque ad nigredinem, qui probasi est unguenti Faelicis Wurtz in uulneribus. Sat enim dico curiosis. Sic licet homo sentiat atque moueatur, imo discurrat una cum belluis; nil tamen nisi homo loquitur. Quod nempe Colcotar enecet omnem uulnerum corruptorem. Angelus quippe nec loqui indiget, ut neque seminis organis. Sin autem auis loqui uideatur: non nisi loquelae tonum, aut articulationes imitatur. ( 36 ) Tandem pro uulnere scias, ipsam continui separationem esse quidem immediatam atque sufficientem causam occasionem, quatenus nempe aperit, contundit, etc. Non sunt enim in nobis grandines, niues, rupes, sexa, metalla, marmora, silices, gemmae; ut neque centrum mundi, ad quod cuncta ponderosa deflectant. quaeque etiam consolidatione eget, ac per collam in uino solutam ( est quippe e pellibus animantum parata ) mox conglutinatur. Nec est in nobis Calculus ex creatione, nec sunt species Porphyri, laspidis, & c. Praesertim si colla e corio hominis uiolenta morte, id est, integris uiribus interemti sit. distatque calculus in homine a uero lapide, non minus quam Pirum a uacca. Ast alterationes Archei a profuso cruore, conceptaque uindictae aut indignationis alterius Idea, genitae, quas proprio nomine nostra uoco uulnera, & non aliena: Pyrum namque mutatur quidem in carnem uaccae citius, quam calculus, in petram mineralem deflectat. siue quae forinsecus infliguntur, non sola indigent discontinui conglutinatione; sed alterati Archei sedatione. Poeticum itaque gentile ac metaphoricum nomen microcosmicum, non autem physicum aut uerum. Huc nempe spectant olea, balsama, emplastra, quae iniuriati Archei insiti, & localis pacem concilient. Phantasticum pariter est, hypochondriacum, atque demens, omnes uniuersi proprietates, atque species in hominem, artemque medendi intulisse. Quorsum nata sunt balsama resinarum, florum, herbarum: itemque quae parantur e minio, cerussa, uel Colcotare: Ast seria nimis est uita humana, eiusque medela, quam quod Paremiae & metaphora nobiscum suam ludant scenam. Huc facit etiam sal Tartari per spiritum uini rectificati, donec adstringentem gustum nanciscatur. ( 34 ) Postremo totus est Paracelsus ridiculus, docens ulcus & uulnus ali herbis, balsamo, unguentis: Est namque balsamus Samech Paracelsi: prout ex Arsenico pro ulceribus, de quo supra, est eius balsamus fuliginis: eo quod apud Peritos Realgar habeatur fumus metallorum. adeo ut uera nutritione, & excrementorum secretione, hos defectus per remedia nutriri, de perditamque sui carmen inde uere, actualiter, & immediate restitui, idque serio scripsisse uisus. Non quidem, quod non sit simplex per se natum atque subsistens; sed a similitudine: Quod sane suo lubens indulgeo Idiotismo. eo quod fumi metallici malignitatem arsenicalem imitentur. ( 35 ) Tandem pro ulcerum medela, est usus Colcotaris, diuersimode applicatus iuxta ulceris differentiam. Sic claudo doctrinam externorum. 1. Impugnatur Axioma: quinimo & in astrorum Choreas, eadem odio creduli introduxerunt, Astronomorum suasu. Quod contrariorum sint remedia contraria. 2. Fundamentum illius axiomatis. 3. Axioma de reactione patientis, siue sui defensione sub pugna, examinatur. 4. Argumenta in oppositum. 5. Idem per robora mouentia, per generatiua & anomala. 6. Ponderis nulla est reactio. 7. ( 2 ) Saltem statuerunt, in toto sublunari pegmate, nequicquam fieri, aut generari, nisi per relationem superioritatis Agentis, ad patiens. Actio resiliens ueteribus neglecta. 8. Ferrum candent agit, & non reagit. 9. Celeritas mouentis, non est actio: sed actionis modificatio. 10. Agentia alterantia proprie non repatiuntur. 11. Id probatur per actiones spirituum salium. 12. Ita quidem, ut patiens cum uiolentia cogatur, dometur, alteretur, perdatur, atque in naturam agentis transferatur penitus, per solam relationem potentioris in debilius. Axioma aliud notatur falsitatis. 13. Unde falsitas illius defluxerit. 14. Agentia heteroclita & Anomala quae. 15. Pergit probare, quod probandum suscepit. 16. In quo possit saluari dogma Aristotelis. 17. Explicatio actionis, in tarditate ignis. 18. Actiones in obiectum supposito sepositum. 19. Actio fermentalis & radialis. 20. ( 3 ) Dum autem Scholae Agentia, uel aetate, uel lassatione agendi, cernerent sensim elanguescere, decreuerunt inde similiter, id quidem non tam contingere seminum, potestatumque exantlatione: sed reactione solius patientis. Actiones huiusmodi, non referendas in uaporum culpam. 21. Ignoratum hactenus Blas regiminis. 22. Falsitas Axiomatis. 23. Nil patitur, ignis ab obiecto cremabili. 24. Itaque stabiliuere omne patiens, uicissim reagere necessario, atque eatenus similiter omne Agens repati, nec etiam aliunde debilitari. Differunt determinare actionem & reagere. 25. Actiones nouae. 26. Scholarum scotomia. 27. Illarum uacillatio. 28. Item earundem neglectus aliquot. 29. Actio regiminis ignota, non est quam uocant per consensum. 30. Error unde: 31. ( 4 ) Unde per consequens, mihi omen feci, quandoque naturaliter rerum semina penitus indubie exstinctum iri, nisi miraculos e conseruentur. Anatomo cur in tantam curiositatem surrexerit. 32. Quantum ab Anatome requiratur. 33. Neglectus potissimae partis Physices. 34. Scholae putando delusae. 35. Ueruntamen utrobique in doctrinis Scholarum perpetuum rus, & continuatam indagandi pigritiam contemplor usque. Idque unicum repulit a me priorem formidinem. Multa in nobis contingunt per actionem regiminis, citra canales deferentes. 36. Ad caecos halitus, caecitas caecos deduxit, ignorata actione regiminis. 37. Admissiones Authoris. 38. Actio regiminis est abitracta a colligante medio. 39. Actio naturalis Spiritibus incorporeis. 40. Actio praestigiatoria quae. 41. Remedium ungulae equinae tollit luxuria. 42. Enimuero postquam e natura submouerim contraria, non potui deinde, sano iudicio, in Patiente ullam reactionem inueuenire, ut nec admittere hostilitates alibiin natura, nisi inter animantata. Regiminis exemplum. 43. Uteri regimen in totum integrale. 44. Regimen agit in suos scopos, intactis interstitiis. 45. Facultates actionis uterinae. 46. Furores uterini. 47. Illis nempe solis inest contrarietas, quibus est actualis defensio in uelle Patientis, contra iniurias ab Agente illatas & sensatas. Modus fiendi, in natiuitate morbi, ex actione regiminis. 48. Cur barbata non sit frons. 49. Quare: Nusquam est reactio patientis in Agens, nisi ubi est contrarietas concepta in anima. Hoc autem ordinarium ordinatumque in natura sic esse, demonstrabo protinus: Inprimis namque permaneret Uniuersus, pro ut modo subsistit, infinita ui uerbi, si ita iussus esset. Morbos capitales, non oriri per fumos e stomacho. ( 1 ) Ex principio, quo Scholae posuere contraria in natura, onfestim uniuersaliter sanxerunt, nil absque litibus, bello, pugna & dissidiis, agiin sublunaribus. Infinita inquam essent in suis successionibus, & duratione, non autem unitatis actuali ui infinita creaturae. Idque quia est fidei, probationis non eget. Nullum est igitur sublunarium Usque adeo & iurgia, odia, aemulationes, suere naturae fundamenta siue principia aestimata, non minus quam Philantia:, Tt 2 rium, sui potestate infinitum. sed fit istud, propter determinationem, factam, uel a spatio loci; uti in elongatione ab axe: uel propter modificatam actionem ponderis maioris. Quod, non esse ueram reactionem, sic probo. Pondus minus, simpliciter, & absolute, nil patitur a moiori; a quo eleuatur: Hinc sequitur, quod tandem omne agens particulare, sensim etiam propria sponte quandoque fatiscat, exsolutisque muniis, defungatur, per uirium dissolutionem, in spatio loci, durationis & roboris potestate, circumscriptarum: ergo neque pondus minus reagit quicquam, quanquam eleuetur, & cedat. Siquidem pondus minus tantum determinat actionem & grauitatem praepollentis ponderis; nisi fortassis, anticipatione termini, uel obiecti impedimentis, statutus dies, proprii & limitati defluxus, eludatur. quatenus unumquodque agens est finitae & determinabilis actionis. ( 3 ) Sunt autem agentium naturalium, quaedam habentia uim motiuam, quam Blas motiuum dixi: ipsa uero agentia, uoco robora mouentia. Quod autem eiusmodi determinatio, non sit reactio ponderis minoris, Patet: Reliqua autem mouentia, Blas alteratiuum dico, quae uidelicet operantur per fermenti uim seminalem. ( 6 ) nam idem pondus minus, remanens quantum est, fit maius dum elongatur ab axe. Atque eiusmodi agentia, plerumque generant sui simile. Itaque si qua esset actio, aut reactio in ponderibus, in praefato casu, tribuenda esset spatio loci, & non grauitati ponderis. Sunt denique tertio, Agentia quaedam anomala, siue heteroclita. Cum unum, atque idem pondus; Dicam ex ordine dotribus illis. Equidem robora agentia, agunt in sua obiecta, 1. solo spatio loci, sit uarium, multiplex, ad lubitum Artificis. per pondus praeualens. 2. Per figuram rotundam, angularem, acutam, cauam, etc. 3. Spatium autem loci, uel elongationis, est quid externum essentiae ponderis, & plane accidentale per accidens. Per corporis duritiem, mollitiem, etc. 4. Per Blas impressiuum, a manu, malleo, acu, etc. 5. Per celeritatem. Ad eoque nec potest dare ueram, & propriam actionem, aut reactionem in ponderibus. Etenim nisi aries cum celeritate, ad murum, uel malleus, ad clauum concutiatur: licet uis impressiua sit robusta: Blas tamen eius erit ignauum. 6. Per impedimentum uacui. Determinatio itaque actionum in ponderibus non est essentialis atque propria actio, uel reactio ponderis, in pondus. Et 7. tandem, per timorem penetrationis dimensionum. Perinde quoque, ut spatium, siue loci distantia, non habet uim aliquam internam, aut essentiale Blas motus localis, in globum, a bombarda emissum: Quod autem Robora mouentia, nequicquam repatiantur a suis obiectis, patet: nam in primis, in praefatorum 6. & 7. natura uniuersi potius operatur ne sint, quam ut, dum essent, operentur: sed tantum determinat uim finitam impressi motus, sic ut necessario, per distantiam, sensim globi Blas acquisitum, languescat. Certum est namque, quod globus in medium distans operatur: multo minus repatiantur, Quia non repatitur Agens ab obiecto, quod nondum est. Cum id quod nondum est, nondum agere, aut ex actione repati possit. quod intelligo, globo nullam esse actiuitatem, in ipsam loci intercapedinem, licet haec tamen, Blas globi sic determinet, ut tandem pereat, quia finitae est potentiae. Pariter & in ponderibus: Quo ad primum autem quod nempe pondus maius, a minori repati nequeat, per aliquam reactionem minoris, patet. pondus maius determinatur quidem ad certam mensuram, & potentiam, per pondus minus: Quia pondus minus, appositum ex opposito, non arguit ullam reactionem in agens: sed illa determinatio, non est actio uera agentis alicuius, si motus localis, per locum ipsum ( qui totus est externus, & accidentalis motui ) absque reactione limitetur: Adeoque propriissime loquendum, ubi de rerum proprietatibus & actionibus illarum Philosopho naturali distinguenda est essentia rerum, potissimum ubi de uitae necessitatibus agitatur. aut si per durationem motus sponte langueat. Pondus enim minus non resistit, multoque minus reagit in maius. Sin autem locus, & duratio, non patiantur a motu, qui in illis fit: Id est, quod motus reagat in locum, & durationem: Sed unumquodque pendet libere, quantum ponderat, sine respectu unius ad aliud. Sin autem homo unum pondus alteri opponat: Id est, humanum: nec actio ponderis respicit inuicem. ergo nec loci, aut durationis, ulla erit uera actio in motum, etsi motus finitus in loco & tempore sponte cesset. Hinc namque, quae contra contrarietates actiuorum supra demonstraui, clarius elucescunt. Nil refert ergo ad reactionem, quanquam pondus minus limitet maius ad certum, & definitum suum terminum. Siquidem unumquodque agens, per modum ponderis maioris, agit libere, & sine relatione contrarietatis; Igitur hinc luculenter sat patet, plurima censeri agentia, & reagentia in se inuicem, propter nostri intestinam intelligendi fragilitatem: sed agit, quod agere est iussum in natura, & quantum ipsi permissum est agere. quae reuera in se inuicem nec agunt, nec patiuntur, itemque nec reagunt, nec repatiuntur reciproce: Pondus itaque, seu potius res ponderosa, pendet in se, quantum librat, absolute & absque respectu ad aliud maius, minus, aequale, proportionatum, & c. Siquidem actio, qua pondus maius eleuet minus, & hoc cedit maiori, itemque, qua maius determinatur, atque minoratur, per oppositum minus, quod alias maiori oppositum, hoc auget. Non est uere actio naturalis; nam eiusmodi respectus, sunt humanae industriae, quae propter contrectationes, mensuras inuenit, tam iuxta extensionem in longo, lato, cauo, etc. quam in diuisione ponderum. aut proprietatum seminalium uis: sed relatiui respectus Matheseos iuxta locum, durationem, magnitudinem, etc. Quae agentibus naturalibus sunt externa plane, & per accidens. Axes nimirum statuit, & elongationes, ita ut artificialis, ideoque & mutabilis in identitate & unitate unius corporis tota sit inde consideratio. Actiones uero, & repassiones in natura, considerantur in uera & intima uirium consertione: quae in supradictis locum non habent. Ac proinde pondera, ut talia, nequaquam agunt, aut reagunt in se inuicem naturaliter, siue proprietatum suarum commistione, licet artificialiter aliquid agere uideantur. Ut autem ostendam, eiusmodi Matheseos respectus non habere actionem, manantem a potestatibus rerum: Sic nempe nil patitur lumen, etsi a patiente muro impediatur continuitas luminis. sed tantum relationem Matheseos ( cuius omnis mera actio, quanquam per corpora fiat: Etenim alioqui si minus pondus reuera aliquid reageret in proponderans, ipsum pondus, in re ponderante magis, minoraretur pro semper, actualiter, & non solum respectiue ad stateram: ita ut libra deinde non penderet amplius libram, ut prius. non est tamen ipsius corporis, ut talis ) sufficit ostendisse per praefata, determinationem motuum distare procul a motuum actiuitate interna, iuxta quam censentur res a ueteribus repati & reagere, in omni actione. Et cum de ponderibus utrimque nil sit mutatum, aut ademtum: patet, quod sint tantum artificiales mouentium roborum relationes; Sic namque plura sunt in natura impedimenta, quae etsi determinent, imo etiam plane tollant, uim agentis; non autem uera ponderis leuioris reactio. non tamen reagere censenda sunt. Quamdiu enim libra pendet libram, nil acquisitum, aut passum est in illa, per aliud pondus oppositum: Igitur uere pugnus simpliciter agit in incudem, & incus patitur simpliciter, etsi inde nullam tolleret offensionem. Pugnus uero patitur per accidens, si fortius uerberet. Cuius tamen passionis agens, non est incus: sed ipse pugnus. sed utrimque, unum aiteri est externum, peregrinum, per accidens, relatiuoque fundamento determinabile, ut inseruiat considerationibus humanis. Et quicquid sic penes nos agit, aut reagere uidetur: Quia uerberationis & laesionis, est tantum unica & singularis actio, quam ideo resilientem uoco. reuera nil agit. Ad reliqua autem robora mouentia quod attinet. Adcoque pugnus patitur, laediturque per se, a semetipso: Si uis impressiua roboris, agat per se quidem: per accidens uero, a fortitudine uerberis & occasionaliter, a duritie, aut figura ferri. Quae tria in unico ictu sunt notanda. sed interim determinetur spatio loci, durationis, uel per impedimenta debilitetur, uel tandem si agat modificate, propter figuram aut duritiem: Siquidem quod per accidens, & occasionaliter, externe agit tantum, reuera non agit propria actione. Ideoque nec incudi est aliqua reactio, ut neque actio. nulla saltem unquam in his est reactio patientis, aut agentis crepassio. ( 7 ) Per exemplum. Si quis pugno ferit incudem, & inde uulnus aut contusio. Sed percussio & durities, sunt media occasionalia uulneris. Non est in illo uerbere, ulla incudis reactio, uel operatio duritiei, aut anguli in ferro. Quorum unum ( nempe durities ) est occasionale proprium, & internum: alterum ( nempe percussio ) est accidentale per accidens. Nam licet durities resistat, renitens percussori pugno, uideanturque termini resistentiae, siue renitentiae, aliqualem reactionis uim, de necessitate includere: ( 8 ) Est demum alia actio roboris mouentis, quae multos titulo reactionis fefellit. Et qum manus apprehendit ferrum candens: attamen impropria est locutio, ab errore populari ueterum, promanans. Nam non est reactio ista incudis, sed est ipsamet pugni actio, quam uoco resilientem. manus enim apprehendendo, reuera & per se agit, patiturque in apprehensione ipsum apprehensum ferrum: Nam si incus per duritiem uere reageret: hoc uero uicissim agit, noua quidem; sed longe alia actione, cremando manum. cum non sit ratio, cur incus pro parte ageret in pugnum, & exspectaret percussionem ut ageret. Nec enim ista ambustio, est ferri, quatenus comprehensi ( licet ille attactus, sit occasio immediata, & causa sine qua non ) sed est actio propria ferri, ut candentis. Deberet namque tota sui duritie, & pondere simul, in manum etiam quietam agere, eamque de facto, plane atterere. Sic namque attactus & ambustio, sunt entia prorsus distincta & separabilia in radice. Nec esset actio incudis limitata, a sortitudine uerberis, si esset incudis ipsius reactio. Adeoque & obiectis differunt ambae illarum actiones, quamquam inter agendum subinde coincidant. Ambustio ergo non est reactio ferri, ut comprehensi: Siquidem idem pugno accideret, siue fortiter, siue demum modeste percussisset, siue demum tantum oppositus pugnus quiesceret: quia in utroque actu ea dem fuit incudis durities. siue, non est reactio comprehensionis. Quare durities illa ferri nil agit, aut reagit, propria agendi Ui. Etsi alterius classis actione, actrix manus fiat patiens, quia concurrunt duae actiones prorsus disparatae. ( 9 ) Una scilicet manus comprehendentis, & alteracomburentis ferri. Nam incudi esset uis, quae in reagendo per sui duritiem sita esset, in qualibet percussione, aequaliter atque iuxta plenariam sui potentiam ageret: Denique celeritas, dum aries ad murum concutitur, non est propria agentis actiuitas: non autem iuxta modificationem uerberantis pugni, incudi prorsus alienam. sed est modificatio roboris impressionaliter mouentis: Itaque horum actio terminatur in obiectum proprium, illudque disponit decretis sibi periodis & modis. adeoque externa, & per accidens. ( 10 ) Nunc quod attinet agentia per Blas alterans, ea nequicquam reactionis tolerant a suis obiectis: quia generant per absolutam potentiam dispositiuam obiectorum. Impedimenta autem intercurrentia, non sunt reactiones patientis: sed eiusdem incapacitates. Qua potestas, cum diuinitus sit collata naturae, etiam agit sine reactione. Neque enim reagit Argentum, dum a Chrysulca tanto feruore soluitur: quanquam haec interea fatiscat agendo, uimque suam amittat: Per exemplum, Si totus globus terrae & aquae, farinaceus esset, tandem tota illa moles fermentare tur a fermento panis semel indito. Quod utique non fieret, si uel minima corporis fermentabilis reactio esset. uerum est spirituum innata proprietas, atque dos, qui operantur agendo, ut ad destinatum scopum pertingendo seipsos perficiant, deducantque sua obiecta ad fines sibi naturaliter iniunctos. Pauculum enim fermenti statim suffocaretur a maiore mole obiecti: Quod sat docet acetum distillatum, dum soluit lapidem cancrorum, limacum, coralla, etc. Perinde quoque spiritus seminales, molem substratam, pro facultate sibi collata & innata, disponunt, & alterant insigni praerogatiua, & citrasubiectae molis reactionem. Acidus enim aceti spiritus sese agendo coagulat, quique alias penitus erat uolatilis & liquidus, constringitur nedum; sed & saporem mutat. Nec obstat, quod stomachus, duriores cibos coquens, sentiatur uelut repati, ac tolerare reactionem digestibilium. Quia rusticus nimis, & ille medentum sermo. Cogit namque & constringit se, forma tangibili, quasi magis gauderet solidioris corporis, quam liquoris specie permanere. Quoniam nisi digestibile coquatur perfecte, statoque termino, frustra digestio eiusdem speratur. Eiusmodi autem coagulationem atque saporis mutationem contingere, proprio spiritus aceti motu, non autem reactione corporum in dissoluto fieri, stantium patet. Nam diutius in stomacho morans, corrumpitur, adeoque tunc suboritur agens noxum, nec amplius digestibile pristinum, dum corruptum est. Quia corporum illorum non fit, uel unius saltem grani, in pondere diminutio. Nec etiam istud agens nouum reagit, per modum ferri candentis. Dum interim aliquot mensurae stillati aceti, mutationem praefatam subeunt. Quia sunt in illo digestibili, partes incapaces digestionis, respectum illius stomachi. Adeoque propter solam lapidum comminutionem id fieri, non uidetur rationi consonum: sed ob propriam spirituum dotalem explicationem. Neque etiam fermentum panis fermentat puluerem uitri, aut arenam silicis; quia est obiectum alienum, & incapax, sibique indomitum. Propemodum idem fit, dum spiritus uitrioli cum Mercurio incalescit. Sic namque fermentum stomachi digerens, fermentat florem farinae: Mercurius namque manet impermutatus, in Mercurii essentia atque materia; non autem surfures. nisi quod niuis faciem assumat: Interim nil patitur fermentum farinae; a puluere uitri: ut neque ille puluis reagit, resistit, aut uere renititur. nil quicquam interim de sui substantia amittens, attamen spiritus, uitrioli transit in uerum Alumen. Siquidem fermenta alterantia nequaquam agunt, nisi in habentia symbolum: sed quiescunt, cessant, dormiuntque, si non habeant obiectum sibi proprium. Sin autem spiritus aquae fortis ( qui pro altera medietate sui, est & spiritus uitrioli ) Mercurio combinetur, non fit nix ista Mercurii, ut neque ipse liquor transit in alumen. Adeoque hinc apparet, non esse actionem propriam Mercurio: Impedimenta ergo agentium, per Blas alteratiuum, sunt incapacitates, durities, impuritates, in aequalitates, & spatii requisita mouentia. sed spiritui uitrioli, seipsum sponte propria disponentis diuersimode, iuxta innatam propensionem, ad uaria obiecta, differenter seipsum mutantem. quam quod idem argentum, sub diuersorum spirituum ebullitione, in hos diuersimode reagendo ferociret. Praesertim dum spiritu fit uaria agendo transmutatio: Quapropter spiritus uitrioli, qui est in aqua forti, forti bullarum excitatarum feruore, atque tempestuosa ebullitione, Mercurium dissoluit: nulla autem argenti in patiendo fiat substantiae alteritas, aut ponderis sui diminutio. Quae longe clarius per Adeptos demonstrari possunt. ac longe secus, quam dum nudus, atque simplex, est uitrioli spiritus. Quae sane uarietas in agendo, uires uarias spiritus agentis, potius quam ipsius Mercurii manifestat. In una quippe actione, Mercurius fit inuisibilis, qui in altera, niuis instar albescit. Quibus scilicet unicus & idem liquor, Alkahest, omnia totius uniuersi corpora tangibilia perfecte reducit in uitam eorundem primam, absque ulla sui mutatione, uiriumque diminutione. Etenim spiritus salis marini, etsi acutissimus: A solo autem suo compari, subter iugum trahitur, atque permutatur. attamen nequicquam mutatur a societate Mercurii, ut neque etiam in Mercurium agit. Adeoque uidentur effectus actionum, & non reactionum. Sensus nempe quidam rebus singulis inesse hinc apparet, quo mediante, circa diuersa obiecta, sese aliter atque aliter mouent, & explicant: Sic Chrysulca agit in cuncta metalla, demto auro Cum sale autem armeniaco, agit dumtaxat in aurum: non autem amplius in Argentum. Adeoque sunt proprietates singulares spirituum; non autem, quod periodus motuum, & explicationum istarum, uarietasque agentium, proinde reactioni patientium, sit tribuenda. Perinde nimirum, dum tepor externus, oua ad pullum perducens: non autem corporis patientis reactiones: neutrum enim repatitur reciproce. quippe quod in sui substantia, aut pondere, sustinet, nisi meram unicamque sui diuisionem. Neque enim spiritus uitalis in ouo, quicquam a tepore, ut neque a spiritu uitali oui, ullatenus repatitur tepor ille. Ergo spiritus, diuersis passionibus agendo agitati, uarias subeunt metamorphoses: Huc facit, quod ante probaui. Nempe alterantia non agere per contrarietatem. Non ergo patientia, se defendendo, pugnant; sin autem sopiti, atque dormientes maneant, nec agant in obiectum, etiam in pristinis manent qualitatibus. Primum enim apparebat, id contingere ob attactum Mercurii: nec reagunt, per contrarietatem. ( 12 ) Falsum est quoque axioma, Quod omne agens agat necessario in instanti: quippe, qui etiam quidam est spiritus: at postmodum, in Argento, & Auro, id totum siluit. quodque eius actio retardetur duntaxat, per resistentiam & reactionem patientis. Quinetiam memini, calcem Argenti imbibisse liquorem sulfuris, quam stagma uocant, qui statim in Argento omnem deposuit austeritatem & acorem, huncque in felleam amaritudinem distillando commutauit. Nam Argentum mansit idem, quod ante, in substantia, pondere & puluere: Quoniam seminibus singulis, essentialiter inclusa est durationum & dispositionum sua atque certa periodus. ( 13 ) Fluxit enim falsitas illius axiomatis, quod Scholae, per Aristotelem delusae, ignem putarint comparandum caeteris agentibus: Itaque ille amaror dari non potuit ab Argento. quem cum cernerent alicubi fere momentaneum; idem credidere, ad alia agentia, pariter retorquendum. Atque ea propter, nullatenus ex reactione Argenti: sed sponte propria factus fuit, a proprietate spiritus sulfuris: Cuius occasione, nunc de agentibus anomalis & heteroclitis dicendum. nec est enim minor ratio, cur idem spiritus uitrioli, diuersimode agendo, etiam sese uariformiter mutet: ( 14 ) Manifestum est imprimis, Ignem nil prorsus pati, aut tolerare, per reactionem cremabilis obiecti. Pusillus enim ignis alioqui sufficeret cremando toti uniuerso, si cremabilis esset. Non enim etsi lignum cessaret ab omni combustione, propterea ignis plus a ligno pateretur, quam ab auro non cremabili. Quod non fieret, si res cremabilis uel tantillum reageret. Imo si in ligno madido, ut tali, esset quaedam renitentia operatiua, scilicet reactionis: Equidem nil patitur amnis, si eidem baculus innatauerit, & minus adhuc patitur ignis, si Saguntum cremet, uel accendatur puluis pyrius. certe aqua quoque diutius, & fortius resisteret igni, quam resina ligni, uel carbonis. At consequens est falsum. In natura quoque nullum seminale initium patitur a materia, in quam operatur. Quia eandem disponit absque reactione, pro ut in negatis contrariis incepit elucescere. Nam aqua citissime, atque omnium prima euolat e ligno madido, Antequam ignis resinam ligni accendat. Tarditas itaque in ligno madido, non arguit materiae reactionem, uel robur patientis ligni. Sed ignis suas sequitur destinationum leges, quibus uolatiliora primum, ac deinex ordine, minus fugacia separat. Porro ut magis cernatur falsitas praefat axiomatis, nota quod semina singula suas habeant periodos, stataque a creato re momenta, quibus cursum ad maturitatem prouehant. Cuniculi enim, canes uolucres, homines, equi, elephanti statutis terminis suos intus foetus fouent, perficiunt, & pariunt. Sic enim etsi ignis subdatur resinae madidae, quae per se alioquin eodem igne mox flagrauisset; Non quidem, quod se minalis materia in homine crudior, frigidior, rebelliorque sit, semine felis. Ast Deus terminos singulorum, pro sui beneplacito disposuit, cuius rationem inquirere, non est iudicii humani. attamen propter praedictas leges patienter exspectat ignis torturam, & aquae illius discessum, ferrum quoque, positum inter stipulam & ignem, impedit quidem conflagrationem stipulae. ( 18 ) At non proin ulla est ferri reactio in ignem, aut passio ignis a ferro. Quod sane non sat fuit a Scholis indagatum. Si enim dispositio materiae seminalis diuturnioris sit operae, id non ob eius renitentiam, uel robur reluctans, ut neque ex agentis debilitate, lassatione, feriis, aut passionum perturbatione prouenit. Siquidem omne agens in natura, operatur absque labore & passione; Nam quanquam haec illarum axiomata locum habent in actionibus corporalibus, quibus agens, de necessitate, fouet, & tangit suum obiectum, atque hactenus suam eidem inspirat uim: Ideoque & sine cessatione, requic, intermittentia, & molestia. Attamen id prorsus est impertinens in Agentibus, quae in supposita, loco eminus seposita, agunt. Cum nimirum fiant singula ob fermenti communicationem, & determinationem destinationis. Siquidem praeter coelorum actiones ( quae influentia, irradiatione, & motu feruntur citra attactum agentis: Pure namque operantur singula per reflexionem suae destinationis ad destinantem uoluntatem sui creatoris. ( 6 ) Sic nempe Christianis philosophandum erat. sed solo Blas uirtutum suarum, dispergunt seminaria ) sublunaria non sunt proprie Blas priuata. ( 19 ) Quippe odores fermentales, maxime actiuos, atque seminales effectus producunt, & obiectum sui suffitu, in natura transmutant, atque trahunt post se in clientelam. Pariter & concurrit in naturam actio radialis: In motu autem locali, uiribus motricibus, adeoque & in exercitio Matheseos, axiomata Aristotelis inseruiunt quidem, quae uiolento Scholae imperio, atque importune, in naturam in troduxere. Ungula enim Alcis sic tactu suo, cor & caput a casu praeseruare dicitur. Nam si lignum madidum non tam obedienter comburatur, atque siccum. Id proin non fit ligni reactione, aut cum passione ignis. Non tamen in digito sedes mali, ut neque iter de termino ad terminum. Nec ungula, ideo robore minuitur agendo: Nec demum proin sit lassatio facultatis: quin potius confirmatur, ut & magnes alloquio ferri confortatur. at solius corporis, siue organorum, Denique quod musculis per Blas importunum partium motis, non sit lassatio partium, licet dolor sit intensus, lassationemque sui non sentiant: In signum liquidum, quod Agens nequicquam a reactione patiatur, in actionibus seminalibus, aut radialibus, & per consequens nec patiens proinde reagat. Periapta itaque, siue amuleta Blas habent; eo quod motus conuulsiui, a Blas partium exciti, fiant a facultate dementante, & hactenus uix sentiantur. quo sibi parere obiecta cogunt, coelorum instar, aguntque in suum duntaxat, & non in alienum uiciniusque obiectum. ( 23 ) Nec etiam arguit, quod humiditas in ligno, uel interpositio carbonis, inter flammam, & intrinseci ligni resinam, retardent ignis actionem, ne lignum sui uoracitate celerius. absumat. Citraque omne corporale effluuium, motum, passionem, aut debilitationem, sua depromunt merita. Scio quidem haec Scholas non ferre: ( 24 ) Siquidem impedimenta non agunt proprie, ut nec reagunt: sed pure, ac simpliciter patiuntur. sed referre hos effectus, in uapores ab utero, uel minimo pedis digito elatos. ( 20 ) utpote qui feculentae Mineruae luto sese demersere. Determinant quidem aliquatenus ipsam ignis actionem, uel eandem secludunt, tanquam interstitia in capacia, & nihil amplius. Sed si uirgo hysterica perfecte omnia cernat, saltem uno latere, uel altera tantum medietate, acumque quam premit digitis, tantum dimidiam cernat, utut uoluat oculos, & caput. Igni nempe proprium & geniale est, aquam, & leuiora difflabilia, primum in uapores absumere, antequam oleosa cremando accendat. Plures ( inquam ) in turbam collectos uideat, sed tantum ad zonam usque uel semilateres. Tandem, post oleosa, pingue quod in carbone fixius remansit, consumere. Nec enim aqua reagit contra ignem, aut patitur ignis. An forte tum erunt uapores dimidiati, integra apparente nihilominus pupilla: Multa, inquam, hi uapores simul permittant cernere, atque discernere: singula autem altera tantum medietate sui? Nam siue aqua sit in ligno, siue non, semper ignis uniuoce, & pro instituto suae naturae, agit libere, & per modum, quo praefatum axioma falsitatis conuincit: Aurum quoque, Talcum, marmor, etc. non reagunt in ignem, quanquam non absumantur ab igne. ( 21 ) At neglectum fuit in Scholis incorporale Blas regiminis, agens citra effluuium corporale, prout Luna mare tumefacit. Obstat nempe horum manifesta incapacitas, propter quam ignis non agit in illa per ordinariam conflagrationem. Siquidem ignis intendit illa corpora in se opaca illuminare, sic ut fiant quodammodo pellucida, quod tandem in candescendo consequitur. In suffocatione enim uterina, queruntur quamdiu loquelae sunt compotes, tensionis intercostalium, strictamque costis zonam cinctam arbitrantur, uel baculum ab inferis, ad guttur exporrectum, etc. ( 22 ) Attendite quaeso mecum Scholae, duplicem in nobis uim motiuam, & ab trito uestro hoc axiomate declinate. Nititur quippe ignis sua forma, cuncta penetrare. Quod dum inflammabilia non sustinent, absque sui ruina: Quod nimirum " eiusdem sit potestatis actio laesa, qua sana exercetur. " Siquidem in nobis est. ideo cremando inflammantur, consumtaque recedunt. Blas uoluntarium, & ipsum Blas partium ( ut alibi de conuulsionibus ) notate saltem hoc loco. Nec etiam praetendit ignis, lapides & metalla illustrare in momento, iuxta alioqui praefatum axioma: sed ignis in sua agendi natura se accommodat, iuxta determinationem cuiusque obiecti. Si motus uoluntarius sit naturalis, uoluntatem quoque nil pati a musculis a se motis, imo nec a musculis moueri recusantibus. Hincque tollens statim sensum & motum. Adeoque perpetuo uerum est, quod unumquodque agens naturale agat, & recipiatur, per modum sui repientis obiecti. Actio ergo primaria ignis, est producere in obiecto suo ignem sibi similem. In quo, quaedam conflagrant subignis intentione: Alia uero perstant, exspectantque ultimum ignis intentum. At cum Scholae se non supra rus extendant, cogitarunt horum morborum materias occasionales esse materiam morborum ex qua, illamque deferri per uenas & arterias, inferne sursum ad cerebrum. Ad eo ut si quaedam non sint cremabilia; Quod tamen alibi refutaui, ad expositionem Aphorismi: saltem ignis agit in illa, quantum potest, ut reddat ignita. " Si in continua febri, post flauas urinas, confestim aquosae superuenerint, futura designant deliria; ob raptam " ( ut uelut Galenus ) " bilem in cerebrum. Similiter & lumen nil patitur quicquam, etsi a Sole eminus, unico instanti, uibret terram, uel, etsi non transmittatur, per medium opacum impediens. Nil equidem lumen patitur a corpore opaco, siue transiuerit illud, siue non. " Alibi uero Scholae, dum notarent ab hesterna crapula, mane uertigines obortas, maluerunt per anonymos tubos, & gulam, recta e stomacho, in cerebrum deferri morborum materiam, specie uaporum. Semper enim suum intentum assequitur, quod est illuminare, siue impedimentum interim intercurrerit, siue non. Adeoque atram bilem, iuxta Hippocratem, deferri, nunc in corpus cerebri, & parere Epilepsiam: alias uero in animam ipsam, & tunc facere passionem Amentiae hypochondriacae. Resistentia enim, siue renitentia obiectorum impedimentorum, non se habent per modum reactionis, ( quippe agentia nil repatiuntur ) sed merae sunt incapacitatis. Idque per incertos ductus, ductores, & ad incertos scopos, siue obiecta. Itaque siue fixa illuminentur tantum ab igne, & penetrentur a lumine, siue non, est illis agentibus plane indifferens, & per accidens. ( 27 ) At cum unicus humor melancholicus tantis malis impar esset, haesitatum deinceps fuit in Scholis ( non quidem, in stabilito humorum iam antiquitus quaternario ) in humorum malitia, adhuc non explorata: Perinde enim haec se habent, ut fermentum farinae, respectu pulueris uitri. sed indiscreta. Nil namque fermentum patitur, tametsi incapacitas uitri obstet, quo minus fermentum agat. Nam saltem nulla est reactio, ubi nulla est actio. Etenim ne uiarum angustiis, & identitatibus, tantae uarietati non satisfacientibus, premerentur, ad fumos & uapores confugerunt, ut unius atrae bilis uarii fumi in sinus cerebri penetrarent, uariasque atrocitates mouerent. Haec super negatiuum reactionis, luctae, odii, bellique, inter agens & patiens: qualem nimirum solam actionem Scholae agnouerunt. Addam & alia noua. Tutoque credulis tyronibus has praetexerunt naenias: securi, nunquam ad designationem, & conspectum fumorum istorum, se compulsum iri. ( 25 ) Dixi libro de febribus, excrementum uenenosum in febribus, praecordiis includi, producens sopores, deliria, etc. ergo uirus anodynum est, & amens. Interim commiseratione dignae Scholae, in tanta hactenus ueritatis indagandae ignauia, ad tam miseras angustias compulsae: In caducis pariter esse uenenum insensitiuum, & Amens, pro spatio affligens, in praecordiis stabulatum. at sane commiseratione aegri digniores, qui tales auxiliatores, magno aere conductos, in uitae suae perniciem passi sunt. In amentiis hypochondriacis, uenenum furiosum, uel cum ioco delirans. In uertigine, uirus rotans. Quia tales patientes, talibus agentibus inferiores & miseriores sunto. In Apoplexia, tollens sensum & motum. ( 28 ) Neglexerunt itaque Scholae, materiam tam diuersorum uenenorum, capiti, & uitae insidiantium, ( 26 ) In syncope tandem uenenum anodynum, dispersiuum spirituum. Appli¬ Uu 2 praesens nostra actio regiminis. Siquidem regimen, non petit consensum. Applicationem autem illius materiae, ad uitam, ut nempe morbifica occasionalis excitaret morbificam agentem: Est ergo inprimis nomen fallax, & ideo uel laruam continet, uel praeter imposturam, fabulam, id est, nihil continet. & immediatam adeoque totam huius historiae mentionem, non minus quam considerationem, incautae transtulerunt. Nam in reipsa, uolunt hunc consensum excitari, peti, & retorqueri, per fumos, canales, ductus, uel fibras: Pariter quoque posthabuerunt ideo, modum fiendi morbi, deferendaeque actiuitatis uirulentae, ad obiectum uitale. quae ut in natura non sunt, nec requiruntur; ita quoque cum actione regiminis, nil habent commune. Quia uidelicet sentinam, unde uenena illa deducerentur, ignorarunt penitus, & tanquam rem prorsus inauditam, praeterierunt. ( 31 ) Scholae enim nusquam admittunt agentis actionem, nisi medio, uelut catena, patienti applicetur continuato canali. Quia neglexerant actionem propriam regiminis oeconomiae humanae. Citra quam tamen cognitionem, nil plane eorum, quae intus in nobis obueniunt, sciri potest. Negant inquam continuationem uirtutis, per identitatem medii, distentam, nisi quodam tubo, ad proprium obiectum patiens deferatur. Ac praecipue in corpore humano, absque uiarum communicatione nil fieri decernunt. Haecque fuit illis reuulsionum, ac deriuationum continuata, ridicula tamen necessitas. Sola enim actio agentis in patiens, fuit cognita in Scholis, quam scilicet uoluerunt circumuentione quadam, cum lucta & reactione patientis, cumque debilitatione, & repassione agentis, fieri. ( 29 ) Sed est actio quaedam a priore, longe diuersa cuius nunquam meminere Anteriores, quam uoco actionem regiminis. ( 32 ) In corpore humano equidem, hac inductione, exculta est Anatome, quasi morborum omnium indicatrix indubia, & sanatrix. Quae scilicet, non solum fit sine reactionis suspicione: sed etiam absque contactu corporeo, habetque ideo suppositum distans, atque sepositum. Magnetica & sympathetica dicitur, a modernis Scholis derisa, ubi inter obiecta loco distantia consistit: Hactenus namque in ea, tantopere est insudatum, ut uerum Medicum ( Galeni sui oblitae Scholae metiantur, qui in cadauerum sordibus plurimum digitauerit, quique ea, quae ab Anterioribus hac in parte, in superstitionem usque euulgata exstant, propria compererit nouacula. sed ubi in nostro circumscribitur corpore, ad differentiam magnetismi, actionem meriregiminis dico. Tantaeque curiositatis superfluae error, ac insanae doctrinae fastus, ab ignorantia Scholarum laudatus, per uertiginis spiritus, & scotomiae Authorem, introductus censendus est. In qua, Agens disponit de proprio patiente, siue obiecto sua sphaerae, tanquam de cliente iuris haereditarii, iuxta innatam sibi legum ordinatio nem, ex symbolo subiectam. Quippe cui gratum est, quocunque titulo, tempus infrugifere perdamus. Agens nimirum tutor hic, & patiens, minorennis esto. ( 33 ) Sufficiebat namque pro Anatome, situm, colligationem & usus partium nouisse: Estque consimilis in uniuerso actio astrorum, tam in se inuicem, quam in sublunaria. non autem tota uita cadauerum lanienam, ad minimae uenae ductus inueniendos, exercuisse. Quae cum citra controuersiam ibi sit influentialis, in sublunaribus tamen fuit suspecta immerito, adeoque hactenus ieiuna, & neglecta. Siquidem ad inanem, & sordidam iactantiam spectant, in qua pretiosissimum uitae stadium infrugifere consumitur. ( 30 ) Non est autem actio, quam per consensum partium, siue per conspirationem officiorum, atque necessitatum, agnouere Scholae; ( 34 ) Nam reuera cognitio, & philosophica praeparatio simplicium, totam totius hominis uitam propemodum sibi requirunt. Ut saltem tunc, nullo uiarum continuato commercio, uapores illos funestos, quaqua uersus ferri, admittere debuerunt. Enimuero cum unus musculorum moueri deberet, quiescente interim altero, ( 35 ) statuit rerum summus Arbiter, organorum alteritates, adeo ut mandatum nostrae uoluntatis, per deputatos dumtaxat neruos, musculis denunciaretur; per musculos autem, & ossa, exsecutioni demandaretur. ( 37 ) Admitto lubens actiones corporales, qua calor sibi admotum deinceps calefacit, & uiam qua ructus e stomacho, per gulam, in guttur ac nares adscendit, excrementa demum suis gliscunt conductibus, & a quibus exorbitare, uel titubare, luctuosum: Hinc Scholae autumarunt, omnes proinde actiones nostras, non nisi concatenato filo organorum, per sequestratas atque diremtas membrorum eminus familias fieri. Spiritus uitales quoque, ordinario suorum uiscerum uasallis canalibus, in corpus dispergi. Amens sim, nisi haec fatear. Nec attenderunt, quod insecta, unico liquore, per longum sui distento, officia expleat promiscua uenarum, arteriarum, neruorum, & uiscerum. Admitto denique actionem, qua uiscerum fermenta, in culinas digestionum, certis uelut radiis defluunt, nec obliquo feruntur motu. Sed non praetereo tertiam, quae influentialis, siue regiminis dicitur, in humano corpore. Sic ut musca, abscisso adhuc auolet capite, caputque crabronis ( quem ceruum uolantem indigetant ), cornuti abscissum sextiduo post, uiuere & moueri uiderim. ( 38 ) Quae quamuis non extra corpus uagetur ordinario; est tamen abstracta, a colligante medio. Non igitur ex necessitate potestatum atque organorum uarietates dependent: Etenim nec agit solo radio directo, ac Solari: at solum, quia conditor sibi complacuit, per organorum caecam atque mutuam dependentiam, quae dam munia, & fines distinguere, in perfectioribus animalibus. sed etiam altero, insensibiliter nempe penetrante, totam partium compaginem, perque modum lunae, quicquid oblique etiam adspicit, id afficiat, pro ut iam ante, in nostris meteoris nouis. Interim non propter hanc membrorum dependentiam, atque uicissitudinem reciprocam, cessat in homine actio regiminis: quam in insecta iam accusaui: Haec est inquam actio regiminis, siue dependentiae, quaqua uersus radians, penetransque, absque colligationis lenocinio: attamen non nisi ad obiectum proprium. Nota hic, quod alibi dixi barbam a testibus generari in uiro, quem ab castrato distinguunt. ( 36 ) Uerum in eiusdem oeconomia, non pauca administrantur, citra omnem canalium deferentium connexionem. Quod quia stetit ambiguum, ideo maximam uitae & studiorum gloriam, Anatomiae consignarunt Scholae. ( 39 ) Praeter hanc enim regiminis actionem, duas adhuc naturales, sed portentosas agnosco. Est ergo tertia actio Spiritibus incorporeis propria. Atque ubi syndesmon incognitum ipsis esset, ad caecos ideo statim halitus ascendentes, uel procumbentes sine ordine humores, cum stupore rei insolitae, ad sacram ignorantiae Anchoram confugerunt. qui non requirunt ad agendum, radium directum, nec aspectum obiecti, nec eiusdem propinquitatem, dispositionem, aut colligantiam: sed agunt solo nutu potestatiuo ( carent nempe extremitatibus, quibus tangant tam corpora quae mouere praetendunt, quam etiam ipsa media, quibus corpora moueant ) longe ui influentiali efficaciore. Appropinquat actio ista, qua illi anima arbitrium suum, siue nutum, significat suis organis, quibus alligatur. " Minuisti enim Domine Quandoquidem postquam praefocatos ex utero, syncopizatos, uel epilepticis insultibus, uel tremoribus cardiacis exstinctos, ad libidinem dissecuissent, nullumque uitae praedonem in uiis inuenissent, cui homicidii reatus imputaretur, ad caecos uapores, tetrosque halitus in Cor & Caput delatos, se retulerunt. Uu 3 mine hominem paulo minus ab Angelis ", per corporis obligationem: alioqui dignior est ille, quem maioris aestimas, qui aestimando non deciperis. Enimuero inprimis, quod ira, metus, atque alia animi pathemata, nedum arteriis at que neruis, delatum spiritum, ipso ictu oculi celerius diuersimode affectent, ut genua labascant, appetitus pereat, stent comae, uox haereat, spumet saliua, sudores, aliaque excrementa ipsa, perturbationum procella contaminent, uulgo id pernotum est. Incarnatus es propter hominum redemtionem: ( 41 ) lumentum enim ungulae fragmenta dat, quae frixa & sumta, sanant dysenteriam: non propter Angelorum. ( 40 ) Est & actio quaedam mendax, nefariis spiritibus usualis: sed si bestia lasciuiat, tunc eius ungula est dysentericis lethalis. praestigiatoria scilicet, & effascinans. Quae, licet ueram in se contineat actionem: Saliua canis, uulnera lambendo curat: non tamen edit uerum effectum. si rabie uero sit corruptus, lethale amentiae suae uenenum in alias species, imo in genera, propagat. Habemus exempla domestica. Sed uisum dementat effascinator, dum uni, quae non sunt, uel quae non alteri, aut non pariter apparent eadem. ( 42 ) Eunuchi sunt imberbes, strictioris colli, genubus intro retortis, & c. Dementat oculos, ut falsa sibi repraesentent, & nutu ludificat suo. Ergo saltem barba, a maturis testibus efficienter dependet. Imo totus corporis habitus, animaeque propensiones, in castratis, differunt ab integris indiuiduis. Perinde fere, ut in febribus naturaliter deliria obiiciuntur, quae non sunt coram oculis, uideturque saepe etiam extra delirium, febrilis materia deserri per spinam dorsi, ad loca affecta. Quod in boue, tauro, capone & gallo est euidens, & quotidianum. Imposturae enim sunt, ex contagio spiritus influi, participatio labis, tincturae alienae dispersio: non autem corporalium uaporum diapnoea. At tamen testes, non in cutem menti, in plumas galli, uel in cornua tauri, ut neque in animositatem, aut crines, suos habent canales, fibras, satellitia, uaporesue. Regimen est, qua una pars paret alteri. In Arthritide id clare elucet. Quippe praecedit quaedam stomachi indispositio, cum febricula, antequam ullum signum in artubus elucescat. Sed est testium insensilis, uelut alter Lunae influxus, uel ab Infante, ante pubertatem incipiens, sub pubertate quoque uocem mutans. Est ergo testium actio regiminis, non secus atque Luna medullas impraegnat. Sic in Syncope, morte repentina, Epilepsia, uertigine, Apoplexia, etc. Sic cerebrum praeest accretioni, quod luxatio uertebrarum in gibbosis, aut ossium exarthrosis, sat indicant. ( 43 ) Quod etiam in utero non segnius occurrit: scena peragitur circa orificium stomachi, ut hactenus nomen cordis meruerit, & remediis stomachicis repente oblatis, plerumque restituantur. Adeoque praestigiorum instar, alibi fiunt, & alio deferri uidentur. propter solum uterum, est mulier id quod est: barba caret, & licet humidiore habitu, celerius tamen pubescit. Quicquid nempe de uaporibus e stomacho & utero elatis scribitur, tenebras effascinantes, tam circa materiam, uiarum ductus, & media, quam ipsum uitae regimen suffundunt. Alias perturbationes & animositates patitur, aliamque carnem, & cruorem a uiro diuersum, facit. Alioqui sunt uerae actiones, & ueri effectus. Adeoque ut & uteri ergo, sexus deuotionem sibi quadam praerogatiua assumat. Prout alibi tractatu de Catarrhis distinxi. Paradoxum actionis regiminis altius nunc inquirendum. Rector harum actionum sedet in utero, qui concussus, uel orbita sua turbatus, morbos uniuersum omnes, est producendo. Ideoque Icterus, Apoplexia, strangulans asthma, etc. non sunt a retentis: Ast a sublimiore monarchatu originem trahunt. Quod enim in Brabantia foetui accidit, id longe praecocius cidem in Hispania accidit, ubi scilicet cerasa citius proueniunt. Ergo cogitatio petit recta uia foetum: Etenim non raro, unicum in pede, guttureue, tendinem stringit uterus, uel gulam totam plane comprimit, tanquam si morbus topicus esset: non sane per fibrarum, aut rectorum radiorum dicectiones, ductumque pronitatis, procliuitatis, ut neque per consensum cerebri & uteri: sed sola reciproca actione regiminis. cum interim nulla exhalatio ad istum neruum, uel locum mittatur, dirigatur, uel recipiatur. Solo enim aspectu pulmonem contrahit, ut anhelitu in totum priuet. Caeterum si non adest foetus, non proinde cessant Ideae imaginationis depingi in parietibus uteri. Nugae sunt, quae de uapore nocuo huc feruntur. Quae cum sint utero exoticae, is facile surit, impatiens exoticarum tabularum. Quippe qui propinquius intestina, stomachum, & diaphragma conuelleret, quam ad pulmonem solum perueniret. Est ergo uia peruia, ab anima sensitiua, in uterum, & uicissim. Quod Hippocrates primus annotauit. Alibi quoque guttur, ad menti altitudinem surgit, siditque iterum, nec est uaporum ista merces. Nempetotum corpus exspirabile, & conspirabile esse. Sed dominium, regimen, adspectus, influxusque, & praeceptum nteri, sic habet. Unde fit, quod uterina quaedam symptomata, ab incantamentis uix discernantur. Partem enim, quam uult afficit, & totum quandoque perimit: quia subest. Sic namque pulmonis tunicam tam arcte stringit, ut nil aeris prorsus transmittat in thoracem. Quamdiu enim a perturbationibus animae non quatitur, recto stat pede, imo dormitat uterus: Nulla hic uaporis communicatio, uia, accessus, scopus, aut modus, multoque minus Catarrhis hac parte est affinitas, cum absque materiali affluxu, uel effluxu, incipiat, & terminetur. At semel a perturbationibus impetitus, de caetero suas parit exundationes per totum corpus, & subinde in mortem durabiles. ( 46 ) Sola est igitur actio regiminis, qua furens uterus cuncta exagitat. Non autem colligatio, uicinitas, pronitas, aut consensus; sed potestatis monarchalis superioritas, & partium dependentia uitalis, spectanda sunt. ( 44 ) Quoniam si uterus, sua monarchia, totam mulierem a uiro distinguat, sitque illius distinctionis promiscuus parens, non mirum quoque, eodem regimine omnes, etiam remotissimas partes, non secus atque propinquas, exagitare, ubi uolet potest. Agunt enim partes rectrices, potestate absoluta, non locorum uicinitati aut supinitatibus obligata, quolibet corporis situ, aeque truculenter. Et quod longe angustius est, absque mediorum inquinatione, ad terminum, siue scopum, illibata pertingit uis rectrix. Uiuit saepe uterus, tumultuaturque a morte muliebri, quam intulit. ( 45 ) Certumque est penitus scrutanti, operationes animae sensitiuae, consimilis ordinis, & progressuum in operando, ut si uterus spiritali regimine feriat sanitatem, pari priuilegio, hoc esse indultum animae, agendo in uterum. Adeoque Monarchia singulari potitur, quam dualitas explicat; nec corpori obedit, cui tum leges praescribit. Nam si praegnans, citata desiderio ( ut alibi repetii ) cerasum aspiciat, frontemque sibi attigerit: foetus confestim cerasum suscipit. Non quidem nudam cerasi maculam: Neque enim alias, quam a perturbationibus animae, uiolenter succutitur. sed cerasum, quod uiridescit, albescit, flauescit, & rutilo colore rubescit quotannis, una cum fructibus arboreis. Imo quod longe est mirabilius. Quocirca preter sensationes odoratus, gustus & tactus singulares, pollet & quodam brutali intellectu, unde furit, fremitque, si cuncta suis non responderint arbitriis. Furit, inquam, sursum, deorsum, ante, post, uel ad latera se torquendo, indicibili doloris cruciatu. Docebo nunc modum fiendi in Apoplexia, caduco, sopore, etc. Quamdiu autem is furor suo coercetur hospitio, dolores locales quidem excitat. ut cum per colligatam aporrhoearum catenam negauerim fieri: Partes enim quas eminus arripit, uel aspicit, uelut crampo stringit & strangulat, non alias quam furore in illas concitatus. saltem subaudiantur actioni regiminis subesse. ( 47 ) Quorsum repetendum, quod obiter antea dixi. Nimirum a testibus barbam nasci, huiusque distinctiones, aetates, uarietates & colores inde pendere. Memini, me quondam strangulatas ab utero uidisse, quorum cadauera liuebant, nigricantia iis partibus, quibus doluerant ante mortem. Quod cum uulgo notum sit, saltem intelligi debere moneo, non fieri uaporem adductum particularium ministerio: Neque etiam profluuia profundit, nisi inordinata amentia uenas suas panderet, ad euertendum insontem uitae thesaurum. sed uim considerandam, quae lucis instar, totum corpus, uel obiecta saltem sua, afficit & disponit, iuxta donum & fines sibi a Creatore seminaliter implantatos. Sic neque neruos & musculos contrahit, artus claudos efficit, tendines dislocat, musculos resoluit, & membranas crispat corrugatque, nisi sola regiminis actione, & nisi furore agitatus, dualitatem cum uita muliebri custodiret alioquin, unumquodque quamdiu unitatem seruat, permanere in esse desiderat. Diradiat ergo a testibus, uis quaedam per corpus, in Archeum, adeoque & in animam sensitiuam, cum foemineum sexum deuotione naturali commendet Ecclesia. ( 48 ) Cur ergo barba in mento, & non in fronte, aut alibisuccrescat? cum sit testium uniuersale istud luminis effluuium per totum? Cum ergo furor extra uterum agit, syncopes, Apoplexias, strangulatus, tremores cordis, mortemque repentinam pro suo pene lubitu causat. At furor solius uteri, minus malum. Res haec occultissimam Philosophiae radicem gerit, Tractatu de mortis introitu in hominem demonstratam. Ast cum in animam sensitiuam ( cum qua ipsi symbolum esse ostendi ) transuolat, ueram sui furoris maniam, ex hypochondrio transfundit. In iuuenculis primum minore uoluptate turgidis, menstrua detinet, supprimit, decolorat, & inordinata parit. Tum demum paralyses, spasmos, palpitationes, tremores & syncopes profert, neruos contrahit. Nam sciendum est, animas agere in suum corpus, potestate uitalis sui cuiusdam luminis, quod cum sit per uitam ( in qua praesens ubique est ipsa anima ) quoquo uersus extentum, anima depingit in illo sui lumine, sui conceptus & mandati ideas, ut deinceps per spiritus administros, exsecutioni demandentur in organa. Quae per Coralli tincturam uolatilem, oleum succini, salem Chalybis, & his similia indies sano. Mitiora eadem Narcoticis obediunt. Atrociora quoque, maiora Chymiae arcana requirunt. At lumina illa animata, siue luminares animae ipsae, non directo conceptu a nobis comprehendi possunt, cum sint alterius & intelligibilis mundi, uelut immediati clientes, quapropter Altissimus se Patrem Luminum uocat. Nihil enim sensus nobis deforis ad portant, quod conceptum animae depingat in phantasia. Quae de regimine testium, & uteri iam dixi, non segniori priuilegio competere stomacho, tractatu de Catarrhis, itemque de Duumuiratu, multis demonstraui argumentis, nec ascendere fumos, ut neque uapores e stomacho, ad caput: adeoque impossibilem hac in parte fabulam doceri in Scholis. Quare tractatu de formis, hanc materiam pro mea exiguitate, in nouitate tanti paradoxi attigi, quam potui luculentissime, alibi adhuc potentius ruminandam. Tractatu item de febribus, & alibi, ostendi, quo fumo ebrietas fiat: quaque uia, in sinus anteriores cerebri deferantur fumi. Uenena ergo in praecordiis, uel alibi nata, agunt ui potestatum suarum formalium, & luminosarum, iuxta ideam dotalem sibi impressam, afficiuntque lumen uitale animae sensitiuae, Archeo, adeoque partibus insitum, atque penetrant se mutuo, radicali unione, idque uel contagio ueneni permanente, & transplantante innatum partium, formale, atque uitale lumen: uel tantum pro exiguo spatio, ut in caducis: Itaque ne repetitio taedium pariat, sufficit hic obiter dixisse, animas & formas substantiales, prout item & substantiam formalem ( quam distinguo alibi a prioribus ) esse quaedam anonyma lumina, a Patre luminum immediate condita. cum libertate redeundi uel non, iuxta radicis suae exigentiam. Ergo caput nedum praesidet organis inferis; sed etiam haec praesident uicissim capiti, quod manifesto alibi exemplo per suspendium declaraui. Potestates idcirco ab animabus dependentes, & ministra quaedam lumina satellitia, hactenus etiam luminosa esse. Ostendi idcirco per mathesin, ipsa lumina penetrare se inuicem, reseruare tamen priorum luminum essentiam atque proprietates. Siquidem medulla spinalis, cincta in medio uertebrarum, stringi per funem nequit, ut transitum spiritui motori anhelitus deneget. In rebus uero inferiobus, quibus formae inhabitant, & potestates formales, has suum habere lumen actualiter, uel a nostro Archeo excitabile, non secus atque in ouo potestas seminis actuatur per fotum. Pereunt tamen eodem instanti memoria, intellectus, sensus & motus, propter arteriarum gutturalium occlusionem, etiam ante omnimodam aeris praeclusionem. Inest ergo radicibus pilorum, in mento, potestas ac cretionis, durationis, aliarumque dispositionum, quarum rectrix uis mascula, unius licet testis. Unde sat liquet, lumen aliquod intellectuale manare continuo ab inferis ad caput, cuiius interceptione, statim in suspendio, & submersione, quanquam cerebrum, medulla spinalis, ac nerui non laedantur, perit tamen omnis animae uirtus, potestas, ac lumen. Quae sane testium potestas, licet absoluta, non tamen nisi diuersimode in locis recipitur, pro modo scilicet & capacitate cuiuslibet recipientis. Ut & in delirio febrili ab inferis suscitato, perit discursus rationis. Est itaque reciprocum regimen inferiorum. Quantum autem conducit haec speculatio, pro re medica, transsumam potestates uenenosas, in locum uitalium. ( 49 ) Fateor lubens, & ab inferis, Scotomias, Uertigines, Surditates, Apoplexias, Epilepsias, caeteraque id genus mala, oriri: Quippe non sunt minus luminares, quam quae salubres alioqui, si a formis suis uenena immediate profluant. non tamen per uapores ad caput delatos; Sunt enim dona uel exteriorum simplicium primae creationis, uel demum deinceps in nobis errore uiuendi genita. Etenim si per oesophagum adscenderent, saltem non nisi aquam stillatitiam, & insipidam darent. Eodem priuilegio, & potestates naturales ( puta uteri, stomachi, testium, etc. Ostendi autem alibi, ne aqueos quidem halitus ferri posse ad planum cerebri, multoque minus, in eiusdem sinus. partium, radiant sua lumina per totum, ac penetrant lumen Archei, Actione etiam regiminis, a suo lumine pendentis: Uana ergo uaporum, in praefatis morbis, culpa ac reatus esto. unde scilicet, hic confortatur, infirmatur, alienatur, diruitur, imo perit. Deinde, neque uapores feruntur e stomacho, ad cor, ac caput, per arterias, & neruos, os stomachi cingentes. Cum ipsae Scholae fateantur, neruorum officium non esse, trahere ab exteris. Arterias quidem trahere aerem uolunt, ad cordis refrigerium, & fuliginum expressionem. Quorum neutrum uerum esse ostendi. At saltem non ista heic locum habet, in arteriis desinentibus in stomachum: cum nec e stomacho, nec ex abdomine aerem frigidum, non fuligine pariter grauatum, inspirare sperent unquam, ut nec recentem. sed uiscus uitale, quod gustu pollet, olefacit, ferturque diuersis appetitibus, tanquam si animal esset: & subinde quaedam ita ad spernatur, ut homo saepe mori mallet, quam unam buccellam inuito stomacho deglutiat. Imo neque demum, eo suas fuligines explodere conueniret, ubi multo nocentiores essent stomacho, quam detentae propriis sedibus. Toti quidem stomachus inseruit necessario, & uili famulitio etiam cacabi. Nam os stomachi non sibi nomen gratis accepit, ut sit os cordis. Sed hactenus, caetera ipsi obtemperant diuersimode, & nisi auscultent serio, uapulant atrociter. Iuxta illud, " qui uestrum maximus fuerit, tanquam minimus esto. Quia potentiora de stomacho indicia, signa uitae, ac procellae perturbationum horribiliores emergunt, quam aliunde: " Humili certe ministerio, stomachus occupatur sedulo: ergo nec aer hauriendus erat e stomacho, multoque minus uapor, tot malorum fomes, & initium, per arterias, uel fuligines, in stomachum explodendae. Id est: non est tamen stomachi proin uile famulitium, non magis quam Iudaeorum Pontifici, Laneonem egisse: Non trahuntur uapores uertiginosi, epileptici, Apoplectici, & c. sed stomacho collatus, uitae quidam personatus, cum augusta maiestate. neque sponte adscendunt per arterias. Si neruus, arteria & uena stomacho inserta uideantur: Siquidem ad necessitates, & exigentias usuum creator ineffabilis, omnes rerum scopos direxit. Tandem itaque, si praefatae arundines, non trahant noxios & morbificos uapores; clientelae nimirum, & retributionum potius signa, quibus se uiscera stomachoobstricta fatentur, quam quod illi sint addita in gubernaculum, malum & carbasa. multo sane minus stomachus mittet, uel explodet illos, per arterias, uel neruum. Cum citissime alias se posset per ructum liberare. Imo nec sane uelim hunc principatum ita stomacho deferri, quasi ipsius membranae totum competat illius reipublicae imperium. Neque enim stomachus follis est, ut inuitis canalibus sibi conceptos uapores noxios deferre debeat in arcam uitae. Ex Splene namque & stomacho unicum facio connubium, & thorum unum. Quinimo paucae sunt stomacho uenae; In quo, Spleni uices mariti tribuo, primorum motuum, & stomacho, primi sensus. hisque peregrinum est, quicquam e stomacho mendicare ( ut suo probatum loco ) quare uapo res non feruntur per uenas. Est ergo stomachus, lienis, & lien stomachi complementum, sub unico thoro amborum, est principatus unius duumuiratus. Quorsum enim allicerent, & reciperent, quod praeter naturae est institutum? Non sat tamen admirabile unquam, quid rerum Dominus in nudis Menyngibus, utero, stomacho, pericardio, etc. quomodo uapores insufflaret suos stomachus, in uasa angustissima, cruore repleta, praesertim quae non ualent trahendo? in membranis inquam praeuiderit, contemplari cesso: nisi quod in abiectis coram homine, con sucuerit Deus, sua constituere mirabilia. Considero enim stomachum, non quidem per modum Galeni, ut sit saccus, uel abenum nudum coquendis cibis dicatum: Cuius nomen sanctificetur in aeternum. 1. Somnus Opinio a potestate somnifera, & non a defectu est. 2. Scholarum de somno. 3. Oppugnatur opinio ueterum. 4. Contradictiones. 5. ( 4 ) Nam dormientes sub somno sese mouent, reuoluunt, deambulant nonnulli, pulicis & cimicis ictus sentiunt dormiendo; sic ut inde expergiscantur: Opiatorum quidditas. 6. A neruorum situ ostenditur impossibilitas Theseos. 7. alii etiam loquuntur, atque apposite non raro respondent. Opiato stante intra stomachum, somnum aduenire. 8. Ab opii effectu. 9. Sulfur e uitriolo docetur. 10. Aliquot ab surda, thesin Scholarum comitantia. 11. Subterfugium ridiculum. 12. Somniis quando fiat. 13. Tandem sicut Scholae male sibi consonant, dum somnum, & insomnes Catarrhos, eadem radice, causis, atque fiendi modo confundunt: A crapula cur dolor capitis. 14. Dolor a contractura menyngum, ubsque uapore. 15. Thesis pro Duumuiratu. 16. Ita postquam Catarrhi deliramenta explosi, assignatas quoque somni causas, tanquam inanes fabulas reieci. Conclusio. ( 1 ) Poeta ethnicus, moraliter, imo censu rustico, somnum uocat gelidae mortis imaginem. Postremo, & Scholae sibi manus inferunt, dum ab opiatis, rebus ( ut aiunt ) frigidissimis, omnemque potius euaporationem cohibentibus ( 5 ) ( plus saltem quam Coriandrum, uapores pro Catarrhis fingitur compescere, & tc. ) ex sui natura promtissime, somnum, soporem, imo & necem, adferri docent: eoque celerius, quo opiatum fuerit profectioris frigoris in qualitate & quantitate. Ast ego, cum sciam somnum potestatem naturalem, a stomachi principatu, in cerebrum dimissam, & ui Regiminis demandatam, ut traderetur in exsecutionem, Christianus credo Deum, semper sanctificabilem, dum intenderet fabricare mulierem e costa, immisisse in Adam somnum. Non quidem tanquam ens priuati uum: Adeoque quo plus sincerioris opii fuerit sumtum, plusque intus frigefactum: sed facultatem actualem, realem, ac mere positiuam. eo copiosiores, magisque continui uapores a stomacho, ( etiam clauso licet oesophago ) ferrentur in caput. Ideoque potestatem dormiendi esse uitalem, necessariam, & deinceps naturalem. Non credam enim, Deum in homine fecisse, mortem, eiusue imaginem. At stupidum sane commentum est, quod somnus a frigore fieret. Nec decebat mortis imaginem praecedere peccatum, mortisque occasionem. Nec intelligibile, quomodo unicum opii granum sat frigoris in stomacho causet, satque uaporis actualiter frigidi in caput egerat? Quomodo item frigoris erit, uapores ciere, potius quam compescere? Sed haec per regulam falsi donata supponamus. ( 6 ) Ac uapores somniferos, a cibis sursum deferri: ( 2 ) Equidem Scholae docent, somnum causari a uaporibus, e stomacho sublatis in Cerebrum, oppilantibus, siue intercipientibus meatus sensuum, motus, loquelae, iudicii, etc. Quae sane adhuc adolescens, ridicula censui. ( 3 ) Nam reuera, sic morbus ante peccatum fuisset. neruos quoque sensuum atque motuum authores, his uaporibus oppleri. Quia somnus morbus esset. At utinam prius considerassent, quod neruorum radices, siue primae extremitates, sint cerebro continuae, & medullae spinali: Flatulenta nimirum, & uaporaria fuisset paralysis, & temporanea Amentia, in corpore tum adhuc impassibili, atque uita immortali. quodque alterae neruorum extremitates, definant in musculos exteriores, uel in ipsa sensuum organa: Turpe est itaque, adhuc doceri serio in Scholis, Paganismi stoliditates, praesertim a Christianis, melius instructis. atque adeo idcirco uapores somnolenti prius deberent materialiter penetrare, & plane imbibi, in Cerebri, & Imo Scholae in proposita sua Thesi errant. spina¬ Xx 2 Quin etiam sulfur uitrioli, summe soporiferum, fixum cum sit, uapores in caput uibrare nequit suos, ut neque uicarios a se dimittere sui compotes. spinalis medullae substantiam, & utramque obstruere, priusquam quod somnum, sub Scholarum thesi, patrarent. Profecto suspicor, Graecos somni authores, siue pergraecatos, dum se ebrios, perciperent somno deditos, aestimasse, omnem somnum non aliunde deriuare: nec nisi a cibo & potu, ne quidem summo mane, digestisque iam cibis amplius somnum obrepere posse. Et qua uia huiusmodi uapores uergerent a stomacho, penetrarentque trans totam Cerebri substantiam, quo usque ad ipsam neruorum penitissimam atque prorsus continuam radicem, Cerebro inseparabiliter connexam, pertingerent? Reperio quoque in Scholis, causas materiales uertiginis, nequicquam a causis somni naturalis differre. Denique quomodo expergefactus, ad excitantis lubitum, solui atque liberari posset tam celeriter ab istiusmodi impedimentis: Quae cuncta alibi de Catharris, probaui meras inscitias, insulsosque consensus, indagandi ignauia, & subscribendi promtitudine ortos. Sed sodes, quaenam uis tam frigida inest opio, quae me inuito, & satis calefacto, somnum faciat: ( 8 ) Si frigiditas uaporum; quidue illos uapores ibidem detineat per tot horas, absque sui constrictione, siue condensatione in aquam, siquidem semel constrictis istis uaporibus, pateret aditus spiritibus qui somnum statim excuterent? cur uina a prandio somnum cient? An ergo frigidi & calidi est unica identitas ad conciliandum somnum? Cur ergo opio singulariter addicitur frigus? Cur calida non aeque censentur narcotica, & dormitiua? Quidue demum impediat, ne continuo noui uapores, ad eadem neruorum principia contendant, ibidemque coagulati, pariant necessarios Catharros quotidianos, & indubias paralyses? Cur lethalia papauera somno a Poetis decantata, non aliam praeter frigus uim recordari suasere? Cur amaricat opium? & amaror in Scholis praedominans calidus censetur? Itaque alterutrum eligant Scholae, est necessum. Nempe. Certe si Anatomicus, aut uir sanae mentis haec semel ruditer saltem contempletur, debet necessario has ethnicorum fabulas cum stupore admirari, praesertim quod nullam cum constitutionis nostrae principiis connexitatem habeant. Uel, quod frigus opii non sit excedens, & per consequens opium somnum non faciat per frigus: Contingit etiam quempiam multoties unica nocte expergefieri, surgere, & rursus indormire: uel quod amaror sit fallax caloris indicium in Scholis. Cur enim frigida portulaca, pro suo tertio gradu, non est somnifera? adeoque ferme ad lubitum totidem essent neruorum unius noctis, imo unius horae obstructiones. Cur manipulus portulacae non aequiualet binis opiigranis. Transeo interim, quod somnus excitetur adhuc materialiter exsistente opiato intra stomachum: cum opulentius frigussit, ac potentius refrigeret, in tanta particula, quam in tantillo opii? pro ut inuita saepius commonstrauit experientia. Quare Solanum dementat, non autem suo frigore somnum parit? Ergo uel tantillus, solusque odor opii, deberet effumare in Cerebrum: uel se ibidem detento, transmittere uicarios somnolentos uapores. Ego autem in opio, salem acrem sudoriferum, & amarum oleum inuenio, longe ab opii odore recedens, attamen soporiferum. ( 9 ) Sulfur uitrioli uero, est dulce, mellis instar, absque odore, uapore, & furore opii: quia in ignis cruciatu fixum, excellens calidum, & somniferum. Non enim prius. ( 7 ) Quia antequam opium, sensum gustus, uel odoratus, feriret, opium in lingua, palato, naribus, atque faucibus perciperetur continuo, & ante somnum. Quod non fit. Sunt enim qui e Colcotare puluerem sua salsedine priuando abluunt. Eoque dato, nunquam somnus uiribus languentibus ferret solamen, sed perpetuum laborem. ( 12 ) Ego autem, postquam semel animae cuiusdam lucem, aliqua repraesentatione uiderim, aut senserim: At propemodum est inefficax, utcunque uana promittendo, stententur Tyrociniorum Scriptores. Fit enim legitimum, & quod philosophorum uocant, e spiritu uiridi uitrioli: Intellexi somnum fieri, dum Splen proprie insudat nutritioni, cum recreatione ac uoluptate. qui per repetitam cohobationem, ultima ignis tortura expressus, & insigniter uolatilis, coagulatur, atque fixatur. Quod praestat uulgaris sal armeniacus, qui inde postmodum auferri debet, per spiritus uini repetitas distillationes. Tum nimirum ueniam dans seriis suis imaginationibus, se totum demergit oblectando in plenam fruitionis quietem, ex saturitatis nempe suae percepta suauitate, & restituti sibi fermenti stomachici libertate, incumbit perfruendis deliciis: ideoque & digestio in stomacho, est infelicior inter dormiendum, quia tardior. Quapropter fruitio, & ab opera feriatio, primus in tota natura sensitiua optatus semper fuit. Id sulfur inter Arcana, ad uitam longam, & cateruam aliquot morborum fugandam commendabile. ( 10 ) Multos itaque adhuc loquentes post trium momentorum susurrum, somnus occupat. Uanae idcirco atque ludibrio plenae, cogitationes primo somno. Quomodo ergo in his, tam repente, omnium neruorum constipatio praesto erit? Dum phantasia Splenis, siue stomachi abstrahitur a cogitando, de uegetante necessitate. quare demum somnus citius obrepit iacentibus, quam sedentibus, cum alioqui motus uaporum ab inferis longe facilior esse debeat in corpore erecto, quam in cubante lateraliter? Quae mox hoc tractatu clarius elucidabuntur. ( 13 ) Interrogatus humorista a crapuloso, cur mane sibi caput doleat, sinistro cornu, supra frontem, ad maioris thaleri fortassis amplitudinem? Quinetiam etsi donetur, omnes aequaliter neruos, & ante somnum constipari ( quod tam est insulsum, quam ridiculum ) atqui unde potestates mentales per somnum sopiuntur? Promtus ille respondet, constare per Anatomen, orificium uentriculi, inclinari ad sinistrum latus: nisi animam necessario suum nospitium in arca Cerebri, ac prope neruos, posuisse mandaueris? doceri quoque per multa iam secula, quod uapores doloriseri ferantur e stomacho in caput: Atque sinus Cerebri, proinde toto somni interuallo, non quidem spiritu animali: doleant autem, quia acuti, acres, atque mordaces, e uino relicti: Itemque quod eiusdem lateris seruent perpendiculum, nec extrauagari permittantur. sed peregrinis, crudis, crassis, & morbosis uaporibus repletos, ipsosque discursuum Authores tantisper feriari, dormire, uel procul euagari? Libertari autem omnia confestim inde organa, ad sonitum, aut lubitum excitantis? Quo dicto, Galenista attollit supercilia, chlamydem succutit, suaeque animae gratulatur, quod credulus alter, tam mendosa fabula, sibi satisfactum autumet. ( 11 ) At audiui somnum excusari pertitulum ordinarii effectus, quique alioqui morbosus esset, nisi quotidianus, atque solitus. Etenim quod dolor frontis a stomacho rectitudinem lateris obtineat, eximium aliquid, pro actione Regiminis & duumuiratu, occultat. Inuentum istud anile obrisi. At nemo cogitauit, istud fieri non posse, absque uaporum commercio actuali. Quod primus saltem somnus, siue peccati poena, ante crapulam, in hominem missa esset. Nam inprimis uapor nullus, e stomacho ferit caput; Dein, quod nuspiam malum, quod in se morbus aut malum est, minus malum sit, quia ordinarium. ut neque ullus etiam acer est, salsus, amarus, uel ponticus, prout alibi de Catarrhis. Quoniam dolor, de quo iam, est continuus, tam iacenti, quam stanti, aut sedenti, & citra ructus necessitatem. Nec imo uspiam hemicranium pro capitis semisse, multoque minus subinde pro dextero latere causarent: Sin autem hic quandoque comitetur, nihilo tamen minus, magisue infestat dolor: nec etiam uaporum ulla proinde sentitur acrimonia, salsedo, amaror: quin potius recta adscenderent, aequaliterque semper e gula totum pariter caput afficerent: nisi quod in orexi ructus sit acidus, ac tum praecipue uix dolor adest unquam in capite. cum desint porticus, quae istos uapores, tanquam per tubos, nunc hac, nunc isthac, deducant. Quinimo supposito uapore, iuxta Scholas, saltem gula tenet medium ubique colli & faucium. Cur enim lac febrienti dolorem capitis adfert iuxta Hippoctatam, si seri lactis uapores deberent hi potius lenire dolores? Eapropter ergo uapores, si qui essent, ferirent recta mediam basim cerebri: non autem frontem, multoque minus sinistrum latus eius; Cur Cephalalgiam pacat nouus cibus, cum a recenti cibo ( praecipue comitante uino ) deberent acres potius, quam mites, instar lactis, exhalare uapores? nec adscenderent in decumbente, sed per os, & nares efflarentur uapores. Ergo constituto iam semel dolore, pastus non sedaret dolorem, sed potius excitaret, nouumque conderet. Quae cuncta cum refragentur Thesi, & experientiae; Quia etsi darentur adscendere usque in planum ( quod nullum est ) infra cerebrum, attamen non penetrarent ad sinus, absque lethali spirituum confusione. Atque omnium minime pertingerent uapores indesinenter ad menynges: quarum tamen sensatio dolorifica censetur; non autem cerebri. conuincunt etiam, praefatum dolorem, citra uapores, per nudam actionem Regiminis, e Duumuiratu procedere. Miratus sum pluries, neminem haec ante me, serio adhuc meditatum: sed ueterum traditis fabellis, subscriptum continuo per omnes omnino, & per omnia. Imo sentiretur dolor, odorque ferentis uaporis, magis mox supra palatum ( ubi falso supponitur cerebri planum ) quam in fronte, aut sub cranio. Quod falsitates tamen arguent, quotquot unquam hosce dolores sunt passi. Uerum tractatu de Catarrhi deliramentis ostendi, nugaces has uaporum e stomacho propagines, ergo etiam somno dicatas uaporum causas. ( 14 ) Ignorarunt scilicet Scholae, actionem Regiminis, citra uapores contrahere menynges, qua parte placuit animae Duumuiratui ( ut libro de Lithiasi cap. Probaui denique iam superius, esse actionem Regiminis in superiora non minus, quam hactenus putatae sunt superiorum actiones in inferiora. de sensatione ) itaque nonne potius doleret summus uertex, quam frontis latus? prout in hemicrania? Quippe est uertex, gulae perpendiculum. Unde clare constat, caput non magis a stomacho per uapores aqueos lancinari: quam mentum a uaporibus testium in barbatis, non autem in castratis. Tum quoque obiter dixi, e praecordiis emanare potentissimam agendi crasin in morbis, quos uetustas hactenus soli dicauit capiti. ( 15 ) Nunc pro Thesi statuo Duumuiratum actionis Regiminis praesidem, habitare in hypochondrio, Splene scilicet atque stomacho: Denique doleret potissimum cerebri basis, quam uapor primum attingeret: & non menynges, siue cerebri membranae. partibus, inquam, quas cloacam teterrimi humoris, & saccum impuriorum ciborum aestimarunt Scholae. Dein nerui recurrentes palati, linguae, etc. afficerentur truculenter, priusquam sinistrum cornu frontis, sub cranio. Quatuor itaque in tanto paradoxo probanda ueniunt, scilicet, 1. Quod Duumuiratus toti imperet. 2. Nec tandem isti uapores, sese clauderent sub pericranio, uel supra menyngum alteram, unius taleri circino. Quod Spleni & Stomacho, sit Phantasia, Uenus, etc. 3. Quod ipsi sit somnus, uigilia, etc. 4. Quod ibidem sit animae hospitium. ac uicissim. ( 16 ) Concludam inde, et iam inuitis Scholis, imaginationem quandam sanam atque integram deberi Spleni, si uitiata atque praecordialis melancholia inde promanet. Quae quatuor quasi in unicum punctum concidunt. Intelligunt nempe plures se dementare, ac uelut incipere, dolentque se non posse inhibere eiusmodi phantasias, noctu diuque importunas. Philosophi una cum Astrologis, Splenem dicarunt Saturno, de astrorum parenti, ceu uitae principio inchoatiuo. Adeoque uelut duplici mentali conceptu aestuant. Galenistae uero, qui sibi in plerisque contradicere soliti, Splenem partim fecere cloacam peruersissimae, excrementosae, atque mentitae bilis atrae: partimque receptaculum amentiae, non quidem ob materiam in se melancholicam: Sic nempe, quos rabiosus momordit, atque in aquarum metum ( quem morbum hydrophobiam proin dixere ) delapsi sunt, accusant inuitam rabiem, quam praesentiunt, praedicunt, atque monent adstantes sibi caueant. quinimo propter conceptualem quandam irrationalem, atque pecuinam concitationem: Respondent id contingere, non quidem, quia ibidem hospitetur aliqua uis imaginatrix: quandoque ideo hypochondriacam passionem nominant. sed quod inde sumus atrae bilis in caput, thecam potestatis phantasticae, efferatur. Atqui cum iuxta illorum axioma, eiusdem partis atque potestatis, sit functio sana, cuius est uitiata; Quae sane, cum ingentis sint momenti, decet peculiari tractatu de anima, eiusque sede, throno, ac hospitio, examinari. Tractatus De Anima. 1. Commendatur animae tractatus. 2. Enimuero cum nullam opem ex praedecessoribus meis senserim: Quid Scholares auerterit ab hac meditatione. 3. Cognitio animae non pro epilogo tradenda. 4. Difficultates putaticiae Scholarum. 5. Cognitio rerum cur postponenda. 6. Per exemplum ex aqua petitum. 7. sed labor & dolor transierint intima mei, priusquam quae ex gentilitate hauseram, deponerem: Actiones mentis in corpore. 8. Quid deceperit Anteriores. 9. Destitit Author ab incepto. 10. Considerabilis circa mentem. Censui, eapropter omnino, me non stringi ad methodum eorum, penes quos nondum quicquam reperi, quod in naturae initia, uel proprietates, rapi possit, aut debeat. ( 1 ) Meopte ergo libertatis intuitu, consideraui, quod scibilium nil aeque nobile, ac est ipsa animae cognitio, a qua, ut omnis reliqua cognitio, suum obtinet fulgorem: ita etiam termini omnes distinctam suam metam. Imperium ergo Duumuiratus integrum, cum ex anima uitali uigeat, poterunt profecto tres praefatae theses probari abunde per quartam. Modo enim constet, ipsam anima sedem esse in Duumuiratu: Quicunque enim ineptus est initio, comprehendere mentis immortalis motus, exercitia, effectus, & quidditatem; huius principatus quoque supra reliqua membrorum atque uiscerum stationes, obuiam uenient. inhabilis quoque erit, ad intelligendum naturae arcana, a mente remotiora, quam est ipsamet a seipsa: Ideoque uix poterit ire ad ea, quae sibi intuebitur aptiora. Quocirca hic obiter de anima tractabo, quanquam aliis ante me Scriptoribus, animae tractatus extra Physicam sit relegatus, potissimum in ordine, ad cognitionem Theoriae medendi: Ac tametsi tot undique amentiarum acribologiae nos infestent. Tractatus Ille uero, qui prius hauserit animae praeludia, combibitis postmodum naturae succis, in reditu, maioris erit capacitatis, quam erat priore obiter lectio350 ne. Nam qui semel, ac obiter tantum, expertus fuit animae introuersionem, siue extalin, nouit postmodum, ad quae animam suam adposuerit cum desiderio. Non contra. Ne tamen uidear ut exlex, gratis calamum in mentem ante morborum explicationem torsisse, dicam quae me ad hoc mouerint. Quoniam etsi quis multarum rerum nactus sit scientiam: non tamen proinde aptus erit introuersionibus mentis. Inprimis namque ( etiam proconsideratione physica ) meditatus sum, quod mens sit naturae humanae apex, & constitutae humanitatis perfectio: quodque ideo esset decentius, suam cognoscere animam, id est, semetipsum ex anima, quam inquirere rapsodia proprietatum corporearum, harumque e notione, cognoscere uelle ipsam mentem. Itaque cum pace cunctorum ante me, dico, meditorque plane necessarium, quod homo primum cognoscat seipsum, exin discat timorem Domini, qui illum ad ueram sapientiam eriget, ad quam cognitio caducarum rerum harumque defectuum adiicietur, tanquam consequens ad praemissas, uel tanquam adiacens ad principale. Siquidem est mihi uisum, quod semel cognita tenuiter saltem anima, reliqua inferiora, & substituta pedibus nostris, adiiciantur nobis. ( 4 ) Praedecessores, post rerum quidditates, respexerunt tum prius in animam praepostero modo, ob duas praesertim rationes. Quarum prior est, quod animae cognitio ipsis uisa sit longe difficilior, quam aliarum rerum quarumcunque. Altera. Quod mentis cognitio sperari atque haberi posset, ab indagine rerum externarum, proprietatumque corporalium examen. Nulloque quasi negotio, aut labore saltem sobrio, comprehendantur, quae antea ad singulos passus, de uero, licito, simili, iusto, proportionato, agente, passione, prioritate, appropriato, mutatione, uel alteritate, suspiciones suscitabant, uel desperationem mouebant, uel tandem nimio consensu in fallaciam, clausis oculis ducebant suos sequaces. Sed tametsi horum prius sit uerum: alterum tamen nullatenus esse potest. Nam si animae cognitio sit entis abstracti, & spiritualis: ( 2 ) Unde deterrebantur ab indagandi labore, non tam per ignauiam, quam per metum suspensi progressus: saltem ea nequit ulla rerum corporalium speculatione, in nos traduci. ideoque ianuae sciendi clausuram ad ulteriora obserabant. Quippe solus Deus, immediatus faber, & Princeps mentis, ac uitae uita ipsa. Clarum enim atque indubium est, quod homo nequeat seipsum cognoscere, nisi prius animae cognitionem hauserit. Ergo aliunde cognitio nostri sperari nequit, quam a suo fonte, & Rectore. Quippe sine anima, est homo merum uelut cadauer. Itaque & ipsamet cognitio animae, ut timorem Dei, in anima sigillat: Siquidem cognitio abstractorum spirituum, toto distat coelo, a caducorum speculatione: ita & Sapientiae initium adducit. cum non participent in ullo principiorum, aut proprietatum communi symbolo. ( 3 ) Si ergo initium Sapientiae, a cognitione animae suscitetur, non est tradenda animae aliqualis doctrina, pro Physices epilogo, pro more olim seruato. Nam falsum est, quod rerum caducarum cognitio, facilitet nobis mentis nostrae intelligentiam. Igitur corporum quidditas nequicquam scientiae uel luminis continet, ut anima seipsam agnoscat, aut intueatur, nisi per abnegationem, quae cognitionis quaedam est desperatio & proscriptio. Quin potius sciant experti, quod mentis cognitio, etsi procul abscesserit a conceptu corporum sublunarium: Unde quoque nullum sibi lumen acquirit desursum, uel e contra sui, uel etiam tanquam e chalybe & silice, sibi lumen intelligentiae excutit. attamen se extollat, quoties sese applicuerit ad scientias humanas, uel artes quaslibet. Eo quod modus cognitionis animae sit mendicandus a Patre luminum, nec aliunde. Perinde uidelicet scimus mentis circumstantias, uitales, & intellectuales, quaeque suum hoc ergastulum disponunt in uarias alterationes; Quia diuinae uoluntatis beneplacitum fuit, quod homo sui cognitionem non aliunde peteret, quam ab initio & fonte sui: producuntque non raro aliquid seminaliter extra suum concretum. qui est totius Philosophiae principium, medium, finis, scopus, & summus uerticalis apex: Qualiter dum praegnantis appetitus, producit cerasum in foetum suum, quotannis efflorescens. ad quem omnis cognitio est adiectitia. Quinimo sunt rerum sublunarium cognitiones essentiales, & a priori, aeque tenebrosae, tectae, & difficiles; Quod etiam adhuc plus de anima scimus, quam de aqua, est quod per fidei reuelationem scitur. atque est ipsa Mentis immortalis conceptio, si essentiae rerum a priori, earum que causae sint soli Deo cognitae. Uidelicet quod mens sit substantia spiritualis, incorporaliter etiam per se subsistens, immortalis, uiuens, ad imaginem Dei condita, immediate per ipsum Deum, dans sensum organis, ut & motum; Ergo simpliciter falsum, quod cognitio Mentis sit rerum nuda cognitione difficilior, aut postponenda ideo. Quippe omnes sunt nobis aequaliter ignotae. Quia entium quorumcunque quidditas, est eorum ueritas praecisa, clausa uersus nos & patens ad Infinitum. quaeque separata a corpore, sentit absque organis pro nutu, potens etiam mouere extra se, & coercita corpore, producere potest ens extra se ( ut de praegnante iam ostensum est ) intelligens, etiam uolens, ac memorans, etc. Idcirco ad stateram dimensa rerum est cognitio. Omnes res corporeae, sunt Menti nostrae primario extraneae, ac peregrinae. Quarum proprietatum & functionum obseruationes, longe fortiores sunt, quam sit aquae cognitio. Ideoque remotiores a mente, quam mens a semetipsa. Alioqui res omnes, atque singulae, intrinseca intellectione, nobis aeque sunt ignotae ac imperuiae. Quinetiam caetera, non nisi per mentem, & prius in mente, sunt cognoscenda. Proinde enim rerum quarumcunque cognitio, est tantum quaedam obseruatio, unde formamus discursus, pro cuiusque capacitate. Quod autem seduxit Anteriores existimando aquae cognitionem faciliorem esse, quam mentis, processit ab opinione, ( 8 ) Quod uisibile necessario sit notius inuisibili. Sed non distinxerunt notionem obseruationis, a cognitione interna quidditatis, iuxta quam res cunctae nobis aequaliter sunt ignotae. Quare etiam omnis eiusmodi obseruatio, hincque petitus discursus, utcunque politus, est tantum a posteriori, longeque minus illustratus, quam sit obseruatio habita de mente. Nesciuerunt inquam, quod cognitio obseruationis non introducat intellectum, in rei quidditatem: ( 6 ) Quippe quis unquam mortalium nouit, quid sit aqua? sed tantum erigat scientiam putatiuam. quae tamen creatorum est maxime obuia, aperta, uisibilis, & translucida? Alioqui namque Intellectus, causas anteriores in essentia perciperet. Tantum enim de ea scit rusticus, uel Idiota, quantum Philosophus. Tum etiam a simplicitate aquae sunt deceptae. Quam simplicitatem cum unitate cognitionis, nobis ignotae, confuderunt. Nempe aequaliter illam concipiunt, per obseruationem sensuum: Dum interim mentis obseruationes sint numero plures, atque foecundiores, quarum cuiusque proprietas negat cognitionem a priori: putarunt idcirco, plures impossibilitates in mentis cognitione subesse, quam in corporis simplicis. quod sit corpus graue, liquidum, humidum, digito cedens, fluidum, amotoque digito se recludens, caloris susceptiuum, extenuabile in uaporem. ( 7 ) Nemo tamen nouit internam aquae quidditatem, uel quare liquida sit, aut humida. Adeoque tam solus numerus in mente, quam uisualis frequentia corporum, difficultatem illis peperit. Cum tamen alioquin, in entis entitate, tam sit intellectualiter ignotum uisibile, quam est inuisibile. Itaque ante omnia ponderandus mihi uidebatur recipiens, affectans rerum intellectionem, quis, qualisue, qualiterque dispositus, intellectus, in actu comprehensionis. Quae demum theca sit intellectus, eiusque capacitas, uigor, & modus. ( 9 ) Intendebam enim mentis doctrinam intellectiuam tradere, ut homo primordialiter semetipsum agnosceret, quantum potest, ac dein ex simulacro diuinitatis discat contemplari res se inferiores. Quomodo denique potentia, a se quidem indistincta, trahatur, atque descendat in functiones, & organa sibi alligata, & supposita. Sed cum id conarer explicare, per actus mentales orationis, id non fuit mihi liberum: Postremo, priusquam sciam an ipsum intellectum sit uerum & bonum: quod tesseram meae abiectionis, superare censerentur, obmisi illum tractatum lubens. an uero in me, aut propter me, non sit in sui entitate mutatum concipiendo, alienatumue a suo esse, unde ipsa entitatis ueritas laruam peregrinam assumsisset. Censui omnino, ista elucidari debere per actus intellectuales: quos nec alibi promtius, uel felicius mendicari posse statui: quam per praxin. Id est, ex mentali oratione silentii. Illam uero decernent, ac ponderabunt alii iustius, quam ego. Aliis idcirco me foecundioribus, sat esto digito demonstrasse, christianam naturae Philosophiam non admittere, uelle res caducas, alienas, procul remotas, quarumque causae a priori sunt absconditae, & nescire interim, quis sim ego contemplator, qualis sit intellectus, quomodo formetur atque subsistat actus intellectualis. ( 10 ) Praesertim quod res quaelibet non concipiatur, qualis in se est: sed per modum recipientis. Id est, concipientis. Atque in hanc proinde arenam nolui lubens descendere. Distinctio Mentis A Sensitiua Anima. 1. Commenditur Tractatus de Mortis introitu in naturam humanam, tanquam necessarius praementis cognitione habenda. 2. Remittitur lector quoque ad tractatum de ortu formarum. 3. atque inde a Creatore nedum permissam ac consentitam, sed & mutato naturae stylo admissam, imo etiam uelut mandatam, sub melioratione introducta, regenerando per diuinam baptismatis gratiam. Mentis ab Euangelio probatur immortalitas. 4. Orditur telam contra hodiernum Atheismum. 5. Leon. In quo tractatu demonstraui necessitatem animae sensitiuae, quae alias sub immortalitate erat frustranea. Unde nimirum introducta est lex in membris, contradicens legibus mentis immortalis. Receptaque est tota totius naturae centralis, atque inexcusabilis corruptio. Quam ideo nouam atque inauditam prioribus seculis doctrinam, praesuppono inde petendam, si modo mentis nostrae cognitio desideretur. Lessius tantum describens, rescripsit ex Augustino de immortalitate animae. ( 1 ) In primis Libro de uita longa, ad longum demonstraui, mortis introitum in naturam humanam suas habuisse causas in natura, per media uetita, & extra intentum Creatoris tergloriosi: semelque intro perreptatam, admissamque mortem, licet ea non esset ex creatoris intentione, deinceps fuisse continuatam, atque inexorabilem, necessitate naturae: Etenim ut modo sic est a semetipsa, suoque est initio alienata, quod uideatur modo animae sensitiuae imperiis auscultare, quae tamen in sui essentia, substantia, atque realitate, est immutabilis: ita sane incipientibus, uel resipiscentibus, ut addit cognitionem mediorum, quibus est lapsa, atque penitus degener facta: Ita quoque praesupponit eandem doctrinam, uelut basim cognitionis ipsius. Adcoque quod mens humana sit substantia permanens, siue spiritus post separationem a corpore, in se subsistens, atque uiuens, non esset Christianis inculcandum, aut demonstrandum, quibus intellectus est in obsequium fidei subactus, nisi in medio nostri, & Ecclesiae hypocritis potentissimus nuper Atheismus consurrexisset, qui per fidei omnimodam abnegationem se extricat principiis, quibus insolens eiusmodi temeritas pacari posset. ( 2 ) Denique de Ortu formarum ostendi pariter, quantum haec anima caduca, sensitiua, atque mortalis, in nobis distet a mente immortali: Atque illorum precipue, qui omne Numen negant. Quod certe non minus, quam infinito modo fieri, est indubium, dum Mens nimirum sit substantia, non mortalis: sensitiua uero, nec substantia sit, ut neque accidens: ( 5 ) Alioqui nec meum est de mentis immortalitate tractare, ab Augustino conscripta, demonstrataque, & a Lessio uerbotenus pie descripta, atque rescripta; quippe qui idem sat probarunt. sed creatura neutra mortalis, & in nihilum periens, deque natura luminum. At nondum contra negantes omne Numen. ( 3 ) Quae doctrina pro parte est Euangelii, de uita & morte aeterna animarum loquentis: sire que censet animam humanam Dei Imaginem, nec in posterum interiturum: Desisterem ergo idem reculcando ruminare, si sat contra primae classis Atheos ab ipsis demonstratum esset. ad distinctionem animae pecuniae: Et nisi statuissem in natura, differentiam Mentis, ab omni uiuentium anima. quae scilicet cum uita ipsa, in nihilum reuertitur, non secus atque lumen candelae. Nisi inquam ad naturae cognitionem spectaret eiusdem integritas. Pro altera autem parte, est praesens doctrina plane paradoxa. Illaque integritas, differentiam hominis, ab aliis quibuslibet creatis designatam optaret: In quantum anima sensitiua relegatur extra praedicamentum substantiae, & accidentis. idque uniuoce atque principaliter dumtaxat iuxta praecipuam uiuidamque sui partem, citra quam homo nil nisi foetidum cadauer est, silice uilior, atque quouis uitro citius destruitur ac rumpitur. Inprimis enim, demonstraui animam sensitiuam, atque belluinam tam in brutis, quam quae in nobis est, non esse infinitam, atque immortalem, uix necesse est, cum nemo ambigat, quin omnis res naturalis genita, etiam sit corruptioni obnoxia, per legem naturae. Alioqui stante Christianismo, stat Mentis immortalitas, eiusque substantis substantia, pro ut simul & aliarum animarum mortalitas, siue in nihilum reductio. ( 4 ) Mentem autem humanam esse immortalem posthac, de fide tenemur credere. Quae est annihilatio proprii nominis. Atque exin uera, ac proprie dicta differentia earundem. De Animae Nostrae Immortalitate. 1. Atheismus, & Idololatria peior. 2. Qualis fide, Atheorum. 9. Religiosi Athei, omnium pessimi. 3. Ab admissis argumenta aliquot, in Atheo. 10. Omne intellectum, mendax est, dum intellectis per sidem adaequatur. 11. Uita nouorum religiosorum, se caeteris anteponentium, Atheismum introduxit de nouo, sub Pelagiani doctrina. 4. Ulterius demonstratur per Scripturae auctoritatem. 12. Hypocritae Scriptura abutuntur. 5. Panis, qui de Coelo descendit, prophetatus. 13. Atheorum perfectorum argumentum. 6. Ex B. Augustino reliquum. 14. Praeuisus ab olim Atheismus ille medernus. 7. Futilitas argumenti. 8. Mens non potest generari a dispositione corporum. 15. Neutralitas entium, Scholis ignota. Iudaei Yy 2 Siquidem sub hypoc risi eleemosinas paupetibus destinatas atque destinandas, in se detorquent. ( 1 ) Iudaei antiquitus, mox atque cessabant miracula, statim ad Idololatriam, & Idolomaniam rapiebantur. Sic ut illorum uita, in derisum religionis detorta, etiam iudiciosiores, & debiliores ideo in Atheismum praecipitarit. Hanc autem erroris utrimque amentiam, quandoque reformabit S. Spiritus, qui solus potest intestinas sordes ab Ecclesia sua abstergere, & euerrere. Saeculum autem modernum uerpis sceleratius, sponte sensim labitur in Atheismum. Laici enim peccatis quotidianis exsecrabiliter obuoluti, nedum Deum, omnis boni fontem, inuisibilem negligunt; ( 4 ) Denique Atheismum confirmauit, intrans in maleuolam istam animam ipsa Scriptura, quae alias mouere deberet ad filialem erga Deum obedientiam, & amorem debitum, obliquo sensu abripitur. sed & aliquot oppignorati Ecclesiae, in medio nostri peccata populi comedentes, Deum, irrident, nihilque illi se debere protestantur. Quia nil credunt. Argumentantur enim primum disiunctiue; ac mox inde copulatiue concludunt pro Atheismo. ( 2 ) Existimantes merum phantasma politicum, ipsam fidem, adeoque omnes religiones esse indifferentes: ( 5 ) Aiunt nempe, Biblia profitentur unicum, atque aeternum numen omnipotens, & immutabile. quippe quas credunt tantum ad coercendos populos subter legem ciuilem uiuendi, in troductas: Igitur uel Chronica Bibliorum, sunt merae Ebraeorum fabulae; uel numen, quod hodie Christiani adorant, uel Turcae, est longe aliud a Iudaeorum Deo. illasque proinde ubiuis fere locorum esse diuersas, & aeque iustas, statutorum Principum, siue consuetudinum receptarum iure, promulgatas. Alias namque fore liberum, quidlibet credere, ac facere, nisi inde hominum perirent commercia. Illi enim qui haec credunt, & effutiunt, quod suis nefariis abusibus ipsimet Sacerdotes & religiosi clam profitentur. Nam si arborem a fructibus, & hominem ab operibus, cognoscere, sit aequiuocum etiam numen, quod Christiani cum Turcis, una cum ludaeis unicum, iugiter immortale perseuerans adorant & credunt, a suis operibus, seque dignis cognoscendum, atque credendum erit. Etenim quotquot hostes olim in populum Israelis irruisse leguntur: pauco fuere numero strati, consternatisque terrore animis, mutuaue caedesunt interfecti. Putantes ad fundum ueritatis pertigisse, se gloriantur ingenia politissima, ac sublimata, & ideo reliquos probos subfide, spe, & charitate gratiam Dei implorantes, rident ceu simplices, ac pene fatuos, seque frustra ut assum piscem torrentes. Quantumuis eorundem castra, instar locustarum numerosa, & Cameli eorundem innumerabiles, tanquam arena litoris: attamen panico terrore ululantes aufugiunt a ter centum buccinantibus Ebraeis: Perguntque indies in peius, excitante eos diabolo, qui circuit tanquam Leo rugiens, quaerens assidue quem deuoret. seseque subinde mutuo trucidant gladio, sic ut non fuerit superstes, qui uniuersam illam stragem domi denunciaret. ( 3 ) Potissimum autem Atheismos fouent mala quorundam exempla, concionantium & iurantium uoluntariam paupertatem, obedientiam, humilitatem & charitatem: Imo citra pugnantium opem, unicus Angelus 180 millia unicoque gladio morte peremit. Etenim si uera sint, quae ibidem leguntur, & coluntur: qui tamen sunt penitus extraehumilitatem, charitatem, prorsus ambitiosi, inuidi, & auari, opibus effluunt, sectantur proprias commoditates, ut nedum uenter, sed ipsimet toti sint Deus sibi. sitque hodie, idem quod olim, & aeque potens numen: deberet Christianos ( iam suos ) aeque potenter iuuare contra suos hostes, quibus obsidentur, & subiugantur indies. Si uiderem Deum, Angelum, uel cacodaemonem, imo, uel spiritum hominis: crederem utique illos esse. Cessat namque hodie publica Idololatria, olim in depressionis causam accusata: agiturque hodie causa ipsius numinis: Sed nolo credere, quae non uideo, uel audio, quaeque mihi insueta, ideoque incredibilia uidentur. si eiusdem sponsa Ecclesia, & Sacramenta sui corporis uituperose conculcentur, iugeque Sacrificium suspenditur, atque magno opprobrio irridetur. Sed sentio cum Aristotele, quod omnis scientia, omnisque doctrina intellectiua, tantum e praeexsistente sensuum cognitione fiat. Cui respondet diabolus. Bonum est se sic manere. Et dicit Deus. Qui enim uidere ad hoc optat, ut credere possit, iam est peccati reus. In animam autem peccati ream non intrat Spiritus ueritatis; atque idcirco non conuenit, quod uideas, quae uidere optas, ut credas. Nec est enim peccatum medium pro acquisitione fidei. Quorum amborum disiunctiuum utut sumatur, saltem conuincit, antiquum istud numen defecisse modo, in esse, & potestate, nouumque, uel quod modo adorant Christiani ( quorum tam numinum quam credentium sunt toto orbe magna dissidia, soinuicem hostiliter demolientia ) non sit aeque potens, uel aeque benignum suis fidelibus, atque fuit pristinum suo olim Israeli: Blasphemum atque impium est iudicium, negasse Deum, uel Diabolum: quoniam hodie amplius non apparent Angeli, gladii: nec amplius mutua sese trucidant caede ingentia castra. eo quod ipsi non sit permissum uidisse alterutrum, quorum neuter est uisibilis, nisi in forma arrepta. ( 7 ) Cariosum denique, ac puerile est argumentum; Ut neque territi eiulando aufugiunt a Christianis armatis, in curribus, equitatui, & machinis igneis: Non praestat Deus Christianis hodie, quae olim praestitit quandoque Iudaeis: ergo non est idem qui olim, uel minutus est a pristina potestate. concluduntque hinc Athei nostri, deceptos uiuere, quotquot immortale, & omnipotens, id est, numen credunt. Si quidem res, non tam a posse, quam a uelle diuino, mutatur. Atque inde subsequenter ulterius recte inferunt. Si numen aliquod tandem intercidat, uel deficiat: multo magis mens hominum, parentibus caducis prognata. Cur autem non uelit modo, quae olim uoluit, Nostrum non est, a Deo, sui arbitrii rationem percontari. Stultumque ideo argumentum, Non facit modo Deus, quae olim: ergo non potest. Haec enim sunt, quae Christi populum primo ad diuini cultus negligentiam, ac tandem ad apisticum Atheismum abducunt: Exiguus erat populus Ebraeus, ex quo Christus surgere debebat, eratque hostibus populus ille undequaque cinctus, quique nisi brachio Dei extento continuoque uelut suffultus miraculo, mox in rapinam uictori cessisset annihilatus. postquam diabolus animaduertit Idololatriam, atque deastrorum multiplicitatem, apud iudiciosos, tanquam laxa ac friuola sperni media, quibus populum in suum alliciat hamum: subtilius hoc rete Atheismi sparsit, numerosioremque praedam collegit. Unde tamen Messiam surgere decretum erat. Sed Christianorum longe alia sors est, & lex. ( 6 ) Quem Atheismum futurum, Deus praedixit per Prophetas seruos suos. " Dixit insipiens in corde suo, Non est Deus. Corrupti sunt " Athei, " & abominabiles facti sunt in iniquitatibus non est qui faciat bonum. Populus enim Isracliticus in duritia cordis, gratiam Dei ab affluentia opum, prolium, foecunditate fructuum, eorumque pacifica possessione metiebatur. Deus de Coelo prospexit super filios hominum, ut uideret, si est intelligens, aut requirens Deum. Nos autem nouimus, necessaria fore scandala, in Ecclesia, tribulationes quoque utut magnas: " Dixit nempe Atheus in corde suo. non condignas tamen exspectationibus uenturi saeculi. Itemque Deo sic placitum, ut propter Yy 3 saltem illius aeternitatis infinitae perpetuitas, legem quandam, ordinem, atque ordinatam gubernationem sequi debet, quae aliquod ens praesidens, sempiternum duratione, magnum, atque potens requirebat. pter iniustitiam transferantur regna de gente in gentem. Miserrimi ergo sunt, qui per abnegationem uniuersorum, excludunt fidem, & fidei merita. Etenim consideremus orbem terrae uestitum aquis: Atqui ad ostendendum, eundem esse Deum Christianorum, qui fuit olim Ebraeorum: nam retro ad Chronica scripta non est recurrendum: apud quos, nec Biblia ipsa, sunt alicuius fidei. uel locum illum, absque terra & aqua, ut nempe omnia suopte impetu cadunt centrum uersus. Collisum est Atheorum argumentum. Cum eorum intellectus admittat, quod non per sensus exterius sit introductum. Adeo ut si duo homines ibidem essent, ab Oriente scilicet & Occidente, hipedibus sese contingerent, & capitibus sursum adspicerent, pro ut hodie nos & Antipodes. Hoc inquam credit Atheus, quanquam non ipsi suggesserit sensus. Tota illorum fides est ex scientia, scientia uero fundatur in praesenti sensibili, praeterita obseruatione, & abnegatione historiarum, atque successione aetatum. Corpora enim grauia docent quidem propensionem suam decidendi deorsum: Alioqui namque non minor deberet esse Sacrorum, quam profanorum Scriptorum authoritas. At coelum undique sursum esse, respectu unius centri, hancque centri esse proprietatem, cui non est similis altera, nec tamen illam Atheus uidit: ast nihilominus credit: imo quidcunque unquam fabricet. Imo Atheorum omnis scientia descendit ad oculos, ad uisum, numeros, lineas, figuras, tonos, pondera, motus, odores, tactus, attactus, & gustus. Id est, totum pendet ex initio brutali, suntque inepti ad intelligendum, quae superant sensum. contrarium semper inuenit, & absque illa centri proprietate credit inquam unicam eiusmodi naturalem proprietatem in uniuerso centro: Id est enim, cur se excludant e mundo intelligibili, & calcitrant contra lapidem Angularem. At saltem fatentur se uidere & scire, quae nesciunt. sed non intuetur uspiam authricem eius causam, aut illi similem in minimo, eamque mauult per infidelitatem a se excludere. ( 8 ) Quod contingit in Theoricis planecarum. Ast utinam demetiantur Atheimundi ambitum, Saturni inquam realem distantiam a nobis. Ast saltem si Deus non sit, nec ubique praesens, & omnia dans omnibus, perinde esset, si cuncta confunderentur, sursum deorsum caderent, grauia deorsum, uel sursum ruerent; perirent plantae & belluae, uel non. Fatebuntur namque eo ipso, etiam nolentes, tot millenorum milliarium distantiam, quod ipse illorum intellectus contradicet uisis dimensionibus. Uel necessario se inclinabunt ad fatendum triplicatum Saturni circuitum, respectu suae diametri, non potuisse ex se, aut sua sponte surrexisse: Ergo constantia ordinis & perseuerantia specierum, requirunt de necessitate aliquod ens primitiuum fontale, unde incepere, sunt, filoque continuato propagant, quodque cuncta suo nutu gubernat, datque continuitatis constantiam, ac successionem, ne cuncta corruant, & confuse commisceantur. quin potius aliquem esse horum Authorem infinitae potestatis, sapientiae, magnitudinis, adeoque etiam durationis, etc. Uniuersalem nimirum curam gerit, custoditque res in suo esse. Consideret denique Atheus, fluxum & refluxum aquae. Sin uero putet Atheus, tam incomprehensibilis magnitudiuis orbes, tamque regularem uicissitudinum constantiam, sua sponte, ab aeterno sic fuisse: Quod nulla scilicet aqua adscendat sponte: attamen aqua maris, tam in fluxu, quam refluxu maris adscendat semper. Credit hoc quia uidet; sed eius causam non credit, quia non uidet: nec eius scientia intrauit per sensum, Quippe quae sensibus contradicit. Moses enim multis claruit miraculis a toto Israele cognitis, historiam scribit creati mundi, progeniem hominum successiuam denique per Abrahamum dilatauit, eductionem Israel e seruitute, Legem denique praescriptam diuinitus tradit, multis miraculis confirmatam, ante populum infidelem. Uisis nimirum in conspectu populi, centeni mille, coaetanci. At saltem credere deberet, ista contingere per causam, quanquam eandem non nouerit, per quam tamen res quaeque hausit eiusmodi proprietatem. Scriptis Mosis subsignarunt filii & nepotes, dein confirmatis scilicet per Auos traditionibus. Idque per cuncta saecula subsequentia indubie creditum. Nam etsi species singulae ab aeterno haberent seminum, & donorum huiusmodi potestatem. Illaque Gentiles traduci solicite curarunt, & miraculos e quidem Septuaginta duo transtulerunt, absque ullauerborum dissonantia. Nihilominus in uniuerso non est aliqua uniuersalis proprie tas, quae ad singula respiciat, ut sint ordinata, cognoscatque singula nouiter orta, aut oriunda, nisi sit extra, & praeter naturam singulorum. Alioquin essent innumerae Deitates, quae olim: atque insuper essent continuae diuisiones, atque specierum dissolutiones. Hactenus autem tam Iudaei & Christiani, quam hostes horum fidem dedere Sacris. ( 11 ) Per Prophetas demum leguntur praedicta multis saeculis, antequam ab historiis profanis postmodum probentur euenisse. Negat enim Atheus, credere, quae non cognoscit per sensum. Abrahamo enim diuinitus pollicitum fuit, quod Messias e stirpe sua surgeret. Aquam uero cernit humidam, at non cognoscit, quid sit humidum in aqua, aut cur sit humida. Credit itaque, quod non cognoscit, quodque non penetrat. Id est tanquam bestia. Idem Melchisedech ipsi praedixit, & nouum sacrificium panis atque uini illi idcireo obtulit, qui e lumbis eius quandoque propagando egrederetur. Nusquam autem offertur Sacrificium, nisi soli Deo. Postmodum, in diuisione terrae promissionis, erat Bethlehem, siue domus panis. Nec enim scientia humana, se eriget unquam supra limites, nisi illuminetur a lumine, quod Atheus excludit, solaque conceptus sui contemplatione cuncta definit, quia cuncta ad se ubique reflectit. Inde nempe nasciturum ex Uirgine Messiam praedixerant Prophetae. Totus scilicet carnalis, & uanus, quamdiu credit intellectum, sensuali subiecto oriundum. Gentiles quoque uiderunt, de Coelo descendere panem, qui castra Madian destrueret; & Deus Gedeon dictus fuit, quem tamen nondum Gedeon pro Deo agnouerat. ( 9 ) Quicquid enim per consequentias, numeros, figuras, proportiones, & adaequationes percipitur, est mendax; quoties eadem intellecta praefert, uel aequat intellectualibus per fidem & reuelationem. Quid si Mathesis abstrahat ab obiectis realibus, & sensatis omnibus, & tamen creduntur. Hunc quoque Messiam Dauid dein, e stirpe sua nasciturum praenouit diuinitus, eumque idcirco Dominum suum, siue Deum nominauit, & futurum sacerdotem iuxta ordinem Melchisedech: in pane scilicet, ac uino, diuini flammis inspiratione praedixit. Cur difficilius erit credere non uisa, modo reuelata sint ab Ente, quod actibus transscendentalibus, ostendit pleniorem mereri fidem? ( 10 ) Si Atheus historiis profanis assentiatur; cur non etiam Sacris? Hunc Deum, stellam e Iacob praedixit Balaam, quam postmodum didicerunt Magi ab Eoo uenientes, nasci debere in Bethlehem, siue domo panis, eiusque stellam praeeuntem uiderunt, cuius monitu ab extremo ortu uenerant, ut adorarent puerum, qui solius est adorabilis. Etenim qui illos de stellae significatione praedocuit, potuisset locum designare, in quo puer esset natus, quem tam remoto itinere quaerebant: nisi statuisset id e scriptis Prophetarum eruendum, in honorem Dei, & populi doctrinam. Nam fides, fidei meritum, & exspectatio iustorum, superant omnem sensum, & quicquid per intellectum concipi unquam potest. ( 13 ) Porro si mens est immortalis, & fruitura gaudio aeterno, separata per mortem a suo corpore mortali exsistit, & uiuit reuera. Ergo si qua fides sacrae historiae: ea conuincit, esse Deum unum; Gentium Deos esse daemonia. Ergo non generatur a corpore, quod in se cum omni sua dispositione, est caducum mortale, & cadauer, quotidianis, & quibuslibet uicissitudinum importunitatibus obnoxium. Ergo mens est substantia immortalis, uita, de natura luminis aeterni, inextinguibilis. Hunc Deum Messiam, filium suum, ex Abrahamo tandem suscitatum iri, absque uoluntate uiri, ex sola Uirgine, esse panem Angelorum, qui de Coelo descendit, qui saluandos saluat gratis. Ideoque nec generatur, aut prouenit ab homine, parente, aut semine caduco. Multo minus surgit, aut producitur a seipsa: Cumque Intellectus humanus haec mysteria nequeat comprehendere, multoque minus per sensuum adiutorium praeuidere: sed ab initio aliquo aeterno, quod in se est uita lux aeterna, infinita, non alterabilis aut extinguibilis. Ideo necessum est, Intellectum trahere in obsequium fidei, quam ex se nullatenus concipere potest. Quia cum is sit limitatae potentiae, & fides profundae ubique obscuritatis: Uerba autem haec sunt fidei, & reuelationes huius lucis aeternae, ideoque in aeternum uera sunt. Carnalis autem homo non percipit ea, quae sunt Dei; nequit Intellectus comprehendere infinitum durationis terminum, siue animae suae immortalitatem. ideoque sapientia eius est stultitia apud Deum, qui est ordo, integritas, essentia, Pater luminum, rerumque omnium causa totalis, independens, absoluta, abstracta. Cui idcirco debetur omnis honor, ab omni creato. Creauit autem non solum substantiam Mentis, ut sit lumen substantiale, ad similitudinem siue imaginem sui: Itaque tandem concessis, creditisque sacris, saltem per modum Chronicorum, elucet eo ipso Deus unus, aeternus, immutabilis, immortalis, infinitus, omnipotens, Bonus, Uerus, Sapiens, Creator, Author, Sustentator, Gubernator, & uita rerum. sed etiam fecit animatorum lumina uiuentia uniuersa. Quae quidem non subsisterent extra suum concretum in abstracto: ideo & peritura, cum morte eorundem. Concesso demum hoc Numine, concludunt argumenta ( 12 ) S. Augustini pro immortalitate animae, & concedenda est uita aeterna, aeternus ignis, gaudium, pax, luctus etiam interminabilis. Ideoque nec substantiae, licet substantiales, siue per modum spirituum substantialium. Suntque Angeli, Cacodaemones, Pythonissae, siue diaboli mancipia. Nec proin etiam de numero accidentium, prout alibi tractatu de origine formarum demonstraui. Horum autem desunt conceptus intellectui, qui e solis tantum sapit sensibus, iuxta Aristotelem: Uita ergo belluina est ex lumine uitali, uiuente & creatura inter substantiam & accidens neutra. Quae entium neutralitas, Scholis hactenus ignota, data est ab etymo Patris luminum. Desuntque uerba linguae, deficiunt & Idiomatibus sermones positiui, ut explicarent, quae auris nondum audiuit, nec Intellectus potuit capere, quod in cor hominis nondum de scendit: Ita quidem, ut nedum faciat adurentem lucem Solis, splendoremque nitedulae: quodque in se est indemonstrabile per disciplinam sensuum, & intellectualem. sed & omnium omnino animatorum animas, quarum ipse solus uult manere usque conditor & herus. 1. A & Ω. 2. Corpus est cadauer nihili, citra mentem. 3. Physica authoris longe remota ab Aristotelis traditis. 4. Nec alium mens doctorem admittit, quam illum, qui solus Pater atque magister uocari praecepit. Ostendit ueritatem hanc Intellestus Adamicus. 5. Per Orationem abstractionis Mens explicari deberet. 6. Narrat Author suas professiones quinque. 7. Ex quinto educit quinque conclusiones. 8. Connexus mentis tanquam nuclei, in sensitiua tanquam putamine. 9. Defectus ex anima sensitiua. 10. Obiectio. Quia reuera omnis doctrina, quae e praeexsistente sensuum cognitione hauritur, procedit ab anima sensitiua, carnali, siue terrena ( quamque ideo Apostolus Diabolicam uocat ) illuminata quidem, at non ab ipsamet Mente: Contra peccatum & meritum. 11. Responsio ad praefata argumenta. 12. Per exemplum Solis. 13. Corrupta natura, perpetuo gratiae auxilio eget. 14. Mens quatenus Dei Imago, nititur aliquid uelut e nihilo creare. 15. quae scilicet dumtaxat optat illuminari a sui initio, quod est supra naturam, & non a sensuum obseryatione. ( 4 ) Quorsum spectat status intelligendi in Adamo, ante susceptam doctrinam sensuum. Nouerat quippe essentias, & nomina animantum: quia Mens, in diuina sui imagine, haec intus contemplabatur dum uolebat, ipsoque aspectu eadem memorabat. Sed postquam anima sensitiua subnata est, in quam Mens obuoluta immortalis, huius suscepit uicariatum sola sensitiua, uix autem ab inde soporata mens expergiscitur: Differentio conceptuum admirandorum in grauida. ( 1 ) Praemissis iam quae superius pro immortalitate animae scripsi, deinceps pro animae cognitione, ad Dominum meum Iesum redeo, qui solus paternae sapientiae principium, interminans finis & &, siue scopus unicus, in quem tota omnium intellectionum claritas est, & terminari debet. saltem non apertius, aut uiuacius, quam dum mentali orationi incumbit: Cognita namque mentis immortalitate, anima sibi debet innotescere, quantum potest. Siquidem cum anima corporis clauo Rectrix assideat. siue id sit, quod interim de se disiiciat frenos sensitiuae, uel demum quod Deus in solo spiritu adorari postulans, suas uocat delicias colloqui cum filiis hominum. ( 2 ) Nil sane in corpore ( nisi cum Anatome sola, spectem cadauera ) opera dignum examinari potest, absque uitae siue animae cognitione. ( 5 ) Equidem oratio silentii, profundaeque humilitatis intellectualis, alium, quam iam me senem, ignarumque Medicum postulabat: Enimuero multoties mecum indignatus sum, uelle concipere res externas & alienas: Sed cum mentis physicam explicationem susceperim: atque interrim nesciri, quis sim ille, qui extera & sublimia contemplari audeo. sitque mentis essentia, quidditas, & natura physica, plane spiritualis, atque respiciens sui initium immediatum, & supernaturale: Nondum intellecta enim imagine, quam mens prae se fert, nec quis, qualis, quantus ue sit intellectus. Atque tandem, nec quomodo formetur actus intellectualis. debui omnino mentis doctrinam edere, & explicare per eius exercitia, ut homo ab operibus prodatur. Itaque ueniam rogo, & mereor, si non pro rei dignitate remdeclarauero. Supplebit diuina bonitas meos defectus per alium me digniorem. ( 3 ) Quaproter mecum statui, longe aliam animae cognitionem tradendam Christianis, quam quae hactenus a Gentilium Scholis est edocta. Quantum enim uerbis explicari potest: tantundem quoque Sacra tradunt. Antequam autem progrediar, sciat Lector, quod hactenus Scriptorem non inuenerim; qui de penitiori mentis uacuo Ac reliquum exercitando acquiritur gratis, per ipsam gratiam: fundo, Zz Uel sicut lumen per exsufflationem interiturum, a substantia quae esset Deitatis lucens imago. fundo, & fabrica siue de creatione idearum entitate, ueritate, aut quidditate aliquid cogitauerit: Sciebam quarto, Quod in semine humano subessent dispositiones, & spes, ad eiusmodi animam caducam: non minus quam in semine canino, ad uiuentem catulum. Sciebam quinto, Animam sensitiuam ( prout de uita longa, tractatu de introitu mortis in naturam humanam probaui: sed potius huiusmodi doctrinam, uelut anomalam ignotam, atque desperatam, solaque admiratione in fumum tenebricosum sublatam, a tergo suspenderunt, nec amplius retro ut neque introspexere. ( 6 ) Primum enim meos errores putando commissos; detegam; ac circumstantias narrabo, quae me quandoque fefellere. ) in nobis subortam a peccato, atque permanere naturaliter deinceps, per successiuam sexuum copulam: nec Mentem immortalem a natura, homine, ullisue mediis naturalibus fieri posse. ( 7 ) 1. Eo quod esset substantia. 2. Sciebam enim inprimis ex fide, esse nobis Mentem immortalem, excedentem ideo quaslibet naturae potestates. Quippe quae a Deo immediate Adamo inspirata fuit: Quodque esset permanens, ideoque 3. Quod ab ente perituro nequaquam fieri posset. 4. eadem quoque hodie foetui ab eodem Principo uitae inspiratur. Quod Mens idcrco e nihilo ficri debeat, per modum omnium substantiarum, absque auxilio naturae cooperantis. 5. Quodque propterea sensitiua, ante peccatum non fuerit in nobis, ut neque necessaria. Utpote in qua Regnum Dei sedem suam ex beneplacito stabiliuit, & hactenus " illuminat omnem hominem uenientem in hunc mundum ", suisque Deitatis charismatibus locupletauit, praesentiaque sui, cacodaemonem exclusit. Pro qua nimirum Mente, mori dignatus est: ( 8 ) Sciebam denique Sexto, Quod a transgressione deinceps, Mens esset alligata animae sensitiuae. non autem pro Angelo lapso. Eo quod in corpore, morti obnoxio, nil esset Menti propinquius, magisque affine in quo sederet. Sciebam secundo, ex naturae cognitione, Bruta habere animas, plus minusue prudentes, & sagaces: caducas tamen omnes, atque in nihilum properantes: easque perire, non secus atque flatum. Quodque ea propter in lucido illo, uitalique initio, ceu diuersorio sese demersisset Mens, diuinitusque annexa fuisset usque in uitae periodum. Lumen candelae extinguitur, & in nihilum abit. Ideoque belluarum animas, non esse proprii nominis substantias spirituales: sed lumina tantum uiuentia uitalia animantatorum. Contuitus enim sum ideo tot Amentias, fallacias, defectus, errores, hominumque perfidias, imo & cunctas insanias, quae omnem penitus Mentis usum denegarent, eiusque totalem absentiam potius, quam praesentiam suspicari facerent. Quae attamen a solo Deo Patre creantur, dispensanturque iuxta exigentiam seminalium dispositionum. Sciebam tertio, quod omnis anima caduca atque sensitiua, a seminibus occasionaliter & dispositiue tantum emanaret: Cognoui septimo, Animam mortalem a lapsu deinceps, ita Mentem suo obtenebrare hospitio, eamque cooperire desidem, atque uelut soporantem detinere: ut nedum actiones regeret corporales: Ideoque nil similitudinis aut unitatis sortiretur cum Mente humana. Nam etsi a Deo creatae ambae: sed ita plerumque ipsam Mentis praesentiam obfuscaret, ut nil prorsus expedite hac uita, quasi non amplius sui iuris esset, agere queat. non secus tamen dirimerentur ambae, quam sicut ens caducum, ab immortali deinceps. " Lex enim est in membris nostris, repugnans legi Mentis nostrae. " Tandem controuersam inquietudinem subnatam sensi: Enimuero, quia Mens connexa erat iam animae mortali, stabat huic, iure hospitii, alligata. Adeo, quod etsi Mens ex se esset impassibilis: quae libertatem ac grauamen peccandi nitebatur excusare. ( 10 ) Nam utcunque Mens uitalem continuo radium ( utpote quae nunquam feriatur, lassatur, dormitue ) de se spiret, in sui uicariam sensitiuam: attamen quia, coniugali unitatis uinculo, atque toro, ambae simul erant combinatae: sic ut anima mortalis, Mentis immortalis sola frueretur uita: nihilominus uidedebatur suis adeo facultatibus serua animae caducae, quod impotens sit suo intellectu libere frui: sed insanum sensitiuae lubitum concedere. necessum fuit penitus, quod quoties anima immortalis pateretur quicquam a rebus caducis, noxiis aut sibi hostilibus: Quapropter facile morborum squalloribus seductus, pronus descendi, quod cernerem serpentes, atque simplicia quaedam, imo etiam domestica nobis excrementa, alterare omnimodo usum Mentis: idipsum coniugii parilitate, unitate coniugali, & sociali hospitalitatis iure, ipsa quoque Mens etsi immortalis, consecutiue quoque pateretur. Non quidem quod propterea caduca, uim sortirentur super ens immortale, sibi supereminens, & fori alieni: Potestates uero harumque functiones, prorsus conculcatas, & amentes, euadere, fierique bestiis longe calamitosiores, nos in tanta maiestate, sub imagine diuinitatis constitutos. Incitabar enim ad hoc, Quod non uideretur aequitati, aut possibilitati conueniens: Sed uoluit Deus sic mentem pati, quatenus hospitii incommoditatibus impeditam, suae amplitudinis libertate orbaretur, auscultaretque angustiis, atque anxietatibus sui domicili. Etenim uita immortalis Mentis communicatur animae caducae, sedi, atque hospitio. Ens aliquod uirulentum, caducum, & Mentis immortalitati impar, calcitrare posse imaginem Dei: ut omne ius atque praerogatiuam, pro lubitu rabientis canis, amitteret: Quae uita tamen, ( ut alioquin omne recipiens per modum, & capacitatem recipientis, recipitur ) caduca fit in connexo, siue in lumine caduco. essetque infimi potestas, dilatata super excellentiam entis, deinceps duratione infiniti: Uidebatur namque debere esse impassibile a caduco: Quaeque ideo & a caducis conculcari potest, ut penitus uita exsuffletur. quicquid per se esset immortale. Ac tum Mens suo priuata hospitio, non quidem extinguitur, uel annihilatur: Quinimo Mens Prudentis obsidetur plerumque a stultitia: sed recedere cogitur, propter disligationem & annihilationem syndesmi. quod quilibet fere suo laboret uertiginis puncto. Quicquid ergo Mens subter uitam pati uidetur, sospes quidem ipsa manet: Irretitur namque quicunque amat, quod non est amabile, & qui inter amabilia non seruat proportionem adaequationis: at non libere sua munia exercet: iam in hoc adspicit plausibilia, ut placida, cum affectu dementiae. quia sensatio est in medio uinculi. ( 12 ) Siquidem constans consideraui lumen Solis, maritatum splendori nitedulae: sic ut ex utroque unicum micaret. Sic enim Euaaspexit pomum, ut pulchrum, ideoque ut placidum. " Statim tulit illud & comedit. Ambo enim connexionis lumina, in nobis, non esse quidem lucentia lumina: sed uiuentia ac plane uitalia. " ( 11 ) Idque tam est solitum, ut Sacra dicant, " Stultorum infinitum esse numerum. Unum nimirum coeleste, ac constans: alterum uero uermiculare. Tum denique finxi, Nitedulae lumen maculatum, seu tinctum. Siue enim id proprio contingeret errore: " In has enim errorum fallacias praeceps iui, quod adhuc nescirem, quae esset combinationis Mentis, & animae sensiti uae necessitudo, atque uinculum. ita etiam aliquid ex nihilo soloque nutu, quandoque creare satagit ) creet, solo appetitu, uerum cerasum extra lignum. ( 14 ) Imprimis indubium est, quod eiusmodi cogitatio sit appetitiua, uel formidans, etc. nondum discursiua, multoque minus nuditer soli menti subdicta. siue demum, quod cortex illi tinctus obtenderetur: Deinde cerasum sic productum, est uerum: non autem sola cerasi macula. Siquidem quotannis colores mutat statis circuitibus, quibus arbores suos fructus colorant. Saltem lumen solare, quod perpetuo sibi constat, quatenus tincto iam lumini nupsisset, translucens per nitedulae lumen, eiusdem labem atque tincturam uelut assumit, ac uelut patitur, non quidem quod Sol patiatur, sed ipsius dumtaxat lumen: Inde enim actio imaginantis Grauidae manifestior fit, seseque extra censum solius maculae extricat. quod actiones uitales edit, iuxta deturpatos nitedulae colores. Extinctoque tandem nitedulae lumine, solare lumen perdit coniugem, & abit in primum sui fontem, ut de praestitis muniis rationem det. Dum mulier, cernens Bruxellae in foro aliquem capite plecti, mox parit foetum decollatum, cuius caput iuxta truncum reperiebatur. Idque alibi recitaui accidisse in brachii & manus amputatione: Sic nempe mens tolerat inuita omnes insanias sensitirae, quas carnis sordes illi obtendunt: ubi tamen brachium, uel manus, non fuere reperta. Saltem actualiter & uere operatur anima sensitiua in homine radio mentis illustrata: clarumque intellectus iubar, nequiens penetrare sordes, pessumdatur. ( 13 ) Etiamsi in sui radice sit penitus impassibile. ideoque illud non usque adeo in brutis est obuium. Quod autem iam de uita dictum est, id ipsum de aliis Mentis functionibus est interpretatum. Certum interim ac manifestum, Quod sensitiua ut mentis sedes: Quodque si non pluries contingeret, facile a criticis in suspicionem pacti impliciti cum cacodaemone coniiceremur. ita eiusdem immediata pedissequa. Etenim quia non sola haec operatur sensitiua; sed radio mentis immortalis illustrata: Cui cum sit delatum regimen a lapsu deinceps: ideo in se transsumit per indebitam assuetudinem, omnem mentis energiam. Idcirco est quaedam creationis similitudo, quae ab imagine uiua sui creatoris editur: neque itidem bruta hunc aemulantur ideo effectum. Non secus ac quis manu sinistra panem scindere assuetus, uix potest dextera eundem diuidere. Sola nimirum passionis conceptione, cerasum ex nihilo creatur in foetu, ea parte, qua praegnans foris manum admouet dexteram, si dextera est; Itaque mens ordinario assueta consentit, quaecunque compartrici patino uitae radio, anima sensitiua brutalis, amplitudine suae libertatis & consuetudinis licentia, patrat. uel sinistram, si sinistra fuerit. Eo quod ista manus solita sit deferre animae imperia. Creaturque simul totum ens seminale Cerasi, extra suum lignum, & quidem perfectum: Quapropter in omnibus & per omnia huius peregrinationis itinera, egemus auxiliis gratiae diuinae, pro quibus saepe indies orandum: Ne inducamur in hospitii nostri tentationes. non autem sensim per aetates accrescens, prout alioquin in arbore. Ubi cerasus post aliquot annos, suos edit fructus. Quod distinctius patet, ubi mens operatur, distinctis plane palaestris, ab anima sensitiua procul dissitis. Ast extemplo, cerasum in utero, uel mus fabricatur, etc. Quorsum primo consideratur uis animae sensitiuae impraegnatae: Quae uis fabricans requirit uisum, & insuper perturbationem, etc. ut designetur uis conceptus animae: quomodo nempeope radii mentalis ( nam ut mens est imago Dei: non autem discursuum opus. ( 15 ) Nec est enim uera isthaec creatio. Quia non fit materia noua, uel ex nihilo: sed est creatio transmutatiua unius in aliud, ac pene instantanea. Quaeque dum iam in conceptu est creata ente ideali, & uestita in spiritu uitali matris mox per manum designatur locus, quorsum deferri & depingi debeat. Est denique in huiusmodi istud uniuersale, quod mater efficiens non intendat pro suo foetu id facere: Cuius manus defectu, perit haustum cerasi sigillum, atque annihilatur creatio. Idque in appetitiuis. adeoque non in se, sed in suo foetu, has affigit imagines, pro lubitu manus, & non pro uelle mulieris concipientis appetibile, uel horribile. Alioquin in gestis formidabilibus: quippe tanto potentioribus, non requiritur directio manus maternae. Praecedit sed conceptus aliquis plausibilis, uel timorosus, cum appetitu, uel auersione. Sequiturque inde statim appetitus conceptuum, cum desiderio uel pauore. Amputatur scilicet manus, uel brachium foetus, etsi manus matris quieta manserit, nec reperitur inter inuolucra, prout caput. Prout & dum foetus transmutatur in monstrum. Quae hoc loco sic dilataui, ut imaginis diuinae potestas similitudinariae creationis, nos deducat in similitudinem creandi amorem diuinum in mente. Sed in bestiis informidabilibus requiritur manus, loci designatrix pro foetu, ut totus immutetur. Estque in istis formidabilibus diuersa ratio. Eo quod in uno ostendatur solus actus, & in alio ens creatum. In illo enim praetendit ablationem solam: Dum ipsa nempe proprio motu, nec solo sui radio in animam caducam disperso, ( pro ut in grauidis iam relatum est fieri ) proprioque optatu, intus totaliter in Dei amorem fertur. Ab utinam eo ducamur? in hoc autem aemulari cupit, aliquid creando. Asthma Et Tussis. 1. Propria Asthmati remedia. 41. Pori Pulmonis, & neruorum patent, quamdiu uiuitur. 2. Causae uterini Asthmatis sunt per accidens. 42. Historia Praepositi. 43. Asthma inter siccum & humidum, ambigens. 44. A capite nil ad pulmonem depluit. 3. Capiti in Asthmate male applicari remedia. 4. Artificia Asthma humidum causantia. 45. Quis Uulcanus Corruptor. 5. Asthma humidum ab haustis Endemicis. 46. Historia Asthmatici statim suffocati. 47. Quo errore dulcia remedia, & Illindus, sint introducta. 6. Probatur quod didtum est. 7. Iudicium erroneum adnati Pulmonis. 48. Anatome malis fundata principiis, saepe ludicra. 49. Census medicamentorum usualium ordinario rumque. 8. Unde mors, & repentina suffocatio. 50. Remedia Tussis, & Asthmatis, non distinxere. 9. Duplex Asthma. 10. Notabilia circa Asthma sexagenarii. 51. Calamitas sexus muliebris. 11. Incogitantiae Scholarum. 12. Uana tentamina. 13. Actiuitas uteri, in Asthmate. 14. Probatur ab esitatis nocuis. 52. Quod istud Asthma ex Splene fuerit. 53. Quomedo regat & regatur Uterus. 15. Hostis in artero. 16. In distinctione erratum. 17. Ratio Scholarum reiicitur de motu accliui in Asthmatico. 54. Aporrhoe quadruplex. 55. Examen per Regulam suppositi falsi. 56. Subterfugium. 57. Mulier bis patitur emnem morbum. 18. Considerationes aliquot, pro quaestione proposita. 58. Subdiuisio Asthmatis. 19. Ignoratum Asthma hactenus. 20. Ratio per coniecturas sumta. 59. Signa confirmantia. 60. Cur medici audiant, quae audire nollent. 21. Astima humidum. 61. Differt a comite Tussi. 62. Historia Consulis Asthmatici. 22. Quibus de causis surgat. 63. Asthma promiscuum. 64. Historii inuenis nebilis uenatoris 23. Historia Canonici. 24. Historia monachi. 25. Remedium appropriatum tam humido, quam sicco. 65. Historia ciuis. 26. Historia sexagenarii. 27. De Tussi ex grauedine, siue Coryzza. 66. Indagatio nidi in Asthmate sicco. 28. Cur muccus in decursu Coryzzae uariet. 67. Nidus cur in Diuumuiratu. 29. Asthma cur Epilepsia pulmonis. 30. Obseruationes aliquot. 68. Qualitas ueneni Asthmatici. 31. Historia Comitissae. Pro Tussi non descendere phlegma e capite ad Pulmonem. 69. 32. Remediorum altiorum census. 70. Historia senis stertentis. 71. Authoris opinio. 72. Locus ueneni alius in Consule, quam in Uenatore. 33. Decisio quaestionis qualis. 73. Semen & fructus Asthmatis, quomodo differant. 34. Cur subito inuadat. 35. Cur Asthma siccum sit extra defluxionis suspicionem. 36. Ad probationem accurrunt ambo Custodes, simul cum historia Laticis. 74. Capiti non applicanda remedia. 37. Remediorum census. 38. Quantum & quousque Cauterii usus respondeat. 75. Potuum desiccantium applicatio. 76. Notatur Paracelsi paragraphus de Asthmate. 39. Eclegmatum consideratio. 77. Fumi sulfurei connexio potui. Remediorum dolus in quo sit. 40. Ad Zz 3 364 Asthma ( 5 ) Nam dum animaduerterent, potus & cibos recta ad stomachum deglutiri: Ad Catarrhi naenias quia translatum est Asthma, sitteque affectus non cognitus, & uix sanatus hactenus. nil autem Pulmonem uersus deflectere, excogitarunt dulcia, quae expectorationi inseruirent, quatenus faucium glabritiem facerent. Idcirco particulatim de Asthmate scribere cogor. ( 6 ) Tum dein syrupos crassiores inuenere, utpote quos putarunt sensim illingendo, maiori pure ad Pulmonem pro parte illabi. Quorsum repetenda sunt quaedam ex praediductis. ( 1 ) Nimirum Pulmonem poris peruium, quamdiu uiuitur, non secus atque neruos omnes. Atqui iterum oscitanter omnia. Nam inprimis In hoc, capitis, ac dein suarum thesion, oblitae Scholae sunt. Quod inprimis patet in opticis, si uno oculorum clauso, spectetur pupilla alterius grandescere. Ast in morte clauduntur, quae alioquin in uiuis sunt peruia: Tum denique non considerarunt, quod si eiusmodi eclegmata ad pulmonem intrarent, plus angustiarum & molestiarum causatura, quam ipsae sordes ibidem restagnantes & fabricatae sensim. per itque uisibiliter, lumen ex oculis morientium, quod clausis opticis cesset desitquespiritus uisiuus eo defluere. Saltem malum malo accumularent nouo. Hoc ipsum iam sua aetate nouerat Hippocrates: Non enim quicquam proficerent ibidem, nisi quod obstipationem, multa uiarum angustia, angerent, anxiamque redderent de caetero. ( 7 ) Eo praesertim titulo, quod rosae, farfara, pulmo uulpis, saccharum, etc. nequicquam respondeant Indicationi curatiuae. id eoque corpus totum perspirabile & conspirabile declarauit. ( 2 ) Deinde, iam sat de monstratum reor, a capite nil decidere in Laryngem, uel Pulmonem, quod frequenter & copiose tamen, per tussim exscreatur, adeo ut nec locus fictae distillationi, uel Catarrho, sit integer. Utpote quae oblaesae facultatis commutatricis redintegrationem dumtaxat postulat. Uerum quicquid Tussis eiicit, id fieri in cannis Pulmonis, uitio proprio. Quae uero faciliorem expectorationem respiciunt, morbum a tergo, eiusque effectus tantum adoriuntur. Itaque hactenus esse erratum, propter ignorantiam partis mandantis, patrantis, & recipientis, & pro pter materiae, modique fiendi, incogitantias. Cum igitur, qua parte arteriae asperae extrema desinunt, spirantque in thoracem, Pulmo pateat: Nec mirum idcirco, & in sanando actum nihil. satis liquet, quod in Asthmate eorundem pororum sit strictura. ( 8 ) Insuper adhuc errant, quod remedia Tussis nequicquam differant a remediis Asthmatis: dum tamen ambo immensum & omnifariam distent in radice, & causis. ( 3 ) Quippe capiti adhibita remedia, ne faceret, neue mitteret, uel sponte propria, laberetur in pulmonem materia, quae nunquam in capitis fuit potestate: At penes ipsum pulmonem constanter fit. ( 9 ) Est itaque duplex Asthma. Steteruntque ideo aegroti absque medela: Unum quidem muliebre, ex solo uteri regimine pendens: quod omnis medentum cura uersaretur partim circa insons in hoc morbo caput, partimque circa praecautionem, atque faciliorem sordium eie ctionem. alterum uero promiscuum, utrique sexui commune. ( 10 ) Misera certe utrobique foemina, quae negotiis pene omnibus exclusa, simplici tamen cuiusque speciei morbo, non sat luit. ( 4 ) Non autem circa emendationem illius Uulcani Corruptoris, qui fabricat ex bono Pulmonis alimento, praesata phlegmata. Nimirum causarum priorum ignorantia, fecit Scholas perpetuo ad effectum, ac posterius, suas dirigere medendi intentiones. Est enim Asthma hoc tam frequens huic sexui, quod omnem uteri Arithmum ( qui permultiplex est ) Scholae dicauerint uteri praefocationibus, unoque uelut capite, ingens uolumen morborum praeteriisse uoluerint. ( 14 ) sed mero regiminis imperio, totam regit mulierem, cum sit peregrini hospitis instar, a corpore non nisi alimentaliter dependens, prout uiscus ab arbore, cui innascitur. ( 15 ) Caeterum uterus quadra uiuit propria, nullumque sibi, praeter animi pathemata, hostem nouit. Quapropter non seruit animae: Uidi enim frequentes, quae suaueolentium odore, praeter Cephalalgias, & comminatas syncopes confestim in extremam respirandi difficultatem inciderent. sed in importunum perturbationibus animum, non secus atque in corpus furiendo, saeuit. Alias quoque obseruaui, quae spirante Borea, statim, uel in hypocaustis, Asthmate plecterentur insontes. Solae namque perturbationes animae, uterum in diuersos furores agitant: Denique & alias, quae ex ira, nuncio tristi, potu sacchari, uini Hispanici, etc. adeo ut nunc in neruos, tum in intestina, ossa, uiscera & membranas crudeliter ferociat. uel etiam obiurgatae, luctuoso mox Asthmate corriperentur. Cor item caputue, sensus ac mentem succutiat. ( 11 ) Etenim Scholae, semper tantum circa actiones corporales uersatae, suosque proin uenerantur perpetuo humores, pituitam utrobique incusarunt, depluentem scilicet in Pulmones. Uidi namque non raro tendines, magno cruciatu conuulsos, sponte extra locum prosilire, miras quoque musculorum conuulsiones, ingenti eiulatu concitasse, resoluisse: imo & ipsamet ossa serio dislocasse. Quod ex utero tetri adscenderent uapores, qui tam de se, quam aliunde e stomacho, suscitarent consocios halitus, unde exprimerent omnem muccum expectoratum, Asthmatis authorem. Scholae enim dedere uaporibus tam noxiis saluum conductum, quaqua uersus penetrandi: quorsum nempe aeri non est liber transitus. Obseruaui sic quoque Apoplexias, Paralyses, Caducos, Icteros, Hydropes, tormina, hemicraniam, amentias, multamque morborum tyrannidem ex utero prouenisse. ( 16 ) Quae prout a Scholis, uirilibus remediis sunt frustra tentata, neglecta dicam, atque ad solam Asthmatis praefocationem relata quodammodo: quasi singulari praerogatiua solum guttur utero obediret. Multa profecto commiseratione dignus sexus, in adiutorium magnarum necessitatum nobis datus: ac quasi proinde multiplici aerumna dignus. ( 17 ) Siquidem semel omnes propemodum morbos patitur ex utero, iterumque eosdem quatenus homo, duplices corruptae naturae poenas, insons atque deuotus sexus, per misera indiuidua muliebria, tolerat. Quod patet in anhelitus uoluntaria compressione, siue detentione. ( 12 ) Imo quanquam haec locum tantum habeant in Asthmate humido, eadem tamen ignorantia non destiterunt, frustranea quaelibet tentare, per enemata, phlebotomiam, cauteriaque, & solutiua, ut fictorum uaporum reuulsioni satisdarent, etiam in Asthmate sicco. ( 13 ) Neglexerunt itaque, quod uterus, actione regiminis, modoque pene influentiali, ad nutum irae, tristitiae, pauoris, etc. At felix saltem, quod tribulationes patienter ferat atque Dei filio hactenus propinquior. praefatos pulmonis poros, qua in thoracem desinunt, obstipet, mortis instar, perinde atque luna, solo adspectu, aquis praesidet, eo quod uteri uita atque potestas toti imperet mulieri. Est ergo Asthmaalterum, utrique sexui promiscuum. ( 18 ) Subdiuiditur autem iterum Asthma, in siccum & humidum; sic ab excretis censum. Cui uidelicet proin, aliud quam uiro, mentum, ingenium, cato, pilus, sanguis, etc. Steterunt hactenus causae Asthmatis, eiusque fiendi modus, in Scholis ignorata. Iterumque cessantibus furiis, & exundationibus praefati regiminis, confestim libera restituitur re spiratio, ac plerumque citra notabilem exscreationem. Nec enim uterus uaporibus tenus: Ac consequenter mansit insolita Asthmatis sanatio. ( 19 ) Sit testis atque iudex Deus inter me, & Humoristas, quantum commiserer aegros male exceptos, sub infaustis inscitiae obsequiis: atque tandem spe truncos, nummoque emunctos misere deseri. Id est, saepe deludi. Agitati namque frustraneis tentaminibus, stupuere mecum, tam ignauam opem, a tot seculis & bibliothecis, peti. 366 Asthma Ubi interim non raros a uetula, uel agyrta, sanatos uidimus. Obdormiunt quia Scholae ad querimoniam aegrorum. Et enim horum eiulatus audiunt quidem; sed cum Leuitis transeunt in Iericho: Imo nec meminit sibi unquam in uita doluisse caput, aut tussibus obnoxium pectus. ( 22 ) ] uuenis annorum 24, nullo sanitatis aut uitae errore contaminatus, studiosus, nobilis & uenationi quoque incumbens. Hinc nempe pedibus cursuque uelox. quodque audire nollent, audiunt idcirco inuiti. Infaustas nempe indies sibi fieri morborum clientelas. At nec proinde uel unguem a praedecessoribus recedunt, ut semel, de proximi uita sibi tradita, serio pensitent. Hic enim Bruxellas ueniens, itinere trium leucarum, a coena moderata, cum sorore, primum corripitur Asthmate, totoque triduo, suffocationis metu, laboribus & sudoribus inter mortem agonizat. Adstipulari enim ueteribus, atque caecis ductoribus, in ignauiam cessit: Mox dein restituitur sine sputo, celerque beneualens suam repetit domum. Dein toto biennio decumbere non fuit ausus: sed sedens iuxta focum, totis pernoctat annis. Etenim si decumbat, mox sopitum Asthma expergiscitur. proinde nec erubescunt amplius, incurabiles decernere, quotquot phlebotomo, solutiuo, sudore, clystere, cauterio, thermis, potu acidulorum, id est, uires diminuentibus, non palliauerint. Subinde etiam paroxysmus minatur, imo incipit; at non pergit: De Asthmateautem nunc, atque primum historias aliquot notas describam. una quoque uice crudelius affligit, quam altera. Qui autem me sequentur, eadem scrutabuntur melius atque felicius. Exacerbatur lunae stationibus, ut & aeris tempestatibus, quas etiam ideo praesentit, atque praesagit. Aestate saltem saeuius atque saepius infestat accessus quam hyeme. ( 21 ) Consul magnae urbis, quinquagenarius, liberalis potator & uir fortis, de scala in naui, lapsus in humeros, & occiput dudum syncopizauit. Imo hodie frequentius atque crudelius urget, quam primo sui initio. rediens in se, per menses octo, bene se habuit. Inde febrim leuiculam passus, per dies aliquot: Diebus autem intercalaribus ambulat, currit, equitat, uenatur, atque caetera sanorum munia rite obit: sed noctu non audet decumbere. Compotationes deserit, quia febri Asthma illum corripuit. Montanis locis peius se habet, idcirco Bruxellis uix pernoctare audet. Accessus singuli, per dies & noctes aliquot, continuo minabantur strangulatum. Finiunt autem, citra manifestam exscreationem. Porro ante paroxysmum aliquot horas, saliua ipsi salsa euadit, sentit dentes, ac gingiuas sibi contrahi, intestina quoque magno mugire murmure: Dolere utrimque latera: Ast nox, insultum Asthmatis praecedens, insomnis, inquieta, cum oris ariditate, febrili admonitione, lotii mira abundantia, ac plerumque tribus secessibus, importuna. itemque copiosam, frequentem, & aquosam reddit urinam: ac liquidior ipse aluus soluitur ter quaterue. Postremo, statim uelut sibi iniecto laqueo, Asthma illum apprehendit, uice singula, minatur praefocationem toto accessu. Sequenti dein mane, unico uelut insultu, anhelitus, quasi praeciditur abrupto filo, humeros, respirando ut alas attollit, utramque manum ad lecti spondam premit, quo humeros facilius altiusque eleuet. Uultus rubet, & oculi prominent. Sub finem tandem, quatuor aut quinque spumosa sputa, facile absque tussi exscreat, liberaturque mox uelut ablato laqueo. Sicque insomnes aliquot dies & noctes transigit, & cum suffocatione instanti continuo luctatur. Tandem exacto paroxysmo, recte ualet, edit, ambulat, scandit, uenatur, equitat & itinerat. Idque manifesto auctum sensit circa sexagesimum. ( 23 ) Futuram autem paroxysmi feritatem, ex magnitudine praegressorum signorum, dimetitur Canonicus quidam, uir consistentis & uiridis aetatis, tota aestate propemodum Asthmaticus: totaque hyeme liber. Etenim ab infantia, lienem habuit notabiliter offensum, atque subinde dolentem. Sed qua statione Asthmate premitur, toto prurit corpore, squamas deiicit albas, ac speciem Leprae exhibet. Matrem pari pruritu laborasse, ut & sororem dicit. Ita ut equitatio unius diei molesta foret, ob succussionem Splenis: Illam quidem sic occubuisse. Hanc uero sponte curatam a secundo partu. atque potissimum defatigabatur, si cursu ueredarii diem transegisset. ( 24 ) Monachus quidam Ord. S. Franc. de Paula Laicus, occupatur diruendis aedibus. Porro, comitialis ille, quanquam non nisi grauioribus de causis se proderet, alias per aliquot annos sopitus: non erat tamen conuulsiuus, uerum instar deliquii animi. Atque deinceps quoties locus aliquis uerritur, uel alias uentus puluerem excitat, mox concidit fere praefocatus. Mente quidem constat: Sentiebat autem gaudium quoddam, circa orificium stomachi, mox corruebat. sed pene praecluso anhelitu iacet moribundus: Rara ipsi quidem tussis; tantumque deinceps cubat sedens. sed imo ab adolescente exscreatio frequens. Sputum autem habebat, guttulas subcaeruleas, liquato tragacantho similes. Sputa rara, tota aestate: Dumque pisces oleo frixos ( pro ordine, & appetitus suo ) edit, ruit extemplo, anhelitu priuus, sic ut uix a praefocato distinguatur Dicit se sentire signa instantis Asthmatis quae alter uenator refert: frequentiora sub frigoribus, adeo ut ingrauescente senio, tota hyeme screatus plurimus ipsi esset. Parique se symptomatum praenuncio certiorem fieri, de futuro accessu, eiusque atrocitate. Tandem iam totus Asthmaticus, uno anhelitu totum psalmum De profundis perlegit, non citato sermone, modo sederet. Id scilicet, dum Asthma sponte, & non a cibis aut puluere irruit. Deambulat etiam in plano per leucam sat celeri passu: ( 25 ) Ciuis quidam, uir cordatus ac prudens, a Magnate, opprobrio & publica iniuria affectus: cui ne uerbum respondere poterat, absque timore ultimae ruinae? sed si plateam, uel sensum accliuem, moderato scandat gressu, confestim saliuat, anhelat, thorax angustiatur, cor subinde palpitat, inordinato interruptim pulsu. Lingua retro ad fauces arescit, & circa dentes spumescit. Subticens dissimulat, atque tolerat contumeliam: Caeterum genua pene labant, cum Asthmate, & iuxta mensuram eius, magis minusque; sed mox abinde Asthma oboritur, quod alioqui bene ualenti, magis indies ingrauescebat toto biennio. cum tamen ante Asthma, totum crux agile & ualidum esset. Tandem sub finem Hydrops moderatus, illum paucis diebus extinxit. Caeterum sedendo, aut stando, imo domi obambulando, nunquam anhelat, si non scandat. ( 26 ) Puer quidam, mox a cunis cum quartana, toto biennio dimicat; praeterque spemomnium, per crisin, multasque sedes, conualuit. Licet arduo comitiali, promortuo habitus. Quoties largiori coena refectus est, noctu anhelat, contrahitur thorax, & stertit Larinx murmure quasi continuo, sputoque gurgulio tinniret. Adolescens & Iuuenis, sat agilis fuit, sed temerae ualetudinis. Quae cuncta sedendo, mox sopiuntur, exscreatque longe facilius aliquot phlegmata, quibus expeditis, recumbit iterum. Mox a Iuuentute, sensit in cursu, se iusto nimium anhelasse, quod uitae, commoditatibus saturae, tribuit. Parca autem coena, ut stomacho quietem dat; ita & pulmoni pacem. In uirilitate, sensit moderatum tripudium, anhelitu breuiore iusto se luere. Percipit autem, sibi hoc Asthmanidum habere, ac primitiuum fontem, loco inter os stomachi & umbilicum medio. Circa annum quinquagesimum autem, manifeste suspicatus est se Asthmaticum: Haec sic ad longum protraho, quo semina Asthmatis sint manifestiora. Ille uero, per agoniam pudoris, irae, uindictae, & rationis imperantis modestiam, ostendit uiscus sibi laesum, in quo primi conceptuum motus stabulantur. ( 29 ) Licet itaque libertate philosophica, Asthma nominare caducum pulmonis. Est quidem nidus eius in Duumuiratu; ( 27 ) Enimuero tam in Consule, Ciue & Uenatore, quam in Canonico, stat Asthma in semine uirulento, quod spiritum alicuius uisceris, pro radice atque diuersorio, est nactum. Seminis autem illius proprietas est, contrahere poros pulmonis, quibus anhelitum in thoracem transmittit. morbus totius quoque, quatenus membra cuncta tum, totius rectorem, concutiat. Cuius constrictionis necessitas apparet statim in dentibus atque gingiuis. Attamen, in area thoracis fructificat, respicitque singulariter ipsum pulmonem, uelut sue proprietatis scopum, & obiectum proprium: Afficit namque totum, quia dispergitur in organum toti comunem Archeum. e ueneno fit iste caducus pulmonis, quod proprietate sua Pulmonem afficit, non secus atque cantharis lotii organa. Renes ideo enim emulgent lotium, aluus soluitur, mugiunt intestina, sanguificatio cespitat, cor palpitat: ( 30 ) Uenenum scilicet aliquod est, quod caput, totumque. atque tandem pulmo contrahitur, non secus atque Scrotum, sub assellandi cupidine. hominem, in epilepsiam sternit, multoque insolentius, atque mirabilius, quam quod Pulmonem stringeret. ( 28 ) Est autem nidus Asthmatis in Duumuiratu, ( de quo agam tractatu singulari ) unde uidelicet totius moderamen pendet: Affectus tamen raritas, non ausa est compellere ad epilepsie cuiusdam positionem. nam alioqui malum non sedet immediate in spiritu influo: quod scilicet unica accessione terminaretur: Cum tamen interim, quicquid epilepticum adultum sanat, sanet etiam Asthmaticum. etenim nisi stabilem intus radicem obtinuisset, non repeteret, uti nec perseueraret. ( 31 ) Ex utero etiam uidi surrexisse uirus, quod nil praeter gulam stringeret, sic ut a trimestri uix quicquam deglutiret matrona illustris. Accessi, malum cognoui, & confestim sanauit illam Dominus. Tum denique character mali, qui in stabili parte tantisper dormit, non uidetur alibi stabulari posse, quam unde regimen corporis pendet, adeoque & cordis praerogatiuam assumsit. Prae macie enim & fame, continuo caduco infestabatur, & a 37 diebus secessum unicum habuerat ad glandis magnitudinem. Est ergo Asthma, in hoc Epilepsiae simile, quod licet non mentem feriat, non contrahat neruos, aut syncopen concitet: In Consule quidem consistit uirus in liene, ideoque cum febri incepit, incipitque semper, quod febrilibus initiis fuerit ibidem confermentatum. dormit tamen in aliqua sede, unde tandem, contagione quadam Archeum inquinans, si non neruos, saltem pulmonem contrahat. In uenatore uero circa os stomachi, cumque eum apprehenderet, fuit a febrilibus initiis immunis. Respicit nimirum singulariter illud uiscus: Imo licet pari passu, uenas, renes, & iecur contrahere uideatur: non est tamen horum tam manifesta laesio, qualis in praefocando sentitur. Adeoque & suumparoxysmum inchoat per modum caduci, estque etiam quotidianus eius insultus, quod cordis rhithmum exprimenti uisceri, sit concentricum fermentum sui Asthmatis. Quae cuncta adhuc clarius constant in Ciue & sene sexagenario. In hoc ideo confabulatur cum excentricitatibus tempestatum, in eo autem non tam promte illis auscultat. Hinc namque ab infantia, lienem male affectum, simulque epilepticos insultus, retinuit: pulmonem alias sat liberum. Utrobique enim exspectare debet sui maturitatem, & commistionem cum spiritu totius. Idcoque montana & aestiua loca maturant, festinantque eruptionem illius seminis: Frustraque ideo indistincta remedia quaelibet, tussibus hactenus pari indiscretione tributa, atque fortunae euanidis euentibus explorata, uanas demum in tanto malo, florum sulfuris mendicationes, utut uarie sublimatorum: quod in alio hybernis & paludosis conditionibus facilius erumpit, alias dudum silens, utpote requirens sedem febrilem, quae impactum uenenum festinat, matutatque ad suae eruptionis periodum. hincque extracti lactis, & tincturarum sucata remedia, licet caeteris haec audentius, & speciosius promittant, spemque iniiciant, tanto apparatu uerisimiliorem. ( 33 ) Quare proprie loquendo, ipsum semen est Asthma, & caducus pulmonis, licet sileat dudum. Dum autem ad maturitatem prouectum est: Intellexi itidem, uini, cum tussilaginibus, & pneumonicis remediis, uanas confermentationes, & pollicitationes. iam est pomum illius arboris, radicis, fructus, accessus & productum latentis Asthmatis. ( 34 ) Et quia in actum surgit ui regiminis uitalis, atque per modum influentiarum, hinc subito, non secus ac collo iniectus laqueus, inuadit. ( 38 ) Cognitaque mihi causa, tum demum, Paragraphum Paracelsi de Asthmate, in Authoris iactantiam stabilitum, perspexi, cum suis medelis, e tartaro, sulfure, melisso, etc. Asthmaticum namque aestimo, tam extra paroxysmum, quam intra: eo quod ipsi insit uerum Asthma: Sed his insulsiora inueni, errhina, ueterum apophlegmatismos, crocufas, & id genus alia. Immania saltem, solutiua, & Phlebotomiae. Prout pyrus tam pyrus est hyeme, quam in autumno, dum pyra habet. Quia uirium deiectiones. ( 39 ) Fateor quidem eiusmodi technis, accessus leniri subinde, uel protelari, & dilatari, idque me olim sefellisse. ( 35 ) Reor interim satisfactum unicuique, quod saltem praefata Asthmata, suam non debeant originem defluae pituitae in pulmonem, aut putatitio Catarrho, cum repente inuadant, & soluantur absque manifesta exscreatione, quae pulmonem sic potuisset exercuisse. Imo si quid forte sub finem exscreetur, atque tantillum. At post, mearum stoliditatum me serio poenituit, Agnosco me laruas, & pallia, tum morbis obtendisse, sanasse neminem, delusisse uero quotquot se meae ignorantiae confisi sunt. Id non prioris, aut causae occasionalis rationem subire debet: sed potius producti uicem habet; ex magna scilicet coarctatione, & intempestiua iniuria pulmoni illata. Postquam ergo ab ignorantiae uulgaris procellis, ut inutilis spuma ad litus eiectus starem, sumi impense demiratus, quod Scholae, tantorumque ingeniorum acumina, falsis priorum persuasionibus, nondum ualedicere potuissent. ( 36 ) Quapropter crudelis sim, si capiti catarrhoso, uel stomacho euaporanti remedium proposuero. ( 40 ) Cum Asthma nullo unquam remedio circumcidatur, nisi remedio arcani, quod per totum penetret omnes corporis semitas, ut nil relinquat intentatum: adeoque unico medio caducum cum Asthmate euerrat, & quicquid immediate in corporis latebris alicubi sedem fixit. Podagram, & similes morbos excipio, immediate in uitae spiritu diuersoria nactos. Discet hinc ergo, quisquis uir cordatus & christianus esse uolet, frustraneas in Asthmate ( praesertim sicco ) expectorationum sollicitationes, per illinctus, loch, syrupos, per Phlebotomiam, ac solutiua, per Chinae, ( 37 ) Zarzae aut sassafras potus ( quos falso exsiccantes nominant ) perque diaetae parsimoniam, sudores, balnea, cauteria, ut scilicet antecedentem, aut coniunctam Asthmatis causam, e stomacho sublatam, uel alioquin e capite depluentem materialiter, sistant, reuellant, euacuent, consumant, uel auertant. Cumque interim meam uilitatem, coram tam magnis ab olim ingeniis, serio stupefactus perpenderem, non potui non, quin statim procidens in faciem, laudarem, in oratione silentii, Patrem luminum, quod paruulis dedisset Aaa 2 370 Asthma disset scientiam, quam Sapientibus huius mundi occultarat. Cum non sit uolentis, currentis & laborantis: sed solius miserentis Dei. At quia ipsa digestio sexta labem contraxit in sui potestatibus uitalibus, ab endemici impressione, uel eiusdem adhaesione reali, Ideo quotidie, imo & in horas, nouum eiusmodi excrementum subnascitur, in mortem usque. Cui in aeternum sit omnis honos & gloria. Quae prae foribus adest, ubi excremento nato non sufficit uis expulsiua, explodendi per tussim. ( 41 ) Quod autem odores suaues, tristitiam, item dulcedines, Asthma facerent; Ideoque tum Asthmate praefocantur. nolim intelligi, quasi ex illis causis per se Asthma fieret. Cum in aliis mulieribus, eadem sint grata, & innoxia: Nam & quorundam mineralium Gas, ex proprietate statim suffocat, non secus atque crypta sicula canem. in aliis uero, loco Asthmatis, hemicraneam, palpitationes, & syncopes pariant. Fumus namque Mercurii ( qui utut laruatus, semper est tamen Mercurius ) laryngem statim praecludit & constringit. Nam singula eiusmodi proueniunt ex singulari amentiae uterinae furore. Etenim, quia ueneno horridus, statim sese fauces contrahunt, ab hostis praesentia. ( 45 ) Saltem omne Gas nocuum, suo inspiratu, Pulmonis digestionem uitiat: ( 42 ) Presbyter quidam diues, & bonae uitae, annos iuueniles nunquam Uenere aut Baccho triuerat, anno 38 repente raucescit, sensim tonum & uocem amittit: uerbaque tantum formata per anhelitum. expressit. A raucedine, totus anhelosus, post annum moritur. sordesque istae, testes illatae iniuriae, statim tragoediam ad Epilogum traducunt, si tenacius adhaeserint, quia noua sordium soboles continuo subnascitur. Dissecto pulmone, inuenitur sinistri lateris lobus posterior, durus, & e pumice lapidescens: Hausto igitur ueneno Endemici Gas, succumbens Pulmo, mox Asthma parit. intusque, quasi grumus per pulmonem occaluisset. Sic quoque insigne frigus, quatenus uiribus pulmonis superius humidum Asthma parit, quia digestionem ibidem perdit. ( 43 ) Obi autem aspera arteria, in quatuor lobos dispergitur, grumi caseosi erant, inter cartilaginem, & pumicem medii: ( 46 ) Asthmaticus alius repente suffocatus, licet sputa recte eiiceret. pluresque eiusmodi lapilli, sparsim per pulmonis regionem, uisi. Quaesita est causa per Anatomen. In pulmone non reperiebantur excrementa, nisi paucissima: Perpetuum hic bonus uir Asthma, non autem recurrens tolerabat. Sputa tamen non excedebant. sed lobus dexter pone, pleurae adnatus erat. Medentes nodum rei reperisse contenti. Ecce, inquiunt, necis repentinae causa. Ultimae enim digestionis alimentum, a fermento alieno coagulatur, unde Asthma rarum; inter humidum & siccum, ambigens. Non enim pulmo se mouere potuit, ideo & suffocatus periit. ( 44 ) Fossores, fusores metallici, Separatores, Monetarii, Chymistae, itemque Artifices, Chrysulcae, Cerussae, Minii, uiridis aeris, Cinabrii, Deauratores, & c. ( 47 ) Obrisi adhuc adolescens, non credens, quod pulmo, ( quem necessario, & continuo moueri, tum adhuc credebam ) una forte horula, tam firmiter pleurae adnatus fuisset retro: mox omnes Asthmate corripiuntur, quia inspiratum Gas, cum aere, canales laryngis uitiat in sexta digestione. ( potissimum sedenti ) ipsa uero hernia, intro compulsa, strictimque compressa, tam inuito concresceret suo consocio labro, etiam sub quiete lecti. Unde fit, quod loco assimulationis nutrimenti, totum degeneret in excrementum, iuxta conditionem. fermenti transmutantis. Interim continui haec diuulsi accretio, esset ab indicatione naturae: Quo detento, atque subsistente, clauduntur praefati canales. non item pleurae ad pulmonem, utrumque quorum distinguebat sua membrana, & scopus naturae. Dispexi has Scholarum temeritates, deinceps magis, postquam milites repente caesos illius ergo dissecuissem. Notaui enim senem, qui si in lecto diutius meditaretur, mox difficulter spirabat, stertor aliquis cum phlegmatum murmure obaudiebatur, cogebatur recta sedere, ut mitescerent cuncta. Uidissem nempe pulmonem retro costis adnatum, beneualentibus, quosque nulla ante presserat difficultas spirandi. Caeteros inter, uelocissimus quidam Hybernus, a pedibus Marchionis de Winchestrae, pugione enectus, dissectusque, utrumque pulmonis lobum costis adnatum ostendit. Alioquin etsi iacens expectoraret plurima, nihilominus alia dein statim subnascebantur, Nimirum, statim atque os stomachi uexabatur, angustia pulmonis aderat, fiebantque indesinenter sordes illae a pororum clausura. Sin uitium formatiuae, aut monstrum incusaueris. Saltem auibus consonum, fateberis. Nam erecto thorace, maior pororum est libertas, & proinde orthopnoea leuamen adfert: Adeoque ea propter, multa sputi progenies substituebatur, quamdiu pororum strictura durabat: Anatomici enim, dum fictos humores nusquam offendunt, tamen per nouaculam, omnem mortis causam substernere promittunt; Haec, sic sensus, discursiuam facultatem docuit. ( 51 ) Porro quod esitatis quibusdam nocuis, strictura illa oriatur: Primo mirantur, tum etiam serio indignantur mortem absque uenia illorum aduentasse. signum nobis est, non ex pulmone, sed aliunde, pendere excitatricem causam illius stricturae, & phlegmatum progeniem. Etenim quasi in cultro, spem & remedium haberent, gaudent in cadauere partem reperisse, cui necem attribuant. ( 48 ) Tuncque clamant: Ecce nobile uiscus iam dudum putrendo defecit. Ab ore stomachi, inquam, ( quod iam nomen cordis possidet, quia & symptomata paria infert ) primi motus consurgunt. Nec est in Medico, semper releuetur ut aeger. Sicque medentes errorem plerumque tegunt, & heredes consolantur per nugas. Agnati stupent, & solamen ex necis necessitate concipiunt. Quapropter uigiliae, cum sollicita meditatione, sopitum Asthma excitant, propter difficultates partibus in meditando occupatis, causatas. Sic etiam uertigines ab hesterna crapula, uel e maris conquassatione superstites, uomitu tolluntur: Quasi uisceris putredo, multis ante mensibus praeextitisset, quae in externis gangraena, paucis diebus interimit. non enim quod ipsae sordes rotationem in se contineant: Nidus quidem unde mors ad uenit, sensim quidem ad interitum disponitur; sed quia in ore stomachi Duumuiratum impediunt. Nunc de Sexagenario dicam. ab instanti autem, morti propinquo, putrere incipit; ( citiusque, quam alioqui cadauera ) putret: quia tepore fouetur. Hic enim initio nunquam patiebatur spirandi molestiam, nisi in motu accliui & celeri. Estque alias illi respiratio aperta, libera, & pro optatu. Quapropter proprii nominis Asthmate caret. Pulmonem enim licet tenerum, & frigoris impatientem, multique excrementi feracem habeat, frigoribus; ( 49 ) Conieci, Asthmaticum illum obiisse, quia dudum antea palpitationibus, etiam cum pulsu intermittente, uexatus, uirus, Asthmatis proprietates tandem acquirens, poros constipauerat, qua pulmo in thoracem spirat. horum tamen respectu, potius tussi, quam Asthmati subest. Sed cur illi arcta respiratio sub motu? Nusquam enim actio regiminis in Duumuiratu magis elucescit, quam in Asthmate, Epilepsia, uertigine, sopore, Apoplexia, & similibus. An a uomica, uel concluso apostemate? Patet autem, quod non ex horum alterutro: Ubi scilicet nulla in uiscere labes occurrit, nulla demum uisitur peregrini detentio eius, quod poros effarciat. eo quod extra motum, nec dolorem in pectore sentiat, nec coactum ducat aerem in requie. ( 52 ) Quod in ipso notandum, est quartana, a puero in 372 Asthma ( 54 ) Dum ipsum corpus, a connexis fumotenus ascendit, & uasorum spondis se affigit; Sublimatum dicitur. in Splene residuum faciens, suas quandoque syncopes suscitans. Sic sulfur, arsenicum; camphora, mercurius, marcasite, zinetum, sal armoniacum, etc. suas dant aporrhoeas, a pristino corpore indistinctas. In tam tenera ualetudine, & Pulmonis consternatione, quae somno deficiente, cogitationum laborem non fert, quin stertoria phlegmata fabricet; Ego demum quartam fuliginem adiunxi. elucescit enim, quod alias dixi: Dum scilicet corpus solidum, ui fermenti, disponitur in flatum, siue Gas syluestre. Pulmonem esse in homine membrum primo moriens, magisque in hoc uiro, ab adolescentia sputoso. Uerum cum Peripatetici tantum agnouerint duas priores, Scholae Galenicae quoque, fuliginum nomine utramque indistinctim intellexerunt. Quid si pulmo, mille poris, aerem in thoracem spiret, & 50 eorundem sint obstipati, inde uero, nonne frigidis stationibus occasionaliter succrescent exscreationes: Sed inprimis, non posse sumi uapores aquosos, uel hinc colligo. ( 53 ) Ast saltem non soluitur dubium, cur celeri passu, per decliue, aut in plano deambulans, non aeque atque lento gradu scandendo, anhelet. Quod nempe tum sudores aestate copiosius effluentes, etiam quieto corpore, necessario plus hunc Asthmaticum angerent, uel quam ascensus sursum frigidiore aura. Quod falsum est. Curue tum sibi cor palpitet? Scholae enim causam addidere promtam. Quod si igitur sub fuligine, exhalationem intelligant: Certum est inprimis, eas non suscitari, nisi prius defecerint aquosae. Id cum in uiuis non sic fiat; Quod nempe motus omnis, sui natura, suscitet fuligines, grauioremque motum proinde comitentur plures fuligines: quibus explodendis, citatior anhelitus requiritur. Sed nil dicunt. necessario quoque ob defectum fuliginis, Scholae seipsas non intelligunt, in praefata illarum ratione, ut neque in altera pulsuum columna, cap. Blas pulsuum, demonstrata. Siquidem praeter suppositionem falsi, adhuc idem quod ante, dubium superest. Nec tandem fuliginum nomine intelligi utramque simul aporrhoeam, Patet. Nam si pari gradu caloris, nequeant pariter sicca cum humidis scandere, aut separari, a suis totis integralibus, sequitur; Nimirum, cur celer motus in plano, celeriorque cum totius corporis succussione in descensu, non tantundem fuliginum suscitet, quam tardus motus scandendo plateam sensim accliuem? fuligines in causam assignatas, non dari, neque esse. Nam molestia tardi adscensus, non est uiscerum, aut pulmonis: sed tibiarum. Fientne ergo in musculis crurum copiosae istae fuligines, quae thoracem lacessant ad anhelandum, & corad palpitandum? Sed agedum, supponantur fuligines impossibiles, & anonymae, quas uolunt insensili transpiratione e nobis exspirare, nondum tamen examinatas, an subter uaporum, an uero exhalationum classes militent. Repetentque fuligines uiam, ab superficie ad centrum, quas natura per poros mallet expellere, quam intro reuocare? Quia ignorarunt Scholae, sanguinem totum, in nobis difflari, alia longe ope quam caloris. Dein explicent, quid ethymo fuliginum subaudiant. Illorum enim Aristoteles duas tantum recenset: humidam scilicet, quam uocat halitum aqueum: ( 55 ) At saltem per regulam salsi, examinemus, ubinam istae fuligines suppositae excitentur per ascensum sursum, ac moderatum, quae alias in celeriori gressu, quiescunt. & siccam siue oleosam, quam nuncupat exhalationem. An enim in ipso pulmone? adeo ut hunc stimulent ad difflandi necessitates? Chymia quoque tertiam addit, Peripateticis ignotam. At pulmo nunquam mouetur, siue crura ascendant; siue descendant. Supponiturque pulmo alioqui libere spirans, in praefato sene. Quid ergo ascensus pulmonem tangit, ut copiosiores fuligines eructet? eadem nempe causa, distinguuntur omnes recte ualentes Pulmone, & ab omni tussi atque Asthmate liberi, quorum tamen unus alteri praefertur, celeriter & longius currendo, absque anhelatione. Sin autem fuligines, in cruribus, tanquam fortius laborantibus, excitentur: cur saltem a pastu, ascensus anhelosior quam ore ieiuno? Noster ergo sexagenarius difficilius accliuia scandit, & a pastu difficillime, & quoties anhelat, flaccescunt genua. Ergone ciborum fuligines intelligunt Scholae? At cur illae crura infestabunt a pastu? An ergo cibus potusque facient fuligines, quibus robur genuum labascit? Si hoc uerum. Quod si censeantur fuligines fieri copiosiores in corde, uel uiscenibus officinis. At tum istud accidet etiam non Asthmaticis, qui sumto tamen cibo robustiores sunt. Sed dicent; repleto stomacho, uacuum in thorace minuitur. ( 56 ) Recte. At hoc est confundere spiritum uitae, cum fuligine, uiscus, cum emunctorio, & nihili duxisse, rationes capite de Blas humano allegatas. Sed hoc est recessisse a fuligine, & ad loci anxietates confugisse. Quod, si fuligines ergo censeantur odores & uapores e cibis; atqui illos uolunt recta ad caput ferri, adeoque parere catarrhos. Saltem nullatenus feruntur in Cor. Cur ergo pariter non omnes a cibo anhelant, in ascensu moderato, si omnibus ex aequo Locus thoracis minuatur sumto cibo? Neque enim opportunum est, sed nouum est inuentum, cor lacessi odoribus ciborum. An forte descendendo, uel ambulando in plano, locus thoracis extenditur? Data quidem est ratio minoris respirationis a cibo, quam ante: Nec est membrana stomachi tam peruia, ut alium exitum praeter gulam & Pylorum admittat, pro ructu & flatu, qui sunt tamen longe tenuiores uaporibus. Cur ergo per adscensum, cruribus motis, tot fierent fuligines, quae Cor petunt? sed non quadrat quaestioni, cur uidelicet scandendo, modesto gressu, quis anhelet, qui celeriore quo uis motu, per planum iter non est suspiriosus? anhelationem postulant? quaeque celeriori alias motu decliui, non oriuntur? Quod autem a pastu id maigis torqueat, recte argumentatum est, a loci impari angustia: Sed pulmo non comprimitur a stomacho moderate repleto, ut inde anhelosus fiat. Si enim sorte in uenis & arteriis, uel extra easdem, formentur: nondum exin tamen constat, cur tardior ascensus, motusque, plures in uasis fuligines pariat, quam celer motus eorundem musculorum, descendendo. Alias enim, cur lotio & ano solutis, flatibus simul expeditis, Sexagenarius hic, tamen aeque anhelans, atque suspiriosus in motu accliui? Si uero extra uasa, fuligo praedicta nascatur, praeter iam ante commemoratam absurditatem; saltem qua uia, tam repente inde, ad cor & Pulmonem pergent fuligines? Sentit nimirum ieiunus ( & a pastu fortius ) in motu sursum, uelut zonam in costis, pulsum palpitantem, & interruptim incidentem. Cum alias non Asthmatico, celeriter currenti, si quae essent fuligines, una cum sudore per cutim citius foras exhalent, quam retrogrado motu interna peterent? At nihilominus pro lubitu inspirat longum anhelitum sine obstaculo, id est, pulmonem habet apertum liberumque, licet anhelosum, tuncque sunt ille sputa frequentia & spumosa: tota uero statione frigida, sputum multum, cum ex screatione liquato tragacantho, simillima: caeterum tussit rarissime. Quapropter alia est causa, cuius ergo thorax stringitur, cor palpitat, arescunt fauces, licet clauso ore tantum per nares anhelent, spumescit uero lingua circa dentes, & genua labant: Equidem ut ex anterioribus ad nitorem non habui, pro morborum cognitione, 374 Asthma consideraui primum, aliquod omnibus Asthmaticis sub esse pulmonis uitium. Unde didici, quod alacer plurium musculorum motus, faciat anhelare magis. Denique quanquam singulae harum considerationum aliquid haberent ponderis, omnes tamen simul connexae, nondum potuerunt satisfacere propositae quaestioni. Obstruens externum, ibidem concretum, uel internum, quod scilicet asperae arteriae externis osculis, qua in thoracem spirant, sit condensatum. Nempe cur motus a ccliuis tardior anhelet, non autem decliuis celerior. Sed neutrum arrisit deinde, eo quod repente quosdam Asthma inuadat, deseratque absque sputo notabili. Praefatus quoque sexagenarius, celeriter, libere, & longum ducit flatum, absque obstaculo. Quapropter his addidi, quod in motu sursum, utut tardiore, musculi abdominis recti sese tendant, nec sinant uentrem sat eleuari. Pectus quidem ac costae, anhelando, latius quidem diducuntur: Imo sedens, & qui dem in fumo, non minus libere respirat, ac sanus quilibet. sed ( ut de catarrhis docui ) motus costarum, non est primarius, ac principalis, pro anhelitu: at tantum auxiliaris, dum principalis non sat est. Consideraui ergo, anforte musculi crurum, ascendendo altius contracti, eleuatique, & qui alias in plano, uel decliui ambulantes, uelut pendent, globosus interim musculi uenter, in ascensu, suam arteriam comprimens, causam anhelationis propinquiorem continerent. Uentre itaque non satis distento, mox anhelitus accurtatur, compensare nimirum uolens errores, & defectus praecedentes. Uerumtamen quamuis ex praefatis considerationibus, liceat anhelandi necessitatem maiorem arguere. Ergone in hoc motu, musculi, arterias, simulque pulsum earundem, per uices alternatim impediunt, ut hinc adscensus sit anhelosior? At saltem nil conuincunt, cur in nostro sexagenario sit arcta anhelatio: In sano autem alioqui, nequicquam. Denique consideraui, an in adscensu anhelitus paulo magis retineatur, quam alias in plano, uel decliui motu? quisque nimirum anhelitum magis comprimit, dum aliquid mouere intendit robustius. Tertio consideraui, quod in ascensu, anhelitus, ad passus singulos fere interrumpatur; Cumque Sexagenario pulmo obstructione carcat, prout ex suppositis signis liquet, Necesse est, & suam labem aliunde peti, praecipue, cum sentiat in abdomine, loco stomachi, compressiones, sui Asthmatis causas. non secus ac si quis ad passus singulos diceret; Ha, ha, ha: ubi alioquin in decliui uel plano motu est, unicum ac continuum Ha, non quiete intersectum. Est ergo suum Asthma ex Splene male affecto, idque ex duum uira tu, suscitaturque motu accliui causa ( alias dormiens ) ob considerationes superiores, quae regiminis actione, debilem alioqui Pulmonem stringit, solo aspectu, non secus atque de Asthmate sicco est narratum. Dubitaui quoque, an Pulmo Idiopathia laboret, motuque accliuintentum sit uiscus, non ad explodendas fuligines, quantum ut conceptum errorem superet. Quo faciunt, latens Comitialis, dolor Splenis post equitationem, totius corporis concussio equitando, etc. Inspexi quoque, quod facilius quis per horas septem ambulet, quam stet quinque. Quod stando, musculus utriusque patellae, utrimque tendatur continuo, qui gradiendo gaudet alterna quiete. Porro ut securius iudicium facerem, an pulmo per Idiopathiam, an uero per Deuteropathiam laboraret, Sciscitatus sum, an Uenerem sibi sentiret molestam. At magis tamen anhelat gradiens quam stans: eo quod plures musculi eundo alternatim laborent: stando uero etsi tendantur, non tamen mouentur. Fassusque est mihi, quod ante manifestatum Asthma sibi Uenerem nocuisse, a Uenere sensisse frigin thorace, laxitatem in musculis, & comminatam sibi Lipopsychin. Obseruaui namque lineares omnes, dum praesenio lien defungi incipit, anhelate. In spontaneis uero pollutionibus, se nil eiusmodi expertum. Hoc ergo de Sexagenarii Asthmate dictum satis. Unum tantum hic notabo. Nimirum, manum sinistram, in longitudine uolae, penetranti frigore dolere, itemque digitos subinde stupere a Splenis incommodis. Id fieri actione regiminis: Tandem in senio, mox a rara Uenere, stertorem phlegmatum in aspera arteria, alias silentium se percipere. ( 58 ) Unde certo conieci, quod cum ab infante lienem a quartana & comitiali infensum retinuisset, sitque lien Ueneris nidus, quod in casu proposito, Duumuiratus recta feriat Pulmonem, praecipue robore inaequali pessumdatum; Sin autem iubeant Scholae, id fieri ob caecos uapores, uiam saltem sternant Scholae, qua eo usque uadant. proritantem, & radicalem Asthmatis causam, in Splene esse. Sagittator ergo huius Asthmatis est in Duumuiratu: Scopus uero eius est Pulmo. ( 60 ) Est ergo duplex Asthma, humidum & siccum. Sic tamen, ut pulmo non prorsus culpa careat, licet non primario affectu Asthmatis laboret: Sufficit namque, quod robore inaequali sit pessumdatus, ut Duumuiratus in illum suam exerceat morbosam tyrannidem: Illud quidem a copioso screatu nomen inuenit, & plerumque fit uitio proprio pulmonis, adeoque continuum est, magisque infestat stationibus frigida, uel humida, senio, debilitati, ac morti affinibus. Etenim si pulmo, primario affectu Asthmate laboraret, continuo anhelaret, & difficilem spiraret auram. Siccum uero Asthmaplerumque est interruptum. Latet nimirum in Duumuiratu tenue uirus, huius Asthmatis sicci causa, sopita in se ordinario, nec nisi per motum nimium expergefacta: Et prout totum corpus ( dentes usque ) tumultuose concutit, cum uitalium confusione, necessario est caducus pulmonis, in quo Pulmo solus constrictionem sui, siue conuulsionem patitur, quia facit constrictionem pororum. adeoque scandendo, citius quam descendendo, ob considerationes musculorum obliquorum abdominis praetactas. In hoc Asthmate enim Archeus totalis, in radice est inquinatus; Nec uirus istud exhalatione, uapore, aut fuligine tenus, cor & pulmonem ferit materialiter: pars aliqua ( uterus nempe, uel lien, etc. sed actione regiminis. ) primario affectat spiritum innatum pulmonis, actione regiminis. Ideoque ex inuisibili, & immateriali subita procella, totum corpus concutitur, & insperatae ualetudini rursus repente restituitur. Cumque cor palpitet, pulsus inordinatus sit, simulque anhelatio magna atque frequens desideretur, & locus inter umbilicum & os stomachi anxietur, unica de causa, unicoque motu, parique modo excita: Frustra ergo tentantur in Asthmate sicco pororum apertiones, nescitae hactenus: indubium fit, unicum uirus esse, quod uitalem cordis potestatem, atque pulmonem afficiat. Tum etiam angitur quotannis grauius, manifestius, & atrocius, eo quod insidens Spleni ingratus hospes, per senium in dies fiat molestior. frustraque expectorationes multae, ac faciles, quia palliatiua atque uana sunt auxilia, quotquot productis, siue posterioribus sunt intenta. Uana sunt nimirum remedia, quae tussibus adhiberi solent, cum tussis ab Asthmate sicco differat longissime. ( 61 ) Asthma humidum autem, etsi plerumque tussim pariat, ut productam mucilaginem expectoret, tota tamen specie a tussi secretum est. Haecque conclusi mecum ualidius, quod iste Asthmaticus conqueratur, sibi a multis annis sinistram manum sub inde stupere, & frigere subter auricularem in uola, itemque humerum sinistrum, immensum dolere, leui licet chlamyde grauatum, si longius ( etiam modeste ) obambulet. Quoniam pluribus de causis nasci solet. ( 62 ) Etenim uel habet uomicam, uel secretum aliquod Bbb 3 376 Asthma Oborta ergo Corizza, si eodem uespere, sternutatorium ex helleboro nigro, & saccharo aequalibus, inspirauero, sequenti plerumque mane melius habeo. Sin autem inueteratae Corizzae id fecero: non ita facile cedit. aliquod phlegma obstruens, in ipso uiscere, uel alicuius frigoris, alterius ue iniuriae impressum stigma, unde plures mucilagines procreet, propriumque sui alimentum corrumpat: Imo profeci tantum illo sternutatorio, quod innocue nunc uespertinam auram tollerem, quocirca nec frustra a Poetis indiget helleboro fatuus. Nam etsi uomitiua sint plurima: saepe etiam non tam uisceris malo, quam custodis errantis debilitate, suscitantur eiusmodi mucilagines. attamen helleborus uideatur capiti peculiariter prodesse. ( 63 ) Quanquam hoc uitii genus, potius tussim quam Asthma pariat, facile tamen coincidunt, in Pulmonis inaequale robur, & obstructionem eius. Succumbit facile debilis custos, ad oblata quaelibet ad uersa. Muccus ergo, initio, instar aquae salsae, per nares & fauces, eodem latere ( si non utrimque ) stillat, quo os spongiae obsessum est: fauces uero insuetum muccum aegre ferentes, solent inde cum adiacentibus, mox phlogosi rubere, & tumefieri. ( 66 ) Deinde, muccus crascescit, & flauescit: Qualia sunt fumi, & Gas mineralium, metallorum, aquarumque Chymicarum fortium, quae scilicet ipsam uisceris potestatem sic laedunt, ut de caetero non cesset, parere continua phlegmata, ex propriis alimentis. quasi is, qui ossi spongioso est infarctus, fermenti uice, deciduum continuo inficiat. Quorum praesentia cogit, eiusmodi artifices luctari cum perpetuo Asthmate, tussi, & exscreatione. Custos errans nimirum, sentiens impactum hostem; Primo conatur illum, tenui mucco eluere: De tussi dicturus, de Corizza incepi, quod haec, si sit ualida, tussim proritet, & praecedat: Est denique Asthma partim siccum, partimque humidum, quod scilicet, propter suscepta Endemica, tenui sorbitione hausta, tenerum pulmonem affectat. Idque sic perpetuum obseruaui. Primis itaque diebus Corizzae, tussicula quaedam sicca, cum asperae arteriae prurigine, infestat, quandoque raucedinem facit: Idque non nisi oblatis quibusdam endemicis iniuriis, aut alias, uitae sub inordinatione emergit, & exasperatur. Tandem Scirrhus, Hydrops, etc. at non raro solam titillationem in larynge, uno aut altero digito subter mentum. etsi affectus anhelosos pariant, tamen cum grauentur alieno pondere, non sunt Asthmata. Si sit remedii incuria, flauus muccus, tenax, & multus emungitur, imo & facili tussi extunditur. Icterus uero, proprio ueneno Asthma siccum profert. ( 64 ) Postremo, remedia Asthmati debentur sicco, quae Epilepsiae inueteratae. Spes inde fuit, breui, affectum, sua sponte, solutum iri. Crescit negligentia, instatque externa iniuria. Magna autem confortatiua, & restauratiua tam respectu Pulmonis, quam custodis, requiruntur pro Asthmate humido. Interim canalis ad organum olfactus, siue os spongiosum, totum alieno hospite obturatur. Inde muccus flauus copiosus, & glutinosus, per nares, alioqui sat patulas, effunditur. ( 65 ) Nunc de tussi meas obseruationes addam, ob Asthmatis propinquitatem, & Catarrhi crudelitates. Mox dein muccus similis per tussim exploditur. Soleo namque facile corripi grauedine, siue Corizza, quod caput mihi sit distillationum iniuriis debilitatum, roburque inaequale patiatur. Hunc autem in Pulmone generari, non autem de capite stillare in asperam arteriam, iam de Catarrhis conuici: ( 67 ) Et addo; Corizzam autem deprehendi, quoties custos errans, muccum circa, uel intra os Ethmoides, siue spongiosum, impegisset. quod quantumuis per tussim, totum quicquid intra laryngem, eiusque uiciniores ramos, detinetur, mane sit eiectum: Facileque eiusmodi tussis dignoscitur, ex febricula lenta, urina coloratiore, & continua magis, mucci est tum propagatio. sitque liber dein anhelitus, imo attentus, e regione speculi, pluries suppressa lingua contemplatus sim, an minima mucilago, casum in fauces minetur, & screatu expediatur: Est namque febris ista, male dispositi capitis, suamque tristitiam inferis communicantis. Est nempe capitis in hoc praerogatiua, quod licet tussis Corizzae superuenerit, tamen utraque terminatur simul; Comperi nihilominus mox inde, quod stertor in larynge, & tinnitus e pectore, obaudiantur, subsequaturque per interualla croceus ac tenax muccus. Imo quo plus tussiuero, eo labor in tussim pronior, & tussire plus cogor. deinde etsi nares omni prorsus mucco mundaueris, oborta tamen tussi, extemplo e nare muccus fluit abunde: Comperi namque assiduam eiusdem mucci generationem in Pulmone. Capitis ergo, & pulmonis, magnum est actionis symbolum. Secundo quod Corizza, nedum odoratum; Non quidem, ut caput in pulmonem suas sortes deponat: sed & gustatum laedat, & tollat, licet peculiari organo, diremtum. sed uti ad olfactus laesionem, cerebrum una, & gustatum tollit: Sicut subinde non caryophyllum degustarem. ita & in sui unionem, pulmones torquet. Didici itaque meo malo, defectum non solum uersari circa organum odoratus, siue in osse constipato; Quod ambo uiscera ex uno alimento, consimilem quoque ambo custodes, eorundem muccum generent, tanquam Principis casum fleat uasallus. sed etiam in uicinum cerebrum, labem sensisse propagatam, unde nerui gustatiui, contagii consortes fierent. Tum denique est strictior capiti cum pulmone necessitudo: quod ambo uiscera conspirent in regimine custodis inseruientis ad eundem finem. Quocirca ulterius deprehendi cerebrum, arrepta labe, sic contaminatum, inficere suum custodem, qui alterum uicinum custodem in larynge, sua debilitate afficit deinceps. Haec sic radicitus sunt inculcanda, ut sanatio ad radices, ad Antecedens, id est, ad liberationem ossis spongiosi dirigatur. Quapropter sic tussis e Corizza saepe nascitur, illaque, pro tenore huius, extenditur, promouetur, ac continuatur. Siquidem tussis, actione regiminis prognata, quaeque in pulmone est per accidens, cessat sublata Corizza. Saepe tamen, eadem iniuria, tam custodem cerebri, quam laryngis, pari actione simul afficit. Tussiens si sedeat, minus stertit muccus in larynge, flatus est liberior, faciliorque expectoratio ( hinc enim orthnopneae nomen ) cum alioqui si muccus superne in laryngem stillaret, properaret magis deorsum, sedendo, quam cubando. ( 68 ) Quod falsum est: ergo & Antecedens. Quod autem cerebrum immediate pulmonem, in hanc labem, actione regiminis infectet, potuit mihi eo quod praefatus sexagenarius, si mentem seruentiore contemplatione offendisset, noctisque dimidium insomne fecisset, mox absque custodis offensione, stertorem obortum, phlegmataque sibi nata, compererit; Etenim si de capite in pulmonem decumberet, minori molestia descenderet, & in pulmone reciperetur facilius, quamdiu Corizzae initio per modum aquae emungitur: quae non sisterentur subnascendo, nisi per somnum, prius pacata animi inquietudine. Pulmonem inquam tum facile impleret, & flatum, sui quantitate interciperet: Atqui initio Corizzae, nulla est adhuc tussis, nulla denique spirandi difficultas. luris enim oeconomici est, si duumuiratus queat caput, pulmonem, aliasque partes male imbuere, quod caput infernas sibi partes in clientelam suam rapiat. Ergo non est mucci e capite in Pulmonem decubitus, in tussi. Item & hoc obseruaui, quod quoties tussis e Corizza prodiret, toties remedia, quae Corizzam sanant. medeantur etiam tussi. Caeterum de tussi, quae proprio Pulmonis malo, & non a Corizza fit, iam ante tractaui. Quod Bbb 2 378 Asthma Quod autem remedia attinet. Succrescunt enim semper sibi de nouo, eo quod exosus intus hospes non cesset nouas suscitare sordes ex ultima digestionum. ( 69 ) Tanta nimirum huius uisceris supinitas, & externorum, in Custodem errantem, imperium. Soporifera inprimis, tussim & Coryzzam subleuant, quatenus utramque symptomaticam affectionem sedant. Tussimque supero remediis, quibus Pleuritidem. Sunt & aliae denique tusses, nequaquam a Coryzza oriundae: Remedia autem, tam quae epilepsiam Pulmonis, siue Asthma siccum, quam quae humidum sanent, debent esse renouatiua, & ad generis amplitudinem assurgere. Quippe quae restaurationem debilitatis contractae, continere debent. sed a Pleuritide a deleteria aeris, etiam summi frigoris intempestiua impressione, quatenus pulmo in sui uegetatione offenditur, non secus atque prae foribus Custos errans. Haec nempe sunt Arcana, Paracelsi maiora, de quibus alibi. Itemque quae synpathetice morbum omnem superant. Arcana namque per omnimodam depurationem, morbos quoslibet tollunt: Excrementum autem, quod iusto diutius circa extremitates asperae arteriae restagnauerit, induratur, & difficilem porro anhelitum praebet. At cum non infundant nouum robur parti uitiatae, ut neque malam impressionem spiritus insiti tollant: Pulmoque huius hospitis pertaesus, dat indicia sui taedii, per screatum uitiati excrementi. certe non nisi per synpathetica, robur perditum quadantenus est restaurandum. Idque si non per tusses profligatur, uel intus, in uomicam, atque tabem definit. Uita autem sedentaria hoc malum saepe attulit. Ut autem fructus aliquis ex praedictis decerpatur, Exemplum unum ex ordinariis atque domesticis referam. ( 70 ) Senex quidam stertebat mirum in modum; Quocirca suasi semper exercitia anhelitum citantia, quibus excrementa expectorentur, & restagnatio, ui aeris, impediatur. Non sane alias quam Maris portus, a retro fluentes aquas, postulant, arenam inde cluentes. adeo gurgulione canere nunc, nunc quoque stertere uidebatur, quod non raro tota nocte erectus, ac sedendo dormire cogeretur, minusque murmuris, & parciorum phlegmatum, ederet sedens, quam iacens. Nam alioqui sorde subsistente, non potest non pulmo laesionem uegetationis sustinere, parere sputa multa, atque diuersa, iuxta indolem susceptae labis. Tusses eiusmodi adhaerentem sordem, ac peregrinam habent, aliamquo successiue progiguunt. Medentes illum ideo iusculis consummatis, fortiori copiosiorique alimento reficiebant, ne multa exscreatione deficeret, aut Phthisin, quam minari dicebant, pateretur. Melius subter ieiunia tamen ac sub quadragesima sensit, quam mox a Paschate. Quae deinde in spirandi angustias Asthmata, uasorum exesiones, & parenchymatis uisceris, finiunt. Medentes autem nunc boream, tum uero pluuiam accusabant: at non alimenta enchyma & potentiora. Plerique horum defectuum, quia uitalis roboris in uiscere debilitatem testantur, difficulter restaurantur: minusque in senio. Asthma uero inde natum tot cataractas aeris clausas habet, quot oscula respirationi dicata. ( 71 ) Ego uero occasionaliter inuisi uirum, cumque singula penes me serio computarem, ostendi statim generationem istam phlegmatum, habere domesticam sibi causam in pulmone; Haecque est graduum differentia, in maiore atquo minore respirandi angustia. non autem, quod superne in pulmonem delaberetur, aut quod pulmo deuteropathia langueret. Quin etiam, ut generatio phlegmatis in ipso fiebat pulmone: Sordes uero siue sputa, quae his prodeunt affectibus, non tam causae originales tussis sunt, quam producti rationem habent, ad nouas continuo tusses. ipsum quoque oui albumen, primo die lacteum est, quod mox glutinis spissitudinem spontaneo motu arripit. ( 73 ) Quod in Corizza clarius spectatur; ita quoque copia, sire abundantia eius, non prodibat ex augmento causae morbiferae, quin potius ex affluentia alimenti boni, & enchymi. ubi qui latex primis diebus distillat instar aquae salsus: dein sequentibus muccosus euadit. Sic ut malum proueniret certissime, unde bonum uenturum hariolabantur a lii, qui me cachinno secreto obriserunt Cumque meam assertionem uino abstergere, & roborare niterer. In Phthisi autem, dum e cruore sputum incipit muccescere, primum flauus atque spissus uidetur muccus, qui dein cinereus, ac tandem ad atrum magis uergit. Quod scilicet moderatus uini potus fortificaret, quem excessus eiusdem uini, alias multo sputo obnoxium redderet. Quia tum sunt cruoris transmutati excrementa, non amplius laticis commistiones. At cum nec uno icti telo cadere uellent, descendi ad experientiam quadragesimae; Hoc pacto scilicet uterque custos, qui primum e latice fabricat spissum muccum: & Paschatis iam elapsi. ( 72 ) Quodque nimirum a Paschate de inceps copiosius exscrearet, & molestius sterteret. deincustode errante, statim in aqueam myriam facessit, iterumque inspissatur, mox ut error custodis corrigitur. In ieiuniis uero uix, aut saltem parum memor fuisset horum. Quapropter ad decisionem quaestionis, proba opus esse dixi, mihique ad minimum tantum deferendum fore, quantum aliis infaustis hactenus auxiliatoribus. Custos etenim tam Cerebri, quam Pulmonis uariis obiicitur aeris iniuriis ac inclementiis, ideoque laticem undecunque aduocat, errore turgidus, ut eum in excrementa, suae passioni paria, retroire, uel abscedere cogat. Ergo ex massa laticis, formantur eiusmodi muccosa excrementa, cui massae quandoque imprimitur nocua quaedam erroris macula, sic ut liquidior & immaturior cruor, una transmutetur in muccum. Quare sub parciore & duriore cibo ( qui esurienti stomacho satisfaceret quidem in digerendo, quanquam non adeo desi deratae cruoris plethorae ) statim minuta est orthopnoea, quae dein continuata mediocritate abstinentiae, noctis tranquillitates dedit. Nam ut male affecto pulmone, plus excrementosi phlegmatis gignitur: Uiolenter nimirum, ab utroque custode errante, tam in Pulmone, quam in capite, ipse cruor alienatur in muccum, non alias, quam cruor in ulcere, puris aut saniei formam assumit. Ita quo materia copiosior adest, idem excrementum magis abundat. Itaque praeter custodis utriusque praefati alterationes: Quia non fit hoc aliquid, nisi ex materia uicinius disposita. singulis partibus inuritur non rara impressio, qua cuiusque membri digestio potenter laeditur, aut intro uertitur. Nec enim phlegma illud, siue tenue & aqueum, siue demum crassius uel tenacius fuerit, nisi ex massa materiae magis affinis & dispositae. Quo casu, uoco eiusmodi malam impressionem, membri tortorem, digestionis impeditorem, atque alimenti ultimi deprauatorem. Qua nimirum quoque de ficiente, ipse cruor uitalis transmutatur, ac transmigrat in huiusmodi excrementa. Circa quem nempe totus scopus atque cardo medendi uersari debet. Custos ergo laryngis, tam superius lacessitur inturiis aeris: Est nimirum latex aqueus in corpore ac per uenas omnes oberrans, uarias aquosi excrementi laruas suscipieris, & induens ideas: quam infra, atque domestica indispositione proprii Pulmonis. non secus atque aqua, cui cortex tiliae, uel radix consolidae, immaduerint, mentitur phlegmatis speciem: Haec de massa, dicata Custodibus, deque massa, irrorata pro ultimo artuum alimento, sic sunto. In quibus quicquid defectu integritatis est uitia¬ Bbb 3 uitiatum: id quoque multarum crescit in infirmitatum occasiones. Non quatenus humores descendentes, aut pituitam exsiccent ( madida namque apud philosophos, non siccant humores ) sed in quantum, massam nutritiuam cruoris imminuunt, quam plurimo aliunde ingesto cibo enchymo, rursus restaurant, adeoque se reddunt ludicros, per subsequentum plerumque effectum. Et quo deterior massa siue materia immediata ex qua, alluerit, eo quoque est potentior morborum inde natorum stimulus. Possent nimirum parcimonia ciborum plus efficere, quam omni pellis laceratione, aut truculenta ignium ambustione, uel lignorum, radicumque barbararum potu. Et per consequens, abstinentia, & satietas multi cibienchymi, foecunda sunt, tam ad sanandum, quam infirmandum media. Haec igitur quae dixi, succenturiantur tractatibus de latice, de Cauteriis, de Custode errante, ac de Catarrhis. Non ergo ruit praeceps e capite omnis Latex, qui etiam specie muci, albuminis, sanici, puris, melicerisque nobis imponit. Nam digestionum aliarumque impressionum errore, contingunt peccata ac uitia in membris diuersis faciebus obuia. Quod sane diligenter ac stylo chalybeato notandum, ubi infirmitatum intenduntur sanationes, atque medelae. ( 74 ) Confirmatur hinc error Cauteriorum. ( 76 ) Interim demiror impense, quod dulcibus, & eclegmatis illinctuque putarint pulmoni subuenire, haeseruntque circa pulmonem uulpis, quam indefesse currentem scirent, & tussilagine cocta, macerata, bibita, ac uariis modis lambendo illincta sanationes instituerent, per media scilicet ad locum affectum nec immediate admissa: & mediate, sui pristino ualore orbata. Fontanellae enim alicubi iuuant, non sane, quod descendentem Catarrhi materiam euacuent, alio diuertant, diducant, aut trahant: sed quatenus totalem massam minuunt tam Laticis, quam cruoris alimentarii. Nunquam autem cogitarint Scholae, quod si aeger quotidie remedia ipsemet sibi contuderit obtusis sibi naribus, poterit quaedam remedia ad ipsum Pulmonem attrahere, inspirando scilicet minutulum contusorum puluerem. Nequicquam interim fontanellae, de errore membrorum, morboque ibidem characterizato, detrahunt, aut cogitant. Hacque methodo sibi queat ad locum affectum immediate sibi applicare suos balsamos; At frustra: Quia destructorem domesticum, siue morbosam indispositionem, non sunt tollendo, aut moderando. ergo adhuc frustranea amplius eclegmata, ad pulmonem non delata. Ac proinde nec decidunt Catarrhi deorsum: ( 77 ) Itemque neglexerunt proficuum hactenus modum, per quem immediate fumum sulfuris connectant potui, qui fumus deinceps una cum potu se paulatim explicat in omnes uenas: non quidem specie alimenti, sed solius condimenti: sed dumtaxat creantur defectus, a destructore, in parte qua hic habitat, suumue habet obiectum, ac regimen. ( 75 ) Considerantur hoc passu, ptisanae, zarzae, Chinae ac similium, quae praeterquam elementalem, potum exhibent, longe alienum a uera nutritione, ciboque enchymo substantiali, atque spermatico. non secus atque idem fumus cadum uini a corruptione liberat, & praeseruat. Ideoque non possunt non detrahere de massa imbibitionis. Nil enim cogitatum hactenus, quo pacto, & uiarum socio, remedium, quod alioqui per se non penitissime intro admittitur, penetrare faciant. Hec namque est siccitas, quam Medentes intendunt adducere praefato potu & decoctis. Et quanquam per syrupos & eclegmata cernerent in millibus nequicquam profecisse, nisi suae crumenae: attamen absque ulteriore disquisitione, eadem lutosa orbita semper hactenus perstitere. 1. Dispositio docendorum. 2. Ante haec tamen omnia, iuuat obiter explicuisse, quid illo insolito nomine significatum uelim. ( 2 ) Enimuero praeter unicum liquorem alimentarium aperte & palam cognitum, quem cruorem uocant, innatat ei liquor quidam aquosus, nedum saliuae, lacrymis, sudori, tenui mucco, oedemati etiam aliis morbis materialiter substratus: Quid intelligatur sullatice. 3. Nomenclaturae ratio. 4. sed & uariis usibus illustris. Effectus introductorum quatuor humorum. 5. Distinctio lotii & sudoris a Latice. 6. Errores hinc orti. 7. Quid Scholas deceperit. 8. Implicat contradictionem. 9. Laticis nesciti absurditates. 10. Meminerunt Scholae quidem illius, sub nomine seri sanguinis, illumque tam urinae, quam sudori communem fecere: Serum cruoris, quod sic uocant, differre ab urina. 11. At sane ostendam, eundem procul materia, & usibus diuersum: Insipiditas & qualitatum indifferentia in Latice, propter usuum suorum amplitudinem & libertatem. 12. Primus Laticis scopus. 13. Alter. 14. Tertius. 15. ac per consequens non inter excrementa, sed utiles succos referendum. Sudor est e materia Laticis. 16. Quomodo sudor promanet. 17. Sudor morientium quorsum conferat. 18. Prebatim Sudoris exitus in forma aquae salsae. 19. Quartus scopus. 20. Quintus. 21. Excusatur Latex. 22. Scholarum abusus. 23. Partus inscitiae Laticis. 24 Scholae si non soporatae, potuissent suum errorem agnouisse per numeros, & pondus. 25. Semper Angina delusit Catarrhos. 26. Concluditur Laticis necessitas, etsi neglecta. 27. Sitis quid prodat. 28. ( 3 ) Laticem enim uoco, non autem humorem, ut tollatur abusus nominum, postquam sat per librum expressum demonstrauerim, nunquam in humana natura exstitisse quaternarium humorum, quos Scholae per repetitas commentariorum centurias dilatarunt, adeoque humores, ceu actores, in omnium morborum tragoedias introduxerunt. Quid in febri nunciant siccitas, fissura, & conspurcatio linguae. 29. Itinera & clientelae Laticis. 30. Magnes Laticis. 31. Errantis Laticis aliquot incommoda. 32. Qui liber intitulatur Scholarum Humoristarum passiua deceptio: Error Scholarum circa Laticem, quae pepererit. 33. Effectus aliquoterrantis Laticis. 34. Cur Latex facile auscultet peregrino fermento. 35. ad distinctionem actiuae, ne scilicet in pertinacia resipiscentiae malitiam accusasse uidear. ( 4. Author transit idiotismum Paracelsi de Latice. 36. Sitis in Hydrope unde. 37. ) Quamobrem praepostera cruoris essentiae ignorantia, totam medendi tabulam obtenebrauit. Sudor potius uocatur, quam sua feratur sponte. 38. Balnea & cauteria nesciuntur quorsum applicentur. 39. Catarrhi origo, ex inscitia Laticis. 40. Error Scholarum de usu Glandularum. 41. Quorsum tam multiplex glandula in nobis. 42. Unde Anginae tam facilis muccago, & saliua. 43. Itaque cruori partem lotii relictam uolunt, post sequestratam adhuc urinam, uocantque tam lotium, quam eiusmodi residuum illius, ipsum sanguinis serum. Morborum curatio hactenus coniecturalis, palliatiua, & uadi tentans. 44. Author Medentes hortatur. 45. Siccatio Chinae ex inscitia Laticis prorupit. 46. Illamque indistinctionem indolui serio, eo quod calamitatis humanae aerumnosa fotrix esset. ( 5 ) Lotium namque, eiusque residuum, quod per sudores erumpit, uno pariter nomine uocarunt sanguinis serum. Cuius tamen praecipuos scopos praeteriere. Applicatio praecedentis digressionis. ( 1 ) De Latice humore unico, & hactenus neglecto, dicturo probanda est primum quaestio, An sit, siue quod sit: Etenim mox ab ista sua hypothesi deflectunt, dum quicquid extrauenato cruori supernatat, non amplius serum; dein eius usus, atque necessitates, siue fines ac scopi, quibus inseruit. at bilem, choleram, siue fel, unumque ex quatuor cruoris partibus constitutiuis nominant: rem scilicet fictam, amaram, acrem, calidissimamque, in nobis nullatenus seri, aut lotii qualitatibus conformem dictitarunt. Relinquendo eius residuum, cruori consocium; ( 6 ) Uerum quid ex Scholarum confusionibus eiusmodi, adeo fundamentalibus, rebusque tanti momenti, coniiciendum sit, prefato libro ex professo, & ad longum, sum dimensus. ut facilius quoque penetret trans exiles uenularum extremarum tubulos. Ante me enim illas expugnauit, tanquam expilatae hereditatis reas primis Paracelsus: Qua sane doctrina, mere excrementitia, polluunt digestionum puritatem: utpote principales Laticis scopos ignorarunt, & pueriles usus sero cruoris finxerunt. sed admonitae, recusarunt sapere uelle, etsi titionem perniciei humanae, ad promtius urendum admouisse hortatae sint, Atque inprimis sat demonstraui, non esse utramque bilem, ut nec pituitam in natura; Ego autem pro basi indubia, fassus sum semper, naturae Parentem non posse frustrari conceptis finibus, nec quicquam lotii, ordinario naturae errore, cruori reliquisse permistum. Nunc porro ostendere decreui, non sat Scholis esse, nesciuisse laticem eiusque particularem scopum: Denique, quod quicquid liquidi in substantia sanguinis est: id ipsum non esse de constitutione sanguinis, nec eius excrementum: sed esse Laticem, suis utilem finibus. Nec enini est Latex pars urinae, ut nec pars sudoris. sed & penitus errasse in eiusdem constitutione, utpote quae a propositis laticis terminis procul recedunt, per lactis similitudinem deceptae. ( 7 ) Quoniam serum nunquam a lacte segregatur nisi post sui lactis corruptionem, adeoque cadauer comparant latici. Nam inprimis sal sudoris distinctus est suis proprietatibus, a sale urinae. Estque Latex manifesti adhuc salis expers. Idque non mirum. Denique serum, quod non nisi a lactis caseatione fit, & apparet, erat de natiua lactis constitutione: non item urina aut sudor, sunt de materia sanguinis. Ergo saltem in eo fatentur, si quod in cruore extrauenato natat, est serum eiusdemque speciei cum corpore seroso urine: ergo iam serum a bile formaliter distat. Quippe urina, iam fermento stercoreo renum, quatenus imbuta, etiam ab eodem est transmutata. ( 10 ) Fit enim lotium suis officinis, suisque completur proprietatibus formalibus, ad suas functiones, atque scopos utilis. Differt itaque lotium, nedum a sudore: Nam quod a re permanente abesse potest, non est de eius indole essentiali. sed & a seipso quantisper nondum renum fermento, atque stercoris liquidi intestinorum est particeps. ( 8 ) Adeoque plane implicant, esse de interna sanguinis constitutione, & quidditate: itemque non esse de intrinseca constitutione sanguinis. Idque sane nec alias, quam stercus coli, a cremore stomachi differt, uel chylus a cruore. Ergo absque absurditate, laticem in cruore fluctu autem uiuo, non posse iure uocari serum cruoris, multoque minus bilem felleam, partemque igneam eius. Non inest ergo pars urinae sanguini, nec alimento iam depurato commistum est excrementum actu corruptum, & alterius corruptiuum. Nam iste error esset nimis quotidianus, & directus: ( 9 ) Mandarunt itaque Scholae, partem cruoris quam serum uocant, siue urinam, potius separatricis incuria, quam essentiae inexcusabilis necessitatis ergo remansisse in cruore. Quippe non rarus cruor extrauenatus cernitur absque sero. pro cuius auersione, natura ubique non segniter ita insudauit, quod in nullo passim laboret operosius, quam ut molesta sibi recrementa proscribat ocissime. Ideoque nec serum, cruore relictum tradunt, quam ob faciliorem transitum trans exiguas uenarum hepatis fibras, dilutiorem nempe cruori consistentiam dando. Ideoque dicunt; Siquidem excrementa cuncta, & singula, iam sunt fermenti stercorei impressione a seipsis prioribus alienata, ideoque non possent non eadem dote ulterius tabefacere, optima queque sibi admista. ( 11 ) Profecto Latex in cruore oberrat permistus, non quidem ut pars cruoris, aut residuum lotii excrementum: sed ad uarios scopus utilis: Superatis exilibus istis arundinibus, statim natura meditata est seri separationem, illudque deferri iussit in ultimam Lotii thecam. & quem emittit, e superficie tantum exhalat. Ideoque & Laticem uocaui, siue humorem peculiarem a cruore distinctum. Non oberrat ergo uapor, sub pelle: Est nimirum in sepene insipidus, & pro primo scopo, contemperat cruoris aciditatem, ut eandem arceat. ( 12 ) Potissimum namque post labores, aestus, sudores, balnea, & c. sed liquoris sola specie propellitur. ( 16 ) Sudor ergo est latex materialite, e culinis partium per quas fertur abradens, uel abluens sordes, ideoque plerumque olidus, idque magis in morbidis, quam sanis. Adeoque & in Crisi saepe terminat morbos, quatenus secum effert sordes pro scopo suo ordinario. Cadauerum dissectiones admiratae sunt Scholae: nam in tanta perspirabilitate cruor ualde condensaretur, nisi haberet aqueam partem admixtanpro sudore. ( 13 ) Alter laticis scopus fuit, scilicet dum in omni crudiore Chylo, cremore, & cruore, sit aliquod excrementum, & cruor sub digerendo salem excrementitium reseruet, etiam dum in purum alimentum conuertitur: sed sudoris anatomiam nondum per digestiones, fuligines, electiones, ad mistiones, resolutiones, aut expulsores, introspexerunt. ( 20 ) Quintus Laticis scopus suit magis intimus. fuit ipsi proin latex opportunus socius, qui in se reciperet hunc salem, cumque euerreret. Etenim cum oculus liquore opus haberet ut eius palpebra innocue moueretur, & lingua saliuam eguit, ut masticatos cibos madore temperaret: ( 14 ) Tertius laticis accessit scopus, ut materialiter causet, ne ullum densioris compaginis residuum, in ultima alimoniae euaporatione remaneat: absurdum autem foret, totum cibum e massa cruoris humectari: Idcirco per uenas latex delatus est, unde saliua, lacryma, etc. fierent. sed simul per diapnaeam explodatur, ratione fermenti arterialis, ( ut supra in Blas humano, uel ratione sudoris eluatur. Sudor namque materialiter nil nisi latex est, cui accessit sal superfluus. ( 15 ) Quod apparet. Nam dum in anginis, & infami Mercurii saliuatione, plus iusto saliua profluit, aluus seipsa siccior fit. Nam a potu aquae, aut cereuisiae tenuioris, mox sudor copiosus aestate profluit: ( 21 ) Latex ergo in cruoris massa innoxius uagatur, ad loca opportuna defertur, distributiue facultati promte auscultans. Qui quidem sicubi salem cerebri ( ut in grauedine ) secum rapuerit: non est tamen Latex sui natura noxius, nec illi piandum in culpam, quod ipsi insonti, per accidens, importune associatur. non quidem quod halitu tenus, salsus sudoris latex, per corpus feratur, ut subter pellemsalem prius induat, simulque oleosum quid dam. ( 16 ) Sed sudor expellitur, in forma aquae ( ut in sanitate ) uel sponte ut aqua profunditur in meticulosis, syncopizantibus, & morientibus. Pariter licet in morbis obsequiosus abundet, oedematosa crura inflet, id sorte contingit. Ubi per impertinens obiterannoto. Natura namque generali nisu, odiosum sibi hospitem parit, cumque excrementis sarcinat, quae abigere optat. ( 17 ) Quod morientium sudor, non sitam latex in sui natura, quantum ros alimentarius resolutus, cui mors imperat Quod patet. Nam statim corporis habitus sidit, prout & in syncope. Nocte frigidissima linteamen inuenio mane tentum & congelatum a nocturno anhelitu, cuius aquae quadruplum adhuc exhalauit, ad minimum. Habetque sudor ille mirificas uires mortificandi haemorrhoides, & excrescentias possidet. Estque anhelitus, aestiuis diebus non minus: sed multo magis uapidus. Porro quod sudor non feratur per calorem, uaporis specie, patet. ( 18 ) Nam cum uapor centuplo maiorem locum occupet quam aqua: Igitur aliquot unciae insipidi liquoris e solo pulmone efflantur. tumeret sudando corpus centuplo magis, quam alioqui proprio est eius extensio. Sed non est illa aqua, excrementum pulmonis, ut neque cruoris resoluti materia. Non est enim subter pellem locus uacuus, qui uaporem excipiat; Quapropter e latice petitur, siue mittatur a potestate distributiua Archeisiue demum pulmo eundem ad se alliciat. Saltem continuo suppeditatur, quodque alibi praebent glandulae ministerium: ahenum quoque aquae seruidae, nullum intra se uaporem habet: 374 Asthma hoc idem praestat pulmonis parenchyma. Adeoque laticis uelut scopus est, quod suo madore compescat; fingamus enim paruam coenam, stomachum, ac Pylorum, bene munere suo functos, ( 25 ) saliuationem autem copiosam in anguina feroci, exquisitisque amygdalorum gutturis inflammationibus. ne pulmo dehiscat, siccitate attracti aeris. ( 22 ) Abusus est etiam docere, Laticem initio Corizzae esse crudum & incoctum, illumque dierum numero, per calorem inspissari sub fine digestae maturitatis. Certe ista spissior continuaque muccago non e cerebro defluit, faucium iam obstructo meatu, multoque minus e stomacho uacuo ascendit, & sub faucium obstipatione: Nam semel expulsus, coqui non exspectat, ut neque sui coagulationem, ut concrescat. Nec latex ab initio Corizzae, sui inspissationem, in uacuo cranio unquam potuit exspectasse. Itaque linguae & faucibus opificium ordinarium saliuae esto, cuius materia e latice petitur, quem iuxta sui fermenti uarietatem diuersis laruis commutat. Sunt nempe saliuae aqueae, muccidae, salsae, acidae, amarae, tenacesque, fili instar. ( 23 ) Ergo laticis ignorantia multa medendo, somnia in catarrhis, & oedematibus, suscitauit. ( 26 ) Fuit igitur necessaria quotidiana laticis copia in uenis, promtaque eius obedientia ad uocationem Archei: Turgidis nimirum sero cruribus, fossulam prementis digiti retinentibus, & mane euanescentibus, pituita est putata, nocturna digestione in cruorem uersa. Nam etsi nutriendo latex sit ineptus, suis tamen usibus accommodus est. Inscitia ergo obsequiosi laticis, fabulas putati rheumatismi peperit. Poterant nempe cibi in succum redigi ( quod mures & cicadae docent ) citra potum, nisi & latice ad maiora obsequia opus fuisset. ( 24 ) Uerum si semel secum in computum descendissent, uidissent nempe sero, crus utrumque 4 fortassis librarum pondere oedematis grauatum. Quod si fuisset ( ut aiunt ) crudior sanguis, pituitosus: cum non sint crura cloacae pituitae, a Scholis cognitae: ( 27 ) Est ergo sitis, praeco deficientis Laticis, non autem cruoris egestas ( ut alioqui mandant Scholae ) febrientium quoque sitis, a sumto potu perseuerans, laticem alieno contagio ineptum ad sua munia factum, denunciat. neque ideo ratio, cur pituita potius in crura decumberet, quam alius ex tribus residuis humoribus, uel quam pituita illa in uentrem, femora, lumbos, & c. decideret. ( 28 ) Siquidem quoties amaror, salsedo, nidorue saliuam inficit, stomachus apepsia fatigatur, & lingua ( indolens alioquin, & nil mali in se habens ) ariditate finditur: significatur latex non transire ad uenas, debito instructus uiatico: Profecto proportionis iusta dispensatio exposceret quotidie 40 fortassis libras, in cruoris non maturi dispendium, in totum consumi. quia in ipso stomachi hospitio, eiusue uiciniis, ineptus euasit, pro suo munere. Saepe pelues, atque matulae, unica nocte saliuis replentur, & stragula cum indusiis, madore stillant: quae nisi e latice petantur, & non e massa uiuidi cruoris, corruunt quaecunque de cibis, digestionibus & sanguificatione sunt credita. Non est ergo linguae ariditas, crustataque eius sordes, in febribus, effectus, siue indicium exhalationis, e stomacho ( etiam potum non coquente ) sursum delatae: sed est defectus laticis deturpati, uel egestate penuriosi. Ipsa nempe Arithmetica, & ponderis statera, medicastros deludunt, in suis pituitae figmentis. ( 29 ) Non satis est laticem eiusque usus aliquot, & officia dixisse, per necessitatum distributionem: Iuuat & sua detegere itinera, & exorbitationes commemorasse. Sed quis nasutus credet unquam, saliuam, lacrymas, sudores, praeterque lotium copiosum, ex ipsa sanguinis hereditate peti, absque uitae instantaneo detrimento? praesertim quod idem chronicos terminos usque perseueret? Lex enim & necessitas usuum totidem quoque peccata inuexere, si non quoque utrimque bina. Cum enim latex non sit de substanria cruoris; Nec aduertunt, quod unica ouis totum gregem scabie infectet, absque iecoris labe ulla. sed liquor fatuus, innocuus, concurrensque uiarum socius. Ideo namque una cum cruore, per uenas fertur: Quodque abstersisse manum linteo, quo scabiosus est usus, scabiem propaget, citra iecoris contagium aut defectum ullum. Non tamen est serum cruoris, nec bilis, nec urina: sed post lotii separationem, suam latex recipit determinationem, simul atque intra uenarum lares assumtus est. Quapropter ista Scholarum inscitia, cruorem & hepar ut rea caloris agitant, imo & innocuum cruorem, ideo cum uitae occurtatione prodigialiter, ac repetitim, sed frustrato euentu effundunt. Ac quodammodo extra catalogum excrementi adscribitur, dum tam facile uocanti, aut mandanti obtemperat Archeo. Desunt enim latici sal, tinctura lotii, & bilis fictus amaror. ( 33 ) Sin uero Latex intus aliquid ponticum, acidula salsedinis myria infectum, reperit, uel cum occulto uirulenti fermenti contagio obpignoratum: Renes namque emulgent salsum lotium, quod iam uel in Mesenterio salem sibi adsciuit. Iam ulcera cacoethica uaria emergunt, ac cauteria ad diuertendos catarrhos, falso inuenit. Alioqui si quis tenuem & pernoctatam cere uisiam ieiunus potet ( ut Anglorum est mos ) mirum quam subito, sepe & affatim meiat. Synonia autem tam largo imbre pluit saepe, quod si cruor uel humor alimentarius, siue spermaticus ros, eandem causarent, paucis certe horis homo cruoris penuriosus intercideret necessario. Id est, per stomachum, Mesenterium & iecur transuolet. ( 30 ) Habet quoque carnosa pellis, siue membrana, proprietatem attrahendi Laticem, ut se, subiectamque intra se supellectilem, eluat: Adeoque stupore abundantiae illius neglecto, quia Laticem nesciuere, alio suas nenias falsaque auxilia deportarunt. multus idcirco sudor confestim sitim propagat. Saniem ergo uel ichor ulceris nesciuit Galenus, an ad pituitam, uel ad bilem referret. Hincque etiam uulnera, synoniae, siue aquae glarealis, incredibilem saepe copiam effundunt, quasi Latex aptaret eluere conceptam in dolente, maleque curato uulnere, noxam. Non mirum est autem, laticem in alienam imperii sobolem transsumtum, uarias ulcerum excitare cateruas: Corporis nimirum extima uestis, sua proprietate, sponteque, sudorem laticemque allicit: ( 34 ) dum cruor diuersis serpentum ictibus, morborumque transplantationibus lacessitus, in tam numerosam uarietatem exorbitet. ut cum loturae instar esse debeat, calcar uocationis suae a pelle recipiat. Cuius tractionis lenocinio, ipsa pellis facile axungia repletur. ( 35 ) Relinquo autem Paracelso suos fontes salinos microcosmicos, suaeque indulgeo libertati lubens, etsi laticem ignoret cum Scholis. Latex itaque facile alienam intus qualitatem combibit. Hinc in hydrope, multa sitis, etiam a potu frequenti. ( 31 ) Cum ergo Latex pluribus destinetur usibus, & officiis, sequitur etiam eundem exorbitantem, totidem & plurium adhuc morborum causam fieri occasionalem. Non enim liquoris penuria; sed salsuginis confectione, sitis fit. ( 30 ) Mali quoque sudores sun¬. to, si particulares. Salsuginem, nempe acredinem, ac putridi commistiones ab internarum partium sordibus infectos, suscipit, multasque ideo ulcerum & exiturarum diuersitates tolerat. Nam quod membra singulariter Laticem in auxilium uocent, a malo est. Prout & in pelle suas atque uarias prurigines excitat. Duo ergo praecipue hic adhuc spectantur, quod Latex non tam sua feratur sponte, quam uocatus a superficie, cui destinatus alioqui opitulandiae: tum etiam quod illarum partium sudores earundem defectum testentur. ( 32 ) Errantitaque Scholae inscitia laticis, quae hos defectus in iecur insons referunt, eiusque intemperiem incusant, suisque stoliditatis pharmacis insons hepar laedunt. Asthma ( 37 ) Quapropter iniecta stragula sudorem promouent, quia exter376 ne adhibita opera uocatur. ( 41 ) Non enim animaduertunt, glandulas praefatas non esse nisi ad emunctionem laticis e uenis, ut sudores in habitum corporis dispergant. Atque ideo non raro frustra propinantur sudorifera, & tegmina multiplicantur: quia tractrix Laticis foris languet. Quod in lingua oculariter est manifestum. ( 42. ) Ubi glandulae saliuam efficiunt, atque ideo Laticem alliciunt. Subter axillas, & in inguine uero sudores proferunt. Non autem lacerationi uasorum praeuident. Quod si latex abundet, nec a pelle alliciatur, quia aliena labe est inquinatus, ad partes decumbit, & indolentes tumores excitat, si non etiam qualitate sit molestus. Prius nempe, officium est quotidianum. Alterum uero, non nisi insolens, rarum, atque potius ridiculum. ( 38 ) In quibus tam balnea quam cauteria subinde opem dedere: non quod tam causam effectricem, quam productum, id est, Laticem minuant. Adeoque remedium palliatiuum & ad posterius applicatum est. Restagnans nempe Latex, uenas grarat, oppressione, eodemque si liberentur, Archeus uelut respirans, nouas sibi uires insperato resumit. Itaque Laticis ignorantia, cauteria inuenit, & sustinuit; Denique tota mali scaturigo huius, in insons caput humanum, in Catarrhos depluos e capite relegata fuit. Catarrhos finxit, atque inconcinna remedia siue praesidia uni uersalia somniari fecit. Nil enim solidi, ad uersus morbos pensitatum. ( 39 ) Cuius causam si errauerint, consequenter debuere & in remediis aberrasse. Memini namque incipientem pleuritidem, copioso sudore mox desiisse. Utpote ostendam suo loco, morborum initia adhuc hodie incognita latere: Quale est diaphoreticum, e floribus papaueris erratici, Stercore caballi, succo bellidis, ac similum adiutorio prolectus sucto. ( 40. ( 43 ) ideoque & remedia esse uana tentamina, nec certi quicquam continentia, nisi specifica proprietate certis morbis dotata sint. ) Post remo etiam notaui glandulas insignes, subter axillam, in inguine, & pone aures; Alioquin incertitudo coniecturalis, sibi subterfugia parabit, medentesque credulitas aegrorum muniuit. Quod diem remedium, etsi morbo diceretur appropriatum, non quemlibet iuuet. Itemque in ductu urinae prope uesicam, ac circa duodenum intestinum, & innumeros pene alias, ad cuiuslibet uenae bifurcationem suppositas. Quarum unicum usum, Scholae iubent esse: ne uasa scilicet lacerationi sint obnoxia. At sane in nominato usu error manifestus adest. Imo nec purgantia, tametsi indubie aluum soluerent, solari aegros propter diuersitatem complexionum humorumque fictorum pertinacium. Nam frustra, post aures, glandulae insignes essent: Supponunt enim talem uidelicet ex humoribus, peccare, spectantque postmodum per solutiua eductum: ubi nullus est timor lacerationis, ut neque intus: attamen cernunt nil de morbi feritate remissum. quin etiam ipsa carnosa membrana non distenditur, adeo que non potuere nisi frustra, euanido usu atque fine, glandulae ibidem apponi. Id est, errauit naturae Arbiter in usu gandularum: uel errant Scholae. Ergo cum deberent ignorantiam in humoribus & purgantibus fundatam, agnoscere, reflectunt sese ad uarietatem complexionum, & intemperierum incertam ignotamque differentias. Cum nusquam praefatis locis, quibus glandulae sitae sunt, uasa ab inuicem abscedere possint. Quae sane si aequo spectentur animo, non alio terminabuntur fine, quam in plenam principiorum medendi hactenus cognitionem, inscititiam, & euersionem. Meliusque ac commodius rapturam uasis tenuc ligamentum, quam lacerabilis teneraque glandula praeseruasset. Ego ubique animaduerto perpetuam Schoiarum indagandae ueritatis incuriam. ( 44 ) Quapropter medentes adhortor, & exoro suppliciter, tempestiue addiscant Medicinae inaudita exordia, themata, & axiomata insuera. Quapropter hoc loco parum diuagari opportunum censui. Ut quaedam uiuentia ex sola aqua sibi faciant cruorem carnem, etc. Etenim ut Atrophiam uidi occasionaliter e latice sustentatam. imo & oleosam axungiam. In Sulmonis namque stomacho, nunquam repertum edulum aiunt piscatores. Ita & pinguedo, siue obesitas me spectante, unico bimestri, per potum diureticum, loco cereuisiae summum abacta est. ( 45 ) Pharmaca autem peregrina chine, zarze, Guaiaci, etc. quod laticem per sudores: Sunt praetetea animalcula aquatica in aquis salsis, quibus uix aliquid innascitur, quae semen quoddam potatae a se aquae communicant, unde sibi suum corpusculum augent, & sustentant. profunderent, ficto mentitoque titulo, exsiccantium nomen acquisiuere. Adeo ut aliis piscibus huiusmodi animalcula edentibus detur, ingeneratum aquis semen, ad uitam transgressum, & ad uitam mediam participatam deductum. Enimuero iam ante demonstraui omne corpus uisibile, quodque elementorum mistura conflatum creditur, fieri materialiter ex solo aquae elemento, quod primordialiter in rebus constitutis cunctis, se habet per modum Laticis, quodque & hic supposuisse, tanquam semel sat probatum, sar est. Animalcula autem, quae ex sola aqua, immediate sibi cruorem, totamque sui supellectilem patrant, exemplum habent in omni propemodum uegetabili: Dein axioma Philosophiae habet: Quod corpora non mutentur in inuicem, nisi prius reducta sint in primam sui & sequacem materiam. Id enim quantumuis applicari uelint metallicis transmutationibus: attamen ex sublunaribus quorumuis notatis transmutationibus, est desumtum. praesertim in saxosis, arenosisque montibus, procul ab hominum stercoratione semotis ( in quibus forte 60 species resinificarum arborum notantur, ex sola aqua pluuia, niueque, siue leflas saxosi odoris, ex pleno nutriuntur, & adolescunt in summam altitudinem arbores adeo pingues, quod suffocarentur, nisi eandem effuderint circumcirca. Fermentum stomachi in homine facilius cibos in chylum, quam illorum pinguedines transmutat, eo quod pinguedo remotior sit a Latice, siue prima. materia, quam sit cibus. Non tamen, quod uelint corpora, in primam materiam Aristotelis, imo nec etiam in primam elementorum separationem, esse reducenda ( nec enim cibus in sua elementa putant remeare debere, ut inde cruor fiat ) sed uolunt corpus transmutandum in proximam sui materiam, seu prioris uitae subiectum retrocedere debere, antequam de transmutationis acquirendae termino, spem fixerit. ( 46 ) Quae digestio transmutationis, in succos aquosos, eo huc adducta est, quo constet, Laticem, sacile concepto in nobis peregrino semine, membrorumque fermento, transmutari in alienam prolem. Quorsum, certum esto. Cibos atque potum in stomacho assumere naturam Chyli, cum retentione qualitatum uitae mediae ciborum. Adeoque e Latice, omnium proxime transplantari in muccum excrementosum, iam supra ostendi, ubi memini, a potu aestiuo affatim sumto, sputum ( quod arida sub siti deficiebat ) statim post screari mucilaginosum. Destrui quidem pristinam ciborum materiam, & proximari ad materiam Latici, siue elemento aquae uiciniorem: satagente nimirum ad hoc fermento specifico stomachii, non secus atque fermentum hepatis chylum in cruorem transmutat, cuiusque comes ac socius, non item pars, est latex. Haec est noua Laticis historia, ad tractatum de Catarrhis referenda, eo quod illius ignorantia, Catarrhis conceptis, singularem confirmationem dederit, ut & concipiendis dedit temeritates. Fermentorum autem in natura adeo discrepantia atque singularia dona existunt. Cau¬ Ccc 3 1. Cauterium nil nisi uulnus permanens. 2. Cauterii igne facti nulla praerogatiua. 3. Nomen fontanellae, impostorium. 4. Quippe fontanella, ( sic enim uulnus cauterizatum uocant, ut quasi per fontem morbos exhauriri uulgus credat ) nil iuuat, priusquam demta sit eschara, ablatoque prius caloris & siccitatis uestigio. Quae Deus integra uidit bona, a Scholis laudantur lacera. 5. Pollicita Cauterii, puerilia. 6. Catarrhi negatio, negat Cauterii usum. 7. Ridicula tutandis Cauteriis necessaria. 8. Eo quod Cauterii institutio pro obiecto habet excretionem, quae non ante escharae decidentiam incipit: Thesis Scholarum ostenditur absurda, & impossibidis. 9. Quid purgetur per Cauteria. 10. Conclusiones nomen contra Cauteriorum statuta. 11. minusque semper exhalare possit trans escharam, quam alioqui sanam per pellem. Stulia in Cauterio desideria. 12. Cauteria quibus noceant. 13. Scholarum indistinctio. 14. Scopus siue finis Cauterii cessat. 15. Perinde ergo posteriores censuerunt, quomodocunque fontanella facta fuerit, modo continuum diuiserint, & diuisum custodiuerint. Mundum per cauteria circumuenere. 16. Cauterio non esse comunionem cum Cerebro. 17. Absurda, ad doctrinam de Cauteriis consequentia. 18. Unicus Scholarum asylus. 19. Responsiones. 20. Adiguntur Cauteria in scopulos. 21. ( 4 ) Quod enim Deus fecit integrum, ut esset optimum, Scholis uidetur melius fore, si uulneratum seruetur. Quid respondeant Scholae in difficultatibus positae. 22. Multiplicatio, electioque Cauterii, quo ausu surrexerit. 23. Uulnerari ergo saepe, uulneraque aperta custodiuisse, ad Scholarum sanitatem confert. Histrionicae aliquot Scholarum nugae. 24. Podagra Medentum ludibrium. 25. Stulta Cauteria. 26. Frustranea in suis desperatis. 27. Nondum a Scholis statutum, quibus casibus iuuent Cauteria. 28. Casus in quo Cauterium prodest. 29. Mirum sane, quod uulnerari, non transtulerint ad praecepta tuendae sanitatis, prout nimirum Cauteria, siue uulnera constantia, eo sunt relata. Crudele atque putidum Cauterii remedium, ut anteuertatur. 30. Inter uulnerari autem, aut uri, tantum intercedit sanguinis emissio: Cauterium Medico indignum. Catarrhi inuenerunt Cauteria. quae illo titulo praeminere in Scholis deberet, nisi phlebotomiae fraus se manifestaret. ( 5 ) Praesumunt nempe, atque decernunt; Cauterium esse nouum emunctorium, per quod Medentes queunt naturam pro lubitu coercere, ad se exonerandum; non quidem qua fingunt alias per Catarrhos defluere, seque exonerare, aut quaquauersus: Illis ergo de medio sublatis, horum tractatus uideretur frustraneus, nisi initiandis haec scriberem, diffidens eruditis quicquam profutura mea studia. ( 1 ) Quare Cauterii fines, & effectum declarare statui: sed dumtaxat per factum foramen. Cauteria itaque inprimis fiunt igne, ferro candenti, corrosiuo caustico, imo ipsa nouacula, uel forcipe, aliquid abscindendo. Sat: Id est, citant Catarrhos, ut personaliter compareant in loco, ad lubitum Medentis. Lepide sane, si aeque uere. modo carnosa membrana pertundantur uulnere. Attamen haec prodigia intantum profecere, ut pueris etiam ante trimatum iam Cauteria fiant.: Alii uero praeferunt uulnus igne, uel caustico paratum illi, quod scindendo patuit. Eo quod actuali calore, & siccitate, fluxum humorum melius praepediri, putent. Ast ego, inprimis semper in Cauterio intuitus sum inplicitam blasphemiam, qua Creatorem insufficientiae in condendis emunctoriis palam accusant. ( 2 ) Quasi unico momento, ignis ureret aliquid, praeter ipsam escharam, aliudue exsiccaret, quod postmodum fluiturum ad uulnus fingunt. Etenim supra mille fontanellas incarnari iussi, cuius hactenus, quod sciam, neminem poenituit. Utrobique scilicet in Scholis, magni fiunt somnia. Denique consideraui, puerilem Medentum praesumtionem, quod nat uram suis illorum iussibus auscultaturam sibi serio persuadeant: etiam supposito defluxu & procubitu humorum, quem iubent, longe absurdissimum. Aut quis ille Corruptor, qui aliqua capitis parte, humorem antea bonum studio uitiet, ut iam inde deferat malignum, ad partem aliquam intercutaneam, quam Medicus feriri iussit? ( 6 ) Ad fundamentum autem meum sat sit, Quod nempe nulla sit missio, aut spontanea defluxio Catarrhi. Quo negatiuo subsistente, uanum fit fundamentum Cauteriorum. Quam obediens enim ille, qui malus humor ( mortuum nimirum iam excrementum ) se alio torqueri & mitti patietur, qui alias, non amplius sollicitus de uitae oeconomia, solo sui pondere, situum legi paret? Docent namque Scholae, per fontanellas elici malos, imo exitiales humores, qui alioquin alio uel mitterentur, uel sponte defluerent. ( 7 ) Belle sane, quod natura laxo freno exspectet arbitrium Medentis, & apertionem Cutis, ut isthac sarcinam deponat, quam alias in nobilius membrum declinaret. Quod autem malus humor, per cauterium emungendus, non sit uapor a stomacho in caput, per cerebrum, menynges, & cranium translatus, collectusque, & inde dimissus inter musculos externos & cutim: id ante de Catarrhis peremtorie explosum est. Denique iis concessis, etiam careret essentia, & etymo humoris, per consequens etiam mali humoris, pituitae scilicet unius e quatuor. Quasi mittens natura minaretur, nisi carnosam membranam, ubi uobis uisum fuerit, mihi uulnere apertam sustinueritis, ut per reuulsionem me a furore placaueritis, & a conceptu dimissionis auertatis, uae uobis: Nam quod alias subter cutim expurgarem, ad nobile membrum, in uindictam retrotraham. Nam quicquid semel uapore tenus a stomacho eleuatum esset, & in guttas concreuisset, nec spissum est, nec tenax, nec unius amplius de quatuor humoribus factis in hepate: sed esset liquor posthumus stillatitius. Sed sodes, quo centro, quaue fontis scaturigine, malus ille humor paratur? An in iecore, humorum quatuor ( ut uolunt ) officina? Quapropter si humor malus, cauterii causa finalis, non generetur in hepate, cerebro, aut stomacho; quae tandem erit officina malorum humorum pro catarrhis? quaeue pars mittens, & excelsa, unde ad Cauterium decliuius ferantur? ( 8 ) At sane difficilis, longa, & salebrosa uia, ut malus iste humor a iecore per uenam cauam, adeoque per cor, ad extremam brachii, cruris, uel ceruicis pellem deferatur, cruorem non incontaminans, sed ipse malus humor sincerus. ( 9 ) Etenim in tanta nugarum angustia coguntur Scholae fateri, non malum aliquem humorem dimitti ad foramen cauterii: Crudele sane emunctorium, quod trans fontem uitae malum humorem ducit. Adeoque crudelis Medicus, atque Scholae crudeliores, quae noxium humorem per Cor deferri iubent. sed cruorem degenerare in ipso uulnere, labrisque male dispositis. ( 10 ) Nam & hoc uulneribus, quibus deficit balsamus, geniale est cunctis. Quod si uero adhuc hodie ignotus malus humor fontem habeat Cerebrum: Profecto si Scholae Aphorismum examinent, " Dum pus fit, maior dolor, labor, & febris, quam facto pure ": Ubi quaeso? An quauis capitis sentina malus ille humor nascitur? An in sinibus? uel in pelui? cognoscerent, pus produci materialiter ex sanguino, per laborem facultatum, ac consequenter, in fontanella, iisdem finibus pus optari. non quidem inprimis in uteribus cerebri sine praesentaneo necis metu, quotidiana maligni humoris illius fiet collectio, & nidus. Quo stante, labitur thesis, supponens, per cauteria deduci malos humores. 2. Sin uero in peluifiat malus, qui antea bonus fuerat. Puris in uulnere facti eductionem, non esse e centro corporis. 3. Non esse deflui catarrhi excrementum. 4. Iam per nares, atque palatum, sponte solita defluet, nec egebit Cauterio. sed dumtaxat ad abundantiam sanguinis diminuendam. Cauteria non purgare malos humores, quae bonum cruorem in excrementum, cum labore digestiuae facultatis, praeparant. 5. Adeoque intuitu solius Plethore. Cauteria nequicquam facere ad prae cautionem maligni humoris, qui topice fit in ipsis labris uulneris. 6. ( 12 ) Unde consequens, non conuenire adolescentibus, non remaciatis, non morbo aliquo depressis: Pus & saniem, foramine ulceris, non posse retrocedere, ac labi in partem nobilem, multoque minus, cruorem bonum, unde pus fit. 7. ut neque ordinate uiuentibus, minimeque omnium, abstemiis religiosis. ( 13 ) At nondum distinxerunt, An pus in fontanella sit solius cruoris, sie unius de quatuor fictis; Si cruor sit humor malus, antequam ad fontanellam deueniat; an uero, ex commistione quatuor. natura destinat ergo de cruo ris massa, malum aliquem, ad sauciam dumt axat partem, ut eam nutriat, uel hoc ipsi est ordinarium, in partibus singulis. lam tota natura uitio laborat fatuitatis. 8. Stultum esse. Quod multum puris fecisse: sit bene Cauterium purgasse. Si prius sit uerum, tunc pus non esset ex humore malo, sed ex optimo de quatuor humoribus, adeoque frustranea erit fontanella, atque optimum pus, siue effectus fontanellae, erit pessimum, cum non esset nisi optimi corruptiuum. Quod si malint commentari: Cum istud pus, dicat boni cruoris corruptionem. Adeoque dum homo male ualet, fontanella, loco puris, plorat ichor. 9. Si. quod scilicet cruor non sit ante malus, sed fiat malus, dum a tribus sociis secernitur. ergo Cauterium, faceret ad malorum humorum euacuationem, oporteret melius se habere hominem, dum ichor fluit, quam dum pus fit. Saltem tres residui, in ista secretione, erunt cruore adhuc deteriores, & in omnem euentum, non nisi malo fine, fiet fontanella, ut bonum & insontem cruorem corrumperet. Sin uero uelint ex quatuor commistis humoribus pus fieri. ( 14 ) Ergo Cauterium errat in fine. Cum non ad expurgandos humores nocuos: Quod in thesi est falsum Hinc ergo recte infertur, non selectum malum humorem, aut excrementum per niciosum, quod alioquin alio decideret, euacuari per fontanellam: sed ad corrumpendum bonos, sibi a natura non errante, in alimentum dietim missos, Cauterium ualeat. sed totum istud siue pus sit, siue tenue uirus, nil aliud esse, quam merum cruorem alendae parti cauterizatae deputatum, ibidemque uitio partis corruptum: Denique, non poterit Cauterium censeri institutum, ac Catarrhi praecautionem: uel alias Catarrhi materia non esset uapor, non etiam petuita: adeoque corruptionem sui, metiri bonitatem, & malignitatem digestionis, in loco fontanellae. sed ipse cruor, quem fontanella in se, corrumpit. Pus namque non e pituita: sed de solo fit cruore, ut sat in Scholae edoctum, est. Atque proinde dum Archeus totalis, quoquo modo laborat, maior quoque infirmitas digestionis est in fontanella, uiciniusque pus est putredini. Itaque per essentiam puris, bene indagatam, in materia, & efficiente, cessant fines Cauteriorum, Catarrhorum, & humorum malorum expurgationes. Et hactenus fontanella, propter potentiorem solito digestionis laesionem ichor plorat, Scholarum ergo optatus est, ut de cruore innocuo, pus fiat plurimum & album. ( 11 ) Idque uocant bene purgasse, si plurimum cruoris corrumpatur in ultima digestione. Quod si recte consideretur: Enimuero, sublato quouis symptomate uulnerum, in Cauteriis, & supposita ualetudine, necesse est, quod continui solutio in fontanella pus proferat, idque non defluat aliunde: sed in ipsa sit parte generatum. iam palam fiet, Cauterium non imprimi ad expurgationem maligni humoris, nec exsistere humorem malum: Archeus quoque, proportionaliter tantundem quotidie cruoris partibus dispensat, quanto pro sui nutritione opus habent. Si itaque diarrhoea non sit Catarthus, possitque Archeus indignatus transmutare quidlibet in infestum liquorem, si modo gingiua affligatur; An non poterit quaqua uersus se exonerare per statuta emunctoria? nec praestolari apertam pellem caustico? Ergo pus, est cruor uitiatus in illa parte qua uulnus est, effectusque uitiatae ibidem digestionis. ( 15 ) Uitiasse ergo partium iategritatem, continuitatem, atque digestionem, cruorem denique in pus conuertisse, idipsum est in Scholis reputatum, Catarrhis obuiam iuisse: siue a capite ( unde omnes Catarthos originaliter petunt ) humorem excrementosum ( qui alioquin ad partem nobilem comminatus erat decumbere ) per foramen cauterii extraxisse: Ah crudelis hebetudo, ferocire Scholas fecit in mortales sibi agnatos? ( 16 ) Neque enim considerant, quod in mulieribus, & obesulis, carnosa membrana sit circa ordinaria loca cauterii, mera axungia ad duorum saltem digitorum spissitudinem, quibus tamen personis frequentiora, magisque proficua, persuadentur cauteria. siue interim capiti, cum parte uulnerata, sit consensus, uel non: perinde enim est, modo cutis saucia detineatur. Quare etiam uix in medietate axungiae fundus fontanellae erit: Non est ergo uia, qua e cerebro, uel inter cranium, & cutim, ruat malus, Catarrhi proscriptus humor fictitius, per medium adipis. Siue humor ille excrementosus, sit cruor, siue pus fiat, uel sanies, perinde, modo per trita uocabula Catarrhi, praecautionis, deriuationis, reuulsionis, & fontanellae, mundo sit circumuentum. Contueor enim hornotinum infantulum, iam dentientem, ac pati febrim, spumam oris, atque indesinentem saliuam. ( 17 ) Sed quis demum humor ille solitarius, suo qui peccato a parte mittente proscriptus, per axungiae substantiam, impermistus descendens, in pus degenerat? Ac tandem adesse tormina, & sccessus ex uiridi flauentibus. Saltem dens ille est capitis pars: Si sit exhalatio uaporum e stomacho, cur non erit frequentior iunioribus, & calidis stomachis, quam debilibus, senibus & frigidis? quapropter diarrhoea erit Catarrhus capitis. Quo pacto aqua ista, e uapore stillatitia, formam puris induet? Ast quis est dentis erupturi, uel tumidae gingiuae consensus cum intestino? quaeue potestas eius gignendi, immittendi Catarrhi, e stomacho infantuli ad caput? atque inde in Ileon? Quomodo per cerebrum, menynges, & cranium, festinabit inuenire factum foramen a cauterio, ut isthac tantum defluat, & purgetur? quo iure stillatus e stomacho uapor, fiet aeruginosa bilis in capite? fortene ab uitae initio iam biles officina migrauit ad caput? Cur centies non prius in auras uapor euolat, antequam ad locum cauterio lubenti designatum pertingat? Quomodo aqua scandens a stomacho, iam erit cruor, & puris, mater? Quomodo cruor ( materia puris. An cauterium posset ( si infans esset tolerando ) diarrhoeam porraceam in se assugere? iuxta Galenum ) erit Catarrhi materia? paucisque puris guttulis compensare aliquot librarum bilem porraceam? Cur fabricat Infantuli stomachus Catarrhum, propter dentis dolorem? Cur mittitur in Intestinum, & non ad dentem dolentem? Quare cruor redigendus in seriem malorum humorum, qui nondum contaminatus, a natura dispensatur ad locum uulneratum? An nondum cernit lector, diarrhoeam non esse Catarrhum? Quare, facto uulnere, cessabit natura damnatam materiam, per & in loca sibi consueta, deturbare? An enim aperta, ad medentis lubitum, cute, fiet dein uiarum nescia? An forte laborauit tantum, ut exitum alicubi reperiret? Sed indignatum Archeum ubilibet, in Intestino promtum esse, ad transmutandum alimentarium cremorem in excrementa; quae a Scholis putantur bilis, pituita, & c. eoque iam facto, deinceps in obsequium uulnerantis ueniet? Itaque falsa sunt haec quatuor nempe, Ddd nempe, pus esse materiam Catarrhi; Catarrhum esse materialiter e stomachi uapore; Ad rationes autem anteriorum confugiunt, quas luridas, ignauas, falsas, & primo uestibulo cespitantes, ostendi, ( 22 ) Siquidem cum deprehendissent Scholae, aliquos forte fortuna sensisse iuuamen post cauterium, mox seton, siue funis per ceruicis pellem traductus utrimque, creditur Ophthalmiae, lippitudini, imo ipsis catarrhactis, & uitiatae digestionis oculorum remedium. Per fontanellam excerni materiam catalrhosam; Cauterium in opposito crure, creditum est dolori Ischiadico medela. hancque in partem nobilem diuerti, nisi per foramen reuellatur alio. Unum saltem Scholae habent aufugium. ( 18 ) Nimirum, Quod Cauteria, in morbis chronicis, itemque in pinguioribus, & plethoricis, non raro profuerint. ( 23 ) Tentarunt uaria Cauteria, fabrique ferrarii longam fecere supellectilem, ustiones etiam Arabicas ( stercore nimirum non nisi hircino, frixato in sartagine ) in pollice pedum eminus, Ischiadicis, & arthriticis instituerunt. Ergo necesse est, malum saltem humorem, facto uulnere, purgari, corpusque exonerari. ( 19 ) Cui subterfugio, dico. Histrionicas nimirum medendo ubique nugas, & somnia pro ueritate uenum dedere. Sed admiratae tandem Scholae, quod unica Arthritis Catarrhis deputata, riserit cuncta illarum theoremata, & Cauteria. Materiam Catarrhi, essentiam, modum, uias deriuationis, & affectum, itemque malum humorem, & fines Cauterii, ficta esse somnia, turpis ignauiae & ignorantiae uela. Adeoque euentuum exempla, non sat esse destruendis apicibus ueritatis. ( 20 ) Quid si Cauteria iuuerint quandoque: Id saltem non e radice & essentia Catarrhi, in se nulli penitus: ergo si profuerint; fateantur Scholae, prodesse Cauteria a mediis, & finibus, sibi ignotis: ( 24 ) Uidelicet falsum ostenderit, quod Podagra defluente fieret Catarrho, quodque Cauterium esset irritum commentum, deriuationis & reuulsionis pro humore decumbente. ( 25 ) Deliria quoque Cauteria in tabe, defectibus pulmonis, capitis, oculorum, renum, Catarrhosis nempe defectibus inanibus, adeoque lanienam, cum impostura magis admiror, quam uana tentamina aemulor. seque coniecturale remedium, incertum, & per accidens, tanto encomio extollere. Etenim admiratae merito sunt, Cauteria profuisse ab euentu: Si enim aliquis affectus, sponte, uel dierum mox maturitate, cessurus perierit; An proin ius sibi natum autumant, ducentos misere torquendi frustra, si uni per accidens caute rium non fuerit infaustum? ( 26 ) Sic namque in epilepticis, citra spem sanationis, Patauini, Hetrusci, & Montispessulani, candens ferrum usque ad cranii suturam adigunt, promittuntque fumos epilepticos, e cerebro isthac cessuros, non ut paroxysmi durationem saltem minuerent; uerum ut saepe de caetero suspenderent. ( 21 ) Quid si in aduersum, historiae multorum conferantur, quibus cauteria male cesserunt: Sed haec aegri tolerant, spe surda ualetudinis: confestim aiunt, non sumus empyrici, nec exemplis mouemur. at sine exemplo, Nec semel expendunt, somniatos halitus non afficere cerebrum, defectu exitus: Rationales enim sunt Scholae, nitunturque praeterea Ueterum authoritatibus. sed uice uersa, morbi tempestatem causae concitent, antequam ad comarum cutim peruenire queant. Idque sic alte intonant, quoties rationibus destitutae, & experientiis conuictae, desinunt esse domini expertissimi, nec per contrarias suis experientias, flectiuolunt. Quapropter luridam & uanam esse Cauterii operam & opem, quae inchoat a posteriori, sanandis morbis. ( 27 ) Nondum enim a Scholis determinatum, quibus affectibus Cauteria conueniant, eo quod raro, & per accidens tantum iuuent, adeoque quod impossibile sit, stantibus hypothesibus suis, Cauteria fore proficua, idcirco etiam rationes modos, media atque scopos Cauteriorum, inuenire. Crudele alias, & putidum Cauterii remedium, quod exercitio, iusta parcimonia, uitaeque temperamento, anteuerti facile potest. Caeterum posthabitis Scholarum decretis, de Catarrho & Cauterio, facile quoque inueniri potest casus, quo cauteria iuuent. Quicquid parcior uictus mederi nequit, non speretur per Cauterium leuamen adferri. Enimuero propter innouationes cruoris necessarias, singulis lunae stationibus ( prout de lunari tributo alibi ) uidelicet quicquid de ueteri cruore supra praecedentis lunae periodum, abundanti, fuerit residuum; Eadem namque, quae ad uitae sanae & longae contemplationem faciunt, excusant Cauteria. ( 30 ) Palliatiua saltem, semper est Cauterii medela, & tantum in aliquibus, hactenus nempe Scholis medicis indigna. Id totum uel in adipem, uel in excrementum ultimae digestionis, facessere debere. Etenim dici solet, nisi continuetur fontanella semel impressa, metus grandioris mali incutitur. Sed mera Scholarum esto ignorantia, quae Cauterium, in omnem euentum, non ad prius, siue ad causam, atque radicem morbi: ( 28 ) Quod quia per Cauterium, supra quotidianam Diapheresim dissipatur, & educitur, idcirco corpora obesa, edacia, plethorica, & sedentaria, iuuamen subinde a Cauterio sentiunt, & non alia. sed ad posterius siue productum applicarunt. Eo quod cruoris massa, uersus iustum pondus & proportionem requisitam dematur: Quod nusquam fuit mederi ex condigno. Nescitum est ergo a Scholis adhuc, quibus thesibus, & morbis, cura haec Cauteriorum palliatiua ualeat. Cuius abundantia alio quin Archeum, partes, harumque digestiones, & distributiones onerat, & aggrauat. ( 29 ) Hactenus namque praecauetur mali instantis formido. Quia forte fortuna, ac duce ignorantia, tentarunt omnia, tentantque modo. Totum ergo Cauterii speratum beneficium, situm est in contemperatione abundantiae cruoris, per huius quotidianam atque minutulam diminutionem. Sic ut alternatim iubeant, si non heic, non ibi, nec repetitum Cauterium iuuerit, nec multum puris & saniei effundatur. Consulto claudantur Fontanellae. Uolupe Uiuentium Morbus Antiquitus Putatus. 1. Guttae falsum huius morbi nomen. 2. Creta podagrica unde formetur. 22. Podagra quotidie increbrescit magis. 3. Unde, & quis affluxus, ad loca Podagrae. 23. Podagra mox distinguet electos Medicos ab aliis. 4. Iuuantia & nocentia quos instruant. 24. Obiecta in sanando. 25. Uerum Podagrae remedium. 26. Repetitio dictorum. 27. Propria Podagrae. 5. Scholarum inconstantia. 6. Podagra calida non differt per steciem a frigida. 7. Haereditaria, non saltem est a Catarrho. 8. Nomen guttae, fecit errorem in supposito sensationis. 28. Podagrae definitio. 29. Determinatio sigilli in semine, qualis. 9. Orius & progressus eius. 30. Depingitur a prima in uitam ultimam. 31. Characteris, cum semine corporeo diuersa sodalitia. 10. Catarrhosi nil, in Podagra. 11. In quo decipiantur aegri. 32. Cur abusiua Scholarum remedia, & praecautiones. 12. Cauteria uana in Arthritide. 33. Nil materiale mitti, labi, aut dirigi, in loca Arthritica, quod humorosum sit. 33. Quantisper erunt infaustae medelae. 13. Podagram non esse in pede, ut neque Chiragram in manu. 14. Modus fiendi in Podagra. 15. Uana remedia Scholarum, tam Europaea, quam barbara. 35. Irridentur potus ex siccantes. 36. Cur perpetuus Podagrae locus sit, inter ossium contactus. 16. Propria temeritate succumbunt Scholae, in Podagra, Tabe, Catarrhis, & Cauteriis. 37. Cur Podagra infectet parentum semen. 17. Cur procul a Corde incipiat. 18. De humido & sicco quaedam primo uera. 38. Aciditas Podagrae nondum est in sui semine. 19. De remediis Heteroclitis Podagrae, alibi. Quo pacto fermentetur illa aciditas. 20. Synonia quid. 21. Arthri¬ Ddd 2 ( 4 ) Nam praeter peruicaciam, non solum per parentum genituram, in aliquot generationes succedit, sed & insuper, in patientia exspectat triginta & amplius annos, antequam prodeat. ( 1 ) Arthritis, Articularis morbus, Podagre nomine intellectus, ita Catarrhis tribuitur, quod multis Europae nationibus uocetur Gutta, per Antonomasiam. Quin etiam Generans, nondum podagricus, suae haeredem Podagrae saepe constituit, eodem fere anno, quo pariens, post generationem, prima Podagrae initia passurus est. Cui etymo adstipulantur aegri, operamque suam tantae mortalium caecitati dedere. Eo quod sibi uideantur alicuius stillae lapsus inter ossium connexus sentire. In parente ergo silens, nondumque lues nata, generat ante seminis sui iustam maturitatem, quod aliis in natura seminibus denegatur: Scholae enim, quae uniuersum docere praesumunt, ab indistincto uulgi sensu didicisse gaudent, simulque sine indagine euntes, Catarrhosae factae sunt. quasi humanae naturae labefactatus ager, sponte propria, Podagram iam gignat. At cum iam totam Catarrhi fabulam euerterim, detegam etiam errorem sensus uulgaris, in Podagra. Quod alias fieri non possecensui, nisi ab ouo, Podagrae scenam exposuero. Transeo, quod calculos, cretam calcemue, alienis a Duelech initiis, proferat, & monstrum petrosum, extra solitum Iccum, & debitum, hominemque suis mutilatum membris, & truncum, a tam superba structura in monstrum deformet. ( 5 ) Scholae enim extra controuersiam, Podagram defluxibus donant; ( 2 ) Podagra primis stetit seculis incognita, licet genus humanum uel a mundi incunabilis in omnem deflueret luxum. at nondum definitum ab illis, an Catarrhus ille a stomachosublatus sit more aliorum: At sensim in hominum debilitatem crescente aerumna, primis saltem Scriptoribus tam fuit rara, quod illorum calamo uix digna censeretur. an uero a iecore, per angusta & impeditissima uenarum receptacula, Catarrhus tam heteroclitus, deducatur per uenas, non quidem recta, qua desinunt uenarum oscula; Magis uero deinceps inualescente mortalium carie, luxu maxime dissolutos, primum adorsa est. sed insuetis, solique naturae cognitis uiis, inter arthrosim & ligamenta sistatur. Hinc namque Ueneri, Bacchoque emancipatorum, lues credita, in nostros usque dies. Ego uero de fabulis parum sollicitus, utramque opinionem decertare sino. Pudendum est interim, causas morborum tantum problematice disseruisse, & disputabiles reliquisse. Uerumtamen cum iam operarios, & maxime abstemios Capuccinos, frequenter infestet, omen feci, mox passim florituram populariter Podagram, nisi nostri misertus Deus, haereditariam partim, partimque acquisitam cladem anteuerterit. ( 3 ) Denique & inde praeauguratus sum, Podagram fore, quae post Quartanam indicium latura sit, inter electos & putaticios medicos. Nam dum semel radices iecit, non solum uitae comes adsistit: Interea certo scio, Podagram, siue per parentum semina labatur in haeredes, siue demum proprio uiuendi errore contrahatur, unius & eiusdem speciei esse cum omni proprietate illam stipante. ( 6 ) Nec referre quicquam, siue calida infestet, doleatque immensum, siue denique segnior mitiorque frigore censeatur. sed in seros quandoque nepotes transfertur inexorabilis. Siquidem ista sunt uexilla graduum, quibus materia insignitur; Adeoque, ut multipliciter propagationis suae secunditatem in futurum erectura, medicastros spernendos distinguet. non autem uariant eius essentiam. ( 7 ) Scio tum etiam, atque didici inprimis: haereditariam saltem Podagram non deriuari e Catarrho: Multa enim sunt, quae haec morborum Princeps, sibi seruat singularia. si in semine, huiusque constituto, per triginta annos insensilis latuit. Enimuero cum in semine, externi nil contineri queat, quin eo ipso foecunditatem prolificationis amittat: certum esto, nil catarrhosi in semine permanere, nullique materiae hostili ibi locum esse. Ratum est ergo, in semine, nil praeter characterem sigillumue rerum in constituto agendarum remanere: Porro si labefactans character ille podagricus tam insigniter domesticus sit semini, tam intime ipsi socialis, tam patienter suspensus dormiens, totque annorum circuitibus ac tempestatum procellis incluibilis, omnino necessum censui, eundem spiritui uitali copulari. ( 11 ) Unde primum liquet, frustraneas cruoris & fictorum humorum putatas subductiones, ut praecautioni Podagrae eatur obuiam: illudque sigillum ne quidem esse tanti, ut fertilitatem seminis excutiat, si inde morbus hereditarius in filio aut nepote resurgere debeat. Quippe, non est cruori character Podagrae ille commistus, at bene moderatori partium solidarum. Mutatur nimirum multoties cruor, totaque alimenti supellex, ante Podagrae haereditariae uenturum aduentum. Denique, nec potest istud sigillum in semine foetum monstrosa deformatione foedare, quanquam alii seminum characteres, pro indole sua, semen figurent. Quocirca, & si Podagrae sigillum reuera insit semini, dormit tamen, silet, latitatque, in decursu figurationis, ac tantisper, dum tandem nacta materiae maturitatisque opportunitate sese explicet. Pariter inde consequens est, si Podagrae Character, uel cum parentum semine translatus, in foetum, uel per inordinatas uitae procellas adeptus, sit causa connexa, & efficiens Podagrae, adeoque sit is uera Podagra formalis: fabulosum esse, quicquid de Catarrhis guttisque commentum est. ( 8 ) Est ergo Podagrae character in semine, tanquam uita prima, cum determinatione silentii, ut dormiat usque in paroxysmum primum, uelut hirundo tota hyeme. Uirtus ergo formatiua in semine, nondum defectum suum sentit: Dato namque absurdo, quod Catarrhus depluens, faceret accessum Podagrae; ob crimen materialis indispositionis. saltem quicquid telorum in hunc morbum est retortum: id totum ad effectus productum, posterius, siue fructum, directum est. ( 12 ) Nil autem ad causae succisionem. Character siquidem in semine, non natus est generare suam Podagram, ante sui maturitatem, quae characteris maturitas subinde non nisi in nepote explicatur. Atqui cum causae uerae in Podagra, Scholis suerint ignotae, stabuntque ignotae, quantisper deliria humorum praeualuerint: ( 9 ) Equidem licet arcta sint humani seminis cum semine Podagrae connubia, ut uelut indissolubilem unitatem inposterum spondeant: necesse est, infaustas ac crudeles medelas hactenus in non uisum scopum delibutas. In digito namque non est Podagra: attamen certum est, morbos non radici specici adhaerere, nisi cui a conditione creati insunt, ( ut Epilepsia Alci, hirundinique ) sed duntaxat initiis indiuidualibus, quibus uelut per accidens alligantur. at duntaxat pomum, siue fructus radicis. ( 13 ) Ideoque etsi digitum abscideris, non proinde Podagram sanaueris. Hinc enim duo sequuntur. Ideo si catarthosi nil, in semine Podagrico, actu insit: Prius quod Podagra immediate consistat in spiritu uitae, neque ideo fructum Podagrae esse Podagram, siue radicem eius. ergo neque etiam in Podagra inde oriunda. ( 10 ) Cum effectus proprit suis semper causis respectum referre debeant. Denique si Podagra hereditaria careat catarrho; ergo etiam quaelibet alia. Alterum, quod Podagra non defluat materialiter, siue ( ut uolunt ) humore tenus, Catarrho pons ad iuncturas. Quapropter si progressum Podagrae, in fieri esse, explicuero, arbitror, ab ingeniis Cum unius rei in specie semper sint eadem specifica constitutiua initia. libe¬ Ddd 3 Ueruntamen, cum natura tota sit sexu anxia, & conseruandarum specierum sedula conseruatrix, atque saluatrix, peculiariter, quantum potest, prospicit, ne character ille speciem inficiat, neue in testes procumbat. liberis, necdum ullo praeiudicato contaminatis, assensum iri. ( 14 ) Principio etenim, postquam character podagricus seminalis est constitutus ( perinde nunc esto, siue a semine parentum inoleuerit, seu de mum uiuendi ametria sit comparatus ) necesse est eum, iuxta legem fati, rerumque uicissitudini parentium, habere praescriptos durationis suae limites, tam in emergendo, quam in continuando. Dum itaque instat initium huius motus podagrici, confestim spiritus uitalis, corruptiuo characteri obtemperans cliens, induit aciditatem fermentalem, prorsus sibi hostilem, atque nobis exoticam. Quocirca, non potuit saltem praecauere, ne pro sua indole infectet immediate liquorem spermati finitimum, quem Paracelsus synoniam uocat, ubertim inter ligamentorum capsulas, ossiumque contactus, effusum. ( 16 ) At sub illo momento concubitus, Podagrae character alioquin obdormiens in spiritu Archeo, sub tanta libidinis agitatione excitatus, cum spiritu, una semini contemperatur, anomalo plane modo, quod natura, tum regendis habenis impotens, non potuit cohibere, quin uenenum characteris, libidinosum semen fermentaliter inficiat. Itaque cum regulariter semen, siue character Podagrae, spermatica contaminet; Denique, prout aciditas omnis, tam in cruore, quam carne, demonstrata est putrefactionis initium indiciumque continere: Ideo quam promtissime Synoniam, quae nusquam solitaria occurrit, quam ubi duo ossa se mutuo tangunt. Hinc locus siue nidus Podagrae in articulis. hinc fit, quod natura, persentiens illam aciditatem in spiritu, quam concepit ex semine, siue charactere podagrico, confestim excitet febrim ephimeram, ante Podagrae accessum. Mox quoque loco, siue utero proprio ( scilicet ubi duo se simul ossa contingunt ) persentitur dolor: Quae, cum iam constitutis causis succedere debeant, saltem naturae sua conseruationis indiga, non sinit characterizatum spiritum, inficere synoniam, nisi procul dissitis a corde oris. leuiusculus primum, deinde uero quasi ardentis stillae. ( 17 ) Hinc namque Podagrae, & Chiragrae nomen mutuatum. Auctus, deinceps dolores, ardores, ac tandem saepe tumores excitat. Sed tandem, ubi morbus uires acquisiuit eundo, & natura suas amisit; Tum nempe conceptus in spiritu acor, spirituali fermentatione, actiua nimirum alteratione, inquinat gluten spermaticum, quod inter ligamenta & ossium congressum est. etiam propinquiora loca infestat Podagra. ( 18 ) Conceptus itaque Podagrae acor in spiritu, est potentialiter, atque in semine, absque actuali acore. Prout nempe semen pyri, gustum fructus non exhibet. Iam ante demonstraui, characterem podagricum indole sua natum esse, inficere, & transferri cum semine ( prout nimirum Mercurius inficit os; atque dentes; Dum uero tempus maturitatis instat, actuatur aciditas in spiritu, huncque contaminat, qui paruo spatio dein contaminat suo fermento Synoniam. ( 19 ) Non secus atque odor testae acidae, paulo post, recens lac infusum, coagulat. Interim autem dum haec intus contingunt, totus corporis Archeus in se alteratur. saliua autem canis rabidi, cerebrum ) tanquam hospitio, in quo per longam saepe annorum seriem latitet. ( 15 ) Quapropter ui symboli, consonum est, characterem podagricum, primordialiter respicere spermata. Norunt namque Podagrici plures, sibi instantem accessum praedicere, ex mutato excremento, intra pedis, digitos nascente. Quod sane non defluxum tam humoris, quam ipsissimam sudoris laticisque alterationem prodit. illud etiam, Podagrae accessus stimulat. Synonia ergo, ex quo semel acida deuenit, non potest non dolores ciere. Cuiusmodi sunt uina alba, acidula, parum uini, multum aceti continentia, largius hausta; Itemque quaecunque sunt corruptiua laticis, ut Asparagus, etc. Quapropter maioris atque minoris aciditatis ergo, tantum distant Podagrae dolores, calores, immanitates, proprietatesque. ( 20 ) Est autem Synonia, mucilago quaedam pellucida, qualis uitulo mactato, amputatis pedibus, e tibiis stillat. At mox concepta aciditate, Synonia grumescit, caseiformis, & opaca fit. Pariter quoque, quaecunque acorem, e spiritu uitae, ac latice, ante accessum demunt, introsumta, uel foris apposita, accessum amouent, anteuertunt, uel praeseruant, saltem mitigant dolores, nodosque inhibent. ( 21 ) Ad eoque & inde inepta redditur, ut iuxta solitum tenorem sanitatis, tota exhalet, absque capitis mortui residentia. Fitque hinc degener morbosus partus, in felix nodorum mater. ( 24 ) Ast in sanando Podagram, non est spectanda aciditas producta, ( quae fructus & posterioris uices habet ) sed meditandum est, quo modo e spiritu uitae, character seminalis Podagrae sit abolendus. Suffert enim tum aquosarum partium difflationem, retentis, ex opaca & indurata Synonia, residuis. Hinc illa monstra, calx & creta. Quo alias, perstite, nil actum est, electo medico dignum. ( 25 ) Neque enim ad intima spiritus uitalis scrinia, quiuis tabellarius accedit, nisi legatus amicus. Ideoque purgatio per Arcanum corallinum, Podagram in sui semine interimit. Est igitur acor ille, doloris causa, dolor uero, causa effluxus cruoris uicini, boni & insontis. ( 22 ) Non est autem affluxus cruoris, defluxus e capite, aut iecinore, eo missus per ambages uiarum intellectui impossibiles. Ac licet in cautos sensus decipiat, uideanturque sentire defluxum superne: Non est autem Arcanum istud, color siue tinctura coralli ( ut rerum Chymicarum ignara turba, irridendo interpretatur ) quia apposita uerba Paracelsi, ( quod de essentia auri est ) aliud sonant. Non etiam auri color, sulfur aut tinctura, aluum subducunt: sensum tamen dumtaxat sunt fallacia iudicia, prout dolente dente, in totum capitis latus, depluere uidetur augmentum causae dolenti. sed Arcanum hoc, est materia, metallicum; colore, corallinum; sapore, melleum: & essentia aureum. Non quidem, quod unquam fuerit corpus malleabile: Non secus atque ad dolorem Paneritii, glans sub axilla apparet Topico enim remedio, Odontalgia abit, uel eradicato cessat, & glans euanescit, ubi digitus dolore leyatur. sed est auri horizon, inconclusum corpus, & fixum: Haec est origo & radix Podagrae, hicque fiendi modus. cuius sulfur dulce est, & nostris constitutiuis commistibile. Qui sane per iuuantia & nocentia confirmatur. Non sane quod istud axioma approbem, in se pudendum: In hoc sulfure enim, omnes uires Solis congregauit omnipotens, cui soli omnis debetur honos & gloria. aut quod inde iudicationes curatiuas desumi uelim: Qui me intelligit, rarus est: attamen scit, quod quae de Podagra dixi, sint uera. ( 23 ) sed quandoque admissi errores, errantes instruunt, iudiciosos in charitate sapere uolentes, sicut bona remedia bene operantes confirmant. Uerumtamen cum non sat dicatur, quod non sat intelligitur, iuuerit forte, Podagrae ortum, & progressum, in Epitomen repetiuisse. Ideoque quicquid subtilem aciditatem in spiritu principiat, matuzat, auget, aut promouet; ( 26 ) Queruntur inprimis Podagrici, se persentire humoris ardentis defluxum. Itaque non quod dolet, quodque tumet uel ardet, Podagra est: sed huius sunt producta. Neque enim per pilam bombardae sublato pede; ablata est Podagra, siue Arthritis; ( 27 ) Atqui, iam sat superque docui, nullum in natura unquam fuisse humorem nostrum, praeter cruorem, Laticem, & secundarium siue nutritium alimentum: ac praeterea degener excrementum: siquidem in sensatione, per orgenum sensus, fit tantum consensus partium. nullumque horum defluere, multoque minus defluxum sentiri posse: ( 31 ) Quod fefellit aegros, & medentes, illis credentes. Humorem nusquam nisi in Galenicis libris exsistentem. Nec interim descensum tumor arguit. Qui enim dolorem sequitur, illum praecedere deberet, si humoris descensus, siue tumor, doloris causa esset. ( 28 ) Ergo in supposito sensationis, necessarius error est. Adde, quod ardentissima Podagra absque tumore sit. Itaque Podagra, est character morbibus, seminaliter in spiritu uitae insertus, qui suae maturitatis terminis fructum acidum fermentalem gignit, spermaticis partibus confermentabilem. Id enim in Odontalgia, in spina parti infixa, spectari solet, quod localis dolor mentiatur supernarum partium defluxiones. Non exsistit ergo Podagra, in cruore, multoque minus in excrementis. Sed quid haec cum Catarrhi fabula commune habent? ( 29 ) Uerum podagrici primum agitantur in praecordiis, & tam internas potuum atque ciborum, quam externas aeris uicissitudines sentiunt, imo & saepe has futuras praesagiunt. E contra, persistunt Scholae, cauteria infligunt opposito latere, ut humorem defluentem in oppositum crus reuellant, & per foramen emungant. ( 32 ) Sed bona fide, quid cauteria exsugunt? nil nisi pus & saniem: ( 30 ) Quare patiuntur febriles motus primum, circa officinam spiritus uitalis, ac quidem paroxysmi initiis. Haec autem sunt uulneris fructus, cruoris degenerationes. Ergone materia Podagrae pus est, aut sanies? aut ulceris purulenta sordes? Etenim primi motus e praecordiis ascendunt, sedem animae sensitiuae adoriuntur. An pus uspiam in cretam transmutatur? An pus absque corrosione quiescit? Conceptus namque in praecordiis character, Lunae atque Mercurii typos explicat: atque deinde in corde perficitur. Somnium itaque suum Scholae uendunt Tyroni: pus inter articulos descendere, aut esse aptum in cretam uerti: Formatus autem siue maturatus character, spiritum ibidem febrilem induit, quatenus inficit. at bene, corrodendo sibi aperturam facere. Magisque puerile est, quod purulentum aliquid, defluens, in dexterum pedem, a scopo sibi instituto deflecteret, si in sinistro crure uulnus sit; Qui simul atque acorem symboli uitae siue fermentalem concepit, motu febrili abigitur squallens, & ad loca destinata ( crudi uidelicet spermatis in Synonia articulorum ) febriliter defertur. Quod si defluit, sponte propria decumbit, uel a mandante mittitur, & dirigitur. ( 33 ) Transeo interim absurditates fiendi, & uiarum, quas alibi euentilaui. Spiritus, inquam, sic infectus, & non humor ( quod notandum ) Synoniam in se transparens, eum aciditate fermenti coagulat in grumum opacum. Adeo ut prae ponticitatis conceptae gradu, calores, dolores, tumoresque Podagrae, distinguantur. Itemque humorum e cruore separatorum decubitum, iam antea cum ipsis humoribus, extra rerum naturam & spem relegaui, destinato libro. Inprimis nullam esse partem mandantem, mittentem, sagittantem, aut dirigentem, sat alibi confectum est. Sin autem sua sponte decumbat in latus sibi perpendiculare: Laticem uero aduocari doloris buccina, & per uenas dimitti, ad cluendum, certum est, in Scholis confirmasse defluxionum errores, iecur accusatum, caputque immeritam luisse culpam, & sustulisse frustraneas mille medelas. certe dormienti non casurus humor, si totum corpus dormiat lecto plano, quoniam deest linea perpendiculi. Si tenax pituita, in tophos exsiccatur per decocta: nonne noxam in pulmoniacis auctura sunt? Ideoque cum scelere praescribuntur, & propinantur? Nec humor sui pondere labens, auocabitur ab instituto, licet in opposito crure foramen sit. Si sicca imbibant humidum, saltem non uideo, quomodo humida exsiccabunt, potissimum ubi decocti potus semper perstet humidus. ( 37 ) Denique, saltem humor catarrhosus, non posset non excrementum esse; ( 54 ) In Podagra ideo sane irrisit natura uanas Medentum purgationes, extenuationes, uenae sectiones, scarificationes, thermas & cauteria, quae uiribus saltem detrahunt, uitamque abbreuiant. At non considerarunt Scholae, excrementosa non posse difflari sine capite mortuo, ut neque exsiccari. Certum est enim, quod ruinam sibi procuratam praesentiens natura, atque formidans, non raro praefata symptomata eiusmodi remedia mitigent: Alias docui enim desiccationem esse dumtaxat caloris & frigoris. sed crudeliori mox dolore, & nodorum atrocitate, persoluenda est pacatio illa. Ergo cuncta, infausto tentata euentu hactenus. Quorum hoc, in aucto gradu, uiuentibus uix tolerabili, aquea conuertit in Gas; Instituunt denique sudores siccos, minore quidem uitae iactura: at pari successuum infelicitate. Illud uero, in uaporem siccitantem, non esse qualitatem operatiuam, ut neque humiditatem: sed siccum combibere humidum, & uice uersa, humidum humectare, quatenus imbibitur. Exsiccatur uero humidum, non a siccitate: sed abscedente humido, per calorem, uel frigus, absorpto. Tandem, potus ex ultimo terrarum angulo, barbaro fundamento, propinant, dumque nostratia senserint irrita, saltem barbaris remediis humores ( nunquam uisos, nominatos, natosque ) exsiccari spondent. ( 35 ) At cur hos potus, & in tabe propinant arida? nonne ut defluum, & exorbitantem humorem cacochymum arefaciant? Scholae in defluxibus, calida uetant, uina prohibent, ptisanas suadent, adeoque mediis in aquis, nunc humectantibus, nuncque desiccantibus ( ut aiunt exsiccare nituntur; At primo satisfaciant quaestioni, ansit. An decocta aquea sint exsiccando. At nesciunt quid, quomodo, & medio, quia hactenus anonymus est humor, tantorum malorum author. Deinde doceant, quod hi potus, certo priuilegio non exsiccabunt cruorem, ut neque humores, quos uocant secundarios. Sed solos tres alios somniatos, in cruore: uel demum sola excrementa pituitosa: Ego itaque nec motum, nec modum, nec media noui, quibus huiusmodi potus queant exsiccare, uera exsiccatione, multoque minus nocua tantum, praestentque minimum illorum, quae Medentes pollicentur. denique quod non uitiabunt requisitam in cruore compositionem, & compositi symmetriam. Natura itaque spernit haec Medentum somnia, irritaque semper fecit, facietque illorum promissa. Oro opt. Quod si huiusmodi decocta tantum exsiccent uiscida & acria, saltem augebunt grumos & nodos, relicto austeritatis coagulo. ( 36 ) Quod si haec faciant in Catarrhis, quare non in Podagra? Deum, ut ignoscat delictis, quae ex ignorantia non pertinaci, sed humana contraximus fragilitate. ( 38 ) Timeo tamen, ne medentibus obueniat, quod caeteris hominibus: Aut si non in Podagra, quare etiam non in Catarrhis? Si exsiccent pituitam inter atticulos? quibus ignorantia iuris, haereditatem aufert. Postremo, prout Podagra uere est morbus primarius: cum in praecautionem Podagrae propinantur, quomodo pituitam labentem in uenis, uel in uia intercutanea, ad tophum, & nodos, non constringent? hinc eius cognitio pendet ex scientia morborum primariorum, sub quorum finem quaedam de cura Podagrae annotata sunt. Pleura Eee Incertum denique relinquunt, an phlegmati catarrhone salso, anuero cruori isthuc expulso, pleuritidem adscribant. 1. Pleuritis Scholarum. 2. Errores definitionis & obliuiones sui. 3. Obmissiones aliquot somnolentae. 4. Ac ne minimum quoque explicant, quae sit illa furiosa dispositio, quae sua thymosi diuellit pleuram a costis. An pondus pituitae decidentis, pleuram a costis auellat. 5. Aliquot crassiores obmissiones. 6. Uena azygos, non spectat pleuritidis essentiam. 7. Attamen ista thymosis est natura & motu prior defluo Catarrho; Reuulsionis ac deriuationis uana spes. 8. & Catarrhus, prior ista diuulsione; Quorsum conducat phlebotomia in Pleuritide. 9. Deceptae Scholae per Artificialia. 10. eaque diuulsio praecedit Apostema. Causae morbosae ambae, manent in suis effectibus. I1. Paracelsi inaduertentiae aliquot. 12. Scholarum incuria. 13. Authoris considenatio in Pleuritide per exemplum explicata. 14. ( 4 ) Effectum itaque definiunt, putant quoque Catarrhum defluum, suo pituitae salsae pondere, actualiter pleuram a costis auellere. Aciditatis contemplatio in terminis Pleuritidis. 15. Probatio. 16. Phlebotomiae uanitas. 17. Requisita in remedio. 18. Acor probatur in pleuritide. 19. Quomodo auellatur Pleura a Costis. 20. Unde pulmonia. 21. Euulsa spina, locus saepe fit spinosus. 22. Delinquunt praeterea Scholae, Quod in pleuritide nequicquam pro pituitoso Catarrho remedii decernunt, ut etiam laceratae iam pleurae obliuiscuntur: Unde Pleuritis. 23. Culina Pleurae, ubi. 24. Naturae poenitentia in Pleuritide. 25. quippe solis expectorationibus per saccharatos illinctus prouident. Ueteres hysteron proteron aliquid de dolore pleuritidis dixere. 26. Dysenteria ut se separet a Pleuritide. 27. Peripneumonia, & uomica, in quo distent a Pleuritide. 28. Quid agat Clyster in dysenteria. 29. Notatur Eclegmatum usus. 30. Scholae ubique circa curam palliatiuam morborum occupatae. 31. Medentum atrox incuria. 32. Equidem sat cernunt Pleuritidem morbum esse repentinum, cui pituitae salsedo non potuit eminus corrosionem in loco produxisse, uel cauitatem fecisse, quam cruor eo decumbens impleat, atque ulterius distendat. Remedia torta in Pleuritide. 33. Notabilia circa dysenteriam absurda. 34. Uolunt ideo ipsum defluens phlegma, solo sui pondere pleuram a costis auellere. Cur Clyster Dysenteriae sit nocuns. 35. Obseruationes Authoris pleuritici. 36. Quasi non deflueret guttatim, pondusque defluxurae superne pituitae, iam perpendiculariter superincumbens, aliquot librarum simul, uim faceret? At nondum declararunt cauitatem, in qua istud pondus pituitae accumulatae resideret. Uenae sectio tempestiua, quomodo a procrastinata differat. ( 1 ) Pleuritis inter defluxiones, siue Catarrhos a Scholis numeratur, eamque definiunt cruentum apostema; in quo pleura, siue succingens costas membrana, a costis auellitur, cum febri continua, & dolore loci. Nam etsi aeger tamcerebro uacuus esset, atque est insulsa Scholarum praesens assertio, non posset tamen tanta pituita in cranio, pleuram a costis lacerare. ( 5 ) 2. Apostema, est genus definiti. Adeoque, quae sempor morbum definiunt diathesin, & inter qualitates ponunt: Nondum docuerunt uias, quibus e capite continuitas in transitu Catarrhi esset a Cerebro ad intercostalem membranam, multoque minus, quisuo eminus pondere id praestaret. 3. ( 2 ) iam pleuritidis productum, siue effectus, ad deflui Catarrhi positionem consequentes, morbum censent;: interque substantias locum parant. ( 3 ) Non autem amplius inter Intemperiem, diathesin, & actionis laesionem: Nec etiam istum Auulsorem adhuc denominarunt tamque potentem laceratorem, qui pleuram, costis pertinaci, multaque undique fibra adnatam, auellat. uerum iam materiale productum & apostema asserunt. Uel qui aquam in uentrem hydropicum, instar tympani tendat. Nec tandem ostendunt, cur iste Catarrhus depluat, ad destinatum paruumque locum, qui communi in cerebro factus, aut detentus esset. Ast ubi iam uester manet Catarrhus pituitae, uel bilis, e capite defluus? quique suo duntaxat pondere pleuram a costis lacerat? Cruorem saltem retro reuellere intendunt a uena impari nedum fluentem: Nonne enim ex tot tantisque incogitantiis Scholarum subsecutiua in uicem subscriptio suspectae fidei esse meretur? sed etiam possibiliter fluiturum. Nam maioris est uiolentiae opus, quam decumbenti pituitae, pleuram a costis auulsisse. Estque ob id dicta reuulsio, prout & pertusa uena aliqua proximiore, uelut mali mediatrice, dicitur deriuatio. Ah: quam circumspectae sunt Scholae in sermocinalibus, & artificialibus? quae in natura nil nisi Iudicra sunt: ( 6 ) Quotquot enim ad nonum Almansoris sunt commentati, longe lateque de uena azigos, siue absque pari, inter costas distributa, sese scabunt, adeoque deflui catarrrhi obliuiscuntur, pro ut & ponderis eiusdem, duntaxat ad cruoris depletionem conuersi. Quoniam etiamsi uena cubiti, usque in cauam, totum depleat cruorem, & haec consecutiue e uena azygos, cruorem extrahat: Scire tamen deberent Scholae, statim post, totum iterum cruorem aequaliter in uenas restitui: adeo, licet uena cubiti tota posset euacuari. In hoc enim potius considerant remedium, quod unicum habent, & rusticis aeque notum, per solam nempe uenae sectionem iteratam, quam ipsam morbinaturam, aut suppositas Scholarum causas catarrhi. ( quod nunquam ) tamen mox iterum totus cruor aequaretur per totum uenarum contextum. Unde manifestum fit, uanas esse Reuulsionis & Deriuationis naenias: Quin etiam eo absurditatis omnes omnino declinauerunt, quod reiecta catarrhi consideratione inter curandum, putent ea parte primo causam appulisse, qua cruor uelut per accidens, e uena impari illapsus est inter pleuram. quippe quibus concessis, adhuc non nisi pro paucula mora inseruirent intentioni. ( 8 ) Quaeso ergo Medentes considerent, in Pleuritide phlebotomiam non esse usui, propter Reuulsionem & Deriuationem: Tantopere namque ignauiae semper succubuere, quod causas plerumque effectum meditatione obumbrent. sed propter meram sanguinis uiriumque extractionem, & diminutionem. Nec attenderunt unquam, cruorem a uenis non deferri sponte, ut neque proprio illabi decubitu. Ut scilicet natura, euacuationem istam exhorrescens, desistat, cessetque mittere cruoris augmentum circa pleuram. Pleuram enim a costis lacerare, cruorem eo mittere atque similia, sunt uitae munia non autem labentis liquoris crimina. Sed quid agent Scholae, quae tantum Paganis subscribere assuetae, quorum doctrina non naturam, sed ipsam Mathesin in artificialibus imitari est solita? Attendant, inquam, an hoc non sit, cum uirium iactura tam insigni, & repentina ( in morbo, quo totum onus uires ipsae solae baiulant ) a posteriori mederi, per praecautionem, praeuentionemque incrementi? Etenim uenam azygos, per costas utrimque dilatatam, ad deductam cernunt: ergo & hinc omnem mendicant causam. An istud inquam sit itum ad causam connexam & fouentem, dum non ad faciens, sed ad factum esse, totam conuertunt operam? ( 9 ) Stulta prorsus ministeria ab artificialibus depromta. Non secus ac si uiator dormiens, circa amnem, & in proximo nemore occisum cadauer a latronibus reperiatur, proinde dormiens ille, ut Reus omnem, capite ablato, sanguinem effundere debeat. Torrens quippe fluens ad quendam terminum minuitur, sistiturque, si ripa eius ad latus aperiatur, & propinquiore, magisque prono itinere, ad decliuem locum labatur. Sed quid istud iuuerit; si tantum ad aliquot uncias cruor depleri queat, & quidem Ergo instituunt phlebotomiam, & cruorem educere tentant per reuulsionem, e uena azygos rea, tanquam causa proxima immediata, & continente. cum Eee 2 392 Pleura cum notabili uirium iactura? cum eodem luto quo sordent Scholae, ipse non minus impingat. ( 12 ) Siquidem nemo hactenus declarauit, quare recedat pleura a costis, quibus continuato fibrarum filo, adnata est, An uidelicet sponte sua; nonne obstipata uena, cruor fluet iterum ad locum deputatum, quamdiu motus initium perseuerat? An non conuenientius fuerit, fluxus principium stitisse? an uero per alium laceratorem auellatur: satis factum dubio contenti, si dixerint a pondere deuoluentis Catarrhi, auelli a costis. cum ex uena secta, non aliud bonum, in Pleuritidi queat exspectari, quam quod eneruatis uiribus sperari possit? In cuius tamen dubii, tanquam radicis, sedationem, tota consistit Pleuritidis sanatio, & praecautio. Scilicet, quod natura uirium auida, indiga & egena cruoris, cessat a symptomatico motu uersus pleuram, quamdiu debilitata permanet. Adque ideo, non accrescente Pleuritide pro mora, natura uelut rumoris & procellae poenitens, cogitet de maturatione puris ab extrauenato cruore fabricandi. Quae cuncta felicius sequerentur, retento cruore, in quo habitat uita, id est, uires. Digna est nempe cuiusque morbi radix, Scholarum muto silentio Costendam nimirum, peculiari tractatu, ipsam morborum quorumcunque essentiam hactenus in Scholis nescitam ) sufficere illis uisum est, si ad extera, ad artificialia, ad symptomata posteriora, ad consequentes fructus, siue producta, doctrinam suam contulerint: quasi scena causarum, & radicum essentialium, esset ridicula, uel frustranea. Utpote uita est natura, quae sola est morborum medicatrix, eaque deficiente, humeros attollit Medicus. Paracelsus quoque si aliquid solidi ad tanti morbum, eiusque doctrinam addere ratum censuit: Ergo Scholae hactenus non attenderunt ad causam impulsantem, quae cruorem extra uenas profundit in loca indebita, supra metam modumque, quaeque pleuram a costis auellit furiose, uulnus & cauum parat. ( 10 ) Quae causae simul connexae, sunt quidem ante effectum, in eodem tamen effectu, perseuerant adeo, ut materialiter & efficienter sint ipsimet effectus. si non ipsum ogertinum salem, e cruore, de potentia ad actum deducere statuit saltem insolitus, anonymus & incognitus sal ille deberet attulisse necessitatem sui inuenti, suaeque generationis, ut aliquis saltem praecautioni locus daretur. Hoc nempe postulat Monarchae Arcanorum praetentus titulus. Sed cuncta mansere neglecta, eo quod super inanes stipulas Medendi principatus stetit fundatus. Ad quem scilicet tardus & impotens est pituitae falsae & salsae e capite ( per non exsistentes canales, aut uiarum continuitates, decursus, ac somniati defluxus Catarrhosi. Corruiturum itaque spondeo, quicquid illi fuerit superstructum. Nam siue ignis, ueritatis explorator substruatur, siue demum spontanea dierum putredo stipulas consumserit. ( 11 ) Paracelsus autem hanc pleurae auulsionem meditans, uolensque illi adaptare causam, alias adduxit insulsitates, ut insanas microcosmi leges suas in nobis tute tur. Eingit namque nouum, & alias nunquam a se nominatum salem Ogertinum: Saltem tandem aedificium istud corruiturum scio. ( 13 ) Ego autem in pleuritide considero primum motorem internum siue calcar: utut uarie in ulceribus & apostematibus, usque ad excoriationem, de salibus sibi pruriat. Ac dein Laceratorem pleurae. Et utrumque unum idemque efficiens sui, ipsam uoco pleuritidem. Ac inprimis hunc Ogertinum, de proprietate Arsenicalium ( sulfurum ) docet: Interim eius fodinas, uenas, proprietatem, historiam, etymon, & etymi rationem, subticet. Quia a se somniatum, At saltem in hoc nil egisset splendidius. Cruorem autem eo affluentem, & effusum, indeque natum apostema, tanquam productum considero, quorsum communem. adducam experientiam in exemplum. Sit spina parti alicui infixa. Cui succedit in instanti dolor; a dolore, mox pulsus; a pulsu, cruoris affluxus: unde tumor febris apostema, etc. Nam dudum in cadauere cruor a coagulatione praeseruatur a uena, e qua si exciderit, statim grumescit. Spina ergo post se mouet caetera. Quod alibi latius. ( 16 ) Hinc sequitur, quod facti apostematis in Pleuritide, non potest eiusdem cruor per uenam sectam euacuari, utcunque nomen reuulsionis aut deriuationis, in morbi metum, & aegrorum delusionem, iactitetur. Metaphorica ergo spina Pleuritidis, & proprie loquendo, ipsa Pleuritis, est peregrina aciditas concepta in Archeo, quam si fuget, aut de ponat in cruorem uenae cauae: Itemque nec uenae sectio impedit, ne quid deinceps amplius acescat. ea certe ad uenam azygos, imo uel in ipsam propinquam costarum carnem expellitur: Cum phlebotomia priuationis tantum uim habeat. unde apostema tanquam Pleuritidis productum. Denique sicut apostema, natum ab infixa digito spina, non nisi temere curatur per uenae sectionem: Nec possit eductus cruor inhibere, ne, qui intus aciditatem hausit, eandem deponat. sed propter solam spinae euulsionem sanationem promittit: ( 17 ) Ast condignum Pleuritidis remedium tenetur in Archeo causare auersionem ab acescendi conceptu. Ita contingit in Pleuritide. ( 14 ) Etenim ut acor in stomachoest gratus, & ordinarius sapor: Sic extrastomachum, omnis aciditas est praeter naturam, & hostilis. Quod hactenus nescitum in Scholis. Si itaque acor cruoris sit eiusdem putrefientis indicium, certum est, quod uena nec putridum, nec putrefientem cruorem in se recipiat, nec putrere sinat, si adhuc a morte, eandem a coagulatione defendat. Ergo exorbitans aliqua pestilensue impressio in cruore est, si acescat utut tenuiter. Sic nempe tormina ab acido intestinorum, in lotio stranguria, in ulceribus corrosio, in pelle scabies, in artubus podagra, etc. Quodque si experiri uelis ad manum, emictae nouiter absque dolore, urinae, aliquot saltem guttas uini aciduli immisce, & per syringam iniice. Experieris te inuito, quod uera doceam. Sin autem ab endimico, in thoracem spirato, uel alias intus nato ueneno acido, Archeus infectus fit, isque uenarum cruorem, uel alium, in alimoniam deputatum affecerit; statim eundem cruorem, quaeuis pars putredinem extimescens, a se repellit. Hoc inquam est calcar efficiens, atque uera. Pleuritidis. In latice ( de quo postea suo loco ) quoque pleuritidem notham ( quam uentosam uocant cadem prorsus cum reliquis indagandi incuria ) suscitat. Idque uidetur primus Medentum Hippocratis sensisse, dum scribit: Ast si Archeus in cruoris gremium, leuiculam sibi sinistro applicatam aciditatem, deposuit: Non calidum, frigidum, humidum, siccumue, morbi sunt: sed quod acre, amarum, acidum, & austerum est. ( 18 ) Esse autem acidum in Pleuritide, ex eo patet: statim extrauenatur, eiicitur a uenis spreta, & apostema parit, ubicunque id locorum contigerit, Sin uero profundius id in uenis eueniat, pestilens aliquod pathema insurgit. quod in Pleuritide lotium, & cruor uena secta clicitus grumescant etiam exeundo, siue ante cruoris condensationem, quae grumescentia, siue cascatio, est acoris effectus. Latex autem acescens, in intercostales carnes incidens, facit dolorem pleuriticum: non autem uerum aut constantem affectum. Quemque idcirco flatulentam nominant ( quamquam flatus eo nunquam attingant, nisi assumto toxico, transmutante: Quod probo. ( 15 ) Quippe cruor aut caro nunquam acescunt, absque actuali putrefactionis consecutione ( quod alibi per carnes belluarum, sub canicula ocissime putrefientes, ideo iusculum acidum dantes, probaui ex instituto ) Cruor etenim accscens, mox contra naturam uenarum, totiusque carnis indolem ( quamdiu uiuit ) coagulatur. Prout Eee 3 Incumbendum ergo spinae euellendae: Prout de flatibus ) producit mox leuiculo remedio difflabilem: Estque tabidi ulceris pertinacia: quod ulcus non spinam iam habeat, sed spinosum euaserit. per insensiles nimirum transpirationes. ( 19 ) Igitur aciditas confestim dolorem parit: ( 22 ) Gignitur itaque in nobis sponte pleuritis; doloris autem proprium comitem, ac causam ( lib. de lithiasi cap. dum primae digestionis hospes in alienam messem peregrinus inuolet: uel alias inspirato endimico uirulento. de sensatione ) dixi conuulsionem. Tumque est Pleuritis populariter frequens. In qua conuulsione, pulsus antea latens manifestatur, indurescit arteria, & comitatur dolor. ( 23 ) In multo enim aestu repentinus, multusque affatim frigidae haustus, pleuram, non secus atque aliud acidum irruens, contrahit. At quia conuulsio plerumque per interualla tenditur ac remittitur ( quod parturientium dolor testatur ) hinc fit, quod quoties pleura spasmum suum, proprio motus Blas intendit; Non est etiam culina pleurae, in tenuissima, ac indiuisibili eius membranula: sed in contigua sibi intercostali carne. toties aliquid fibrarum dilaceratur a costis: Nimia namque eius tenuitas non permittit intra se culinam abscondi. dumque se uel tantillum remittit, accurrit cruor uicinus, in locum rugarum, contrahendo fracturam. Mortificatur ideo citissime, pleurae ipsius cruor per uiolentum irruens externum, siue acidum fuerit, siue repentinum frigus. Hocque itetatis uicibus, causa est apostematis magni, iuxta frequentiam & asperitatem contracturarum. Eo quod in externa illa culina, alimentum non sibi digeratur, atque praeparetur. Cruor autem extrauenatus, aut alioqui iustam dosin superans, ob symbolum fermenti acidi conceptum, hostilis fit, & praesto coagulatur. ( 20. Uitiato ergo cruore, dum in fieri esse est, ad alimentum pleurae, illico acescit, fitque uera pleuritis. Pleuritidem autem non quidem aduenire: sed aduenisse, & adesse sentiunt, dum ab externo irruente ea generatur. ) Quod si uero acor in uenam arterialem, uel arteriam uenalem ( quae sunt uasa pulmonis ) dispergatur ab infecto Archeo, necessitata aduenit Peripneumonia pulmonis. Nam generationes naturales uelut in instanti fiunt. Ideoque degeneratio cruoris in praefata exteraque pleurae coquina, est quasi instantanea. Cernant ergo discernantque Scholae, an causae continenti, ac radici medeatur phlebotomon. An uero totus illarum conatus saltem sese extendat, ut cum procurata uirium iactura, incrementum pleuritidis ( quando multum ) praecaueant: Sed Pleuritis contingens ab acido cruore, aliunde contaminato, morbos plerumque habet alios praenuncios. ( 24 ) Est autem Pleuritidi quoque proprium, quod mox naturam sui peccati poeniteat. Sic namque modus fiendi morborum, per causas motiuas, atque uitales, explicari debuit. Adeoque horrore admissi erroris, delictum suae digestionis libenter corrigat. si recte Tyrones instrui sit necesse, Medentibusque sic est consulendum, ut deinceps quilibet rite suo fungatur munere, utque aeget proximus inde fructum desideratum carpat. Ac proinde ad sanationem exigitur tantum, ut spina & confusae digestionis productum auferantur, in ipso cruore circumstante, imo & in ipso apostemate. ( 21 ) Spina enim euulsa, facile cessat reliquum. Nisi forte diutina mora, apostema ipsum fecerit spinosum. At Pleuritis, quae per phlebotomiam est restituta, saepe post annum recurrit, saepiusque tabem post se relinquit. Quia residuae spinae negotium relinquitur solius naturae humeris superandum, absque adiutorio, restaurante characterem ibidem morantem. Nam semel formato apostemate uel ulcere, licet a tergo nec radicem in corpore sint nacta, nec aliunde foueantur, per se stant deinceps, subsistuntque absque alia sui tutela. In uomica namque licet pulmocruorem, ac diuersa in se contineat hostilia, defectu tamen acidae spinae, non est peripneumonia: sed alii sunt defectus, procedentes ab excrementis propriae digestionis. Ueteres quidem sensere, " ubi dolor & calor eo affluere cruorem. " ( 25 ) Sed spinam precedentemque motricem aciditatem, ut neque spasmodem dolorem, nemo ( quod sociam ) adhuc attigit: unde tamen dumtaxat solatium sperari debebat. Idcirco plures morbi non differunt materia occasionali: sed membrorum atque functionum diuersis agentibus ac proprietatibus. Dubitari iure posset, quare pleura, a contractura remittens paulisper, non rursus repellat contentum intra se cruorem, ad loca unde uenit. Quae plerumque non tantum uariant remedia, quam adiacentia a proprietatum potestatibus dependentia. Sed iam liquet, cruorem ab acido grumescere statim, & huic quoque constanter loco inhaerere didicit. ( 28 ) Liquet inde enim, quam irritum in dysenteria enematum remedium. Alioqui non raro tumores saepe disparent alibi: eo quod illorum cruor non est ab acido alienatus. Quippe dysenteria est tantum tenuium intestinorum, aliquot ulnis distantium, a crassioribus, clysteriorum capacibus. ( 26 ) Porro dysenteria se separat a Pleuritide, non tam acore causae materialis, quam subiecti uarietate. Neque enim intestina a tergo carnem habent pro culina. Itaque in Pleuritide, & Peripneumonia utuntur phlebotomo, ad necessariam causarum ( ut aiunt ) ablationem. Ideoque in testinum suam habet spinam, suis infixam membranis. Quasi sola plethora sanguinis ( quam tamen dicunt unicam & adaequatam sectionis uenae indicatricem ) esset illarum genetrix. Etenim praeter duplicem intestini tunicam, tertia obuallatur Mesenterii toga. Et quia extra se non habet culinam in carne: ( 29 ) Caeterum illinctus praescripsere igitur, non quidem ad causae remotionem; Idcirco eius membrana, Apostema non fert: uerum ad faciliorem sputorum expectorationem. Illinctus nempe, ex farfara, e pulmone uulpis, etc. quapropter adueniens cruor ad Torminum solamen, non induratur aut grumescit, nec fibras cruor Mesenterii adhuc nactus est, quibus coaguletur, aut in apostema tuberet. Quare in dysenteria affluens ille cruor, in solamen pungentis doloris ex acido, effluit non grumefactus. Nam cum hoc animal paene sit indefessum, putarunt, quod moriens ( nam extra putationem deficit Scholis authoritas ualida ) suo pulmoni, legasset remedium sanandi suspiriosos, licet uiscus, spinae in nobis author, remaneat male affectum perstite apostemate pus comminante. In pleuritide autem, pro una parte cruentum sputum, non coagulatum ( quia nondum acidum ) uelut ad solamen doloris missum accurrens: Quodque, nisi stato dierum numero authore Galeno ) integraliter sanetur, phthisis indubia sit exspectanda. nec ille, nec tale sputum, est causa occasionalis morbi illius: pro altera autem parte cruor, intra pleuram & costas sistitur acidus, grumescit, apostematur; ( 30 ) Quocirca totum Scholarum studium, non tam collimat ad sanandum, quam ad praecauendum dumtaxat incrementum. atque idcirco pus fit. Id est, non causae radicalis respectu, sed producti posterioris obtuitu: ne scilicet uergat in deterius. Plurimus itaque cruor festinans pro solamine doloris ( ubi dolor, eo occurrit cruor ) trans pleuram, in thoracem penetrat, qui molestissima excreatur tussi. Est nempe Scholis perpetuum, onus relinquere suum naturae, in diem criticum sperare, & differre. Quare Pleuritis a Peripneumonia causis occasionalibus, ut neque remedio differt. Nam cum praeter purgationem, & cruoris emissionem, uix agnoscant remedia; tantum ad diminuentia liquoris & uirium procedunt, sicque solam curam palliatiuam circa Suffunditur nempe cruor in pulmonis parenchyma, iuxta spinam pleuriticam. 396 Pleura effectus, & producta posteriora occupatae. Quorum nil tale contingeret ( spondeo enim, atque promitto ad poenam experimenti ) si spreta maledicta uenae sectione, balsamo uitae, ac naturae uiribus seryatis, radicalis spinaeuellatur. Ut nimirum residuum in culinae mangonia, atque praescripram diaetam relegent, siue quos beatior dispositio uirium custodit, siue aliter in difficiliores morbos ruerint, speque destitutos in incurabilium numerum redegerint. ( 32 ) Sic nempe statim dolor, sputum cruentum, atque febris cessant placide, ipsumque diuulsum continuum mox incarnatur. Ast nescitae hactenus causae peperere remedii ignorantiam. Pariter namque atque de loh e pulmone uulpis dixi, commendant in Paralysi, cerebrum cuniculi, & leporis, quod ueloces sint cursu. Sunt nempe mea remedia, quae neminem in Pleuritide & Peripneumonia derelinquunt. Uirgam cerui pro frigidis, eo quod fera salacissima. An ergo si rusticus manum fidicinis coctam comederit, forte testudinem pulsitet artificiose. Puluis de uirga cerui, uel tauri, uel cruor hirci, uel succus Cichorii syluestris, flores papaueris syluestris, ac plura talia. Potissimum laudo cruorem hirci, non quidem uenalem: sed hircum suspendo cornibus, alligatisque pedibus postremis ad cornua, absectis testibus castratur. At requirunt Scholae, ut tractim deglutiantur eclegmata, ideoque illinctus nomine dotata, ut ad locum tussis, remedium materialiter descendat. Miror interim, cur loli sanum pariter non parauerint ex cauda equi, tota aestate uerrendis muscis agitata. Cruor inde emanans, usque in eius mortem, excipitur, & siccatur. ( 31 ) At nil a Scholis cogitatum, pro spinae Pleuritidis ablatione: unam tantum ob culpam. Et a uenali cruore ( qui nil nisi ouillus est ) dignoscitur, quod uenalis facile teratur, eiusque puluis sit puniceus: hircinus autem uerus difficillime atque taediosissime teritur, estque picei coloris, puluis illius. Nimirum, quod eandem nesciuerint, & indagare neglexerint, in uicem subscribendo contentae. Contritio autem tam molesta est, non quidem ob sui lentorem: sed propter meram & incredibilem duritiem. Uires infirmi interim infirmiores reddunt, & posthabent, tanquam uolentes perdere, per iteratas uenae sectiones; quasi stratis uiribus, aliquid opportuni deinceps sperandum sit. Huiusmodi namque praesidia, Archeo amica, atque domestica naturae humanae, causam immediatam in Archeo corrigunt, tolluntque acorem, & ad diapheresin disponunt cruorem, dolorem pacant, quia aciditatem extinguunt. Doleo interim mortalium sortem, qui tam dolenti morbo tales nacti sunt auxiliatores, qui causam nescientes, quaelibet absurda tentant, modo prius aegrum cruoris & uirium penuria debilitauerint, naturam interim suis natantem remigiis deseruerint. Ablato quoque acoris fermento, resoluunt quantum possunt cruoris extrauenati, reliquumque, neglecta puris destinatione, tempestiua deiiciunt per tussim. Quod si interea infirmum iuuentutis proprium robor iuuerit: sibi honorem ( id est, ui praemium ) deberi postulant & adscribunt. Aliosque ducentos trucidandi eodem medio, ius acquisiisse praedicant. Quapropter eadem remedia propinantur deuolutis ab alto, quatenus contusione grumefactum cruorem dispergunt, id est, spinam auferunt, uenenum tollunt, & eatenus locum incarnant. Uel si robur exantlatum, deplente chirurgo, succumbat, longa tabe, luctuosoque quotidie spectaculo extinguatur: Sicque omnibus simul indicationibus, unica spinae emendatione satisfaciunt. Quibus plura similia condidit diuinae Clementiae largitas inexhausta. ( 33 ) Non enim dysenteria poscit astrictiua: saltem se excuset Medicus per morbi saeuam ac insuetam magnitudinem, quod adhibitis optimis remediis, nihilominus in tabem declinauerit. nam sub iudicatione ordinaria: siue sub constipatione, & adstrictione, mors mox adest. Dolor punctilis in latere anteriore circa os Sternum, qui inspirationem praepediret: mox dein sputum cruentum adfuit: tandem merus cruor prodiit. Sumsi statim cerui genitale carptum ( nam ad manum erat ) & dolor statim imminutus est, mox bibi drachmam cruoris hircini. Etenim me praesente, & attonito post 426 clysteres frustraneos, tandem emplastrum diapompholigos, in oleo cotoneorum dissolutum, cum enemate iniectum ab Archiatris nostris uiro nobili. Insigni Scholarum stupiditate. Quatriduo igitur, cessauit sputum cruoris, perstite tussicula rara, cum aliquot exscreationibus. Perseuerabat autem febris. Siquidem absque enemate, post 18 centenos & amplius recessus, per me sanatus est, remedio oretenus assumto. Nam secunda die, dolor circa zonam, latere sinistro sese pandit, cum respiratione difficili, febris augmento, & pulsu intermittente. Itemque Scholae docere pergunt adhuc modo, dysenteriam non consistere, nisi cum ulcere intestinorum: Absolueram iam annum 63, exspectabamque, in splene coagulari apostema. cui sanando, proinde praefatum emplastrum infundebant medici. Quippe lien globatus in molem, pondus faciebat. ( 34 ) Quasi ulcus intestini esset sanabile per emplastrum illud dum eius uulnus simplex censetur incurabile. Si enim genua in sublime attollerem, uel in latus dextrum decumberem, grauis ponderis cadentem globum sensi. Itemque si dysenteria sit in gracilibus intestinis, quare longa non emplastrant? Quis enim Galenistarum sanauit unquam ulcus gulae, laryngis, uel intestini, per clysteres? Adeoque suspicatus sum, Pleuritidem e Splene suscitatam, quae cum iustis remediis abacta esset e costis, Lienem demum afflixit. cum fistulam ani, quam ad manum habent, nesciant sanare per emplastra? Cui statim obueni, potu uini, bulliti cum lapidibus cancrorum. Et infra paucos dies, omnis dolor ac ponderis moles euanuere. Meminerint quaeso Medentes, Quod oculum non mordicet eius naturalis lacryma, ut neque lotium uesicam. Interim uisitabar a nobili, qui ocreas e corio Prutenico suaueolente calcauerat. Sic & stercus in intestino insensile est, usque prope exitum. Quarum odore statim sensi dolorem licnis, & febris recruduit. Quia excrementum naturale. Clysterem uero, quia intestino peregrinum, dolere. Unde collegi Archeum lienis, Authorem totius tragoediae. Idcirco in dysenteria nocuum. Error iste fluit a Scholis, definientibus dysenteriam ulcus intestinorum. Denique notaui, in Pleuritide incipiente, sectam uenam sistere quidem internam haemorrhagiam, & uidentur aegri se melius habere. Quam utut inueteratam, ac paene desperatam sanari uidi saepissime, & quidem cum multa securitate. ( 36 ) Ac quanquam cruoris emissio debilitatem auxerit: Exhibendo scilicet remedia quaedam specifica. eandem tamen non phlebotomo, sed Pleuritidi adiudicant. At certe cruentum Moloh, Cathedris praesidere conspicio medicis. Sin uero tardior uenae sit apertio; Retrospicite ergo confratres. coagulatus iam cruor, & inde conceptum apostema, destinatumque pus, ad suum properant terminum. Nam dirus mundo ingruet horror, ad sonum tubae, dum quisque daturus est rationem suae uillicationis. Finaliter dicam, quid obser uauerim pleuriticus. ( 35 ) Tertio kal. Hinc namque frequens, a sanatione per uenae sectionem, Tabes, aut Pleuritis recidiuat anniuersaria. Quae alias remediis praefatis, non spectantur obuia. lanuarii inuasit me repente febris cum rigore leuiculo, sic ut dentes quaterent. Tria Fff Tria Prima Chymicorum Principia, Neque Eorundem Essentias De Morborum Exerciti Esse. 1. Scholae cur cedant foro. 2. Axiomata Chymiae principatiua. 61. Cur Paracelsus quaesierit alia morborum initia. 3. Baconis ueritas. 62. Responsio ad obiectum Paracelsicum. 63. Transtulit in se furtiue Basilii inuentum. 4. Quid sint tria prima in corporibus. 64. Paracelsicorum lapsus facilis. 5. Abusus sensim detectus. 6. Aliae instantiae in arena, silice, etc. 65. Ab chymicis regulis, male intellectis, deceptus Paracelsus. 7. Salem in calce, non esse contenti extractum, probatur per Mechanicam. 66. Aspirauit ad Medicinae Principatum. 8. Quomodo officiorum necessitas, inuenerit tria prima. 67. Sub sarcina defecit. 9. Deceptus quoque ab ulceribus. 10. Aliquot eius incogitantiae. 11. Peccato peculatus obruitur. 12. Tria prima, non esse corpori uernacula, ut corpus esset. 68. Aliquot incogitantiae eius. 13. Per Mechanicam, quod ignis sit saber trium primorum. 69. Instabilitas trium primorum. 70. Doctrina elementorum Archidoxeos notatur. 14. Ad astra confugit ne fugientem sequantur curiosi. 15. In digestione ciborum, non contingere Trium separationem. 71. Cur morbus non sit trium primorum. 72. Adeptum Medendi. 16. Iactantia Paracelsi. 17. Tria prima non esse corporum principia. 73. Distillatio perfectissima Artis. 18. Mirabilis carbo mellis. 19. Sunt ultima, id est, principiata. 74. Paracelsus de praetento Monarchatu deturbatus. 20. Paracelsi inconstantia. 75. Nescius fuit, unde sal urinae. 76. Fabulosa morborum media. 21. Essentia diuersis modis dicitur. 77. Essentia chymica. 78. Cruor difflatur absquo capite mortuo. 22. Quaedam homogenea non edunt quintam essentiam. 79. Quae nitura semel respuit, nunqiam denuo reassumit. 23. Uis maior quibusdam est simplicibus, quam illorum extractae essentiae. 80. Paracelsi temeritas. 81. Aqua etsi millesies distilletur: non proin tamen subtiliatur. 24. Putredo etiam alibi fragrantiam generat. 82. Aliquot absurda. 25. Figmentum microcosmi, in modo fiendi, morborum. 26. Paracelsi ambitio. 27. Quid proprie sit quinta essentia. 83. Unde eius nusus ad inuadendum Monarchatum. 28. Liquor fecundans plantas, 84. Tria prima non esse in nobis: 29. Ignorauit trium primorum uinculum. 30. Ignorauit originem salis. 31. Aliquot illius incogitantiae. 32. Error in febrium cognitiones 33. Exemplum. Quod totus cruor liquescat per purgantia. 34. Morbi non produnt illa tria prima. 35. Tria prima quomodo fiant. 36. Galenum & Paracellum fere pares audendo, atque errando. 37. Impugnantur tria prima. 38. Error Paracelsi circa morborum essentias. 39. Tria prima non esse, nec operari in morbis. 40. Oleum essentiale aromatis, siue crasis eiusdem, quomodo fiat Elixir eius, centuploque potentius. ( 1 ) Postquam iam elementa, complexiones, qualitates primas, & tandem Tartarum, & perperam in causas essentiales morborum, esse introducta a Scholis tam Antiquorum, quam Modernorum demonstrauerim. Paracelsus propinquius accessit ad ueritatem quam Galenus. 41. Tria prima immediate non subsunt uitae. 42. Tria prima etiamsi non morbi: sunt tamen remedia. 43. Pergo docere tria initia Chymicorum, nuperque introducta in artem medicam, falso in essentiales morborum causas intrusa. Modus operandi remediorum, male perpensus in Scholis. 44. Quinta essentia impugnatur. 45. Inconsiderate subscriptum est Antecedentibus: quia ignorata mansit morborum essentia. 46. Tria prima esse nuperum inuentum. 47. Quid ergo agent emunctiores medici, dum sat liquido, nedum remediorum suorum miseram adspiciunt supellectilem: Tria prima non praeexstitisse ante sui separationem: sed de nouo nasci. 48. Aquam transire in oleum. 49. sed etiam infaustas aegrotorum eiulantium opitulationes? Tria illa, mutari in inuicem, repugnat principiis. 50. Probationes Thesium. 51. Contra Aristotelem, quod duo tantum sint corporum initia, quae etiam sunt causae initiantes. 52. Paracelsistarum incogitantia. 53. Tria illa non inesse quibuslibet corporibus. 54. Aquae, ut nec Mercurio, inesse tria prima. 55. Obiectiones quorundam Scriptorum Tyrocinii Chymici. 56. Pergunt ulterius. 57. Adducitur Paracelsus in palaestram. 58. Responsio. 59. Mercurii immortalitas unde. 60. Adeo ut serio, secretoque mihi fassi sint pluries, nil amplius fere suis conatibus obedire, omnemque tam acutorum morborum ( de Chronicis namque iamdudum animo desponderunt omnes passim ) quam minimorum quorumuis sanationem, reuera nil nisi curam palliatricem, siue meram aegrorum imposturam esse; ( 3 ) Hic uir ergo a Basileo Ualentino didicerat, per distillationem a plerisque corporibus separari aquam, oleum & salem, caepit haec tria uocare, nedum entium corporalium prima initia uniuersalia: ad quam nimirum nisi spontanea succedat, aegrorum naturae quaedam uelut resurrectio, remediorum destinatum, certumque solamen frustra exspectatur. uerum etiam intra morbos, & medendi necessitates, sic introduxit, ut omnes morbos immediate in aliquod e tribus illis primis referret. Idque sic suos pene dementauit, quod abiecta ueritatis indagandae spe, cuncta tribus primis consecrauerint. ( 4 ) Quae doctrina suas fixius radices egit, quod actualiter e plerisque corporibus separentur tria, adeoque non instar humorum, fictis initiis ortorum, essent indemonstrabilia. Quinimo hinc factum, quod multa anus, passim curando quosdam defectus sit longe felicior, quam sit tota Schola medica cum cunctis suis theorematibus sermocinalibus, praescriptionibus theoricis, diaetae culinariis praeceptis, longa interitus proximorum experientia, & dispensatoriorum suorum multiplicitate confirmatis. ( 5 ) At sanu abusus fuit detectus, dum ad morborum quorumuis primordia, haec tria initia detorta fuere. Igitur cum iam dudum lassati ingeniosiores, in correctione intemperierum, humorum expulsione uana, iam alio uergunt, quaerentes a naufragio portum, facile a Theophrasto Paracelso seducti, inclinarunt sua studia, ut quod apud Graecos, atque Arabes nondum repertum est, inueniant alibi felicius. Enimuero, quia multa corpora, per ignem dissoluta, salem sulfur, & liquorem quem Mercurium indigetant ) de se darent, putatum est, morbos omnes, illis initiis constitutiuis, suam debere natiuitatem. ( 6 ) Hermes inprimis ante natam Graecorum industriam; Hinc nempe ad Tartari figmenta, prono casu deuoluti sunt, at sane illorum curiositas magni habenda est. Nam etsi ad optatum non peruenerit. Non est uolentis, nec currentis: sed solius miserentis Dei. quia in Pymandro, omne trinum perfectum notauerat, consequenter quoque in Chymicis, metalla duobus constare extremis, ( corpore nimirum, atque anima ) praeuidit; Itaque iam Scholae iure: quaeque non nisi lenocinio cuiusdam tertii, siue spiritus, cohaerere uoluit. & foro cedunt nam quid agent, si non ex elementis, qualitatibus, contrarietatibus, humoribus, Astris, uentis catarrhisque, coniuncta radix morborum, & sanandi methodus, sit depromenda? ( 2 ) At cum moderniores Paracelsi asseclas, alii medendi typi possederint: Distinctius deinceps scripsit Basilius Ualentinus, Monachus Benedictinus, Animam metalli, sulfur, siue tincturam nuncupauit, corpus uero sal, ac tandem spiritum dixit Mercurium. sedulo adhuc inuestigandum est, si morborum causae Paracesso enotuerint. Quae sic a Basilio mutuata, deinceps in cuncta corporum principia, mirifica indagine, transtulit Theophrastus Paracelsus, uno plus seculo, Basilio iunior. ( 7 ) Cuius doctrinam, suppresso Auctoris nomine, in se rapuit, & in speculationes medicas propria introduxit licentia. Etenim cum ipse reiectis ueterum documentis, satis deprehendisset, nil fundamenti aut ueritatis esse in complexionibus & humoribus, caepit uarie nutando causam proximam morborum inquirere, ipsique posteritas proinde laudem debet. Etsi rem acu non tetigerit, id uitio uerti nequit, si Altissimus donorum Dispensator, diebus Paracelsi, nondum ueritatem dignatus sit aperire mortalibus. ( 8 ) Ita nimirum, ut postquam omnem morbum in catalogum Tartarorum relegasset, nondumque suo satissecisset scrupulo, tandem suum Paramirum, de tribus entibus primis, multa audacia adornat. Confingit quidem haec tria, omnium uelut initia, ac multa, in genere, de morbis declamat; At necessitate coactus, dum morbos in classes primorum trium Fff 2 trium, redigeret, sub sarcina depressus siluit. saepius tamen iterum praetergressus, latae suae doctrinae ubique oblitus. ( 13 ) In Archidoxis namque libellum dicauit separationi elementorum, ex flamma, aere, aqua, & terra, educendi. ( 9 ) Praeterquam in ulcerum familia, ubi salem sibi uisus erat reperisse: saltem utrobique in duobis aliis initiis, mansit penuriosus, ac pene ridiculus. ( 10 ) Iusserat enim ubique credi quatuor elementa, non nisi matrices incorporeas, ac uelut corporum hospitia: Atque hactenus suam, de tribus primis, deque matricibus elementorum doctrinam impugnauit, quod iam quatuor essent initia, non amplius tria prima, & ultima, in quae longo tandem labore, tria prima, uelut elementis posteriora, nec sic iure prima amplius, deducerentur. prima autem initia, sic uices corporum supplere, ut & mundi elementa, ex istis tribus, omnem substantiam & subsistentiam dumtaxat habeant. Etenim & sic uno ditata numero, longe plures, quam nuper, morbos gignerent, quam dum Monarcha ille praetentus, tantum tria mandabat, tam corporum, quam morborum esse principia. Alibi quoque horum immemor, totus elementis inhaesit, horumque complexionibus, astrorum denique atque hominum inclinationes, proprietatesque addixit. Enimuero solum atque tandem unicum tartarum, omnium paene morborum causam, ut reum, accusat. Singulis quoque elementorum suos dicauit fructus, fructuumque gradus, non autem uni elemento omnes: neque amplius ab incorporalibus, tanquam matricibus, prodeuntes fructus: ( 14 ) Alibi uero, peculiaribus aliquot tractatibus omnium morborum fabrum, assistentem, & cooperantem, uocat Coelum, parentem iratum, atque uindicem. sed quod hi sua mutuarent corpora, ab elementis ipsis materialibus. Incognitam enim stellam ( zedo ) immediatam, & continentem hydropis causam ait. Sic tabis, podagrae, Apoplexiae, & c. suam peculiarem ( anonymam tamen ) stellam, suamque, cuique Epilepsiae propriam constellationem affirmat. In Paramiricis uero, tria prima omnium morborum immediatas causas affirmat. Id est, Omnia confusa. Tandem eadem mutui liber tate, & inconstantia, corpora nunc in quatuor, nunc uero in tria tantum, per Analysim, fatiscere docuit. ( 11 ) Pyrotechniam equidem sic in medicinam introducendo, decorauit, aeternum ut nomen sibi anhelans, & futurum sperans, quod Monarchae Arcanorum titulo quandoque superbiret. Praeuidens Basilii doctrinam, non uulgo notam, ideo Auctoris tacito nomine, suam fecit, hactenusque suos tomos ampliauit. Quapropter suus Tartatus, subinde dominium uniuersale in morbis amittens, suppressus incurrit, trium primorum legibus subactus. Explicet, & excuset qui uolet, Ego enim non dicaui uitam meam interpretandis aliorum somniis. ( 15 ) Indagaui itaque serio naturam, & species morborum, & contigit mihi non secus, quam aliis ante me omnibus, donec exutis omnium Authorum doctrinis, gratiam diuinam serio implorassem. ( 12 ) Quae tandem sua tria prima, ausus incremento, uoluit, ut etiam omnium morborum matres, atque matrices, tam mentis quam entis fierent. Tum enim repente sciui, cuilibet morbo suam obtigisse materiam, quae proprium sibi Uulcanum foueat intus, qui etsi siderum cursus quandoque imitetur; non tamen ab Astris enormontica causa eius dependeret. Hoc scilicet dumtaxat suum, & non Basilii inuentum fuit: Possident namque semina quaeque, uelut suam Remp. quodque dum turmatim in morborum series spargere niteretur, quandoque confuse est aggressus; lumen praecipue suum uitale, quo, uirtute propria, siderum analogiam referunt. Ridiculum esto. Tabem, aut hydropem, licet sub diuersis positionibus seuerius mitiusque concitentur, ab siderum motu atque lumine patrari: ( 20 ) Ridiculum est quippe, ac fabulae instar, sulfur in nobis distillari, sublimari, reuerberari, calcinari, resolui, & hinc uarios morbos causari, solo nempe uiri ausu, sine pignore, aut uade, maioris se authoritatis. quas alioqui tam clara sordium collegia, manifesta occasione generant, quibusque sublatis, sanitas, etiam extra siderum ueniam, sequitur. Non nouit enim, nec audet morbos in Eximolegesim trahere, nondum plene ab Inuentore suo ad hoc commissus. Cuius doctrinae exegesim libro de Peste, atque alibi, apud me leges. Puerile est quoque somnium, quod sal in nobis distilletur, sublimetur, calcinetur, circuletur, aliaque tormenta subeat; Materias autem morborum, cum suis seminariis Uulcanis, a prima usque ad ultimam, sum prosecutus cum omnibus dualitatibus, & alteritatibus, respectu uitae humanae. aut quod Mercurius haec in nobis examina sustineat, atque pro singula uariationum alteritate, alios morbos, dolores & defectus, pariat singulariter, aliosque rursus, cum aliis sodalibus duobus initiis complicatus, uel diuersis gradibus atque dosibus laruatus. Nugae sunt item, quod Mercurius, propter eximiam subtilitatis circulationem, soret mortis omnis subitaneae causa: Faxit Omnipotens, ut quantum mihi elargitus est, in sui honorem, & proximi utilitatem nude resgram, aliumque me potiorem mundo donet. ( 16 ) Paracelsus enim uarios libros de uita longa condidit, sibi mortem elegisse, ex priuilegio diuino, senectutem suam se solaturum, Elixire proprietatis, non autem remediis ad uitam longam a se praescriptis; qui extinctus est anno 47 suae aetatis. quam suis causis constitui, curare, & praecauere nouimus. Tanta ideo huius uiri iactantia, & inconstantia, me parum sollicitum habuere hactenus. ( 21 ) Inprimis namque, quotidie aliquot unciae cruoris, alendo difflantur, sine capite mortuo, dolore, & defectu, imo absque sensu, dum transeunt, & qua transeunt: ( 17 ) Interim plures difficultates me dudum anxium tenuere circa tria prima, donec diuina ope fretus sciuerim, ligna & herbas sine omni capite mortuo distillari. ( 18 ) Mirabar enim pridem, quod e carbone mellis nullus cinis, & per consequens, nec cineris sal, haberi posset. Quicquid uero specie aquae, Mercurii, sudorisue instar, semel expulsioni dicatum est, quicquidue semel alendo censum fuit ineptum, uel praestitis iam semel alimoniae muniis, est difflationi deputatum: Id nunquam deinceps in nobis distillatur, sublimatur, calcinatur, aut circulatur. Quae postmodum per uniuersalem corporis analysim, lubens aspexi. Naturae enim opera, sunt nimis seria, quia Deum ultimate respiciunt. ( 22 ) Non enim natura pila ludit, ut excrementa, semel a uitae commercio auulsa, iterum in gratiam recipiat. Nunquam in idem punctum redit, quia pergit, & non feriatur. Satis enim fuit Paracelso, omnia sub dubio inuoluta deseruisse, qui tenui haustu alterius inuentum biberat, ac nondum in alimentum conyerterat, suumque e peculatu faciens, e nido, ante plumas sufficientes, uolare ad Monarchatum contendens, lapsus est. ( 19 ) Inuenti enim gloriam ad se rapiens, complacuit sibi, unum idemque pluries sparsim redixisse, licet interim in suis paruum progressum faceret. ( 23 ) Denique si liquor aliquis centies redistilletur aqueus, proinde acrior erit, aut subtilior, quin potius sensim exantlato semine uitae mediae, magis magisque ad simplicitatem elementi migrat. Non enim Fff 3. Praecipitat namque medendi scientiam & Tyrones, in millenas confusiones, obscuritates, ignorantias, & impossibilitates, unam tantum ob culpam, ut uideatur scilicet omnium gnarus, & somnia sua putentur uera. enim aqua pluuia, quae modo decidit superne, subtilior est, quam quae initio creationis pluit. ( 27 ) Cognouit quidem facile, Scholarum medicinam inniti falsis fundamentis; neque enim ideo difficile sibi fore, ratus est, funditus Scholas euertere. Quocirca nomen Monarchae in medendo sibi meditatus est: Quod si aqueum aliquid nostro exhalaret tepore, & somniatis reditibus acrimoniam nansciceretur, ea non esset subtiliationis Mercurii, sed adiuncti culpa. ( 24 ) Demiror sane; sed cum ad destructionem facilem uiam putaret, ad aedificationem saltem tanti principatus, sibi defuere uires in tanto idiotismo. Tria ergo initia propterea in morbos introduxit. Ita est. quod tantus Chymicus ignorauerit, quod cruor non circuletur, nec subtiliationum circulos ferat in nobis, quodque non supra Lunae cursum unicum in nobis perseueret, quodque ideo mulier persoiuat effoeti cruoris uectigal. Inueniuntur quidem illa tria in multis corporibus: ( 28 ) aut ( ut distinctius loquar ) saltem e multis separantur tria: Quippe quae plurimo cruore abundare debebat, tam ad foetus augmentum, quam lactis suctum. sed uirum delusit ab surditas quaedam inconsiderati ausus, quia non considerauit rei impossibilitatem pro morbis. Eo quod nuspiam, siue in nobis, siue alibi, sint separata, uel separabilia illa; nisi cum integri corruptione, & quidem per ignem. ( 25 ) Ut autem Paracelsus figmentum suum melius obumbraret, supponit unum ex tribus primis separatum, illico ex natura microcosmica assumere actualitatem in fortuito alicuius, & unius entis de infinitis, quorum myriadum semina, in unum collecta, continebat; Quorum tamen sequestratam oeconomiam morbos parere nobis censuit. ideoque propter monstrosam & peregrinam natiuitatem, hostile nobis eo ipso esse, & morborum causam fieri. ( 29 ) Quippe primorum essentiae connectuntur in nobis, per uitam mediam eorundem, cuius attamen sub dominio coercentur, manentque semper, id quod sunt. ( 30 ) Inprimis enim sal ipsum fe, fellit, ut insulsus fieret, eo quod suum conceptum Paracelso confirmaret, in lotio, sudore, & lachrymis. Adeoque ad minimum decuplo plures morbos in nobis possibiles, quam sint species earum in animalibus, plantis, mineralibus atque stellis, nimirum totidem, quot sunt species salium, sulfurum, atque mercuriorum, illorumque complicatorum in natura. Nil attendens, istum salem non esse ex tribus primis nostri corporis: sed merum excrementum, transmutatorum ciborum ac potuum. Hinc itaque erectus in credulitatem, putando est abductus in errores. Edicto insuper cauens, ne quis se temere ad medendum ingerat, qui non sigillatim, certo, proprie, atque distinctim, cuncta intime & extime nouerit, per causas, essentias, species, proprietates, proportiones, alteritates, atque defectus. Aduerterat enim, uulnus male medicatum fundere aquam salsam, proprium corporis laticem, sale alieno impraegnatum, uel ipsum cruorem per sui totum degenerare, ut in ulcere, Hydrope, etc. ( 26 ) Ut quisque credat, se Paracelsum, qui haec docet, sigillatim haec quoque uni uersa sic nouisse. Praeter ea uult nos microcosmum ad amussim referre, atque ideo tria corporis nostri initia totidem morbis morbos parere, quot sunt creatorum entium species. atque hinc copiosam messem ulcerum, & morborum, pro sale collegit, quem deceptus existimauit unum esse ex tribus, & non totum simul cruorem, in salsam aquam conuersum, citra sulfuris aut mercurii separationem, per transmutationes erroneas. perendie autem uenter eius mox rursus, ad pristinium tumuit, & post paucas horas obiit Residuum nimirum, nil nisi pellem & ossa prae se ferebat. Censuit itaque quot salis, totidem uices mercurii, & pars quoque sulfuris esse, sibique supellectilis satis fore confidens, praedicamentum morborum lubens designasset. Quia caro & sanguis confestim in aquam salsam hydropis simul migrauerant. Sed impar oneri manens occubuit. Idque mirum in hoc homine uidi. ( 31 ) Atqui erronem suum detexisset, nisi audendo magna deceptus. Quod hodie uenter plane detumuisset; & cras iterum ad tumoris, tensionis, & duritiei pristinum terminum rediret, & tum moriretur. Si itaque salis ista myria unum erat ex tribus initiis, necessario saltem 40. Etenim siue ambitionis spe, praeoccupationumque praecipitio ex aminare debuisset, ubi sulfur residuum moraretur, si sal in ulceribus, in hydrope, etc. ◉ sulfuris superfuissent spectabiles. tam copiosa separatione, a toto caeterisque duobus sodalibus auelleretur. Ulcerosa quercus continuam plorat aquam salsam, & carie tabescit: si uero sal iste, unum ex tribus initiis quercus esset: Suae quoque doctrinae ( licet erroneae ) oportuisset esse memorem, qua salem e nobis fluidum, & intus praesentem, merum salpetrae Cagastri uocat. Adeoque nedum carnes, & cruorem: sane instar taedae quercus pinguesceret, nec tabesceret ex succa, cariosa, & culinis propemodum repudiata. sed & totum corpus, cum uita esse salispetrae, & Cagastrica, persuadere conatur. Non itaque destructionis morbosae testantur haec initia: ( 34 ) sed totum corpus uarie affici, liquescere, atque putrefieri, pro ductu uariorum seminum, & fermentorum. Cruor enim ( ut aqua omnes fructus edit ) totus simus laris, uenenoso aut peregrino fermento imbutus, nunc in salis, tum uero in uarias stercorum proles degenerat, sine ulla mercurii posthumi, aut sulfuris memoria. Didicerat enim id ex Galeno, putante, quod cruor constaret ex totidem simplicibus, in quot resolueretur. ( 32 ) Denique ut Paracelsus suam morbis in ueniat causam. Per exemplum: febrim non raro definit terrae motum microcosmi, quem tremorem terrae quandoque definit, esse caducum nostrum. ( 35 ) Miror ergo inconsiderationem Paracelsi, quod non sciret, tria prima nunquam separari, nisi per ignem, destructa eorum uita ultima, retento symbolo seminis uitae mediae. Non autem esse tria ideo initia dicenda, nam fiunt, adeoque nascuntur. Alias autem terrae tremorem, tremoribus suffito mercurio natis, attribuit. Alibi iterum febrim definit morbum sulfuris ac nitri, iactitans causam, simul ac remedium, suae isti essentiali definitioni inesse. Multoque minus initium corporum censenda sunt, dum integrum ductu alieni seminis retroit per transmutationem in aliam naturam. Neque enim uir ille uidit unquam tria prima, alicuius concreti, ullo caloris gradu, in uiuis apparuisse, nec alias, nisi per ignem facta, & extorta. Enimuere sub apostemate ulcerato, non raro totum corpus in se obesum, fit uelut sceleton, nec quicquam praeter pus excernit. Sic ui laxatiuorum, saepe totus repente habitus liquescit in putrilaginem. Quod per Medentum artem fit, hoc in Diarrhoea per defectum. In dignor etiam, quod nesciatur, manentibus iisdem primis, materialiter sub eodem pondere, esse tamen uariis transmutationibus seminum obnoxia. At saltem idem utrobique uenenum, aliter tantum applicatum, & contemperatum. ( 36 ) Relapsus est quodammodo in errores Galeni, putantis essentialiter elementa in mistis permanere. Sic nempe tribus delusus principiis suis. Utriusque enim idem defectus utrobique in principiis philosophicis: ( 33 ) Hydropicus quidem zonam habeat octo pedum, per empiricum autem uno die, & potu soluebatur hydrope, pendebatque aqua forte ◉. 40. quae docent uitam solam, operari in corpore uiuente, & in corpus. ( 37 ) Formas uero subordinatas partium integralium, etiam trium primorum ( si haec insint, antequam fiant per extractionem ) a forma siue uita superiore, coerceri sub unitate Archei: Uita autem per suum Blas seminale, materias mouet, & alterat, nihilque materialiter nos intus laedit, quod non sit hostile, alienum, & excrementum respectu uitae, adeoque nequit esse ex suis primis adoptiuis. ( 41 ) Nec enim tria illa subsunt originaliter ac immediate uitae totius: quod tria prima nunquam appareant, operenturque, multo minus peccent distemperie, aut morbosa sint, nisi prius soluta obedientia, Archeo debita: sed uitae mediae seminis illius, cuius fuisse dicuntur tria initia corporalia. Nempe, tria prima carnis, sanguinis, cerebri, etc. id est, separata fuerint per ignem, eorumque uita ultima destructa, cum perseueratione non totalis seminis: non subsunt immediate, imperio totalis Archei: sed muniali concretorum balsamo seminali. Idque non ante illorum manifestatam natiuitatem. sed tantilli, uitae mediae concreti illius, cuius proprietates aemulantur singula illorum quod ammodo, dum sunt facta ens per se subsistens. Morbi itaque non debent originem, aut natiuitatis suae causam, natiuitati trium primorum, aut alicuius ex iis. Quippe nequeunt esse, agere, aut laedere, nisi separata prius ab inuicem, destructaque integritate totius ( per mortem ) in quo continentur potentialiter. ( 38 ) Hoc enim ignorato, putauit Paracelsus, omnem potestatem, atque operationes formales rerum, immediate dependere, sic ex essentia trium primorum, quod uegetabilium proprietates descripserit, quatenus continerent talem Mercurium, salem, aut sulfur, eaque cuncta pro suo lubitu. Si autem essent separata, ut queant laedere, ac nocere: Quasi haec initia, sub Archeo formali clausa, operarentur, feriante uitali Archeo. certe id factum esset ab aliquo morbo & agente interno praeter naturam, & priore. Galenus enim omnia elementis: cui succensus proinde Paracelsus, cuncta tribus adoptiuis suis initiis tribuit. Itaque separatio illorum trium ab inuicem, nunquam posset esse nisi productum, adeoque & morbo posterius: nec prius appareret, nisi supposito morbo. Ergo non esset morborum causa occasionalis proxima. Instar Agyrtarum, qui oleum, uel emplastrum unicum nacti, illud efferunt ad omnes prorsus morbos, atque alios insuper plurimos ualere. Non inquam attendit Paracelsus, plumbum, quamdiu plumbum est, alias uires habere, quam dum in sulfur atque mercurium mutatum est. ( 42 ) Etenim tametsi tria prima non sint causae morborum, hoc tamen non arguit, quo minus sal, sulfur, ac mercurius rerum, sint morborum pharmaca. ( 39 ) Etenim aqua, oleum, & cinis, clausa in lagena, non operantur extra uas continens. Non est enim requisitum, ut remedium, & causa externa morbi, symbolum habeant. Lagena quidem ut talis, operatur; non autem quatenus tria continet, quae ex se possent separari. Utut sic tamen Paracelsus iusserit, quo oppugnaret Galeni axioma: Contraria contrariis curantur. ( 43 ) Toxica namque non symbolo ueneni: sed uince toxico superantur. Sic quoque cense de tribus, quantisper sub uita communi clausis. Dona enim Dei sunt illae potestates medicae, quae nec in se mutuo, neque in morbos, contrarietatem, aut hostilitatis characterem gerunt. ( 40 ) Paracelsus itaque, tametsi propinquius Galeno naturam indagauerit, quatenus e corporibus multis tria quaedam actualiter eliciuntur, quod fictitiis elementis ac humoribus non euenit: Sed unumquodque agit ex dono, quod agere iussum est. uterque tamen in hoc cespitauit, quod suas putationes in morbos introduxerit. Quinimo corpora, mole, clausura, sordibus, & impedimentis liberata, nobilissima dona explicant, & praestantissimas dynames. ( 44 ) Prout alibi copiosius. Cum alioquin in nobis nil sentiat aegritudines, praeter ipsas uitales potestates. Licet e quibusdam tria prima, pro parte per ignem eliciantur: Porro fat iam, superque demonstratum, naturam non pati quatuor elementa. non tamen id sit per separationem eorundem praeexsistentium: ( 47 ) sed quatenus per transmutationem ab igne factam, ibidem generentur, tanquam noua entia, fiatque, quod non erat ante. Nec illorum admittere congressum, ad corporum concretorum constitutionem, & consequenter nullam esse elementorum contrarietatem, & uelitationem, ad morbum uel remedium. Secunda. Surculus arboris adhuc herbascens unius librae, uix dabit olei drachmam: Sequitur inde etiam, nullam proprio nomine dici quintam essentiam, si quintum dicat necessariam relationem ad alia quatuor. qui sub Octobrim lignescens dabit circiter drachmas septem olei. Est ergo inuentum quintae essentiae chymicum quidem: ( 48 ) Ac tandem in Februario post, dabit fere binas unicas olei: & quintuplo plus carbonis ac cineris, quam ante in Augusto. sed philosophorum, qui ante me ignorarunt elementorum numerum, essentias, & mistionis nullitatem. Tertia. Quae ab initio constitutiua non inerant, non possunt esse prima: Quae si Paracelsus sciuisset, haud dubie essentiam, quam quintam uocat, quartam nuncupasset, respectu trium primorum. sed ipsamet fiunt, & commutantur in inuicem, ut posteriora, seminum directionibus factitia, atque oriunda. Quarta. Putauit nimirum corpus unum quodlibet constitui, pro ut & resolui, tam arte, quam natura, in haec tria, & nil praeterea superesse. Aqua elementalis fit oleum in uegetabilibus, animalibus, & sulfuribus: In tanta enim nouitate inconstans nesciuit, cuinam lateri se praecipitem daret. item omne oleum cum adiuncto, facile reducitur in aquam. Subinde namque elementa negat corpora; sed uocat inanes uacuasque matrices, loca & sedes corporum: ( 49 ) Principia autem caeterorum prima, non possunt commutari in inuicem, aut esse desinere, id quod erant ante. corpora autem omnia esse nil nisi tria prima, non autem elementa. Quinta. Quedam corpora non continent tria, sed unico uel duobus tantum sunt contenta. Sexta. Alibi uero antecedentium gregem secutus, docet elementa in singulis corporibus superesse, reperiri, atque inde salua educi. Ita ut illorum essentiae & corpora in misto permaneant, tantum per mistionem conglomeratae. Sunt corpora quaedam, unde usitatis hactenus artificiis nunquam fuerunt separata tria, quae adaequato pondere, corpori, unde ducuntur, aequilibrent semper. Septima. ( 45 ) Certe tam in tribus primis quam essentia, quinta, non minus ieiune Paracelso hodie est subscriptum, quam fuit hactenus elementorum, mistionum, & complexionum fabulis. ( 50 ) Quaedam corpora sunt omnino immutabilia, & inseparabilia, nec continentia dualitatis. Nupero enim saeculo coeptum est sine indagatione, nouitatibus plausibilibus inuento Paracelsico, fidem atque nomina dari. Iuuat haec, in gratiam Tyronum, alienis commentis facile subscribentium, paulo accuratius explanare. Inprimis enim ligna continent aquam, & oleum: non carbonem. Qui non inerat, sed producitur per artem. Quanquam hactenus neminem uiderim, legerim, uel audiuerim, qui potuerit, multoque minus ausus fuerit, tria prima e corporibus adaequate separare. Quapropter hanc propositionem statuo. Nec inerat nisi materialiter, potentialiter, remote. Nec unquam nisi per ignem inde fieret. ( 46 ) Tria prima inuentum sunt nuperum, contra naturae & rei ueritatem. Thesis prima. Carbo denique, nisi aperto flagret igni, nunquam tantillum mutatur, tantum abest, quod in cinerem aut salem uertatur. In carbone, Ggg carbone, flagrat quidem pingue aliquid, quod immediate & materialiter reducitur in Gas, nunquam spectatum. Hoc Gas tandem migrat in aquam. Etenim si lignum, sale, oleo, aqua & cinere constet, ex cinere, per salem ipsum cineris, sal paretur, oleum etiam omne distillatum, in salem sit mutabile, ut & in aquam per adiuncta, sitque istorum trium tanta inconstantia; ergo potuerunt quoque fieri per ignem in separatione, & concreti destructione. ( 51 ) Necesse est in corporibus unum primum, atque ultimum, materiale, reale initium stabilire, quod est aqua: non autem tria, quippe quae soboles sunt seminum, corporum ex aqua concretorum. Sed quamdius Gas est, & ex concreto, siue carbone est separatum, non est sulfur ( nam per cremationem absumtum, & transmutatum ) non sal aut mercurius ( nam ista non in Gas incoagulabile, sed in mercurium & salem redirent, si prima & constantia essent rerum primordia ) ergo aliud quiddam, extra tria illa. Caeterum, nec totus cinis e carbone residuus, sal est. Alterum deinde principium motiuum, & effectiuum, quod est semen essentiale, siue seminis ipsa essentia Archealis, differens a forma rei. Quoniam demto sale lixiuiali, id quod remanet, nullo potest igne calcinari, ut neque uerti in salem, sulfur, aut mercurium. Sin autem per additamenta in salem uertatur: signum est, quod fiat, non autem sit sal, adcoque principium nasceretur. Quod haec non habeat initiandi rationem, quippe quae ipsamet generando generatur, tanquam generationis scopus, qui sensim per dispositiones peruias perducitur ad perfectionem entis, simul cum generationis fine. Ergo sal in cinere, non per extractionem, aut separationem, absumtis per ignem duobus aliis, consurgit: Haec sunt duo corporum omnium principia, ut & causae. sed per transmutationem in nouum ens, quod antea non erat. Non enim rei inest, quicquid ex ea fabricatur. Nam si res quaeque per causas est, & principiatur, uanum est, alias causas, atque alia rerum principia, more Aristotelis, credere. Sic enim pani inessent sanguines, & ossa, diuersorum generum, & specierum. Principia ergo sunt, quae nulla unquam uicissitudinum rotatione, in se inuicem labuntur. Nec enim marmor continet uitrum, licet ex marmore, cum adiuncto, uitrum fiat. Prius namque est stabile, perpetuum, corporum reale initium, ac fulcrum, seminariumque. Aliud est namque disputare de tribus istis, tanquam totali rerum materia, actualiterque rem constituentibus; Estque ultimum, in quod defunctae rerum tragoediae redeunt. Non autem ficta, ignaua, & impossibilis hyle quaepiam. atque longe aliud, quod in semine insit arbor, uel in pane, piscis, os, uel cartilago. Non enim corium, aut lignum, lapis sunt, etsi quibusdam fontibus petrificentur. Alterum uero, est initiandi motus principium, cum omni proprietate rerum, sub scena sua agendarum. In transmutatis namque finis, specie saltem a seipso, in initio motus, differt. Enimuero cum species in genera nusquam solitaria exsistant, sintque sola indi uidua, quae sunt, & actu reali subsistunt. Oportuit principia esse realia, & indiuidualiter exsistentia. Demonstraui quoque alias, Alcali fixum in uegetabilibus non praeexstitisse: fixari uero cremando. Quapropter doctrina Primorum non satisfacit, quod nedum naturam subter uiolentas regulas cogat: Ita quidem, ut materiae uniuersalitas ab efficientis actiuitate indiuidualiter determinetur. ( 52 ) Quamobrem dato falso, quod nimirum cuncta corpora in tria illa reducerentur, propriae dissolutionis motu: sed quod si prima sint, & initiandi meritum obtineant, debent esse stabilia ( quod nec Aristotelem latuit ) neque unum in aliud mutari potest. non tamen inde adhuc consequens, haec tria esse corporum initia. Itaque, licet ibidem tria prima aquae uocauerim, non sunt tamen tria compositionis, quasi anteriora, aquae initia: sed tria heterogeneitatis. Quia immediata corporum resolutio non arguit principia, sed materiae ultimatae heterogeneitatem. Estque ultimae materiae postrema resolutio, testis dumtaxat seminum corporis concreti: Quam heterogeneitatem, licet aqua lege, qua corpus est, contineat, ad minimum in diuersa mentaliter partibilem: non autem principiorum. Nec denique ratio ulla est, cur tria dicantur prima, si tria in duo, ac denique in unicum redire, aut reduci possint. cum tamen actualiter a se inuicem distrahi sit impossibile, tantum coniecturae locus est, ut quamuis ista non sint, uerum sulfur, sal, & Mercurius, saltem iis quodammodo respondeant. Imo, etsi in initio tria spectarentur corpora, in se mutuo transmutabiliter transeuntia, proinde tria censenda essent, potius quam duo: Ergo in aqua non minus quam in mercurio, adest instantia, qua tria prima exin haberi separata negantur. si mox abinde de tribus, duo tantum fieri queant. Tria ergo ubi inueniuntur, non sunt materialia corporum initia: sed thori seminum. Quibus exantlatis, cuncta sponte redeunt in primaeuum aquae elementum. ( 55 ) Susurros audire uideor, quod plurimos artificum offenderim, qui mercurii oleum, salem uitriolum, & aquam plenis stentantur buccis; quodque illos mendacii arguam, uel imposturae, dum praefata pollicentur. ( 53 ) Caeterum quod non in quibusuis corporibus contineantur illa tria, adeoque non sint principia necessaria: Respondeo, imposturam actiuam parere suum impostorem, uita & felicitate indignum: imposturam autem passiuam commiseratione dignam. patet, quod Mercurius e metallo eductus, sit ita uniuocus, homogeneus, simplex, & indiuisibilis, quod sit impossibile per artem & naturam, ut inde sal aut sulfur trahatur. Sed qui fallaciam, qua circumueniuntur nondum deprehendunt, argumentantur primo. Diuisibilis autem est Mercurius nunquam ulla ratione. ( 56 ) Aurum ( inquiunt ) corpus inter sublunaria longe constantissimum, dissoluitur in heterogenea: ergo potiori ratione, etiam Mercurius. Stringunt nimirum a Minori ad maius. Iterum urgent. Natura nouit ex primis elementis componere mercurium: Ex sola uidelicet aqua elementali, & uirtute simplicissimi seminis mercurialis, coaluit in corpus indiuisibile, impenetrabile, & inseparabile, quod inter generata par non habet. ergo nouit etiam destruere. Uia autem compositionis, non est immediate ex aque elemento facere Mercurium: ( 54 ) Alioquin aquae simile, quae in se nullo conspurcata semine, consimilem habet undequaque simplicitatem, & separationis impossibilitatem. sed per dispositiones intermedias materiae; quae dissimilares sunt: Quod autem quandoque elemento aquae sua tria tribuerim, id analogice locutum est: ita quoque uia corruptionis in mercurio procedet per easdem dispositiones retrogrado passu, & materiae heterogeneitate. Quare tertio dicit Paracelsus. Materia rerum, que non possunt per artem destrui, saltem destruitur per naturam. Quia cuncta sublunaria, quae non sunt morti, sunt saltem termino subiecta. ( 58 ) Ad primum respondeo: Quod aurum quidem sit corporum constantissimum in igne; sed suae constantiam separationis mutuat a mercurio: adeoque si sulfur eius includat dualitatem heterogeneam, id mercurium minime attingit. quatenus praeter spiritus abstractos, nihil in corporibus ita similare est, ut non iiuxta uarias dispositiones diuersimode affici intelligatur, illas que dispositiones respicere aliquam heterogeneitatem entis, est necessarium, Sufficit enim, ibidem quoque monuisse, partes heterogeneas aquae esse in simplicissimo elementi corpore, arte, natura, omnibusque seculis indiuisibiles, atque realiter impossibiles, constantes simplicitate extrema. Mercurius enim purus, distinctus a sulfure combustibili(quod Ggg 2 ( 60 ) " Si Mercurius esset diuisibilis in partes heterogeneas, ars Chymica non esset uera: ( quod Mercurio uulgari plus minusue inest ) respuit plane omnem dualitatem. ac ipse Mercurius ineptus operi esset. Id est dicere. Natura mercurii includit perfectam homogeneitatem. Etenim nisi mercurium uidissem, ita subsistentem, negarem artem esse ueram. Ad alterum autem dico; Natura enim nequit destruere semen, quod mori non potest, nec a materia sua separari. quod natura processerit quidem a puritate elementi aquae, ad compositionem mercurii: " Nec mori potest per machinamenta sublunaria huius seculi. Item " facilius est aurum construere, quam destruere: nequeat tamen, semel admisso semine mercurii, incluso in penetralibus aquae redire ad destructionem illius compositi. sic & facilius naturae, mercurium construere, quam destruere. Eo quod istud semen non sit mortale, nec caducum, nec sublunaribus legibus obnoxium, ut inquit Paracelsus in uexatione Chymistarum. " Quotquot ergo promittunt auri uel mercurii separationes, nec tamen aurum peculiosa quantitate construere sciunt, cum nesciant, quod est longe facilius, credant etiam se nescire, quod longe est adhuc difficilius. ( 59 ) Ratio autem immortalitatis in mercurio est, Quod semen & fructus eius, in constitutione mercurii, sint iam unum, & idem Mercurius, in mercurio. ( 61 ) Ideo Bacon, inquirens primam artis materiam, perque omnia mundi corpora discurrens. Negat aurum, & argentum, esse materiam artis: Nec nouit natura in uenire modum destructionis, in re tam homogenea, ubi semen fructus euasit, unione perfectissima, & anatica. Quandoquidem natura non potest penetrare ad diuidendum, ubi nullus est nodus, aut heterogeneitas. eo quod sit plane impossibilis eorundem reductio in sulfur & argentum uiuum, unde fiat filius ignis, tantus in amore philosophorum. Ad tertium tandem dico. ( 62 ) Quod quae non morti, separationi, mutationiue sunt subiecta, saltem sunt termino obnoxia. Admitto quidem, quod Mercurius per compositionem transmutationis, & maritationem sulfurum metallicorum, fiat metallum; Id uerum concedo, si de dissolutione mundi & igne Gehennae in consummatione saeculi intelligamus, de quo nil ego. & hoc sit destructibile, ratione dualitatis, sui sulfuris: attamen Mercurius illius metalli manet indestructibilis. Alioqui praefata adstructio Idiotismum continet. Hinc Paracelsus in uexatione praefata: Nam terminus nil naturaliter operatur: Etsi metallum destruxeris decies millies: sed peracta est operatio ab agente, in ipso termino ad quem. Deficit autem eiusmodi agens, circa indissolubilia. attamen a destructionibus semper resurget longe perfectius. Et in Archidoxis, lib. de separat. elementorum cap. de metallis. Denique nec tempus, uel duratio aliquid operatur per se: sed tantum operantur mediae dispositiones mobilium in tempore contingentes. Ideo quicquid mutabilium dispositionibus non auscultat, multo minus tempori, aut termino durationis: Unumquodque elementorum in specie olei destructionis metallicae, potest reduci iterum in metallum album pristinum, & malleabile, excepto elemento ignis, quod tincturam siue sulfur continet. qui terminus inclusus est rebus mutabilibus tantum, non autem immutabilibus. Igitur quanquam pars mercurialis in metallis, adeo que & in ipso mercurii corpore, propter adiuncta, suscipiat laruas uitrioli, olei, salis, uel aquae: non sunt nisi oculorum imposturae. Si iam mercurius metallicus caret omni prorsus sulfure, nobilissimum inquam constantissimae unionis corporum, licitum est considerare hanc trium primorum legem, instar catenae disruptae, defecisse. Quippe semper Mercurius inde redit, quia secundum naturam, & omnes proprietates, semper inest. Teneo ergo cum principiis abstrusioris philosophiae: Caetera proinde corpora, non esse tria prima: ( 63 ) sed unicum prorsus materiale initium, diuersis seminum destinationibus, finibus, scopis, & necessitatibus inseruiens, ludensque uarias suppositionalitates. Igitur dum lapis, gemma, saxum, uel arena, in salem artificiose sunt reducta, non potest sal ille, propter omnimodam sui homogeneitatem, ab igne relictam, sulfur edere, uel continere, aut in diuersa trahi. ( 66 ) Si denique uitrum per ignem e cinere & arena fiat, non est extractio uitri e cinere: sed fabrica artificii, nouaque generatio. Sunt ergo illa tria, ubi reperiuntur, non prima, sed facta per dissolutionem ignis, illorumque materia, non iuxta salis, sulfuris, & Mercurii principiationem, sed secundum fines seminum desponsata. Nec quidem initia: sed media ad uitam ultimam subordinata. Etenim corpora quaelibet, cum immediate ex aquae elemento materiam desumant, seminum uirtute desponsatam, sulfur quidem esto actus seminis: ( 64 ) Denique scio ex arena, silicibus, & saxis non calcariis, nunquam sulfur aut mercurium trahi posse. sal uero, ex aquae propensione spontanea, in concreto nascitur, immutatus tamen a dispositione seminalis sulfuris. Fuerunt nempe illorum semina, contenta aquae petrifica coagulatione, absque destinatione pinguedium, aut mercuriorum. Itaque duo illa entia prosiliunt immediate e duobus principiis corporum: ( 65 ) Lapides autem qui calcinari possunt, salis naturam & calcis acrimoniam acquirunt. Rerum Mercurius autem, non est nisi mera aqua, non sat adhuc a dispositione seminis, & propensione materialis initii, maturata. Sed idipsum est transmutatio in nouam generationem, ab igne promotam: non autem contenti ex tractio, eductio, aut separatio. Quod Schola chymica ante me ignorauit. Quod probo. Idque e professo, aut studio naturae sic est destinatum, ut ratione principii aquei, adhuc nondum plene immutati, accretio ex suo elemento, & collocutio cum sua matre, per symbolum concedantur opportunius. Non admitto itaque tria prima esse corporum constitutiua, ut neque uniuersalia. ( 67 ) Quod sane austeritati meae est uernaculum, qui non soleo e particulari quopiam axiomata uniuersalia condere. Quia noui, saxum, & lapides omnes, in merum salem, suo saxo, aut lapidiaequiponderantem, reducere, absque omni prorsus sulfure, aut mercurio, adeoque quicquid urendo saxo deperit, unius salis potius, quam trium esto. Id autem faciat, qui uolet, malo distinctus esse, ut distinctius intelligam. At quia unitas ista concreti respicit uiam ad primam reductionem in aque elementum, nec sit cuilibet operario obuia: eapropter consueuimus inter chymicos generatim loquendo, de rebus loqui, sub nomine trium, salis nempe, sulfuris, & mercurii. Reperi enim plerumque, tria illa non prodire e corporibus, quibus trahi putantur, nisi adiuncto tertio, transmutatiuo, uel per compositionem: Non quidem quod putem illa esse rerum principia: quod potius superuenienti semini, atque inde natae transmutationi, tribuendum est: sed quia e plerisque separantur per ignem utimur illorum etymo, ad distinguendum heterogeneitates corporum concretorum. non autem inexsistentibus primis, ut necessariis, immediatis, atque uniuersalibus nature principiis, e quibus, & in que, corpora rursum resoluantur. Idem saxo, quod carboni euenit nisi ambo namque aperto igni crementur; im calcem aut cinerem mutantur nunquam. Non enim certam fidem facere queunt, se esse in corpore, ante sui separationem, prout per ignem exprimuntur: multoque minus praeexstitisse ante corpus, cuius partes uidentur fuisse. Et licet carbo per flabellum edat flammam, & hactenus quicquid e carbone perit, sit sulfuris: attamen cum in saxo nil accendatur, aut illuminetur, salis potius quam sulfuris esto. ( 68 ) Patet quoque res plerasque mutari, distillando, nec esse in concreta sui heterogeneitate, quales ac quantas, pro ut dum per ignem fiunt. Quod unico Ggg 3 exexemplo Tartari liquet. sed nullam trium. Siquidem distillando uncias 16 tartari optimi, elicitur uix unica uncia aquae; salis uero, ad sumimum, unciae duae cum semisse. Residuum totum, est oleum: ( 70 ) Quoties nm ens per uitam ultimam transit in uitam nouam, mutatur quidem massa in succum, cum diuisione heterogeneorum, extinctione formae, ac proprietatum uitae mediae: non tamen in, uel ad tria prima: id est, ex 16 sunt fere tredecim partes oleosae. sed proceditur ad destructionem radicalem, cum ultimata uitae prioris annihilatione. Tartarus tamen crudus non est, nec agit ut ens oleosum, nec ardet ut cortex betulae: sed salis acidi naturam habet. Sub quam tandem semen nouam hauriunt, ad nouam generationem. Quapropter per distillationem, salis acidi natura mutatur in oleum. Ista nempe est uia recursus, siue regressio noctis Hippocratis, ad Diem Orphei. Saltem perpetuo est uerum, quod ista tria nunquam separentur absque igne, adeoque ante excultam Pyrotechniam Ueteribus illa fuere incognita; Deinde iterum, si sal Tartari sponte sua fiat lixiuium, eique iungatur oleum, conficietur quidem inde smegma, quo distillato, habebitur pro maxima parte aqua, oleumque pristinum desinet esse, & mutabitur in aliud. Quid enim clarius hac mechanica, ut elucescat, ignem esse confectorem primorum: adeoque nec esse in se prima neque praeexsistere talia in concreto, qualia separantur inde per ignem: Si quidem non est nuda separatio dissimilium: ( 71 ) cumque desit ignis ille, gradusque eius, separator in nobis, & quicquid per caloris nostri gradum e nobis difssatur, tendat ad caput mortuum, nisi per Blas & fermentum praecautum sit ( prout supra de Blas humano docui ) non potest sane morborum origo, ullatenus alicui, aut pluribus ex tribus eiusmodi, imputari. sed transmutatio concreti per ignem, iuxta actiuitatem, quam heterogenea inter se peragunt. ( 72 ) Nego denique, salem, sulfur, & Mercurium corporum principia uni uersallia. ( 69 ) At sane si singulis corporibus inessent tria illa, ita ut nullum corpus illorum expers esse posset: imo si singula, pristinam seruarent indolem, sal, inquam, nunquam Mercurius fieret, neque hic uicissim sulfur, etc. Quia nec ante corporum compositionem exstiterunt, nec consluxerunt ad mistionem faciendam, neque tandem per naturalem corporum resolutionem in uitae ultimae terminum, apparuerunt unquam in natura: sed dumtaxat per artem ignis, & tantum e quibusdam educuntur; Tum quidem apparenter Paracelsus putasset, corporum unumquodlibet originaliter componi e sale, sulfure, & Mercurio: Sed cum sit rerum indubia uicissitudo, per res rerumque partes minimas, pro ut & per triplicis uitae transitum, non possunt uicissitudines illae denotare identitatem trium, nec constantium, quorum ipsemet decursus est omnino inconstans, & instabilis perseuerantia eius. quatenus semina rerum materiali principio aquae uestiuntur, & proprii efficientis energia roborantur, partim salis, & partim olei proprietates assumunt, Mercurius autem corporum, non est, nisi pars aquae, nondum sufficienti maturitate efficientis seminis, grauida. Nusquam ergo per se exsistunt, nusquam principiandi uires obtinent: Etenim a Paracelso deinceps propemodum quisque suae subscripsit inuentioni, nemo ausus est penetrare conditionem trium illorum; Eo quod suas naturas, conditiones, proprietates, non habent ex alteritate, qua praeexsisterent, sed partim ex dispositione seminum, defluentium in proprietates concreti: stupuerunt uisis heterogeneis, quae per ignem saepius extrahantur, unde uelut lonto pasti, abduci se siuerunt, quorsum illos Paracelsus uocabat. partimque ex ignis digestione, & ustione inter separandum nacta. Sed discat Paracelsus, dum ex cibo cruor fit, contingere quidem separationem puri ab impuro; Siquidem manifestum est, quod mutua transmutatione, reciproce ex se inuicem fiant. ( 73 ) Ultima ergo sunt, non autem prima, utut sumantur. ( 76 ) Principalissime enim intelligitur de Deo optimo max, qui omnium est uera, immediata, ipsissimaque essentia, a qua esse rerum defluit, & dependet, inseparabile in natura. Essentia autem pro esse rerum actuali, in abstracto, est uita in uiuentibus, siue animo. Cuncta enim uegetabilia, quamdiu non lignosa, spiritum uini continent, quatenus ex illis, per fermentum apertis, spiritus uini educitur. At ex eadem materia iam lignum facta, non educitur amplius aqua uitae. Alioquin est forma, propter quam unumquodque est id, quod est. ( 77 ) Uita autem siue forma, a Chymicis non est in essentiam assumta, quod defuncta re, in nihilum redeat: Fit inquam in uegetabilibus, per artem spiritus uini, qui antea iis non inerat, ex dispositione materiae succi putrescibilis, & fermenti uinosi symbolo. Non enim proinde spiritus uini erit uegetabilium principium, quatenus cuncta in se diuersa, in hoc consentiant spiritu, & ex singulis educi posset: proinde considerarunt praeclarissimam quandam substantiam, cui tota crasis, ac rei entelechia inhaeret, quale est in aromatibus oleum leuiusculum, quo abstracto, remanet corpus aromatis, uelut ingratum. sed spiritus uini habet effectus, & producti rationem: Cinnamomumputa, abducto oleo, sapit corticem quercus sua adstrictione. Sunt igitur similiter tria illa principiata; non autem principia. In rebus tinctis uero, essentia est coloratus liquor a rebus extractus. Quae substantiae, ut sunt magis actiyae: An enim sanguis sale carebit in distillando, quia secreuit lotium, quod Paracelsus salem cruoris uocat? ita se habent per modum uitae, aut formae, ad massam residuam. ( 78 ) Adeo ut nomen essentiae sit plane metaphoricum. ( 74 ) Et, si sal unum de principiis, certe cruor erit aeternus in supposito, si careat initio, uel aliquid, sine principio salis, poterit subsistere ex mercurio & sulfure. Quapropter plurima non habent essentiam, pro ut de mercurio, crystallo, saxis, rebusque homogeneis demonstraui. Quod Paracelso non uisum est alienum, luctanti cum propria trium primorum doctrina. Ubi cruorem & carnem leprosorum omni sale priua docet. Tumdenique non raro, maior potestas & energia est in re integra, quam in separata essentia. Caditque hinc iterum ulcerum sua historia, si leprosorum sint spontanea, & non spernenda ulcera, sine sale. ( 75 ) Male enim salem potus, a sale cruoris distinxit. Ut patet in magnete, carabe, etc. ( 79 ) Plurima namque simplicia, specificam proprietatem per praeparationem, magisque per separationem, & ignem amittunt. In ungula Alcis, ac bezoardicis, quiddam est, quod crudis simplicibus proprium esse mauult. Nec cognouit differentiam salis in latico externo, a sale qui e cruore per distilla tionem emungitur tortura ignis. Totus nescius; Herbarum autem formae, siue essentiae, artifici subesse nolunt. unde sal in urina esset, non esitato sale. Perinde enim multa ualent, siue uis ( animam uocant ) uegetatiua oppetiuerit, siue adhuc inexstiterit. Postquam autem plane exaruerunt, quaedam essentiam proferunt: Quia digestionum ignorata classe, naturalis scientia, in Paracelso tenebris fuit obfuscata, & per Medentum inscitiam, abbreuiantur dies mortalium, fiuntque gibbosa coemiteria. multae uero, ( inprimis hydropiper ) eandem amittunt. Utut ergo sumatur essentia, nomen improprium, & quinta, epithetum insipiens est. De quinta essentia quoque sobrie est inquisitum hactenus, quasi gloriosum per ignauiam subscripsisse aliorum commentis, & haesisse in fabulosis principiis. Siquidem quam spondent essentiam, uel non inest aeque omnibus, neque paret Artifici, uel non trahitur undecunque. Essentia itaque, diuersis dicitur nominibus. Sub aliis uero, in cruditate rerum, ridet operosos labores. Scio nimirum ex qualibet planta, uel seine, itemque ex trunco quarundam, extrahi liquorem, qui contineat seminis potestatem: Nec omne generatim aroma sedet in uita media, sed in ultima. Nam flores Iasmini, Lilii conuallium, & c. putrendo amittunt gratum odorem, & uires medicas; qui liquor, licet non sit sationibus aptus, eo quod inclusum illi semen, moram in terra trahere non ualens, exhalet: acescunt, nec priorem fragrantiam reassumunt unquam. ( 83 ) attamen suae consimilis plantam, mirifica secunditate beat, ad radicem affusus. Crasim namque ad propagationem continet seminalis liquot, ideoque & uere essentialis est: Alibi uero sedet aroma, sub uita media, quae nempe sub putredine seruant odorem, quem distillando edunt, ut rosae. non tamen uulgo notus, imo ne quidem expertissimis quibusque. ( 80 ) Res haec fefellit Paracelsum, atque putare fecit, rerum essentias sic putrere; Proinde progressus educendi quintas essentias, ceu uanos commiseror. Atque sic nescius, ut infimo, stercoratisque agris, in perpetuum sospites mansuras dictauerit. Non mirum sane, si omnes uires generati luceant in crasi. Nescius, quod exsolutis, ac defunctis seminum muniis, cuncta ad quietem se dedant, primumque tandem aquae hospitium repetant, uel saltem superuenienti semini robustiori parentia, in nouas se colonias, nouasque scenas, se iterum duci tolerant. Saltem atomatum olea, quatenus olea, digessiom nostrae reluctantia, ac inuicta, parum uraminis adferunt, cum scilicet non nisi odoris gratia, intro assumta, reficiant nos paruo spatio. ( 84 ) At quando oleum cinnamo mi, etc. Imo sunt plura simplicia, quae fragrantiam, quam ante sua in specie non habebant, in ueniant in sinu putredinum. ( 81 ) Qualia sunt moschus, zibetta, Ambarum, stercora quaedam brutorum, atque ligna putrentia. suo sali alkali miscetur, absque omni aqua trium mensium artificiosa occultaque circulatione, totum in salem uolatilem commutatum est, uere essentiam sui simplicis in nobis exprimit, & ulque in prima nostri constitutiua sese ingerit. Fracedo quippe uaria illis suboritur, unde semina fragrantiam sibi hauriunt, transplantantque in nouam generationem. Alias autem, ubi uis medica in odoribus occultatur ( odores quidem fortes acpertinaces superant uires nostras, & uix ab Archeo superantur, atque digeruntur, adeoque importune in nos agunt; Aroma ergo, si balsamo uitae mediae alligatum, per partium separationem, in putredine non superatur, commodiusque e corruptis sequestratur. Essentia ergo chymica, proprie non quinta, cum non sint quatuor aliae in concreto, neque est extractum e tribus; sed est pars seminalis de sulfure concreti. ( 82 ) De sulfure inquam, quia sulfur est proles efficientis, adeoque magis formalis. multum namque Archeus laborat, ut illos destruat, & in substantiam, cui insunt, suos odores imprimat ) & praecipue si fermentantes fuerint, utut solamen promiserint, quia tamen non persistunt, ut in prima constitutiua penetrent, constans non praebent in medendo solamen. Maxime quo facile in seipsis concidant, atque degent rent sponte: Cinnamomum enim, dum sine aromate est, cinnamomum quidem adhuc, prout foetus, aut fatuus, sunt homines. ergo magis, si a nostris icultatibus subigantur. Ego itaque optimam rei partem, eius crasin nuncupo, siue aroma oleat, siue non. Sic nempe muscus & aromata moriuntur, si crasis abscerserit, licet corpus in se sospes mansent: In herbis non fragrantibus uero, liquorem seminalem, illarum crasim dico. Mechanica statuum in triplici monarchia. 68. Notabile Gas Tartari. 69. adeoque crasis rei nequi cquam tangit rerum somniata initia. 1. Blas siue Flatus quadruplex. 2. Flatus ciborum. 70. Gas uitae, & uentus mundi, toto discrepant elemento. 3. Sulfur docet materiam flatulentam, stercoreique fermenti suppositionem. 71. Opinio Galenica de flatibus. 4. Gas quintuplex ignorarunt. 5. Tormina unde. 72. Pyrotechnia quid doceat. 6. Deceptae Scholae. 7. Cur uenena tumefaciant plerumque habitum corporis. 73. Cur fermentata Iudaeis uetita. 74. Sibi contradicunt. 8. Cadauer submersum, quando emergat. 75. Error Paracelsi de limbo Microcosmi. 9. Notabile de seminibus calidis minoribus remedium. 76. Ridicula eius doctrina, de quadruplici colica, & microcosmica identitate. 10. Iudicium inspecto cadauere generosae matronae. 77. In nobis non esse Gas ueniosum, nisi inspiretur. 11. Uanitas nominis & remedii, pellentis uentos. 78. Cur Paracelsus neglexerit in utero cardines uniuersi. 12. Distinctio Uoluuli a Torminibus. Redarguitur Paracelsus. 13. Error eius de contractura e colica. 14. Causae praesatae contracturae, & Paralysis. 15. ( 1 ) Postquam Medentum Uita musculorum concluditur ex Blas illorum. 16. Cur non est ultimum moriens. 17. iudiciosiores, ab elementis, humoribus Insana remedia in Flatibus. 18. Quale esset uentos pellens, aut discutiens. 19., & Astris opem Ignorantur adhuc proprietates Torminum. 20. & frustra implorassent, Tartarum Uterus propriis caret flatibus. 21. denique, nec non Flatus non extra metas excilantur. 22. Pleuritis flatulenta figmento ortum debet. 23. Conceptos uentos accusasse pudendum. 24. Morborum quorumcuraque initium, a plerisque accusalur uentus. 25. Quae liter adhaec occurrat frigus. 26. Quid hac in parte noscendum. 27. Quid deinceps agencum. 28. A quibus sint inuenta remedia usualia in flatibus proficua. 29. Ileon non est intestini auersa contorsio. 30. Iste affectus, in causis & modo, fuit huc usque ignotus. 31. Historia fraudem Scholarum detexit. 32. De flatibus doctrina nona. 33. Sextuplex in nobis flatus. 34 Nullus potest flatus in nobis esse halitus. 35. Quid Gas syluestre. 36. Distinguuntur flatus. 37. Chymicorum putata initia, incassum ad auxilia sua inuocassent, meditati sunt deinceps, inuitis Scholis Galenicis, Quod Caephalalgia, hemicranii dolor capitis, & qui hesterna crapula relictus est, itemque uertigo, deliria, asthmata, pleuritides nothae, Spasmus, Crampus, Satyriasis, Tympanites, uteri, imo & Epilepsiae furoris, cum aliquot aliis affectibus, specie diremtis, extra controuersiam sua debeant initia flatibus, atque uaporibus: Quidam flutus intestino necessarius, de quo nemo hactenus. 38. Probatur per monstrum. 39. Sequelae aliquot inde profluae. 40. Consideratio circa mediecritatem & affluentiam huius flatus. 41. Quapropter & catalogum iure pari ampliantes ad librum περὶ φυσιῶν Hippocratis, suas defluxerunt inuestigationes. E cibis uitiatis, aut excrementis uitioso fermento imbutis, doseres Torminum. 42. Contracturae intestini. 43. Galenus ignarus usus partium. 44. Senex ille omnes omnino morbos sic flatibus consecrauit, ut uentos promiscue confuderit cum uitae principiis. Scholae neglectis aliis flatibus, iantum peditum respexere, unde pedantismus. 45. Flatus Tympanitidis. 46. Effectus fermenti stercerei, respectu flatuum. 47. Cura laxantibus flatus foetidissimi. 48. Stercora non sunt rerum spontaneae putredines. 49. Differentia inter flatum stomachi, Ilei, & Coli. 50. Schema flatuum in nobis. 51. Tympanias lethalior ascite. 52. Duae considerationes de flatibus. 53. Consideratio flatuum. 54. Flatus uitium, nostrum est, non rerum. 55. Alteritas flatuum quid respiciat. 56. Coeperunt ergo feliciora Scholarum ingenia non tam inuestigare flatuum naturam, atque proprietates, quantum datis & concessis flatuum hypothesibus, ulterius superstruere, atque aedificare omnium fere morborum naturam, atque causas, easque dicare flatibus, uaporibus, & exhalationibus inferne sursum scandentibus. Flatus in nobis fieri agente patrante, non autem separante. 57. Impugnatur Galenus de flatibus. 58. Iterato aliquoties. 59. Aut praeceps deorsum deturbatis. Error circa edulia Uenerea. 60. Uenus spectat ad lienem. 61. Generatio flatuum, unde & quomodo. 62. Paradigma flatuum. 63. Flatus non praeexsistit in cibo. 64. Notabile de uua. 65. Notabile de fermento. 66. At cum se penitus extricare angustiis nequirent, nec tanti aedificium firmum stare posset, quod nullo fundamento solidioris disquisitionis inniteretur, quasi filum incoepti abruptum est nimia Respectus flacuum & stomachi. 67. con¬ Hhh contorsione. Quae nos instruit, quo gradu aquosa, quoue gradu, & ordine, quaeuis pinguedo euolet, qua demum separatione, quoue fermento, corpora ab inuicem discedant, putrescant, quid secum singula per analysin asportent, quo denique medio seminum crases, & concreti proprietates se referant. Qua tandem opera, totum quicquid in nobis est, citra partium separationem, in diaphaeresin disponantur. Equidem Hippocrates flatum in praedicamentum constrinxit, siue uitae, siue mortis, siue demum interitus participes essent, & causas continerent, siue coelitus per Blas stellarum excitarentur, adeoque orbitae coelestis analogismos pollicerentur, siue demum sublunari, siue uoluntariae legi parerent. Totum nempeindecisum reliquit. Adeoque disruptam reliquit methodum. Stetitque, quia nondum tanta erat morborum necessitas, experientia, frequentia, atque peruersitas. ( 6 ) Audiuerant quidem, uentos in uentre, borborigmos innocuos & dolorosa tormina dein in stomacho, atque colo animaduerterunt, in hyeme uero, uentorum pluralitatem, quocirca somniarunt glaciale phlegma in intestinis, & calida remedia frigidis morbis apponenda. Nondum enim sciebatur, quod spiritus uitales lumen uitae concepissent, quod animae sensitiuae, quodque formarum Animantatorum essent proximae sedes, adeoque totius essentiae crasim continerent. In quo primum implicant sibi Scholae, dum uaporum & uentositatum originem tradunt, & has curare, contrariis ( ut uocant ) remediis profligare intendunt. ( 7 ) Nam principiis, medio, atque modo sibi contradicunt. Etenim si uentositates in nobis sint uapores, aut exhalationes: ( 2 ) Nemo enim tum materiam illius Gas, aquam esse didicerat, adeoque toto elemento spiritum uitalem a uento mundi discrepare, nemo adhuc somniauerat. Enimuero Scholae facile in hanc foueam flatuum decidissent. certe, maior dolorum atque flatuum excitatio, & partium distentio sequetur, adhibitis contra uentos calidis, eo quod uapores augeri est necesse, cruciatusque, tam propter distentiones, quam uentorum acrimoniam, multiplicari. ( 8 ) Idque per totum probat ars distillandi. & pertinacius permansissent, nisi purgantium & phlebotomiae uana praesidia in uentis agnoscerent, seseque frustra futuros, citra amborum eiusmodi praesidiorum opem praeuiderent. Paracelsus licet Pyrotechniae Dynasta, non fuit immunis a uentorum turbine. Quippequi ignorauit uentorum, & aeris naturam, materiam uaporum siue flatuum, Gas esse. ( 3 ) Galenus quidem uiderat, olea, & pinguedines, per ignem sensim exhalare, putauit idcireo, & uentos in nobis liquata pinguedine, uel digestionum inordinatione suscitari, utpote qui distingere nequiuit aerem, siue uentum; aquosum, illorum causas efficientes, modos, media, ut & materiam, esse aquam semine impraegnatam. ab exhalatione, a uapore, & a flatu. Utpote qui authoritates Philosophiae plane spreuit, & naturam conatus est, subter suum idiotismum ligare, a naturae lumine quoque derelictus est, permittente Deo, qui eiusmodi conatus ubique facit irritos. Nemo quoque ad sapientiam peruenit unquam, qui se per uenisse putauit. ( 4 ) Nesciuit inquam Scholae Galenica hactenus differentiam inter Gas uentosum ( quod mere aer est, id est, uentus, per siderum Blas commotus ) Gas pingue, Gas siccum, quod sublimatum dicitur, Gas fuliginosum, siue endimicum, & Gas syluestre, siue incoercibile, quod in corpus cogi non potest uisibile. ( 5 ) Quocirca inexcusabilis mansit tenebrarum naturalium obscuritas, penes ignaros Pyrotechniae. Paracelsus enim constanter ubique persuadet, nos omnium morbos ac defectus sentire debuisse, quod simus extractum totius uniuersi, hactenus, omnifariam. Uniuersum, tanquam parentem filii exprimere debeamus. Sed dubius mansisset, ubinam quintum uentum, in praecipiti utero, & ubinam sextum reperisset, dum recta sursum uterus fertur. Ita namque uentos, eorumque uarietates, nos continere uult, Tormina nostra quoque tempestatibus aeris respondere. Ideoque etsi ad taedium, de uteri astro, libro peculiari declamet, cardines mundi tamen in exorbitationibus uterinis dormitans neglexit. At nolim, ab augusta Dei imagine, uel latum unguem homines discedere, ut macrocosmum potius, quam Deum in imagine referamus. Credo enim, me non esse hominem, ut morbis subessem, & sic referrem pirke olam, aut holam hapiroud: Quanquam uterum etiam mundum, sed Microcosmo adhuc minorem, serio uocitet. ( 12 ) Sed heus Paracelse! supponendo aliquot ulnas intestini, uento distentas, illumque uentum, utrimque conclusum, ( si enim non conclusus est, nec dolebit, nec tendet: sed potius scio me morbis subesse, ut deprauatam naturam & mortalem ostenderem, hominem autem me non alio fine esse, quam ut ad Dei beneplacitum eius repraesentem uiuam imaginem. sed suo emunctorio sponte euacuabitur ) adeoque, neque spirare, nec lateraliter more uentorum ferri. ( 9 ) Tormina itaque uir ille quadrifariam partitur, iuxta quatuor consuetos uentorum cardines. Quaestio mea est de nomine, essentia, origine, & remedio uenti illius? Quorum septentrionem inprimis locat in lumbis, cuius uentus in sua colica flaret contra umbilicum; In umbilico uero Austrum ponit, qui diametro sua in dorsum flaret. Deinde, forte 40 uicibus, Ileon, tam a tergo antrorsum, quam laterali, utrimque ductu, cum extendatur, quanam quotaque intestini contorsione, quatuor uentorum cardines suum habebunt situm, nomen, nominisque proprietatem? Sic & orientem in dextris, ut occidentem in sinistris disposuit, singulisque uentorum tandem propria adscribit remedia, sub hieroglyphicis sibi nondum cognitis, inuoluta. Eheu? Sic enim in singulis gyris iam essent quadraginta Austri, totidemque septemtriones, etc. Si enim in uigesima, uel in singula contorsione intestini? quam tristi pignore haec cuncta, & quam ludicro medio, medendi principatum inuasit, uir ille? rationem addere debuisses; cur non in decima, aut 12. ut nimirum microcosmi singuli simus. si fidem, tibi haec somnianti adhiberi optabas. ( 13 ) At sane non fuisti illorum uentorum fidelis Aeolus: quam enim caro pretio nobis uendit, hanc macrocosmi ideam? & quam penurioso argumento sua fundat somnia? ( 10 ) Cum reuera in nobis nulli sint uenti, nec uentorum materia, quam non inspiramus, & exspiramus. Quippe aduertens colicam, contractos sepe musculos manuum, conuulsiones inquam, atque paralyses dedisse non erubuisti dicere, uentos ab intestinis per omnes musculos & tendines ferri. Alias neque Gas flatulentum in nobis esse, nisi una uia, domo, & itione. Nempe a stomacho per intestina, in anum usque. Tantoque licentiosius id adstruxisti, quod pronas Scholas inuenias in omnem uaporum atque uentorum famulatum, pro omnibus forte morbis. Nouerat quidem Paracelsus haec partim, uentorum denique in utero, Pleura, Capite, & musculis esse aniles fabulas: Uerumtamen maiores adhuc texuit, ut ridiculos componeret hos uentorum cardines: Etenim dum in elementis, complexionibus, & humoribus, dictante intus ueritatis testimonio, sibi quietem non reperirent: confusae, quaesiuerunt modum, quo per uapores, & uentos, causam morborum reperirent. quos potiori iure in uterum, quam intestina transtulisset. Forte enim dum humores ipsas fefellissent, optabant per uentorum inuisibilem positionem redargui non posse. ( 11 ) Qui ingenti cum dolore, se nunc in sinistrum abdominis latus, quandoque in dexterum torquet, obseditque uel umbilicum, uel se pone ad dorsum & Iumbos inclinat. Inuentum sanae fuit impostoris Satanae, qui cum Dei simius conetur esse, per fidem inuisibilium, intellectum credulorum sibi deberi praetendit. Hhh 2 Ac Imo quod magis est, Non semper tormina cessant, etsi flatibus egressus sit liber. Ac pro omnibus morbis sufficere, modo uenter suos borborignuos auribus obstrepet. Ideoque & de flatibus agere omnino debui. Alioqui siuia citra impedimentum est, flatus, uelit nolit Medicus, illam inueniet: Miseror sane utrobique tantam Paracelsi inconstantiam, & credentum inscitiam, quibus sibi praetentum Monarchae Arcanorum titulum praecludit, & amputat. siquidem unica tantum, sibique continua intestinorum est uia. ( 18 ) Pellentia uero eiusmodi deberent aliquod medium habere, prout pistillum protrudit contenta enemata. Nesciuit nempe hoc loco, cuiuslibet ueneni, etiam specie amica, purgantium exhibiti, illam esse proprietatem, ut Archeum commoueant, eiusque Blas concitent, iuxta Aphorism. Illud autem, ut debite sit pellendo flatui, deberet adaequate ductui intestinorum respondere, tam in gracilibus, quam grossioribus: Atque insuper habere pulsiuum Blas. Atqui uentus conclusus minus dolet, quamdiu quiescit: " Spasmus post helleborum lethalis. " ( 14 ) Illamque colicam, que preter consueta tormina, ex acido prouenientia, insuper ueneni labem continere, esseque conuulsionis authricem. Licet uentus interim non extra Ileon feratur. Ita pulsiuum omne remedium, necessario tormiinumdolores augeret, adeoque natura indicat, a pellentibus flatus abstinendum. Sed meditantur forte, carminatiuis uim flagri inesse. Flatus uero instar pecudum esse? Sic homo, cum totali uirium extinctione moriens, relinquit suum cadauer generali Tetano, utrimque tensum; An enim pistillo adaequato, se, suaque carminatiua destitui agnoscunt: Ast ubi uiolenta abripitur morte, est eius cadauerflaccidum. uel forte carminatiua, uocis instar habere, pecudes abigentis? flatusque hortatui carminantium auscultare? Unde didici, uitam quandam sensationem, & motum, siue Blas, esse in carne, praeter uoluntarium. ( 15 ) Uita illa nimirum, uenena & mortem, cum extinctione apprehendens, utrimque tendis tendines. ( 19 ) Scio equidem hinc Scholas ignorare uim, proprietatem, causas & modum, tam torminum, quam remediorum. Non enim uenti sunt pellendi, non denique discutiendi. Hoc enim est impossibile: illud uero puerile figmentum continet. Unde falsum est, cor esse ultimum moriens. ( 16 ) Superstes namque manet adhuc uita musculorum, quae insectis est potissima, adeoque & auulso capite, muscae adhuc auolant. Et muliere dudum mortua, non raro uterus profligauit suum foetum. nec etiam a probo flatus sunt ullo carmine compescendi, cuius tamen etymon in Scholis religiosum hactenus manet. Omnis itaque musculorum conuulsio, siue ex colica, siue sumto laxante ueneno, uel alio, non est ex motu uoluntario: ( 20 ) Flatus interne, in utero non suscitantur, quia uterus materia flatulenta destituitur, eiusque digestio non est opportuna creandis flatibus: sed ex naturali sensatione, motuque musculorum: externe autem, uix aer intrat in uterum: non autem quod flatus tendens intestina, etiam musculos efficienter tendat. Prout lib. de Lithiasi. Tract. utpote qui ne uacuum patiatur, sua membrana, totus concidit madida & flaccida: de sensu sensatione abunde firmaui. ( 17 ) In sanum igitur est decretum. adeoque sua sponte, aeri aditus praecluditur spiranti, nisi ui per organum is iniiciatur. Hoc est carminatiuum. Istud uentos pellit; Illud uero flatus discutit. Quasi per carmina uenti abscederent, Medentibus eiurandi. Etenim si ductus & exitus patent, uentus nequaquam forinseco auxilio eget, ut neque pulsore alieno, ut exeat. ( 21 ) Denique nec uenti externi ab ore uim mutuant, ut intrent in regiones insolitas, utque pertundant fortiter adnatam pleuram, inter hanc uero, & musculos intercostales, flatulam concitent pleuritidem, atque dein mox pleuram a costis lacerent, ueramque pleuritidis phlegmonem fabricent. ( 22 ) Quia aeri nulla istuc est uia: Sed ubi nullum est excrementi interstitium, & tamen tormina pergunt, nonne frustranea erunt, quae uentos pellunt? & stulta, quae discutiunt? imo si eo pertingeret, a tergo Blas non habet, quod alicuius noxae esset. Quaque intrasset, priusquam nocuisset enim, exspirasset ideo. Siquidem non flatus, sed materia, unde contrahuntur, intestina, ipsaque intestina flatus generant, auerrucanda est? Non inquam ad productum flatum, sed ad causam producentem, cura conuertatur. Interne quoque flatus illis partibus nec fiunt, obstante materia ex qua, & efficiente. ( 28 ) Uideo itaque remedia, anethi, carni, anisi, cymini, dauci, erc. non a Scholis, torminum causas ignorantibus, esse inuenta: ( 23 ) Anilis quoque est figmenti simile, quod externus uentus, siue aeris flatus, pellem, utut porosam, perforet, prout & carnosam membranam, simul & musculos subter eam: luxta medentum pudendam rationem, qua dicunt. Contraxit sero uentum, unde partes male habent. sed paruulis atque pauperculis, commiseratione diuina enotuisse, a quibus Scholae, ut & reliqua plura experimenta, isthinc mendicarunt. Siquidem flatuum origo, essentia, materia, proprietas, processus & historia, Scholas latuere. ( 24 ) Hanc nempe, omnibus fere morbis a capite in talum usque, causam assignari, saepe cum mea uerecundia audiui. Intemperies aeris, in capitis, oculorum, aurium, dentium, gulae uitia incusatur. Denique nec est uoluulus, Ileon, seu barbari nominis, miserere mei, minoris intestini aliqua contorsio, & apogaeum. In raucedines, tusses, item defluxiones omnes, apepsias, febres, adeoque pixis Pandorae, aer putatus est. Idque nedum frigoris attactu, ut causa extera: sed ut intro haustus flatus, ibidemque detentus indebite. De quibus alias. ( 29 ) Nam praeterquam quod esset perpetuum, ac necessario recidiuum malum, repugnat Anatomia, quae intestinum uestiri mesenterio, amictu scilicet externo, ueste tertia, & superpellicea, eoque mesenterio ad lumbos alligata, propendere. Nunc autem de nostris & internis flatibus sermo. Itaque semel illo uinculo disrupto, spretaque societate mesenterii, non est de caetero, spes reductionis intestinorum, in pristinam capsam, a qua, disrupto carcere, se liberassent. ( 25 ) Concedo quidem frigus insuetum, ( ut mortis satellitem ) partem aliquam nobilem, uel seruilem afficere quidem, quatenus ultimam eius digestionem turbat, unde excrementa partium similarium, dolores, imo & apostemata diuersimode sequantur. Adeoque malum forte fortuna restitutum, necessario mox recurreret, atque in peius semper deinceps rueret. Sed in his est frigoris facultas tantum externa causa occasionalis; Denique toto intestini tractu, nulla deinceps cum uenis esset nutritio, nullaque in uitam chyli attractio; cum tamen interim morbus iste facili cedat remedio. Praecautionem, non item curam, aut qualitatem remedii, indicans. Ualeant ergo Scholarum nugae. Etenim si praeter gyros solitos, intestinum contortum esset, quis esset ille motor? quisue tortor? ( 26 ) Caeterum ut aliquis Medentis rite fungatur munere nouerit primum, quid sit uentus, quid dein sit flatus, unde fiat, cur doleat: tum illi facile erit remedium. Ab extrinseco enim nullum habet, nullumque timet, quod glabro omento, & abdominis simplici uesica, contegitur intestinum. ( 27 ) Causa nimirum flatuum cognita, cauendum, ne illorum concretum in Gas uertatur. Gas autem, quod semel factum est, facilem sibi uiam parat. ( 30 ) Ab interno quoque, si excremento obstipetur ( hoc enim, neque aliud, illi accidere potest ) iam oppilatum est Ileon intestinum ( in quo nondum solent excrementa indurari ) per stercus insolitum: Sin minus, & intestinum, qua se est inferius, si sit duriore obstaculo obstipatum, hoc est soluendum. non autem contortum, non extracapsam mesenterii dissolutum. Adeoque stupen¬ Hhh 3. stupentibus Scholis, iste morbus est ignoratus in causis, & modo. quippe qui sponte, atque propria consistentia, statim & facilem in aquam redit. ( 34 ) Nullus denique flatuum est aer, aut uentus. Cum uentus, siue aer, non sit de compositione concretorum, pro ut longe lateque probaui. Memini enim Thomam Balbani Antuerpiae, me adolescentulo, uoluulo, siue Ileo, extinctum in itra hebdomadam, octoginta mille libras flandricas sanaturo obtulisse, dimissis ueredariis quoquo uersus. Ergo restat, quod omnis in nobis flatus sit Gas syluestre, inter digestiones excitatum, e cibis, potibus, & excrementis. ( 35 ) Onus ergo est in stomacho, & ructus dicitur, estque insipidus, acidus, ponticus, nidorosus, foetens, uel specificus. ( 36 ) Specificum uoco cibi incocti: Antuerpienses Medici, tum Scholarum decreto, incusarunt alto supercilio inuolutum intestinum, & uelut nodo Gordiano intortum suae ignorantiae eminus, per excusationem, remedium, non autem aegro prospicientes. sic nempe allium, raphanus, atque similia, suos praebent sapores in ructu. Sed Anatome fraudem, & crassam ignorantiam detexit. Insipidus uero & acidus, est ructus cremoris digesti quidem, sed stomachi impotentia excitatus. Ponticus autem, qualis in Orexi, nidorosusque, fiunt e cibis, in stercoream prope indolem degeneratis. ( 31 ) Repertum namque fuit durum stercus in gracili intestino, sedecim digitis, supra monoculum haesitasse, multamque solutam saburram per Ileondesuper natasse. Rarum est enim, stercora indurescere in gracili intestino. Est ergo & alter flatus, gracilibus intestinis suscitatus, uitio fermenti fellei: Quapropter deinceps neminem, ( male uocato uoluulo perire siui. estque uel insipidus, acerbus, acer, amarus, stercoreus, cadauerosus, uel putidus, iuxta materiae uarietatem, & fermenti fellei potestatem. Potandos nimirum dedi aliquot globulos plumbeos musquetarum, ut sui solo pondere durum istud excrementum propellant. Hic flatus dicitur peditus, nec per pylorum adscendit unquam in stomachum. Qui si putidus aut nidorosus sit, denotat fermentum stercoreum praematurum, & in alienam messem sublatum. Quo enim plures hauriuntur & maiores, eo tutior & celerior sequitur sanatio, modo aeger stet, ambulet, uel uelut ducatur erecto abdomine. Sunt praeterea duo adhuc flatus in nobis. Nunc porro flatuum historiam, licet sordidam, enarrabo. ( 32 ) Est nimirum omnis flatus in stomacho, & intestinis. Prout uenti tantum sunt in aere, non autem in fra aquam & terram. Unus plane heteroclitus, tam in intestinis, quam toto corporis habitu detentus, atque natus. Etenim ex fermento uenenoso, & stercoreo extrinseco, oritur quidam flatus in ultima digestione partium similarium. Flatus nimirum natiuitas praeexigit acidum aliquod stomachale, & tamen non fermentale ordinarium. Dum nimirum assumto ueneno, tumescunt cadauera, & inflantur: Quod quia alibi non reperitur, quam praefatis locis, etiam flatus nusquam alibi generatur. Prout posthac patebit. Corruptio enim acida in carnes intrat, modo heteroclito: Denique omnis flatus, uel suscitatur a cibis nondum digestis, uel a cremore, uel a stercore ciborum, uel ab alimento intestinorum spermatico, degenerante. moriturque pars solida, ac extinguitur nimirum spiritus insitus uitalis, & toxici ueneno pars afficitur, unde flatus stercoreus, cadauerosus, naturae nostrae abominabilis. ( 33 ) Est ergo quadruplex flatus in nobis internus, quintus externus Tympanias, qui extra intestinum clauditur. Unus naturalis ac requisitus, seu ordinarius. Atque sic proximum, seu spermaticum solidarum partium alimentum, mutatur in Gas siluestre, tumetque totum corpus, uel pars peculiariter affecta. Septimus uero uenenosus in corporis habitu. Illorum autem nullus est uapor, siue halitus aquosus: ( 37 ) Est & alter, insipidus flatus in Ileo, naturalis scilicet, & productum aliquod utile, ordinarium nempe idcirco, & naturale. Ingenti sane admiratione dignum, Dei prouidentia, partes intus non feriari, sed sic sine sensu & indesinenter operari, etiam dormientibus nobis. Cumque fiat plurimis & multa fame oppressis; conclusi mecum, quod ille flatus insipidus, nasceretur ex ipsomet bene disposito alimento immediato illius intestini. Spectaui denique, quod quantisper puer dextero incumberet lateri, fibrae transuersae, in intestino supino eiusdem lateris sese comprimerent, ut excrementum pellerent sursum, in partem pronam: attamen, tum nequicquam laborantibus, aut compressis uillis decliuis intestini. Uidi itaque flatum non continuo propelli per Ileon, ad anum, cum excrementis: Alioquin enim impossibile foret, in coeliacis, aliisque uentris dissolutionibus, tam repentinas celeresque fieri excretiones, si Ileon, in sui uacuitate clausum, concidensque continuitate flatus naturalis, quodammodo non hiaret perpetuo. Id in quam Scholae indagarunt nunquam. sed retrorsum resilire, & retrocedere ad partes Ilei, mox a seclusione excrementi reapertas. Unde conicci, naturalem atque utilem esse eiusmodi flatum, minimeque onerosum. Quibus & ego maiores anxietates addam, nisi nempe Ileon semper, naturaliter, & mediocriter uento turgeat. Est namque exactissima ilei isthaec sui clausura, prius quam tenue, labileque sursum propelli queat. ( 38 ) Uidebantur enim alioquin inprimis aliquarum fibrarum in intestinis opere frustraneae, si continuo flatu Ileon mediocriter non tumeat. ( 39 ) Quo uiso, mox collegi, primum quod in coeliaca passione, nedum erret digestiua, propter corruptelam labentis fermenti; sed & retentiua Pylori: ac praeterea, propulsiuam intestinorum tum symptomatico errore, furere. Deinde, quod flatus aliqualis sit Ileo naturalis, a proprio alimento spermatico excitatus; Puer enim, qui herniam monstrosam in umbilico patiebatur ( tenui namque uelut epidermide, umbilicus totus pellucidus erat, ad sequipalmae extensionem ) hic enim monstrosus plane puer, quoties tormina patiebatur, nobis Ilei procellam spectandam dabat. adeoque a sexta digestione illius intestini oriundus, sine foetore, acrimonia, & molestia. Adeo ut intestinum istud, tanquam sibi obambulando, ebulliisset, contorque ri, & conuelli uidebatur. Atque adeo sese dirigit in mediocritatem quanti. Idque maxime, quoties noua tormina infestarent. ( 40 ) Quicquid autem huius flatus, ut superfluum, quantitatem superat; mox foras expellitur. Quae cum sub doloribus sic se haberent, uolum etiam subter sanitatem contemplari, qualis esset intestinorum oeconomia. Uitium itaque in quanto, sponte prodit, & facile proscribitur. Ex superfluo quidem est: Atque tum obseruaui alium successiuum plane motum, quo se intestina exercebant. sed tamen nec dolet, nec mordet. Nam quoties aliquid superne ad anum transmittebatur ( erat autem in consistentia liquidioris syrupi & obscure flauum ) intestinum, suis se transuersis fibris contraxit, tanquam penitus isthac clauderetur, atque excrementum infra se depelleret: ( 41 ) At si ex cibis uitiatis in se, uel uitiato fermento, inter digerendum imbutis, flatus suscitentur, dolent sui acrimonia & exotica impressione, ast longe potentius, si intestina conuellantur, praecipue ubi mucilago tenax, uitiato fermento imbuta, torminum mater, pertinaciter uspiam adhaeserit: ad cuius nimirum ( frustraneam plerumque ) propulsionem intestina sese comprimunt, conuellunt, & corrugant. fiebat enim hoc, successiua fibrarum transuersarum contractura, non secus atque fidicendigitum post digitum aperit, & priorem laxat. Usque adeo propellebat quidem excrementum simul cum flatu, sed hic retrocedebat illico ad pristinum locum. ( 42 ) Uoco autem contracturam, immanium torminum genitricem, quoties intestinum non quidem in transuersum, aut obliquum circuli; sed prorsus in longitudinem sui: saepe tamen ut eorundem effectus est subsecutiuus, ac plerumque hydrope deterior, uocaturque Tympanias. potissimum, quod contracturae per transuersas & obliquas fibras sint quotidianae, naturales, & indolent tes. ( 43 ) Galenus de usu partium triumphans, magni a Scholis habitus, a Uesalio ostenditur 116 locis, siue erroribus nunquam dissectionem corporis humani uidisse. ( 45 ) Stercoreum autem uoco fermentum, ut extra intestinum gignitur, ita & cui sedes est in intestino caeco, ubi excrementa ciborum incipiunt putrere, sub specifica animantatorum differentia, adeoque impressionem fermenti stercorei, iuxta speciem propriam, ibidem mutuant. Quas, illius Anatomici, demonstrationes facti, ut nunquam Scholae eluent: Nec est sane otiosa, uel somniata fermenti huius fictio, quae specificam utrobique diuersitatem parit: Ita sustineo praecipuos partium usus, formatricis scopos, siue delicias intactas, neque attentas; sed ignoratas hactenus. cum alias non sit ulla rerum transmutatio, absque peculiari fermento. Equidem post Galenum sat uiderunt, rectas, obliquas & transuersas intestini fibras, ualere ad excrementi propulsionem: ( 46 ) In hoc itaque fermento, oleositates uolatilizantur, excitaturque exhalatio inflammabilis e putrefientibus. nesciuerunt tamen quorsum, & quomodo illarum singulae in suis ministeriis sese flecterent. Quapropter chymici, cuncta in putrefactionem praemittunt, ut quae alias ponderosa, occulta, atque clausa, in faece remanerent, una cum aquositate rei attollerentur. Etenim qui in plexu choroide, in ludicris motibus pulmonis, & praeteritis pulsuum usibus, prolixe scribendo, errarunt temere, ignauiter usus pulsuum, & intestinorum in seruitiis praeterierunt. Carnes enim, oua, iuscula, & quaecunque sponte cadauerantur, foetidissima dant excrementa, ut & flatus. Hactenus de ructu, & peditu. Itemque de heteroclito flatu, per totum corpus, de que naturali & requisito flatu Ilei, determinaui. Siquidem nunquam cadauer dissectum uidi, quod spectantibus non offerret Ileum flatu tumidum. Sic Ambarum, Muscus, Zibetta, & aromata eiusmodi, quia in sui origine partim sunt e carnibus, partimque quia fermentum stercoreum illius speciei nacta sunt semel, facile deinde a nostro fermento iterum subacta, foetidissima pariunt excrementa, ac flatus. Nunc porro de flatibus torminum morborum, mortisque authoribus pergam. Tertio loco est flatus in crassioribus, a caeco deinceps intestinis genitus. ( 44 ) Scholae sane non alium attenderunt flatum praeter hunc, quasi non nisi in Recto, & Colo, flatus conciperentur. ( 47 ) Hoc titulo quoque excrementa & flatus, quae a laxantibus proliciuntur, quia iam e cadauere transmutato immediate stillantia, tam fermento putrefactiuo laxantis ueneni, quam loci, siue intestini, praeter propriam adhuc cadaueratae materiae horribilitatem sunt longe putidissima. ( 48 ) Adeoque uel hinc patet, quod sit aliquod fermentum stercoreum in animantatis: Ideo & morbum flatuum uocarunt Colicum, distinxeruntque solide, in colicam coli, & stomachi, in arenosam, & uentosam, similesque confusionum turpitudines. Tertius ergo flatus oritur a fermento stercoreo, & putrefactiuo: quippe quod praeter speciei suae proprietatem, adhuc totidem seruet in se, diuersitates, quot obiectorum sunt recipientium. estque duplex, a cibo nimirum iam putrefacto, per fermentum stercoreum; Praecipue quod stercora non sint rerum spontaneae putredines, aut putrefactiones artificiales: & ab alimento spermatico, degenere, cadauerato, & insuper stercorizato. sed determinatae, atque specificae. Hic est enim longe omnium foetidissimus. Est & tandem peregrinus, qui etsi non in torminibus locum habeat ut causa: Cuius energia, cum non procedat dumtaxat ab re ipsa, necesse habet authore externo, operante in eodem symbolo semper, quoque eodem modo, & charactere. Potissimum quod impressio sequatur disposiitionem cum sanam fermenti sui, tum etiam aegram. Quod exinde clarius liquet. Quarum prima continet peditum, ex abundantia praefati naturalis oriundum. Altera, amarum, qui a fecibus alienis, ac male digestis prorumpit. Quod ructus, siue flatus originalis in stomacho, prout & flatus Ilei, extinguant flammam candelae. Habetque praecocis aliquid fermenti stercorei. Succedit & flatus coli, ex cibis non plane suo acido stomachali liberatis, sed corruptis per anticipationem, accedente praemature stercoreo. ( 49 ) Stercoreus autem flatus, qui in ultimis formatur intestinis, atque per anum erumpit, transmissus per flammam candelae, transuolando accenditur, ac flammam diuersicolorem, Iridis in star exprimit. Est & flatus stercoreus, cadauerosus, ex resolutione, & putrefactione uiuidi, uitalisque alimenti, partium solidarum. Qui uero in Ileo, siue intestinis gracilibus formatur, nunquam est inflammabilis, saepe inodorus est, nisi alterius misturam secum deferat, non raro acer, acutus, ponticusque lancinat in ano. ( 51 ) Tandem extra canales intestini, est flatus Tympanias, nascens ex causa morbifica, intra conuexum intestini, & concauum peritonei. Differunt itaque flatus in nobis, materia. Quae causa morbifica proprietatem habet topici, sed mitiorem. forma, loco, fermento, proprietatibus, adcoque & tota specie. Flatus autem hinc genitus, non est de materia morbifica: Nec minus flatus suas habent genericas atque specificas uarietates, quam corpora unde proueniunt. Nam flatus nullatenus sunt aer. sed est eius productum, ex eadem nempe materia est, qua naturalis & ordinarius flatus Ilei. Id est: Ex ipso alimento immediato intestini. Imo flatus non solum distinguuntur per materiam ex qua, sed etiam fermento & flatuum semine. Mortalis autem est, tam ex causa uenenosa, siue ex morbo radicali, quam ratione loci, quod productus morbus augeatur absque termino, & aegrum tandem suffocet. Instar Ascitis. Huc spectant quae de ortu Gas, siue spiritus syluestris docui, qui sane in pristino alias maneret concreto, nisi adiuncto fermento loci, & semine aciditatis hausto, in flatum siue Gas conficiatur. ( 52 ) Absoluto iam Schemate, spectabis, quod materia, ex qua flatuum sit concretum illud, circa quod fermentum operatur. Repetam hoc loco genericas diuersitates flatuum in nobis genitorum, specificatas suis fermentis, & proprietatibus terum, unde consurgunt. ( 50 ) En Schema. Deinde quod qui propulsione, aut discussione flatus abigere, atque sic morbum superare contendit, non tollat causam: sed ad ultimum effectum uadat. Sunt enim duo in nobis flatus anomali, quorum unus est ordinarius, naturalis & necessarius in Ileo. Quod ut ad oculum clarius enotescat, Supponam tres fratres, iisdem potu atque cibo nutritos, quorum unus nullum fere flatum edat. Alter plane pestiferus & heteroclitus, qui assumto, uel intus nato ueneno, plerumque totum corporis habitum in tumorem extollit. Alter autem ac debilior, multos ructus insipidos, ac subinde acidos pariat. Sunt deinde quatuor flatus, in stomacho, & intestinis. Stomachi unus, qui ructus est. Tertius uero, patiens intestinorum ametriam, multos faciat crepitus. Hicque uel specificus est, ex cibo indigesto, duro & pertinaci. ( 53 ) Unde inprimis conspicuum euadit, flatus non fieri ex cibis flatulentis, quorum proinde usus tantopere uetitus in Scholarum diaetetice. Alius insipidus, ex cremore fere digesto, sed digestionis debilitate natus: tertius uero est acidus, ex cremore digesto; sed impedito. Sed prout satietas, plerumque plures flatus causat, quos sobrietas excusat: ideo consequitur, sarcinam esse oneri; Quartus ructus, est ponticus, a fermento loci exasperato productus. onus uero praesupponere laborem, siue debilitatem digestiuae. Secundus flatus est Ilei, habetque aliquot in se diuersitates. Sic poma acidula, si torreantur, plurimum flatum afflant, quae si a robusto stomacho edantur, flatus sunt expertia. ( 54 ) Unde sat liquet, flatum esse uitium nostrum, non autem rerum. ) excoticus, contra formalem cibi in cruprem transmutationem, rebellis & peruicax. ( 58 ) Uel si a robore hepatis ponatur transmutatus in naturalem, quam supponunt cruoris spiritum, inprimis spiritus agentis hepatis, non materiae cruoris, erit. Cui nil obstat, quod quaedam aptiora sint producendis flatibus, atque hinc flatulenta dicantur. Quoniam maxime flatulenta flatus non gignunt, nisi in defectuosis. Cum quoque flatus, qui alias, non nisi digestiuae errore, ubique producitur, hoc loco erit priuilegiatus, fietque digestiuae uigore. Adeoque erit robusti hepatis, posse plurimum flatum e cremore excitare. Etenim si flatus per se ac materialiter cibis inesset, in omnibus ex aequo flatus prodirent, atque qui minus flatuum emitteret, retentis iisdem, esset debilior. ( 55 ) Quorum utrumque falsum est. Ego sane debilitatis notoriae signum autumo, non posse reducere massam transmutabilem, in substantiam uni uocam, & aequabilem: Flatum ergo praefata alteritas, agentem potius, quam materiam incusat. Denique si motus esset a materia principaliter, sitque pinguedinosus flatus in nobis: sed relinqui flatulentiam peregrinam & heterogeneam, a iecore superandam. ( 59 ) Contendunt itaque Scholae, Ueneris robur mendicare ex flatuperegrino? ille uero nullatenus cieri posset a tepore nostro, qui obligatur primum humiditatibus uaporalibus, quam exhalatibus siccis, & oleosis, queat esse satis. Eritne ergo flatus ex alimentis peregrinis, speciei, & specificae propagationi aptus: ( 56 ) Itaque uel ex hinc quoque liquet, flatus fieri, agente patrante, non autem separante. Uel ex phantastico iecoris spiritu, cruori adhuc immaturo, ingenito, per flatus externi assumtionem, in spiritum naturalem, aut in spermate humanae generationi aptus? Non credam eo insaniuisse Scholas, quasi spermatis atque testium primus motor sit cruoris supposita aura. ( 57 ) Absurdum denique & illud Galeni, quod quaedam sunt flatulenta in prima digestione, alia uero flatum emittant in secunda, quam uocat sanguificationem, adeoque & hinc uenerea nominat. Multoque minus alimentorum crudior flatus. Tandem nec Scholae sibi in hoc satisfaciunt. Tertia uero flatulenta uocat, in ultima digestione, pro ut de custodibus ficulneorum ait; inflatas carnes, atque flatu tumidas, ex esu caricarum. Nam si flatus ciborum permansisset in cremore, atque deinde adhuc in sanguinis factione superstes esset, non enim actu flatum materialiter perseuerare posse putandum, ob rationes praefatas: ergo saltem uolent, aptitudinem siue dispositionem materiae ad flatulentiam permanere. Nam omnis flatus, qui quo modolibet inesset cibis materialiter, saltem dum cibus elixatus est, ac deinde in cremorem formaliter resolutus, cum cremor, liquor, siue aqua, flatum intra aut infra se neutiquam toleret, necessario exhalaret statim per ructum. Atqui hoc ipsum serio impugnant, nolentes quod idem accidens sit in genito, quod prius erat in corrupta. Flatum autem, e ciborum cremore, permanere in sanguine, siue peracta sanguificatione; Sed haec cuncta Scholarum commenta dormiunt modo, postquam plene est ostensum, nullum esse in cruore spiritum iecoris, multoque minus pisorum, pastinacae, eryngii, aut seminis fraxini, retentos flatus. Id si recte trutinetur, contradicit Scholarum Thesi, per quam supponunt, sanguini innasci spiritum naturalem, siue hepaticum, non quidem externum, e rebus suscitatum atque retentum, Sed de nouo factum potestate ordinaria hepatis. Sat enim ostendi, Gas, quod in sanguine uitale oberrat, non flatulentum esse, nec flatus, aut odores ciborum, referre: sed luminosum, sed formale ens, animae sedes. Esset nempeiste flatus in cruore, flatus peregrinus, ( puta pastinacae, pisorum, etc. Ita quoque clatus non praeexistit in cibis, multoque minus in cremore: ( 60 ) Quod autem materiam, uiscus, proprietatem, alteritates & defectus Ueneris, Scholis nondum enotuerit, suo loco, de Splene docebo. Hic sufficit, materiam, aut potestatem Ueneris, a flatibus separasse. sed est noua quaedam & monstruosa generatio, ex permixtis rerum seminibus, uel indebite transmutata materia, supposita actioni alterius fermenti. Quod de digestionibus clarius patebit. Itaque debilis digestio plures parit flatus, quos fortior non reperit, etiam curiosius singula examinando, ac robustius transmutando. ( 61 ) Aberrans fermentum namque trahit e re, quod in ea non est materialiter: Sic namque debilior stomachus cibos putrefacit ante, uel in chylo, paritque frequentes ructus, etiam nidorosos, pro ut in febribus. Obi ex uacuo stomacho ructus frequens prosilit, sanis insolitus. sed tantum potestatiue. Id est, Flatus oritur errore fermenti, digerendo alienati. Sic nempe putredo colorem rosarum, simul cum aromate & aqua, distillando effert, qui alias eodem calore non attollitur. Enimuero flatus non educuntur ex materia, tanquam in illa praeexstitissent concreti, aut coagulati: neque ex ipsamet digestione, tanquam causa per se, prout calor ex aqua ordinario elicit uapores: In intestinis similiter sua est fermentorum, suaque putrefacti alienatio, & gradus sub quibus generantur flatus, & erumpunt. ( 64 ) Quamdiu enim uua in sua pelle undique clausa est, citius siccatur, fracescit, uel in passam mutatur, quam flatum edat: sed quatenus subdigestione oritur fermenti quedam diminuta dispositio, unde spiritus digestiuus flatum fugat, tanquam sibi inconuenientem hospitem, & tanquam si errorem fermenti corrigeret Archeus. Sin autem uuae cutis tantillum laedatur, statim a uulnere, fermentum putrefactionis aliqualis praeuium concidit; Quocirca suborta indispositio rei, est nata mutare in Gas syluestre. ( 62 ) Quod per exemplum cape. ex quo nec deinceps cessat, syluestre Gas eructare, quamdiu feruor ebullientis fermenti durauerit: Sal armeniacus enim, & aqua Chrysulca, quae singula per se distillari possunt, & pati calorem: siue, quantisper ex succo uuae, uinum non sit perfectum. ( 65 ) Nam ut farina differt a pasta fermentata; & massa farinacea a pane: sin autem iungantur, & intepescant, non possunt non, quin statim in Gas syluestre, siue incoercibilem flatum, transmutentur. Ita uinum a succo uuarum. Atque ut farina, si coquatur, non parit flatus; fermentata autem, sponte flatus eructat: Adeo ut si uas sit optime clausum, ac licet fortissimum & amplissimum, tamen dissiliat, etiam in frigore. Ita cibi flatum natura sui non continent, quem fermenta eliciunt. Sal petrae similiter liquescit candenti igne, frigidum est, & anginarum remedium: Mirum sane, quod Scholae de his hactenus nil senserint, nil scripserint: adiuncto tamen carbone, utrumque statim consumitur, & in Gas flammeum euolat. sed cuncta caloris imperio, per manus tradiderint. Neque enim Asinus & iumentum uertuntur in mulum: Porro de Gas musti; ac spiritus syluestris proprietatibus, alibi satis.: sed amborum initia seminalia, ex coniuncto, producunt mulum. Sic namque plurima, quae materialiter antea non inerant, de nouo fiunt, per adiuncta, fermenta, digestiones, errores, alteritates. Quaeque sub primis fermentis, non erant flatulenta materialiter: Nec sunto importuna, quae de fermentis, de digestionibus, de transgressionibus subter alienam messem, atque inde natis transplantationibus morbosis alibi scripsi, ad hunc de flatibus limitem traduxisse. ( 66 ) Stomachus ergo debilissimus, ructus dat insipidos, minus autem debilis, acidos: uitiosus, nidorosos, amaros & acres. quia tamen non ex pleno digesta erant, ac proinde ablegata, tanquam excrementa, ubi aliud fermentum subsequens tolerant, transeunt in flatus inordinatos. Fortior uero enchymos cibos rite conficit quidem, non item cepam, allium, raphanos, etc. Ructus Iii 2 Eo quod huic insit occulta uini aciditas, & simul Alcali uolatile. Unde ex amborum copula, fit Gas sylyestre. Ructus ergo impotentiam aliquam testantur, ideoque sapores ciborum referunt. ( 69 ) Cibus enim, non sat in stomacho subactus, putrescit, & Gas facit. Putrescit enim corruptione loci, quae est stercoris stomachalis: Sub sarcina autem multi cibi enchymi, prodeunt ructus pontici, etiam nidorosi, praesertim si calauerisentur cibi. siue actione praeter naturam. Minimi enim ciborum atomi, bene masticati, bene in chylum uertuntur: Ponticitas autem, exasperato fermento concitata, Orexim uariam parit. ( 67 ) Quod porro etiam ex non flatulentis generentur flatus, attende exemplum. maiores uero in debiliori stomacho, tametsi in sui circumferentia, & apparentiaexterna, per digestionem resoluuntur in chylum; Acetum stillatitium, dum lapides cancrorum soluit, uel chrysulca, argentum: eructatur spiritus syluester. Pomum austerum torrendo, plurimos flatus excitat: non item si diutius in arbore per maturitatem dulcescat. in centro tamen sui, cum calorem quidem sat persentiant, non tamenaequaliter fermento fruantur, indigesti manent, corrumpuntur, subflauo calore, plerumque negotium facessunt intestinis: Si igitur in eodem pomo, materialiter fuisset flatus: uel si cum paucula aciditate pristinam cibi mucilaginem retineant, in uermes mutantur, ( qui semper nuncii debilitatis sunt ). per maturitatem necesse est, ut maxima pars pomi, quae flatulenta erat, & merus flatus, conuersa sit in dulcem & homogeneam substantiam pomi. Id est, in non flatum. Ab simplici fere elemento ( ut aiunt ). corpus mistum factum esse. mox uero fermentum stomachi quaedam reperiens sibi reluctantia, ideoque semicocta, semiputridaque, exaestuat, duplat, intenditque acorem. Unde ructus ex pontico rodens, Orexis comes. Quocirca totum pomum, siue maturum, siue immaturum sit, eadem constat materia; & quidem non flatuosa. Quae massa, in intestinum decidens, flatus excitat putridos, ac putidos, ex pingui putrefacto. ( 70 ) Per mechanicam. Pomum acidum uitro Hermetice clauso, tostum, cogit uas prae flatu dissilire. Accipe sulfuris partem unam, bulliat cum duplo olei lini: Pomum uero consimile, simili uitro clausum, cum tantundem aquae, ut bulliat, Gas nullum emittit: sed dumtaxat halitum aquosum. mox sulfur putrescit, apparetque parenchyma pulmonis auium, odorem humani stercoris spirans, prout & distillando, pargas eructat. Chrysulca per se distillata, tota in uas recipiens transit, siue Gas syluestri: ( 71 ) Massa ergo male in stomacho digesta, descendens per intestinum flatus concitat acutos, si acor intensus fuerit, unde Tormina. Sin autem metallum ipsi addatur dissolubile, Gas profert, sic ut uitrum etiam fortissimum, si caemento bene claudatur, dissiliat: cum interim nil de praefato metallo in Gas cedat. Si uero aliquid eius muccosum intestino adhaeserit, Tormina pertinaciora, comitante subinde diarrhoea, fiunt. Et tanto atrociora, quo aciditas, magis pontica fuerit. ( 68 ) Tartarus uini, ne centesima quidem, olei sui distillatione, distillari potest, nisi rima in iuncturis relicta. Ex flatu enim pontico, colica exigua, & fluxilis: Alioqui Gas syluestre, uas utcunque magnum, subito diffringit. ex cibis uero, pertinacior longe, & loca mutat, migratque. Sin autem ex muccagine pontica adhaerente, & affixa: crudelissime affligit, & conuellit. Flatus igitur non exmateria proprie: Quod si igitur Tartarus materialiter flatum contineret, eundem prima sui combustione, saltem altera distillatione edidisset, qui tamen singulis dein distillationibus de nouo fit, etiam ex solo eius oleo, siue sulfure. sed ex operatione fermenti, nouam generationem praeter naturam, molientis, & Archei irritati errore proueniunt. potu in uino, mox euanescit durities tuberis, sinitque se intro repelli. Haec de flatibus naturalibus, & morbosis. ( 72 ) Uenena autem pota, cur habitum corporis flatu tumidum proferant. Scito, sub & post mortem istud fieri. Quod clyster, & fotus exterus, non dedere, ergo per se tacens defectus ille loquitur. Neque enim cadauer tumescit, ob norae materiae acquisitionem: Quod exorbitata circa testem intestina, statim duritiem praeter naturam induant, flatusque suscitent. sed quia uita est praecipue in uisceribus, ideo habitus corporis a ueneno primum contaminatur. Quae cuncta per solamen intestinali Archeo mox disparent: quae alias citam atque dolentem mortem causarent. Caeterum aliquid de naturali flatu Ilei addam, quod a Scholis est nescitum. ( 73 ) Corruptio autem carnis, semper est in sapore acido ( insigni nempe mysterio fermentata, uetita leguntur Iudaeis ) subita ergo & atrox corruptio, in carnes impingens, etiam flatum & tumorem in illis gignit. Sic cadauer submersum, illico fundum petit, tantisper dum caro acescit, sub putredine: Mulier nobilis dolore uentris pusillo tentatur, per cubiculum obambulat, pransa erat, mox dolor ac dextram mamillam ascendit, humerum inuadit, eamque paulo post necat. tum scilicet emergit, flatuque est tumidum, & uita musculorum, a morte adhuc residua, flatum operatur. ( 76 ) Dissecto cadauere, nil oculis lustratur, quod necem attulisse culpari posset. At opportune, Ileum modico flatudistentum uident. ( 74 ) Solet namque dici cadauer emersurum, dum fellis cystis rumpitur. Uentum, uentum, inquam, tortorem Doctores accusant. Nec enim hoc caret suo ueritatis uigore. Delatum ad me iudicium, censui, dolorem uentris uterinum fuisse; Non quidem, quod litera liter uerum sit, quod rupta fellis uesica, eiusque eruptio, leuitatem cadaueri attulisset: adscendisse ideo ad ubera, quibuscum ordinario uterus loquitur: adeoque strangulasse foeminam. Sed fel est balsamus, cohibens in uiuis corruptiones ex acino oriundas. Quocirca dum adest corruptio, coniicitur fellis defectus. Aluus recens sidit: Uentum uero in Ileo, nedum insontem dixi, sed in quouis cadauere naturaliter ( etiam repentina morte interemto ) semper Ileon, uento modico distendi, quia is naturalis, inseparabilis, ac proprius est. dum uero succus in ea contentus corrumpitur, emergit arbor e fundo. Absque uento namque intestina conciderent, excrementa difficilius transmearent. Etenim nisi a retro pulsa ac liquida, facile retrorsum reciderent, & uelut ibidem absque progressu, nimiam contraherent moram. ( 75 ) Porro dixi, semina minora calida, ex commiseratione diuina mortalibus enotuisse, & a bono uulgo, in Scholas usum eorundem introductum, nescientes causam, & circumstantiam flatuum. ( 77 ) Si igitur uentus aliquis Ileo natiuus incola; Semina ergo illa, corruptionem simul atque aciditatem materiae inhibent, suntque ideo intestinorum sola mina. Solamen autem istud hoc exemplo disce. non est locus querimoniae, de flatu in Torminibus, multoque minus carminatiuis, pellentibus, & discutientibus uentos. Herniosus incurius, cui intestinum excidit in scrotum, mox ad capitis magnitudinem surgit, induratur, ac tandem liuescit. Tormina ergo esto mucilaginis ponticae, plus minusue acerbae, ad cuius resolutionem ( si adhaeserint ) aut expulsionem ( si fluctuauerint ) sanitatis exspectatur restitutio. Etenim uario lactis fotu, & stercoris uaccini tepido fomento, frustra tentatur. Sin interim acerbus flatus subnascatur, aut Ileon plus iusto uentis turgeat, id facile sibi uiam inuenit. Uideturque per foramen sextuplo minus, quam sit tuber scroti propter duritiem reditus sui spem deporiere. Subleuat quidem a compressione, ac distentione, flatuum dimissio: Dein seminum anisi nempe, carni, foeniculi, coriandri, & c. sed flatus non facit magni momenti tormina, quin sibi cito uiam pariant. Quod Iii 3. in secunda quoque, quae in intestino Ileo absoluitur. ( 75 ) Quod si uero inferne, a duriore excremento, flatus ab exitu praepediatur: Nullatenus antem in subsequentibus digestionum familiis, quibus omne acidum atque ponticum est exoticum. Iam Uoluulus dicitur & a uoce Torminum discessum est. Praeterquam in assumto toxico. Sat iam ergo patet, quod flatus non fiant ab aere: Quapropter flatibus pro morbo harum regionum non est occasio, uis aut potestas. sed materialiter uel ab ingestis, ordinariis, uel a uenenis similarem nutritionis liquorem corrumpentibus. Quantum autem spectat flatum uel halitum a stomacho, ab utero, aut aliunde sublatum. Dein non fiant alibi, nisi in prima digestionum culina: & sunt ructus; Id suo loco friuolum ostendam. Haec itaque de flatibus sufficiant. Catarrhi Deliramenta. Praecautiones ad nihibendos catarrhos, esse figmenta anilia. 50. 1. Quis morborum atque naturae haeres. 2. Suppositiones aliquot, loco praemissarum. 3. Conclusio. 4. Probatur ab experientiis. 5. Galenus libris de conseruandi ualetudine, totus ridiculus. 51. Explicatio dati. 6. Pulmo primum moriens. 7. Ignorantia Scholarum miseranda ac deploranda. 52. Decepit Scholas uiui canis dissectio. 53. Author cur a Scholis recesserit. 8. Aerumnarum seni praemissa. 9. Notus error, circa Eclegmata. 54. Supponunt falsum. 55. Solutiua cur in his noceant. 10. Aliquot probationes. 56. Misera medentum suae ignorantiae testimonia. Quia sero sapiunt Phryges. 11. Unde catarrhorum error introductus. 57. Insanae persuasionis refutatio. 58. Pudendum axioma, quod a iuuantibus & nocentibus desumitur. 12. Errores Medentum. 13. Quid sit, quod sentitur Catarrhi deflui laruam facere. 59. Quae sit materia postera & succedens. 60. Paracelsi inconstantia unde. 14. Ignorantia laticis Catarrhos confirmauit. 61. Modus fiendi catarrhi, anili fabulae similis. 15. Morbi Catarrhis tributi. 16. Praeoccupatio. 62. Tortura noctis. 63. Quanta inde mortalium clades. 17. Paracelsi inconstantia. 64. Quo pacto aegros sibi faciant perpetua mincipia. 18. Liquidi, quae nondum uitalia in nobis, non colloquuntur cum Astris. 65. Ordinarium Scholarum subterfugium. 19. Tredecim theses. 20. Medulla non est inter liquores. Nouemdecim conclusiones e thesibus prosilientes. 21. Per sufficientem partium enumerationem. 22. Dilemma. Tempestiuum est modo ostendere magnum morborum 23. Absurdi aliquot. 24. Sola matre ignorantia oriumtur Catarrhi in Scholis. 25. cumulum, dicatum Catarrho e capite defluo, uel in Ignorantia eadem fons est absurditatum in sanando. 26. Pudor Scholas facit instabiles. 27. summitatem digitorum Negatio principiorum datorum in Scholis. 28. Unde calor hepati. 29. Probatio a remediis irritis. 30. Examinatur iterum Odontalgiae. 31. pedis usque absque obstaculo, esse anile figmentum, non nisi pulsore hoste humani generis inuentum; Digestio dentis & unguis, ab omnium partium digestione differt. 32. Catarrhus ad interna ostenditur impossibilis. 33. Corizza depingitur. 34. Absurda, ad Catarrhum stomachi sequentia. 35. ne uidelicet cognitis morborum causis, remedia eorundem simul enotescant. Catarrhus in pulmonem uentilatur. 36. Quid initio Corizzae stillet, & quid deinceps. 37. Argumentum ab impossibili, contra causam tussis Scholarum. 38. Demonstratur origo materiae in pulmoniacis. 39. Remediorum uanitas ab inscitia. 40. Potus chinae, zarzae, etc. non siccare excrementa, ut nec impedire eorundem generationes. 41. Absurda aliquot hinc patrata. 42. Quid sit in pulmoniacis attendendum. 43. Doctrina de motu pulmonis falsa. 44. Utut sit, saltem exinmanifestum est, Scholas etiamnum hodie abduci gentilium erroribus, in generatione Catarrhi, putatione, defluxione, modo, uia, materia, mediis, locis, organis, itemque reuulsione atque remediis, falsum nempe atque absurdum est, quicquid uni absurdo, uel impossibili superstruxeris. Usus pulmonis nescitur in Scholis. 45. Rationes peremtoriae uiginti & una, contra motum pulmonis. 46. Error Scholarum de usu Diaphragmatis, octo rationibus stabilitus. 47. Septem. conclusiones inde manantes. 48. Unde pariter ruit uana spes in cauteriis collocata, prout suo loco demonstrabo. ( 1 ) Naturae ipsae sunt morborum medicatrices: Remedia Medentum cur sint nihili. 49. Medicus autem, illarum Minister, iuxta Hippocrates. Sed id de morbis, quos Natura curat sponte sua. quod in sanitate etiam nullum uisibile excrementum profert, multum eius atque indesinenter faciat, si saucium, laesum, diminutum, uel impeditum fuerit in fermenti uigore. Denique & hinc sequitur, quod pro laesione, & laedentum uarietate, difformitas ametriaque excrementorum gignatur. At ubi succubuit, ut suis resurgere uiribus nequeat, Medicus a Domini benignitate electus, & apud quem omnes morbi fere eiusdem sunt pretii, ( talis enim est, qui aliquam uniuersalem Medicinam, inter plures eiuscemodi, nactus est ) manet non amplius minister: sed interpres, Rector, & herus praepotens. Sit nomen Domini mei Iesu exaltatum in aeternum, qui suam munificentiam semper dat paruulis, in sua humilitate abiectis. ( 3 ) Non ergo ex uno fonte, capite humano scilicet ( unde nimirum omnes catarrhos depluere comminiscuntur Scholae ) sed ex propria cuiusque partis idiopathia, siue propria indispositione, fermentis topicis, superinducta, morbi oriuntur. ( 4 ) Ita nempe uulnera sanata, recidiuam patiuntur, ulcera & apostemata non raro pariunt. Et mutato uentorum axe, longo annorum cursu post recrudescunt, dolentque. Sic nempe tusses, pleuritides, sputa sanguinis, & Erysipelata recurrunt. Natura enim aegri, impressionum morbificarum praecipua susceptrix, sensitiuaque in oppositum motrix, saltem ubi hospitati morbi praeualent, homo succumbit, uel saltem in posterum ipsa morte cala mitosus uiuit, nisi a Medente in pristinum restauretur. Non cuiuis tamen Medico contingit adire Corinthum, nisi uocato, electo, exercitato, & commisso. Excellens namque montanum frigus, uel repentinum aliud irruens, nocturnus aer, aura palustris, aut eructatum fodinarum Gas, saepe cerebri, uel pulmonum fermenta, unico insultu pessumdant, ut in uitam deinceps, pro uariis excrementis fiant officinae. Hoc pacto nimirum, in oculis, auribus, dentibus, faucibus; excrementa ( non quidem muccosa a cerebro ) proprio errore fiunt. Saeculo enim Hippocratis uniuersales medendi apices, quae naturae tonum in se continent, nondum enotuerant ( ieiunae quippe & irrisae a Medentum uulgo adhuc hodie ) ueniam ergo Hippocrates meretur, si totum morbi negotium per naturam, ut Magistram, absolui putarit. Sic tusses & asthmata primo incipiunt, & continuato fermento perseuerant. ( 2 ) Porro dixi alias, uel a foetus initio deinceps, cuique membro praesidere assistentem rectorem spiritum insitum: ( 5 ) Non quidem a capite defluo mucco, sed intra pulmonem generato, per uiolatum loci fermentum. Pulmo enim ab externo irruente facillime affectatur, prae caeteris membris: alterum uero influum a corde manare, insiti expergefactorem, & consolatorem, qui tamen nec determinatur, neque indiuidualiter disponitur, nisi prius ab insito sit subactus. ( 6 ) eo quod membrorum sit primum senescens, atque moriens. Ut patet per tussim senum, & stertores morientium, licet alio, quam pulmonis uitio, afflictorum. Docui etiam alibi, unumquodque membrum uegetari, iuxta uirtutem insiti fermenti, adeoque nec sperari transmutationem, ad nouam generationem, nisi mediante fermento. Consequenter exinde subauditur, omnem uegetationem a spiritibus fieri, adeoque debilitatam membrorum digestionem pendere ex spirituum, horumque fermenti diminutione, iuxta illud: Id enim pulmoni proprium, eo quod crudum semper potet aera, cordique uicinus oppresso, suas uires paratus reddat, citiusque ob id sibi deficiant. ( 7 ) Enimuero a Scholis inprimis dissentio, quod hoc uitii genus sciam partium continentium, non autem liquorum contentorum. " Spiritus " ( fermenti theca ) " meus attenuabitur, " ( ergo ) " & dies mei breuiabuntur: " Sic ut membrum; Sunt namque contenta eius modi producta quaedam radicis, quae ab Archeo partium, male imbuto, progignuntur. Deinde & in hoc discrepo, quod sciam esse malum topicum, non autem impertitum a deuteropathia capitis. Qua inprimis hypothesi, saltem culinam, quibus libet officinarum infidis pharmacis praeferendam, insinuant, & facta experientia, ab his tanquam nociuis abstinendum decernunt. ( 8 ) Fiunt nempe tusses senii, sub difficili restaurationis spequod extremis cannae aereae ramulis, in palmone innati, excrementi tantillum resideat, quod nedum arundines obstruit: Atque utinam post tot uirium emunctiones, id sufficeret, neque iterato amplius deinceps iisdem praesidiis tentarent exhaurire spem, corpus, uenas; uires, & loculos aegrorum? sed simul sui praesentia, fermentum locale turbat, minuitque; Utinam saltem sui axiomatis essent memores, qua a iuuantibus, ac nocentibus, potissimam sumendam suam indicationem curatiuam. unde in horas noua suscitantur excrementa, tussium opulenta supellex. Quae in senio uix curantur uulgo notis mediis. ( 11 ) Quae Regula etsi pudenda sit, & empyricorum dumtaxat: Otpote quae ad loca affecta non penetrant; imo nec restaurandi robur nacta sunt. utinam saltem per eandem iam resilirent ab erroribus patratis. Sunt ergo eiusmodi excrementa, partium defectus topici. Nec in tussi atque taberedirent ad remedia, quae hactenus nemini profuisse comperere. Estque sua cuiusque partis debilitas, siue innata, siue acquisita sit, cum diminutione uegetantis fermenti. ( 9 ) Adeoque & hinc eiusmodi partium excrementa omnia profluunt. Intelligo itaque inprimis frustraneas & nocuas esse, in his affectibus purgationum repetitiones: Dormirent enim laxatiua, uenae sectiones, errhina, Apophlegmatismi, illinctus, decoctum Chynae, Zarzae, Sassafras, Cauterium in sutura coronali bregmatis, aliaque id genus infida auxilia, a Medente adducta, ut aliquatenus uideantur non gratis nummum recepisse. quippe quae dumtaxat circa producta, non autem circa causas instituantur. Tum etiam atque primario, quia eiusmodi excrementa non cedunt per laxantia. Utut est, nullatenus in nobis primitiuam labem, nocuamque radicem attingunt: uerum saltem meditantur posteriora: priora uero, siue radices, non ualent tangere. Utinam saltem ex sua praxi didicissent, quod dum posteriorum effectuum, id est, excrementorum, ablationes, re uulsiones, deriuationes, & praepeditiones meditantur, ostendant palam illos causarum cognitionem latuisse, nec per causarum ablationem methodice suos curasse aegros. Comperissent quoque uictus rationem esse lautum, languidum, debile, atque desperatum remedii genus, pro tanto hoste iam inquilino, imo & patrono. Adde, quod etsi laxatiua quandoque pro biduo succurrisse uideantur, quatenus demta mezaraici cruoris massa, parcior dispensatio, atque nutritio, ad pulmonem deferatur, atque hinc parcior screatus. Non mirum itaque, quod uulgus, attendens harum curationum uanitatem, occasionem dicendi ceperit: " Optimam esse medicinam, medicina non uti. Uerumtamen laxantia, totius generale robur, magis magisque debilitando oppugnant. ( 10 ) Quod utique dum Medentes uelut per setaceum cernunt, neque aegro profuisse per corporis & exhaustarum uirium diminutionem cognoscunt, tandem infirmos, per diaetae regulas, & per culinae sobriae, unica auxilia tractandos dimittunt, modo cauterii ope, & leuiorum laxatiuorum subsidio repetito, pergant medice, id est, misere uiuere. taciturnus, ad facilem istam Scholarum Theoriam, uideor cunctorum nescius, abire omnibus consentiens. " Saepenumero enim quadam commiseratione indolui, centurias conciliorum medicorum perlegendo, ac praecipue ad nouum ( 13 ) Almansoris omnes morbos a uertice capitis, ad pedis calcem dum persequuntur, quod ab ouo causam ( ut putant, & stentantur ) catarcticam indagantes, ubique incusant naturalem aliquam, uel acquisitam singularem intemperiem, sub incertitudine tamen dubii, an eandem, tanquam morbum, an uero tanquam causam antecedentem morbi, de quo consultum est, statuerent. Alicubi tamen dico, me aliter instructum esse: At saltem ne errarent, in quibus uis morbis, calorem simul & frigus accusarunt. sed Idiotas non esse capaces Medicinae, cum nec paedagogus sim illorum. Admiror saltem quotidie neminem tantam medentum ignorantiam hactenus animaduertisse: Conqueruntur nimirum in omnibus paene, de frigiditate stomachi solitaria, uel combinata, cum caliditate hepatis, unde catarrhos oriundos, ac in uarias partes delapsos, earundem morbos multifariam ariolantur: sed orbem Christianum, Graecorum haec somnia post se traxisse, in latriam ridiculam, mendacem, & humanae societati perniciosam. nedum internos paene omnes, sed & usque ad cutaneos defectus, prosequuntur. Sic nempe theorice & practice Scholae suos imbuunt. Statuunt nimirum primigenium catarrhorum fontem, in frigida stomachi, & calida iecoris intemperie, maximamque mortalium infirmorum partem huic subesse tyrannidi. Sic enim oculorum, aurium, faucium, linguae, dentium, thoracis, brachiorum, lumborum, & crurum defectibus, rei sunt catarthi. Modum quippe fiendi, esse; Quod stomachus incessanter, inter coquendum ab hepate calefactus, non possit non iugiter uapores ad caput mittere; Sic tusses, tabes, asthmata, pleuritides, peripneumoniae, apoplexiae, paralyses, subitaneae mortes, uomicae, sputa cruoris, causam in catarrhis suam iam ratam reperere. Sic denique stomachus uomiturit, nauseat, apepsia laborat, iecur etiam & lien male ualent. cerebrum uero, esse natura sua frigidum, & instar coperculi, bullienti ollae, aut fungi alembici uice, in quem uapores adscendant, & cogantur in aquam. Quae cum naturaliter defluere debeat, suggerit amplam materiam catarrhis, atque generalem. ( 15 ) Quae si in oculos, aures, fauces, dentes, & c. decidat; dolent merito partes, se cerebrum uicinum habere, & tyrannum superiorem: sin uero in pulmonem pluat, transmutantur in tussim, affectus suspiriosos, in tabem denique, palpitationem cordis, adeoque & in inopinam mortem. Quod si uero in stomachum hi catarrhi depluant; Nam prolapso e capite, mucco non digestibili, obstructiones, durities, hydropes, apostemata, scirrhi, febres, tormina locum inter clientes catatrhos fecere. ( 13 ) Quibus Paracelsus, tametsi in Tartaris, atque tribus primis alias triumphans inuentione, plerumque tamen catarrhis subscripsit, nomenque defluxionis ( flussen ) semper manifeste agnouit, nutando sub domina incertitudine. ( 14 ) Hanc enim catarrhorum serio deflendam fabulam ita adornant Scholae, & de manu in manum inuicem tradunt, ut ueritatis uicem subeat: Imo idiotae facti Medici passiui, de catarrhis suis, ad longum usque taedium mecum declamant. iam suae culpae is poenas luit, per apepsiam, cruditates, uomitus, orexes, cardialgias, deliquia, obstructiones, diarrheas, coeliacas, choleras, colicas, atrophias, hydropes, scirrhos, uentrisque defectus omnes. Quibus sane, cum mihi sit difficile, atque nauseosum, singulos discere insuetos, e putata doctrina auellere, ueramque Theoricae lucem adferre: Imo febres, putredines in uenis, splenis quoque, renum, atque uesicae calculos, e muccore catarrhi, sua primordia desumunt. praecipue, cum turba eius sit animi, ut instar testarum recentium, uix primitus haustum deponat odorem. Quod si uero in cerebelli sinum deriuent catarrhi, iam mors instantanea, apoplexia, & paralyses praesto adsunt. Silere ideo soleo plerumque apud magnates, non morbum, non causas, non species, nec medicamina declamo: Sin uero per nucham, in neruos, arterias, musculos, forte fortuna diuertant catarrhi, Arthritides uariae, pleuritides, paralyses, partium, ac conuulsiones, mox adueniunt. Hominis stomachus, quamdiu in uiuis est, actualiter calet, & sua membrana, aliquo madore est imbuta. 2. Itemque chirurgicos defectus dolorum, apostematum, ulcerumque uariam prolem, catarrhos gignere uolunt. Impossibile est autem, aliquam humiditatem aquosam in nobis actu calere, quin etiam de se uaporem suscitet eo ipso. 3. Sin autem non decidant, suoque se cerebrum leuet onere per coryzas, & tusses; adest sopor, coma, catochus, lethargus, uertigo, apoplexia, memoriae & sensuum iactura. Uia e stomacho supera, est gula, siue oesophagus, membrana cannae instar extenta, a stomacho in fauces usque, membranae stomachi similis. 4. Gula, per se, tota actu madet, estque clausa ( cum obliquitus prae uacuo concidat alias ) actu & semper, non secus atque uesica, carens proprio contento: Enimuero praeter praefatas caloris & frigoris intemperies, atque inde necessario natum catarrhum, nil resonant Medentum libri, sermones, concilia, conuersationes, cathedrae, & praxes: Gula ergo seipsam lateraliter attingit, ob necessitatem naturae, quae non patitur uacuum. Gula nempe, non habens in se cibos, potum aut aerem, esset necessario uacua, si pateret. ( 16 ) adeoque totus medendi cardo, in purgationibus, uenaesectionibus, scarificationibus, balneis, sudoribus, cauteriis, & in summa, non nisi in corporis atque uirium diminutionibus, siue catarrhorum exsiccationibus, hodie uertitur. Quorsum nempe ab ultimo Eooradices Chynae, & Zarzae, cum ligno Sassafras, ad exsiccandum propinarunt. Quod autem non pateat, aut aerem contineat, liquet ex eo, quod alias unoquoque bolo deglutito, aer qui infra eundem esset, & adaequato bolo reniteretur, detruderetur ad stomachum deorsum, adeoque totidem ructus essent, quot boli deglutiti. Diaeteticem uero & pharmaceuticen, plerumque per caloris & frigoris amussim metiuntur: atque hoc pacto aegros nunquam de manu sua dimittunt; ( 17 ) sed in clientes perpetuos detinent, uelut acquisita mancipia: sub desperatione tamen manifesta. Denique cum membrana Gulae madida sit, ipsa in sem necessario concideret, nisi ui quadam circumquaque tenderetur, quod in dissectionibus neque occurrit, nec ulli seruiret fini in uiuentibus. 5. Os stomachi naturali motu clauditur, non uoluntario. Gulae autem non est alia scientia Anatomica; quam quod angusta, inferius clausa, 6. Quod nimirum, cum causas & radices ignorent Medici, seseque frustra operari cernant, impossibilem curam siue sanationem fore, eo quod naturale frigus stomachi contradicat calori hepatis: ( 18 ) adeoque quae stomacho profutura essent, nocitura sint iecori; & e conuerso. per Pylorum siue inferum orificium stomachi, & incollo humano a plurimis uasis compressa. 7. Gula non haurit aerem, ut neque continet. Quae cuncta cum conspirent in mortalium perniciem, item Reipub. atque familiarum destructiones; Concidit nempe proprio membranae madidae motu, & contenti penuria. 8. Gula per longum sui non aperitur, nisi transmiferit alimenta. mearum fuit partium, exsecrandam hanc doctrinae Medicae haeresin funditus euertere: Quae si sicciora sint, haerent in meatu, nec facile descendunt, nisi potu superaddito: tantoque potentius id debui, quod omnes Europaeorum animos ista lues, inde a diebus Galeni possideat. quod fieri non posset, si subter bolum aerem contineret, nisi subsequeretur ructus. Discunt nempediuites hanc doctrinam proprio didactro, quaeque didicere, alios docent: sicque omnes morbi catarrhis sonant nati. Gula autem circa laringem patet initio sui. 9. Dicam ergo per theses in Scholis concessas. ( 19 ) 1. Gula inferne clauditur iure alieno, ideoque nec aperitur, nisi intrante externo hospite, uel erumpente. Aut sub fame, etiam pandatur arbitrio alieno. 10. Aer nullus, multoque minus uapor, e stomacho sursum prorumpit, sine sonitu ructus. 11. attamen totus per os ac nares continuo difflaretur, antequam per arctam & conclusam membranae uiam ad cerebrum pergeret. Quod uapor ille, a cibo, e stomacho adscendens, necessario quoque in quolibet homine, cibos, horumque transmutationes oleret, sibi & astantibus molestus esset: Si calor stomacho necessarius, uaporem facit, non tamen proinde eundem protrudit, sursum uiolenter, ita quod ualeat seratum os stomachi & gulam distendere, ac aperire. Cum posito aliquo contradictorio, esset unicuique continuus ructus. 12. adeo ut si ructus subinde sint olidi, continenter quoque omnis omnium anhelitus, admisto ciborum flatu foeteret. 9. In stomacho, non secus atque in aliis uasis, tepide calentibus, omnis uapor aqueus, minima compressione, in guttas citius concrescit denuo, quam quod compressam membranam per sui longitudinem eleuet, & distendat. Quod cum ructus sit Gas syluestre, & longe subtilius uapore, nec tamen cerebrum feriat, nisi clauso ore per nares elidatur: Ideoque nec uaportas faciunt ructius: multo certe minus uapores ad cerebrum deferentur. 10. sed duntaxat aer, & spiritus syluestris, siue Gas. 13. Quod ructus nunquam a Gula, recta uia ad cerebrum deferantur; sed tantum per organum olfactus; Quod supposito spiritu cruoris hepatico, uenae omnes per sui calorem, uel circa partes iecoris, uel in extremis ramulis, parerent catarrhos, a Scholis neglectos. Ideoque non nisi ore clauso, odorem praebeant, multo minus uapor sponte e stomacho ad caput deferetur. 11. Conclusio Prima. Quod, ut uapor, catarrhi materia, aliquatenus adhuc ad caput, siue odoratus organum, adscenderet. ( 20 ) Ex hisce thesibus plerumque confessis, & per Anatomen claris, Sequitur inprimis. 1. Oporteret hoc fieri non posse, nisi clauso ore. Adeoque hianti non fore possibilem catarrhi materiam: Quod nullus uapor e stomacho in caput feratur, putataque materia deficiat catarrhis. 2. Estque proin facile catarrhi hocce remedium. 12. Si tanta caecitas mundum circumuenerit in manifestis; quid non suspicandum de abstrusioribus? 3. Quod stante Scholarum doctrina, sanus atque calidus stomachus multo maiores atque plures catarrhos generaret, quam aeger, atque alioqui frigidior: Quod cum duo corpora naturaliter nequeant se mutuo penetrare, in eodem loco, sitque uia e faucibus ad cerebrum angusta, oppleta ( non enim datur in organis istis uacuum ) superius clausa, nec peruia ( anhelitus namque, etsi compressus, non exspirat sursum ad caput ) non potest ergo uapor, e stomacho, ad cerebri basim pertingere. Per exemplum. quod iam aduersatur Scholis. 4. Quod potius refrigerando, quam calefaciendo stomacho, incumbendum foret. 5. Canna, si sit superius obstipata, tametsi super uapores calidos teneatur; hoc tamen non admittit adscendere, ob aeris praesentiam, quo oppleta est. 13. Quod omnes mortales necessario essent catarrhosi, atque continuo infirmi. 6. Dato, quod uaporis posset sursum scandere; Eo quod eadem gula, cerebro, stomachoque actu calentibus, madidis aequaliter constent omnes, & eiusdem figurae. 7. non offendet tamen planum aut concauum aliquod, super quod concresceret in guttas. Multoque minus eiusmodi, quod Alembicum, aut ollae operculum referat: Quod omnis homo, porcorum instar, naturaliter, ad singulos fere passus, ructaret, eo quod indesinens calor & mador continuum uaporem sursum necessario emitteret. 8. sed in basi cerebri, quorsum uapor adscendere donatur gratis, est pars angusta, peluis, siue infundibili fundus, qui habet binos tabulos, nares uersus, ac totidem uersus ceruicem. Quod tametsi uapor, a stomacho excitatus, distenderet gulam, imo citra ructum adscenderet; Quae Kkk 2 Sin, minus calcat reliquis partibus: Quae duo posteriora oscula dumtaxat adscendens uapor reperiret. ergone uapor quaerit partem frigidiorem, sensu, & electione? quia desiderat magis coagulari, quam manere ut est: 19. Suntque continuo fere mucco oppleta, madent, ac stillant, ut cerebri propria emunctoria mucco climinando destinata. Atque ideo, ultro concesso uapore ascendente: Uel pellitur uaporibus undique ab omnibus partibus calidioribus, ad cerebrum, tanquam frigidius? non tamen esset locus concretioni catarrhi. 14. At sic continuata in sanis esset tempestas inexcusabilis penitus. 20. His tamen omnibus postergatis ( quae nihilominus necessitate naturaliter se habere nequeunt ) at nihilominus catarrhi defluerent. Non enim inprimis extrorsum inter cranium ac cutim. Uapor, si quis e stomacho possibiliter factus, etiam eo usque adscendisset, imo & in guttas concreuisset tam exili spatio, ac, simul cum miucco decideret, minus noxae adferret, quam ipse muccus, ordinarium cerebri excrementum. Quae cuncta per Anatomen Scholae uiderunt, & per Mathesin ( si pensitent ) cognoscent, imeuitabilia: attamen eunt, oculos habent, & non uident; aures habent, ac timendum ne nolint audire. 15. ( 21 ) Siquidem docent ipsae Scholae, uapores, siue antecedentem catarrhi materiam, a stomacho ad fundum cerebri scandere, atque ibidem planum aliquod ( imaginarium, nec per Anatomen adhuc repertum ) offendere, in cuius cauo concrescat illico, statimque a concretione, decidat guttatim. Quod licet ructus sit ciborum Gas, eorumque odorem prae se ferat. Uapor ciborum tamen quilibet cumque, insipidam & innoxiam aquam dat. Per exemplum. Distilletur muccus, uel saliua, lento tepore, qualis est stomachi uiuentis: certe non nisi insipidam, minimeque glutinosam aquam, elicies: Procul sane abinde, quod hostis aduena, merum excrementum, cerebro peregrinum, ac tantarum infirmitatum causa, in infima cerebri planitie, in aquam transiens, inde penetraret, trans ipsum cerebri corpus, siue in forma aquae, uel demum rursus, uaporis specie, in praefato plano luserit. ( 22. ) Non enim specie uaporis: multoque minus salsum, acidum, acremue catarrhum. 16. Quod licet muccus labatur in fauces, hasque diuersimode ac male saepe affectet, iuxta diuersas mucci indispositiones; quasi uapor e stomacho ad cerebri fundum pertingit, locique frigore concrescat ( ut aiunt ) certe eadem frigoris opportunuitate, manebit aqua, neque fiet iterum uapor. ( 23. Uerumtamen nec iste muccus, neque eius stillatio, rationem catarrhi habere possunt. Non magis quam lotium e rene in uesicam labens, catarrhus est dicendus. ) Si ergo uapor ille, iam ibidem aqua factus sit prae loci frigore, non est credibile hanc aquam hostilem intro trahi, multoque minus tam subtilem euasisse, ut nolentibus recipientibus, cerebrum, menynges, suturas, cranium, atque periostion pertundat, ut subter cutim sistatur, atque decurrat. Quapropter si muccus insipidus, salsus, acer, uel acidus, fluidus, aut crassus, labens ad partes, quibus naturaliter purgandus deputatur, tanquam emunctorio, non est dicendus catarrhus, utut etiam male afficiat partes, pro ut & urina uesicam si afflixerit. 17. Praeter enim ineuitabiles atque plurimas absurditates, erit aqua ista, tanquam pluuialis, ineptaque catarrhis uiscidis, muccore perdurantibus. Quanto minus censeri catarrhus debet, fluxus alicuius humoris ficticii, aut excrementi somniati, nati, & delati, per modum, media, loca, & itinera naturaliter 18. impossibilia? Si cerebrum in uiuis actu non frigeat; Imo catarrhi hinc oriundi, primo caloris sensu euanescerent, quouis sudore citius, Galenistae nisidoceant aquam, e uapore tepidi stomachi factam, deinceps fixatam. cessat ratio condensandi uaporis: Salsam & acrem quoque euasisse tactu solo plani, quod nondum nouacula aduertit. Quod Scholae, non reperientes causam, cui morborum catalogum adscriberent, haec somnia de catarrhis credi mandauerint. Deinde cutis cranii, caluaria longe porosior, aquam illam ocius, quam mala inde credita fiant, per diaphaeresin aut sudorem exterminaret. ( 25 ) At saltem sudor salsus est, quocirca latex materiam catarrhi potius tribueret, quam fictus ille uapor, per tot ambages ducendus, ac mille uix absurditatibus possibilis consistens. Est porro cutis, quae craneo obtenditur, huic tenacius adhaerens, neque sufficit loci decliuitas sola, diffluendo catarrho, & cuti auellendae ab osse. Quinimo aqua haec, e uapore stomachi genita, necessario haberet intus Pulsorem, qui illam trans cerebrum menynges, os, & periostion duceret. Atqui iste non esset calor aliquis: Tum quoque laticis assueta salsedo, dolorum causas proximiores habet, quam insipida aqua, fictis uaporibus sursum delata, Denique si aqua trans cerebrum, menynges, cranium, & circum ossalem membranam uadat: an ergo iam fatigata, cutem perinde penetrare non poterit? uel uiarum erit oblita? nam tunc cessaret esse aqua, & rursus fieret uapor, qui fingitur frigore cerebri, in aquam condensatus. cur resistet sudorifera, & porosa cutis aquae, quae cranium penetrare potuit? Denique catarrhi senibus, debilibus, & stationibus frigidioribus dicuntur magis soliti: At ubi subter capillos colligeretur, tum uel ibidem in cataractam tumeret, uel sane tenui guttularum filo deflueret. Si pauca, sudore tenus difflaretur; aut si collegium faceret, in temporibus, mox digito se proderet. ergo pulsor ille erit frigus, ( quod alias solet partes constringere ) iam aquam trans cerebrum & quidem in forma aquae, euerso rerum ordine, pellet. Eritque pulsus ille in aqua, e meris stomachi uaporibus nata, uel in cerebro, quod aduenienti aquae se aperiret cum menyngibus & cranio. Quid si inde defluat, saltem non posset non in termino ad quem motus, tumorem aquae dulcis distillatae, excitare. At saltem, nunquam posset in musculos decidere, uel citius inter musculos aqua ista colligi: quippe qui singuli sua uestiuntur membrana. Quin etiam nec locus, nec uia est, defluendi inter cutem, & periostion cranii, ad musculos intercostales, ut pleuritidem aqua distillata faciat. Denique cum omnis eiusmodi aqua, e uapore condensata, dicta sit pendula e basi cerebri, nec possit ibidem detineri supra guttae magnitudinem, quin necessario, statim atque guttatim decidet procliuis, uel cerebrum sorbebit guttatim hanc aquam excrementitiam, sui muneris oblitum. Deinde praeter Pulsorem, Doctore, aqua opus haberet, qui pellem distenderet, & a costis auelleret, ut sibi deorsum properanti, locum ( puta in pleuritide ) paret. Quae enim indolens sub cute & capillis erat, mox tanto furore dolorum, pleuritidem excitaret, soloque descensu pleuram costis per fibras insertam & adnatam, nudo sui pondere auellet. Essetque tam ductor, quam Pulsor in aqua, potentior, quam Blas nostrum. Immanis certe trux, defluendo adueniret. Tandem nequit catarrhus ad dentes, eorumque neruos decidere. ( 24 ) Quocunque pretio tandem, Scholarum somnia de catarrhis prostituam, nemo falsas merces emit, detecta simul credulitatis larua. Nec potui hactenus sat admirari, quod mundus per catarrhos sit circumuentus. Quia nerui, qui utrimque a fundo cerebri intrant ad mandibulam, foris ac intus, tam adaequate foramen opplent, ut iustam adeo thecam faciant, & tam aequam, quod locus non fit intranti decursurae aquae, eoque minus, quod aqua non subeat foramen exiguum, inferne clausum. In re inquam tam stolida, sutili, atque penitus impossibili, mortales tantam credulitatem posuerint, unamtantum ob culpam, scilicet, ignorantiam. Multoque minus defluet ad unicum, solitum. & dumtaxat cariosum dentem, quem affligat. At cum in sanis comperirent stomachum insontem, repente autem ad Arthritidem, in sanis accusant deflunxus pudoris umbra suffusae, susurrant, nec clare loqui e scientia audent: Quin etiam catarrhus, subter comas collectus, in genas decurreret, non autem subter gingiuas, trans harum carnes, & cruorem impermixtus, iuxta neruorum ductum, subter carnem iuxta mandibulae os, ad unum forte aliquem decumbet. Quinimo si aqua superne deorsum rueret, deturque in doloris causam mandibulae superioris. Etenim bilem acrem, & pituitam salsam, e cruore mutuant, litemque sub iudice relinquunt, an humores isti e iecore sint petendi, separenturque in uenis a cruore, ut ad articulos expellantur, an uero e capite aqua, uel aliquis muccus, uel anonymum aliquid, inter cutim eo deferatur. At nullatenus nec unquam, aqua non uiua non posset infestare inferiorem mandibulam. Incertae enim sunt adhuc, eoque magis confusae, quod ignorent, quisnam ille separator humorum, quisue delator esset, qui hos sinceros a cruore incontaminatos ad artus tantum deferret, nunc hanc, nuncque istam partem deligeret: Quid si catarrhus ad oculos uel aures declinet, eius sane infesta materia, a plana cerebri, & ficta basi, in sinum prius pergeret, conciliabulum ante fecisset, imo mortem, quam oplthalmiam, citius peperisset. debiliorem autem magisque supinam desereret, nouamque indies sibi manciparet, imo nodosam & oppilauam inuaderet. Quicquid ergo Scholae de uaporibus e stomacho sublatis, pro catarrhi materia garriunt, aniles fabellae sunto. Quin etiam recordor, pleuritidem non esse inter cutim, siue carnosam membranam externam, atque musculos intercostales, ( quorsum tamen a caluariae pelle recta defluerent potius, & non introrsum ) sed uel in ipsis obliquis musculis intercostalibus, uel inter hos & pleuram, costas succingentem, unde nomen inuenit. ( 27 ) Nunquam enim stomachus iusto frigidior est, digestiuo fermento diminutior quidem, cui coctricem tribui debere, non autem calori, iam ex pleno alias docui. Qua uia ergo catarrhus a capite huc decidet? securetiam, nunquam propria temperie peccat in calore: cum nullus sit in nobis calor, quam ratione uitae: Dono quidem per suppositionem, muccum per palatum, etiam in pueris ac sanis, in stomachum decidere. Ideoque cadauer omne, extincta uita, friget repente. Non hoc tamen ad catarrhum pertinet. Molestus autem iecoris calor, per accidens semper est, Per exemplum. Nec muccus a decantato illo stomachi uapore oritur: sed est inutile excrementum a custode errante genitum. Ut suo loco. Sit frigida spina digito infixa ( exemplum alibi de febribus adhuc memoratum ) mox pulsus a dolore, calorque & tumor. Dono insuper, in Arthritide, atque alias, non raro subesse salsum liquorem excrementosum: ( 28 ) Non enim hoc, quia spina sit calida, nec quia uicinus sanguis, seruidus esset ante spinam: At solus latex, horum est uulcanus, caementum, & fomes: at calor propter spinam, per accidens adueniat. Sic de iecore cogita; si ferueat enim, spinam suam habet, quae non indicat refrigerium, sed sui ablationem. non autem uaporum e stomachoin cerebrum ascensus, non humores plures, nec ficta pituitae, bili coniugatae distillatio. Refrigerium namque nedum facit curam palliatiuam: sed ipsum malum in desperationem trahit. ( 25 ) Ipsaemet enim Scholae pudore correptae, quod caput undique repletum cerebro, Catarrhorum esset collegium, atque in de omnes fere morbi depluerent, stomachum incusarunt ( eheu! ( 29 ) Idque serio notent Scholae, uanumque de calore hepatis commentum, multiplicesque sanandi errores hinc manatos. Similiter serio notent. ) continuis uaporibus fumantem, & materiam suppeditantem. frustraneas & irritas fuisse medelas ( eheu ) capiti, stomacho, & iecori pro catarrhis institutas. Catarrhus itaque materiam, locum, uiam, consuetudinem, admissionem penetrandi incerebrum, per meninges, cranium, & c. non habet. Nunquam enim excremento locus aut ius est depositi: ( 32 ) Quod autem catarrhus ad interna, stomachum, pulmonem, iecur, renes, uesicam, uenas, arterias, musculos & neruos non descendat, Partim iam in communi, sublata fictaque Catarrhi materia, uia, a fiendi modo, satis constat: Tripano enim quotidie opus foret non minus pro catarrho, quam pro pure, ( 30 ) Sed cur catarrhus defluere cessat, mox eradicato dente? partimque quod e capite, inprimis ad stomachum, nil inuitis nobis, decidere possit, quin exscreatione eiici queat. An enim, quia uiarum oblitus? Muccum enim e capite descendentem, non nisi incauti degiutiunt. At si materia inferne suppeditatur, quorsum haec quaeso fluet? Nec est Catarrhus illius intentionis, ut exspectet somnum, quo incautum opprimat. Fabulae facessant in medendo. uel qua parte decumbet, quae antea intrare solita est per exilia foramina, quibus nerui, tam internum quam externum, tamque superum quam inferum utriusque mandibulae latus subintrant? ( 33 ) Quicquid igitur a capite deorsum ad fauces ruit, est muccus naturalis, uel alteratus, iuxta Custodis indispositiones. An forte, euulso dente, stomachus cessabit, uel non audebit amplius dare uapores, & materiam catarrhis: Sed is muccus, tota excrementi specie, alienus est ab expectorato per tussim sputo. Quid enim sibi uult Scholarum inaduertentia? An euulso dente simul effluit cum cruore omnis catarrhorum, etiam futurorum materia? Uel, an obturata cauea dentis, per confestim subnatam carnem, nec dato exitu foras, cessabit proin catarrhus? qua scilicet iubent, inspicienda sputa per tussim reiecta, an aquea, spumosa, clara, liquida, alba, concreta, flaua, cinereaue sint? an rotunda uel decurrentia, etc. At non quaerebat catarrhus exitum, per durissimum dentem. Cur enim in finitimis oris, non suscitabit necessarium apostema? Cur ad alium dentem, saepe uno euulso, descendet? An canalis mutatur uno euulso? Cur inquam inde augurari iubent pectoris dispositiones, siue pulmonis affectus, si sint sputa ipsa capitis excrementa deslua, siue Catarrhi? nescitque amplius defluere in neruum saltem dentis euulsi, & in carnem subnatam: faciliusque sibi iter trans dentem; quam succrescentem ab euulsione carnem, putat? Sic nimirum rheuma, ossis ethmoidis siue spongiosi, aliqualem constipationem a mucco consequens, crudo & aquoso madet mucco, eo quod natura mittat eo capiosum laticem, ad ablutionem illius obstruentis. Quidni uiam quam parauit, tenet? & antequam succrescat caro, isthac sibi exitum seruat? Etenim si materia huius e stomacho adferretur, cur obstipato osse spongiae, stomachus uaporibus insanit sanus? misere sane deluditur per chirurgum iste, qui putans in dentem defluere, illumque sublatum reperiens, cogeretur eadem uia redire ad partem nobilem, quam carnificet in Chirurgi uindictam. Deus ergo non dolet ex catarrho: sed uel de tecta gingiua, nimium sensilis factus: quomodo uapores isti, paulo supra palatum condensati, ad frontem, iuxta organum odoratus, ad eluendum noxam, ab osse sibi praefixo, in specie aquae salsae deuenient? uel alias, male digesta ultimi alimenti sui materia, circa radicem dentis putrescit. ( 31 ) Hinc dolor. In hoc nempe differt digestio dentis, unguisque a digestione aliarum partium: Undenam uapores insipidi, atque insontes, tantum suo transitu desument salis, quod liquefaciant, secumque deorsum praecipitent, ut sua acrimonia non raras anginas, aliasque faucium phlogoses, suscitent? quod haec fiat in culinis sibi internis, illa uero, in culinis radici illorum contiguis. & decurrit, qua sibi uia magis apta, e pelui, siue sui in fundibulo, patet. ( 37 ) Non enim qui Coryzae initio stillat aquae formis, merus muccus est: ( 34 ) Cur materia e stomacho sublata, & sola in aquam condensatione ( quippe quae per mechanicam probata est, necessario insipida ) a seipso prius uapore mutata, ( 34 ) decidens in stomachum, tantas illi faciet molestias, quae paulo ante, cum reliquo chylo, eidem erat grata? sed salsus latex, quo natura conatur eluere, quod ossi spongioso, cerebri finitimo, insedit ut hostis peregrinus, pro ut dexi. Unde isti haec hostilitas? An enim a cerebro, uiscere principe, uitalibus initiis diuite? Deinde, quod declinanti Coryzae defluit flauum, & uiscidum, non est idem, qui prius latex, nec ibidem tantisper detentus, & inspissatus, ( ut tamen Scholae docent ) cum alioqui totum cranium, cerebro licet uacuum, tanto excremento in capsam uix sufficeret. At si uapor tetigerit saltem infimam cerebri planitiem ( ut aiunt ) & mox inde confestim, atque ad guttae completam magnitudinem deuenerit, decidat, cumque non possit esse tertius alter, qui unamquamque guttam detineat: Creatur nempe in momenta nouus eiusmodi muccus, a sano longe diuersus colore, foetore, uisciditate, & acrimonia. non ergo a paucula illa mora, non a contagio malignae partis, nec demum a suscepto ibidem semine nocuae illius materiae erit peruersitas: Ridiculum porro, hunc putidum muccum, iam coctum, & a priori latice inspissatum, dici: qui denuo succrescit, uitio alieno. nisi forte ostenderint, praeter uaporis condensationem in guttas aquae, aliquid aliud intercessisse. Quod autem initio Coryzae sit latex, liquet: nam mox a biduo aluus siccior, & parcior urina. Quod hactenus neglexerunt probare. ( 35 ) At quandoquidem plurima ubique commenta, de catarrhosis & pulmonariis defectibus, in ingentia uolumina, concilia, dispensationesque surrexerunt. Denique latex ille, tepide euaporatus, uix habet unde muccescat, quantumcunque mucci latex secum defert, tantundem mucilaginis habet, nec amplius. Mei muneris est ostendisse, a Scholis nil unquam negligentius, stolidius, & perniciosius edoctum. ( 38 ) Ut ut est, & quicquid id est, quod e cerebro deorsum ad fauces defluit, eius ne unica quidem gutta ad pulmonem intrat, quin prius suffocationis metum, ad quamlibet guttam suscitaret. Eo quod nullum peccatum minoris hactenus fecerint, quam homicidium, incuria patratum, modo terra culpam tegat, & excusentur per tradita axiomata, homicidae. Atqui inde consideraui daemonium Moloch Cathedris praesidere, & Catarrhis mundum hactenus dementasse. Siquidem si unica aquae gutta, incaute deglutiendo, in laryngem decidens, praefocationis metum potanti incutiat, quid non faceret tanta mucci copia, quae pelues paruo subinde spatio implet? Quibus materia, natiuitas, locus, efficiens, fiendi modus, capsa continens, iter, & colligationum societas, simul deficiunt, & falso sunt. Deuium enim est, quod paucarum horarum somnus, integras mucco pelues, in pulmonem sine sensu deferat, citraque praefocationis metum intrent. Idcoque haec, non nisi antiquus serpens, mendacii pater, docuit hactenus, in mortalium perniciem: Enimuero quicquid e capite manat, muccus est, & merum excrementum, non autem e stomacho eo deductum. ( 36 ) Muccus est albus, crassus, & uiscidus, bene constituto Custode cerebri: Pridem enim sub Tyrocinio delusus a Scholis, huiusmodi aegros sic collocaui, ut inter puluinaria, in uultum dormirent, sperans, per nares muccum delapsurum, qui in pulmonem alias laberetur, atque hactenus a catarrhi effectu immunitatem sperabam. sed eiusdem reuolutis, & perperam affectis potestatibus; Sed subsequens mane, per exscreationes meam irrisit inscitiam. muccus est aquosus, acutus, salsus, asper, flauus, tenax, etc. quid enim Chyna, Zarza, aut Guaiacum siccabunt, in forma aquae pota? Tum enim exploraui orthopnoeam, quae recta ceruice spirantes collocat, parum morari doctrinam catarrhi, eamque ut friuolam conuincere. quid enim exsiccabunt, quod exsiccatum seipso liquido non esset perniciosius? Cum supino atque horizontali decubitu strangularentur, quo tamen antecedens catarrhi materia praecideretur. ( 42 ) Cur ad exsiccationem appellant, quae remedio, ne fierent, inhibitiuo dumtaxat opus habent? Quapropter coepi animaduertere, quodlibet memorum male affectum, nedum plurimum excrementi sui; sed etiam aduersi, fabri. quaeque cum facta sint, non exsiccanda, sed eiicienda postulant? care. Cur ubique Scholae ad effectus respiciunt, & non ad radices? ( 39 ) Sic namque oculo diuersimode affecto, plurima sanies & lacryma acris emanant: faucibus quoque per anginam praeclusis, e lingua filum uiscidum continuo propendet. Quid si eiusmodi peregrina ac barbara remedia sudorem cieant, & laticem cum aegri detrimento minuant, anproinde ad radicem itum? Hinc itaque credidi, pulmo nem aliorum membrorum legi teneri; parca siquidem nutritione, atque copioso sudore, cruorem minuunt primario, ac secundario maciem cum debilitate causant. adeo, ut quoties irritatus, laesus, punctus, iniuria aeris, aut per endimicum Gas oppetitus, oppressus, aut affectus esset; pareret diuersa taedii sui testimonia, proprio errore; non quod proinde, illa excrementa tam sontia, a cerebro ( plerum que sano ) labantur insensiliter, intra asperae arteriae exiles conductus. Quod falso Scholae traduxere in superfluorum exsiccationem, Putantes cruoris competentem quantitatem, & excrementi morbosi generationem, eiusque expulsionem, uno exsiccationis synonymo comprehendere. Tunc demum mirari coepi, quod Scholae uiderent quidem in Coryza proprium degenerare, & imitari excrementum capitis: An enim propterea indispositio, & commutator Uulcanus, qui in pulmone de bono cruore sputa parit tabida, superabitur: dormiet? minuetur? mitescetque? desistet: nec interim ratae sint, id pulmoni, aeque ac caeteris membris, accidere posse. qui Uulcanus interim sub extrema Marasmi macie, nequicquam de suo furore remittit. Sic quicquid e pulmone effertur, id totum cere bro tribuendum; ( 43 ) Auerte Deus bone stragem, quam ignara Paganorum Schola & turba in lucellum inhians, patrat. idque decidere, ( ridiculum ) in asperam arteriam sine sensu, & in decursus exsilio sensim decoqui, ut plurimum citra anhelationem, ibidem usque in maturationem detineri. Cum subinde uno mense plus eiiciatur per tussim, quam sit ampla tota thoracis capacitas. Tollenda est morbosa duntaxat impressio erronea ( quam uoco Corruptorem pulmoni internum ) quae membranas uenarum, asperae arteriae cartilagines, atque pulmonem integrum, suo alimento deplet, & in uarias sordes incessanter ac continuo filo transmutat. Flaua atque cinerea tabidorum sputa igitur, uegetatricis in pulmone errores sunt, & cruor degeneratus, quem ideo totius macies subsequitur. Quod si autem sputum cruentum praecessit, ulcusque sit praesens, disce parare pharmaca, quibus Paracelsus tabem curauit. ( 40 ) Quare frustranea & deploranda adhibentur remedia cephalica: Oretenus inquam suntis, cancrum & estiomena quaeuis sanantia, quod est ulcus pulmonis curasse. uani sunt potus refrigerantis ptisanae, loch, syrupi, & quicquid deglutiendo descendit in stomachum. Quicquid enim ulcus femoris aut pedis suo potu sanat: quidni etiam idem in pulmone faciat? Otpote quod in itinere multoties sormaliter mutatur, antequam ad affectam partem deueniat. Sed quid agent Scholae? ( 41 ) Quid enim stultius, quam Indicas radices potandas exhibere ad Catarrhorum siccationem: ignorant causas, ignorant remedia, & suspenso naso irrident mercurium diaphoreticum, dulcem instar mellis, & fixum: & Lili tincturam uolatilem. Itemque lac, siue elementum perlarum. ( A. ) Porro ut constet pulmonem esse prorsus immotum, nedum ex usu iam patesacto, id sat liquet: Etenim, nisi uniuersaliter totum corpus tingatur super eminenti balsamo, nunquam interna solidantur ulcera. ( B. ) sed insuper multo magis, quod pulmonis substantia sit diductionis & compressionis prorsus incapax. Pulmo enim primo senescens, primum moriens, a minitata morte difficillime recuperat, resilitiue, atque uulgi proinde spernit remedia. ( C. ) Itaque eatenus auium pulmo ( uolucri atque nobis, inseruiens iisdem usibus ) qua costis firmiter annexus, omnem follium dilatationem & compressionem respuit. ( 44 ) Quocirca Scholarum continuatus succedit error, quae citius, quam in luridis suis pharmacis defectum agnoscant, naturam defectuum, eiusque gloriosissimum Authorem somnolentae obmissionis accusant. ( D. ) Denique pulmo constat tribus uasis adaequate per totum dispersis ( una nempe arteriali, arteria uenali, ac aspera arteria ) circum affuso cruoris parenchymate, & membrana tanquam toga. Tria autem uasa sunt canales, aequaliter per totum diducti, quorum duo priores sunt sanguine repleti, adeoque incapaces, ut intra se nouum aera inspiratum recondant. Decernunt nimirum quatuor pulmonis lobos, instar follium, quo ad uiuitur, incessanter diduci, & comprimi, pro usu anhelitus, adeo ut flatus, siue inspiratus aer, dumtaxat intra pulmonem trahatur, neque ad cauum thoracis pertingat ulterius. Quod sane in sanando non insontem inscitiam dedit. Pro ut & Medentis ludicrum subterfugium. Tertius uero canalis semper patet, aere repletus, ideoque & incapax alterius noui & inspirati aeris, nisi contentus aer cesserit aduenae, in thoracem intrauerit, adeoque tertius ille canalis sit perforatus, una cum membrana pulmonem uestiente. Conantur namque incessata, atque inexcusabili dilatationis & compressionis necessitate, siue pulmonis irrequieto motu, excusare sibi impossibiles ulcerum, Tabis, ac caeterorum miserias. Ah! quasi de caetero cancrum ulceratum, quietamque sistulam, ani uel oculorum, pro lubitu curarent? Est namque hic tertius canalis, annulis cartilagineis, sibique inuicem contiguis, semper distentus, & patens, non secus atque ipsaemet asperae arteriae truncus. ( 45 ) Cui errori sic uado obuiam: In aere obuolitat tenuis puluisculus atomorum; Quarta autem uisceris pars, est caro eius parenchymatica, aeris aduentantis aeque incapax. necessitate autem continua, trahimus anhelitum, cum puluerulentis atomis: Quinta tandem est membranula, sire tunica pulmonis. Itaque horum nihil capax est noui aeris, nihil anhelitus noui susceptiuum, nihilque quod dilatationem atque compressionem sustinere possit, uel motum. ideoque & mox totus thorax oppleretur luto, nisi pulmonem haberemus, cuius in anfractibus affigerentur praefati pulueris atomi, atque hactenus pulmo non alias suis se excrementis desarcinat, nisi per screationem, ut conceptus nimirum puluis, una cum quotidiano excremento pulmonum, irretitus efferatur. Usus est sane, qui a Scholis fuit neglectus, unanimiter pulmonem peruium negantibus. Mirum sane, quanto nihilominus sopore stertant Scholae, quod singula iam dicta sciant, & admittant, nondum tamen cessent docere adhuc hodie, pulmonem follis instar continuo agitari motu(e. ) Porro tertium uasorum, siue praedictorum canalium, ( concesso adhuc ) quod non aere esset plenum, sed plani omni prorsus aere uacuum: Pilus quidem in naribus, fibram omnem in aere uolitantem detinet, arcetque ne intro trahatur: multiplex deinde cannarum asperae arteriae diductio facit, quo minus tenuior alioqui pollen penitus uadat. a respiratione ( cum tamen pateat alioqui, nec in se concidere ualeat, instar uesicae, annulorum uetante id cartilagine ) saltem tantundem dumtaxat aeris in se conciperet noui, quanta esset alioqui uisceris pars. Pulmo brutorum supernatat aquis, quibus bullitur integer, at frustratim dissectus, sidit, quia aere est impleta aspera arteria. Uerumtamen cum ad lubitum, unica uice pars aeris inspiremus, quam totus pulmo sit amplus. Necesse est omnino; Quorsum ( per impertinens sit additum ) si aqua bulliens accessum non habeat, dum elixatur: aerem non saltem inspirari in canales asperae arteriae, ad concidendum & dilatandum alias impotentes: quomodo catarrhus eo aditum nanciscetur. ( H. ) Per mechanicam idem. sed ab his intro pergere in pectoris cauitatem. Effla anhelitum e pectore, quantum potes; metire filo, costarum circumferentiam: tum rursus, quantum potes, inspira aerem, atque iterum metire: ( F. ) Denique, si cui musculi intercostales per pugionem terebrentur, mox uulnus penetrasse proditur: nam flatu extinguit flammam candelae. Reperies per cubum, plus aeris attractum, quam ad magnitudinem pulmonis humani. Sin autem deinde uulnus claudatur inspirando, & exspirando aperiatur iterato, semper candele lumen efflat. ( I. ) Quanto magis, quod magna pars anhelitus hanc fallat mensuram. Nimirum quantum diaphragma deorsum tetenderit stomachum. Quod fieri est impossibile, nisi ductus inspiratusque aer, trans pulmonem, in thoracem pergat. Experire ergo iterum. Et per consequens, sit pulmo quiecus. Attrahe anhelitum, quantum potes, & inspira in uesicam, & reperies idem quod ante: aeremque inspiratum excedere integri pulmonis magnitudinem. Maxime quod in pectore duplex sit mediastinum, siue membrana interstititia a summo ad imum thoracis, cordis tutandi causa, ab aeris iniuriis. Quod mediastinum, thoracis dexterum a sinistris dirimit. ( K. ) Interim memento, post omnem exspirationem, adhuc canales asperae arteriae, apertos suis annulis mansisse, & acre adhuc, ut ante, repletos. ( G. ) Liquet ergo mechanica necessitate, anhelitum recta in thoracem ferri, trans pulmonem, adeoque & hunc quiescere. Indubium est, quin pectus & uenter, inspirato aere intumescat: Quod aeque manifeste per pleuritidis expectorationes est obuium. quod si ergo pulmo extendi possit, quod nullatenus ) at saltem non ad subdecuplum, quantum thorax extenditur, esset locando aeri inspirato. Quippe per tussim reiiciuntur, quae prius in costis, & pectoris cauo, erant extrauenata, & putrefacta. Ergo motus thoracis arguit motum pulmonis non necessarium. Oportet itaque membranam pulmonis esse ualde patulam, quae cruori & puri transmittendo sufficiat. Haec uident, sciunt, fatentur, & scribunt Scholae: ( I. ) Quod si pulmo totum pectoris cauum impleret ( quod manifeste non ) rationi consonum esset, quod costarum eleuatio pulmonem dilatare posset: negant tamen, anhelitum extra pulmonem, in thoracem difflari: sed ipsum pulmonem, necessario follium instar agitari. sed cum aer dilatationem & compressionem sustineat ( ut dici solet ) ergo costarum eleuatio non traheret adaequatum. Concedunt equidem pulmonem poros habere, per quos cruor & pus in pleuritide sorbentur: aerem. nolunt tamen aerem per eosdem poros transmitti in thoracem: sed ipsum pulmonem instar follium agitari, aeque pertinaciter iubent. Neque mirum. Imo cum ista attractio adhuc esset uiolenta ( timore uacui nimirum naturali atque uitali motui aduersa, sequitur etiam motum costarum non esse institutum ad dilatandum pulmonem. Eo quod non nisi cadauera ( quibus pori illius membranae per mortem clauduntur ) meditentur, tam facta quam facienda. Cumque pulmo nec in se, nec aliunde, motus sui habeat principium ullum, nisi a motu costarum ( iuxta Scholas. Nam & idem neruis opticis, spinali medullae, interstitio cordis, & osculis uenarum ad intestina, contingit. ) Sequitur etiam, pulmonem nullo motore moueri, sed plane semper quiescere. Quae Lll 2 ( R. ) Sic nempe recta tantum ceruice respirantes, alas & humeros in subsidium flatus diducunt, manus utrimque, ad eleuandos humeros, sedilibus premunt, ut pectoris cauum augeatur, ac maiori tubere diaphragma deorsum promineat. Quae est enim maior fatuitas, quam fateri, omnes asperae arteriae ramulos, cartilagineorum annulorum contextu apertos; & tamen docere omnes eosdem ramulos, attracto insuper nouo aere, semper ampliari, diduci & comprimi? ( N. ) Tandem Scholae docent, diaphragma nobis ad ordina rium spirandi usum sufficere: ( S. ) Uxor Patritii, enitendo prolem, ( prodibat nempe in lucem natibus suis antrorsum ) fregit atque lacerauit sibi pleuram, inter 7 & 8 costam, absque sensu ( maior enim dolor obfuscat minorem ) apostemate, etc. attamen eius officio, musculos intercostales sub stituunt. Tum insuper non rarus est ructus e stomacho, qui odores in pulmonem haustos exprimunt. Ergo pulmo & diaphragma suntimembra perspirabilia. Mox a diebus puerperii, sensit quoties comprimeret anhelitum, canendo, uel assellando, si thoracem exuisset, confestim protuberare ingentem tumorem, flatulentum, qui digito prementi cederet, atque intro dimisso anhelitu properabat. Adeoque deinceps, non nisi stricto thorace, dormiuit. Deplorandum sane tam noxiis negligentiis, atque ludibriis puerilibus, insudatum in Scholis. ( T. ) Unde liquido constat, anhelitum per pulmonem recta duciin thoracem. Siquidem si supino decubitu, unam manum super abdomen, alteram uero super costas posueris; moderatum uero, siue incoactum anhelitum duxeris: senties tum facile, solos musculos abdominis operatos fuisse. Quod & in muliere principe similiter notaui, quae a partu sibi retinuerat, quod quoties anhelitum comprimeret, alterum gutteris latus instar uesicae tumidum nobis ostendit. ( U. ) Tum quoque huc facit, quod Pulmoniacos, itemque difficulter spirantes attente considerauerim, ac comperi plerumque illos laterum uno cubare felicius, atque altero uix respirare posse. Etenim indubium est, quin istud uitium sit ipsius pulmonis; Uentre nimirum sublato, diaphragma deorsum trahi, & ( O. ) consequenter, tantundem Abdominis cauum ampliari, quantum diaphragmatis planum, ( in se laxum ) siue diameter, minor est semicirculo sui, deorsum tracti, ac tanto amplius, quanta & plani diaphragmatis ductilis laxitas. Imo si stricta zona costas cinxeris, atque praefatum anhelitum duxeris: senties uentrem attolli, & deprimi, costis prorsus immotis. quodque Pulmonis prono latere ( id est enim cui tum aeger incumbit ) quaque parte tum costalem membranam tangit, pori sint constipati, quibus alias respirare solet: Et per consequens, pulmonem, etsi alias mobilem ( quod non ): toto tamen die sic posse quiescere. quod etiam supini tum lateris lobus, uterque pulmonis, sint pori morbose obstructi, si non omnes, saltem pro magna parte, idque metiendum a proportione deficientis anhelitus. ( P. ) Sed in suspirio, oscitatione, sternutatione, & forti anhelatione sentiuntur ( nec enim ante ) musculi intercostales suo quoque uicariatus, & adminiculi fungi officio. Quo argumento manifestum est, pulmonem non attolli, & concidere instar follis: sed poris peruium, per quos aer ad & extra thoracem perssuus, eius diducti, uel contracti, amplitudini aequatus respondet. Sunt namque costae semicirculi deorsum propendentes, quos musculi intercostales singuli singulos sursum attrahunt. Hinc nempe erecti, quam iacentes respirant melius. ( Q. ) Hactenus quoque maiores fiunt attollendo, quatenus tum fiunt rotundiores, & sic pectoris cauitatem ampliant. Eo quod pulmo pendulus, undequaque poros liberos habet, qui non uitio oppilationis succubuere. ( 48 ) Error ergo Scholarum est, quod doceant diaphragma esse membrum pulmonis motiuum unicum, adeoque proprium, & principiatiuum efficiens organum anhelitus. Nimirum, quod dum diaphragma se in sui centrum contrahit, faciat exspirationem: & quantum hanc contractione laxat, tantundem inspiremus. 1. Cum eo, recta nil praeter aere, deferatur, & quod aer prae occlusione infera sit praepeditus, ergo & interclusus, Itemque tandem magis exsiccat oppilantes mucilagines, iuxta quas alia suscitantur producta, quae dierum tandem numero, ariditatem, ac rimoniam ac malignitatem assument. Unde affectus suspiriosi, uomica, uasorum exesio, sputum sanguinis, ulcus, tabes, & mors. Etenim cum omnis motus uoluntarius executiue fiat per musculum, retracta cauda ad sui caput, iam diaphragma, primus, heteroclitus, & principalissimus musculus erit, suique caput erit in medio, siue centro sui. 2. Quod si ergo diaphragma sit organum primario exsecuti uum motus, etiam cessante abdomine, & costis; diaphragma per se moliretur motum. Quod falsum. 3. Supponamus enim, mille orificiis arteriae asperae, omnem aerem deportari ordinario in thoracem, & totidem sanitati satis esse, si ergo centum illorum sint constipata, tunc ille homo, celeri motui diuturno, uel adscensioni, decima parte erit impar, & suspiriosus. Imo musculi abdominis, qui ordinarii sunt musculi, non mouebunt: ( 50 ) Hinc ergo patet, cur syrupi, illinctusque, cum ad loca affecta non pertingunt, sint frustranea remedia. sed mouebuntur a diaphragmate. 4. Imo si eo attingerent, malum aggrauarent. Sufficeret ergo huic muneri, sua uentri carnosa membrana, ac frustra illi musculi facti essent. 5. Deinde cur nullus horum defectuum, speret medelam, nisi Pyrotechnia pharmacum, in tonum naturae, graduarit. Denique cum omne organum uoluntarii motus, trahat mouendo; pectus deberet tractu diaphragmatis intro trahi, & figuram clepsydrae foris circa diaphragma exhibere. 6. ( 51 ) Praecautiones uero, a catarrhis, quae Coriandrum, atque huic similia, a coena sumenda iubent, ad uapores, e stomacho inhibendos, quanta sane sunt commiseratione dignae! Imo exspiratio non esset quies a motu sed ipse motus diaphragmatis contracti. 7. Adeoque exspiratio etiam in sanis, semper esset difficilior inspiratione. Cum 8. inspiratio non esset motus: Si enim uaporum ortus, ex suis causis, ( humiditate materiae nempe, & calore loci ) & eorundem adscensio, essent naturales; sed relaxatio, siue quies contracti diaphragmatis. ( 49 ) Unde concludo, 1. quid coriandrum efficeret, quo minus eiusmodi effectus suas sequantur causas? Usum diaphragmatis hactenus stetisse incognitum. 2. Usum. quoque pulmonis latuisse. 3. An enim coriandrum, aquae bullienti iniectum, efficiet, neuapores ex aqua fierent, aut adscenderent? Modum fiendi anhelitus fuisse incognitum. 4. Organa prima & principalia anhelitus fuisse incognita. 5. Similia sunto, quae pectendo, fricandoque praescribuntur, ut nimirum non sero, sed mane, non in sinciput, sed uersus occiput, catarrhi ducantur. Pro modesta anhelitus respiratione, & exspiratione, sufficere solos abdominis musculos. 6. Quod Pulmo non moueatur unquam, quodque pro cribro inseruiat, ut aer purus in thoracem subeat. 7. Nugae enim aniles utramque clausere medendi ianuam, quia causae morborum latuerunt, nec iis inquirendis hactenus magnopere sit insudatum. ( 52 ) Quam friuola est enim Galeni doctrina, quinque libris detuenda ualetudine? quae tota balneo, frictionibus, atque Apoteraxia celebris! Quod difficultas sanandorum defectuum pulmonis non consistat, eo quod sit quietis impatiens, & hactenus remediarespuat: sed quod extremis orificiis obsessis, & obstructis, in posterum spe destituantur, a uulgaribus remediis exspectata. & quamuis in omnibus ac ubique egestatem Galeni sim commiseratus, in nullo tamen manifestius ingenium eius depraehendi, quam Lll 3. Obsidentur inquam ab hoste primitiuae ueritatis, qui illos uel arrogantia, uel incuria, uel atrocitate, uel auaritia, uel pigritia, uel stupiditate, uel tandem resipiscentiae uerecundia sibi deuinctos tenet. Bone esul quando tandem e Scholis, hoc daemonium tolles? quam ubi distinctiones frictionum, in longum, transuersum, obliquum, & circulum tanquam Necromanticorum ceremonias, indictione poenae capitalis obseruandas, stricta sub obedientia, serio praescribit. quando tandem erit malorum istorum cumulus & maturitas, ut tantam caecitatem, & mortalium cladem, tuae ueritatis lumine auferas? Sic namque mundus, a Medentum cunis, in catochum actus, stupore paganico oblectatus, uelut titillando obrisit. Respondes, remedium non esse oppugnanti agnitam ueritatem. Igitur, " Iuste Deus, iustissima sunt quaecunque probaris. Tu pietatis fons, immotaque Regula ueri. ( 53 ) Pauciores enim primis quinque seculis, Romae morbi erant, & pauciora cadauera, mitiores quoque morbi, quam postquam deuicta Graecia, triumphasset. Quod omnes Europaei, quibus rarus adhuc aut nullus est Medicus, libenter confirmabunt. Serio enim mirantur Scholae uastam mucci molem, per Colocinthida explosam, attamen nil minuisse pulmoniacorum sputa: Sed quia noluimus tua sancta facessere iussae, Facti praeda sumus stolidi ludibria uulgi. " ( 54 ) Sunt enim Anatomici, qui uiuum canem dissecuerunt, & dum ad laryngem est deuentum, iniecerunt oretenus iusculum, Sdperegrino colore imbutum, ut cernerent, num eius quicquam ad pulmonem subintret. Ac repertum est, eius aliquantillum, asperae arteriae tinxisse parietem. adeoque cum antecedentem catarrhi causam se inuenisse gauderent, stupefacti tamen in effectu luxantium, noluerunt axiomatum pituitosorum falsitatem agnoscere. Plus enim Colocinthis, Scammonea, elaterium, & c. Clamarunt ergo, a cerebro in pulmonem, insensilem, & ordinarium excrementorum decubitum: uno die corpus exsiccat: quam potus Chynae tribus mensibus. Quid ergo sperandum in Chyna, ubi frustra uobis sunt solutiua? sanxeruntque illinctus, extremum fore Tabis remedium, cum ferantur immediate ad laryngem, atque inde ad exiles quosque tubos eius. & horridus horum usus? Crudele quidem id cani fuit tentamen, at longe crudelius & infelicius mortalibus. Quocirca antecedentium doctrinis inhaerentes Scholae, statuerunt tandem nil altius indagandum; Eo quod Scholae ad eius suasum, de manu in manum tradiderint, & subscripserint tam perniciosis nugis. Nam inprimis quid syrupi & illinctus patrarent in ramulis arteriae asperae, praeterquam obstructionum noxam? quo fine ergo, naturaliter, atque ordinario eo properatent, aut mitterentur, aut admitterentur? cum ibidem coqui nequeant, nec in bonum mutari: at curandum, iuxta antiqua ac trita artis theoremata, & utrimque aliter res semper cesserit in praxi, nihilque suis regulis cernerent respondere, sub torpore impossibili tatis, uelum tamen obtenderunt suae ignorantiae tam atroci, miserosque aegros suspensos manere calamitatibus & euacuationibus maluerunt, quam quod aliquid super aerumnis proximorum cogitarent. neque puri, aut muccoribus mederi. Denique si hoc fieret ordinario, sputa ordinaria sanorum redolerent putrefacta iuscula, uel syrupos illinctos. Et quamquam prima subinde sputa, illinctus referant quandoque: ii non e pulmione, sed e faucium uiciniis ueniunt. Ac sane tot incogitantiarum, absurditatumque myriades non mansissent in Scholis, uiris inquam tam acutis, probis, sagacibus, & exercitatis, ( quorum ego me minimum lubens fateor ) si tantillum semel ab axiomatibus paganorum recedere uoluissent. Neque ideo repetita sputa amplius illinctus exprimunt, pro ut alioqui repetita sputa fuligines exscreant. Tumetiam qui uno uespere aliquot uncias ildeliramenta. At stante hypothesi, quod pulmo omnem omnium rerum peregrinarum spernat societatem, praeterquam aeris nudi, non fumis sociati: 443 lingeret, necessario mox abinde nedum Asthmati, sed & praefocationi succumberet. Nam pars illinctorum magnam asperiae cauitatem impleuisset. Sequitur etiam necessario, siue aliquid illingendo, siue bibendo sit deglutitum, eandem semper epiglottidis custodis curam agi, eandemque laryngis clausuram obseruari. Siquidem ibidem non minor quam uitae agitatur iactura. Mirum sane Scholas, tam lurido canis experimento seductas, non aduertisse, quod per canis inaduertentiam, in tanto carnificinae eiulatu, coloratum istud iusculum intra laryngem sit abreptum. Illinctus ergo, & syrupi, etsi reddendis screatibus partes glabras faciant, tamen inprimis stomacho nocent, & pulmoniacis affectibus ne minimum prosunt absolute. Non quod proinde id in sanis sit solitum, uel in catarrhosis ( ut uocant ) obseruatum. At dicunt, saliuam spontaneo lapsu, etiam absque sensu, fluere in laryngem, & illinctus hoc titulo fore opitulatores. ( 56 ) At neutrum horum subsistit. Equidem si calculosus reddendo lotium, etiam nolens, anum soluat prae dolore, proinde id sphincteri uesicae erit proprium, quod se laxando, aperiat etiam ordinario anum? Quoniam utut disponatur ceruix, eadem semper est naturae cautela, ne quid incaute in laryngem decidat, aut fluat. Ob dolorem namque partes subinde male funguntur suis muniis, aliasque sibi uicinas secum in errorem abducunt. Uisus est nuper Scenicus, manibus inuisus, pedibus atque corpore erectis, bibisse uini scyphum, habens caput prope terram. Potius fidendum erat historiae, qua quendam ob tenuem plumam, alium uero propter pilum; suffocatum fuisse scribitur. ( 57 ) Ad Anatomen appello, & ferulae manum subdo. Sunt enim, quibus dormientibus ingens ex ore saliua fluit; qui si supini dormiant, sponte actutum se in latus uoluunt, uel expergiscuntur, periculi imminentis pauore territa natura. Ut sciant, pulmonem, rerum peregrinarum nullatenus esse susceptiuum, sine notabili noxa & anxietate, quinimo ut suspiriosi, ne quidem tollerent suffitus fragrantes ( ob rationes, de Blas humano, recitatas ) Si itaque suffitus opitulantes, pulmoni sint oneri; At si quid tum in laryngem saliuae per incuriam deciderit, non cessat dein tussis id statim explodere. quid non erunt illinctus? etsi dentur ad pulmonem posse deuenire? Idcirco enim quoties quid deglutitur, serio larynx clauditur epiglottide, formam folii hederae imitante, ne uel minimum quid ad pulmonem delabatur. Sed quid tandem iuuerit pulmionem, illinctum saccharum, frixo pulmone uulpis cadaueroso, uel farfarae succo imbutum, si pulmo ipse, peregrinarum omnium rerum horrens, nil nisi per incuriam eadem admiserit, & confestim cum magna angustia explodat? An enim istud restaurandis facultatibus oblaesis sat erit? Et aliquot suffocatos noui, qui uno saltem latere epiglottidem non sat arcte clausam haberent, ob conuulsionem partis unius, uel alterius resolutionem. An sic catarrhis radix succiditur? ( 55 ) Atque in eo Scholarum nouus detegitur error. Quod uidelicet asserant, illinctus sensim deglutitos, in pulmonem admitti; Certe quoquo me uertero, non uideo Scholas, oppugnare morbos, nisi fictis gentilium somniis in imagine, in effectibus, & a posteriori. non autem illa, quae affatim citoque deglutiuntur. Idque ob morborum & causarum inscitiam. An ergo canis dissectus illinxit, & non sorbuit iusculum herbarum iniectum? quorsum enim potandum iniecerunt, si scirent solo illinctu uiam patere ad pulmonem? Sic enim nomen Medici, in comoedorum facetias abiit merito, quod non cogitent quid agant, quid dicant, quidue sibi sit agendum, ut praecepto satisfaciant. Estote misericordes, sicut Pater uester, qui in coelis est, misericors est. Et, prout S. Bernard de Clero comedente peccata populi, quatenus eleemosynis dumtaxat uiuit; eo quod labens catarrhus diuulsionem atque continui solutionem pareret, in neruorum radice medullari, per longum sui. Quod plurimis non caret absurditatibus. non enim Medentes cogitant, an satisfaciant mandato, & charitatis exspectationi, qui comedunt languores & infirmitates populi. Pariter si meningum inter utramque Catarrhus deplueret, esset inprimis utraque membranula, quae loricaret spinalem medullam, bina: quod oculus hactenus nondum lustrauit. Eoque posito, non posset saltem musculorum motum molestare, aut dolorem scire. Adeoque est error in thesi. Non uideo autem has Aegypti plagas, in exteriores Scholarum tenebras, esse introductas, nisi quod male imbutae, non raro affectus offenderint, quibus apparenter, & sine indagine, Catarrhorum scenam attribuerent. ( 58 ) Utpote aliquis dolens capite, abinde sensit ceruicem dolentem, motum difficilem, noctem insomnem; Eo quod neruus sit quidem organum delatiuum imperii uoluntatis, at non proinde exsecutiuum motus uoluntarii. Praecipue, quod neruulus subinde uix excedat grossitiem duplati fili: mox dolor se manifestauit in lumbis, tradux inde ad femora, dein suras, atque pedes descendere uisus. insertusque externe in musculum, non posset sibi impactus humor catarrhalis, nisi per paralysin partis inferre, non autem moti musculi immanes dolores. Hinc surrexit decretum, dolorem, ( cum sit accidens inhaerentiae ) non migrare de subiecto in aliud, nisi materiale aliquid, e cerebro per uertebrarum musculos, labentis pro nitate, Catarrhi sordibus locum dederit, etymoque recepto Catarrhi quadret. Hanc Catarrhi persuasionem, per Anatomen detecta larua, cognosci oportet. Denique, si inter duram matrem, & caluariam Catarrhus deflueret, docet Anatome, tam adaequatam & angustam esse neruorum, lateratim per uertebrarum foraminula, egressionem, quod nulla ratione detur aditus Catarrho, a spinali medulla ad musculos. ( 59 ) Enimuero si materia dolorifica, e cerebro per ceruicem successiue stillet: ea sane uel per sinus cerebri eo deferetur, uel per cerebrum & meninges, uel inter utramque meningum, uel inter duram meningem, & caluariam, uel tandem inter cranium & cutim. Demum si concederetur isti commento locus, saltem quae causa esset successionis, ut humor semel lapsus, inter duarum uertebrarum neruulum, remearet ad alios neruos successiuos? Consequentia enim ualet a sufficienti enumeratione partium. An forte Catarrhus, taedio unius musculi affectus, alios deinceps optat deliciarum clientes? At qui non inprimis per utres cerebri, eo quod citra Apoplexiam atque indubiam paralysin totius id non subsisteret: Quomodo enim per neruulum exiguum, sine membri stupore, humor catarrhalis defluet? si modo horum morborum stet rata Sholarum doctrina. In musculum insitione peregrina intrabit usque ad eius caudam? Etenim si successiue, a prioribus, ad quartum sinum expellatur: inde uero rursus recedet ad alios musculos, qui deinceps proniori sunt loco? Uel si nouus fingatur Catarrhus ad alias & inferiores partes pari successu defluere; Catarrhi materia in medullam spinalem, non potest non peregrinum istud & acre excrementum illam obturare, Apoplexiam dein & paralysin nasci. quomodo ergo partes superae uidentur a malo immunes? Etenim cum ex eodem fonte cerebro, & per eundem canalem spirae dorsalis medullae prodiret; cur non potius iam apertam semitam sequitur? Secundo, nequit ista Catarrhi materia, trans cerebrum sudando, inter cerebrum & tenuem meningem accumulari, & delabi, ita ut continuam seruet separationem utraque meninx, ab ipsa medulla spinalis nerui: ad debilitatam, pronam affectamque partem amplius decumbit, nouaque patrat adulceria? sed quoties deturpatus spiritus ad loca transiit, primus qui eo accedet, communi eluendi nisu atque studio, est latex: Cur noua quatit, quaeritque hospitia? Spiritus enim deprauatus exotico contagio, per neruos, arterias, imo & per ipsum corporis habitum fertur: An iste forte lubitus naturae, quod meretricio appetitu, nouas successiue partes infestet, & diducat? unde cerebrum culpam tulit, sentiuntque aegri uelut decubitum humoris deflui: Tandem quod locus non sit refugii, pro catatrho decurrenti inter cranium & cautim, & musculos sua membrana uestitos, iam ante discussum est. & quia latex, per uenas eo deputatur, non ut causa primitiua mali ( quamquam per accidens non raro malum foueat diutius ) sed in subleramen, & ablutionem: ( 60 ) Ergo nulla est uia, modus, medium, connexio, aut dependentia, quibus catarrhus in ueritate subsistat. Ideo adhuc dubiae manserunt Scholae, an Catarrhi e capite per neruos uel inter cutim; Cumque nil materiale decurrat in eiusmodi affectibus, pro quibus temere catarrhos sinxerunt Scholae: an uero per uenas, e iecore dimitterentur saltem in podagricis. Itaque non ex fonte, uel cataracta fluunt pituita & bilis Scholarum, quasi caput horum unica cloaca esset. Deinde nec ob situm proniorem procumbunt, uel ob uiarum facilitatem. sciant ergo ueritatis amantes, quod quoties in spiritum impetus facientem, aura peregrina, odor, fermentum, siue semen exoticum, suscipitur, toties ab Archeo contaminatus ille spiritus, a communione uitae excludatur. Siquidem ut in cadauere nulli sunt eiusmodi defectus, sed in uiuis dumtaxat: Ita quicquid horum fit, ab impetum faciente, & initio uitali, procedit. Genius autem, siue indoles seminis conceptiillius, non minores partes habet, ut etiam ad dissita potius, quam ad propinqua loca, mittatur fermento alieno deturpatus spiritus. In cuius oeconomia non est difficilior adscensus superus, quam descensus inferus. Ut suo loco dicetur de Arthritide in duumuiratu, & alibi. Cum nihil horum in uiuis fluat suo grauitatis motu: Sic nempe Mercurius, etiam foris illitus, fauces, linguam, & dentes afficit. at quidem dirigatur missum, ad certos sui terminos. Fit & non raro, quod latex, peregrino sale contaminatus, spiritum deinde inficiat, ut proinde semper non ab externa aeris iniuria, uel a propria intus genita contagii aura, spiritus alienetur: quinimo a latice ( utpote minus uiuo ) thymosin sibi assumat suscitatus. Porro cum hic deturpatus spiritus, ad suae missionis locum deuenerit, confestim partis nutrimentum suo fermento imbuit, transplantat, atque traducit iuxta ideam seminis, illudque successiuis haustis afflatibus, peregrinis dispositionibus, munia digestionum ibidem interturbat. Comitaturque latex, tam praefata aciditate, quam quantitate molestus, ut miles importunus, inuito hospite subintrat. Unde copiosam supellectilem demum suscitat, ac non raro impressionem ibidem spiritui insito, in uitam stigmate durabili characterizat. Quocirca thermae & balnea plures huiusmodi defectus reconciliant, & aestuaria: Haec in humores fictos primarios, & in defluxionum decubitus, Scholae ab unico cerebro mendicant. latice nimirum consumto, sanitatem restituunt, quam Scholarum solutiua & exsiccatiua. Procul ergo a catarrho sum, qui materiam, officinas, efficientem, modum fiendi, & defluendi nego; ideoque & causas, effectum, ut & sanationem, longe a catarrhi figmentis separo. Uana ergo Catarrhi e stomacho ad caput elati historia, & materia, uani quoque inter musculos atque cutim defluxus, decubitusque, deplorandaque ignotis causis remedia. ( 61 ) Non ergo decumbunt humores salsi, acidi, acres, pituitosi atque biliosi: Uana quoque cauteria, ad reuellendos consumendosque humores fictos. Uana tandem potuum exsiccantium pharmaca, cum malum a latice, largiorique potu, saltem occasionaliter nascatur. Latex quoque euerrendis culinis dicatus, in se quidem insons est: Patet ergo, quam salubris potus sobrius, latex namque pro sui instituto insipidus esse debebat; sed in uia, dissolutorum salium copulam admittens, apostematum, ulcerum, atque pruriginum uarias constituit colonias. acescit uero, multo meracis & acidioris uini potu. ( 62 ) Suo autem capite debetur laticis historia, & necessitas. Nego igitur uapores in caput ferri, qui trans cerebrum, atque meninges terebrent. Memineris ab aqua omnes concretorum corporum fructus materialiter nasci. Fingamus ergo & laticem insipidum, mox paruulo seminis auxilio acescere. Per exemplum. Nec patior denique, anhelitum, a thorace ad stomachum & uiscera directa uia ferri ( ut alias Paracelso placuit ) Sed tantillum eius per poros diaphragmatis spirare. Sub uer enim, e uite uel betula, copiosus exstillat liquor. Si cortex propeterram laedatur, inspidum nempe terrae liquorem fundit. Neque enim compresso anhelitu, quicquam nota dignum, subter diaphragma uadit, nec anhelitus loca, quae subter septum sunt, olet. Sin autem in caudice, uel ramis uulnus fiat, idem iam succus acidulus est. Pariter neque a stomacho, uapores feruntur in caput, nisi per arterias, si inebriatiui sint. Sic fit in latice, sui natura insipido, recipientium contagio, tandem acescit, uel alienae qualitatis haeres fit. Quicquid autem uertiginem, deliquia, & id genus alia facit, alterius quam uaporum, est reipubl. Scholae enim laticem neglexerunt, quia lotium. cliens. cum latice confuderunt. Sic nec ab utero, uapores in caput traducuntur, utut ferina inde capitis dicantur symptomata nasci: Sed argumentum stolidum, generatum cum materia ex qua, colliquasse, quasi muccus, saliua, Aqua intercus, & urina, potus essent. Iecur ideo male affectum, si ad se laticem reuocet; non enim ea perspirabilitatis est obligatio, quae alterius Monarchiae est monomachia, quaque guttur ad menti altitudinem assurgit, non est dicenda uaporum actio: non enim inde lotium parat, sed oedemata uel anasarcam: est nimirum actio Scholis incognita, quam Regiminis quandoque exponam, cui partes omnes in corpore clientelam debent. Itaque non sumiita homo, quod pleuritidem, Odontalgiam, caeteramque furiarum rabiem, non entia dicam. ( 63 ) Scio enim, doleoque illarum nimis seria in nos imperia. Etenim Uteri in totum corpus, non est aliud imperium, quam illud, quo testes, gallum a capone; taurum, a boue; Morbos quidem ipsos admitto: at Catarrhi causas, modum, media, uias, finem, siue destinationes inficior. Causas istas nego, & indago illas, in quarum ablatione sanitas consistit. & uirum ab eunucho distinguuntur, figura, sanguine, carne, corio & animositate. ( 64 ) At quia in catarrhosis putatis affectibus, contaminatus latex suum sortitur dominium aquae: Agnosco quidem, rupta pulmonis uoniica, quemquam confestim mori: hinc quotquot Catarrhis adscribuntur, plerumque sub noctem exasperantur, Lunae nimirum Blas, uicissitudinum operationes in nobis molitur. nego tamen, uomicam esse Catarrhum, aut mortem Catarrho imputandam. Multoque acerbius nego, quod uomiica e uapore stomachi nascatur. Sic Tabem, non defluxionem in pulmonem nuncupo; sed interno pulmonis errore ortam scio. Concedo podagram, uelut seruenti defluente gutta, praesentiri: Quae maxime in cerebrum imbelle, uel defectuosum, Itemque in neruos, atque membranas, sese ostentant, haecque futuras tempestates praesentiunt saepe, ac praeaugurantur, ideoque & Torturam noctis appello. non tamen Catarrhum admitto, materia, modo, mediis, terminoque fiendi. Prout suo capite planius. Paracelsus autem uoluit Mercurium liquori praesidere alimentario, per totum corpus, illumque proinde alibi ( de morbis minerabilibus ) nomine atque re confundit cum terrestri luna. ( 66 ) Scio tamen, quod humor imperia sequatur seminalis partis, cui est proxime assimilandus: Atque utinam haec praesagiendi scientia, non tam caro nobis esset diuendita, quod doloribus & anxietatibus persolui debent. neque enim ideo liquida, astrorum collocutionibus adhuc gaudent, quamdiu spiritui uitae non sunt radicaliter insita. ( 67 ) Hinc enim patet, quod medulla sit pars corporis homogenea: non autem liquor eius. Saepe enim podagricus, suspiriosus, imo qui uel callum sub pedegerit, in lecto, uel hypocausto, somno excitus, futuras praesentit temporum procellas, coelo atram sensim nubem obtendi, uentorumque propediem mutandos apes. ( 65. Lunae quippe manifeste respondet & cerebro, cui ossa parent. Sic namque quaecunque defluxionum nomine saeuiunt, itemque Lues Ueneris, contractura, tormina, subter Torturam noctis recidunt, quia latici auscultant, lunae nostrae dominio, subnoxia ad Astrorum lationem auscultantia. Uictus Ratio. 1. Diaetam pro morbis praescribunt, qui morbos ignorant. 2. Suspecta est Diaetetice. 3. nondum scilicet morbum in genere nouisse, aut per species indagasse, per causas uel per condigna remedia tractasse. Errores aliquot circa uidius regulas. 4. Sanatio non subest Diaeteticae. 5. Opinio Authoris. 6. Obiectum Diaetetices. 7. Probatio a communi euentu. 8. Fines obliqui. 9. Ab enumeratione partium. 10. Diaeta clam accusat remedii ignorantiam. 11. Iusta pauperum querimonia. 12. Obseruantiae Authoris. 13. Ludibria Diaetetices. 14. Panis non est tam citus quam obsonium. 15. Cur panis cibis miscatur. 16. Cardo praecipuus Diaetetices. 17. Regula quaedam. 18. Cur infida Diaetetices mandata. 19. Atque ideo consequenter si qua medentum auxilio successisse per coniecturas, ex propria naturae bonitate. ( 1 ) Quamprimum enim post uniuersalia praesidia ( sic enim nominant uenaesectionem & purgationem ) statim dimidiam sanationis partem, dedere Regimini uictus, & uitae, quam plerumque per calores, frigora, & temperantiam horum, in respectum Euchymiae aestimarunt. Theses Authoris Decem. 20. Quousque uis parcimoniae se extendat. 21. Masticationis necessitas. 22. Digestorum uarietates unde. 23. Ptisanae examen. 24. Solitae Authori praecautiones aliquot. 25. Belle sane uictus rationem praescribent ad obtinendum finem sibi ignotum, dum in elementorum caloribus & frigoribus uolutantur. Quaestio de fermento stomachi. 26. Digestiones praescribunt Diaetae regulas. Postquam absoluissem tractatum de digestionibus, lubens Morbos in pegma adduxissem: sed abtruncata adhuc ( 2 ) Enimuero praeter crassam ignorantiam uictus ratio mihi saltem suspecta dudum fuit, & uisa misera quaedam medentum impostura, aegrorumque seruitus, sub indictione poenae capitalis praescripta, in aegris credulitatem fiduciamque pariens. pone relinquebatur ( 3 ) Nam inprimis quicquid caro uenditur, id confestim maxime sanum laudatur. Actio regiminis, ieiuna nimium in Scholis, ipsiusque Duumuiratus maiestas, & spiritualis plane radiatio καθ ' ὅλον. Et in medicamentis aurum foliatum, gemmae contusae, coccus baphicus, uermis cuchinillo, sericum crudum, etc. Quamobrem interrexui tractatum de Anima, ut plenum duumuiratui suum ius cedat. At nondum adhuc extra stomachum abire potui, quin aliqua de diaeta meae opinionis examina, mox duumuiratui superadderem. ( forte enim araneae, si procul peregre deferrentur, magno uenales essent, ut stercus Crocodilia ) in cibis uero, quicquid mangonii ergo linguae gratum, nec stomacho adeo difficile, id uniuersim, ac statim, praedicatur euchymum, sanum, & salubre. Equidem demonstrare promisi Scholas preteriisse illa, quorum professionem maxime iactitant: Quatenus quae palato maxime arrident, debeant esse gratissima, ac saluberrima. Ideo¬ Mmm 2 Ideoque uariant haec iuxta palatum Medentum. utpote qui dictante sibi intus natura, remedium saepius praeluxisseo comperta sunt, magno Medentum pudore, ubi praesertim eum antea uetuissent. Nam quod uni sanum laudatur, ab altero, cui id minus placet, uituperatur. ( 6 ) Diaeta inprimis non tractat de aperte nocuis: Non enim disputatur, an sanum sit comedere toxica, uel tastas ollarum, etc. Hoc pacto enim Phasiani, perdices, sturni, merulae, & capones saginati, quadrupedibus praeferuntur: Imo nec quidem si salubre sit, aegrum repleri multo cibo, aut potu, etiamsi enchimis. quamquam haec una nobiscum uiuum foetum proferant, & hactenus familiariora sint nobiscum, quam aues, pisces, & insecta, id est, animalia ouipara. Uel si crapula, ebrietas, & uita inordinata sint actus sani, & iuuamina ad seruandam, uel recuperandam sanitatem idonea: Sic quoque pisces saxatiles anteponuntur marinis, & panis siligineus furfuraceo. sed Diaeta tota occupatur tantum in delectu ciborum, atque potuum. Qui tamen uelut nutrimenta indifferentia, consistunt intra limites bonitatis, differuntque tantum in latitudine neutralitatis. Delicatuli enim, culinae mangonio student, utque aegris placeant, qui remediis & scientia destituti, professioni alias sterili, sese emanciparunt, qui enim coquorum didasculi euadunt. Quam impigre lustrant omnia, ut in culinis & tricliniis sua exerceant imperia, utque uideantur omnibus sedulo praeuidisse, in aegros tyrannidem exercere parati sunt. Adeoque idcirco Diaeteticem, tanquam proditricem ignorantiae causarum, uerae Medicinae, ac praepollentis remedii, semper aspexi. ( 7 ) Quotusquisque nimirum est ille, qui repudiatis regulis sibi praescriptis, saepe non conualuit? Tanquam si cibi & potus grauiorum morborum medelae forent. ( 4 ) Profecto me huius partis semper insigniter puduit. Medicus interim, ridente intra dentes inobediente aegro, laudem sanationis suis arrogat regulis? Et enim uel ab adolescente iam intus augurabar, sanationes esse medicaminum, non autem ciborum effectus. Hinc nempe Ars ista Medendi in omnes trahitur scenas, quia pauperiem iudicii, tam in Medente quam aegro, testantur regulae Diaetetices. Quapropter ut languidam ciborum operam suspicabar: ( 8 ) Unde non raro sperant Medentes nancisci occasionem excusandae necis, per aegrotorum inobedientiam, circa Diaetae regulas non stricte seruatas. ita quoque conieci, strictam uictus obedientiam, tam in mandante, quam obsequente, fauore implicitam ignorantiam ueri, & ad aequati remedii, uel impostu ram. ( 5 ) Econtra uero, qui ignem habet, is urere potest; Quanta proh dolor committuntur hoc dolo absurda, quae mundo nondum sat patent? & qui cultrum, is scindere ualet. Quod, dum nil sciunt, aut habent quo morbum pellant, sibique obsequi cogant; saltem censeantur culinae blandimentis, multaque solicitudine, impedimenta augmenti uelle tollere: Sic & qui aptum habet curandi arcanum, is sanare potest, regulas uictus spernere, ac superuacaneam hac in parte Scholarum industriam siue adulationem praeterire. ( 9 ) Si utilis Diaetae obseruantia foret, seruiret in morbo, uel in conualescentia. Error enim alioqui, qui a uictus electione superuenire potest, praepotenti bonitate remedii facile anticipatur. Nam si Hippocr. In morbo enim, quam est importuna, molesta, ac impertinens? Dum plerumque appetitus iacet consternatus, quique sui complacentiam, ne totus pereat, suadet? assueta, licet in se minus salubria, non assuetis praeferat, nec facile, nec tuto, nec celeriter ab assuetis mutanda sit diaeta: cuiusque conseruatio tanti est momenti, quanti est uitae indicatio? quid ergo non censendum de assuetis electis, optatis, desideratisque cibis & potibus? Statu enim uacillantis appetitus, natura sibi plerumque suggerit conuenientem cibum; idque non raro, tum potissimum, dum maxime opis est indiga. Certant tum Medentes cum hoc naturae placito, per regulas suas uictus: Id autem ne deprehendatur esse genus assentationis, strictam iniungunt obedientiam, ut isthac legum seueritate frenos uitae cohibere putentur. a quibus abstineat aeger, si nolit necis suae causam omnem ab infido auxiliatore imputari. ( 14 ) Panis inprimis habetur uictus primarius; caetera uero alimenta sunt tantum concibi, uel obsonia. Ego uero ex opposito, caetera alimenta ueros cibos uoco; panem autem tantum obsonium. Tum namque, symptomatice furit Archeus, quod optatum denegatumque forte sibi familiarem cibum denegari sentiat, adeoque in lite litem nouam suscitant. Multi namque solo lacte dudum uixisse reperiuntur. Hiberni quoque, celeres & promtissimi roboris uiri solo Chambroch, siue trifolio, pro pane alicubi utuntur. Et Septemtrionales aliquot, solo pisce absque pane uiuunt longaeui, pertinacesque in frigora & morbos constant. Perinde ut equus per aquam transiens, & non sat pro lubitu bibens, inde seruat sibi in uitam spirandi difficultatem anxiam. ( 10 ) Diaeta uero, a morbo, aut sub conualescentia, mire quoque molesta est, si non etiam irrita, cum iam natura ultro sategerit. Repletio panis pessima in Adagio: non solum quia paupertatis sit index; Siquidem praescriptum Diaetae non potest non incusare, sufficientis remedii defectum, adeoque confessionem implicitam infidae sanationis. Sanet enim Medicus ut decet, & natura spondet, pro satisdatione restaurationis. Profecto uidit, & iudicauit Omnipotens, quaecunque fecerat, erant bona. Id est, quicquid in cibum destinauerat, erat bonum. sed quia reuera in debili stomacho, est onerosissima. ( 15 ) Utpote panis, propter fermentum susceptum ( nec alias enim nisi pasta est ) liquescens in cremorem, herbas & cibos quibuscum est masticatus, colliquescere cogit ( quod in digestione fimi quotidie experimur & hoc dumtaxat nomine obsonium potius, quam cibus est. ( 11 ) Quicquidue in uenenum ordinauerat, erat bonum uenenum. Alias enim magno iure conquereretur pauper, quod minus paterne secum partitus Deus esset, quod media denegasset, quibus egenus, lauris Diaetae regulis respondendo, sanitatem potuisset recuperare: At ne in nominalibus dudum uerser, sufficit enim mihi, quocunque modo uocetur, modo sciatur panis usus, & necessitas ad liquefactionem ciborum ualere potissimum. ( 16 ) Praeterea semper sobrietatem magni feci, tanquam totius Diaetae cardinem. ( 17 ) Tum etiam, si appetitus circa aliquod obiectum ferretur, admisi lubens, attamen cum moderamine mediocritatis. Non tamen is sum, qui nesciam unum edulium altero praestare, esse aegro conuenientius: Diuitibus uero, cum opibus sanitatem quoque elargitus esset, Utpote media elargiens, quibus sibi Diaetae pretia solueret. ( 12 ) Etenim iam a quinquaginta hinc annis mecum experior, moplures sanare, etiam non uisos, spretisque Diaetae regulis, quam plures simul Medici, qui in nostra urbe oberrant. Experior, inquam, me omnes febres continuatas & intermittentes curare paucis diebus, imo & plerumque paucis horis, non admisso phlebotomo: sed permisso uino. sed parum angor, utrum amborum aeger sumeret, modo simul bonum aliquod remedium nactus esset. ( 18 ) Ratus, si remedium non ualeat obuenire malo, ex minus conueniente cibo, longe quoque minus ualiturum, ad superandum uel expellendum morbos. Infida idcirco & languida duxi remedia, quae e Diaetae praescripto sperantur. Potissima siquidem Diaetae pars Medentum opipara est in adulatione aegri, ad plausibilitatem Medentis comparata. Excepto plerumque uino. Quippe, ut dici solet, facilius est non admittere, quam expellere hospitem. Et ex correlatiuo. Quicunque praesumit, uirtute remedii Sana quoque quisque Medentum praedicat, quae sibi arrident magis., Mmm 3 Magisque, ubi ad lubitum aliquid manditur. Iuxta prouerbium: Quod sapit, nutrit. Etenim sufficit appetitui per qualitatem, non autem per quantitatem. medii, superare morbum, certus esto, se superuenientia e ciborum incongruitatibus, eodem remedio longe facilius superaturum. Alioqui si satietas grauet sanos, multo magis aegros atque debiles. 2. Signum ergo debilitatis, atque diffidentiae, in medico censui, quoties pudibunda culinae cura angitur; Comedant scilicet, non quidem ad repletionem cauitatis stomachi, nec ad uoluptatis siue gustus dictamen: sed quantum ad uitam sanam tuendam facile sufficit. Idque si assuescenti primum sit difficile; saltem non erit assueto. Is enim condigno carens pharmaco, ut interim aliquid agere uideatur, neue stipendium frustra capessat, spem suam in criticum diem reponit, & delectum eduliorum praescribit. Quam enim stultum est, gementi per morbum, suas pridem ingurgitationes infectas optare. Mea enim hac persuasione didici, primum. ( 19 ) Quod natura, in nobis, sapientior sit quouis medico, magisque gnara suae utilitatis, atque damni, quam cuncta Scholarum ingenia. 2. Quod natura proinde sibi seligat, optetque conuenientissima. 3. ( 20 ) Nolim tamen quisquam persuadeat sibi, hanc uiuendi sobrietatem, ac leuem sarcinam, quenquam praecauere a Peste, casu, uulnere, fulmine uel calculo. Incidentia namque externa, digestionum oeconomiam spernunt, quia superant. Calculum nimirum etiam inter externa reiicio, quia a fermento iam alieno fit. ( 21 ) 3. Quod pecus nunquam oppetiit, quia siti suae satisfecerat, nisi forte uenenum deglutiisset, nimiaque uoracitate succumberet, quod potus in febri bus plurima ariditatis incommoda subuertat. 4. Quod bibere in siti, non esset minus naturale, quam micturientem minxisse. 5. Cum cibus omnis debeat mutari in cremorem, sitque exquisita masticatio, quae digestiones facilitet, hinc perpetuo masticationem seuerissime commendo. Ideoque cum hoc non exigat medentis consensum: illud etiam non egeret consultatione. 6. Siquidem unicus bolus, non rite masticatus, plus negotii praebeat in corpore, quam tres mandendo contriti bene. Aues enim ideo, quia dentibus carent, duplici stomacho opus habent, utut digerendo essent alioqui potentissimae. Quod simul cum potu exhiberem aliquot guttas, quibus facile penetrantibus, praesertim in siti, plurimas una cum siti febres, iucunda aegrorum uoluptate, suffocauerim multoties. 7. Omne quoque pecus ruminans, ut magni in lege habitum; Quod ingens appetitus erga rem, apparenter in regulis Diaetetices, nocuam, plerumque ab ipsa dictitetur natura, cui suum enotuit remedium, non autem Scholarum libris. 8. ita non spernendam masticandi necessitatem nobis serio inculcat. Imo ea de causa in Sacris pro puro brutum deligitur ruminans. 4. Quod proin parum anxii esse debeamus, circa res optatas parum nocuas, minusque solitas. 9. Denique. ( 22 ) Quaecunque in crapula sumuntur, supra fermenti stomachici potestatem, calefiunt quidem intus: at putrescunt, nec etiam eatenus digeruntur: Quod si remedium debeat morbo praeualere, cibi, & potus, in sui latitudine nequeant continere robur entis pharmaceutici. 10. ut in febribus est luculentissimum. Quod cibi, si non remedium, ergo etiam uix noxam contineant. Loquendo de cibis, ut talibus, id est, indifferentibus. Quantum uero de tenerioribus cibis sub crapula est assumtum, digeritur quidem, labiturque e stomacho: Ego haec mihi sic persuasi, haec sic aliis, praescripsi. At secum magnam indigesti molem praecipitat, tam propter uasis tensionem; quam naturae onustae, & frenos deserentis, incuriam. Nimirum quod abstinentia, atque parcimonia, sint optima in Diaetetice media. Nam etsi in acutis, absque cibo, soloque uiuatur potu, non tamen exinde uitae discrimen ingruit. Sin autem digestum fuerit, quod est longe tenerrimum, idque iusto diutius in stomacho moretur, necessario quoque istud retentum, nimium acescit, uel plane putrefit: Imo sic citius conualescunt, multoque minore obstaculo uires & appetitus resurgunt. deducitur in amarum excrementum mane, non raro per uomitus reiectum. Quodque Schoiae falso Choleram dixere. Quoties nimirum putrefactibile, siue cadauerizabile in stomachum ingeritur, carentem suo fermento digestiuo: putrefit digestum, & non digeritur. Atque ista, est illius Aphorismi iusta explicatio. Tinctores enim, unica cortinae tinctura, supra centum, diuersos colores mutant, si panni prius diuersimode sint affecti. Nunquam enim optaui, ut ex acutis morbis aegri redirent pingues, aut saginati, at bene istud unicum intendebam: scilicet ut conualescerent, & quidem non multum uiribus detruncati. Sic quoque unicum aberrans stomachi fermentum, uniuocum cremorem alias, si adhuc in se diuersitates non plane digestas contineat, pro partium diuersitate uariformiter disponit atque determinat. Maximam itaque diaetae partem, in morbis stomachicis, traxi ex Aphorismo: " Quod ructus acidus, " reparati fermenti, " super ueniens nidorosis, sit bonum. Adeo ut licet ordinario, non nisi partem cremoris digestam, tingat suo fermento: indigestam tamen partem, non desinit afficere, & pro recipientis defectu perperam imbuere. " Ructus namque nidorosi, nauseae spontancae auersio, carnium, piscium, & ouorum, imo stomachi grauamina, iusserunt solis potabilibus alendum aegrum: Quapropter plurima sic in primae digestionis culina exorbitant. 5. Quicquid assuetum, non malignum, sed optatum assumitur; nam alias per cadauerizabilia didiceram, exspectanda accidentia peregrina, defectus animi, aliaque id generis incommoda. id quoque absente satietate facilius dige, ritur, & tuto in morbis admittitur, si sobrie ac moderate sumatur. Quoniam tum potus humectant, solantur siti, calorique satisdant, ariditates ac debilitates inde consequentes arcent. Eo quod fermenta facile subigant, quae assueta sunt, & praecipue si desiderata. Etenim tenuissimo uictu, in acutis morbis utendum suadet Hippocrates, donec nimirum resurgat appetitus. Sub potu autem non hic intelligo sorbitiones iusculorum, affatim nutrientium, eorum nempe, quae in stomacho calente, citra fermentum digestiuum, sponte cadauerizantur: Laudo enim tenuiores cereuisias, quantum dulces potus, & ptisanas, sperno uerbis Galeni fretus. sed omnino de iis, quae minime putrefiunt: ( 23 ) Hordeum ( inquit ) parum coctum, uentositates efficit: oppilationes uero, si meliuscule bullierit. qualia sunt panata, itemque cereuisia uino tincta, cui mica panis simul commista sit, ut sint cibus simul & potus. Huc reuoco, quae alias prolixe docui. Nempe digestionem a fermento proprio, non autem a calore fieri. Quapropter Aui nostri, credentes, nullo modo hordeum decoctum esse innoxium, illud germinare cogunt ( quod tum Maltham uocant ) quo opere, tam uentositates, quam oppilationes praepediunt. Ex Maltha uero & lupulo cereuisias conficiunt. 6. Quoties ergo auersio carnis, & ructus nidorosi, significatur calor adesse, & deesse fermentum acidum. Neminem quoque urgeo, iusculis consommatis collisiis, ouis, etc. Attende ad hoc, quam facile recens caro, pedi, aut capiti calenti alligata, putreat, & confestim foeteat. ( 24 ) si acuta febris adsit, memor praecepti illius: " Corpora impura quo plus nutris, eo magis laedis ". In febriente stomacho igitur, calente admodum, sapiens natura cadauer in se fieri timet, ideoque statim carnes auersatur. ( 26 ) Sciens attamen, quicquid in stomacho conuertitur, specie cremoris diaphani, ui fermenti sui, id initia uitalis succi suscepisse, licet nondum uitam: ( 25 ) Sed quorsum tum abiit fermentum stomachi in febriente? Anne migauit alio? atque ob id non ita sponte putrere. anne extinctum? Quicquid uero uel non dissoluitur, uel si in se sit dissolutum, nec tamen suscepit fermentum, ut latex, salis muria: Quorsum enim abiisset fermentum, quod nusquam nisi in suis latibulis gratum? nec perut etiam. Quoniam uitale est; id ipsum uel excrementum est, uel facile tale fit, atque corruptioni est obuium. quicquid autem uitale semel periit, non redit iterum a priuatione. Fermentum uero rediuiuum est. Id ergo contingit. Igitur in uictus ratione potissimum attendendum ad morbos, & cibos, quod ratione morbi, aeger aspernatur, uel appetit. Quippe ancillandum est naturae, nequaquam autem imperandum. Uel enim quandoque non pertingit fermenti dimissio e Splene ad stomachum ob aliquem defectum alterutrius deduumuiratu: uel saltem receptum in stomacho fermentum, obtegitur alieno atque febrili odore. Quod sic intellige. Fermentum uidelicet, quod cibos conficere debet, illos praescribat, non autem Medicus pro suo appetitu, neque unam ex authoribus formam pro quibus uis calceis sumat. Quasi hominum natura uaria non se haberet per modum relationis ad aliquid. Esuriens aliquis, atque optime ualens, importunis carbonum fumis diutius immorans, mox sibi nauseam oboriri percipit, & ciborum auersionem, dein quoque dolorem sincipitis, atque tandem uomitum. Fermentum itaque stomachi, nocuo carbonum odore ut contegitur: Exercitia demum, labores, opera, quietes, somni, aerque pendeant ex regulis, quas nobis aliarum digestionum momenta dictitant. Ut scilicet succi de cremore generati, felicius ad suos perueniant fines. Haec est diaetae ueritas, quam natura sponte indicat & docet. Illudque unum atque perpetuum esto. ita pariter uirulento febrium motarum odore, & nidoroso contagio, contingit confestim nasci auersionem carnium, quatenus fermentum stomacho uernaculum contegitur illo nidore. Quod quicunque nactus est optima arcanorum remedia, uti aegros mox restituit, & a morbo quolibetcunque uindicat: ita etiam non aliam aegris, quam sanis diaetam praescribit. Haec sic de diaeta mecum concluseram, & rationem uictus intra paucas supradictas regulas communes, iuxta naturae cursum metiebar, antequam remediis maioribus potitus essem. Sanis namque omnia censentur sana, eo quod fermenta digestiua potenter quaelibet in sui ditionem trahant, & coerceant. Adeoque digestiones praescribant regulas Diaetae. Quercetanum decepit glacies. 14. Pharmacopolium Ac Dispensatorium Modernum. 1. Ars Medendi repsit in fabulae. 2. Pater luminum solus dator cognitionis insusae, absque effectuum obseruantia. 15. Barbari praecellunt Europaeis in re herbaria. 3. Uane media ad noscendum uires simplicium. 16. Consuetudo Galeni suffurandi aliorum inuentis. 4. Herbarum sexus scenicus. 5. Specificus sapor. 17. Signatum in herbis, ridicule in Chiromantiam translatum. 6. Desiderata in scientiis simpliciae. 18. Pyrotechnia uiam pandit. 19. Paracelsi temeritas. 7. Inane inuentum herbas in zodiacum retulisse. 8. Diuersitas agentium in natura. 20. Quam parum spectatum, quod maximi pendendum. 9. Remediorum Spagyrorum diuersa actiuitas. 21. Balsamus omnes herbarum succos praeseruans a putredine, absque proprietatis alteratiuae. 22. Census extractorum & Magisteriorum. 23. Pudendum dotalia dona simplicium a gradu caloris metiri. 10. Caespitationes Herbariorum. 11. Horrenda simplicium confusio, ac pluralitas. 24. Uera simplicium depuratio, hactenus ieiuna. 12. Dispensatoria ualent tantum ad expeditionem: Cruor & sanguis, differunt etium in plantis. 13. non autem ad appropriationem. 25. ( 2 ) Siquidem Arabes, Gentiles, Barbari, Siluestres, atque Indi, multo uigilantius sua simplicia oberuarunt cunctis Europaeis. Authoritate Magistratuum parta deceptio clientum. 26. Deus quaedam componit, quae homo non separet, nec illis tertium superaddat. 27. Quando coniunctio est admitienda. 28. Quippe uel a diebus Platonis ( quibus uixit Dioscorides, uir miles ) nil fere rei herbariae est additum: multum uero est diminutum. Sententia de dispensatoriorum ualore. 29. Dulcibus retunduntur multorum uires. 30. Galenus peculatus lubitu, hoc alterius studium, suppresso nomine. Responsio ad obiecta pro dulcibus. 31. Syruporum uanitas. 32. Chymia praefertus aliis professionibus. 33. Usus transmarinorum. 34. Dioscoridis uerba, plane adioscorus rapuit. Crasis, remaediorum nucleus. 35. Uitia in decoctis. 36. ( 3 ) Quae interim Plinius multis conspersit nugis. Defectus in electuariis, pillulis & confectiomibus. 37. Contra confusiones simplicium. 38. Solutiuorum examen. 39. Qualis praeparatio simplicium spernenda. 40. Bullitio odoriferorum damnosa. 41. Utpote iudicio egenus uerisimile, a uero, & falso, non potens distinguere, multa undecunque corradens descripsit, ut tomimagnitudine nomen aequet. Cornu Cerui testura ridicula. 42. Multorum correctio fatalis. 43. Peccata simplicium. 44. Absurda miscellanea. 45. Tota terra uenenum habet, & parit. 46. Sub uenenis latent potentissima arcana. 47. Caeterum, in hunc usque diem, de herbarum dumtaxat faciebus, & nominibus, adhuc eruditior Medentum pars anxie disputat. Error de Asari castratione. 48. Error de eius cruditate. 49. Nullum uenenum in Ente primo uerum. 50. Quasi cognito uultu, uires non alloquerentur coram; Nex Marchionis Spinelli, ex stulto hellebori. 51. uires inquam primo a Dioscoride traditae. Examen Uiperae. 52. Arsenicalia, quo iure ulcerum remedia. 53. Ut uenena fiant remedia. 54. Uelut in primo Authore, uis medica ad finem pertigisset. Remedia Chymica officinarum. 55. Examen auri, & gemmarum in Medendo. 56. Usus oleosorum. 57. Interim quae maximi fuere momenti, neglecta stetere hactenus. Quid saccharo clarificato decesserit. 58. Modus applicandi externa. 59. Collectio simplicium. ( 4 ) Moderniores uero, coeperunt herbas in sexus distinguere, multaque se inde deprehendisse, rati, conquesti sunt haec obuelata stetisse. Passim Ars Medendi in scenas, & uulgi ludibrium trahitur. Quasi natura, ioco, & non serio laboraret, de sexu solicita fuisset, ubi promiscuo, & androgyno contenta fuit. Eo quod Medentes & sapere nolint, nisi ad consuetum Scholarum. Sexus namque generationem dumtaxat respicit, non autem operationem, aut obiectorum parium relationem. Quae enim egunt, credunt: Itaque ne frustra uel punctum iotae conderet, quae ad certos fines, suo Creatori cognitos, totam se retulit, ubicunque sexuum notis opus non fuit ad generandum: etiam easdem posthabuit in operando. quaeque credunt, exsequenda tradunt fidei Seplasiae, uxoris, & famulitii. ( 1 ) Inde enim unguentarius quilibet, & uetula, se in Medicinam ingerit, Medicos illudit, quia & non raro in multis excellit. Solent enim antiquitus olim quaedam sibi reseruare in pignus famae, atque familiae. Uerum si duorum simplicium, unum sit altero fortius, aut asperius, id non sane sexum denotat, sed gradum. At postquam ignauia uicit, & lucrum disposuit Medicinam ut aratrum, iusto Dei iudicio, pessum iuere omnia. Nam dum idem simplex putret, & in animalcula mutatur, sunt haec non unius quidem, sed utriusque sexus. Ante limen officinae non possum non indignari simplicium descriptores. Quod sane nequaquam fieret, si ista simplicia iam intus sexum, aut sexuales uires haberent. Ex eadem enim numero herba nascuntur promiscue tam masculi quam foeminei sexus insectae. Nam quamuis non sit campus spatiosior, uberior, iucundiorque, in tota terrarum facie, & ubi animus magis oblectetur, quam in re herbaria: uix tamen alibi minus est progressum. ( 5 ) Fuerunt postea & alii, qui signaturas, uelut Chiromantiam in herbis obseruarent: hancque meditationem Satyrionis radix insigni¬ Nnn signiter promouit. non autem per signa naturae! Quid enim cum pleuritide cognationis Chiromanticae habet dens Apri, sanguis hirci, uirga tauri, fimus equi, uel herba bellis? aut quam habent in uicem signaturam ista simplicia? Atque adeo huius praecipue merito scientiam signatam, siue anatomiam essatam, id est, noua nomina, & grandiloquos titulos, suis praetexta audaciis, introduxere. Laudo equidem Dominum meum, qui omnia, antequam morbi essent, ad sui gloriam primario creauit: Ego de fide credo, hominem non naturae, & ideo uicissim naturam non hominis esse simulacrum, icona aut sculptrum. neque simplicia notauit, propter futuros a contingente morbos: sed ad decorem uniuersi, unde honos Domino scilicet. Deus ex Bonitatis & sapientiae suae aeterna prouidentia abunde futuris necessitatibus atque sufficienter prouidit. ( 6 ) Obrisi itaque Paracelsum, quod huiusmodi nugas serias, in principia Medicinae erexerit. Ipse fecit dotauitque simplicia, ad destinatos usus cunctarum necessitatum, Id est, composuit direxitque ad scopos necessitatum. Itaque credo simplicia in sui simplicitate, esse sufficientia pro sanatione omnium morborum. ( 7 ) Non defuerunt quoque, qui immensum catalogum morborum in signa Zodiaci, cuius numerus, cum nimis angustus esset, unumquodque signorum in triplicem sectionem ampliarunt. Ergo plus studendum circa inquisitionem uirtutum, quam ad disputandum quaelibet problemata. Ut scilicet omnes herbarum uires in 36 diuiderent, & cogerent arcto stabulo. Cum in simplicibus sit perfecta cura, & sanatio omnium morborum. Terra enim ex se producendi herbas uirtutem habet seminalem, quam proin non e Coelis mendicat. Et per consequens, Dispensatoria, uolentia componere & nectere plurima, totum perdunt, & occulta blasphemia, quasi insufficientiam diuinam supplere contendunt. Proprietas enim herbarum tota, a semine est, & uis seminatiua a terra desumitur, secundum Sacra: Hinc Paracelsus recte scribit Chirurgis: non autem a faciebus luminum Coeli. Ponantur nempe 16 aut 20 stellas conficere constellationem, siue unum de 12 mansionibus, atque extendi in 30 gradus. Quor sum Symphyto, siue radici consolidae maioris superadditis acetum, bolum ac huiusmodi lurida additamenta? Dum Deus hoc simplex, contra ossium rupturas composuerit prorsus sufficiens? quicquid demum illi addideris, id quasi Deum correctioni tuae supponeres, facis. Quo pacto enim poterunt tam paucae stellae continere essentias, semina, facies, & proprietates quingentarum forte plantarum specie, & internis proprietatibus discrepantium? Erras grauiter. Praeter adhuc inanes tot rerum tam humanarum, quam politicarum mille attributiones: Apage cum nugis istis! Pariter quoque existimo, Deum perfecte & sufficienter composuisse in simplicibus completa morborum quorumcunque remedia. Seminibus herbarum insunt proprietates, non autem Coelo, uel stellis. Scio denique infallibiliter, uegetabilium Archeo, nullam nobis cum esse cognationem anatomicam, siue totum siue demum partes specte mus. Exoletae sunt Astrorum uires, quae caloribus, frigoribus & complexionibus, ueteri fabula, adfictae steterunt. Quippe simplicium dotes, sunt ex creatione: non autem ex usurpatione possessionis: Multo enim magis differunt stellae, quocunque sumantur modo, a plantis, quam herbae a nebulis & pruinis, uel pisces a gemmis pretiosis. nam proprietates iam suis inerant herbis, ante peccatum, mortem, & necessitatem. Tandem credo, Deum dare scientiam simplicium, cui uult; Elenchus itaque esto, effectus causis tribuisse, quae nil prorsus causae simile in se possident. ex gratia supernaturali: Id uel uigilem somniare est, si tale crediderit, uel prorsus propria putatione, euagari in dementiam. quorum simplicia si contuderis, alium & inferiorem longe succum, stercus nimirum, cruoremque, sanguini permista, exhibebunt; utut clarificentur. ( 8 ) Mathiolus, Tabernamontanus, Brasauolus, Ruellius, Fuchsius, Tragus, d Allichampius, caeterique herbarum obserratores, hactenus occupantur tantum circa facies & cognitionem uisualem plantarum: Sanguinem enim, a cruore, & parenchymate plantarum distinguere, & separare discant Tyrones, si quicquam laude dignum per simplicia egisse meditentur unquam: fit enim hinc; uirtutes autem earum, e Dioscoride omnes pariter describunt; ad gradus quoque caloris & frigoris constringunt, quasi aliquid a fundamento demonstrantes. Pudendum sane, simplicium Crasim e calore desumsisse, non autem e fontibus seminum. quod utcunque strenue, extrahendo sis operatus, more a Neotericis edocto, plus tamen efficit drachma una Rhabarbari crudi, pulueretenus exhibiti, quam quicquid e sesquidrachma extraxeris. Plus enim stomachus suo fermento resoluit, quam quicquid extractionum mediatores succi auferant, quia faeci similem, & aspernatum liquorem parenchymatis, absque distinctione resoluunt. ( 9 ) Dodonaeus Friso, iam factus Batauus, Tabernamontanus cum paucis aliis, quanquam iisdem graduum uestigiis insisterent, aliquot tamen additiones subiunxerunt e propriis, uel aliunde decerptis experientiis: sed adhuc confusa plane, incerta, & perperam distincta: ( 13 ) Quercetanus enim, cum per Chiromantiam, & Anatomiam, quam uocant signatam, non satis examinari intimas rerum potestates animaduertisset, Pyromantiam uocat in auxilium, at in uia defecit; utpote quod non e scientia, sed uel e uulgi reuelatione annotata, uel casuali experimento hausta, scripserint. ( 10 ) Nemo inter omnes est, qui scienter proprietates simplicium descripsit, prout ille, qui ab hyssopo, usque ad Cedrum Libani, cuncta descripserat. Scilicet e cinere urticae debile lixiuium traxerat, quod in testa, forte fortuna, parum constrinxerat glacies, ( nam si lixiuium fortius fuisset, glaciari non potuisset ) mane miratus exclamat. Ehem frondium urticae figuram, in glacie en conspicio. Certo signo, non aliunde petendas esse ueras scientias, quam a Patre Luminum, Prout alibi de uenatione scientiarum obiter attigi. Gauisusque axioma fundauit. ( 11 ) Animal integrum, & uiuum contundi non potest absque suo stercore. Quod nempe in cinere, ens seminale, figuratiuum herbarum, ignibus inuictum, permaneat. Dolendum idcirco nondum pensatum, herbas multum stercoris habere, quae nullum unquam de se eiecerunt: adeoque maiori cautela esse depurandas. Denique in homine, sanguinem a cruore multis notis distinguimus. Bonus uir ille suam principiorum declarat inscitiam, nesciens imprimis, quod omnis glacies incipiens, dentatas cuspides, ad figuram folii urticae, faciat. In plantis autem, sat uisum fuit dixisse. ( 12 ) Planta ista, unico in subiecto, diuersis & oppositis constat proprietatibus: Deinde, quod Archeus sit figurator rei generandae, qui per ignem conflagretur dudum, antequam carbo uel cinis fiat. acquietum est, nec profundius est ingressum, quam per aliquot communes sapores, & incertos euentus. ( 14 ) Tertio, si Ens seminale herbarum, exprimeret lixiuium, non sane folia: sed radicem, caudicem, flores & fructus referre deberet. Etenim e scapo papaueris laeso, stillat opium. Chelidonia plorat aureum, & Tithymallus lacteum succum. Ex Petasitide gummi, ex Chameleonte, Ixia, etc. At seminum potestas figuratiua, delitescit in Archeo, herbarum rerumque generabilium Uulcano, qui cum oculis carneis non subsit: A Deo solo impetrandum Nnn 2 Siquidem & opium ualde amarum, quod hactenus calidum uolunt, summe tamen frigidum docent. dum est, ut oculos animae aperire dignetur, qui Adamo, quique Salomoni, rerum proprietates primo intuitu demonstrauit. Sic acrem Camphoram, iuxta suas regulas, calidam esse debere, frigidam tamen absque controuersia praedicant. Pariter & Chrysulca, oleum uitrioli, sulfuris, etc. S. Theresa, mentaliter uiso semel Crucifixo, sensit animae suae esse oculos, quos in uitam apertos seruauit deinceps, & caro nobis occlusit, per naturae corruptionem. acida, iuxta saporum regulas, summe frigida esse deberent. Neque enim alias, de caetero cognoscimus naturas a priori, neque Archei alteritates modo scimus, nisi per nudam obseruationem. Multa quidem nobis simplicium legata sunt; At suo quandoque loco ostensurus, Scholas, facultates rerum, nondum cortice tenus adspexisse, ideoque seminalium proprietatum fontes praeteriisse. at falsa plerumque & incongrua. Nec librorum lectio, nos facit cognitores proprietatum, nisi per obseruationem. Tandem est rebus singulis specificus sapor, qui proprietatem docere deberet, si quid aliud externorum signatorum. Non secus atque puer, qui canit musicen, non tamen eam componit, ut neque Symphoniae primas rationes nouit, ob quas sic toni disponendi erant. Est nempe praeter acuitatem Cinnamomo peculiaris gratia in sapore, quam in ullo uix praeterea simplici reperias. Sic Gentiana, aenula campana, etc. Hoc si accidat in sensibilibus sensu notis, quorum rationem metitur auditus: quid non fiet in re medica, in qua uires simplicium, nullo sensu peruiae sunt: praeter communes amarores, specificum saporem habent, qui subter regulas, ob singularitatem propriam quorumcunque simplicium, redigi nequit, solusque proprietatum singularum, est accusator, ut & distinctor. Medicaminum autem quorumcunque descriptiones, in officinis traditae leguntur, cum defectu cognitionis proprietatum, & concordantiarum. Porro quod simplicia deligenda sint in statione, qua in sui uigore sunt, hoc scholis, rusticis & mihi, est commune. Semina nimirum, dum propemodum sunt arida: Caules uero & folia, dum succulenta pleno cruore madent: Loquor enim de optica notione, qualem anima, separata a corpore, habet, qualemque Deus largitur in hac uita, cui uult, atque hunc hactenus procul diremsit a coetu illorum, qui libris ethnicis omnem deferunt uenerationem. radices quoque, dum uiribus tument, nondum generando & coquendo exantlatae sunt: sed multa iam quiete saturae, expergefacto Archeo germinascere meditantur. Alii suadent Autumnum: Ego plerumque amo uer. Quod in Polypodio, Brionia, etc. Exorandus itaque est Pater luminum, ut dignetur nobis dare cognitionem, qualem olim dedit Bezeliel, & Ooliab, in nominis sui gloriam, & nudam proximorum charitatem. expertus didici. Sic enim staret in nobis Ars Medica, recta sub quolibet pondere. Etenim succus herbarum est cruor, qui magis magisque maturatus, uel cogitur inse, uel in fibrarum naturam desinit, uel saltem defungitur, dum uis uitalis de propagando semine meditatur. Sed uerendum ne is, qui permisit perire libros Salomonis, reseruet hanc simplicium scientiam in aeuum Eliae artistae. ( 15 ) Scholae enim, per sapores, siue gustus, introitum ad simplicium scientiam promiserunt. Ergo indagandis, & deligendis simplicibus, nil mansit magis neglectum, quam quod maxime desiderabatur, & in quo, uel ab initio hactenus, nullus fuit profectus. Per acre, amarum, salsum, dulce, astringens, acidum, & insipidum, calores & frigora, sedemetiri, tanquam proprietatum cunctarum opifices. Potestates nempe simplicium, earumque immediata subiecta, mansere incognita. At superbae ostentationes, effectu ridiculae factae sunt. ( 17 ) Illae enim praeter claram ac uelut opticam sui cognitionem, desideratam expostulant praeparationem & appropriationem, Cognitio inprimis scientiarum: Qua superioritate, eiusmodi agentia, a suis patientibus nequicquam tolerant, multoque minus alterantur per renitentiam aut reactionem. non autem traditiones ad lubitum narratas, & sibi inuicem transcriptas, praesupponit. Praeparatio uero, non solum ebullitiones officinae, aut contusiones exigit: ( 20 ) Nonnulla enim sic praeparata remedia, surdo sui connubio, nostras sic recreant facultates, ut certiores nos faciant, se ad hoc in mundum uenisse. sed totam Pyrotechniam. Quaedam enim sui fragrantia nos uelut reficiunt. Sunt & alia, quae clausa, impediuntur suam nobis beneuolentiam ostendere. Ut aurum, & gemmae. Tandem adaptatio, applicatio, siue appropriatio requirit fundatam in lumine naturae theoriam, hominis, morborum, & affectuum, deinde dependentias, mutationes, & alteritates. Alia demum, solutis uinculis, in gradum deducuntur, uelut incrementi sauore felicia, potestatum suarum adepta libertate & authoritate, nos erigunt a lapsu, & solantur. Non sane inertius, quam alioqui lethalia Aconita nostras uires pessumdant. Abigunt nimirum corporale, imo & fermentale uirus: Non mirum itaque, desertam stetissesimplicium doctrinam. ( 18 ) Sub tanta interim mortalium socordia, omnipotens dignatus est suscitare Spagyros, qui de transmutatione, maturitate, tinctura & promotione uirium, uelut de summe necessariis merito cogitarent. Et sic sensum progressi ad Medicinae unitonum, uoti compotes euaserunt sequaces. Non autem, quod aliquod pharmacum queat extinctas, abolitas, & exantlatas de nouo reficere potestates, partibus insitas. Caeterum error scholarum fuit, succos herbarum, cum suo parenchymate, fermento prius non subigere, antequam optimarum partium selectio sit possibilis. Non enim ad fictorum humorum ametriam, luctam, defluxiones, imo nec quidem ad producta, siue fructus morborum iuerunt ( ad quorum nempe auerruncationes nouerant sequi duntaxat palliationes morborum recidiuales ) sed ad anteriora, siue priora, studium conuerterunt: ( 21 ) Tum quoque neglexerunt indagare, quod succus rerum, prelo expressus, solo odore cuiusdam ignis sulfurei, maneat deinceps absque saccharo uel alio additamento incorruptus: scientes, quod potestatiua basis multorum defectuum, characterizata esset in Archeo uitae. cuius fauore acquirit balsamicum aliquid, haustusque aethereos sibi incorporatos transfert ad magnam entelechiam. Porro descendens ad officinarum labores. Quocirca per puritatem, simplicitatem, & subtilitatem remediorum, symbolum habentium, tentauerunt ingressum ad uitam mediam. Ut si qua illorum, non ad prima nostri constitutiua penetrent: Inprimis enim, quanquam extracta uideantur inertem stomachum, a labore subleuare: saltem in horum limine, dotem suam exponant, excitando nostras potestates, grato sui alloquio. illa tamen non magnifacio, ob errores iam ante notatos. ( 22 ) Magisteria uero lubens extractorum uice repono, quibus tota rei substantia in primitiuum succum redacta est. Qui praeparandi modus Medentum uulgo manebit in aeuum incognitus. In qua solutionis retroitione, sponte separantur succi heterogenei, diuersis plerumque fundis, sibi inuicem supernatantes, siditque unus rector, diuersitate insignis, ens seminale continens. ( 19 ) Siquidem natura, nedum agnoscit actiones agentium, quae prorsus intrant in ditiones patientium ( corporalis nempe dumtaxat est actio, eiusmodi, & nutricis facultatis obedientia ) uerum, est & agentium altera, non spernenda authoritas, quae est dotis natiuae explicatio, in ipsam Archei uitam mediam, propter mortalitatis, feculentiae, & turbulentiae sequestrationes. Secundo commiseror in officinis, tot simplicium con¬ Nnn 3 eandem quoque seruari proprietatum ad proprietates, ac per consequens, effectuum ad effectus. connexiones, & confusas miscellaneas, proditrices ignorantiae, & incertitudinis. Ast defectum horum, mox me simplicium compositio docuit. ( 23 ) Sperant enim Scholae, si non iuuet unum, alterum iuuaturum: sicque multa associant inuicem, Herbariorum praeconio, exaltata in eundem scopum. Ubi alteritates statim a commixto seminis initio intrant, & sese demoliuntur plerumque, non secus atque multorum semina simul contusa, & confusa, spem seminalem excludunt. Adiunctae sunt mangonii sorores, elixatio, & condimentum. ( 24 ) Dispensatoria proinde commendantur a Scholis descripta, & a Medentibus usitata, ad expeditionem, & promtitudinem ( huic nempe promtuaria suum habent nomen ) non autem ad proprietatem, & exigentiam. Sciui deinceps, multis laboribus, & expensis, materias remendiorum, dumtaxat praeparatione iui ad nobiliorem dignitatem euectas, adscendere ad gradum perfectionis, libertatis subtilitatis, & puritatis, & longe antecellerent officinarum decoctis, syrupis, atque congestis sub melle pulueris. Habentia uidelicet dumtaxat generales ac uniuersales intentiones, cum substitutione, & dispensatione unius, pro altero. Undo Dispensatoria dicta. ( 28 ) Quisquis enim Pyrotechniae exercitiis bene instructus est, mecum clare intuetur, nullum in Dispensatoriis pharmacum reperiri, quod non plus nocui, quam proficui contineat. In quibus omnibus, atque singulis, crudorum simplicium concursus, & confusio, coniecturalem dant exitum. Undequaque enim pro suo nummo decipitur aeger, tam scilicet fide ac fraude seplasiae, quam iureiurando Doctoratus. ( 29 ) Scholae namque, quae Hippocratem profitentur, si morbos ex acri, amaro, salso, uel acido, proficisci agnoscant, quod uno melle, unicoque saccharo omnia prorsus laruent, condiant, remediorumque alias sat in se debilium proprietates retundant: ( 25 ) Putans errare, fallere, aut falli non posse, qui iurat se admissum gnarum, & sufficientem. quasi morborum omnium unica medela, & apex, in dulci staret. Ah utinam Magistratus tantae clientum fallaciae, & fraudi Medentum, eant obuiam. ( 30 ) Respondent enim, quod laxatiua nihilo infelicius operentur, etsi saccarata; Ego inprimis in simplicibus compositionem sinceram admiror magnopere, quae, componente Deo, facta est. tum quod gratiora sint palato, ac tertio, quod a carie atque putredine sic praeseruentur. ( 26 ) In consolida nempe, plenum remedium ossifragii reperio, habens cuncta, quibus opus habet. Quibus si bolum, acetum, aliaua aliena admiscueris: Quod ad primum attinet, Uenena quidem admitto, aequalem habere effectum, siue saccharo comitata, siue solitaria deglutiantur. prout supra ex Paracelso admonui: Siquidem laxatiuorum potestas, tota sigillata est in liquefactione corporis, ut & in putrefactione liquefacti; iam mixturam, a Deo ordinatam, corrupisti. adeoque ueneno infamis esse debeat. Impertinens ergo est Scholarum responsio, per uenena, ad quaestionem de morborum remediis, quatenus amarorum, acrium, etc. ( 27 ) Attamen quoties res singulae non habent intentum, adiunctiones subinde admitto, si res suo congressu copulatiue acquirant, quod in singularitate non habent. Quod deinceps experimento docente confirmandum. Cuius exemplum in atramento & tincturis est luculentissimum. Ad secundum dico, futilem esse responsionem, donec ad primum non est satisfactum. Nesciunt ergo adhuc, uires remediorum, saccharo immutari, & retundi. Quod multis gustus aloes gratior sit, potu mellis. Denique linguae cupientes blandiri: Enimuero sub studiorum poenitentia saepe considerabam, quod cum in natura esset quaedam proportio materiae ad materiam, & formae ad formam: nequeunt tamen stomacho, qui coperta dolo sacchari pharmaca, solo aspectu horret. Quod res paucis guttis facilius sumatur in aliquo liquore; Quia operatorem intromittit ad primas radices illarum rerum, cum dearticulatione operationum naturae, & potestatum artis, cumque maturatione uirtutum seminalium. intusque conficiatur libentius, quam copioso saccharo condita: Laudabilis enim & supergloriosus Excelsus, qui hanc scientiam paruulis dedit gratis. ( 33 ) Raro quoque transmarinis, & ab ultimo Oriente petitis remediis utor: quod denique conuenienti liquori immista, penitius introeant, amicabilius coalescant, quam multo obtecta saccharo. Quad saccharum sanis licet gratum, mox tamen aegris horridum fiat, in plerisque morbis stomachi, & uteri, hostile: sciens, quod Omnipotens secit sanabiles omnes nationes terrae, nec aduectas Indo de litore merces, exspectandas uoluerit: in aliis uero, adiunctae medela opem non raro faciat ridiculam. ut neque ante cognitas Indias, minus mortalibus propitius Deus fuerit. ( 34 ) Bonitas ergo diuina persuasit mihi, inquilinis morbis sua domi reperiri remedia. Saccharum enim fermento acido stomachi, aduersatur e diametro, ideoque digestiones facit difficiliores. Saccharum enim, lixiuio calcis uirae, & argilla figulina clarificatur. Docueruntque me theoremata Spagyrica, quod paretur liquor exiguus, custodiens crases simplicium incorruptas, absque condimento alieno. Etenim si acuitatem spiritus mellis, & sacchari putidas feculentias nouissent Scholae, parciori illorum usu apud aegros contentae fuissent. ( 31 ) Ad Tertium tandem dico. ( 35 ) Herbas igitur aqua, uino, uel stillatitio liquore, decoquunt ad tertias, medias, etiam duplici ( ut aiunt ) uase, ac sub diplomate coaceruatas. In quibus uires optimae, si non pereant: Scholas in hoc fateri suam ignorantiam, quod nesciant medicamina a corruptione praeseruare, sine condimento & uirium castratione. Syruporum ergo sat est fraus detecta, qui non nisi decoctis simplicibus fiunt, addito melle, aut saccharo. Huc demum facit. saltem non elicitur, nisi molestus & ingratus herbarum muccus, stomacho digerendus, utut ouorum albumine depurentur decocta, & succi, atque laruentur saccharo. Quod uegetabilia dumtaxat succum, & mucilaginem bulliendo in aquis deponant. Quae cruda atque impura, suas stomacho irrogant molestias priusquam cum melle digesta, nos suarum uirtutum haeredes instituant. Otpote potantur absque separatione puri, ab inualido, absque rescratione clausarum uirium, sine uitae radice, ac participatione, emendatione defectuum, cruditatum, excrementorum, & potestatum uiolentarum, quarum actiuitates natura nostra, sine graui clade ferre nequit. Praesertim quod herbarum gummositas, melle & saccharo frixentur, ingrata, & molesta euadat stomacho, fiatque bulliendo insigne uirtutum dispendium. ( 36 ) Electuaria deinde, confectiones, uel pillulae, siue ad confortandum, siue ad soluendum, maioribus adhuc quam syrupi scatent miseriis: ( 32 ) Laudo benignum mihi Deum, qui me in Pyrotechniam uocauit, extra aliarum professionum fecem. Siquidem Chymia principia habet non logismis parta: sed quae per naturam sunt cognita, & per ignem conspicua: nam citra elixationem, sola contusione, seu pulueratione, connectuntur ex multis simplicibus ridicule, nescienter, & incogitanter, quae sibi inuicem plerumque aduersantur, nocent, impediunturque ipsamet, ne mutuam iungant, quam nobis debent operam. praeparatque Intellectum ad penetrandum occulta nature, ponitque inuestigationem in natura ulteriorem, quam aliae scientiae omnes simul; & penetrat usque ad ultimas profunditates ueritatis realis. ( 37 ) Non est enim in natura, quod Scholae spectarunt in numeris, in quibus uires simul in unum conueniunt, quia per unitates consentiunt. nisi cadem uenena, in aloe, rhabarbaro, sena, agarico, manna, atque similibus, mitigata, tantoque magis imposturae obuia supponamus. In In natura siquidem res quaeque singularis est, propria uiuit oeconomia, nec coniugio gaudet. Odi idcirco simplicium praeparationes, quoties lotio, ebullitio, assatio, associatio, uel calcinatio uirium dispendia facit. Hactenus quoque Medendi operatio, procedit in uitam mediam Archei, quae per confusiones, & connexiones, si non plane intereat: saltem manifeste debilitatur. ( 39 ) Nam Aloe, ablu¬. tione succum amittit, meraque resina manet residua, quae sui ad intestina adhaesione, torminum & haemorrhoidum est concitatrix. Plurium namque seminum complexu, irriti successus, Scholas admonuisse debuissent, a confusione tot tamque diuersorum simplicium, abstinendum. Quanto magis, quod sub ista multitudine multa supposita, opposita; ( 40 ) Denique cum aromatum uis genialis, atque praecipua, sit in odorabili, hoc si ultro euanescat, & sponte odoratum feriat, quid tandem bulliendo & assando non fiet, praecipue ubi gradus accesserit? quod nostrae nos docent odoriferorum distillationes. frustranea, pleraque caeterum ponderosa, impertinentia, inepta, impropri, ideoque languida, effeta, mala, mortuaque confluant, aut saltem fiant. ( 41 ) Tandem quid in Scholis insulsius dici potest, quam Cerui cornuin insulsum, & omni priuatum uirtute, cinerem redegisse, ad magnos usus? Et enim quanquam simplicium demerita, adulteriaque sint plus mercatorum, quam Seplasiorum: attamen illa non discreuisse, tantum ignaui, ignari, uel auari est pharmacopoei. & loco praeparationis, castrationem seu potius priuationem substituisse? Etenim didici pleraque remedia, odore, atque sapore, tam intus quam extra, nostris auxiliari infirmitatibus: Certum est interim plerumque omnia tandem cruda, dura, immatura, clausa, uenenata, impura, uincta, atque inepta ad communicationem suarum uirium assumi, & deprauari magis percommistionem. ideoque detestatus sum simplicium multorum commistiones, eo quod si ad odorem sanatiuum, alium desuper adiunxeris, qui priorem supprimat, palliet, in se conuertat, uel simul ex utroque neutrum suscitet; Et quia aegrotantium stomachus est in limine, ideoque & primo offensus, quia debilis, & ineptus ad extrahendum uitam mediam, tot difficultatibus obseptam. sciui exin, uim specificam sanatiuam, abolitam fore, irritumque effectum ab aegro optatum. Suspecta igitur mihi aromatum & dulcium associatio. Laboribus itaque & cura singulari, omnino erat anticipandum, ut languenti stomacho, cuncta praeparemus, si ad conceptos optatosque fines iucunde pertingere speremus. ( 42 ) Porro odi confectiones caeteras officinarum plerasque, quia futiles: Horridus ergo, nauseosus, & taediosus confectionum cunctarum usus. Adeoque hinc prouerbium: quibus supereminentem ac uiolentam rerum potestatem, quibusdam rebus ridiculis palliate, atque retundere student. ( 38 ) Tolle istud. Nam Apothecae odorem habet. A Solutiuis quoque si Scammoneam, & Colocinthida demas, ruet totum officinarum in solutiuis aedificium, sublatis duabus istis columnis, quibus istud innititur. Imo interim innatum huiusmodi medicaminis fauorem, tantumdem promoueri praedicant, quantum potestatum adnexis uiribus detrahunt. Plerisque enim aliquot grana cinnamomii, aut aliarum futilitatum admiscent, ut uiolentiorum furores subigant, quasi furiae laxantium, aromatum aliquot granis, cicurentur? Nam solutiua praeter scammoneam, colocinthida, Euforbium, elaterium, esulam, adeoque manifesta uenena, eaque adhuc adulterata, sordida, & horrida, diminutionis uirium & roboris nostri capita, continent plane nihil: Quis etiam tenuitur in Chymicis instructus, nescit in confectionibus aromaticis, inprimis peccatum pluralitatis esse? Idque cum olim mecum impense contemplarer, mox uisum mihi fuit, humanum usum commode carere potuisse tantis uenenis. dein frustra pleraque illaque peccare in cruditate, duritie, clausura, electione, & substitutione simplicium? ( 43 ) Denique ista confluere adhuc incerta dosi: unde nimirum effectus speratus praeuertitur? Et quidem ex errore singulorum? Utque uno exemplo absoluam. Et enim frigidiora climata nostra, in hoc saltem feliciora esse comperi, quod reptilibus monstris, uirulentis, atque lethalibus careant, quibus alioqui calidior zona scatet. Quid quaeso in Lithontribon, quod etymi promissis satisfaciat? Certe non multa nobis est uenenorum necessitas, familiaritas, abundantia; nec illorum usus, ulla ratione compensabit tot calamitates inde oriundas. Imo si terra proferat tribulos & spinas, in peccati maledictionem: ( 44 ) Quorsum est nim cinnamomum, caryophylli, tria pipera, acorus, costus, rhaponticum, cassia, bdellium, mastiche, amomum, peucedanum, spicamen, zinziber, lignum & succus balsami, tragacanthum, chamedrys, euforbium, olea quoque nardi, & moschelini? profecto maiores longe calamitates in dorso fert, nobis tam in animantum, quam uegetalium classe, importunas uitae mortalium: Anne singula horum, in scopum etymo propositum conspirant? uel nunquid ex simul commixtis, & intentiones mutuorum fragrantibus, orietur noua uirtus, quae promissa compleat? Quocirca minimum quid per tribulos & spinas, textus minatur, quod iam maximum in calliditate hostilis serpentis, homo explorauerat. nempe lapidem in rene & uesica confringat potenter? statimque omnes urinae defectus soluat? Sane si bene inuestigetur, uix aliquid immune natura habet, quod suum toxicum sibi clanculum admistum non habeat. Non enim rosas aut uiolas habemus, quae nobis non imponant; An non potius opobalsamum in caeteris excrementis atque quisquiliis periret? quin sub tanta odoris fragrantia, non occultent ueneni contagia: Caeterum in confectionibus opiatis, cadem surditas, quae in Aromaticis, est obuia ubique. Quod ut unico quoque exemplo absoluam. putrefactionis nimirum insignia, corporis nostri colliquationem, ac uirium suffurationem. Quorsum enim in Aurea Alexandrina Nicolai, 65 ingredientium confusio facit? ( 45 ) Idcirco simplicium censum ingressi, paucula reperiemus insontia: Quorum simplicium nulla est cognatio cum opio & mandragora, columnis confectionis? imo si campos aspexeris, totus terrae globus, non nisi unica atque contigua aranearum tela est. Profecto congressiones simplicium, ad ignari lubicum factae, Scholas infatuarunt, aegrosque exanimarunt: Quinetiam penitus attendendo, eadem hodie uidetur esse rerum facies, quae erat ante unicum peccatum. Adeoque fortassis ab initio, plura uenena, nocua, & sontia, quam bona in terris: non tamen Medicamentum exterminii pro homine: iniecta spe frustrarunt, occasionesque Medendi in momenta labiles incertis coniecturis uenum exposuerunt, atque praeterire fecerunt. Quia Paradisus uenenis carebat eiusmodi, etsi serpentes adessent: uel forte immortalitatis ergo, uenena homini essent nihili futura in Eden. Sed contra; uidit Omnipotens, quod quaecunque ( etiam in mundo extra Paradisum ) fecerat, erant bona in se, & ad fines suos. Compositiones itaque officinarum, si sine mentis praeiudicato examines, utrobique in sirupis, electuariis, pillulis, eclegmatibus, trochiscis, atque aliis, utili admiratione stupebis, mundum, garritu Medentum, Scholarum ineptis stoliditatibus, & noxiis delusum praesumtionibus. Quare dudum mecum hallucinatus sum, existimans uenena indigna ut essent. Christiani enim cum Stoicis credimus, Mundum in humanium usum coaluisse. Cum quia honos Dei non requirebat illorum exsistentiam; tum etiam, quod Ooo Asarum enim crudum, quanta cum anxietate uomitum cit, eique praesens uenenum testatur stomachus? quod homo lubentius multis uenenis indiguisset, adeoque uenena, nec in Dei gloriam, nec in humanum usum, condita rebar. Paucula nempe sunt insontia, quibus absque cautela uti tutum sit: & quam facile bullitione id recedit, mutaturque uirus in deoppilans, diureticum tardarum febrium remedium, quod occultatum in eo aroma prodit? pleraque uero horrenda tyrannide nobiscum pugnant. Alia quoque sua nos acrimonia ustulando rodunt: Sic Aaron aceto bullitum mitescit, magnorumque casuum medela fit. Quaproter Scholae correctiones instituerunt; plurima ubique alia, sub amica specie, nos illudunt, occultumque intus hostem deleterium gerunt. atqui utinam illas non ridiculas, non castrationes, non uirium ablationes potius? Uniuersim autem, nil non scatet sordibus, ac impuritatibus est horridum: cruditatibus deemum, ametria, ac inuicta peruersitatis pertinacia constans. Putant nimirum ex Asaro laxatiuum euolare, per ebullitiones, non secus atque languentibus annis, propria carie, res quaeque tabescit. Nam quanquam homo in Paradisum delatus esset; ( 47 ) At saltem radix Asari, non perinde uino incocta mitescit, sicut si in aqua bulliat. praesciuit tamen ab aeterno rerum laudabilis Opifex, mundum homini domicilium fore: In pari tamen ignis gradu, euolaret suum laxatiuum pariter. terramque ut dedit filiis hominum; ( 48 ) Alii proinde putant, cruditatem, in Asaro, solutionis effectricem; ita & eandem cum cunctis contentis suis, pro homine condidit. sed hi olera negligunt Asaro crudiora: Tandem per Chymiam uniuersa clarius intuens, me prioris temeritatis poenituit, ac stolidae ignorantiae meae. helleborum uero coctione non maturari, si uomitus a cruditate oriundus sit. Scammoneum rebus acidis incoquunt, ut mitigent: ( 46 ) Siquidem utrobique, immensam Architecti Clementiam, & Sapientiam, cum admiratione, supplex adoraui. Nam uenena noluit nobis esse uenena, aut nocua. Sed nouit iam medentum uulgus sic Scammoneam castrari, ideo ut si acido sulfuris uapori exponatur, plane orbetur sua uirtute; tantumque Scammoneae decedere, quantum aciditatis hauserit. Nec enim mortem fecit, nec medicamentum exterminii in terra: Ast ego uolens paterno animo corrigere furiosam medicaminum uim, intelligo, rerum. sed potius ut paruo nostri studio, mutarentur in grandia amoris sui pignora, in usuram mortalium, contra futurorum morborum saeuitiem. In illis nempe latitat subsidium, quod benigniora & familiaria simplicia recusant alias. uires pristinas manere debere, & in sui radice introuerti, uel sub sui simplicitate transmutari in dotes alias, ibidem latitantes clanculum, sub custode ueneno: Ad maiores & heroicos medentum usus uenena tam horrida seruantur. uel de nouo partas, ratione additae perfectionis. Bruta enim uix iis pascuntur, siue quod uenenum cognoscant intuitiue, quod odore uel sapore alias non proditur: Quo pacto Colocinthis, laxatiuam atque deleteriam qualitatem introuertit, emergitque ex imo uis resolutiua, morborum chronicorum curatrix egregia. siue quod rector brutorum spiritus aliquis, seruet ista uenena in maiores usus, uelut maximarum uirtutum haeredes. ( 49 ) Id enim Paracelsus in tinctura Lili Antimonii cum laude attentauit; Sufficit saltem, quod bruta nobis potissima remedia relinquant, uelut e mandato Altissimi, cui plus curae est de nobis, quam de belluis. siluit tamen, uel nesciuit, fieri idem in omnibus prorsum animantium, & uegetabilium uenenis, per salem suum circulatum. Opiata inprimis calida habent adnexa; Siquidem omne uenenum istorum perit, si in entia prima redierint. Hunc cardinem non Scholae: laxatiua autem, plerumque zinziber, macim, anisum, ac quaecunque torminibus, a posteriori solutiuorum effectu, mederi possent. sed electi Deo medici, quos omnipotens ex utero matris delegit, uentura aetate noscent, facietque ouium ab hircis discrimen. Uah quam impuni licentia surit ignorantia in mortales? quam parum intelligunt Hippocratem suum: Non castranda ergo, nec mortificanda sunt, magnarum potestatum simplicia: " Si ea tollantur quae conuenit, " ( id est, quae nocent & onerant " aeger melius se habet, & facile fert. sed melioranda per Artem: propter extractionem latentium, uel per suspensionem uirulentiae, uel substitutionem unius pro altera, per adiuncta specifica imperatiua. Haec pro iis, quibus datum non est degustasse potentiam salis circulati maioris. " Etenim cum ea, quae nocent intus, subinde uix pendeant drachmam, oportet omnem purgationem, quae ad sanitatem terminatur, esse euacuationem, uel imperceptibilem, uel saltem ualde moderatam; & cum restauratione uirium. Quaedam enim deposita sui feritate, per adiuncta mitescunt: neutra fiunt, assumtis uidelicet utrimque uiribus participatiue. Haec est namque, quam cum iuuamine aegri facile serunt. Nec proin licet adiuncta huiusmodi mutuare a receptis Dispensatoriis officinarum, quae non meliorationem, aut saltem correctiones: Correctoria ergo pharmacorum, sunt sarcinae inutiles, atque sine rerum cognitione, a Scholis descriptum pondus, adeoque destructiua saltem pharmacorum, si non simul etiam aegrorum. sed internecionem rerum docent, uel prorsus, non nisi ludicra corrigentia perhibent. Haec medendi pars, solertem requirit, ac gnarum Naturae Secretarium. Quia in illa parte, amplissimae medicaminum opes, & deaurata Glaurae supellex inuenitur. Scholae olim a nostris Philosophis didicerant, excellentilsimas uirtutes habitare in simplicibus, quibus uenena deleteria in custodiam praefecta essent: Per exemplum, Marchio Carolus Spinelli Ligurensium Imperator nuper, cum sero urbem pedes obambulasset, & cuncta moenia perscrutatus, medicos uocari iussit, illisque dixit, se quandoque epilepsia laborasse, & a me curatum, & subinde adhuc uertiginem sensisse, postquam in transfretatione ab Aquitania in Liguriam descendisset. successit illarum inde temeritas, quae expressa uenena, apertaque corrosiua, antidotis commiscuit: ( 50 ) Corona medentum, sequenti mane, propinat illi scrupulum Hellebori albi, & pro correctione addunt seminis anisi tantundem: Sperantes, per bonitatem & quantitatem adiunctorum, superatum iri malignitatem ueneni, quasi conueniens esset sanitati, Chirothecam pestilentem, in cubiculum, sano aere repletum, deferri ad conuiuas. mox a semihora uomit, ac dein frustra meam absentis opem inuocat, homicidas suos incusat, dicens: " Helmon¬ te mio, uoi me lo dicesti, gli medici t'uccideranno. ( 51 ) Non enim uiperam in Theriaca hic accuso, sine qua nempe, haec uelut mortua, simplicium est fartago. Siluit, ac post binas horas, conuulso stomacho primum, dein toto corpore spasmodes moritur: Caro uiperina enim, in se innocua, & absque ueneno est. Imo toxicorum antidotus. medici excusationes quaeritant, & terra culpam eorum texit. Pastilli uero inde parati, elixando, omnes opes in iure derelinquunt, quas cruda caro seruabat. De arsenicalibus hoc loco conqueror, Alexipharmaco magistraliter ut uocant inditis. Ita enim Scholarum confectiones, per dispensatoria correctira, stulta, multa in sarcinam secum uehunt. Prae¬ Ooo 2 ( 55 ) Pudendam pariter deploro simplicitatem illorum, qui foliatum aurum, gemmasque contusas, hominibus magna spe propinant, magno uendentes suam ignorantiam, si non dolum. Praesumunt enim Scholae, propter audaciae raritatem, fidem mereri, & studiorum gloriam in authoritate possessionis locasse. Quasi stomachus, inde uel minimum exspectet subsidium. Nec perpetuum est, circa deleteria morari, in eodem subiecto, etiam uirtutes excellentissimas, sic ut haec coperiantur: uenenis. ( 52 ) Quippe Arsenicum, Auripigmentum, etc. quantumuis fixentur, ac dulcorentur, nunquam tamen sunt intro sumenda, utut alii secus suaserint. Subtilior, ideoque magis condolendus est error eorum, qui aurum, argentum, coralla, perlas, atque similia, per liquores acidos corrodunt, atque dissoluere uidentur, putantque hoc pacto intra uenas admissum iri, uere suas proprietates nobis cum communicatura. Ne sciunt enim, ab nesciunt, acidum uenis hostile; Foris tantum ualent, aliaque ulcerum uenena necant, domantque si prius ipsamet subacta sint. ideoque peregrina dissoluentium superata & transmutata aciditate, eiusmodi metalla, & lapides, puluerem esse, ut ante. Correctiones itaque medicaminum, sunt absque cognitione proprietatum, partium, & consonantiarum. Quid enim aroma ponderat respectu ueneni: Qui utcunque in tenuissimum pollinem sit redactus, nihil tamen a stomacho conficitur, aut nobis suas uires partitur. Quod ut coram uideas. si totum corpus humanum robustum & uita plenum, ictu dentis uiperini mox corruat ) An mitescet Napellus admistione caryophylli? An colocynthis putrefacere desinet, cum suis torminibus, si iungatur Tragacantho? Affunde enim salem tartari rebus dissolutis, in liquore aliquo pontico corrosiuo, ac statim dissolutum cadet in fundum, in forma pulueris. Correctiones ergo in dispensatoriis, grauamina sunt, & stupida additamenta, quae uirulentiarum non faciunt moderationes: sed uirium dispendia. Si enim aquae fortes, metalla non mutent in substantia, licet facta sint transparentia, quae ante erant opaca, quin argentum inde sospes recuperetur. Qua caecitate ergo propinant lapides, & perlas, quasi per corrosiua relinquerent pristinam lapidum aut metalli essentiam? Subtilis enim fuit deceptoris inuentum, ut sua magno apud aegros aestimet. ( 53 ) Quemadmodum enim uenena, promtitudinem agendi fermentalem habent, laborandum ita erat, ut medicaminum robur atque promtitudinem reseruemus, sed per insitiones Artis, illa ad necessitates chronicorum, & procul dissitorum morborum, dirigamus. Hoc unicum restabat in hoc negotio, ut summam rei uiolentiam, cum fermentali propagatione, infringamus, atque domemus. Quia ignari deceptores putant, si dissoluens a dissoluto per uisum non distinguatur, etiam dissolutum ipsum uere substantialiter esse transmutatum. ( 54 ) Quamobrem ut compositiones & correctiones officinarum in uniuersum miseror: Olea denique & pinguedines non ualent pro balsamis, unguentis & emplastris, nisi forte ut pharmaco consistentiam dent. ita magis adhuc detestor praecipitationes, uitrificationes, & praeparationes Mercurii Antimonii, Tutiae sulfuris, etc. Nam primum, hominum magna pars non patitur in pelle unguina, quod pruritus pustulasque cum tumore excitent. Itemque adulterationes spirituum, ex aromatibus, seminibus calidis, uitrioli, sulfuris, etc. ( 56 ) Deinde, quia praedicta olea plerumque ex herbis parantur, quarum uirtus in mucilaginoso & gummoso succo delitescit: nam ad lucrum, a fugitiuis seruis nostris parantur, & apothecis comparantur, in Pyrotechniae despectum potius, quam aegrorum defectum. succus autem iste per cocturas in iura trahitur, uel prelo exprimitur, qui uere non maritatur oleis, sed tandem indurescit fixatus. Ego uero in melle balsamos florum rectius cogo. Idque didici, contuendo paleam, in aheno aquae tepentis, sursum ac deorsum uelut a calore subter accenso, deambulantem: At tamen oleorum simplicium simplicitates magis admitto, quam compositorum. Ideoque potenti calore, apposita unguenta animari, & spiritum suum cruori nostro iungere, suspicabar primum: Unguentorum idcirco & emplastrorum inconcinnas & surdas compositiones officinarum potissimum explodo: deinde comperi, sic malum foras elici, sisti impulsiones symptomaticas. Et quaecunque balnea agunt in toto: hoc idem calefacta, fotaque unguina, absoluunt in parte, sine totius iactura. quod nil sit stolidius, quam puluerem uegetabilium, sub pinguedinibus uariis, & ignoranter commixtis, fixando exustulari, ineptumque sic fieri. Qui si mineralis fuerit, se pinguedini non admiscet: Later enim fouens, pellit odorem emplastri intro, attrahitque foras quae alias pigriora haerent: sed potius ita intra unguina obducitur & incarceratur, ut fiat nihili, & ponderi tantum, Nihil enim oleis, unguentis, uel emplastris miscendum est, quod in iis nequeat per totum homogenealiter resolui. Itemque cum cruore spiritus impetus faciens attrahitur, dispergitur a calore, aliusque succedit suo loco, uim medicaminis haurit, & uelut ebulliens intro, reuoluitur. ( 59 ) Circa collectionem simplicium quoque, non sat ubique constat. Determinant radices colligendas sub autumnum. ( 57 ) Cachinno etiam dignum, quod saccharum Tabarzet, siue albissimum commendetur, non quia dulcius, & in suo uigore sit dignius: sed quia carius, saepiusque cum lixiuio calcis uiuae bullierit. Sed ut plurimum multa sub uer potentiores radices dant. Obi nomen puritatis fecit imposturam. Polypodium uernum inprimis uiret. Contusi flores herbae, & c. In autumno autem canam atque nigram radicem exhibet: effoetam scilicet & senilem. admisto saccharo tabarzet quiescunt, dulciori quae saccharo fermentum arripiunt, & efferuendo uires Simplicis enodant. Ego censeo singula immediate ante statum maturitatis decerpenda: nam plena maturitas, declinationis initium est. Mox autem deinde per caloris clausam digestionem inhibetur fermentum, fiuntque longe potentiora. Ideo maturitatum sua singulis fructibus, floribus, radicibus, frondibus, corticibus, etc. sunto determinata spatia. Diuersitas autem fermenti pendet ex lixiuio, quo saccharum unum pollet, alterum uero illo caret. Nam & succus in plantis primum affluit, qui in multis subinde mox arescit, aut in frondes consumitur. Uarietas ergo maturitatum, collectionum uarietatem parit. Soleo quo que unguina foris apponere cum delectu. ( 58 ) Scilicet in affectibus, quibus a centro foras est sanatio, ut in uulnere, contusione, combustione, & c. tepide apponenda suadeo. Sic namque quaedam folia a floribus uegetiora, alia uero ante frondes succosiora. Tum quoque sunt, quae ante fructus augmentum ualidiora. Ast ubi affectus internus externum perit subsidium, ut disenteria, Colica, spasmi nephritici, scirrhus, etc. Nonnulla perpetua fronte perstant. unguina de foris lapide calefacto uel arena calida, foueri iubeo. Quocirca rectius determinant. Qui demetunt simplicia, iuxta scopi exigentiam. Pote¬ Ooo 3 1. Consolatio Authoris in suis persecutionibus. 2. Author depingit suos Aduersarios. 3. Somnium Authoris. 4. Dominus Iesus, Dei filius, suis me exemplaribus angustiis, praepotentius sic iuuit, ut nedum meos leniret labores: Sensit qualitates Elementales. 5. Sensit coagulationes. 6. Sensit Atrophias. 7. sed in se uel ut sustulerit. Sensit siccationes. 8. Sensit Ariditates. 9. Sit eius nomen mihi semper honorabile prae oculis. Error Scholarum. 10. Hepatis calor unde, & quomodo subsistat. 11. Sensit mercatorum adulteria. 12. Sensit duos rerum sapores. 13. Notabilia de gustu, & sapore. 14. Sensit causos sanationis. 15. Sensi enim exempla Sanctorum, inductiua quidem, at non conferre ullam gratiam Per se. Itemque duplicem modum. 16. Sensit ablatam immortalitatis spem. 17. Sensit bonitatem quandam in natura. I8. Sensit fermenta digestiua. 19. Mens mea enim in maximis pressuris, plerumque doluit, quod humano quodam more, ac uelut insensilitatis pigritia; consolaret: Sensit uera diuretica. 20. Sensit proprietates salium mutatrices. 21. Sensit sal um spiritus a contactu connexorum commutari. 22. Sensit propinqua & tarda salium obsequia. 23. Sensit Iales torminum authores. 24. Stoicismum potius arrogantem referrem, quam quod cum iubilo concentricitatis, tribulationes meas benignissimo Iesu, pure resignarem. Apex salium uisus est in primo ente. 25. Sensit specificos sapores. 26. Definitio saporis. 27. Insipida gustantur a stomacho, quae non iudicantur a lingua. 28. Sensit proprietatem occultam, & Scholarum iactantias. 29. Uenatio occuliorum, non propter quid: sed per quia est. Ab effectu ad causam iuxta Euangelium. 30. Timebam enim animae sabbatismum istum, quem innocentia suscitabat, ne ex despectu, & arrogantia proficisceretur, adeoque tribulationes absque fructu futuras. Sensit deoppilantia. 31. Sensit sulium actiuitates. 32. Mineralium sensit spiritus. 33. Potius inquam prophetizati seculi, communi bonorum sorti, & sodalitio immistus, incidissem ipse malus & inutilis. Sensit purgantium laxans uirus. 34. Triplex signum laxatiui laudabilis. 35. Error Paracelsi. 36. Chymus. 37. Non adaequata iudicari distillata suis concretis. 38. Sensit multa transmutari ab adiunctis. 39. Sensit Hematinum Metalli. 40. Sensit distillationem plumbi, qua Paracelsus supra 40. Diuersos morbos curauit. 41. Sensit uires planeiarias Metallorum, altiori Analysi, quam praecedenti, educendas. 42. In horas enim singulas formidabam, quod indolens essem, nec tantillum sentirem ipsas persecutiones, a Clero quodam, & Magnatibus illi Clero adstipulantibus, ac demum a meliori parte populi, mihi illatas, alioquin in uiro, tantillum iudicioso, ualde sensibiles. Sensit diuersas auri soluti uires. 43. Sensit uires Alkahest. 44. Sensit uires Mercurii uitae in synonymo Lili. 45. Sensit actionem renouatiuorum. 46. Sensit radicem ueneficii Sagarii. 47. Timebam enim, ne mihi contingeret ista animi imperfracta quies ex despectu erga inimicos. Sensit uenena. 48. Rogo itaque, ut clementer iudicet Deus, boni omnis fons. Sensit actiones rerum, iuxta Recipientis applicationes. 49. Idiotismus Paracelsi circa uulneris nutritionem. 50. Salis usus. 51. Oleorum uarietas. 52. Usus aquae, & salis artificiatorum. 53. Saltem saepe considerabam exspaciando per anteacta secula, & futuras Christianorum persecutiones: Elixir ex Aromate. 54. Laus Magisteriorum. quod prima persecutio Ecclesiae fuerit uiolenta, & Tyrannorum. 55 Cibi conditi cur insalubres. 56. Censura quorundam ineralium. 57. Sensit sextuplicem digestionem. 58. Sensit quando cruor animantetur. 59. Altera deinde, subsecuta esset fraudulenta, & haereticorum. Quid axungia interna & illita patiantur. 60. ( 2 ) Nostra autem surrexit quidem ab hypocritis; Sensit actionem Cantharidum & Causticorum. 61. composita autem esset ex dolo & ui. Sensit uim amuleticum. 62. Uis lapidum. 63. Sensit unde effectuum diuersitas in agendo. 64. Sensit mortis necessitates. 65. " Sunt namque " ( ut inquit S. Hildegaldis Prophetissa ) " qui primum praelatos, & subditos eorum potentes, decipient specie pietatis: & tandem quotquot sibi non farerint, per Magnatum potentiam oppriment. Operationum Chymicarum ordo. ( 1 ) Uexatio parit intellectum, ut nimia pressura suffocat illum. " Bone Deus, quid non sensi, & quantum testari non possem? Quanquam in acerbissimis aduersitatibus uterer Sed uindictam totam tibi soli obtuli: Iobo, & Paulo: tamen & rogo ex charitate, quod illis parcas, neue illos damnes mea de causa. Quia a manu tua omnia suscipio: a tenebris percussi, decidebant dein uesani, plures circum oberrabant, magna pollicentes, fine basi. & nesciunt quid faciunt. Steti dudum silens, mox deduxit me manus ( cuius reliquum de corpore non uidebam ) ad hortum amoenum. Cogitaui tandem modum, quo omnes tribulationes meas in caput Neronis, & Tiberii meditarer translatas. Ubi repente me adoriebantur omnia simplicia, tanquam per se quodlibet esset singulare. ( 3 ) Itaque semel defessus, refectusque, subito magna consolatione, uelut in somnum delapsus, uidi me in quadam regia, artificiis humanis superiore. Erat autem ibi excelsus thronus, circumcinctus inaccessibili spirituum lumine. ( 4 ) In quo insultu, sentiebam uniuersa mundi simplicia, non quidem quasi qualitates illorum agerent in me ( non enim unus satisfuissem omnibus tolerandis ) uelut illorum obiectum: Qui autem in Throni folio sedebat, uocatur " Est ". Et scabellum pedum suorum, " Natura ". Ianitor aulae, dicebatur " Intellectus ". sed singula in me, tanquam theatro, uidebantur suas repraesentare scenas. Atque utinam illas bene calamo explicem: Qui sine loquela, porrigebat mihi libellum; ex opaco electio, cuius nomen erat: " Gemma rosae nondum apertae. " Et quanquam ianitor uocem non daret: sciui tamen, istum libellum mihi deuorandum. Sensi inprimis omnia calida, frigida, humida, & sicca, tanquam qualitates momentaneas, rebus constitutis superuenientes, instar colorum. Extendi manum, comedi illum. Eratque saporis austeri & terrestris, ut quasi laryngem mihi praecluderet; Quae autem nos calefaciunt, refrigerant, humectant, uel exsiccant, sensi id non quidem contingere ratione excessus illarum qualitatum, quarum sortiebantur nomina: sic ut ingenti tarditate laboris illum deglutirem. sed respectu appropriationis obiecti. Unde dein totum mihi caput uisum fuit uelut diaphanum. Tum dein alter spiritus, superioris ordinis, dedit mihi lagenam, in qua erat unius uerbi, Ignisaqua. Hactenus enim cadauer humanum, languida morte extinctum, etsi iuxta ignem uiolenter intepesceret, tamen tactui uidetur esse frigidissimum, adeo ut manus uix queat inde dudum post recalescere. Nomen prorsus simplex, singulare, indeclinabile, inseparabile, immutabile, & immortale. Nesciui autem, quid mihi negotii esset cum eo. Idque sane non fit, generata in nobis qualitate, quae frigus nominatur: quae scilicet sui contemplatione, nostrum calorem totidem punctis superet, ut tanti frigoris excessum imprimat: Nec aliquid de eo desuper audiui, & prae pauore magnitudinis, fauces mihi praecludebantur, ac uox faucibus haesit. sed potius, eo quod uitalis spiritus, cadauer pertimescens, a manu recedat. Tandem iusta ueneratione, ante thronum peracta, conatus sum multi pliciter experiri, quidnam lagena contineret. Pariter namque Camphora, piperis saporem gerens, & Opium amarum, refrigerare dicuntur. Quatenus Archeum subigunt, aut fugant. Ecce prae foribus aulae erat Pyrotechnia, anus alacris clauigera, quae seras non aperiebat foris, nisi intus ianitor prius pessulum subduxisset. Quo pacto etiam Blas febrile, idem numero frigus primo, ac dein calorem, in Archeo suscitat. Quod non tentabat, nisi signo, a Throni lumine sibi dato. Pulsantibus { sic ] autem ad fores respondebat, tacente clauigera, ianitor: " Nescio uos ". Sensi itaque, quod calida a primi gradus momento, in Escharaticum usque, non inurant nostrae temperiei, caloris excessum: Qui uero per cancellos fenestrarum inspicere tentabant; producendo scilicet in nobis sui caloris supereminentiam: Sensi inquam ipsam coagulationem, seu indurationem, prodire ex suomet coagulo, siue proprietate seminis, liquores in fructum solidiorem promouentis. sed salium acutorum ministerio nostrum ita accendant Archeum, ut eundem magis magisque exasperent: ( 8 ) Sensi etiam quod arida, quae liquores in se combibunt, licet actu sint arida: atque tandem igneam uiolentiam, proprii Blas motu, exaestuando assumant. Qualis est Prunus, & ignis persicus. tamen cito humidis satientur, a combibitione cessent, nec demum intrent in radicem mistionis aridorum. Ideoque sensi sitim, non esse introductam qualitatem siccitatis: Atque ideo nil eiusmodi calidorum, calefacit cadauera. Sensi denique nil nos humectare, nisi per appropriationem; sed sitim naturalem esse sensum diminuti laticis, non autem plane deficientis adeo, ut uel principiantem siccitatem accuset. Ideoque nec aquam proprie nos humectare, ob defectum appropriationis, quae approximationis & assimilationis causa est. Sic sensi sitim praeternaturalem, non esse arefactionis indicium. Bibunt namque & abdomen distendunt, permanente siti sospite. Uerum illa quae obliniunt, infarciunt, resoluunt, nostrique corporis substantiam, uelut per exigua puncta, salinare faciunt, absque ardoris & acrimoniae sensu: Prouenit namque ista sitis, quatenus excrementum peregrinum, succum alimentarium stomachi liquefacit. illa inquam humectant. Idque tantum occasionaliter, ac uelut per accidens. Itaque humectare sensi, quaecunque dissoluunt, resoluunt, & glutinosa colliquant. Quatenus scilicet coagulationis, & arefactionis impedimenta submouent. Enimuero dum sensus meos describo, non tam amens sum, quod negauero excessum caloris externi urere, uulnus & ulcus efficere, uel excellens frigus mortificare, tanquam si ureret. Ast in proposito somno, sensi saltem, quatenus speculationi medendi inseruiunt. Ideoque malua, Althaea, & quae humectantia creduntur, quatenus poros cutaneos claudunt, sicque diaphaeresim sistunt: errorem in Scholis peperere. Igitur caloris & frigoris excessiui exempla, sunt ensis instar: Siquidem eiusmodi humectatio, non nisi excrementorum esset detentio morbosa: non autem referenda inter occasionales & internas causas morborum Medico considerandas. non autem humectatio rorida partium. Si nimirum iuxta theoremata per ablationem illarum sanitas exspectetur. Sensi quoque non alia siccare in nobis, quam quae extenuando disponunt ad exhalationem. Quapropter speculatio causarum externarum, & antecedentium, non est curatiua: Sic enim sudor, licet humectet pellem, & habitum turgidum faciat; attamen mere exsiccat nos. sed tantum subinde diagnostica, & directiua. ( 5 ) Porro quaecunque coagulant, sensi potius indurare, & grumefacere, quam exsiccare: Neque enim inflicto uulnere, etsi ensis auferatur, sanatur uulnus. Ideoque coagulationis oppositum est resolutio: non autem humectatio. Nec ignis e foco auferendus, etsi quandoque ille, eodem loco aliquem ambusserit. Causae siquidem morborum internae, quatenus connexae occasiones: ( 6 ) Quae uero Atrophiam inducunt, atque tabefaciunt, sensi id non fieri qualitate siccatiua: ideo illarum consideratio, & ablatio, est uere medica. sed quod liquor, alias nutritius, alio subducatur furtim: cuius occasione fermenta, calori connexa, ueram siccationem perficiunt. ( 7 ) Sensi itaque non aliam in nobis exsiccationem, quam quae fermentorum resolutione, & caloris difflatione fieret. ( 9 ) Scholae uero cum cernerent ignem comburere sua obiecta, similiter & frigus mortificare, & perimere, adcoeoque corpus humanum per excellentes istas qualitates externas diuersimode agitari: putarunt propterea effectus, qui sibi haberent adnexum calorem, suscitari ab igne. Atque hactenus in febribus, duo luctari in nobis elementa, quorum aqua semper potiretur priore parte uictoriae, ignis uero posteriore. Non quidem salium separatorum, e tribus primis, siue ( ut aiunt ) initiis corporeis haustorum: sed salium in concreto gliscentium. Ignem uidelicet patrare Erysipelata, prunum, ignem persicum, causum, & c. Indurare pariter exsiccando scirrhos, calculos, ossa, & nodos. Alterum uero saporum, sensi esse seminalem, odorum naturam, in concretis, officio formarum fungentem, uel saltem explicantem. Remedia quoque talibus regulis digna, per contrarietates decreuere. Nescientes, quo pacto spiritus uitae, calores ac frigora excitet, absque igne & glacie: Salia namque, ut maxime sensibilia, primum se offerunt gustatui, cui proinde Hippocrates tribuit notiones morborum. quia neque ex elementis nostri corporis, aut ex fictis humoribus. Amarum nempe, salsum, acre, atque ponticum morbos indigetans. ( 13 ) Calores uero atque frigora, potius sub audiuit esse pathemata subsequentia, quam morbos. Ast utrobique τo ἒνoρμoν Hippocratis neglexerunt. ( 10 ) Prout quandoque exemplo uno, de spina digito infixa, demonstraui. In quo calor, dolor, phlegmon, febris, non ab igne spinae efficienter procedunt: sed quia spiritus sensitiuus, peregrinam spinam aegre fert. Gustatui autem pudicium ascribo, propter praefatas qualitates gustatiles, in quibus plerumque profundior sedet dynamis, seminalem atque efficientem causam continens. Non autem quod proin linguae, & palato iudicium de morbis comperat: sed gustatum nomino, ob qualitates gustabiles: Sic nempe calor & frigus, sunt accidentia, impertinentia ad naturam febris, prout & in hepate, sui sentiuntur calores, quia ibidem suae sunt spinae. Estque calor non causa, sed effectus spinae illius. Alioquin est sensus, quo cuncta pollent organa, quorum uis sensitiua, per attactus approximationem, indicia facit amicitiae, uel hostilitatis, super occulto sensibili. Adeoque alterationes, quae in uitali oeconomia contingunt, & in cadaueribus cessant, non ex igne, aut glacie corporis, aut humorum: sed ex uitalibus initiis dependent. Hoc igitur modo sensi, praepollentium salium esse officia, quae uires subordinatarum formarum. Imo si Scholae rem, ut est, attigissent, comperiissent Thermas, balnea, & c. sui concreti, explicant, atque deferunt ad Archeum, uelut suum obiectum, in quod agant. non arefacere, & comburere nos: sed potius humectare, nisi calores illorum inordinati sint, & diuturni. Imo nec tunc quidem alias, quam quia plus consumitur, quam assumitur corpus accidentaliter arescat. ( 14 ) Itaque sensi sanationes, tam per medicamina, quam per naturam, fieri per sedationem agitati Archei & ablationem seminalis, & morbosi characteris, ab Archeo producti. ( 15 ) Hanc nimirum sensi proximam, tutissimam, atque summam sanationem. Quae autem ope Arcanorum succedit, uersatur circa ablationem producti. Ideoque sensiarcana, operari tanquam salia. ( 11 ) Sensi demum statim, post primas qualitates, furtiua adulteria mercatorum, quibus onerant, defoedant, alienant, & substitutiue mentiuntur, exotica pharmaca. ( 12 ) Quibus non est opus mea doctrina: quippe qui metu inferni non mouentur. Nimirum sanationes huiusmodi contingunt, auferendo noxium, uel addendo defectuosum. Mox abinde sensi duos saltem rerum sapores distinctos, si non subinde tres, aut quatuor: unum nempe per quem sunt acria, amara, salsa, etc. Nam alioqui, quae impediunt incrementa, uel appropriationes, spectant potius ad praecautionem, quam ipsam sanationem. Alterum uero, qui dicitur specificus, appropriatus semini. Noxia uero tolluntur resoluendo, abstergendo, exhalando, uel expellendo. Quae proprietates salibus sunt congruae. Non autem debite fiunt nocui ablationes, Priorem itaque sensi, esse salium dignitates, & officia. per Ppp Ut inde senserim, unum & eundem salem transmutari diuersimode a connexo. ( 22 ) Sensi itaque sales quosdam, qui in stomacho sordes abstergerent, antequam ab eius fermento subigerentur: per uenenosa, liquantia, & putrefactiua, ut neque per cruoris & uitae subductiones. ( 16 ) Additionem autem deficientis, sensiproprio modo non fieri, ideoque nos retroire paulatim, penuria arboris uitae. alios uero, qui tarde suas salsedines aperirent, ac non nisi post alteram digestionem: Quod de facultibus uitalibus dictum esto: idque cum iam diureticos, uel diaphoreticos sales, manifestarent. non autem de cruoris egestate, qui per culinas restauratur. Sicque uenas suis obstruentibus feliciter tum liberarent. ( 17 ) Caeterum sensinaturam sponte uelut resurgere, & aliquos sibi defectus reparare, si a iacente sedens facta fuerit. ( 23 ) Sensi insuper sales, qui suam indolem, non nisi sub stercorizatione inueniunt, suntque acidi & colici, uel hisce oppositi, inque essentiis oleosis connexi. Quorsum etiam iuuant balsamica, & tingentia. ( 18 ) Sensi quoque in stomacho nasci salem acetosum, uolatilem partim, partimque fixum. ( 24 ) Summus autem atque felicissimus salium est, qui ultimam puritatis & subtilitatis metam in natura attigit, cuncta peruadit, solusque agendo manet immutabilis; Utrumque uero deinceps commutari, per sua uiscerum fermenta, in uarios sales, qui emancipatus per arrepta fermenta, suam saepe ac successi ue mentitur originem. ( 19 ) Mumiali nempe fermento, fit sal cruoris, nostri oeconomiam recturus: quaeque alia pro lubitu, promta resoluit obedientia, rebellemque omnem materiam, non secus atque aqua calida niuem liquat, & uolatizat. ( 25 ) Sensi mox sapores specificos ( puta macis, croci, etc. sin uero in Rene diureticus fiat, iam conficitur urinarius. ) tanquam proprietates, siue officina formarum ultimarum, per sales praepollentes edita. Non quidem, quod hi sapores essent uis illius formae propria: Sensi itaque, sola dumtaxat esse atque uera diuretica, quae augendi salis urinarii habent facultatem, & facilem sibi faciunt clientelam. ( 20 ) Sensi denique, nedum in organorum fermentis dispositiuis: sed potius fracedo illius seminis, procedentis ad ultimam istam formam. ( 26 ) Sapor siquidem ut talis; sed insuper propter " Magnum oportet ", in ipsis simplicibus, suas esse salium propagandorum ac immutandorum proprietates. est qualitas solitaria, medendo inutilis, fermentalis fracedinis suae testis, cooperatrix sanationis, quatenus ut nuncius Archeum disponit, ut in latentis proprietatis cognitionem deueniat. Quaedam namque habent sales crassiores, & ineptos suscipiendo fermento stomachi: ideoque permanent inuicti. Nam nisi res per saporem & odorem Archeo arriserint, non intro admittuntur. Alii denique sunt, qui hostili aduersantur proprietate, potestatibus uitalibus, adeoque non nisi infestis finibus, ad hospitia uitae subintrant. ( 27 ) Imo pharmaca, in prima sui facie insipida, ut sunt turbit, hermodactylus, zalappa, mercurius, stibium, etc. ( 21 ) Sensi salem uolatilem spiritus uitrioli, promta obedientia, prima dissoluti actione, in merum alumen migrare. multo laruata saccharo, si tamen iterato sumantur, horrorem atque abominationem faciunt. Alius proinde gustus est linguae, & alius in stomacho, uelut Archei extremo. Etenim si corpus Mercurii coagulauerit in album puluerem, etsi nil de materia aut uiribus mercurii reseruet ( id enim declarat pondus mercurii pristinum ) attamen mox in alumen transit. Grati ergo sapores stomachici, benignam uitam, nostrae cognatam, rei inesse denotant. Quare felis magis delectatur odore fracidi, ac olentis piscis, quam cinnamomi. Sin uero acidum uitrioli, in stomacho obuiam mucilaginem offenderit, eandem liquat, nec tamen proinde aluminosum fit. Persentimus sic nempe non raro, occulta uenena, propter saporem, & odorem specificum, nostris horridum praecordiis. Neque enim, etsi causas distinxissent a qualitatibus elementariis sibi notis, proinde aliquid incontaminatum, & absque oculi cataracta dixere. Saltem quoties in ueneno eminet gustus placidus, sensi sub eodem simplici latere ingens arcanum, quod depulso ueneno, ad effectus arduos natum & ordinatum est. Nam quis unquam humiditatis causam in aqua, aut caloris in igne, magis ratione a priori inuestigauit, quam trahendi ferrum in magnete? Sunt ergo qualitates elementales, tam occultae, quam aliarum ulla. ( 28 ) Sensi deinceps praeter sapores specificos, horumque gratitudinem, beneuolentiam, uel horrores, proprietatem quandam sormalem, emanantem; Equidem in hoc caecutitum est a Scholis, quia aduersus doctrinam Euangelicam processerunt. lingua tamen imperceptibilem, soloque archeo comprehensibilem. ( 29 ) Primitiua enim uetitas uult, quod Arborem cognoscamus ex fructibus: Stupent scholae, dum ad qualitates occultas ( ut uocant ideo ) uentum est. Scholae autem uolunt fructum cognosci debere ex arbore. Dicam ergo per fructus, quo pacto ad cognitionem arboris deueniendum. Nam dum nequeunt suas nugas caloribus, frigoribus, horumque mendicatis complexionibus adscribere. Inprimis itaque ad causarum occultarum cognitionem, supponitur effectus aliquis, itemque causa illius, nec dubitatur, quisnam sit effectus, quaeue eius causa: Scriptores quidem calamum reponunt, atque medentes attollunt humerum, ac supercilia, quia proprietatem istam accusant, sibi notam in effectu, at ignotam in causa: quaeritur autem tantummodo nexus amborum: quo pacto scilicet effectus a causa procedat; seseque huius ignorantiae tegunt, quod humano intellectui sit impossibilis proprietatum illarum indagatio; uel uice uersa, quo modo atque medio, causa eiusmodi effectum producat. quam iam dudum inquisiuissent alioqui. Quasi dicant. Praesupponitur inquam cognitio arboris, & fructus eius. Nos scholae ualemus determinare, quantum mens humana potest inquirere. Quae si ad medendum componamus ( etenim, si totus mundus propter hominem sit, & tota nature cognitio physica medenti ideo subseruiet ) praesupponendae primum erunt cognitiones suiipsius: Decernimus ideo, nullas rerum potestates posse intelligi, aut indagari humanitus, quam quae sunt primae elementorum qualitates, aut ex his oriundae. scilicet ut uerus Medicus sciat arborem humanae naturae integrae, eiusque fructum, sanitatem scilicet. Fatemur ideo, facultates formales esse occultas, quia cognitu impossibiles. Certe Scholae sunt ualde luteae. aqueae, aereae, nebulosae & igneae! consimiliter quoque Arborem uitiatae sanitatis, ipsamque deprauatae sanitatis classem, tanquam fructum illius. quam se ostendunt suorum obiectorum inscias, & exercitii, quod profitentur, impares! Quae cognitiones requiruntur quidditatis propriae, cum adiacentibus suis. Ut igitur arborem cognoscamus in sui radice, & proprietatibus, id ex fructibus fieri oportet: Ingenia enim sua ignauiae emanciparunt, ut nil sit ipsis gratius, quam declinasse ad excusandas excusationes in ignorantia, & impossibilitate naturae; qua quisque suam in particulari uelet. quocirca etiam fructus primum cognoscendi sunt. Primum enim, Antiqui dum uiderent morbum aliquem, curatum remedio specifico, & appropriato, stupebant uelut ad insolitae rei miraculum: At deinceps Scholae suas stupiditates, in generalem ignorantiam relegasse, satisdatum arbitratae sunt. fructus autem tam integrae, quam uitiatae sanitatis, cum sint scopi, ad quos referantur occultorum remediorum proprietates, se habent per modum arboris & trunci, in quem inseri debeant surculi gemmae, & semina rerum, tanquam earundem fructus. Hoc nempe requirit Medendi destinatio, ut remedia, licet se habeant per modum causae, fiant tamen fructus Ppp 2 fructus siue effectus in nobis: quatenus in nostra arbore fructificant: Imo milites Germani, leporem, fumo siccatum praebent in potu, & scuratur dysenteria non fallaci euentu. adeoque non solum sunt fructus suae natiuae arboris, unde in natura rerum desumuntur: Unde didicerunt frustraneas uenae sectiones & purgationes, siue fictos humores spectes, siue demum caloris & roboris una cum sanguine diminutionem: Ridiculas item refrigerationes: quin potius fructus sunt noui, ex insitione producti, adeoque plane promiscui, ex ramulo, siue fructu arboris insertae, & ex uitali potestate trunci, in quem inseritur. utpote quae a posteriori mederi conantur, radices nequaquam attingunt, eoque nomine, naturam in maiores plerumque furores concitant. Eiusmodi nimirum fructus produnt suam arborem. Adeoque ut in omni naturae progressu dualitas sexualis requitatur ad fructus cuiusque productionem. Erysipelas ergo & dysenteria, punctum aliquod commune nacta sunt, in quo conuenirent. Idque esse uenenum aliquod Ideale ab Archeo natum. Non mirum fuit ignoratam stetisse occultorum classem, & applicationes, si hactenus neglectum steterit statum sanum & morbosum eodem nasci parente: adeoque & morbi essentiam totam, in externas, occasionales, efficientes, bellantes: non autem in ueram, atque internam aegritudinum arborem retulerunt. Siquidem in arbore humana, omnis Archei exorbitans passio, tingit sui Ideam, in cruorem, imo & in excrementa, non minus quam in arbore canina, exorbitatione rabiei, nascuntur fructus in eius saliua, qui producant deinceps in nobis fructum rabiei transplantatae. Proinde cognitio occultorum, perperam inquisita est ex fructu. Supponamus ergo Archeum irritatum, ac pene furiosum, qui a causis occasionalibus lacessitus, proprium profundit cruorem, facitque dysenteriam: Cognoui enim quaecunque in mundo fiunt, necessitate seminum Archei cuiuslibet, adeoque incorporalis atque inuisibilis entis ergo, fieri. uel item fingamus Archeum in aliqua parte, ultimae digestioni famulante, conceptum doloris stigma inique ferentem, ac uelut furore percitum, Erysipelas suscitare. Quaestio est inueniendi remedii ex occulta proprietate. Entia autem seminalia, ui phantastica animantatorum, uel Archei eorundem, consimili perturbatione oriri, sciui. Adeoque ut ex inuisibili quodam principio, uisibilis hic mundus continuetur. Considerarunt ergo Scholae applicate Erysipelati refrigerantia, quatenus fructui, & non arbori uitiatae remedium applicare uoluerunt. In substratis uero, siue non animantatis eadem analoga quadam proportione consimiliter sese habere animaduerti. Rerum autem naturalium Symmyste, attenderunt praefatos furores, per metum coercendos, adeo ut metus non sit homini: sed Archeo incutiendus. Omnem autem exarthrosim Archei, per suas Ideas fabricare semina uenena suo corpori, sicque arborem integrum ruere in uitiatam. Pauidissimum ergo animal, leporem uidelicet, occiderunt. Non quidem telo, ut in inopina morte occumbat: Quarundam rerum, quae nobis uenena nascuntur consideraui, semina gerere, non quae exorbitatione sui Archei; sed uenando ut per canum morsum intereat: quo uis geminata pauoris, imprimatur in eius totum. sed nostri Archei respectu, uitiatas producerent, sibique naturales Ideas, nobis lethales. Itaque linteum cruentum in leporis sanguine tinxerunt, & siccatum asseruarunt. Unde uidelicet si fructus, uel surculi inserantur in arborem integrae ualetudinis nostrae: Idque in uino carptim exhibuerunt, & curata est dysenteria. contingit, ex utroque, uelut promiscuo sexu, nobis suboriri uitiatos siue uenenatos fructus. Itemque siccum apposuerunt erysipelati, & sanatum est. Uenena autem utrobique sunt inter proprietates occultas. In quo unumquodque agit pro talento accepto, prout in se est: Iuuantia igitur adaequata, Ideas habeant summe extinctiuas Idearum uenenatarum: non autem ratione repugnantis dualitatis, siue discordis contrarietatis. Cruor itaque, in quo est productum seminale, pauentis mansuetudinis, & efficiens, mortificat uirus, ex incandescentia uenenosa natum. uel quae bonitate eminenti, tam productorem ueneni Archeum, quam ipsum uenenum productum, transniutent: Etenim amores, odia, terrores, horumque seminalia producta, sigilla, ideas & characteres, in rebus notaui: unde perspicaciter didici, omne propemodum uenenum, eiusque Antidotum, adeoque & totam occultorum, siue formalium proprietatum prosapiam, depluere seminaliter ex luminis uitalis actiuitate. ( 9 ) Sic namque uenena animantatorum oriuntur ex perturbationibus: Unde plurium occultorum causas proximas adinueni, Inuentas uero, mihique suggestas interpretatus sum, cum ueritate consequentiarum possibilium, & apparentium. quae quo atrociores fuerint, eo quoque saeuiora uenena proferunt. Sic nempe serpentem uenena, ex ira, inuidia, furore, superbia, metuque uariegata nascuntur. Haec de proprietatibus occultis dixi extra somnium, ut occulti Philosophi esse desinamus, & manifestam doctrinam mitiorum sequamur. ( 30 ) Nunc autem somnium prosequar. Mineralia uero corrosiua, & putrefactiua, e salibus, mercuriis & sulfure, quibus suus furor a semine analogo propagatur. At quam euidens istud in turba uegetabili? Sensi inquam Apium, asparagum, & quaecunque ad deoppilandum sumuntur, habere quidem salem specifici saporis, qui cum uita media, factus stomachi cremor, superstes manet, licet infractus: ubi perturbationes illae seminales, ideoque & connaturales, per semina, continuato cursu transplantantur. languida tamen continere, ad deobstruendum auxilia. Uenena enim quaelibet, per classes perturbationum redacta, licet distinguendo pernoscere. Siquidem quae sui concreti saporem seruant sub fermento stomachiut caepa, allium, Macis, terebinthina, Asparagus, etc. Consequenter quoque per Quia est specificarum proprietatum notitia hauritur, si ad certos ordines perturbationum & affectionum reducantur. Prout latius de Peste alibi: sic nempe multa indagantur, inuentaque sunt: ea uel cum recrementis praeterlabi sensi, eo quod cum suo sapore specifico acescant, salis naturam dein sub felle sumant, atque tandem sub stercoreo fermento renum, facultatem urinariam uel diureticam induant. Inde per effectus ad causas itum, deque una cognitione in aliam per manus ductis. At quorum sapores specifici, cum cremoris aciditate fracescunt, atque pereunt: illa sensi esse cibos indifferentes: In terminis, uenena Erysipelatis, & Dysenteriae, ex ira Archei, sanatio est in lepore, cui timor, mansuetudo, fuga, & uita innocua. Nec ualet argumentum contrarietatis: uerum quorum sapores non plane concedunt in aciditatem cremoris, manentque in sui quodammodo mediocritate ( cremor namque si undequaque pariter fermentum susciperet & acesceret: Nam inprimis contraria in uiuentibus admisi, atque inde proprietates illorum, quasi uiuentium Ideis sigillatas, quodammodo contrarias, in prioritate arboris efficientis dico. Quatenus in hanc desinunt sigilla pathematum. quouis aceto facile esset acrior ) illa sane, in Mezaraicis facile pereunt ui fellis, ut una, cum tertio, siue muniali fermento, in cruorem mutentur. Adeoque huius Arboris fructus, non amplius per modum contrariorum pathematum: Idcirco languida ad dissoluendum, siue deoppilandum porrigere sensi subsidia. sed ex ui accepti, innatique characteris seminalis, agunt. Sensi tandem cuncta salia simplicia ( maris, gemmae, fontium, petrae, etc. ) ut talia, recedere Ppp 3 recedere per lotium atque intestina, atque interim resoluere sordes, in illis meatibus; ac expulsiuam, sui memorem officii reddere. Quoniam autem uix excrementa debellant, neque haec uicissim illis parent, cum omnis actio siue Blas nobis proficiscatur a spiritu imperum faciente, quo orbantur excrementa: hinc Medentum nemo, per assumta laxatiua spondere audet sanationem. Salia uero, quae in se mineralem fructum gerunt, sensi naturae nostrae aliena, ideoque uix intro admitti. Uera autem solutiua, nec putrefaciunt, nec selectiue humores fictos educunt, neque ideo uitalia resoluunt; Salia autem, quae sunt pars compositi, ut lixiuia, & alkalia, uirtutibus seminalibus orbata sensi, solamque habere abstersiuam, saponariam & resolutiuam proprietatem. quaeque triplici signo se prodere sensi. ( 34 ) Primo. Nisi sint uolatilia, quibus sensi inesse initia concreti radicalia, & balsamos seminales. Quod nil a sano corpore educant, nec moueant, alterent, aut infirment illud. Deinde, quod non exigant quicquam foras, nisi quantum peccat: ideoque non aggrauant: sed ab onere subleuant: & mox inde aeger se bene habet. Tertio demum, quod non per sudorem, uomitum, aur sedem eliciant morbum: sed insensiliter resoluant, quacunque parte hospitetur morbus; Sensi inquam haec facile in nouum fructum transmutari, quia se rebus quibusque sociant, aguntque iuxta innatas sibi dotes.(32 ) Mineralium spiritus corrosiuos denique sensi a seipsis crudis longe differre, excrementa parietibus uasorum primorum adhaerentia, resoluere: reliquum satagente natura. non tamen prorsus noxa uacare, propter occultam arsenici infectionem sibi admistam ab origine. Sensi etiam laxatiua eiusmodi non electiue humores ( qui mentiti sunt in se ) educere: Sensi itaque occultas quas uocant proprietates, in Archeum, seminaliter a generante uel efficiente traductas, explicare obiecti sui praesentiam, & cognitionem sympateticam, quatenus hospitantur immediate in sinu formarum. sed cum non nisi unico succo sanguine nutriamur, ideoque non sanguinis, sed excrementorum morbosorum propulsionem intendamus ) resoluere quicquid alienum intra uitae diuersorium est insertum, non autem uitalia: nisi indiscreta dosi, aut frequentia sint assumta. Alioqui tantum respiciunt excrementa; natura intus ad hoc praebente suppetias. Quaedam scilicet per Blas motiuum locale, ut magnes, succinum, gummi, lacca, heliotropium, Adamas ( nam & hic non alias quam Carambe paleas trahit ) etc. se prodere: alia uero in alterationem terminari. Maximeque cum sint a Deo, tam per creationem, quam scientiae donationem: destinationis suae fines, dumtaxat in bonum accepere. ( 33 ) Ut uenena, item laxatiua, periapta, antidota, etc Laxatiua peculiariter sensi operari dumtaxat, propter latens intus sibi uenenum. ( 35 ) Sensi igitur errasse Paracelsum, docentem laxatiua non alias operari, nisi quatenus a calcinatione, superuenienteque liquido, laxatiuum una cum humoribus resolueretur instar calcis uitae. Quae semel intro admissa secus limen, quicquid attingunt, fermentare, resoluere deinceps fermentata, & resoluta eo ipso putrefacere. Sensi ideo laxatiua putrefacere uitales succos; raro autem excrementa, morborum occasionales causas. Inprimis namque qui humoristis bellum indixit, iam iterum humores agnoscit. Tum etiam totum est ridiculum eius assertum. Etenim cum uenena sint, respectu nostri, & non excrementorum: hinc nos potius, quam morbos adoriuntur. Minus tamen, si uel laxatiua prius calcinata assumerentur, uel intus calcinari potuissent, uel eiectiones tantum ad triplum assumtorum adscenderent. Ac citissime quidem putrefacere succum crudiorem, siue nondum uitalem cruorem, siue hesternum cremorem. Quid enim folia senae, calcinationis in se habent? nonne Asarum bulliendo a laxando deficit? Sensi idcirco multa uolatilia, sociata uolatilibus, ob mutuam inuicem actionem, transmutari in aliquod tertium. & hactenus calcem nescit? ( 38 ) Uolatilia demum a fixis fixari, & migrare hactenus in nouum ens. Alioqui fixa, nexa fixis, permanere in pristino esse. ( 36 ) Sensi praeterea Chymiam dare operationes potentiores, & absolutiores, & per eandem parari, quae antea non erant. Neque enim oleum laterinum inerat formaliter in oleo oliuarum, ut nec spiritus salis, sali; uitrioliue, uitriolo, etc. Nam per ignem, acrimoniam sumunt, ut mel, saccharum, manna, ros, terra, etc. ( 39 ) Sensi quoque, remedia mineralia, in salis naturam mutata ( non intelligo, quae per adiunctum condiuntur salem ) secum gestare sua semina, in gradum tamen exaitata. Haec de metallis hematinis Paracelsus sat docuit. Alia proinde corrosionem suam deponunt, ut succus citri, flammula, ranunculus, piper aquaticum, etc. ( 37 ) Errant ergo, qui adaequate spiritus ex concreto aestimant. Quibus etsi totum metallum resoluatur, in alienam dispositionem ( quae est magisterii ) attamen, quia exin mox Mercurius currens elicitur: Siquidem etsi Aromata, & odora, saepe perstent in distillando: quicquid salis resolubilis naturam uere assumsit, non est mercurius, siue metalli interior, & immutabilis nucleus: sed saltem sulfur eius. seminales tamen concreti uires plerumque per ignem pereunt, & aliud fiunt. Quaedam enim separatis uolatilibus, fiunt alkali; Quapropter eiusmodi hematina, admirandas in remedica operationes perficiunt. calx, cinis, uitrumque, quae antea non erant in concreto. Sensi enim nil concreto inesse, quod non manaret e suo semine. Sensi ergo hematina Solis, & Lunae, quod etiamsi ex puritate sui balsami confortarent: tamen aliquid alieni in se continere, respectu nostri. Ignis enim cum sit mors rerum, semina rerum si non totaliter destruat: at saltem insigniter transmutat. Itaque alibi praeparatio transmutat materiam totam, ut in Magisteriis: ( 40 ) Sensi inquam cruditatem Saturni, pinguedine fixorum salium solubilem, solo quandoque igne carptim delebilem, sicque diuidi compositi partes, crudumque argentum uiuum currere permitti. alibi uero propter sequestrationem quorundam, relicta tantum mutat, acuit, perdit, uel consumit. Sulfur figitiuum superans in Saturno, trahere ad uolatum, fixum, inseparabiliter iunctum. Quodque expediet inprimis Saturni sublimatio. Tertio denique per adiuncta subinde, res ipsae simul cum adiunctis diuersimode ab igne transmutantur, & neutrum fiunt. Ut uitrum. Quod non amplius cinis & atena est. Cuius expressione nulla est eleuati ad residens, coloris aut substantiae differentia. Saepe etiam citra ignem, adiuncta radicem mistionis penetrant, idque praesertim intercedente fermento, ac tum constituitur concretum neutrum. Unde etiam caloris, fusionis, & mollitiei causis, post calcinationes & reductiones, residuis medullitus, sine igne fusionem, solitamque mollitiem minime refutat. Sic namque ex pane secalitio & melle, generantur formicae: ex melle & rore, anguillae; Eadem causa dulcedinis Saturni. ex basilicone & fracedine lapidis, scorpiones: ex uitulo strangulato & rore, apes. Quae uero sola fusione miscentur, saepe in pristinum esse reduci patiuntur. Calcinata enim acerrima, si, ut in plumbo, temperantur, concursu uitriolatorum, cum proprietatibus salis armoniaci resoluti, & tartari putrefacti, dulcorantur. Sic enim etsi uitrum non amplius sit arena. Inde tamen per artem, imo & per senium fracedinis, arena eadem repetitur: quia adhuc semper materialiter inest, impermutata, quia absque fermento. Quorum singulorum symbola, examinibus uniuersis, plumbo maxime distillando, separando in partes salsas fugitiuas, sulfureas, coloratas, pingues, acredine aluminis roche, a sagaci & industrio Chymico, non sine ingenti delectatione depraehenduntur: ( 41 ) Sensi inquam Metallis inesse uires planetarias, si in salis, aut sulfuris naturam reducantur: Sensi deinde Arcana, quae resoluendo & expellendo sanant, non nisi uires inditas, in nobis expergefacere; attamen id fieri debet extraomnis adiuncti residuum. quae ablatis impedimentis, quasi sub nouo uere regerminant. In quo non Stentor quisque potuit adire Corinthum. ( 46 ) Postremo sensi, simplicia, quibus non propria formae emanatio operatur: ( 42 ) Etenim postquam sciui corpora denodare, per consentanea suis principiis radicalibus: sed superuenit alienae formae imperium, ac character, ut contagium facerent inter symbolizantia: tum primum coepi, cum salutari toedio, irridere stolidas credulitates meas, quibus aurum olim dissolui: & inde ueneficia, siue incantamenta nasci. eius tamen potabili succo minus profeci, quam simplicis alicuius decocto. Deinceps uero potui aurum dissoluere, butyri, resinae, atque uitrioli facie ludere. Etenim quaecunque per Blas uoluntarium praeparantur, plerumque propagantur ad functiones motus localis, ad neruos inquam diriguntur, doloribus nempe ciendis, & indolentiis aptissima. At nusquam inueni uirtutes auro tributas, eo quod nostris sic etiam fermentis reluctaretur. Nec enim per se, uenena, aut fermenta habent, nisi cacodaemon illa addat, aut per sibi deuictas copulet. Sensi ergo, aurum absque corrosiuo suo proprio esse mortuum. Tum enim caetera uenena antecellunt, Pestis ueneno cognata. Mortuum inquam, nisi radicaliter a suo corrosiuo penetretur, Non quidem quod tunc Solis naturam referat, uiribusque uitalibus quicquam ad dat: ( 47 ) Imo sensi etiam cuncta uenena ( praeter corrosiua ) agere ob proprietatem specificam, phantasticae aemulam, semini inditam, formaliter innatam, & fermenti aequiuoce agentis potentias habentem. sed dumtaxat quod totum corpus purgando mundet insensibiliter, in tono unisono. ( 48 ) Sensi porro rem unamquamlibet, per modum recipientis, & applicationis, uarie diffundere suas actiuitates. Imo & uniones, in lac spermaticum, isto corrosiuo mutantur, primis nostri constituentibus sociabile, atque hactenus remedium Tabis, Paralysis, etc. Aliter namque panem intus in nobis, & brutis singulis operari: aliterque in stomacho, hepate aliisque culinis. ( 43 ) Sensi tandem quod liquor Alkahest mundaret naturam uirtute sui ignis. Ob fermentorum diuersitates. Nam ut ignis omnes perimit insectas: ita Alkahest consumit morbos. Carnem sic sensi externis applicatam, mox putrere, quae intus a fermentis resoluitur, ac tandem assimilatur nostris. Polentam nimirum externis oblinire, & emollire sensi: ( 44 ) Sensi denique, quod Mercurius uitae, a Paracelso inter quatuor Arcana relatus, praeter igneam gehennae uim, clarificet organa, non secus atque stibium ab admixtis purificat aurum. quae intus nutrit, calefacit, aluum obstipat; & flatus mouet. Quod idem de tinctura Lili, synonymo, censeo. Natura interim, optat uelut nouo uere, resurgere sub his pharmacis: Simplex enim omne, applicatum exterius, sub sexta digestione nostri, suas explorare nobiscum uires; quod intus, primis fere passibus plerumque domatur. Homo uiuus, diu in aqua detentus putresceret: attamen extra spem restitutionis in pristinum sumus, cum nobis desit infusio nouarum uirium, immortalitatem arguens. Statutum est enim omni uiuenti, semel mori. caro autem mortua, nouo semper gurgite diluta, balsami naturam induit. Quia nil in natura est, quod aequipolleat templo imaginis Dei. Sic stomachus etsi perpetuo madeat, non inde tamen putret. ( 45 ) Sensi itaque cuncta renouatiua, operari depurando, & hactenus exhilarando: Operationes enim naturae ignorauit Galenus, quia fermentorum proprietates non olfecit. alioqui non esse ueram reiuuenescentiam. sed peruicacia sunt, & in nos agunt: quatenus non subacta. ( 49 ) Paracelsus uero idiotismi soloecismos fecit, asscruisse, in uulnere, olea, & emplastra, non secus atque in stomacho cibi digeri ac transmutari in nouam carnem. ( 56 ) Aerugo autem, crocus aeris, cerussa, praecipitatus, sublimatum, etc. At nescit, non iriin digestionem sextam, nisi gradatim per praecedentes. ascenderunt in uirulentiam per additamenta. Hactenus non fit cruor in stomacho; ut neque ulla fit nutritio, ab enemate, in Colo, uel ilei confiniis, detento, utut susurrent Scholae in aduersum. Haec autem intra Mercurii radicem cum non admittantur, foris tantum cirea sulfur operantur, ibique per modum recipientis, uarie disponuntur. Nam iura mox in intestinis putrent, nec ibidem est factio cremoris. Absit autem, quod cruor fiat, si ante non fuerit cremor. Nec iecur est officina cremoris; ( 57 ) Sensi tandem sextuplicem digestionum in nobis differentiam, earumque tres priores occupari circa dispositionem materiae, ad alendum destinatae: multo minus incarnatio in stomacho. Minime uero, quod ex emplastro, materialiter caro, aut cruor fiant. quam licet uere transmutent, tamen potius ad praeparatoriam dispositionem, quam ad uitalem eius desponsationem praemittuntur. Aperta enim cute, mox illi introducitur putredo, non secus atque laeso oui cortice, corruptio. In quarta siquidem, uis uitalis cruori communicatur. ( 58 ) Sicque dirimitur lis, an sanguis sit animatus. Hinc namque Ichor, sanies, pus, aqua glarealis latex uermes, etc. Nam cruor non est uere animantatus, donec sanguis sit. ( 50 ) quibus praecauendis tota cura Chirurgi nauat, quibusque semotis, sponte succrescit caro, non autem ex remediis applicatis. Qui non alio sine per septum Cordis in Aortam trahitur, nisi ut in illo condo, uita dotetur, & Mente informetur. Nutrimur autem utroque, non secus, atque ex duplicis sexus semine orimur. Salia quoque nobis domestica, sensi, condiendis cibis, dissoluendis quoque & extergendis sordibus esse aptiora, quam ut in alimentum promoueantur. Forte enim mysterium Lithurgiae hinc cognoscitur, cur paucula aqua, multo uino misceatur. ( 51 ) Olea uero, uix sanguificationi propria: minime autem illa, quae per ignem adscendunt. Ut aqua in cruorem, & uinum in sanguinem transeat. Aquas autem stillatas, exiguas habere sortes medicaminis. Quintam ergo digestionem sensiplane occupari, circa uitae participatiuam communionem. Sextam uero tandem operari qualitate dispositiua: ( 52 ) Eo quod natura gaudeat ubique alimento, e corporibus, sub sua synthesi exsistentibus patrato. Ideoque salia artificiosa altius penetrant, quam olea. sed fermento gaudere assimulatiuo & humanitatem inducente. Quae sanguificationi resistunt, nec permiscentur. Alia ergo qualitate excitantur, operanturque externa quam interna auxilia. ( 53 ) Ideoque salia aromatum, ex oleis illorum facta, primi entis illorum uices, subeunt. Obesi tendinum doloribus & spasmis corripiuntur: quos tamen humana axungia, foris oblita, lenit. Etenim sexta digestio est tota assimilatiua: ( 54 ) Magni habenda esse Magisteria, quod horum sit substantia integra, digestibilis, ac fermentis obediens. nititur ergo illatam axungiam in sui uitalem auram mutare. ( 55 ) Ideoque naturam respuere cibos essentiis conditos, ob fermentationis difficultates. ( 59 ) Interna uero pinguium axungia, iam a fermento assimilante subacta, custoditur absque actione. Omnia enim nimis graduata, uitam mediam cruoris post se trahunt: non autem a fermentis facile subiguntur. In summa. Sed digestio sexta, intrat in uitam mediam, illitae axungiae, externae, quam Archeus noster ideo sibi appropriat. Quae pertinacius uitam sui mediam conseruant, non facile ab Archeo superantur. Nec solum digerendo contumacia; Quae uita, eiusque proprietates, occultantur in uita ultima axungiae internae. ( 60 ) Quinetiam sensi, quomodo Cau¬ Qqq Etenim continuo, ac necessario, aliquid e nobis difflatur, uitae participatione nondum plane destitutum. Idipsum circum nos, seruat sphaerae suae actiuitatem: Cantharis uesicet in uiuis, non autem in cadauere, ut neque in cadauere causticum Escharam suscitat, licet cadauer dissoluat, non secus atque calx uiua pulueratum caseum resoluit. quam dum reperit in speculo polito, facile reflectit in totum, unde manauit. Cantharis enim quamdius sicca manet, non agit: Inde enim primum sympathetica enotuerunt. Sed postea ubi notum fuit, quod periapta, uispeculi in operando applicarentur, mox proin excogitatae sunt speculorum figurae conuexae, concarae, etc. sed insensili roris nostri effluuio humectatur, tum prius prurire incipit, unde Archeus sub Epidermide furiose accenditur, non multum secus, ac sub Erysipelate, pruno uel caustico. Adeoque Cantharis incipit in Epidermide, & escharoticum in cute, idem quod tandem Gangraena in habitu absoluit. Quibus nexuit Gentilitas hieroglyphica, ut per figuram denotarent signum occultae uirtutis. Inde creuit in posteris superstitio, qui Gamahen, Talismanica, atque id genus scurrilia daemoniaca unxerunt. Caustica enim primum crispant pellem, quam dein in mucilaginem resoluunt, postquam plene maduerint. Putantes quod figurae, non quidem signi; Tum enim nedum calorem nostrum acuunt: sed causae uires haberent. sed & corrosionis propriae robur assumunt. Tum inquam, nedum Escharam faciunt, quae ex Archei accensione consurgit: sed totum liquant. Specula autem transparentia, uim euestricam recipiunt, quam licet non reflectant, ut alioquin opaca, propius tamen ad naturam uitae, siue speculi lucentis, appropinquant. ( 63 ) Sensi finaliter quod effectuum diuersitas, finis, & appropriatio medicaminum, non e complexionum quadripartito figmento prodiret: ( 61 ) Postremo sensi, quoque amuleta, periapta, & appensa, agere ui influentiae, & directiua, citra euaporationem illorum, quae in corporibus fixioribus nimirum sedent. sed ex ipsismet simplicium potestatibus; Licet alia appensa sint, quae sensim uiribus minuuntur, quia aporrhoeam ex se dimittunt. Sunt autem periapta ossea, cornea, animalia & plantae. quarum propterea electio, dosis, ac praeparatio stetere neglecta, quod in radice, ac modo, hactenus non fuerint indagata. Post horum omnium sensationes. Alia uero metallica, lapidea, salia, transparentia, uel opaca. Tandem spiritus alter a me abstulit lagenam, quam mihi dederat: Metalla autem raro amuleta sunt, nisi sint adhuc aperta, aut ab externo exaltata. Quia sulfur habent in se diuisibile: In lapidibus autem est magna uirtus. ( 64 ) ac magno moerore tum sensi omnes mortis in me necessitates, dictis impares: quibus mox in me redii. ( 62 ) Lapidum autem quidam sunt specula diaphana, quidam uero opaca. Ut Corallum, Cornalinus, Turcois, Iaspis. Nec solamen accipere potui, nisi dum uere scirem, omnia dumtaxat per somnium acta. Quodque si deberem uires rerum recensere, non melius peragerem, quam si ipse illa omnia uelut intus sensissem. In pellucidis autem, Euestrum uitae, bene uel male affectae, reuerberat. Gaudet nempe uita speculo lucido reflecti; Hoc unum saltem adhuc memorabar, quod Chymica potius artis, quam naturae ui natiua, agerent, eo quod illorum initia per ignem parta & immutata essent. qua tum assimilatur intellectui, qui in sui ipsius lumine alteratur ad obiectorum, more Chameleontis, assimilationem. Nec frustra quoque gemmas sensi uelut specula opaca bene polita. ( 65 ) Separat nimirum Chymia, fixa a non fixis, quae prima heterogeneorum, obuiaque est sequestratio. Quia natiua, fibique naturalis dos, ex natura speculi, potentius reflectit radium uitalem illi communicatum. Non pauca etiam quae ante uolatilia erant, fixat: uel uice uersa. Dein, inter uolatilia quaedam, separat odora a non odoris. Adeo ut fixa Alcalia, si uolatizentur, magnorum pharmacorum potestates adaequent. Quae distinctio putata falso est, puri ab impuris. Siquidem actio ignis est, urere. Oritque ideo tam purum, quam impurum. Tertia dein separatio, per digestiones & propria fermenta fit. Quippe ui incisionis, resolutionis, & abstersionis, delata usque ad limen quartae digestionis, tenacitatem coagulatorum in uasis, fundamentaliter tollunt. Ut partes, pertinaci continuitate haerentes, fermenti discordia inuicem discedant. Sic namque sponte, corpora in plenitudine uitae ultimae, fatiscunt, & hospitatae uires sub lucem prodeunt. Dutissima namque, & compactissima, ita Chymia resoluit, ut nedum oblita prioris coaguli, & constantiae contra ignem, in succum domabilem retroeant, occultaque palam fiant: uerum in super nobis euadant socialia. Imo nedum res ipsas sic praeparat; Quin etiam coquendo, ac liquando, partes prius uno freno rectae, iam in se inuicem agunt, sub quo gradu alias uires acquirunt. sed & media efficit, quibus corpora aperiantur. Pro fert ergo Chymia, quae alias in Natura fierent, aut haberentur nunquam. Sic enim coagulata in familiam resolutorum abeunt, fixa in uiolatilia mutantur, ac uice uersa: cruda maturantur; Idque nedum in separatis uolatilibus: heterogenea in classes diuiduntur. sed etiam in residuis. Quaeque ideo calcinantur. Torpida denique, uirium gradus acquirunt: Uerum si per commistionem, & confermentationem compositi, nouae surgant uires: ac noua multa emergunt, quae Scholis Gentilium ignorata stetere. idipsum in Spagyricis magis est spectabile, non solum, quod omnibus prorsum operationibus, naturam Ars imitetur: sed etiam peculiari Epyreumatis, & liquationis energia, quae uarias operationes ludunt sub igne, naturamque mutant. ( 66 ) Tandem, ac tandem Chymeia pro sui apice, uniuersale soluens parat, quo cuncta remeant in primum ens, praebentque dotes natiuas, absterguntur labes originales corporum, feritateque inhumana deserta, magnas & inexplicabiles potestates nancisci est opportunum. Quantum autem puritatis acquirat intellectus sub hac opera, solus nouit Adeptus. Sic nempe Salispetrae spiritus, eleuat sulfur humidum, & embrynatum uitrioli, aquae uenenosae unde; Ab utinam mihi lagena, semel possessa, non ablata! quorum tamen amborum spiritus separati, erant medendo apti, ac stomacho grati. Sed nouit Deus, cur caprae caudam tam breuem dederit. Tandem Chymia, mitiora quaedam in gradum adducit, ut uenena fiant e melle, manna, etc. Sit nomen eius in secula exaltatum: Plurima ut uiolenta, sub igne etiam mansuescunt. fiatque eius solius sola sanctificans uoluntas. Praefatio. 1. Intentio Authoris. 2. Excusatio Authoris. 3. Unico momento totum medendi lumen apparuit. 10. Quid inde Author suspicatus sit. 11. Cur Author contra Cathedras acerbe scripserit. 12. Suspicatur euentus ordinatione diuina. 4. Optatus Authoris. 5. Ratio dubitandi de fallacia demonis. 6. Euentus praeuisus intellectualiter. 13. Quomodo Author sciuerit, se non falli. 7. Absente causa occasionali suscitari febres frequenter. 14. Ratio, docens hoc talentum a Deo esse. 8. Relatio terminorum cum nonens sit, non causat ens in actu. 15. Quor sum in somno rememorata dissectio Sexagenarii. Trutina Sagacium. 9. Delibe¬ Qqq 2 Quod nimirum in ipsis Academiis, quibus recentia, feruentiora, ac nondum lucro deturpata exercitantur ingenia, adhuc prorsus ignoretur morbus, adaequatum scilicet facultatis medicae obiectum, obiectum inquam tot lectionum a Principibus fundatarum. ( 1 ) Deliberaui in beneplacito diuino palam facere, quod hactenus coram mundo, & potissimum in Scholis, occultae fuerint morborum causae, quidditatum illorum cognitio atque remedium. ( 6 ) Sane prorsus addubitassem de mea temeritate, nisi is qui dat talentum eiusmodi, esset intus dispensator eiusdem, daretque claritatem supra omnem demonstrationem, & erroris formidinem. Scilicet a tot seculis, hominumque indiciis, nondum penetratam morborum essentiam. Durum fuisset alioqui mihimetipsi persuadere, ac credere, nisi maioris tituli authoritate & securitate compulsus intus, me debuissem omnium censuris fidenter obiicere. ( 7. ( 2 ) Dolui quidem sane, atque insigniter, ueram hanc esse praeteritorum, atque praesentis seculi inscitiam, adeoque eam per me inutilem senem detegi debuisse. ) Erit enim primum incredibile, apud uiros sagaces quod doceo, si me ad tribunal tot seculorum steterint, qui lubens me inidoneum fateor ad tantum luminis apicem attingere, nisi mecum uiuacius gnari contemplentur diuinae Maiestatis solitam superabundantiam. Piguit me serio quod tam pro uita propria, quam proximorum, fuerint incurii, solique lucro uiderentur studuisse Medici, ( 3 ) nisi illa esset diuini Numinis ordinatio, quod quamdiu Scholae adhaererent doctrinis paganicis, etiam perseuerarent in praefatis tenebris: donec tandem sub plenitudine temporum, esset aliquis, qui morborum essentiam & quidditatem ) proximis aperiret: Nemo namque lucidius cognoscet honorem Dei, in hoc casu, ac praesens donum uenire gratuito a Patre luminum, nisi in abiecta paruitate, & ignorantia mea, cernant consuetam orbitam Deo esse, quod paruulis reuelet, quae maioribus mundi denegauit ordinario. Unam scilicet ob culpam: & quidem coram ipsis Medendi Cathedris, ut nimirum tanquam in fonte, abactis erroribus Ethnicismi, luceat ueritas posthac, & resipiscant, quotquot pertinacia oculos non clausisset. quod continuato errore, sese omnes, in placita paganorum demerserint usque. ( 8 ) Sagaces enim hinc discers. ( 4 ) Rem profecto toti mundo, nostraeque posteritati propono nouam, atque plane admirandam. nent, primum, non in me, tanquam in hominem, eundum. Tum demum ponderabunt suo iudicio, rationes scholasticas, meo sinu depromtas. Et ab utinam solus ego, qui primus haec patefacio, proinde contumelias in me contraham, & sustineam, nec patiatur uita & sanitas proximi. Nam lubens subticuissem, nec meum talentum propalassem, nisi hoc unicum scirem datum, pro uita proximi. Unde tandem ipsi tanquam ducti per principia, ac theoremata naturae, ad longe sublimiora, & clariora medendi initia sponte festinabunt, quorsum iudicii mei teneritudo ascendere non potuit. ( 9 ) Enimuero moneo, hortorque Sapientes huius mundi, quod errores & inscitiae medentum, non se mihi paulatim aperuerint, ac sensim intrarint in animam meam; ( 5 ) Dumque adhuc rei magnitudinem penes me contemplor, in tot seculorum consecutione, & fatali ignorantia, ac continuatacorporis ignauia, siue negligentia, in re inquam, tanti momenti, quanti est uita humana: ita quod unum ante aliud conceperim, aut meditatus sim. non possum non prae stupore multoties retrospicere, calamum reponere, ac de mea temeritatis fallacia addubitare. Nimirum quod primum considerarem Scholas deceptas, circa mistionum elementariarum congressum, temperiem, complexiones, morbosasque distemperaturas, inde uero prouolutus essem, circa errores Catarrhorum: Id enim praeter intemperierum, atque complexionum absurda, a me alibi demonstrata, non nisi merum Ens rationis significare uidetur. ac deinceps demum quaesiissem radices, causas, & quidditatem morborum, atque remediorum. ( 14 ) Eo quod imprimens, & impressum, sint quidem res actu, & termini relatiui: sed ipsa impressio, cum non sit nisi relatio, resultans e terminorum coaptatione: Nil sane horum. ( 10 ) Nam si unum post aliud mihi enotuisset, existimassem omnem huiusmodi progressum, esse Rationis & phantasiae inductiones, erroribus atque fallaciis opportunas. tantum entis rationis uicem continere potest. Quapropter saltem impressio, uel intemperies, superstes manere nequit, ubi intemperans, siue imprimens ipsum, desiit esse, & per consequens desiit nocere. Necesse esset ergo, quod ipsum imprimens, produxisset extrase qualitatem nocuam: eamque in impressionis subiectum, tanquam suum productum, deposuisset. Sed postquam totum simul ( nempe Medentum inscitiae, tam in cognitione causarum, morborum, quam remediorum & applicationum ) unica lucis fulguratio, conceptum intellectualem obumbrasset, indubie cognoui hoc talentum ad proximorum utilitates datum, ( 11 ) ideoque propinandum Cathedris ( a quibus correctio expetitur, exspectaturque ) iisque sub indictione grauioris poenae, serioproferendum. Idque cum fieret in organo uitae participe, oporteret saltem illud productum, omnino atque immediate intra ipsius uitae sinum demergi siue hospitari: magisque si recurrere statis debeat periodis, silentemque sanitatis quietem interrumpere, imo agendo hostiliter, quodammodo deberet turbatae uitae signa exhibere. Usque adeo morborum quidditatem, hoc somnio perfectius confirmaui. Nam prout citra & extra uitam, haec non contingunt: ita ipsamet uita, est ipsa causa enormontica, postquam semel loco, pace uel quiete est disturbata. ( 12 ) Cum ergo iam statuissem demonstrare quod nondum sciretur essentia morborum per intimas atque proprias sui radices, nox erat ante quartam mane, nona Augusti, & uisum fuit mihi, quod sicut quandoque de cantu galli, formantur somnia, me audiuisse, ex praeconcepta scribendi cura, quod recordarer Anatomes, cuius paulo post mentionem faciam, dumque haec uiderer monitorie intellexisse, dubitaui semiuigil, quorsum ista cadaueris dissectio tangeret tractatum, quem de essentia morborum scribere statueram. Ecce eodem die, a praefato somnio uir patritius, quem a multis non uideram annis, ad mensam meam hospes aduenit, cumque esset uigilia S. Laurentii, contigit etiam quod bullitus Salmo recens appositus fuerit, comederitque ille, non secus atque in somno uideram. Imo biduo inde, in febrim tertianam lapsus sit. Itaque incurius somniaui, quod uiderem uirum grauem externum, mensae meae accumbentem, edentemque Sulmonem recentem in salsatura aceti piperati, & tam auide, quod quasi se saturaret inde ( in patria sua quippe non reperitur recens ) & uidi quod biduo inde, circa uesperum fabricula illum arriperet, dentesque illi quaterent: Dissectum autem cadauer, cuius monitionem acceperam, spectat ad eosdem fines. ac deinde typum seruaret tertianae. Siquidem Sexagenarius, ab ineunte aetate tenera uixerat ualetudine, ac facile febricitabat leuiculi erroris occasione. Id est, quatriduo a digestione cibi illius. ( 13 ) Adeo ut nil de eius residuo putruisset, multoque minus superesset, quod febrilem tumultum statis proritaret interuallis. Quem post tandem mors repentina abstulit, & uolens indagare, an causam pronitatis febrilis reperirem, locis quibus se plangebat dolere, quoties febricitaret. Erat nempe hypochondrium utroque latere, tam ubi Nam quod uulgo sonat, elementalem intemperiem relictam, quae morbosam impressionem pararet. iecur, Qqq 3 iecur, quam ubi lien asseruantur. Nimirum ut opportunitate utriusque rememorati fortius instarem circa ueram quidditatem morborum, concentratorum in gremio spiritus uitalis: At ne minimum, circa has partes prae oculis uisum, quod opportune accusari potuisset. ( 15 ) Quare collata hac dissectione, cum uisione somniali Tertianae, ex esu nimii Sulmonis: feculentias autem, quas scholae pro immediatis ac continentibus morborum causis reputarunt, non esse nisi externas occasionales, utcunque intra uenas ipsas intime essent admissae. percepi statim, cur simul utrumque in mentem reuocatum, dum praesens caput essem scripturus. Ignotus Hospes Morbus Fames non est morbus. 52. Scholae discedunt ab Hippocrate suo. 53. 1. Actorum hactenus exomologesis. 2. Obiectum, & Intentio Autoris. 3. Aliquot neglectus Scholarum. 54. Artem medendi paganorum Cacodaemonis inuentum. 4. Incogitantiae scholarum. 55. Oratio pro persecutoribus. 5. Non spectandam actionis laesionem pro essentia morbi. 56. Unde manauerit istud figmentum. 57. Author ex suis persecutionibus, scruiatur Cacodaemonem Inuentorem paganicae doctrinae. 6. Consequens ad confusionem causae cum symptomate. 58. Labores Scholarum hinc uani. 7. Authoris anxietates. 8. Prologomenon quidditatis morbi. 9. Ablatio causae non respicit necessario materiae occasionalis subductionem. 59. Causae morborum proximae, continentes, & essentiales. 10. Scholae ab artificiis delusae, artificiis deludunt suos Tyrones. 60. Quomodo semen differat a suo constituto. 61. Colligitur necessitas Ideae seminalis. 11. Caespitatio decima tertia. 62. Quam procul doctrina haec a Scholis recedat. 12. Scientiae aliquot primo uerae in Authore. 63. Uerae causae rerum, & morborum. 13. Morbi antiqua definitio Scholarum. 14. Prima Scholarum contradictio. 15. Productio morbi qualis fiat per Blas. 64. Efficiens in morbo. 65. Morbus penetrat uitam lumine formali, in puncto. 66. Altera titubatio. 16. Tertia. 17. Author docet ( Tract. Efficientium differentiae quaedam. 67. Exemplum in calculo. 68. Culculus non est proprie morbui. 69. de Elementis ) non esse corpora mista in natura, ut neque humores, unde tota basis medendi Scholarum corruit. 18. Quarta cespitatio. 19. Quinta. 20. Dum effectus conclusit occasionale efficiens, non est morbus pristinus. 70. Sexta. 21. Septima. 22. Attinguntur producta morborum, a Scholis neglecta. 71. Contra intemperiem qualitatum elementariarum in nobis. 23. Error scholarum circa obiecta contrarietatum in morbis. 72. Octaua uacillatio. 24. Nona. 25. Decima. 26. Undecima. 27. Argumenta aliquot in Scholas, ut ipsas pigeat. 73. Error Scholarum detegitur. 28. Cespitatio duodecima. 28. Resumuntur morborum Producta, morbi secundarii, cum symptomatum & fructuum distinctione. 74. Absurdum ad Thesim scholarum consequens. 30. Incertitudo praedicamenti pro Morbis. 31. Debilitas quid. 75. Argumenta in oppositum, & contra fictam Diathesim. In propria morborum diuisio per partes organicas. 76. Diuersa diuersorum actio, unde. 77. 32. Uera Morborum causa efficiens. 33. Materia occasionalis. 34. Tota Morbi quidditas, in quo sita sit. 35. Unde sint seductae Scholae. 36. Ex mechanica ignis, piperis, Escharotici, & caustici tredecim conclusiones paradoxae Scholis, ac uaria illustrantur notatu digna. 78. Duo Scholarum axiomata falsa. 37. Ignis speculationi sanandi parum proficinis. 79. Alia Scholarum delusio. 38. Generatio naturalis, quid. 39. Notabilia aliquot de nostro calore. 80. Scholae ab Aristotele deceptae. 40. Aliquot ignorantiae hinc ortae. Occasionum morbosarum classis uaria. 81. 41. Morbus constat materia & efficiente. 42. Explicatur Hippocrates cum conniuentia. 82. Quicquid generatur, id fit per Ideas seminales. 43. Quod natura semel aspernatur, id post nunquam recipit in gratiam. 83. Omnia praedicamenta sunt in Morbo singulo. 44. Lapsus Ethnicismi in medendo. 45. Morbus, est de materia Archei. 84. Productorum explicatio. 85. Ignoratam hactenus fuisse Morbi definitionem. 46. Morbus non est ens primae constitutionis: Natura nostra regitur ab intelligentia errante, postquam est corrupta. 86. attamen in censum naturae intrauit. 47. Scholae iterum per artificialia delusae. 87. Producere differt a generare. 88. In quo distinguuntur Morbi, a caeteris creatis. 48. Scholae tantum cogitarunt de ablatione causae occasionalis. 89. Error Scholarum ex subiecto inhaesionis morborum, & absurda plurima inde manantia. 49. In nobis est natura stans, sedens, & iacens. 90. Christianis non esse conniuenda eiusmodi absurda. 50. Pertinax ignorantia. 51. Explicatur decretum Hippocratis, cum moderamine illius aetatis. 91. Anatome, ad excusandas excusationes in peccatis frequens. 92. Quae tamen theoremata sola sui facilitate, primo intuitu, cuique sanae mentis, suspecta esse debuissent. Supina scholarum negligentia. 93. Quomodo mors & morbus euaserint entia naturae, post creationem, susceperintque causas secundas, sui productrices. 94. Duae obiectiones Scholarum refutatae. 95. Itaque nil durius, inhumanius, & crudelitate plenius, inter mortalium artes, per tot iam secula susceptum, arte illa, quae per mortes hominum sub concentrica subscriptione, experimenta de nouo facit. Quorum Professores dum claues Scientiae se custodire praesumunt, nec ipsi adyta intrant, nec alios intrare uolentes, admittunt: sed arcent omnes, omnibus technis. Omen ex bonitate inseparabili. ( 1 ) Iam constituta primum naturae integritate, intra materiam Archeum nempe, & uitam, siue formam lucis uitalis, cum seminalibus atque uitalibus initiis: " Semper discentes, & nunquam ad ueritatis scientiam per uenientes ". luxta Apostolum. fermentis item transmutationum authoribus, nouiter detectis: reiectis quoque elementis, qualitatibus, complexionibus, horumque miscellaneis, pugnis lucta, & alternatis uictoriis: ( 4 ) " Lux mea Iesu, mea, uita, mea gloriatio, & adiutor meae imbecillitatis, ac corruptae indolis, qui in rebus tuis facilem exitum inuenis, apud quem est facile, quod apud mortales est tanquam impossibile. humoribus item & Catarrhis defluis, extra naturam relegatis; Tu, qui me cuncta ad uersa subire fecisti: ossero tibi meas calamitates, atque depressiones Iustitiae. flatibus demum, tartaris, & tribus Chymicorum principiis extra morborum exercitum proscriptis: Tu me in uicta nihilominus semper confortasti dextera; restabat nunc ipsos naturae defectus, & alteritates medullitus considerari. praebe mihi manum, ut si de profundo tot tribulationum barathro me eripere non digneris: saltem tua fortitudine, ne peccem tibi, & resipiscant, qui me oderunt gratis: ( 2 ) Quocirca priusquam profundius ingrediar, probandum suscepi, morbos, in Scholis hactenus nesciri, non solum in particulari: horumque idcirco sanationem fadicitus latuisse: quique adorant potentiam tuam, agnoscant in me, quod tu es solus Deus, adiutor oppressorum, spesque indubia illorum, qui in te fidunt. sed insuper ipsam morbi essentiam in generali occultam. Inauantur contritione, & apud te in ueniant gratiam, & cantem ego miser laudes tuae magnitudinis post hoc seculum. ( 3 ) Dolendum quidem in reliquis professionibus, tam ingeniose elaboratum, In sola autem Arte medendi adeo surdis principiis cespitatum hucusque. Est nempe huius seculi caries, quod occulto tuo iudicio, hypocrisis potentum, fidem fraude faciet, & pietatis sub umbra nesas suum legat ". In qua tamen charitas in proximum poenaliter commendata est. Omnia enim obscurissima mansere, pleraque falsissima: & intacta quae maxime ad scopum sanandi conducerent. Nusquam enim subtilitas obuia est: ( 5 ) In tanto autem aerumnarum mearum turbine, ad mortalium miserias, & errores Medentum ante mentis meae conspectum defectos, annotare sum aggressus, sub tuo mandato. utrobique uero ingens hebetudo. Adeo ut ex praefatis nemo non colligat facile, cacodaemonis inuentum esse, quicquid iuxta doctrinam Paganorum, & contra charitatem mutuam est edoctum hactenus. Ut sicut hypocrisis me, measque pessumdedit fortunas, cognoscam pariter, & primario, quod Mendaciorum pater in paganicas scholas poculum inscitiae, aconitumque Charitatis, & sanitatis, lucro sternente uiam, sub trita Tritonum procellosa calle... Idcirco nimirum theorematum paganorum permansit stabilitas, diaboli persuasu. Etenim mecum mirabitur omnis Tyro uenturus, nil aeque imperite tractatum, ac ea, quae uitam mortalium concernunt. Siquidem iuxta Thomam a Kempis, Diabolo perinde est, modo te incapacem ad seruiendum Deo reddat: Cumque morborum plerorumque scopus, aut terminus, sit ipsa mors, ( quippe quae nil aliud est, quam uitae extinctio ) idcirco morbus, & mors, sunt diametraliter opposita uitae. siue id sit per res ueras, uel apparentes. Unde sequitur: quod omnis morbus immediate agat in uitam. In uitam autem nil agere ualet, nisi illi applicetur, permisceaturque. Non applicatur autem promiscue hostis morbus ad uitam, nisi partem uitae obsederit, adeoque in ipsamet uita totaliter, uel partialiter sederit. Quo facto, pars ipsa uitae obsessa, uel deuicta, recedit a uitali aura, quaeque sic deuicta, & degener facta, fit hostilis, uitae adhuc residuae, siue adhuc in sui integritate constitutae. Sufficit itaque ipsi, modo hominem sanitate frustrauerit, uitamque eius accurtauerit, in qua Deo potuisset seruire, modo se effecerit spretorem auxilii diuini, per apparentes Paganorum doctrinas. ( 6 ) Scholae namque scripsere myriades uoluminum, de qualitatum temperatura, & lucta, multum denique, diuque per Galeni posteros super eiusmodi nugis interpretatum, commentatumque, repetitum denique, atque indies in nouas centurias, & rapsodia est relapsum. Tandemque istis qualitatibus adaptarunt fictos humores atque excrementitios, qui hominem tam sanum, quam aegrum prorsus ita regerent, ut rebus humanis praeessent: ( 9 ) Sequitur hinc necessario, quod omnis morbus, ut materiam inuenit in aura uitae organica, qua proxime atque penitissime ipsam uitam adoritur, Ita in eadem uitali luce, causam efficientem reperit. Adeoque sic morbus materia & efficiente instructus, hospitatur circa uitam. Nec refert interim siue illa morbi contagio, sit hausta ex causis occasionalibus: quasi mortalium conditiones, mores, sanitates, appetitus, instinctus, propensiones, lapsus, fortitudines, ualores, defectus, euentus fortunae, imo & merita damni supplicia, & uitae aeternae adoptiones inde dependerent. siue demum errore uitae, intus in Archeo genita. Saltem sufficit hoc loco, quod uita ipsa utrobique sit principale obiectum hostili morbo. Horrendum sane, atque intolerabile, has naenias tamdudum stetisse, quodque de rebus non exsistentibus, & nunquam futuris, quaeque ab Assertoribus ipsis habentur pro excrementis, tam seriae & perniciosae fabulae sint confictae, & creditae. Adeoque ab ipsis Scholis, uix unquam est indagatum quicquam, quod reipsa sub talibus principiis, reuera sit uerum, aut bonum. At cum ipsa uita sit ens luminare, non agit nisi per organum aurae uitalis, siue per Archeum, tanquam medium, inter lumen uitae, fluens a Patre luminum, & corpus. ( 10 ) Non agit autem haec aura siue Archeus, nisi per modum, quo omnis spiritus seminalis agit in massam sibi substratam. ( 7 ) Doleo interim ( iterum testor ) non quidem, quod ex longa in proximum commiseratione lucem ueritatis sim nactus: Id est, nisi per impressam notam, uel Ideam sigillarem, quae nouit quid, & quorsum sibi sit agendum. sed quod hos errores propalare me oportuerit. Id est, doleo quod diabolus Scholas deceperit, & decipiet quamdiu paganicis fabellis se sinent deludi, & a ueritatis Scholis separari. Id autem ut constet, uelut per Prologomenum declarabo obiter, ac uelut positiua demonstratione. Ergo omnis & quilibet morbus, habet notam sigillarem, ac uelut actum seminalem, ignarum rerum sibi agendarum. ( 11 ) Procul ergo haec declaratio recedit ab elementari intemperie, ab humoribus, horumque ametria, a pugna, & contrarietate elementorum nostrae compositionis. ( 8 ) Enimuero Deus non fecit mortem. Idque est fidei. Utpote omnis morbus, non nisi est uitae gladius, uulnerans, uel amputans totaliter. Ergo homo mortalis euasit aliunde, quam ex Deo. Ita nempe idem recinunt: Nam sicut ensis uitam exhaurit, una cum sanguine & aura uitali, in quibus, iuxta Sacra, ipsa sedet anima. Ita morbus consumit eandem auram uitae, in quam de nouo sigillat hostilem characterem, tam a causis occasionalibus depromtum, quam propriae indignationis errore partum. quod fateantur, morbum esse ipsam qualitatem elementalem, quatenus iustam excedit temperiem. ( 14 ) Itaque morbus non erit amplius ista diathesis resultans ex qualitatibus primis, quam supponunt laedere immediate functiones ipsas. Hac data morbi tessera, En accedo ad morbi explicationem. Adeoque fingunt morbum totum, deinceps non nisi in gradu, siue excessu qualitatis elementariae, consistere. ( 15 ) Iterum. Ac primum demonstraboex ipsis Scholarum theorematis, Morbi quidditatem nescitam hactenus. Subinde ipsam qualitatum intemperiem uocant, non quidem morbum: at bene, eiusdem causam antecedentem. Unde demum quisque facile iudicauerit, quid in remediis & morborum expugnatione sit patratum hucusque. Quatuor inquam solitarias illas qualitates, uolunt esse morbos, siue processerint a consimilibus sibi qualitatibus externis: Promisi multoties me demonstraturum, Scholas hactenus neglexisse ( id est, nesciuisse ) essentiam, radicem, siue naturam Morbi, in sua uniuersali quidditate; siue uero, in corpore, suum ortum ex aliena ametria debeant. ( 16 ) Porro illas qualitates, dein thoro combinant. E quarum congressu, tum morbum prolem deducunt. Sic nempe suis somniis elementa subseruire credunt. Ut & elementis totidem, sociatis ad lubitum qualitatibus, respondere iusserint. Idque, cum ab Elementis, in epilogum usque, per omnia subterfugia illarum iam sim prosecutus, iam demum per particularium Anatomen, stabo etiam promissis, si in uniuersali idem detexero, ac praesertim si non amplius, per figmenta elementorum, temperamentorum, humorumque id ostendero: Adeo ut nudas istas qualitates, uel fictis elementis, somniatisque humoribus stipatas, finxerint esse ipsos morbos. ( 17 ) Hoc loco enim narro scholarum intempestiuas, imo ludicras uarietates earumque pauperem, egregie pugnantes. Alioqui sane, a demonstratione primo uera, alibi sat probaui, in rerum natura, non esse quatuor elementa; sed per ipsa uerba Authorum, quibus suos tyrones, tanquam contagio corrumpunt lethali. ( 12 ) In praemissis iam a me demonstratum est, secula ante me, Peripateticis nugis delusa, ignorasse rerum naturalium causas, materiam scilicet, & efficientem. Tum quoque, rem ipsam nil esse, praeter causarum ambarum connexum: ideoque neque misceri, ut inde corpora, quae mixta uocarunt, constituantur: hocque idem esse in morbis. & per consequens, nec intemperies accusari posse, in morbos. Praecipue cum morbus, licet a peccato adueniens, iam pro filio prodigo naturae, sit admissus. Gt neque unquam in rerum natura, fuisse quatuor humores, nostri constitutiuos. Equidem compulit me adhoc uniuoca causarum homogeneitas, in entibus naturalibus: Quibus sat superque constat, causas morbificas, imo morbos, & morborum Praedicamentum, hactenus ignorata in scholis. qua efficiens denominatur ab efficiendo, non autem ab effectu, qui efficientia sit posterior. ( 13 ) Itaque Scholae morbum inprimis definiunt Affectum, siue Diathesin, quae primario actiones facultatum nostrarum laedit. In quo adhuc plurimum titubant. Attamen iam dissimulanter cum illis, per suppositas earundem theses agam. ( 18 ) Itaque quandoque Scholae dictorum poenitentes qualitates elementarias, atque non infrequenter, ipsis pares humores uolunt esse, non quidem morbos: Siquidem primo, hunc affectum nominant intemperiem unius, aut duarum qualitatum primarum elementariarum. quibus tandem pro epilogo, mortem attulere. ( 25 ) Atque ita priuatiua positiuis confuse nexu erunt. at saltem omnium fere morborum causas continentes. ( 19 ) Alias iterum, quod ex illis qualitatibus, iusto intensioribus, oriatur tertia, siue neutra, quam Diathesin siue ipsum morbum dixere. Interim haesitarunt, cuinam Praedicamento morbos inscriberent. Saepe namque morbum qualitatem denominant: Adeoque utut negotium uoluant, hactenus morbum inter qualitates habitare iusserunt: alias quoque habitudinem quandam relatiuam: humores autem, licet intemperatos, plerumque extra classem morborum abegerunt. non raro quoque qualitatem denumero actionum: Cataracta scilicet in oculo, quanquam ut substantia, immediate uisum intercipiat, attamen morbus esse non potest. saepe de Praedicamento quantitatis aiunt, dum scilicet non ipsas primans, qualitates, sed dumtaxat illarum intemperiem, siue gradum, uel excessum, morbos aiunt. ( 26 ) Dumque sextum digitum innumeros adducunt. ( 20 ) Finxerunt ergo quoddam Ens rationis, ac Imaginariam relationem, siue obstructionem, quae morbi omnem proprietatem contineret, uereque morbus esset, reiecta cataracta. ( 21 ) Atque ita sensim morbus, ad non entia & priuationes deuenit. Praedictorum autem immemores, uolunt resultantem quandam dispositionem, ab noxia humorum qualitate utramque morbi paginam implere. lamque ridicule pro morbi essentia, distinguunt intemperiem simplicem a coniugata; & utramque iterum, ab humorosa. Sic nempe, ut ista dispositio sit filia illius noxiae qualitatis, uelut causae morbificae. Cum humor esset substantia graduum expers. Adeoque tum morbus, potius lesae actionis, quam laedentis actiones, uicem haberet. Distinxerunt nimirum qualitatum primarum societates, symmetrias, & ametrias in stemmata: Itemque morbus non esset amplius Intemperies, qualitatisue excessus: sed aliud productum ( adhuc anonymum ) ab ipsa intemperie ( puta noxia humorum qualitas ) generabit Diathesin: quae sola, atque unica, tandem uere morbus esset. deinspeciosa inde schemata erexere, tandemque integra uolumina eiusmodi fabellis impleuere. ( 22 ) At nunquam saltem malum, aut uitiatum in nobis humorem nasci, admiserunt, qui non praesupponat intemperiem aliquam elementariam, sibi matrem. Quocirca Intemperies in Scholis, tantum erit causa causae, & causati: ( 27 ) Enimuero Epilepticus, Maniacus, Podagricus, & Quartanarius, praeter & extra paroxismum, sunt morbosi, morbumque intus fouent: non autem erit ipsum causatum, siue Morbus, nec demum causa connexa, immediata, & connexa morbi. non tamen habent eiusmodi dispositionem, siue Diathesin ( etenim si Scholae credant morbos esse mera accidentia, haec sane dormire nesciunt, nec sunt dum non agunt ) tempore quietis ab inuasione. ( 23 ) Saepe iterum mutata animi sententia, eiusmodi qualitates, extra morborum atque causarum censum abstulerunt: Ergo saltem in eiusmodi aegris, nullatenus morbus erit eiusmodi dispositiua Diathesis. ( 28 ) Iterum sui immemores iubent. atque dumtaxat in symptomatum, siue coincidentium cateruam, indistinctim relegarunt: dubiae prorsus, quid Morbus, quid causa patrans, quidue symptoma foret. Si ista Diathesis sit exigua, quod non sit habitura rationem uel essentiam morbi: sed idcirco tum statum pariat neutrum, siue ens hermaphroditicum, inter morbum, & non morbum: De morborum uero occasionalibus internis ( quas libro de febribus, primus in medium adduxi ) dequemorborum productis aequiuocis, nil auditum in Scholis. adeo ut eius esse, medietatem participet de non esse. Idque tam in statu decidentiae, quam conualescentiae. Etenim praeter calores, frigora, dolores, debilitates, eiusque generis coincidentia, non alium cognoueremorbi fermentalem effectum: Quinimo eiusmodi exiguam Diathesim, non inter morbos: sed cum debilitatibus status neutralitatis, interque symptomata referunt. Quare Morbi extrinseci, quales sunt uulnera, & quae cunque meatum aliquem intercipiunt, cum non oriantur seminali initio, nec causam foueant, quae Archeum concitet, alterius sunt monarchiae clientes. Utque ibi patienter exspectet, donec gradum nacta, ex symptomate fiat morbus. ( 29 ) Sicque Diathesis morbosa non est morbus, si excessu suo nondum manifeste laeserit. Quare etiam, non ipsa Diathesis, sed ipsius excessus est proprii nominis Morbus in Scholis. At pro morbis seminalibus, propinquius est in natura, ac motu, supponere spiritum Archeum, quatenus sensationis, motusque initium efficiens, immediate atque proxime affici a noxiis, causamque illam occasionalem, atque Archeum, se mutuo contingere in puncto. Unde Morbus. Cuius correlatiuum est, Quod solus qualitatum quarumuis gradus faciat, atque mutet sui ipsius essentiam, & speciem: nec species proinde, in esse specifico, suam habebit quidditatem: ( 33 ) Materia namque occasionalis, siue intro allata, siue intus genita, siue coagulabilis sit, siue putrefactibilis, difflabilis demum, uel indurescens; sed tantum in puncto excessus. semper tantum occasionaliter concitat Archeum, ut inde expauescat, ac diuersimode excandescat. ( 30 ) Sic tandem morbus migrabit de qualitate, in Praedicamentum relationis. ( 31 ) Denique si morbus sit affectus, laedens immediate actionem: ( 34 ) Sub cuius scilicet perturbatione nascitur Idea, informans aliquam partem Archei. Istudque compositum ex materia Archei, & praefata Idaea seminali, tanqum efficiente initio, est uere Morbus omnis seminalis. utique exinde saltem agnoscere deberent, quod Archeus ipse, siue impetum faciens, dum irregulariter mouetur ( puta, dum flammula uesicat uiuum corpus, non item cadauer ) partemque sui adhoc deponit, & amittit, debeat esse uniuersalis, & primarius omnium morbus. ( 35 ) Seductae ergo Scholae, per proprias somniorum libertates, autumarunt, quod quia consideratio causarum ac principiorum differt a consideratione rei, per illa productae; Prout de febribus demonstrare minatus sum. quod proinde de necessitate formaliter causante causae omnes deberent in fiendo, essendo, operando, ac permanendo, in perpetuum manere separatae a rebus causatis. Agnoscere debebant pariter, si causae materiales per se & primario, sufficia ut ad laedendum immediate ipsas functiones ( ut puta, cataracta ante pupillam, per se, ac immediate parit caecitatem: Non attendentes, quod plerumque consideratio causarum, & principiorum, non differat alias a consideratione causati, quam per relationem entis mentalis, que etsi receptasit in Mathesi, & sermocinalibus: prout detruncatio tendinis, motum tollit, absque interuentu Diathesis, realiter distinctae a uulnere abtruncante ) quod non sit opus, fingere eiusmodi Diathesin. minime tamen in cursu naturae. ( 36 ) Itaque Scholae delusae per eiusmodi elenchos; Quippe non est oppilatio ulla, siue Diathesis, quae intercludit meatum urinae: credidere causam omnem, efficientem, de necessitate externam: nec proinde cum causato uniri posse. Ideoque nec generans esse partem generati. Cum alioqui id natura, ens proxime generans, semper sit moderator internus, uitalis, & assistens Architectus generationis: si solus calculus id immediate faciat, ac materialiter oppilet, totumque fundamentum relationis sic in se perfecte atque realiter continet, quod Diathesis, siue actio oppilatiua, procedens ab oppilante calculo, non sit nisi relatio, ac merum ens rationis, quae in morbis inter medendum, ut & in entibus ueris, uereque exisistentibus, Locum non hacet. adeoque qui in finem dirigit cuncta ad scopos, sibi omnia patrat, & pro se egit uniuersa. ( 37 ) Idcirco & deceptae in morbis, crediderunt causam morbificam esse externam respectu corporis humani, uel saltem intuitu oeconomiae uitalis. Nescitum Rrr2 Sed morbus est ens reale, habens causas materialem, & efficientem, a causis occasionalibus proritatas. ( 38 ) Nescitum est enim, quod generatio nil dicat aliud, quam fluxum seminis ad perfectionem, maturitatem proprietatum, explicationem occultorum, & consummationem ordinum, ad suos fines. Etenim si morbus, & natura, siue facultates nostrae, stent in diametro ( sic enim uolunt ) non possunt morbus & uita sana, simul esse in eodem subiecto immediato: Ergo morbus nequit esse Diathesis, quae saltem potestatibus detrimentum adducit: ( 39 ) Scholas ergo decepit primus Aristoteles, docens interruptim corruptionem ac generationem, sibi inuicem, per totam naturam, & semper ac necessario succedere. sed eiusmodi Diathesis, esset potius morbi fructus, & consequentia morbo posterior, debilitatumque mater, atque nutrix. Hanc ideo distinguo a causis occasionalibus, & morborum productis. Atque idcirco ens mentale, merum nonens negatirum ( nudam priuationem ) fecit principium in natura, immediatum inter generationem & corruptionem. Sed fructus morbi, cum respiciant terminum ad quem, morbus sua ist haec producta generat, possunt simul cum uita coincidere, ideoque aliquo: fructus symptomatici, inter Diatheses sunt, quod scholae nondum explicuere. Defectus nimirum digestionum, motuum, etc. ( 40 ) Nec unquam scholae potuerunt intelligere, quod idem faber, qui e semine plantam facit, non defecerit in plantae generatione, non proscriptus abierit, non exoletus obierit, nec alius denique in eius uicem sit surrogatus ob formae aduentum ( cuius faber ille manet organum immediatum exsecutiuum, ad fines a Deo praecognitos ) aut uitae participationem: Itemque debilitates Diatheses sunt, quae a morborum productis proueniunt quidem, ( prout mox suo loco ) non tamen sunt morbi. sed is ipsus, in uitae regimine solus & semper usque perstet. Quia incidunt in naturam, in quam sunt introductae, per alienas seminum morbosorum uiolentias, hospitanturque hactenus unialiter in uita. Hinc nimirum, neque intellexerunt, quod generatum proueniat a causis, realiter atque supposito, ab esse rei non distinctis: imo nec quidem cum aliqua causalitatis alteritate. Nec proinde morbi naturam habere possunt. Eo quod morbus nequeat cum uita, in eodem simul puncto identitatis, commorari. Sed recedit morbus e uitali condo, non secus atque extra sanitatem sese separat. Quia scholae hactenus plus speculatae sunt, operationes demonstrabiles, per sensum ( mathesim inquam, & artificialia, a natura aliena ) quam ipsas rerum naturas, in condo essentialitatis sitas. Est autem uita in se quaedam luminis integritas, cum qua morbus cohabitare nequit: ut neque morbus subsistit, nisi in uitio uitae, siue uita degenere. Quae quidem est separata ab ipsa uitali luce, adceoque & a puncto centrali ipsius uitae. Sicut enim lux, quae est ipsa Anima, non est ipsa uita: Nunquam enim attenderunt, quod artis organum, ipsus artifex, imo ipsae mensurae mensurabilium, nequeant aliquid in natura seminaliter generare, aut introducere dispositionem seminalem, substantialem, aut essentialem, ad transmutandum producta. sic nec ipsa lux uitae est ipse morbus. Sed hic sedet in abscessu Archei uitalis, adeoque & huius lumen uitiat: Consequenter quoque nec intellexerunt morbum, ut ens reale, atque substantiale, sed tantum per modum accidentis. Cum alioqui morbus non sit Diathesis, non accidens actiones laedens; & proinde ob symbolum, participat de uita, eamque sibi conformem quandoque reddit, & integraliter uitiat. Quod in Peste ordinarium atque manifestum est. multoque minus ipsamet actionis laesio, procedens ex duello causarum nocuarum cum potestatibus nostri rectricibus. ( 41 ) Nescitum ergo in Scholis, cui Praedicamento morbum darent. Ego autem dico, quod morbus constet materia, & efficiente, non secus atque reliqua naturae entia. nullumque morbum demulceri bonitate naturae, medicaminum mansuctudine, pacationeque, ac resipiscentia Archei, turbati prius. Sola sed pugna, uelitatione atque bello, reduci in medium, siue temperiem primarum qualitatum. Ita ut cum putent omnem morbum Diathesim: remedia pariter cuncta debeant esse nuda diathesis, aut thesi falluntur. Efficiens namque Archeus, laborando per suas passionem exarthroses, & parturiendo suarum perturbationum Ideas ( quaecunque nam in natura fiunt, per Ideas seminibus inclusas, oriuntur, & propagantur: Unde sequitur, quod ablatio calculi e uesica, ex se nunquam poterit importare sanationem aegri. ( 45 ) Siquidem cum sit remedium saltem priuatiuum, ad quod consequitur pacatio Archei: non autem sit Diathesis, calculo contraria. ( 42 ) Alias enim fatui essent naturae progressus, qui ductore carerent interno ) procurat de sui substantia, portionem aliquam disponere, iuxta fines, quos in eiusmodo ista sui alienatione, proposuit, sibi atque toti hostiles. Ac eo ipso, quo materia ad terminum efficienti Ideae propositum deuenit, natus est morbus. Multoque minus prohibitiua materiae antecedentis, quam supponunt, de necessitate aliunde suppeditari, indesinenter affluere, nec cessare, ablato per cultrum calculo, si nempe prius non cessauerit Diathesis, generans materiam ex qua. Usque adeo, quod omnis morbus seminalis, consistat in actu reali causante indispositionem materiae sibi genialis, id est, ipsius impetum facientis, nobisque applicatae. ( 43 ) Ego itaque didici, omnem Praedicamentorum ambitum in morbis reuera esse, per modum uerum aliorum entium, in natura per se subsistentium. Itaque iuxta scholas, caesus a calculo, pro tantillo temporis tantum sanaretur, quatenus uidelicet auferuntur impedimenta functionum, a calculo alioqui praesente, producta, & fota: Hoc pacto enim, non morbos in Praedicamentis: sed Praedicamenta omnia, in morbis reperi. simulque quatenus Diathesis mentaliter intercurrens, deletur secundario, casualiter, & per accidens. Sed longe secus se res habet. Siquidem in cunctis morbis seminalibus, materiam reperio occasionalem, quae instar uiolenti hospitis, impetum facientis, hospitium atque ius uiolat, &: oeconomiam turbat. Siquidem morbus seminalis est creatura, quae in nobis suas materias, suasque Ideas, Archei iure hereditario, post peccatum fecit, ac inuenit: Inde inuenio ipsum Archeum turbari in singulis morbis: nec originaliter in natura habuit. Ideoque toti ethnicismo, radix morborum totaliter ignota esse debuit. hinc namque & alteram materiam morbi internam considero: partem uidelicet Archei, quam deturpauit propria exorbitatione: Cumque definitio essentialis, non a genere definiti, & differentia constitutiua ( pro ut lib. in quam partem, Ideam finxit suae perturbationis, seminalemque causam morbi efficientem. de febribus docui ) sit petenda, ob multiplices errorum anxietates, & theses ridiculas: sed prorsus a connexa ambarum causarum, entium in natura: ( 44 ) Sic nimirum ens uerum & reale, omnium Praedicamentorum respectus, in se colit. morborumque ideo causa primitiua, atque idealis, steterit hactenus ignota: Cuius uel solius puncti ignorantia, medendi scholas, caecitatis contagio, Ethnicismus obruit. sequitur, etiam ignoratam mansisse definitionem, cognitionem, essentiam, ac radices morbi. Creditaque est omnis sanatio, qualitatibus nudis, graduum excessibus, respectibus relatiuis, & actionibus subesse. Atque demum sanationes, fuisse per accidens institutas: Hinc etiam contrariorum contraria finxere remedia: cum ignorantia uniuersae habitudinis internarum proprietatum, efficaciae, & alteritatis. ( 46 ) Scio equidem, tanquam Christianus, quod Rrr 3 sed in hoc ualere dumtaxat, & destinata fore, bella, luctas, contraria, & discordias: quod morbus non sit creatura primae constitutionis; quippe qui ex peccato in naturae impuritate radices egit: quibus confractae hostiles in nobis qualitates elementales, in symmetriam coactim retrocederent. quae dein suo uere, tandem germinarunt in indiuiduis. Nec enim creata uenena morbi sunt, quamdiu extra nos: Ut sic naturae iam corruptae iniurias, contrariis iniuriis compescant, uindicandoque subigant. Quod sane ita censuerunt, nec aliter intellexerunt: utpote, quod in natura non aliam actionem sciuerint, quam quae ex agentis superioritate, in patiens dominatur. sed tum, quando eorundem Archeus, nobis factus domesticus, per peregrinam uitae suae mediae indolem, suscitauit in Archeo nostro Ideas seminales, non secus atque e silice excutitur ignis: Tum inquam fiunt nobis morbi, mortis praecursores, ex ueneno occasionali. At sane, non sapiunt ista iuuamen, nec est lex Christi ( per quem omnia facta sunt ) conformis legibus istis scholarum. Perennant ergo nobiscum morbi, cum habeant occasiones suscitatiuas, in natura nostra subsistentes, donec uel absumatur occasionalis illorum materia, uel saltem Archeus defungatur perturbationibus suis uel suo munere. Adeoque ( ut alibi latius ) uel Christus, non est naturae parens, uel sibi in natura aduersarius, uel gentilitia eiusmodi medendi theoremata, sunt cariosa. Etenim morbi superuenere quidem ex peccato; Non considerarunt itaque Scholae, entium multorum materias non consistere nisi in hospitio alieno, ad quod erant destinatae. atque dein in natura, iam corrupta a peccato, adoleuerunt fermenta, & promta materiae obsequia: Quare propter heteroclitum exsistendi modum, putarunt morbum esse merum accidens: sicque penetrarunt in censum & catalogum naturae, atque etiamnum hodie, singulari modo, penitissime penes nos perseuerant. Materiam uero, quam morbus prae se ferret, a morbo praedicamentaliter segregantes. Quasi embryo accidens esset, quod nusquam nisi in utero. ( 47 ) Distincti attamen semper a creatis reliquis in hoc, quod primae constitutionis creata habeant in se propriam exsistentiam: morbi uero nec esse, nec subsistere queant, extra nos. Utpote procedunt quasi, a lumine formali, & uitali initio, nostri constitutiuo. Placuit nimirum peccati uindici, quod morbi, cum materiis, tam occasionali, quam gemina, sibique interna, non subsisterent, nisi in illis, quorum morbi & piaculum essent: Idque absque respectu essendi unius ad alterum. Ideoque naturalis Archeus, & morbus, sese inuicem penetrant, quia materiale symbolum habent. Neque enim cogitarunt Scholae ethnicae unquam, ut neque modernae, Paganicis initiis stabulatae, hanc existentiae relationem sibi uenisse ex conditione peccati, & procreationem eius ab Archeo, perturbationibus commoto. ( 48 ) Scholae etenim dum attenderent, morbos nusquam extra nos exsistere, ratae sunt corpus nostrum esse subiectum inhaesionis morborum: & consequenter, morbos, tantum esse accidentia: Quia eiusmodi cogitationes nunquam subintrarunt in ethnicismum. ac idcirco suscitari ab intemperie elementali, eo quod promtissimo rusticoque sensu caperent: Nec mirum, Gentiles nesciisse transgressionis ualorem, licet per fabulam Promethei & Pandorae, prodant se aliquid ab Ebraeis didicisse. Etiam ob id sperarunt se satis superque superaturas morbos, per calores & frigora. Itemque ideo decreuerunt, omne solamen, opem, & auxilium, quae natura informata a medente posceret, non esse specie iuuaminis, in pace & tranquillitate, subministranda; Mirum est tamen, illos ignorasse, morbum, antequam noster fieret, ex intimo uitae initio procedere, atque nobis incorporari debere, nec ideo causas occasionales posse esse connexas, constitutiuasque morborum: siquidem permanent illae causae adhuc post uitam: Quamobrem prorsus accurate notandum, quod fames, quanquam crudeliter enecet, quasi morbus esset: & tamen cessant morbi. non sit tamen morbus, eo titulo, quia uidelicet Archeus nullatenus sit morbosus in fame. ( 49 ) At Christianis nullatenus indulgendum, edoctis per Sacra, quod etiamnum nunc honori putarint, uinctas tradidisse mentes noxiis Gentilium stupiditatibus. Unde luculenter constare deberet, quod omnis morbus primario & essentialiter respiciat sui efficientem Archeum. ( 52 ) Ob id ab Hippocrate in scholarum incuriam recte est decretum, calidum, frigidum, humidum, aut siccum, ( nequidem quatenus talia, & concreta ) non esse morbos, horumue causas: Animaduerterunt quidem, eam quorundam morborum nobiscum cognationem, quod occasionali materia tenus, sic nostro essent corpori connexae, ut uix suffragio mentis dirimerentur, uel a laesa actione separarentur. sed acre, amarum, salsum, ponticum, & c. Ut in uulneribus, morbis instrumentariis, seminum robore orbatis. Fortassis enim aetate Hippocratis, nondum distincta erat causa occasionalis a uero morbo. Est namque unguis supra corneam, laedens immediate uisum: Sciebat quidem in nobis duplex excrementum. ut & calculus, absque medio, meatum urinae obturat. Unum quidem naturale ac ordinarium, adeoque nostrum: ( 50 ) Obstructio autem inde manans, relatio, & ens rationis est. Quod sicut nil agit; ita nec morbi rationem, nec considerationem in natura habet. alterum uero matre errore, & propagine hostili, morbidum, quodque Christiani a peccati uigore prouenisse scimus. Maluerunt nihilominus Scholae modernae, essentias morborum, concredere discordiis elementalibus; Hoc enim cum Senex per exoticos sapores distinxisset, ratus est, ut si non esset ipse morbus: quam quod faterentur corpora naturae nil aliud dicere, praeter ignotum sibi connexum ambarum causarum constitutiuarum. saltem esset morborum adaequata occasio, tum nondum a morbo distincta. Cuius saltem ablatio utramque medendi ualuam aperiret. At stupendum, quod quem ducem sequi gloriantur Scholae, hunc textum per ignauiam transsilierint: ut & alterum Antesignanum eiusdem. Hactenus ob id, miseri mortales sub hoc caecitatis onere gemuerunt, sanationem exspectantes ab iis, qui causas morborum constitutiuas ex pleno ignorarent. ( 51 ) Quocirca, cum morbus debeat continere causam sui efficientem, intra se suamque materiam. " Quo omnem motum, ad morbum, mortem, atque sanitatem, efficienter fieri ab impetum faciente spiritu ", declarauit. Itemque quo dixit: " Ipsas naturas esse morborum medicatrices: Hinc facile liquet, quod fames, licet instar morbi peracuti paucis diebus iugulet, non sit morbus: eo quod non constet causis morbosis, siue consideretur ut sensus tristis, de classe symptomatum: & per consequens, etiam morborum factrices ", si enormon ille spiritus, sui agitatione, omnia quaecunque in uiuis fiunt, operetur. siue demum, ut constat realibus defectibus. ( 53 ) Praeterierunt nempe Scholae plura eiusmodi, quae oraculorum instar haberi merebantur: Quippe in quantum fermentum stomachi acidum ( pro ut Tractatu de digestionibus ) carens obiecto in quod agat, nec tamen proinde feriari possit, resoluendo aggreditur, humorem secundarium, & proximum alimentum stomachi; quia fictitiis quatuor humoribus delusae, & effascinatae, alto soporis, torporis & ignauiae nauigio traductae, neglexerunt liquores, quos ipsemet nominat secundarios: est nempe Archeus tam in fame, quam in saturitate, nedum morbi: sed ipsius met sanitatis causa. Carentia autem materiae cibalis, priuationem; quasi in illis non aeque possibilis foret morbus, atque in quatuor fictis primariis Itaque neglexerunt etiam morbos ex retentis digestionum, & transplantationum: non autem morbum dicit. Sic nimirum, ut haec includerentur ipsi essentiae morborum. quippe & ipsas digestiones & fermentationes ( pro ut suo loco docui ) funditus nesciuere. Eheu! Utpote totum medendi cardinem uolui circa contraria, putarunt. quam penuriosa scientia hactenus medentes decorauit, quos alioqui, si ueri essent Medici, honorandos praecepit Altissimus. Cum alioqui totum sit per accidens, si functiones in morbis oblaedantur. Alioqui quotusquisque est, qui negauerit morbum non realiter adesse, in silentio quartanae, Caduci, Maniae, ac Podagrae? quando tamen nulla spectatur functionum laesio? ( 54 ) Considerarunt nempe, morbum diffluere, ut accidens, productum ab Agente, materia morbifica ( cui itaque suum efficiens inesse, ignorarunt in limine ) & patiente: quod aiunt corpus humanum. Inprimis, non distinguunt Agens a materia, quod huic est intimum. Quis est qui non animaduertit in conualescente maiores subinde actionum & debilitatum obices, quam in morborum flagranti initio? Tum morbum negant materialem, quippe quem rentur meram qualitatem. Stupidum itaque mihi semper uisum fuit, definiri rem essentialiter, per effectus posteriores, & separabiles. Tertio, nec distinguunt occasiones irritantes, ab efficiente interno. Quia cum Aristotele rentur omne efficiens externum. 4. Secernunt causas constitutiuas a constituto. 5. Catenam causarum efficientium, cum suis productis, nesciunt. 6. Plerum. Cumque morbus fiat primario ab impetum faciente Archeo ( ab errante tamen ) certe multo propinquior erit huius actio in facultates ipsas, quam in earundem actiones. que confundunt causas occasionales, cum suis morbis ac symptomatibus. 7. Maxime, quod quamdiu uires sunt conualescenti quasi adhuc deuictae, & conquassatae; adsunt quidem impedimenta uirium, laesio item, atque suppressio actionum: Subinde morbum aspiciunt, tanquam Diathesin, uelitantem, inter causarum series, & corpus humanum. ( 55 ) 8. nullo tamen superstite morbo. Cumque alibi sat de monstrauerim, causam utramque in naturalibus, non differre supposito, ab ipsomet constituto: ergo si morbus esset causa laesioni actionis, tanquam differentia constitutiua eiusdem: Malunt ipsam dispositio nem posteriorem, ex pugna causarum ( ut aiunt ) ortam, esse morbum, quae nempe immediate ( sic aiunt ) laederet actiones, siue interim actioni uitali sit contraria, siue uero effectus illius contrarietatis, quae functiones offenderit. Ast ego non attendo functionum laesiones, pro essentia morbi: necesse quoque esset, morbum ipsum a laesa actione nequicquam diuersum. Quod iam patet esse falsum. sed perturbationes operatiuas in Archeum distentas, contemplor in morbis. Falsumque esset, quod causa, & morbus, unico titulo laedentis actionem, comprehenderentur indistinctim: aut male decernunt scholae, quod laedens actionem sit ipsa causa molbifica. Nam non rarus moritur, sine sensu actionis laesae, qui repente quidem concidit, intus interim dudum morbosus, uel qui solo naturae defectu perit. Laesio autem actionis esset morbus; & laesa actio, ipsum symptoma. Quare & inter caetera impertinentia reputo, morborum essentiam ad functionum laesiones adstrinxisse. Commentum enim & istud nimis puerile. Cum id morbis sit accidentale, posteriusque: Nam primo esset morbus merum ens rationis, consurgens mentaliter ex habitudine terminorum causae ad effectum. Laedentis nempe, & laesi. non autem concomitans perpetuo, ( 56 ) Enimuero quia sanitatem consequitur, debilitatarum uirium restitutio spontanea. Deinde deprehenditur error in sdefinitione morbi, a scholis tradita. Nimirum, quod morbus sit dispositio, primario laedens actionem. Hinc scholae dimensae sunt morborum essentiam, respectum debere inseparabilem, ad laesionem & laedentia functionum. Quippe quae causam, & non ipsum morbum, siue causae effectum definiret. Tertio, Si remedium debeat remouere ipsum laedens actionem. Scholae itaque, per artificialia receptae, quodque putarint omnem generationem inchoari a puncto priuatiuo corruptionis, nesciuere: Illud uel habebit singularem monarchiam, qua euocet, & concutiat ipsum laedens: quod id, quod iam in materiali quorumcunque initio seminali fluit, habeat iam eo ipso suum esse reale, licet immaturum, sitque per hoc, hoc aliquid in seipso, ac distinctum a quolibet alio: uel remedium se iunget naturae ipsi, idque tam unitissime, quod connexis uiribus, & tanquam unitum iam unum, se statuat in termino opposito, aduersus ipsum laedens. Non enim uerum est prius horum. quodque acquirat per naturalem generationem dumtaxat maturitatem, & illustrationem in sui apice, ob nouum agendi lumen formale. Nec equidem semen proinde a sui constituto differt, per causam efficientem internam, & materiam: Quoniam remedium esset tam exoticum naturae, quam est ipse alioqui morbus, propter particularem directionem, & arbitrium motuum, ab Archeo nostro spretum: ( 60 ) sed dumdaxat per indiuidualem perfectionis alteritatem luminis formalis, prout alibi de ortu formarum. Nam si iuuare deberet, haberet potestatem natura humana superiorem, tali modo, quod nec legibus morbiferis, nec mortiferis pareret. Semen namque, quod prius excitatore opus habebat, adepto hoc lumine formali, est deinceps seipsum mouendo. Adeoque causam morbiferam, tam e cadauere, quam languente, expelleret. Nec item locum habet posterius. ( 61 ) Scholae quoque subinde considerant morbum, uelut ac si esset productum neutrum, profluens per actiuitatem causae, & reluctationem naturae nostrae. Quia si remedium uniretur naturae, radicaliter, ac mistione unitiua, haberet priuilegium supra sortem alimenti. Non cadit ergo in definitionem morbi, ipsa laesio actionis. Ast ego scio, tam formale agens, quam patiens in morbo, esse nobis in illo actu peregrina. Peculiariter, quod remedium non tam respiciat causam occasionalem, quam ipsum efficiens morbificum internum. Unde uerificatur axioma: Scio nimirum Caducum, diebus silentii, non minus realiter esse in nobis, quam dum in pleno accesso fuerit. ( 62 ) Scio quoque, morbum esse ens reale, substantiuum. " Quod naturae ipsae sint morborum curatrices, ut effectrices ". Non autem relatiuum, non nudam habitudinem agentis & luctantis ad patiens, tanquam extremorum ad medium. ( 57 ) Utrobique scilicet morbum cum symptomate confundunt, in sanandorum perniciem. Nec demum esse conformitatem proportionis, aut disproportionis inter extrema. Cum sanatio in ablatione causae occasionalis frequenter, nunquam autem in symptomatum remotione sita sit. 58. Licet hic respectus formandae relationis, inter entia rationis, sit propinquior effectu nato. Et quia ablatio causae occasionis existimatur materialis eductio, hactenus non nisi solutiua & diminutiua contentorum uiguere. Obi alioquin ablatio causae occasionalis plus respicit correctionem, uel pacationem efficientis proximi, quam materiae occasionalis auulsionem: Scio praeterea, omne agens naturale, natum esse producere sui simile, excepto eo, quod agit per Blas ( uis autem tam localiter motiua, quam alteratiua, quia nomine carebat, uisa mihi est uocari Blas, in initiis Physicorum. ) Sic Coelum meteora, non coelos generat. Et homo, per Blas uoluntarium; utpote quod a correctione, etiam citra materiae occasionalis ablationem, mox cessario, insperataque quies, imo & sanatio prerumque obueniant. itemque Archeus per Blas ideale, atque seminale, diuersas suscitat alterationes. Quod in cura sympathetica frequenter occurrit, & manifesto liquet. ( 63 ) Agens uero seminale, inordinatum, per Blas peregrinum, abortit monstrum, quod proprie morbus est. Nam etsi morbus, iuxta sui causas, sit naturalis: Suntque interna occasionalia, quae dudum subinde dormiunt. Ut in Caduco, Podagra, Mania, Asthmate, febribus, & c. nostri tamen respectu, non definit esse contra naturam, tam quatenus a Blas exotico incepit, quam quod Blas hostile gerat, ac de sese suscitet. Internorum quoque occasionalium, quaedam incessanter laborant, ut materiam nostri corporis, a uitae communione alienent. Quibus si accesserit fermentum ( quod Hippocrates in morbis uocat diuinum ) fiunt colliquationes. Ideoque neque hoc monstrum generat foetum sui similem, nisi per fermenta transferat seminale suum contagium, faciatque ) sic morbos in aliis per accidens. In febri uero, occasionalis materia efficiens, iuxta geminam sibi proprietatem concitat Archeum, ad propulsionem, in consumtionem sui. Quare nec aliud post se productum relinquit: nisi noua Idea, ex Archeo irrito profluxerit, per accidens. Quod autem ad efficientem morborum causam attinet. ( 64 ) Est quaedam intus partu abortiuo, nata causa efficiens ( qualis cataracta in oculo, calculus, materia febrilis ) quae licet a scholis dicatur causa efficiens morbifica, immediata & continens: Qualiter Hydrops febres sequitur, etc. Dolores autem, sopores, uigiliae, debilitates, etc. symptomata atque diatheses esto. est tamen dumtaxat occasionalis morborum, & externa respectu uitae, in qua semper omnis morbus est. Ideoque nec potest eiusmodi uisibilis materia, non solum ueri efficientis rationem obtinere: ( 67 ) Sic quoque efficiens seminale alienum patrat calculum, ibique cessat, licet deinceps in momenta molestias excitet, nouosque motus. sed nec etiam esse de materia, intrinseca ipsius morbi, esse pars ulla. Permanet itaque concicatrix, & occasionalis causa morborum. Productum autem Calculi sunt excoriationes, & noui morbi, qui monstra sunt parenti suo absimilia. ( 68 ) Nam proprie loquendo, generatio Calculi, non est morbus: plusquam ipse calculus, qui in se est compositum naturale, nostri autem respectu morbosum. ( 65 ) Eo quod efficiens seminalisque materia, si facultates uitales, adeoque & uitam immediate attingere atque penetrare debeat, utique & in puncto, uitae symbolum continere, est prorsus necessarium. Quapropter & in matula, & extra uitam, generatur suis causis petrificationis. Usque adeo & illud in morbis seminalibus perpetuum est, quod morbus, ut nunquam est in cadauere: Adeoque est monstrosus, & anomalus morbus: utpote qui per accidens, & extra uitam, in nobis nascitur. ita non potest non esse in uiuo. ( 66 ) Porro efficientium causarum quaedam est atque manet externa. Ut ferrum uim impulsiuam nactum, morbum facit in materia diuisa, qui uulnus dicitur. Pariformis est attritus uesicae a calculo factus. ( 69 ) Denique simulatque effectus, siue productum in facto esse, amisit suum ocasionale efficiens, illud productum non est amplius ipsa ambarum causarum connexio, siue morbus pristinus: sed suas sibi habet causas, primarum causarum connexione posteriores. ( 70 ) Sic namque Apostema peperit ulcus: hoc uero plorat uirulentum ichor: Nam quanquam efficientia quaedam externa sua habeant initia seminalia quibus generantur ( ut calculus ) respectu tamen morbi, quem pariunt, carent seminibus, ideoque sunt ipsi morbo externa, ac peregrina. hoc denique non raro excoriat, pristinum ulcus mutat, uel nouum suscitat. Interna uero occasionalia semen habent, quo fouent morbum a se excitatum, claudunturque etiam saepe, in facto esse. Nil autem attingit patrans ulcus, siue suum Ichor deinceps ulceret, siue non: Ut patet in febri, apostemate, etc. quia non est illi intentio effectiua, ad producendum ulcus ex Ichore. Sunt demum efficientia occasionalia, quae continua atque fermentali propagatione contaminant. Ut ulcera, Icterus, ec. Quia ipsa sanies, siue Ichor, est productum ulceris patrantis, quod suam intentionem effectiuam, atque seminalem, suscepit in sui esse: non autem in propagationem noui ulceris, quae ipsi ideo per accidens est. Uel cum contraria se inuicem ad nihilum deberent reducere, deberet de morbo prodire sanitas, prout alioqui de morbo exit debilitas. Etenim si morbo sit remedium contrarium: Calculus quoque, est productum suarum causarum constituentium, quas in se claudit, ac terminat. utique facultates nostrae uitae, nequeunt esse contrariae morbo: & per consequens: morbus non poterit laedere facultates, aut harum actiones. Quia causae eius, ad finem effectionis delatae, cessant in producto, & clauduntur tanquam sepultae. Licet is calculus sit occasionale medium, ad quod noui calculi generatio accrescendo contingit. Erraruntque Scholae, dum in crisi, morbum cum facultatibus monomachiam toto sui cursu sustinuisse, contendunt. Sin morbus contrarius sit facultatibus, ipsique remedio: Interim calculo per accidens est, si producat alios morbos, se, imo morte ipsa, atrociores. saltem incongrue frigida febri apponent, facultati uitali non minus quam morbo apposita. In Hydrope autem, efficiens Archeus renum, in conceptu Ideae, a perturbatione sua genitae, claudit renes, & fit hydrops. Imo si a contrarietate Diathesis, nascatur morbus: actio nostra, non deberet tota pendere ab impetum faciente spiritu, sed a mera causa morbifica: Non cessat tamen pristinum efficiens, usque in personae suffocationem. quaeque ideo cum motus sui principium in se haberet, deberet tam incadauere, quam in uiuo operari: In patrato isto, productaque & missa aqua, non est ulterior intentio, ad quicquam aliud producendum. Essetque adeo tota uelitatio dumtaxat inter Diatheses alienorum accidentium, se mutuo debellantium. Aliqui saepe productum morbi, cum sit monstrum innatum, uim habet occasionalem propagatiuam, ex proprietate efficientis Archei, non clausi, aut uincti in producto: sed liberi in organis uitae. Cuius luctae, ipsa uita esset tantum spectatrix odiosa, absque sui incommodo. Quid hoc aliud, quam inertem ac frigidam finxisse Philosophiam uitalem? Unde nimirum alia subinde producta successiue efflorescunt. frigidosque esse Medentes febrium? Quid si morbus stet in qualitate, cuius bellatricem contrariam, sensu notam uolunt, & elementalem: Saltem facultatum atque uitae dispendia, non tam censeri debent morborum producta, quam illorum destinati fructus, atque symptomata, horumque periodi. cur ergo tam incerta, languida, tardaque comminiscuntur morborum remedia? Nec interim minori priuilegio morbus est, qui a fermento morboso producitur, quam fuit morbus, producti illius parens. cum manifestarum qualitatum contrariarum, tam aperta, atque promta in Scholis iactentur indicia, remedia, & simplicia? ( 73 ) Itaque penes me morbus est ens substantiale, causis Archealibus, tam materialiter, quam efficienter genitum. Scilicet, nec ignauius corrumpit aliquod uitale, per aliena suscepta efficientia, quam id, in cuius actionis efficiente primario, est ipse morbus. ( 72 ) Caeterum supponunt Scholae contrarietatem morbi, cum sanitate, cum uita, atque iterum cum ipso remedio. Calorem autem, ac frigus, idque genus concomitantium signatorum, uoco fructus, atque symptomata, a productis morbis longe aliena. Itaque uni termino apponunt plures contrarios, contra naturam relatiuorum, & contra suum illarum axioma. Saepe namque morbus contra nos furiose mouetur, in quo multa intercurrunt symptomata: Quod unum contrariorum totidem dicatur uicibus, quoties alterum. qui tamen non raro absque producto cessat. Ut patet in intermittentibus. Etenim stante doctrina contrariorum in remediis: Nec enim inde consurgit nouus morbus. At saltem natura intendit excutere taediosum hospitem: deberet saltem de Medicina exire sanitas, tanquam de ouo pullus. sub quo nisu producuntur fructus, & symptomata, Sss 2 Male inprimis memores, quod contentis humoribus, primarum calorem, ac frigus adtribuant, tanquam morbos. Soposopores, calores, frigora, dolores, uigiliae, inquietudines, uomitus, debilitates, etc. Alias quoque morbus sepe conuertit materiam hospitii. Denique si morbus in Continenti, & causa in Contento. ( 76 ) Quibus quaeso causam, & morbum mouebit, si non spiritus nobis innatus? Dum scilicet Archeus, a fermento occasionali suscitatus, profert nouum productum: Quis patrabit e causa morbum, si non spiritus? Siue interim morbus prior claudatur in termino producti, siue non. Etenim sicut Ira, uerecundia, & agonia, calefaciunt per Blas: Nec raro quoque morbus producit occasionaliter monstrum sibi absimile. ita timor, dolor, & tristitia refrigerant, citra humorum opem. Dum febres causat hydropem; cataractam, scirrhum, etc. Piper autem & calefacientia calefaciunt uiuos; non autem cadauera: quia sunt producta morborum per accidens: ut neque Cantharides, flammula; uel apium, haec uesicant. Caustica uero etiam absumunt cadauer: quorum scilicet noua Idea ex Archeo, est genitrix. ( 74 ) Ut infra suo loco patebit. idque non effectu propriiardoris: sed sola ui salis caustici, qui partes solidas resoluit in salem absque calore. Est autem debilitas fructus uniuersalis morborum, horum pedissequa. Pro ut nimirum calx uiua, resoluit caseum in mucilaginem. Quae scilicet nil aliud est, quam dispositio, consequens uirium diminutionem. Estque uel totalis, propter notabilis, uel nobilis partis afflictiones. Caustica itaque Escharam in uiuo generant, non autem incadauere: sed hoc resoluunt, simplici resolutione sui salis. Contingit etiam, ob adhaerentiam morbosae occasionis, ad partem aliquam solidam. At quia in uiuo, intus simul accenditur Archeus, Eschara ab utroque agentium, ( Caustico nempe, & Archeo ) producitur. Unde tandem, extincto ibidem Archeo, partis illius sideratio, & totius mox inde mors, quoque profluunt. Uel est debilitas particularis, ob Blas particulare, affectans per sui thimosim, aliquod membrum. Tandem Ignis indifferenter, tam uiuum, quam mortuum cremat: & celerius ipsum uiuum. Quia ignis ab extra consumit ardendo: Sic enim e stomacho uertigo, dolor capitis, & c. & intus fit spiritus ipse causticus, sui accensione. ut ex utero, partes per aspectum diuersimode & misere languent. Quae certe symptomata sunt, & fructus Archei, non autem morbi eius: ( 77 ) Ex quadruplici ergo mechanica, ignis nimirum, Piperis, Uesicatorii, & Caustici, Notabilia quae sequuntur, sponte defluunt. 1. qui alias naturaliter sua recondunt in se efficientia. Prout alibi de actione regiminis. Quod calefacientium calor efficiens, sit noster. In pipere ideo est tantum occasionalis excitatiuus. 2. Distat denique morbi productum a symptomate in hoc, quate nus hoc est fructus, mitigationem quidem ab ipso Archeo: Quod febris non sit essentialiter calor; non autem curationem postulat, quantum ex se est. sed ex proprietate Blas alteratiui, tam frigus, quam calorem genialia habeat. Quia una cum morbo euanescit pariter. Idque non efficienter: sed tantum occasionaliter, incitatiue, & accidentaliter. Producti autem morborum, nullam in Scholis in uenio mentionem: Solus autem Archeus est efficiens caloris & frigoris. sed uel cum symptomate confunditur, uel nouae cuidam in temperiei, nouoque humorum affluxui tribuitur. ( 75 ) Alii quoque solent morbos dicare partibus continentibus: Nec enim materia febrilis, in corpore alias calido, iam fit frigida, tum deinde calida, ut ad eius alternitatem totum corpus frigeat, & caleat. causas item, partibus contentis: Sed sunt opera, & Signaturae uitae: symptomata uero, in impetum facientem spiritum, relegare. non seminum in materia morbosorum proprietates: sed merae passiones corporis, a calore & frigore Archei, sic commotae, per Blas. Partes autem corporis, tam continentes, quam contentae, itemque morborum causae occasionales per se, sunt mortuae, atque desides, nec se, aut aliud quicquam, mouere possunt. Cum nil moueatur a seipso, quod per se ac primario uitale non est. Excepto pondere naturaliter decidente deorsum. 9. Ideoque nec amplius contingunt in cadauere, ut neque postquam morbus potitur uictoria, nec etiam dum morbus cessat, remanente interim materia occasionali. 2. Quod ipsum, quod in nobis efficit calorem, etiam efficienter pariat frigus, Non quidem priuatiue, respectu caloris: Quod producta, & morborum effectus, sint generationes, seminales, dependentes sic a seminibus, quod horum proprietates referant. 10. Quod calor, frigus, calores, etc. quia frigus est reale, & actuale Blas Archei. 4. cum non sint causae propriae morbi, neque morborum uera producta: Quod nulla sanatio, per contraria, ut neque propter similia, fiat: Quia morbus consistit in Idaea seminali essentialiter, & in materia Archei: sed tantum accidentia symptomatica, & signaturae morborum, ideo nec per se subsistunt et iam: sed ita a morbis dependent, ut una cum illis, umbrae instar, recedant. At saltem substantiae non admittunt in esse sui contrarietatem. 5. Quod morbus superetur primitiue, extinctione Ideae, siue ablatione materiae essentialis. 2. Utpote sunt errores luminis uitalis, siue Blas erroneum, e morbis concitatum. 11. fontaliter, per sedationem, & pacationem Archei turbati. Ac 3. Quod morbi sint entia seminalia ( exceptis extrinsecis, uulneribus, attritu, combustione, & tc. a posteriori. Si nempe auferatur materia occasionalis, quae Blas motiuum, atque alteratiuum hospitii excitat, ut Idaea, siue morbus, efficienter fiat. 6. ) ideoque effectus Archei, resultantes in uera actione, ab occasionalibus excitantis, accidentaliter, in nostrarum potestatum Archeali errore obnati. 12. Quod utraque causa interna, connexa in Archeo, sit ipse substantialis morbus, habens in se propriam radicem. Quod etsi extra uelle animale, in natura reperirentur contraria: Materia autem occasionalis, utut in corpore recepta, semper sit externa; per haec tamen, nulla possibilis esset laesarum uirium restauratio, ut neque Archei pacatio: quia non est de radice interna, & essentia morbi. 7. & per consequens nulla sanatio, si uerum usque sit. " Quod naturae ipsae sint morborum Medicatrices, earumque minister Medicus ". Quod symptomata sint accidentia per accidens, per excitationem prosilientia, iuxta uarietatem recipientis cuiusque. Probatur id equidem per ignem. Estque potius error auius, aut furor potestatum nostrarum. 8. Qui prae aeris frigore intensissimo ( quod alibi probaui, frigore aquae longe immanius _ fortius flagrat, & urit. Quod Archeus, qui nos in utero formauit, cuncta dirigit etiam, moderatur, mouet durante uita. Tantum abest, quod ignis per frigus ( quod falso sibi reputatur contrarium ) extingueretur. Idcirco causae occasionales percipiuntur dumtaxat in Archeo. Quinimo nec Scholae sciuerunt ignem non extingui per aquam, quia frigida, humida, aut contraria sit: sed ob solam suffocationem. Quod in nostris fornacibus quotidie uidemus. Qui dein, iuxta conceptam inde perturbationem, parit suas Ideas, quae immediate Blas habent, quo mouent, dirigunt, commutantque, & peragunt, quicquid in sanitate & morbis contingit. Nam ut ignis est momentaneus, sibique filo continuo exhalationum connexus; hinc unico propemodum suffocatur momento. Sic namque aqua, quia fluida, intrat in poros rei arsss 3 dentis, dentis, obturando suffocat ignem. Calor quidem noster est in igne, quatenus in quadragenario est binarius: non tamen ignis est in nostro calore. Sic quoque metallum, uel uitrum, ignita & candentia, splendent dudum in aquae frigidissimo fundo: Adeoque nec calor noster dici potest igneus. & interim carbo ignitus, in instanti suffocatur sub aqua. ( 80 ) Ut nec binarius est quadragenarius. Quia eius pori statim obstipantur. Caeterum morbosa occasio, quandoque solo grauat pondere, suique exosa praesentia: Cuprum candens ideo citius extinguitur argento, & argentum auro. qualis est odiosi hospitis. Dein saepe e mitioribus cunis, porosa adolescit qualitas, de classe gustuum. Uitrum autem ignitum, quia poris caret, pari auro splendet sub aqua diutius. Tertio, uel tandem putret. Quarto. Fermentum arripit peregrinum. ( 78 ) Imo aqua feruens, celerius ignem suffocat, quam frigida, quia citius poros penetrat. In eo quoque habetes mansere: Ac postremo, infamis ueneni contagio, nobis minatur exitium. quod calorem nostrum semper collatione ignis facta, considerarent. Nam etsi ignis sit ens naturae; Peregreque uel ad uenit, uel intus suboritur morborum seminalis dira occasio. Saepe quoque in ultimis degenerat; quas scholae neglexerunt, quia suis humoribus primis contentae soporarunt. attamen quia in usus mortalium, ab Altissimo directus est, ut in naturam uelut destructor intraret, & esset uelut mors artificialis: ideo suos fines artificiales prosequitur: Separatur inquam a uitalibus insontibus, aliquid nocuae zizaniae; non autem habet quicquam in se, quod sit uitale, aut seminale: & commista occasio morbi fluctuat inter alimenta proba, iisdemque uel tenacius nupsit, adhaesit, torumque localem elegit. Nullus est ideo in natura ignis, si prius in debitum destructori gradum non surrexerit. ( 79 ) In quo speculationi medicae, nil, aut parum est proficuus. Utrobique autem proprietates hostiles morbosorum seminum, sua diuersoria uarie ludendo exagitat. Non ergo a calore & frigore: Sane calor noster non est graduatus, ideoque nec igneus, nec tanquam refractus ab igne procedit: sed ab excellenti gustus qualitate, & peregrino sodalitio afficitur Archeus, & Ideam seminalem morbi effingit. sed est calor luminis formalis, ideoque & uitalis: nec proin ultimo sui gradu, perinde atque ignis subsistit: Demirorque, quod Scholae Hellenicae Antesignanum profiteantur Hippocratem: latitudinem enim admittit, eiusque gradus diuersificatur pro concitatione Blas. Nam etsi sit e lumine formali, eoque uiuat: hunc tamen medendi cardinem, in illo spreuerint, seseque in meros calores, ac stulta qualitatum connubia, usque demerserint. attamen tam in sanis, quam in aegris, per Blas saepe ultra ascendit, uel citra premitur. Morbus namque Hippocrati fit ex bono, uel antea damnato liquore, in excrementum uerso. Denique altius exorbitat per furores, tumque confestim lumen uitale, tanquam combustum, exuit, & Alcali causticum assumit. ( 81 ) Ergo uero condono hoc, illius aetatis adhuc indistinctioni. Ideoque eiusmodi recrementa, non morbos ipsos: sed horum causas occasionales dico. Quod cernitur in foeno madido, & compresso, ubi ignis consurgit spontaneus. Sic in affectibus escharoticis calor noster, uitae prioris oblitus, transit in gradum ignis. Excrementum enim, suis digestionum, uel ultimis culinis uitiatum, uel alibi diutius haerens, suae tarditatis mora, primum pigritiae notatur: ac dein, ad spernantis stabuli actiuitate, ut molestus hospes corrumpitur. Radiorum namque luminarium congressu, spirituumque salis degeneratione, prout in foeno, uerus ignis nascitur, nosque conflagraret, si Archeus hunc scenae terminum, ante mortem exspectaret. Ex titulo, quatenus destitutum balsamo uitali. Morbus autem penitius sedet: Faber enim Archeus noster, cum ferietur nunquam sine crimine, nec unquam destituatur fermento locali commutatiuo; nempe in initiis uitalibus, magisque actiuis, ac imperatiuis, quam quae excrementa uocantur. igitur calore, fotuque continuo, excrementa intus nata, uel aliunde allata magis magisque exagitat, inque fines destinatos conturbat. Ideo nec potest dudum aliquod excrementum pristino in statu sui, permanere. Omnis namque morbus seminalis, causaque occasionali fotus, ut ab ente, immediate sensitiuo, & concupiscentiae subiecto, passionibus, perturbationibus, atque inordinationibus pleno, incepit: ita quoque non in alio ullo sedet quam in motuum omnium fonte, principe, ac rectore. Sensim tamen non unico malignitatis telo certat: Desperandum quoque omnino, quin semel aspernatum, iterum unquam natura in uerum ciuem recipiat, initaue reconciliatione rursus adoptet ( 82 ) ( quale est figmentum, quod e pituitafiat sanguis, e cruore torrido, bilis flaua: quin contaminata sui mora, ipsam quoque oppleat partem, saltemque uitae continuitate ac communione orbet: si insuper suae impressionis noxa, non grauet: uel similari in parte hausto fermenti tabo, extinctionem non minetur. & ex hac porracea, aeruginosa, atque tandem humor melancholicus ) Natura namque non potest non contentum hospitem exoticum, sorte sui alterabilem, alterare, & ad fines suos promouere. ( 83 ) Morbus ergo de materia Archei incipit, quatenus per Ideam exoticam in nos furit ex concepta iniuria, quam causas occasionales fecisse sibi aestimat. Idque si intra diuersoria propriae digestionis contigerit, erit excrementum longe mitius, quam si semel ad alienos lares, & extrasuos limites, delatum. Actio autem concomitans, resultansque ex efficientis propria exorbitatione ( ut Cephalalgia, delirum, & c. ) symptoma esto. Quicquid uero de morbo patratum manat, siue ob dolorem; spasmum, partium regimen, uel actionem fermentalem; Tum nempe fructus iste adulterinus, istique parti suppositus foetus, recusatur, ut hostis aduena, ominosus, ac tumultuarius, in quem ideo peregrinum alterius messis fermentum, de necessitate irrequietae alterationis introducitur. si in sui radice realiter id subsistat, est id morbiproductum. Unde ex Retentis, primum simpliciter molestis, fiunt noxia, ac tandem Retenta transmutata. ( 84 ) Productorum uero quaedam sunt ultimati effectus, a morbo relicti, ut scirrhus, uel Hydrops a febri. Uel in fieri esse; prosiliunt. Ut mictio mucilaginis calculosis. Quibus si insignis sapor non insit, plerumque saltem mox oboritur, ab Hippocrate, loco citato designatus, pro morbosa signatura. Quae nec propagationem alterius mali, ut nec morbosae materiae, uel deinceps productorum meditantur. Etenim quamdiu liquor alimentarius, freno balsami naturae coercetur, saporibus sanguinis, & assimilabilis nutrimenti iure potitur: bene se habent singula: Haec iterum sunt similia suis patrantibus, quippe quae a fermenti contagio ulterius serpunt: pro ut scabiei leprae, lui ueneris, & c. familiare est. At semel ab Archeo repudiatus, mox quoque ut indolem exoticam: ita & saporem assumi, dierumque agitatione, malignitatis gradus uariat. Alia uero intro progrediendo, se penitus dilatant, generantque modo anomalo. Uti Apnoea, conuulsio, etc. ex utero, stomachoue. Est nimirum istud acre, amarum acerbumque, de quibus Senex per sua oracula quaeritur, omnes propemodum morbos scaturire. Sicque tormina ex acidis facta, diarrhoeam, haemorrhoides, dysenterias, aliaque id genus mala, proferunt: Hoc enim, licet in quanto, pusillum in pondere; leue, & uisu, uix perceptibile: est uera tamen znorbi occasio. Imo quiescente morborum semine, per interualla, ex occulto Archei seminario, aliquid insuetum atque discontinuum germinatur. Quale Caducus, Podagra, Mania, etc. Producit uero is, qui actiua saltem copulat passiuis, licet de suo contribuat nihil. Facit etiam, qui quomodo libet quicquam agit. ( 85 ) Profecto in his omnibus, est manifestus Scholarum error, docentium totam naturam regi a rectore, siue intelligentia creata nonerrante, noscente omnes fines, & propter hos, agente optimo modo. Porro saepe etiam admiror, quod dum Scholae sanationis beneficium in ablatione causarum constituant, quo pacto potuerint Intemperies, intra morborum seriem collocare; Siquidem indubium est, quin uulnus posset solidari, absque labiorum tumore, dolore, pure, & inflammatione: quin spina queat e digito, maiori compendio excuti, quam quod digitus proinde in purulentum apostema surgeret. cum calidus, atque notissimus morborum repente, atque sua sponte in frigus labatur, & ualeamus confestim caloris intemperantiam, pro lubitu amoliri, absque febrium subleuamine. ( 88 ) Dein, cum causam uitalem, in morbis enormonticam, nunquam susceperint pro efficiente morborum; Non nisi de causa occasionali auferenda statuerunt. Nam leporis pinguedo uncta, spinam una nocte extrahat, non desunt Archeo modi, quibus idipsum secure, ac cito peragat ( prout in quibus dam facit sponte ) nisi Archeus noster, quibuslibet subiectus passionibus, quasi pueriles indignationes conciperet, de minima corporis laesione. Nam Archeus, licet sit uera & immediata causa, tam secundum materiam ( quam uitiatam, & de sinu suo profert ) quam etiam secundum Idaeam seminalem, atque efficientem, tamen Archeus sui ablationem non indicat. Nec mirum itaque, quod ens naturae sublunaris, nullatenus iustitiae se subdens, inordinatis passionibus suis succumbat: Contra uero Scholae agunt, dum phlebotomo purgatiuis, omnique demum medio, uitam muniente, suas moliuntur sanationes. cum & totus homo, cui mens praesidet intellectualis, pustae rationis orbitam in multis excedat. Qua autem id basi, ipsae uiderint. ( 86 ) Illud demum notabile, quod in artis operibus, efficiens sit semper extra: ( 89 ) Porro in morbis, est natura stans, sedens & iacens. Natura stans, suis ipsamet medetur morbis, spontanea bonitate: ut febres salubres. Illiusque errore deceptae Scholae, nesciuerunt, in naturalibus ac substantialibus generationibus, agens esse internum. Itemque quartana, quae proprio naturae ductu; Idcirco eninnaturalium causarum catalogo, efficientem, ut externam relegarunt. non autem Scholarum adminiculis sanatur. Et natura stans, mox quoque ambulare potest, quod solius est sanitatis. Sedens uero natura, etsi sua sponte stare, atque tandem ambulare possit: Imo nescitum est, ambas naturalium connexas causas ( ut suo loco demonstraui ) non differre ab suo effectu, nisi fluxus prioritate. surgere tamen cogitur, antequam stet, atque ideo surgit difficilius. Quae res decepit, quotquot per artificia naturam similitudinarie sunt contemplati. Neque enim alibi caecutitum amplius, quam dum istam suae speculationis inconcinnitatem, in morbos introduxere. Quod si uero tentetur remediis inordinatis ad surgendum, e sede prostratur, iacetque humi, nec inde parum conquassata dolet, & quandoque ex lapsu succumbit. Nam non solum artificialia, seminalibus fecere paria, theorice: Imo etiam dum multi, ne male ualeant, utuntur consiliis, quae senectutem & mortem accelerant plerumque, ac non raro etiam priuant uita. quin etiam conando sanare, totam medendi praxim, comtrarietatibus magna conspurcarunt falsitatum confusione. Ast natura iacens, nunquam ex se surgere potest. ( 87 ) Putatum est enim, producere & generare esse prorsus eadem. Ut lepra, Caducus, Asthma, Calculus, hydrops, etc. Nec imo sat est surgere; Dum interim generans dicit, aliquid de sui substantia proferre: Uerum quod in uitiis cutis tantum hepar culpam luat immeritam, id ignorantiae plenum, ac commiseratione dignum. nam nisi nerui firmentur, facile recidiuant. ( 90 ) Porro Hippocrates Medicum uult naturae dumtaxat ministrum: Unico tandem adhuc argumento Christianos medentes alloquar. naturas autem, sui solius medicatrices. Nimirum fidei est: ( 93 ) Quod Deus non fecit mortem pro homine. Idque suo sic seculo iussit. Alioqui naturae iacentis est Medicus patronus, atque herus. Qualem si Senex nondum agnouerat: Quia Adam ex creatione erat immortalis, & morborum expers. multo certe minus schola ethnica postera, in hunc usque diem. Nam de uita longa exposui, quomodo morbus, ac mors, ad esum pomum, tanquam effectus ad causam secundam, introierint in naturam. Itaque hoc loco common efecisse sat fuit: Postremo cadauera dissecantur, quod fit ad excusandum excusationes in peccatis. concupiscentiam carnis, a transgressione ortam, peperisseque quoque carnem peccati; Uix namque post mille annorum Anatomen, moderni aut melius morbos agnoscunt, aut felicius abigunt. ac proinde naturam corruptam, per concupiscentiam, produxisse morbum. Gaudent quidem imminentem in parte cuiuspiam corruptionis notam offendisse, infida illorum subsidia, impossibilitatis clypeo tegentem. Mundo scilicet sic imponitur alto supercilio. Optarem itaque, scholae aperiant colligantiam & connexionem causalem, inter uetitum pomum, & elementa, uel horum complexiones: Nec enim ista corruptio ante biduum ibidem erat, etsi locus doleret dudum ante: siue interim spectentur tanquam causae morbiferae; uel tanquam morbi ipsi. Doceant nempe. tantum abest, quod medentem, tempestiue accersitum, excuset: quin potius eiusdem culpam pandat: Si corpus humanum, a prima sui creatione, constabat mistione quatuor elementorum: qui scilicet alligatum excrementum opportune discussisset. Nihil enim partium continentium destruitur in uiuis, quin uitae commercio prius sit orbatum. quomodo naturaliter ipsae causae secundae, siue commista elementa, quae nunquam alias proeliatura fuissent, per solum pomi esum, disruptis pacis uinculis, & naturae humanae repagulis, demum hostilitates, omnemque tyrannidem exercuerint. Quid inquam pomo commune intercedit cum elementis constitutiuis nostri? Quinetiam, nec potest uitae balsamo dudum priuari, nec pars demortua multas exspectat horas, in corporis tepore, quae non pariter festinanter putreat, foeteat, atque totum in sui conspirationem trahat. Quod si hoc miraculos e ac supernaturaliter factum, quod peccati poena, mors facta sit. Ergo Deus fecisset mortem efficienter: Liquet itaque inde, quod corruptio, in dislecto cadauere obuia, paucis sit horis ante facta, paucisque ante obitum diebus inceperit. homo tantum dedisset occasionem ad mortem. Sed hoc est contra Textum: imo & contra rationem. Uomicae enim, malignis conciliabulis excitatae in pulmone, morborum quidem continent semina; at partium internarum mortificatio, obitus diem non multis passibus anticipat. Utpote mors, cum belluis facta est in initio, prout & hodie cuique sua obtingit, Id est, Cursu naturali, nexuque causarum ad effectum. Necesse est ergo iuxta fidem, quod mors irrepserit naturaliter in naturam. ( 92 ) Admirandum saltem unice, Scholas quidem agnouisse spermaticum alimentum, quo immediate nutrimur: utpote, quod in quatuor humores partiuntur secundarios: Adeo ut homo factus fuerit mortalis, per modum brutorum. Certum est namque ad esum pomi, introductam esse brutalem carnis concupiscentiam: nesciuisse tamen, eosdem non raro in uia digestionum degeneres fieri, atque multorum morborum occasiones. nec aliam demum scientiam boni & mali introductam legimus, sub apertione oculorum designatam, quam quod scirent se esse nudos, & suae ipsos, tum primum puderet nuditatis. fiuntque entia potentissima, seminalia, dominae sigillares, magistrae, & architectrices quarumcumque passionum, & inordinationum. Quocirca dudum obstupui, scholas praefatum textum examinasse nunquam, ut habitudinem causae morbificae naturalem ad effectum explorarent. Quod tractatu de morbis posthac clarius elucidabo. Tandem poterunt aduersarii obiicere. In quocunque die comederitis de fructu uetito, morte moriemini. Quod non quidem sumendum est, ac si Deus dixisset per modum minarum: Perinde fore, siue morbus censeatur Diathesis, intemperiesue primarum qualitatum, uel ametria humorum, uel demum siue uocetur indispositio, uel confusio: Si comederitis de ligno uetito, ego uobis creabo aut faciam mortem, morbos, dolores, aerumnas, etc. in poenam peccati. Itemque quale esse, siue causa morbifica, uocetur occasionalis, uel morborum causa materialis, interna atque coniuncta. Siue per condignam maledictionem indignationis meae, uos & posteri uestri moriemini. Ista eiusmodi interpretatio namque repugnat bonitati diuinae: Siquidem unica utrobique naturae atque Medentum est intentio, circa ablationem illius materiae, pro sanitatis consecutione. Itaque me non moueri nisi inutilem rixam, de nomine. quod pro peccato duorum parentum maledixisset aequaliter omnibus posteris, irreuocabili maledictione suae indignationis: Respondeo negatiue, & quidem, quia utrumque suppositorum est falsum. Nam quoad prius, id enim manifestum nedum continet elenchum non causae ut causae, & nonentis pro ente. qui post perpetratum peccatum & diluuium ipsum, benedixit promte Noacho, per Crescite & multiplicamini, etc. quapropter uerba illa: Morti moriemini; Uerum insuper inde sequitur clades, & nex mortalium. admonitionem paternam continebant. Quod scilicet per esum pomum contraherent omnimodam naturae impuritatem, tanquam ex causa secunda, sitam uidelicet in concupiscentia carnis peccati. Nam eo ipso, quo adhibetur remedium ad corrigendum intemperiem, discrasiae, aut dis proportionis humorum ( rerum quippe non exsistentium in natura ) saltem inficiari nequeunt, nobis disputationem esse de rebus: non autem de solo nomine. Ast cum eiusmodi concupiscentia nequaquam consistat in qualitatibus elementalibus: Ubi uidelicet morbum pro causa, aut uicissim accusant, curant, aut sanare suscipiunt. sat liquet etiam, quod morbus & mors non connectantur ut effectus elementis, horumque quali tatibus. Res inquam uanas nunquam possibiles attrectant, tanquam si coram essent. Dein & falsum obtrudunt. Sed concupiscentia carnis ut unice Archeum infectabat: ita & eundem unice quoque respiciebat. Quia scilicet nusquam dixi, nudam confusionem uel indispositionem Archei, esse morbum: In Archeo igitur omnis morbus sibi deinceps stabiliuit, ac inuenit hospitium unicum, & immediatum. sed affirmo materiam immediatam ac internam morbi, desumi ex mole ipsiusmet Archei. Adeoque & hinc Archeus totus est factus irregularis, inordinatus, impetuosus, & immorigerus. Efficientem uero, impressam ideam seminalem uoco, a perturbationibus Archei natam. Quod autem alterum suppositorum attingit. Quippe qui exinde sibi fabrefecit imagines & sigilla inordinata, cum deperditione propriae suae substantiae, tanquam illius sigilli cerae. Imagines enim primum quidem, mera entia mentis, incorporalia: Procul quoque inuicem distant, causa occasionalis, siue incitatiua, a causa continente interna, siue ipso corpore morbi. Per exemplum: sed mox ubi in corpus Archei sunt impressae, corpus eius sibi induunt: Adest causa occasionalis intermittentium, extra paroxismum. Quod non esset, si causa occasionalis esset ipsa febrium materia interna. At in morbis iacentis naturae, nil praeter desperationes incurabilium miserorumque eiulatus, auditum hactenus. Quae igitur de natura morbi praelibata sunt, prolegomena esto ad illa, quae de morbis mox dicenda restant. Uidi nempe centenos aliquot curatos, a uariis morbis, per appensa quaedam simplicia, citra ullam materiae occasionalis migrationem. Natura scilicet: reliquum satagente. Ubi ex professo morborum omnium causas in puncto unitatis attingam. Tertio, morborum accessus saepe terminantur, praesente atque permanente causa occasionali. Id autem praesente continente, & interna morbi materia, est prorsus impossibile. Obiter hic tantum propinans, in naturam deprauatam atque impuram, eodem nunc plane modo morbos defluere, quo olim primum inceperunt fabricari, atque manare. Sunt demum morbi, quibus nulla est materia occasionalis. ( 95 ) Atque istud scholae non inficiabuntur, ethnicos latuisse, ac sequaces illorum. Quibus tamen sub periodum sua excutitur materia connexa, uelut ignis e silice: non habentes, inquam, aliam sibi occasionem praeter impressiones ideales. Postremo, nuper ad nos uenerunt morbi noui, & antiqui, deinceps uix amplius respondent ad nomina, & descriptiones Auorum. Qualis est Podagra, Caducus, Mania, Asthma, etc. Quia signa & proprietates alienas induerunt, quibus laruati incedunt, ac medentibus, sub antiquorum praecepto imponunt. Quorum scilicet perfecta sanatio consistit in characteris seminalis, & incorporei fermenti ablatione, non item in materiae cuiuspiam sequestratione. Coniicio enim inde summam fere morborum perniciem futuram: atque adeo & hinc tanto propinquiorem fore Dei misericordiam mortalibus. Sic namque odor aliquis per nares haustus, multos strangulauit, absque aporrhoea materiali ad uterum missa. Utut ergo luctentur mecum, deprehendent, secumque fatebuntur, ante hac neminem ad morborum cognitionem peruenisse: Placuit nempe Altissimo, Paracelsum transacto misisse seculo, qui medicaminum altiores praeparationes, quantum licuit, mundo proponeret. caecutitumque hactenus in sanando. Sit ueritati uenia. Hodie uero deinde, etiam morborum cognitionem aperire dignatus. Quapropter propediem exspecto uenturum alium, cuius non sum dignus esse discipulus. Sat fuit ergo mihi, demonstrasse morbos in nos suum ducere exercitum, per ignorata seminaria, & initia inuisibilia, iuxta illud antiquum: Quod omnis directio sublunarium dependeat a mundo inuisibili. Neque enim ideo eiusdem aduentum me exspectare permisit Altissimus, qui me eius ebuccinatorem praemisit. Hinc factum est, quod tametsi sub incertis tentaminum curis saepe siluerint morbi, atque esse prorsus desierint: Siquidem penes ipsum omnis ex aequo morbus sua inueniet remedia sub unitatis tono: cum intuitiua morborum ac remediorum scientia. hactenus tamen nil actum ex praecognitione mediorum, ac finium, in morbis stantis, aut sedentis naturae. Rogo Deum ter optimum maximum, ut eundem praeseruet ab arrogantiae uanitate, & morte repentina, ab osoribus minitata. Quia & persaepe sua sponte atque ultro ad terminum metaedecurrunt. Igno¬ Ttt 2 Ignotus Hydrops 1. An uero per modum exempli, subiungerem tractatui de morbis. Tandem ostendit Author eandem inscitiam Hydropis esse, quae aliorum. 2. Distinctiones nominum Scholis usitatorum. 3. Siquidem si defectu lotii tumeat uenter, itaque ad obliuionem renum, referendus Hydrops uidebatur. Primum circa causarum occasionalium differentiam cum Scholis iuctandum. 4. Damnosa ignorantia Laticis. 5. Error Scholarum. Sed Calculus expulit tractatum Hydropis: singularem ergo sibi fecit. digito monstratur. 6. Crudele remedium. 7. Opinio ridicula. 8. Comitantia absurda aliquot. 9. Historia. 10. Anatomes absurda. 11. Historiae aliquot notabiles. 12. Examinatur radix graminis. 13. At minus de ordine ero solicitus, modo propositus mihi scopus sanationis, cum fructu attingatur. Titubatio Scholarum ut labantur. 14. Octodecim argumentis respondet Author. 15. Ruminatur causa occasionalis. 16. Probatur causa occasionalis. 17. Palam feci nesciri causas febrium, Lithiasis, Apoplexiae, Paralysis, Lethargi, Leprae, Spasmi, Pestis, Icteri, Colicae, Diarrhoeae, similiumque aliorum. Notatur Paracelsus. 18. Remedium e mercurio securissimum a Paracelso descriptum. 19. Notabilia aliquot. 20. Describitur Hydrops per causas, perque nouendecim theses. 21. Obiectio Paracelsi refutatur. 22. Tum denique iam absolui demonstrare, eandem inscitiam circa morbi cognitionem in uniuersali. Uirulentus furor Archei renum. 23. Saluatur axioma. 24. Incuriae Scholarum admirandae. 25. Nunc porro idem circa Hydropem uelut plurium morborum haeredem contingere, ostendam. Author indagat quaedam occulta. 26. Examen rei, quae Mathesi repugnare uidetur. 27. Laticit discrimen ab urina. 28. Neglectus usus renum peperit Hydropis inscitiam. 29. Quaestionis noue dilucidatio. 30. Furor renum, causa Hydropis efficiens. 31. Modus fiendi in Hydrope. 32. Probatur, per sanationem spontaneam. 33. In scholis triplex obseruatur Hydrops, Anasarca nimirum, Aqua intercus, quamque Leucophlegmatiam dicunt, quasi e pituita oriundam, eamque plerumque cum oedemate topico confundunt. Quid efficiat abstinentia potus in Hydrope. 34. Sitis nullatemis exsiccat hydropem. 35. Quomodo abstinentia potus sanauerit Hydropem. Ascites dein sequitur, qui proprii est etymi Hydrops, in uentre, & cruribus subinde manifestus. 36 Omnis sitis oritur a rene: non autem ab hepate, ut alexilibus uenis iuxta Scholas. 37. Ignorantia causarum, Hydropem neglectum reddidit. 38. Atque tertius est Tympanias, siue uentosus Hydrops, solo uentre conclusus. Uanitas Hydrogogorum. 39. Remedium Hydropis. 40. Notabile de bryonia. 41. Regimen renum hactenus stetisse ignotum. 42. Definitio Hydropis per causas & modum fiendi. 43. Tympaniae examen. 44. Historia probauit ad nares, que dicta sunt. 45. Uanitas carminantium. 46. Cur Paracelsus fimos suadeat. 47. Commendatur Mercurius. 48. Hydrops spurius & nouus. 49. Quia scilicet ex flatu solitario, uel pauculae serositati misto, utque non secus atque aqua, abdomen distendat, atque tandem misere praefocando trucidet. ( 2 ) Rarior atrociorque est Tympanites Ascite, facileque ab initio, ab Ascite distinguitur. Praecipioli praeparatio, & Arcanorum Hydropis remediorum. 50. Quod patiens, in latus reuolutus, non sentiat aquam fluctitare, pro ut alioquin id in Ascite est manifestum. Arcana uniuersulia, & pacifica, potentius adhuc operantur. ( 1 ) De febribus tractatum dedi. Enimuero Authores uix distinguunt Anasarcam ab Ascite, causis uel loco, praecipue dum hic incipit circa malleolos, eodem cum Anasarca, & oedemate, seminario loco. Cumque non rarus Hydrops sit malignarum febrium metamorphosis, uisum mihi erat, tractatum Hydropis febribus subnectere. Quae si altius in uentrem subeant, tum Ascitem nominant, cessante oedematis & Anasarcae appellatione: Sicque solus gradus speciem morbi in scholis uariat. Tamen dein, cum cernerem, Hydropem solui per renes, dubitaui, an potius post tractatum de Lithiasi considerandus Hydrops esset: Sin uero totus habitus, uelut sumto ueneno, turgidus appareat, statim pituitam crimen fecisse putant, & Leucophlegmatiam dicunt. Autumarunt itaque aquam Hydropis esse meram urinam, uel metamorphosim pituitae, inaudito hactenus modo, liquatae in urinam. At saltem laticem ignorarunt, inter principia Physiologica, ab urina distinctum. Quare Aqua intercus, solo uidetur gradu ab Ascite iterum distingui, ideoque amborum unicum fontem heparaccusarunt. ( 3 ) Cum scholis ergo loquar de causis occasionalibus: Perinde enim ut cibus stercus non est, licet hoc ex cibo postmodum fiat. ( 5 ) Ita nec latex urina est. quippe cum ignorantia causae efficientis immediatae, hactenus Hydropem ignotum fecerit in nobis hospitem. At nunquam potui capere, quod iecur causa foret Hydropis, si totus Hydrops soluatur per urinam: adeoque non peccat hepar, generando urinam ( quippe quae est constitutionis naturae nostrae productum naturale ) quantum renes peccant, non emulgendo eam. Porro, Hydropem uniuersaliter tantum ex errore iecoris oriri, sic in confesso est, quod cum quondam scrispta consultatione censuissem Comitem Destaires siue Stegrium, laborare Hydrope pulmonis, a sinistro mediastino, in tumidum brachium distento, Archiatri paradoxum hoc meum cachinno exploserunt, quod sedem Hydropis extra iecur quaererem. Quapropter uitium potius in Rene mihi subsistere uisum, quam in hepate. Adeoque totus uel ab initio scholis deficio, in seminario, atque fonte Hydropis. Attamen cum a morte pectus eius aperiretur, forte binae situlae aquae profluxere, quae inter sinistrum mediastinum, & thoracem, in brachium & digitos excurrerat. Nam quod pituitam in Anasarca, Leucophlegmatia, oedemate, & cacochymia culpent, non uidetur id Ascitem tangere, quem ex accumulata urina, uel sanguinis quodam sero, nasci putant. Cum reuera totis principiis urinam ( quam serum cruoris quoque indigetant ) a pituita, plenis buccis distinguant. Anasarca ergo, cum esset uelut minor ac incipiens Hydrops, per aperitiua in iecur dilata est. ( 6 ) Itemque residuum, album phlegma, crudiorem cruorem, urinam, & serum hydropicum ( quatuor ista confundunt hoc loco, unica a potu abstinentia capitali remedio, exsiccatum iri sperant. Dum scilicet urina, sui origine excrementum sit: ( 7 ) Uespere enim cernunt tibias tumidas, mane, graciles concidisse. pituita uero dicatur cruor, nondum ad maturitatem coctus. Haec enim ideo in cruore per totum natat ( sic enim iubent ) huiusque pars integralis est. A iunt ergo, cruorem dormiendo concoctum, absumtum autem, uel consumtum dein in alimoniam, nec audent asserere, nec dicunt quo abierit. Obi interim urina, serosus latex, & excrementum; nunquam nutritioni aptum aut dedicatum fuit. Non est enim iocandum in principiis Medicinae, in regulis, in causis morborum. Siquidem de pelle humana, de euertendis familiis, imo & de damnatione animarum, agitur serio. Neque etiam ausint dicere, tam paruo corporis, & durationis spatio, tantundem pituitae in cruorem uersae, per insensilem cutis transpirationem, e tibiis abactum, si non pari proportione, unius ac singulae noctis, & totius corporis, duas situlas cruoris consumtas indies adstruxerint. Non est enim perinde, Hydrops ex pituita, uel ex urinali liquore pendet, & utrobique uitium unius hepatis accusasse. Segniter enim atque caespitanter progressum, in morborum indagationibus, dum unius hepatis intemperiei, forte ducentos morbos referunt. ( 8 ) Adiguntur ergo fingere, cruorem crudiorem, siue phlegma, iam semel in habitu tibiarum extrauenatum, circa malleolos recoqui in probum cruorem, extra officinam sangui ficationis, atque iccoris dominium. ( 4 ) Interim oblitae modi fiendi, & mittendae pituitae, aut lotii ad abdomen, & non alio peregre. Id est, Exotico agente, atque organo inidoneo, semel extrauenatum coctumque cruorem demum recipi in gratiam, retrogradi inspirato motu Ttt 3 tu in uenarum oscula, & muniis uitalibus parem asciti. At solum pro medente aperitur cadauer, utque addiscat, heres didactron soluit. " Sic uos non uobis fertis aratra boues. Sed quorsum tantum operae insumunt, in exsiccanda Hydropisi, ut uixpossibilem unius anni abstinentiam a liquidis imperent. Si hydrops unius digestionis hepaticae sit uitium? " Medentes autem cum uix amplius discere sperent, adstant, nares obtundunt, sperantque haeredum expensis, plerumque necis notam euadere. ( 11 ) Iurisperitus, post diuturna tormina, obiit hydropicus. In dissectione uero uidimus eius hepar, absque labe. Cur inter morbos, humiditate sola peccantes, referunt, quod digestioni semiplenae adnumerandum erat? ( 9 ) De iecore enim primum disputabo, ac sub eodem parergo, causam occasionalem hydropis detegam. Anglus mihi uicinus, esu porcelli assi satur, in diuturnam diarrhoeam, mox dein lapsus in hydropem, obiit, dissectusque, uisum eius hepar innocuum. Huc spectat etiam tragoedia Comitis Stegrii. In autumno anni 1605 ex Anglia Antuerpiam rediens, reperi aliquot centenos, post malignam atque popularem febrim, hydropicos: Uidi simplex quoddam insipidum ( nec ullatenus manifestandum ) a Medente exhibi tum in suspicione calculi renum, suspendisse utinam per octiduum, & usque in mortem, quae mox ante obitum solueretur, atque tum stragula permeieret. Aliud simile morbus peperit. multos sanaui, multique sub infaustis aliorum tentaminibus interim perierunt. Siquidem nec in uretere, aut uesica, ullum obstaculum apparuit a dissectione. Habebat autem Renem sinistrum triangularem, ab omni obstructione & calculo indemnem. Populus autem iste persuasum sibi habet, nisi omnis aqua e cadauere hauriatur, in proximum haeredem, hydropem migraturum: adeoque soliciti sunt, de dissectione. Dexter uero Ren, illi plane erat monstruosus, & uix auellanae magnitudinis. Et certo affirmo, quod neminis hepar labefactatum reperirem. Non impedito ergo Rene sinistro minxerat 76 annos. ( 10 ) Itaque insons hepar esse in hydrope, meas experientias narrabo. Ciuis quidam, dudum inter nothas costas doluit, nec citra dolorem respirabat, tentatis medentum coniecturis tandem hydropicus obiit: Quia enim scholarum placita, minus mihi satisfacerent in hydrope: iecur autem absque noxa uisum fuit. idcirco soleo, adhuc iuuenis, etiam non uocatus, accurrere ad hydropicorum dissectiones, ut hydropis natalitia examinarem. Cogitabam enim. Quorsum iam a bis mille annis Anatome, si hodie non sit felicior hydropis sanatio, quam olim? Fiscalis Brabantiae, a mictu cruoris repentino, dudum per medicos agitatus frustra, ideoque ad fontes spadanos a suis oblegatus, rediens, coepit duritiem sinistro abdominis latere subter costas ostendere, tumuitque inde tibia illius lateris. Quare enim cadauerum laniones fimus, si a ueterum erroribus non discamus? si non emendemus praeterita? Archiatri uero, atque Louanienses, etsi urinam illius sanis similem cernerent, indicarentque inde eius hepar insons: non destiterunt tamen, a continuo usu solutiuorum, deoppilantium & diureticorum: Cum praeiudicato enim ad Anatomen confugimus, Ioculosque haeredum emungimus, si causas mortis non inspicimus, ut sanationes discamus. Siquidem dissectio nil prodest mortuo. imo chalybem contra hepatis obstructiones, diuersimode laruatum, propinarunt, tandemque immenso abdomine, hydrope periit. Haeredes quoque non expendunt pecunias, ut mortuo per Anatomen medeantur, multoque minus, ut eundem uulnerent, ne forte resurgat. Nec enim se tarde uocatos dicere, excusationi locus, qui ab hora cruentae mictionis adfuerunt. Nec etiam ut sanare alios discant, qui mederi nolunt. Dissecto autem eius cadauere, fuit hepar inuentum insons: At sane, si error in iecore esset, non posset cum aqua per umbilicum emanasse. sed Ren sinister grumo cruoris extrauenati ( qualis farcimini elixato inest ) intumuerat, & iusto maior. Uel iecur mortaliter contaminatum, restitutionem admitteret. Quod scholae non admittent. Tribunus militum, a dysenteria tandem pacata, hydrope extinctus, cuius hepar tamen absque labe, utut scholae ringantur. Mercator quidam quadrimestri Colica, lecto affixus, in hydropem incidit; dissectus uero, iecur citra culpam habuit, Sexagenaria, noctu audiens fures ad cancellos, surgensque, uentrem supra os pectinis, in angulum mensae impegit. Quapropter memini, me supra bis mille hydropicos, etiam quorum lotium iam e cruento nigricaret, & tota nocte uix cochlear unum minxerant, in pristinam sanitatem restituisse, quorum hepar, si uel mediocrem ( & non mortalem ) culpam habuisset, fateor non illos sanassem. Uidi quoque uulnerato insigniter hepate, euasisse, qui quanquam deinceps aeris procellas praesentirent, non tamen hydropem: Primum enim doluit, deinmenstruum erupit ( ut putabat ) quod etsi paucum, non stetit tamen, nisi ortu hydropis, & in tympani maioris molem excreuit. Dissecta autem, hepar incontaminatum praebuit. Uidi insuper, quibus lenta febris ultimum diem clauserat, in quorum hepate lapilli succreuerant, non tamen hydropem monstrauerant. ( 12 ) Boum hepati familiare, scatere lapillis, licet continuo pascantur gramine. Alia anus, crudeliore marito uexata, post inordinatum menstruum, periit hydropica, ac hepar inculpatum ostendit. Unde saltem didsci, radices graminis nequaquam tollere obstructiones hepatis. Ancilla quaedam lotas telas, supra staturam altius suspendens, lapsa in uteri profluuium, tandem hydrope obiit, nec reum hepar spectantibus obtulit. Dicent scholae ad haec. ( 13 ) Non fit sane hydrops ex uisibili hepatis corruptione, uel obstructione; Sacellanus Bruxellensis aetatis 31 annorum, conqueritur apud me de angustia anhelitus: ut neque ex sale ficti lameni aluminis. ( ut alioqui uisum fuit Paracelso ) sed a mera eius intemperie frigida & humida. tibias ostendit inflatas, & uentrem tumidum. Dicitque sibi scrotum ad capitis magnitudinem tumidum. Uidebam enim, quod uultum punctis rubeis uelut uibicibus maculatum haberet. Sic nempe largum cruoris profluuium, quia adducit intemperiem praefatam, hydropem causat. Missam adhuc celebrabat, cum difficultate tamen: ( 14 ) Atqui hic totus garritus, aniles fabulae, & inanes fistulae. mox triduo abinde repente moritur. Dissectus autem, uenter repertus absque aqua. Nam inprimis mistionum ac temperierum nullitates sat demonstraui, non amplius repetendas. 2. In pectore uero multus cruor illum praefocauerat. Adeoque uenula disrupta anhelitum difficilem fecerat, simulque hydropem mentiebatur. Plures uidi, quibus tabes omnem cruorem euulserat, sic ut uix binae unciae superessent, euulsis corde, pulmone, & hepate: hepar autem subflaui caloris, quia exsangue erat. Ubi autem ruptura uenae, lacera magis, cruo rem profudisset, uirum suffocauit. His tamen nulla intemperies frigida & humida, ut neque fictae matris suppositus filius hydrops. 3. Hydropicus quidam & unicus mihi uisus, bullam nigram & foetidam in cayo hepatis ostendit. Barth. Cabrollius Anatomicus Montispess. Si multa Haemorrhagia generaret intemperiem frigidam & humidam, id sane non asserunt scholae fieri, nisi ob ablationem spiritus uitalis, qui solus causa est caloris nostri. se plurimos sanasse hydropicos ait, per paracenthesim in ipso umbilico prominente, idque in utroque sexu. Intemperies frigida, cum similis sit in radice, morti, extinctioni, senio, atque priuationi, Hydrops omnis contineret necessariam sanitatis desperationem; Cuius autem defectus, cum includat priuationem, non potest inducere ens positiuum, quale esset intemperies frigida & humida, & Hydrops. 4. Itemque cum uelint contraria sub eodem genere; non secus, atque eiusmodi intemperies restaurationem negat. 15. non potest calor uitalis ( quem uolunt respondere elemento stellarum ) habere frigus elementale sibi contrarium. 5. Insignis haemorrhagia necessario facit frigus. Si iecur est iecur, & non pulmo, ob sui elementalem contemperationem ( ut aiunt scholae ) adeoque ex unico semine, confusa elementasingula uadant, uagenturque hinc inde, ut destinatorum organorum sint constitutiua! Ideoquo si frigida intemperies, orta ab haemorrhagia, esset necessaria mater Hydropis, ad quamlibet insignem haemorrhagiam necessario adesset hydrops: ergo iecur recedente sua naturali temperie, desinet esse iecur, eritque Ren, pulmo, aut lien. 16. sed consequens est falsum: ergo & Antecedens. 6. Saltem membrum paralysi ictum, non absumeretur, sed Hydrope quadantenus turgidum esset. 17. Tandem, si cruor resoluatur in quatuor, aut tres humores iterum, unde uel naturaliter componitur, uel insunt appositi, & commisti, in cruoris subiecto: Quinetiam, cum frigus ex haemorrhagia sit uniuersale, non est ratio, cur potius abdomen, quam pectus, aqua oneretur, quorsum nempe continuus aer inspiratus frigus auget. 7. Si Hydrops, filius illius intemperiei in hepate; nunquam cruor poterit in aquam hydropicam mutari. unde ergo sitis incessata? 8. Si expulsio aquae in abdomen, sit actio intemperati iecoris; Cum haec non sit humor aliquis, ex constitutiuis cruoris. Uidi tamen rusticum, cui omnis aqua 12. horarum spatio per Circumforaneum ademta erat; cur sua non utitur hepar expulsiua eadem, dum uenae lotio turgent, interclusae per exitialem calculum? 9. irrisit enim me, mihi factus obuius: Item cruor hydropicorum, pro ut & urina, essent ualde aquosa, si Hydrops frigidae intemperiei iccoris esset. sed sequenti mane, pristina uentris mole turgidus, extinctus est. Non enim sensim succreuit Hydrops, prout initio sui creuerat: Non autem esset urina adeo subrubens & cruenta. 10. sed statim ad extremam tensionem properauit, atque deuenit. Obseruaui enim, quod caro eius atque cruor, liquata in aquam, ad abdomen secessum fecissent. Denique, inter Hydropem, & frigidam intemperiem, ab haemorthagia ortam, intercederet necessario causa positiua, tertia a frigore: quam scholae hactenus nominant, quia nonentis nulla est indagatio. 11. Nam unica illa die, in extremam maciem deuenerat. Ergo caro & cruor iam in humorem hydropicum, siue quiatum, migrabunt, per intemperiem iecoris frigidam. Neque etiam eiusmodi in temperies, cum aqua salsa in abdomine, pariunt sitim. Cum non sitiant qui urinam salsam per omnes uenas confertim detinent, in calculo utrimque renes obturante. 12. Si Hydrops ab intemperie frigida: Condonarem fortassis, quod iecur refrigeratum deinceps frigidiorem cruorem ( orbatus enim spiritu uitali, omnis naturaliter cruor friget, quia cadauer est ) generet: nunquam ergo a febri, aut torminibus exspectandus esset Hydrops, si causa rum non sit inusta confusio. sed quod carnes, in aquam hydropicam, hepar frigidius liquet, Id nulla ratione stabiliri potest. 18. Scholae negare nequeunt, quin Hydrops quandoque soluatur per renes: Frustraque ad intemperiem frigidam pro Hydrope confugiunt, qui a causis etiam oppositis ueniret aequaliter. 13. Omnis senex & decrepitus, iam necessitatem Hydropis foueret. 14. atqui nulla est ratio, cur renes tam pertinaciter in mortem usque se claudant, quia iecur iusto frigidius esset. ( 17 ) Uanum ideo est Paracelsi commentum, quod stella zedo, unicus ac singularis sit architectus hydropis. Haec argumenta, intemperatis frigore humoristis, adhuc modo sufficiant, ut saluetur iecur a peccato lethali. Nunc aliqua de causa occasionali superaddam; Causa enim in nostris penetralibus est, ac ipsis uitae initiis, non autem tam procul petenda, & medenda est. ( 15 ) Resumam ergo factum nostri fiscalis, qui nil praeter extrauenatum, atque induratum, in Rene cruorem, in dissectione exhibuit memorabile, Hydropis, & mortis causam occasionalem. Non est enim hydrops, stellarum opificium, neque stellarum ista est destinatio. ( 18 ) Nec refert, etsi Mercurius, separatus mortuus a sua uena, uere & perfecte curet triplicem hydropem. Dum tamen calculus, Renem confertim opplens, non pariat Hydropem, imo etsi totus Ren occaluerit lapillis, ac praeter pellem, nil parenchymatis reseruarit. Mercurius enim, nomen analogon est fictumque, nec stellam designat: sed metallum currens. Quid enim nomen metaphorice fictum, ad fictum zedonis astrum attinet? Ergo obstructio Renis ut talis, non est causa occasionalis Hydropis: sed cruor extrauenatus. Sic namque Sexagenaria, ad mensae angulum collisa, Hydropem contraxit. Sic uulnerati in abdomine, & male sanati, hydropici fiunt. Mercurius enim metallicus, nec astrum est, nec stellam necat, nec eius operationem impedit, nec stellae nobiscum coniunctionem ( si qua esset ) disligat. Stellae enim meteororum occasiones sunt: Sic cruor extrauenatus, menyngi incumbens, uultum hydrope tumidum mox reddit. morborum uero, dumtaxat occasiones per accidens. Primariae enim sunt causae temporum, & Blas meteori: secundario uero atque per accidens corpora nostra exagitant, morbos cieunt, uel maturant occasionalem materiam. Sic tandem ingentia tormina cruorem extra uenas profundunt, in spatium conuexo intestino conterminum. ( 16 ) Sic dysenterici, sicque potatores, Hydropem induunt, quatenus aliquid cruoris in conuexo intestini accumulatur. Causae autem per accidens, non spectant sanationes: Hoc autem didici in cranei fractura, inque Hydrope pulmonis. Illic enim restitans cruor, totum caput & uultum uelut Hydrope inflat. sed praecautiones, potissimum ubi causae per se penes nos operantur, proprio seminum suorum motu, ac destinatione. ( 19 ) Enimuero Ren sinister fisci, cruore aridiore constipatur: Heic uero, circa ductum uenae arterialis constitisse cruorem animaduerti. sinistra pars abdominis tenditur, & indurescit statim, sospite dextera. Nec enim forma puris, cruor degenerat, nisi in cauitate carnis coctus: Tumet quoque statim crus, & femur deinde, sinistro latere: Ideoque uentris tensio, non ob aquae quantitatem solum: extra carnem uero in loco libero, cruor statim grumescit, mox dein aridior factus induratur, fermentumque uirulentum statim concipit, unde Archeus. sed ab ipso morbo membranae tenduntur, non secus atque arteria, sub pulsu duro. Hydropem suscitat. Docuit me nimirum noster fiscalis, quod cruor extrauenatus, & grumefactus, faciat hydropem uentris; Tenduntur autem & contrahuntur membranae, etiam ante copiosam aquam, ab eodem opifice, qui Hydropem gignit. atque insuper, quod Ren sit adaequatus artifex, patrator, exsecutor, & arbiter ueri hydropis. Contrahit nimirum omnes membranae poros, ne uentum uel liquorem transmittant. Confirmauit id mihi quod subter hydropem, Ren uix lotium faciat: Cum alioquin in uiuis ( id est, sanis ) corpus sit totum perspirabile, & conspirabile. & uicissim quod excitato Rene, ad reddendum lotium, ipse e uentre totum depleat Hydropem. Fiscus ergo, primum parum meiit, mox sensim Hydrops ingruit, incipitque illi a latere sinistro. Quapropter & aquam in abdomen relatam, Rene arbitro. Ideoque statim ab initio crus sinistrum ab oedemate obsidetur, atque dein totum tumescit. Intelligo autem in hydrope triplicem materiam. Sed cur dexter Ren lotium non trahit, non transmittit, quod alias Rene uno, per lithiasim obsesso, accidit? Primam nempe occasionalem, qualem dixi cruorem extrauenatum. Duplex enim propterea Ren a natura, & simplex est Lien. Alteram deinde, quae est ipsa aqua, ipseque latex in abdomine. Qui est productum quoddam. Ut unus alteri subueniat in suis molestiis, & excrementi proscriptionibus. Imo & hinc sat constat, lienem non esse cloacam, nec emunctorium. Et tertia demum materia habet suum internum efficientem, in internis uitalibus principiis Archei Renum, ortum. 4. Sicuti deficiente potu, nihilominus adhuc Renes urinam cruoris eliciunt, licet parcam. 5. Ergo in cruore extrauenato, detento, & condensato, est fermentum excitatiuum, quale calculodeest. Dicam ergo totam rei seriem, quatenus me mea obseruatio docuit. Ita & in hydrope, urina est cruoris, non potus, non laticis. Renes actualiter hydropem concipiunt, fabricant, & continent. ( 20 ) Latex enim, scholis ignotus, quamdiu cum cruore in uenis uel ad glandulas fertur, communi uita potitur, nec regulis hydraulicis paret. Abdomen uero, per actionem regiminis renum, diuersorium praebet, & Ren laticem, tanquam scenae productum, eo mittit. Sursum uero atque deorsum nescit quia non habet. Non enim, quatenus per aliud uiscus, latex furtim abripiatur: sed solus Ren laticem proscribat, ad loca sibi subiecta. 6. Ast extra uitae consortium semel reiectus, iam excrementi naturam subit, deorsumque properat, proprio grauatus pondere. Uilis itaque pretii latex est. Latex autem, in oedemate & Anasarca, minus uitae consuetudine primus, quam in Ascite: Ideoque quoties unumquodque uiscus male afficitur, statim laticem negligit, eumque a cruoris sui consortio excludit: satisque sibi negotii, in sui tutelam reperit domi. etiam rursus sorbetur in uenas, & ad Renes labitur, ut ultimam lotii determinationem subeat. 7. Ergo latex semel alibi repudiatus, uitaeque sodalitio spoliatus. Ascites regulariter sanatur, si Ren multum & affatim minxerit sponte, uel per remedium. excrementi statim indolem suscipit: quia suam, sibique natiuam. 1. Recidiuam autem patrat: si non penitus sublatus e Renemorbus. 8. Haec est causa Anasareae. Uel, praecise loquendo, Aqua non est hydrops, ut neque ipsa Anasarca: Nec uentus est ipse Tympanites: A qua intercus, retrogrado motu, laticem ducit in oscula uenarum, inde per uenas, in Renes sugitur, & lotio tenus excernitur: cuius tantillum dumtaxat per diaphaeresim exhalat. sed aqua in abdomine, & latex in Anasarca, sunt producta hydropis. Ut uentus in Tympania. Ideoque abusiue docent, laticem esse pituitam in oedemate, eamque recoqui in legitimum cruorem. 9. Hydrops sane interiore contubernio hospes recipitur, magisque nobis intimus est, qui uitalia principia, facultatesque uitae aggreditur, ante natam aquam: Itaque imperium & actio regiminis Renum, se extendit nedum in renes, ureteres, & uasa urinaria: uerum insuper in cauitatem uentris, inter peritonaeum, & musculos abdominis: adeoque omnis morbus per causas occasionales, immediate uitania allo quitur initia, in quibus tandem materiam & efficiens in uenit. 2. itemque in uenae cauae diuaricationes, se inferiores, usque & in pedes ac tibias. 10. Non ergo Renes cadere sinunt laticem, proprio pondere: Notaui dein, quandoquidem omnibus uniuersim hydropicis pauca sit, & saturati coloris urina, quod latex esset materia, ut urinae, ita & hydropis: nec enim formaliter urina; sed uere mittunt, non secus atque uere iterum trahunt eundem, trans omnem uenarum cruorem, dum scilicet sanatur hydrops per mictiones. 11. sed huius materia, antequam inde lotium, per aliorum commistionem, & fermenti urinalis susceptionem fieret. 3. Quinimo Ren semper cooperatur, & principaliter operatur, in fabrica hydropis; de necessitate igitur primario afficitur; siquidem deuius a finibus agendi. 12. Id est, causa immediata, tam materialis, quam efficiens, ueri hydropis, est Archeus Renum errans, quatenus scilicet exorbitat, ac in furorem uelut percellitur a causa occasionali, Ideam gignit, siue speciem, quam ipse insitus Renum Archeus contumax fouet, atque alit: per quam scilicet non; Cumque Ren sit principalis effector hydropis, quanquam aliud subinde membrum causam occasionalem contineat. 13. aut uix separat urinam, aut cura illi incumbit sui officii, suaeue destinationis. Imio nec solum sua munia praeterit atque negligit: Sanatio idcirco incipiens, uel instituta per ablationem aquae, semper est subiecta recidiuae, & plerumque frustra tentatur. Quia nunquam sanatio condigna instituitur ab ultimato agente. 14. quin etiam uelut furiosus dimittit laticem ad abdomen, ut sui uelut internecionem procuret. Hydrops itaque Ascites, semper est effectus immediatus Renum; Soluendum est itaque pertinaciae uitium Archei, ita ut mictio sequatur, si speranda sit sanitas. ( 21 ) Paracelsus fingit in hydrope, cruorem per stellam zedonis uerti in mucilaginem; hinc uero in aquam: adeoque exigit eiusdem sanatio restaurationem expulsiue Renum, siue defectus occasionaliter suscitetur, siue demum in ipso Rene consistat. 15. sanationem uero consistere in aquae abductione, & materiae primae, siue illius praesatae mucilaginis subductione. Quapropter procul recedo a doctrina scholarum, quae praeteritis neglectisque Renibus, continuo iecur adspicit, eoque uotasanandi dirigit. 16. Sed quid hoc est aliud, quam a posteriori mederi? Non est autem hydrops abusus deuius, siue Archei exorbitatio in rene, occlusio eius per calculum aut muccaginem: sed uis quaedam anodyna uirulenta, in cruore extrauenato, aut simili materia, hospitata: dono quidem lubens, quod, quoties latex non suppetit ad manum, Archeus Renum, ut suo furori faciat satis, citius cruorem liquefaciat, quam ab errore incepto desistat. cuius importunitate, Ren primo sui muneris obliuiscitur, habenas separandi laticis abiicit: Sed ubi copiosus est latex, non est operae pretium, liquefactio carnis & cruoris in laticem. mox inde quoque furorem arripit, dum laticem in abdomen inordinato motu relegat. 17. Nam reuera quantum potest ocissime, omnem laticem ad loca hydropis abigit, nec feriatur, quia surit tanquam si in laticis abactione ad abdomen sibi finis utilis exspectandus esset. Perinde ut dixi ante quod ob lotium simplex, Renem clausisse, usque in obitum exclusiue. 18. Consimilem scilicet meditor in hydrope, deuiam qualitatem cruoris extrauenati, cuius contagio occasionali, Ren sui muneris fit obliuiosus: cuiusque ueneni tempestiua ademtio Renem a ligatura, adeoque abdomen ab aqua liberat. Nec enim lotium detineret, si studium Archei esset carnem aut cruorem liquefacere. ( 22 ) Quibus uterque Renum obstipatur a Calculo, moriunturque tandem praefocati a lotio, non sunt tamen proinde hydropici: quia lotium manet in uenis, quo nimirum Ren se exonerare intendit: sed non potest. In Hydrope uero ualet: sed non intendit se exonerare. In Hydrope ergo, furor uirulentus est Archei: Errorem enim a se commissum dum cernit Ren, probeque admonitus, per iustum medicamen, poenitet serio, sorbetque iterum dimissum ad se laticem, & foras expellit. 19. non item in obstructione a calculo. Ergo uerus hydrops Ascites, est in Renibus. Ideoque uno Rene, per causam occasionalem uirulentam agitato; Siue, soluere pertinacem seram Renum, est soluere hydropem: simul semelque & alter pariter furit. Quod in occlusione a calculo non item euenit. pro ut soluere cruorem congelatum, est soluere causam occasionalem eius. Requirit autem hydropis essentia, ut nedum Ren negligat laticis separationem, claudatque seram urinae: uerum Uuu 2 adeoque quasi eo posito, plenarie satisfactum esset, altumque dixissent oraculum, se quieti reponunt: Absque consideratione tamen, quod frigida eiusmodi intemperies, restaurari nequeat; hydropici autem, passim sanationem admittant. uerum insuper necesse est, ut simul etiam laticem ad loca abdominis dimittat, imo & poros membranarum arcte claudat, ne scilicet quippiam laticis aut uentorum transpiret ac erumpat. Magna profectu stultaque solicitudine, furit Archeus Renum, ut hydropem faciat. Sed maximopere incuria Scholarum ethnicarum elucescit, quod inter tot myriades scriptorum adhuc primus desit, qui cogitare ausus fuerit, qua uia, quoue modo possibili, iecur suam aquam inter abdomen & musculos demponeret. Stultaque per tinacia eius furor fouetur, quod dum uires naturae consternatas sentiat, nihilominus nequicquam tamen de concepto furore remittat. Nemo inquam hactenus nouit, laticem differre ab urina. Si ergo occlusio a calculo, morbum atque mortem inducat, non hydropem. Hydrops quoque morbum atque mortem adferat, sine totali, imo uel materiali obstructione Renum: Cumque subinde hydrops, per multos menses, languidos ad feretrum ducat, urina necessario putreret, si sibi stercus liquidum siue scoriam quam de Lithiasi, de febribus, atque alibi copioso sermone explicui ) uel pro tantillo comitem associaret: manifestum fit, eorundem morborum diuersitatem pendere dumtaxat a luxu, & intentionali furore Archei, ueneno cruento suscitati: quae tamen scoria ad urinae integritatem requiritur. non item a materiali laticis errore. Axioma est, quod omne ens esse atquo permanere desideret. Si quam autem Hydropicus ab intestino in Mezaraicas assumserit: saltem illa cum tantula urina remanet, nec Latici commista ad abdomen mittitur. ( 23 ) Quod sane intelligendum est de ente gubernato per Deum, per naturam communem, ac ordinatam, siue regularem: Omnes itaque Scriptores hactenus hunc nodum Gordianum ita formidarunt, quod ne uerbum quidem eius meminerint. ( 25 ) Consideremus ergo quod alii ante me neglexerunt. non autem de ente stulto, atque per uirus furibundo, quale est Archeus a corruptione sui per peccatum, & concitatus per causam occasionalem morbi uirulentam. Perinde enim est, atque homo furiosus, equus aut bos, qui see sublimi praecipitat, suique finem pro curat. Sic namque Archeus, in suis furoribus uelut studio pertinaci, sibi exitium procurat. Quod scilicet in multis morbis est perpetuum, in quibus proinde, licet dementias, atque furores Archei accusare: Enimuero naturaliter, regulariter, ac semper, omnis succus, siue chylus stomachi, per intestina delabens, attrahitur, & sugitur a uenis mezaraicis, quarum scilicet oscula, siue extremitates, desinunt in intestinum, Hactenus quoque ieiunum mansit, quomodo transeat quotidie, tam copiosus Chylus, trans intestinum, in oscula uenarum mezenterii, absque ullo foramine: furiosas quoque imagines, & dementes effingi, quibus seminaliter suos furores potenti fermento communicat. itemque quare uenti ab intestino pressi, non per eosdem poros; Unde quoque dici solet, hominem a nemine immediate potentius laedi, quam a semet ipso. in uenas mezenterii pergant, cum chylo tanto sint rariores, & subtiliores, quanto leuius est corpus, quod nullum pondus habet, chylo ponderoso. ( 24 ) Porro quanta incuria, & quam leui pede, scholae humoristarum, considerationem morborum transilierint, non solum spectari potest ex intemperie frigida hepatis, quam unicam & solam supponunt in praesenti morbo; Sed haec paulatim sub explicatione se manifestabunt, quae quia uelut impossibilia, saltem uel inscrutabilia naturae miracula, censa, omnem Scriptorum calamum suspenderunt, per excusationem causarum occultarum, cuncta suspendisse contentae sunt scholae. Denique si quae eiusmodi uenae ad hydropis carcerem desinunt, pro sui nutritione, saltem sunt filiae, uenae cayae. Eia ad examen mecum. Adeoque omnis hydor esset in iecore, & uena caua antequam in abdomine, essentque in immensam duritiem turgida uiscera. Imo omnis cruor hydropicus, nil nisi mera aqua esset. Quod falsum est. Omnis liquor ab intestinis assugitur ( id enim absque controuersia dono lubens ) rapiturque in uenas mezenterii, tam is scilicet, qui in cruorem destinatur, quam qui quomodolibet excrementis quandoque deputatur. Deinde uero, non est ulla uia uenarum mezenterii, nisi ad uenam portae, quae se in hepar insinuat. Mihique ultro concedent scholae, quod aqua hydropica per renes esset emuncta, prius quam ad abdomen ueniret; nisi uitium atque peccatum potius esset Renum, quam hepatis. Etenim sanguificatio est iecoris; Ergo materia, ex qua hydrops usque in hepar fertur, non secus atque omnes fibrae radicum tandem desinunt in truncum ipsum, qui radix dicitur. separatio autem laticis a cruore, prior est, & alterius opificis, quam hepatis. Sed qui sunt canales, quibus hepar materiam siue aquam hydropis, tanquam per manum deferat ad spatium abdominis? Si sunt uenae illae sobriae, quibus membrana illa abdominis, aut Peritonaei nutritur. Inest quippe ab initio latex cibis ac potibus, separaturque essentialiter per fel, dum salis alicuius naturam assumit, mutatque aciditatem suam in salsedinem, permanetque localiter permistus cruori, donec lotii ultimum nactus supplementum, a renibus attractus, expellatur. Cur saltem hepar, has potius uenas delegit, haecque loca affligit, cum longe commodius eius modi superfluam aquam, antequam iecur sua importunitate ac pondere grauetur, per haemorrhoides abigeret? Sunt ergo Renes moderatores laticis, ut iecur cruoris. ( 27 ) Dein aqua hydropica latex est, non item adhuc urina; quippe quasubleuandis oneribus nuncupatae uidentur. cuius fermentum cum sit stercoreum, & a Renibus imprimatur, latex ille nondum urina est. Expulsio igitur laticis in abdomen, potius est officium Renum, quam hepatis. Interim certum est, laticem, siue materiam hydropis, natare in uenis, quae infra iecur sunt, cum non rite secernatur tum per lotium. Ideoque Renes uelut postliminio resipiscentes, non raro quoque depositam in abdomine aquam repetiuerunt, & sanitatem ab Hydrope sponte reddiderunt. Tum quoque non oblaeditur in Hydrope sanguificatio, nec arescunt hydropici, penuria cruoris, quantum laticis copia suffocantur. ( 26 ) Saltem utut sumatur, non ualet hepar ad abdomen, iam in immensam molem atque duritiem tensum ( propter aquae cumulum ) uel unicam guttulam amplius superaddere, quin apertis illarum uenarum osculis, uelut diffracta cataracta, aqua hydropica toto ex abdomine retrocederet, regurgitaretque in hepar. Sin autem in hydrope cruor non abundet, non fit tamen id, quod iiecur cruoris fabricam deneget: sed quia exotico fure, etiam cruor minuatur. Nam inprimis oscula uenarum, desinentium in abdominis membranam non habent appositas singula ualuas, instar pilarum uentosarum, insufflatum uentum, ac laticem, intus cohibentes. Imo, nec iecur a se factum cruorem uitiat: cum sint oppositae, & incompatibiles actiones, sanguificatio, & cruoris destructio. ( 28 ) Ren enim aquae dominium suscepit; adeo ut deficiente potu, cruorem uitiet, & in urinam transmutet: Deinde, si eiusmodi ualuas haberent, iecur saltem caret ui expulsiua tanti roboris, quin potius ipsum iecur, & uenarum canales, citius dehiscerent, creparentque, quam quod contentam aquam superaddant abdomini hydropico, in immensam duritiem tento. Quibus ignoratis, infaustae cesserunt medelae iecori intemperato. Quid enim stolidius dictum est unquam, quam quia hepar Uuu 3 hepar est officina cruoris: ergo & officina aquae est, & uenti, pro Tympania? Furores enim Archei ubique excentricos horumque uarietates stupeo, quibus iam aquam, alias uentum, carcere abdominis claudit, in totius usque ac propriam perniciem. Aqua frigidior est cruore: ergo hepar in hydrope laborat intemperie frigida? ( 29 ) Rem ergo aperiam, quantum me mea in dustria capere permisit. Non enim tam aqua generatur in hydrope, quam reseruatur, quatenus non expellitur. Sed unde in toto morborum systemate, tam supina caecitas scholarum? In natura enim est duplex actio, una scilicet, qua corpus corpore clauditur, ut uinum in lagena, & Aqua hydropica inter Peritonaeum & abdomen. Imo morbose pori clauduntur harum membranarum. unde tam luridae experientiae circa aegrotos? Corpus enim perspirabile in sanitate: & sudor laticem, per totum minuit. An non reperiunt se a ueritate Dei desertas, quia se tradiderunt doctrinis gentilitiis cum pertinaci ignauia? Adeo ut potus aqueus in aestu, mox per sudorem, trans pellem affluat. Equidem in modo fiendi hydropis, quandoque haesitans, credebam olim Aquam in ipso abdomine sieri: non autem eo deferri, cum per eos. dem canales alioqui quibus deferretur regurgitaret, ob nimiam tensionem: Sed sudor, plerumque inutilis in hydrope, adeo, etsi sudet uenter, non minuat tamen aquam hydropis, multi multa utcunque uanum circa has naenias tentarint. Est & altera actio regularis, & heteroclita in natura: scirem autem, omni folle sortius spirari aquam, uel uentum, in abdomen, si per canales eo duceretur. per quam, alibi pluribus ostendi in nobis, corpus aliquod solidum ( puta cultrum, aristam, acum, spicula, ossa, conchas atque similia ) transmitti trans stomachum, uterum, uenas, absque horum laesione aut uulnere. Praecipue, quod successiye, & frequenter, meatus isti aperiri deberent, & hiare, quoties guttatim nempe aqua ad tentum abdomen secederet. Adeoque in natura corporum, penetrationem solitam, & necessariam. Sed postquam uidi ultro, hydropem sanari perfecte per lotium, totamque remedio aquam, per Renes expelli: Prior enim istarum actionum, ut est passim cognita, fit quatenus corpus suis repagulis superficiei, duritiei, ponderis, canalium, etc. omnino obedit, unumque respectu alterius uelut mortuum est. indubitanter quoque credidi, per easdem uias, a quam deferri in abdomen, per quas repetita ad Renes pergit, in sanatione hydropis. Ergo debui alias agnoscere uias, & deserere opinionem priorem. Altera uero actionum tota est uitalis, spiritusque uitae qui non est uestitus corporis crassioris amictu: Potissimum etiam, quod parcas utrinas in hydrope siticuloso, & potatore reperirem. sed is ipsus, est ipsissima uestis illius corporis. Quodque ideo traducit per aliud corpus uitale, sibi subiectum. Laxatur scilicet aqua per eosdem meatus, quibus delata erat in abdomen. Haec sciui, & credidi, quia uidi: Sic namque Chirurgi, abscessus notarunt per ipsissima ossa fieri. sed non potui deuenire ad cognitionem uiarum illarum, ut neque illius uiolentiae, quae solle fortius abdomen tenderet, & nihilominus continua adhuc stilla illam adaugeret. Sicque Authores fide digni ( quos allegaui, capite de iniectis admittunt penetrationem dimensionum corporearum, quoties culter per stomachum transit, & cum apostemate purulento per costas, absque stomachi uulnere, redditur. In Hydrope igitur duplex praefata actio occurrit, circa eundem laticem. Uiae illae Anatomicis hactenus incognitae, modusque, quo tumor in tantam temionem surgir, a nemine tactus, uel leuiter peruestigatus. Magnalia Dei in natura supplex ueneror, & immensum admiror. Nam hic, quamdiu uita quodammodo uenali potitur, per solida ducitur, uestitus spiritu uitali lucido, uias negligit, cum sibi nulla sit inuia. Idcoque mox claudit exitum urinae, ut quod copia regulari laticis nequit, per abundantiam eius perficiat. Quasi cogitet. Tu latex non uadis, quo te uelim mittere ad cluendum cruorem extrauenatum: ego te non dimittam per consuetos ureteres. Deducit autem ad carcerem hydropis, ibique tam per stricturam pororum in membranis, quam singulariter atque praecipue propter uestientis eiusdem spiritus desertionem, deponit tanquam excrementum iam mortuum. Quodque nec inde ideo reperit, nisi iterum spiritus uitalis illud uestiat, & circum amiciat. Eiusmodi ergo est furor indignati Archei Renum, qui tandem assurgens in gradum uestit laticem, eumque deducit, quo uult. Caeterum hunc furorem Archei confirmat nedum euentus in fiendo: ( 32 ) sed & in siccando, praesertim dum sponte propria quandoque hydrops sanatur. Haec est nimirum uis ista spiritualis, quolibet folle potentior Quam in penetralibus gerimus, cuius, potentiam quotidie admiramur, nunquam sciuimus, & uix per demonstrationes admittere adacti, credimus. Siquidem id fit, quasi resipisceret Archeus, atque poeniteret actorum. ( 30 ) In Hydrope ergo furorem Renum, errantesque potestates reperi, qui furor claudit, & uix est qui aperiat, & qui aperit & deponit, nec est qui regurgitare faciat. ( 33 ) Noui Comitissam de Falaix, quae dum iuuencula hydrope tumeret, suasu cuiusdam Medici ( quippe a cunctis desperata habebatur ) abstinuit fere per solidum annum a potu, solidiore cibo, & iusculis contenta. Et euasit sana, uiuitque modo septuagenaria. Inprimis sitis, siue sumatur pro sensu deficientis, uel pro ipso defectu humidi: ( 34 ) saltem neutro modo exsiccat aquam hydropicam. Cum itaque actiones istae furoris, in propriam perniciem conspirantis, sint plane spirituales ( etenim spiritum ubique ut Medicus contemplor, ut auram uitalem e sanguine suscitatam, non autem mentem immortalem attingo ) nec agant eiusmodi spiritus, nisi per imagines, a se fabricatas, compellantur. Nam etsi nil potus bibatur, saltem iuscula, quae cruorem sufficientem praebent, etiam urinae tantillum dant, & laticis, quantum subsistentiae hydropis sat est. ( 31 ) Ideo sane furores uoco Archei, dum Ren cessat, ac pene obliuiscitur sui muneris atque destinationis, in separando laticem a cruore, proinde se claudit, & uelut indignatus exorbitansque, laticem alio deponit. Hunc autem furoris tenorem, analogice concipere & exprimere si debeam. Primo considero cruorem extrauenatum in Rene detineri, uel super conuexum intestini latere, etc. Denique nec sitis, nec ipse potuum defectus, causam occasionalem hydropis ( quae plerumque est cruor extrauenatus ) tollit, quinimo magis arefaciunt, & pertinacius sibi reseruant, ut reluctetur resolutioni, per abstinentiam fictae. qui cruor, dum malignitatem fermenta lem induit, mox Ren, laticis moderator, indignabundus suscipit anodynum uirus illius cruoris. ( 35 ) Sed sitis ista continua, cum spe & persuasione sanitatis, errorem siue indignationem in Archeo Renum conceptam, pacabant, unde didici, quod sitis oriatur a Rene regulariter; Laticis autem destinatio est, eluere sordes, si quae alibi in corpore detentae sint. ( 36 ) non autem ab hepate: multoque minus a ramis minoribus uenarum, sugentibus maiores, donec defectus humidi ad orificium stomachi delatus sit. Sed ut cruoris defectus restituitur per cibos, potusque meraciores: Cumque Ren nequeat per laticem eluere extrauenatum istum cruorem, eo quod latex eo non deueniat, accumulatur hic in uenis, fastidio ergo, taedioque Ren inde adeo afficitur, quod munus sibi iniunctum nequeat obire. ita laticis defectus compensatur per aquosa; id quod experientia docet. Sitis ergo a moderatore Laticis, & non a uiscere sanguificante, procedit. Siquidem tollit tam causam occasionalem, quam ipsam furientis Archei ametriam. Est nempe tanta Laticis necessitas, quanta fuit hactenus hebetudo in eius praeteritione. Authores aliquot commendant bufones uiuos, utrimque renibus alligatos, soluere Hydropem per lotium. Eiusmodi namque remedia, quae permanente fllorum & sospite dote, per intestina feruntur, quaeque apta sunt resoluere ideo causam occasionalem, liberant naturam impedimentis. Saltem uidi rusticum hydropicum, sanatum, alligata anguium Senecta per uentrem & Renes. Inducitur nempe Idea metus, renibus, qua indignationem amittant. Eodem uidelicet titulo, Sitis Ideam tristitiae, siue denegatae appetentiae, suscitat: Unde Archeus Renis propriam praeteriti furoris sui amentiam aduertens, uenas aperit, assugit, ac transcolat aquam, pro debito atque solito, excentricoque, & opposito Laticis motu, pertinaciam praeteriti furoris, sedulitate piat, dolens, quod propriam imper intenderit perniciem. unde Ren suae indignationis obliuiscitur. ( 41 ) Unde conspicuum euadit, Renis regimen in abdomen, ac uenas, hactenus ignotum. ( 42 ) Est ergo Hydrops, morbus ex cruenta materia deprauata, occasionaliter oriundus, uelut initio fermentali: ( 37 ) Ex praefatis igitur, sat liquet ignorantia causarum in Hydrope, quanta demum obscuritate, circa intemperiem hepatis, & aquarum depletionem sit sudatum. Quam inaniter cogitatum de diureticis, de uesicatoriis, deque solutiuis. ad cuius incitamenta Archeus Renum, Ideam indignationis format: ( 38 ) Estque hoc loco aduertendum, quod impie Cholagoga cathartica propinarint hydropicis: cuius potestate, ureteres uenasque occludit, affluum Laticem corrumpit, ac diuertit, huncque in abdominis spatium transmittit: utpote quae carnes & cruorem in foetidam flauamque saburram transmutant, sine iuuamine Hydropis: abdominis interim membranas, harum poros ita stringit, ut nihil penitius transmittant in mortem usque. sed cum destructione hydropici Hydragogum autem differt a Cholagogo. ( 43 ) Tympanites autem plurimum ab Hydrope differt: Quod illo epoto, uenter detumescat, nec foetida excernat: nisi uis Cholagogiadiuncta sit Hydragogo. nam alia est ipsi causa occasionalis, alius modus fiendi, materia demum alia, nec non efficiens: alia itaque dispositio: & productum aliud. Non enim generatur aqua, sed uentus. Dein, nec arbitro Rene fit Tympanias: ( 39 ) Mercurius igitur praecipitatus iuxta praescriptum Paracelsi curat omnem Hydropem, non quatenus purgat, sed inquantum materialiter transiens per intestina, resoluit extrauenatum, cruorem. Sin autem una uomitum, uel aluum cieat, id Hydropi est per accidens. ut solum praeside fermento toxico alimenti spermatici, in conuexo intestini haerentis, atque deturpati. ( 40 ) Nota huius ergo. Neque etiam uenas uento turgidas hactenus lustrauit Anatome. Quod brionia alba, rasa, superposita contusioni, in qua cruor subter pellem nigricat, paucis horis cruorem illum resoluat in aquam, quam pariter per cutim exigit. Nec propter tormina intestini, piare hepar debet, licet tormina sequantur tam Hydrops, quam tympanites. Quocirca uim Hydragogi in Brionia proficuam attende, si uirus solutiuum ab eadem abstuleris. Si etiam flatus intestini fierent ab hepate, remedium Iecori, non autem carminatiuum intestino dandum: uel Scholae aliter medendo, se reas faciunt. Obseruaui nimirum, si Antimonium in liquorem uertatur, ac postmodum in puluerem, qui tantum per sudorem purget; Etenim si theorematis sui memores essent: Quod eiusdem sit facultatis, actio sana, & infirma: haberi remedium, quod omnem Hydropem modeste tollit, extra metum recidiuae. cognouissent iuctus atque flatus ab intestino, & stomacho generari. Adeoque conuexum intestini, non minus aptum generandis flatibus, quam eius concauum. ( 46 ) Cabrollius, Anatomicus Montis pessulanus, narrat, se sanasse octuagenarium, qui Rondeletii suasu, non nisi salsa ederet, ac ne siti obrueretur, salsaturas, siue condimenta, ex aceto & saccharo, cibis miscebat. Ex assimilandis, sed degeneribus liquoribus infestat Tympanias. Fomentabat quoque bis indies lixiuio, cui sal, alumen atque sulfurincoxerant. Ac inde, fimo uaccino pro cataplasmateutebatur. Et tandem euasit & superuixit centenarius. Fit enim uentositas siue flatus in intestino, a quadam indispositione localis Archei, qui tum cibos subinde nequicquam flatulentos in flatum mutat. Cum ergo in Tympanitide est extra, siue in conuexo intestini: Non frustra enim dantur, quae consumant causam occasionalem, neque ideo frustra commendat fimos Paracelsus: consideranda est eadem indispositio flatulenta foris, quae intus est in intestino. cum sint salia ciborum putridorum, quibus datum est resoluere materiam occasionalem hydropis. Mira certe utrobique Archei actio, tam ubi claues detinet, quam ubi claustra reserat, suumque expellit hostem. Fit nempe a similari alimento degenerante, quo fermentum stercoreum adueniens, ipse Archeus loci indignatus, & male affectus, uertit, non quidem praefatam causam occasionalem: ( 47 ) Paracelsus autem suum praecipiolum, siue mercurium, e sua minera mortuum eductum, prae reliquis approbat remediis: sed proprium membranarum alimentum in flatus. Ad hoc autem pars fermenti stercorei, a Cauo ad conuexum intestini migrat. caetera autem simplicia, pro gradu affinitatis, quo mercurium hunc metallicum attingunt. Phrasis est suae libertatis. Ideoque flatus ille non est insipidus aut acidus ructuum, ut neque stercus olet, quia non fit a materia stercorea: sed ab alimento degenerato, & cadaueroso. Ego simplicium dotes, ut a Deo oriundas, non autem quatenus consanguinea sint mercurio minerali, ueneror atque suspicio. Fateor interim, quod uotis meis ille mercurius semper obsecundauerit. Difficilis quidem est eius acquisitio: ( 44 ) Uir quidam, suasu medentum, paracenthesim a latere umbilici sustinens, qui hydropicus censebatur, utque aquam elicerent: sed duorum granorum dosis sufficit, ter quaterue exhibita. me iuuene spectante, extracto Chirurgi phlebotomo, repenta sidit abdomen, & quamprimum periit: At semel nacto mercurio diaphoretico, multis aegrotorum myriadibus sufficit, tam pro se medente, quam pro posteris suis. editus autem flatus immense putidus, & cadauer olebat. Patet ergo: ( 48 ) Tandem uidi notham Hydropisim, cuius nemo ante me meminit, quod sciam. quod materia oc casionalis, denique uera materia, internusque effector, cum omni cognitione medicum honestante, ignota steterint. Uidi enim frequenter, ex iecoris inordinata accretione, uentris tensionem mentiri Hydropisim. ( 45 ) Patetque uanitas remediorum, atque inprimis carminantium, quae conuexum intestini non respiciunt. Imo & in tabe extinctis, summeque macilentis, uidi iecur supra modum excreuisse, penitus licet exsangue. Frustraque singunt uentos discuti per extenuationem. In quam namque uento subtiliorem materiam, uentos extenuari sperant? Uim ergo crescitiuam mercurius ille eneeat, non secus atque argentum tremulum, in arborem, terebra usque in medullam foraminatam iniectum, eandem occidit. quidue profuerit, uentum se subtiliorem donare, si maiorem tum locum requirat? & molestias tensionis augeat? ( 49 ) De proprietate itaque mercurii est, uim accretricem hepatis extinguere. Uernaculum est namque stultum remedium, ex fabulis haustum. Id autem ut pro uoto succedat, oportet mercurium mori, absque ullo salium externorum sodalitio, aut spirituum alienorum consortio. imo etiam profligationem causae occasionalis ipsus meditetur. Sic tamen mori conuenit, ut uiuum maneat in plaustro, quod queat in uita media mercurii deferre ad loca destinata. Perinde enim, ut infixa spina, pinguedine leporis extrahitur, trito mansuetoque remedio. Gratulor illi, quem ignis docuit me intelligere. Huc refero remedium stibii solutiui. Siquidem remedia eiusmodi, omnem causam occasionalem alibi latentem, detentamque resoluunt, consumunt, euerrunt. Ista nempe est Arcanorum sanatio, quae per ablationem causae occasionalis acquiritur: Alioquin Archeus mox intranti spinae uelut irascitur, tumultuatur, tumet locus, suscitaturque uaria symptomatum exorbitatio, ut scilicet facto tandem pure, putrefactoque loco, spinam excludat, quam si mitius aggrederetur, eruisset, prout sub suasu pinguedinis leporinae. sufficitque unum aliquod ex Arcanis, quod indifferenter, quicquid in corpore ( duelech excipio ) praeter naturam est conclusum, resoluit, abstergit, dispergit. Pariter inquam est in natura Arcanum, quod omnem fere sanat morbum, quatenus indignationem & confusiones Archei tollit, pacemque huic imperat De quo Arcano, primus conabor uiam aperire. Laxet ergo uias Archeus Renum, & insurgat in causam occasionalem profligandam, non secus atque pertinaci surore suiipsius exitum quaerit in Hydrope. Et uerificabitur axioma Hippocratis. Morborum siquidem quorumcunque, etsi duae sint columnae, quibus aedificium morbosum innititur ( materia nimirum occasionalis, & materia cum efficiente Archeali ) alterutra tamen columnarum sublata, ruit totum, quod illis superstructum erat. Quod naturae ipsae sint morborum medicatrices: Medicus uero tantum illarum minister. Arcana itaque Paracelsica omnem morbum a consequenti tollunt, quatenus causam occasionalem demetunt: ( 50 ) Atque deinde occultior uia est alia alterius arcani: Ergo ex praefatis concludo, Arcani sedatiui, adhuc longe pacatiorem, & optabiliorem fore sanationem, quam Arcanorum Paracelsicorum. Magis namque faciunt pro custodia uitae longae. De quapeculiari libro. per quod scilicet inducitur pax, quies, & solatium Archeo, ne scilicet indignatus morbum pariat, partumque potius deleat: Puerilis Humoristarum Uindicta. 1. Finis paradromi emissi. 2. Authori accidit prout aestimauerat. 3. Clamores eorum qui uapulant. 4. Non propalanda secretiora arcana. 5. Respondet literis ad se scriptis. 6. Decem contumeliae. Inprimis reprehendit liber de febribus ignaras medendi scholas, circa cognitionem infirmitatis tam uulgaris, quo resipiscerent, huiusque uoluminis editionem excusarent. Edideram iam aliquot inaudita hactenus opuscula. De lapide autem monstro in nobis accidentaliter nato, deque Peste, uelut irregulari mentis parergo, ut discerem ego, quale iudicium esset doctiorum, de rebus hactenus ignotis. Nimirum de heteroclitis fontibus acidulis, ac potissimum re de Spadacrenis, atque origine fontium. ( 2 ) At comperi, quod maior numerus spreuerit quae docui, praesumensque scire omne scibile, contemserit discere ex alienis laboribus, eo quod acerbius carperem errores; non quidem uiri. alicuius infamiam: De febribus, de lithiasi, de deceptorum humoristarum aermnosa statu, & de Peste. ( 1 ) Ut paradromum totius Physices referrent, tutoque inde discere mortales ortum, modum, medium progressumque medendi possent. sed scholarum in uniuersali inscitiam. optima quaeque habita sunt, quaecunque uiliori pretio uenderentur. Errores inquam, qui inipsis Cathedris poenae infernalis indictione, castigari aliquando debebunt, & criminis rei apud Principes gnaros censebuntur. Potissimum ubi admonitio frustranea, conatus charitatis uanos effecerit. Hinc nil hodie reperitur e factitiis pharmacis, quod non ita sit adulteratum, quodque maioris lucri spes, non adhuc magis labefactet indies. Ideoque hinc edoctus didici, non amplius hac orbita eundum: Delicatiores itaque iudicium tulere iuxtasuam cuiusque intensionem, & extensionem. sed quicquid rarioris Philosophiae est euulgandum, id omnino sub hieroglyphicis peritiorum esse praestandum. ( 3 ) Atque illorum plerique offendebantur, quod noua, inaudita nedum adferrem & demonstrarem, supra captum multorum; ( 5 ) Ignoscant ergo mihi, quotquot ad me scribunt haec uerba: Sodes explica te, loquere apertius, de Arcanorum praeparatione. sed quod antiqua medendi initia destruerem, nec alia meliora edocerem, quasi tantum laboris onus, unius esset diei mensura. Quia ista est noua addiscendae Philosophiae methodus, quam addiscere oportet, modo quo eam didici. Multi autem optarunt, ut clanculum semel a me praemasticata, buccellatim, in fauces intruderem: Uendit enim Deus sudoribus artes. ut citra laborem meliora dogmata, & remedia addiscerent. Etenim nil in Spagyricis, scriptum ea intentione, ut intelligantur promiscue ab omnibus, sed dumtaxat ne intelligantur. Quapropter aliquot curiosiores, ad me scripsere, laudantes quidem operam, insumtosque labores, & sumtus: Idque Chymia prae caeteris disciplinis semper seruauit singulare, e mandato Domini: ne rosae ante homines & porcos spargantur. Scripta namque nostra sunt exhortationum loco, ut quisque propriis proficiat laboribus, quantum superne sibi indultum fuerit. sed non tolerantes, quod arcana remedia sub densis tenebris obuoluta reliquissem, nec totam Chymiae, abditamque Philosophiam propalassem contra Euangelii preceptum, quodque margaritas ante porcos, id est immeritos, non proiecissem. At sane utrobique praestiti quantum porui, & fieri lubet. ( 6 ) Tandem contumaces, & indoctiores, contumeliis agunt, insultantque in me, dicentes. 1. Quo uultu audet temerarius hic senex morosus, nugator, indoctus, astruere unum idemque remedium calidum, ualere contra morbos frigidos? ( 4 ) Nam per experientiam secure didiceram, quod anno 1602 in patriam redux, curarem insperatos aliquot, per spiritus salis, sulfuris, uitrioli, perque uomitoria uitriolata, etc. frangere etiam antiquorum axioma primo uerum? quorum nullum apud Belgas fuerat uestigium memoriae. Ideo Archiatri, & celebriores alii decipulam meis obtenderunt remediis. Contrariorum contraria dumtaxat esse remedia? 2. Nam sicui aliquid dedissem praefatorum, statim procurabant ad se deferri, ut me imitarentur, ac superarent. Quo ausu dicit, citra purgationem & uenae sectionem, tolli affluentiam humoris noxii? 3. Ipse ergo in publicum proposui medicamina chymica per serros meos, iam uxoratos uenalia: quippe qui iam se meo famulatui subduxerant. Si iustam temperiem elementorum ad pondus, Paracelsi arcana adferre putet, an proinde os fractum dislocatumue reponent: Hi itaque panem suum lucrabantur. aut herniam sanauerint? 4. Quid si arcana materiam peccantem abstergant, hoc iuuerit, si non una efferatur per pharmacum soluens. 5. At ut cuncta mox ruinis sunt obnoxia, sese alii interserunt fugitiui externorum, qui huiusmodi uenalia obtruserunt uiliori pretio. Quidue hoc commune habet cum morbis Amentium, ut uno Arcani uelut cultro, omnem amputari morbum credamus? Sicque mille fallaciis adulterata supposuere: 6. Item¬ Xxx 2 6. Ideoque non procedimus ex praescripto iactantiarum fumiuendulorum: Itemque in haereditariis quibusque nulla residet amurca: dum salus infirmorum nobis cordi, perque rationalem methodum ab hisce empyricis nos separamus. Solus enim Helmont cuncta nouit, nosque stipites fuimus hucusque. 9. sed connata quaedam atque incorporata nuda remansit intemperies, per quam statis interuallis, suscitantur insperatae nebulae, nouorum paroxismorum authrices, quid solaminis ferent Arcana, unum semper cuculi tonum unius qualitatis sonantia? 7. Ad se enim cunctos conuocat, ut creduli autument, Medicinam, quam de terra creauit Altissimus, ab igne dimanare. Anne uirorum & seculorum tot industriae fuerunt nihili, quibus nempe melior tutiorque Minerua placuit? 8. Non enim sic uiri docti studiis Academicis ualedicunt, longa annorum serie medendo roborati. 10. Sanamus & nos morbos quoslibet absque phlebotomo, quoties uolumus. sed timemus recidiuas peiores: Melius enim uiris Principibus persuasum, qui alios praeter Academicos non admittunt, quibus uitam fidant suam, etc. dum intus relicto humore nocuo, imponeremus aegris, per soporifera & sedatiua. Respondet Autor. 1. Quod unum aliquid, omnes sanet morbos. 2. Probabo autem assumto huius capitis, sponte instar niuis liquescent reliquae in me suscitatae calumniae. Respondet demum apposite ad singula. 3. Uerum laxatiuum quale. 4. Solutio obiectionis. 5. Retorquetur axioma Hippocratis in Scholas. 6. Dictum Scholarum in Scholas reflectitur. 7. Cur laxatiua stulte exhibita. 8. Quapropter Spagyrorum postremus praefatum assumtum sic probo. ( 1 ) Ipsa sanitas non consistit in temperie iusta corporis: sed in uita integra. Satisfacit directe & regulariter, suis iniuriosis contumeliis. 9. Author prouocat Humoristas, totius mundi, in certamen actuale. 10. Ad laruas formidinis, per Humoristas obiectas, respondatur. 11. Itur obuiam aduersariis. 12. Nam temperies corporis alioquin est adhuc in cadauere, recens mactato, ubi tamen iam mors: non autem uita, non sanitas. Intentiones Authoris, 13. Uetus abusus, non dat ius. 14. Est autem sanitas unica, homogenea uitae integritas, & inculpata dispositio. Principum aerumnas esse, uiuere cinctos adulatoribus, & ideo extra ueritatem. 15. Aulae carent optimis Medicis. Requirens illius integri conseruationem in sanis, & restitutionem in aegrotis. Idque Hippocrates ex tunc olfecit, asserens solam naturam ( quae unica est ) esse morborum medicatricem: Medicum autem ministrum, ut & pharmacum medium reducendi naturam exorbitatam. Itaque sanitatis integritas est in unisono, & unicus tantum est uitae moderator, nec plures. Hic ergo solus in morbis male se habet. Probabo primo, quod liquor Alkahest, ens primum salium, lili, primus metallus, Mercurius diaphoreticus, siue aurum horizontale, unum inquam, qualecunque ex illis ( nam cuncta unius dissoluentis consanguinitate, conspirant in unisonum ) sat sit ad quorumlibet morborum sanationem, utut momis crepent ilia. Is enim solus est impetum faciens, tam in sanis quam in aegris, eiusque solius ruptura oeconomiam uitalem lacerat. Eteenim etsi nil foris lacessat, nihilque a parentum semine nos turbet: Inprimis norunt Adepti mecum, quantum hinc distent dispensatoria Seplasiae, imo & quam remosiabsint Scriptores, qui Basilicas, & Tyrocinia chymica ingenti gloriolae pruritu, adhuc ipsimet Tyrones ediderunt. sponte tamen propria, subinde Archeus ille fatiscit, dissoluiturque hinc nostra integritas: Estque ob id perfectissima, quae primo insensibiliter consopit, pacatque Archeum, qui postmodum ( cum sit natura, sola medicatrix ) morbos, horumque causas occasionales, demetit. In tono enim inauditum, coram discere recusantibus, Tyronum discere cupientium impeditoribus. mulrisque inde modis, postliminio subnascuntur impuritates Monarchiae uitae insidiantes. Equidem cum natura ipsa, teste Hippocrate, sit mediatrix morborum; Ac soli me capiunt, quotquot prius iam annotata intelligunt. ( 4 ) Obiiciunt enim pro suis purgantibus. ergo eius unitas conseruanda, & restituenda integritas: Id autem unico remedio sat superque fieri potest. Est namque unitas alteratae naturae, unitas sanitatis laesae, & unitas ideo spiritus, subter morbum agitati, dumtaxat consideranda: Nil referre, tametsi laxans pharmacum laudabilem e uenis Chymum eiiciat, potissimum quod fortiori iure, & breuiori compendio, abiget faecem morbosam. non autem multiplicitas uarietatum occasionalium morbosarum. Nec magnopere curandum, etsi solutiua uires cum crudiore cruore parum diminuant. Cumque unum e praefatis Arcanis opulenter habeat in se cuncta requisita, ex dono Dei, perque praeparationes Artificis. Negant at libri de febribus & humoribus, sub consensu experientiae, quod purgatiua tollant humores nocuos, aut morbum ullum iisdem humoribus dicatum. Ergo unum ex illis Arcanis est sufficiens pro omni, & quolibet cunque morbo. Tum, quia non sunt in natura eiusmodi humores, nec itidem morbi ulli respondent iisdem. Atque ideo non dicit Textus, quod Omnipotens creauerit de terra medicinas; sed medicinam: numero singulari. Tum, quicquid profligant exterminantque catharctica, non est unius de tribus humoribus, quos peccare aiunt: Quam alioqui medicinam, iam praeparatam, pro Arte medendi non creauit de terra. sed est cruor, per uirus pharmaci mactatus, cuiusque cadauer foetens per anum eiicitur. Medicina ergo ista penetrat corporis penitissima, quae suopte Bonitatis dono, membra quaelibet confortat, & confirmat. Ac demum potentissime resoluit, quicquid alicubi sordium congestum fuerit. ( 5 ) Ideoque nec audent propinare purgantia, ne quidem in acutis febribus, nisi postquam materia turget. Quod est dicere, postquam natura uictrix euasit: Quo semel liquato, natura satagit per cognitum sibi iter dispergere nocuum. ( 2 ) Notent hoc loco Tyrones, quod pro consueta stoliditate petant principium. quando nimirum fortassis, deuictus hospes morbosus, sponte sua mox recessurus, pro parte, cum aliis sordibus a pharmaco patratis, excidet: nisi indignatus Archeus ingesto pharmaco uirulento, morbum recidiuum suscitet. postquam iam abunde constare fecerim, non esse contraria in natura, non temperiem elementorum, multoque minus qualitatum elementalium intemperiem: Quod saepissime accidisse memini, & scriptis catalogis annotaui. ( 6 ) Idque non ignorant Scholae, quae dudum iam serio charactere asserunt, solam Aloem esse innocuam. nec item humores, quibus sanitas, & per consequens infirmitas, iusto titulo patrationem debeant. Ergo omne laxans, absolute nocuum, si non etiam simul frustraneum. ( 3 ) Similiter etiam de febribus, sic abstuli fidem solutiuis, ut non nisi cum Scholarum taedio, eadem iterum commemorem. Reus sim itaque coram Deo, si non prorsus suadeam, omnino a laxatiuis abstinendum. Perfecta nimirum purgatio aegros dumtaxat, non autem sanos, laxare deberet. ( 7 ) Neque enim, si non stulta sit natura, laxans pharmacum, ad uenas assugitur: nec absque discrimine in discrimen se praecipitaret, quae uirus intra uenas nocuum traheret. ex sensu enim doloris, os contumelias loquitur. Igitur solutiuum uirus adhuc tantisper ac in stomacho detinetur, Xxx 3 tinetur, putrefacit, & contaminat, quicquid in mesenterio eminus, ad meliores usus, erat depositum: Sin autem e myriadibus Spagyrorum, uix unus ad optatum finem surgat; uitium id non est artis. Quia dos non pendet ex arbitrio uolentis & currentis: trahitque in uicem putrefacti thesauri depuratum cruorem e uena caua, eumque sensim contagio uirulento contaminat, & foetido fermento cadaueris liquat. sed quia nondum est dierum plenitudo, qua haec magis erunt uulgaria. Hinc nempe uirium iactura a laxantibus, & monarchiae uitalis tur batio, citra spem sanationis inde. Durat autem laxantium furor is non solum, quantum illorum praesentia: Sat esto mihi, quod nusquam appareant signa, nisi inter Potitos Arcanis, id est Adeptos, quodque Humoristarum nullus eo unquam peruenerit, nec etiam perueniet. sed & quantum lugubre uirus, suo contagio stomachum & intestina aggrauat. Itaque locus contumeliis contra scientiae Medendi ueritatem, nullus est, nisi ubi nullus est ordo, & sempiternus horror inhabitat. Fugiunt enim ueritatis lucem noctuae, & uespertiliones monstruosi. Sic nempe artificiosa consurgit Diarrhoea, quae subinde in necem usque perseuerat, ridetque adstringentium pollicitam opem, tentataque subsidia. ( 3 ) Ad 2. & 3. etc. Quia pascuntur decumano mendacio, nempe quod norint curare febres, citra euacuationem: dico pariter, sat alibi demonstratum, nec temperari elementa pro mistis, falso creditis: cum nec quidem utroque tam uenae sectae, quam laxati alui praesidio, febres sciant certo atque tuto sanare. nec ob temperiem ergo eorundem, multoque minus iustam, & ad pondus adaequatum. Sanent enim febrim ut adstruunt: Ergo praesup ponunt scholae falsa. an saltem eo ipso non adferent requiem aegro? Imo & sophismate certant. tutoque dein, quod residuum aiunt, tollent? Nam etsi Arcana os fractum curent, tanquam Symphytum, uel lapis ossifragus: requiritur tamen utrobique reponi ossis fracturam. quod non ita commode licebat, quamdiu uita cum morte, & morbus cum sanitate conflictari credunt. Ast fugiunt lucem ueritatis, sub pallio mendaciu: Herniam item bene ligatam, sanatam memini citra exspectationem, quod ex ossifragio quis dudum lumbis decubuisset. sic dictante ignorantia, sicque iubente lucro, sese miselli tutantur. Nec igitur Arcano, indiget. Ad 4. simul & 5. ( 9 ) Medicina enim non est nudum uer bum, inanis iactantia, aut sermo uanus: post se namque opus relinquit. sufficit, quod Arcanum causas occasionales abstergat, reliquum nempe supplente natura iu uata. Quocirca sperno contumelias, iactantias ambitionis, & uanitates miseras. Ad 6. cohibeant linguam scholae: Eia mecum ad rhombum. nam Arcanum sanat morbos, quos incurabiles sub blasphemia adstruxerunt. Si uerum dicitis, Scholae, quod possitis sanare quaslibet febres citra euacuationem: sed nolle, prae metu deterioris recidiuae. Ad luctam descendite, Humoristae. Quod pro me testantur hospitalia incurabilium, si cum epitaphio Paracelsi conferantur. Sumamus e Xenodochiis, e castris, uel aliunde 200 aut 500 pauperes febrientes, pleuriticos, & c. partiamur illos per medium: Septima autem contumelia, prorumpit nesciis e faucibus, proprio scilicet consciaementis testimonio. Ad 8. & 9. mittamus sortes, ut mihi illorum una medietas cedat, & altera uobis. certum est, quod clamantes doleant, dum uapulant: Ego illos curabo citra phlebotomiam, & euacuationem sensibilem; Uerumtamen sed nec nostra adeo sunt noua, ut millesima tantum sint in se experiente: quae centies millies, ueritate experientiis sunt facta consona. uos uero facite ut scitis ( nec enim uos adstringo ad iactantiam phlebotomi, uel solutiui abstinentiam ) uidebimus quot funera uterque nostrum habiturus: Medentes ergo quotquot huiusmodi obiiciunt debiliori animae, & artis ignarae, sunt truculenti impostores, hostes Christianorum, inuidi propter lucellum. praemium autem certaminis sint 300 floreni, utrimque depositi. Hic uestrum agitur negotium. Siquidem augent timores in aegris, aegrosque angunt, ut se & sua extollant. ( 11 ) Et dicunt. O Magistratus, quibus cordi est salus populi? Libenter enim ignoramus, quae mala sunt: Pro bono publico certabitur, pro ueritatis cognitione, pro uita & anima uestra, filiorum, uiduarum, pupillorum totiusque sanitate populi. quoniam remedia chymica ( utimur enim iis, quandoque ubi opus fuerit ) noua atrocia, nocua, aestuantia, & periculosa. Ac tandem pro methodo curatiua, in actuali contradictorio disputata. Chymicum autem si admiseris, tu solus eris cum tuo Chymico: nos omnes domi manebimus. Superaddite praemium, honorarii loco, ex officio. Quia Idiotae sunt, stentoresque, qui nobiscum non consentiunt. Compellite nolentes intrare in certamen, uel palaestra obmutescentes cedere. Mementote interim, quod plus cernant oculi, quam oculus. Ostendant ltum, quod modo oblatrando stentantur. Ergo in lacera puppe, naufragium quaeris, si a tuto litore abscesseris. Sic namque diplomata ostendenda sunt. Cedant uerba, & iurgia, agamus amice, & per experientias mutuas: sciatur posthac, utra methodus sit uera. Adducunt in confirmationem turbam Chymiae apostaticam, itemque Iudaeos, ac uiros nequam. Siquidem in contradictoriis, non ambae quidem propositiones: Quasi pariformiter omne meretricum & nebulonum sedimen, & spuma, non se ingerat sub nomine Medentum Humoristarum. at tantum altera, uera est. ( 10 ) Sed iam Humoristae pauorem incutiunt, dum quis se mihi sanandum committit. Etenim si rixae apud me ualuissent, non fuissem compulsus ad scribendum. Ne nimirum nouorum dogmatum authori se dedant; ( 12 ) Nam si uos charitas, aut uestrarum animarum cura angit, eamus ad prouocatum certamen! potius autem uias ethnicorum eant, ne censeantur nouitate dogmatis, uitam in ancipiti posuisse, fretique potius ueteri abusu, tritas calles ingrediantur. Promitto enim, si uiceritis, quod lubens meo malo, postmodum in uestram totus iuero doctrinam. Ab utinam ex altero seculo, mundoque intelligibili redirent, ut testarentur quibus sua debeatur nex. Denique dum depurata medicamina praefero uestris, & uera medendi principia Paganicis nugis: non fit hoc, intentione lucri captandi, aut alliciendi. Nec enim decet me ex auara mente uestra iudicari. Statim, qui iam nasutuli, uitae suae consulere uidentur, agnoscerent se incurrere in uitae perniciem; & iacturam: dum malunt uitam suam credere pluralitati ob solam ueteris erroris, & abusus constantiam, quam uelle flecti ad monita ueritatis. Quasi adhuc modo sagittis & fundis bellandum foret: quia istud armorum est genus antiquissimum. Ego enim pura intentione ueritatem medicam concionari institui, ut Medentes resipiscant, & discant quae nesciunt, tutiorem uiam ingrediantur, atquo male uitam proximi tractando cessent: cessent inquam perdere uiduas, orphanos; & proprias animas. ( 14 ) Facessant & iactantiae, quod a Potestatibus mundi celebrentur, quotcunque sermocinali doctrina praefulgent. Non enim auloedi sunt medici, quos creauit omnipotens: Scio namque, quod sub dierum maturitate ( " nil enim tam occultum, quod non reuelabitur " ) manifesta fiet doctrina, quam modo per hoc uolumen euulgaui. sed in compassione charitatis medentur peculiariter pauperibus, eoque symbolo agnoscuntur. Opto saltem tempestiuius id accidat, ob animarum salutem, & familiarum custodiam. Ad me autem quod attinet, iam a multis annis aegros non inuiso; Pater autem pauperum benignis oculis adspicit, qui obsequiis miserorum suorum uacauerit, in sui Christi memoriam. nec quenquam inuito, ut mea utatur opera, quod nostratibus sat cognitum. Subtrahunt sese populi, & magnatum adulationibus suo pure uiuunt, inturii nemini. Quippe qui quaestum ex alienis miseriis non paro: aegrorum autem neminem citra consolationem a me dimitto. Unicoque signo a medicastris distinguuntur, quatenus bene agendo, ab his uilipendium patiuntur, & lubentes tolerant. Cessent quoque scholarum stentamina, authoritatem a possessionis uetustate implorantia. Siquidem non cadit praescriptio in naturam. Imo populus ( cui sunt benefici ) obloquitur, & obgannit. Quia ista est sors, quam suis perpetuo reseruat Dator luminum. ( 23 ) Dono namque paganismum Christianismo seniorem. Etenim absque spe lucri, procurant esse misericordes. Praesuppono quoque scholarum errores mox cum paganismo incepisse. Sin autem illis sponte detur nummus, recipiunt quidem; sed non nisi in priores usus reponunt. Sunt autem rarissimi, nec obuii in aulis principum. Noua & inaudita quae doceo, quia Deus nostri generis misertus, sub hac dierum plenitudine, thesaurum ueritatis aperuit, quando sibi placuit. In epitaphio Imperatoris olim scriptum erat. " Turba medicorum periit ": Pro cunctis paganicae scholae alumnis, ut discant deinceps tutiori assentiri doctrinae. Adeo hominum sunt infelicissimi Principes, quibus nemoueritatem dicit: Etenim prae ueteri abusu mareida, cariosa, & uerminosa sunt, quae ueri succo demonstrantur orba. sed adulatoribus stipati, nil nisi blandimenta audiunt, ac deceptionibus aluntur. ( 15 ) Non saltem est Principum, nouisse eligere optimum medicum, cui uitam fidant: Quia uniuersaliter & singulariter uerum est, quod falsum & tenebrosum sit omne donum, quod non descendit a Patre luminum: sed hunc commendatum, uel adscitum a priore medico, suscipiunt. Sicque in aulis, continuata serie perseuerant. Ac proinde Princeps plerumque non est numerandus inter uita longa dotatos. non est autem credibile, Adeptum medendi illuminasse Scholas Gentilium, quarum posteritas tanta theorematum caecitate adhuc medetur, orbataque est medicaminum fauore, uigore, honore. Nam etsi honorauerit patrem suum: longaeuitate tamen sibi promissa spoliatur ab infidis auxiliatoribus. Tantum. De Morbis. nisi doctrinam ueram in nugarum uicem rependero. Introductio Diagnostica. 1. Resumtio totius operis. 2. Cur tanta Authori reprimendo austeritas. 3. Deum inuocat, dum se humano sentit pritum subsidio. 4. Etenim per plurimos annos suspecti mihi remanserant axiomatum abusus ( quod lib. Pauperies & fucus Logices detegenda erant. 5. Nuditas auscultationis Physices Aristotelis. 6. de febribus ad uiuum depinxi ) prius quam ad solidam ueritatis cognitionem peruenerim: Inaudita inuestigandi methodus. 7. Cur scholae caruerint morborum cognitione. 8. Morbus e praeuaricatione fluxit. 9. Eisagoge in Morbi cognitionem. 10. Morborum schema ex Hippocrate. 11. dudumque Theoriae ueritatem perlustraueram, prius quam iusta aliquot medicamina, quae initiatis sat essent, quaerendo inuenissem. Scholae Loto pastae, deseruere suum Hippocratem. 12. ( 3 ) Quamobrem cum de morbis, sub tanto paradoxo, terumque pondere, dicturus essem; apud ueteres, & iuniores modernos autem offenderem neminem adiutorem, Deum serio inuocaui, ac etiam propitium inueni. ( 4 ) Statui itaque antequam scriberem inuocare Logicen, ut per suas mihi definitiones, morborum essentias demonstret: Medullaris contemplatio morborum. ( 1 ) Necessarium uisum fuit, ab Elementis, qualitatibus, misturis, complexionibus, contrarietatibus, humoribus, & Catarrhis incepisse, ut demonstrarem scholas, morborum naturam attendisse nunquam: per diuisiones uero, species, atque alteritates illorum; Ac tandem per Argumentationem causas, proprietates, media, atque remedia suggereret, cognoscendi atque sanandi. Sed ad meas acclamationes, etiam in os eius factas, surda fuit, stupuit, nil audiuit, muta mansit, nec minimum iuuit me miserum. ideoque ignorasse rei medicae ueros scopos, siue morborum principia, theoremata, modos fiendi, causas adaptationis, consanguinitates, consensus, alteritates, atque proprietates, remediorum item inuentiones, delectus, praeparationes, exaltationes, appropriationes: Id est, aegrorum scientificam sanationem nesciuisse. Quia tota impotens, sine sensu. Credidi namque per eiusmodi initia procedendum mihi: ( 5 ) Dein igitur in subsidium uocaui scholarum auscultationes Physicas. Tria nempe illarum iactata principia, causas quatuor, fortunam, Casum, Tempus, infinitum uacuum, motum, imo & monstrum. eo quod aegritudines omnes ( paucis forsitan exceptis ) retulerint in qualitates elementales, atque innata naturae dissidia. Unde tandem detexi totam Physicam uere monstrosam: In humores, catarrhos, flatus, fumos: adeo ut in fumum & uapores ablata scholarum scientia, in fumum euanescat. Habentem initia ficta, falsa, ludicra, non principiantia, multo minus uitalia, in conspectu " Regis cui omnia uiuunt ": Causas item non causantes. Tandem per Tartari errores, ad Tartaros deuenit, ut ostenderent se tenebris in uolutas, cespitasse in uiis suis. ( 2 ) Detegere enim impigre illa debui: si resipiscendum Tyronibus posthac. Phantastica quoque entia Rationis, milleque absurditatibus obsepta dogmata obtrudentem. In quibus ne uestigium ullum naturae adhuc integrae reperi: multoque minus defectus eiusdem, alteritates ue facultatum, aut functionum uitalium At non satis fuit, errores, inscitiam, ignauiam, & pertinacem constantemque ignorantiam ostendisse:, Yyy talium. Frustra namque ad genus definiti, & differentias speciei constitutiuas recurritur pro morbis, quae nunquam & nusquam cognita fuere. Minime autem ex tali principiorum strue, notitia causarum naturalium, uitalium, morborum, remediorum, ac sanationum, petenda fuit. ( 7 ) Itaque cum hactenus sit ignoratum, quod res ipsae nil sint extra uel praeter connexum materiae, & efficientis. Quorsum tamen scientiam naturae, ceu in obiectum spectare scopum, sum ratus. Consequenter quoque caruerunt scholae uera definitione: id est, iusta morborum cognitione. Quicquid namque a scholis peterem, & per Theoriam contrectare aggrederer; Si ergo morborum quidditas, ac proprietatum morbidarum conditio, ex causis suis immediatis essentialibus profluant: Id totum statim natura risit in Praxi, habitumque est pro pedantismo. Me inquam ridiculum ( distinctius loquendo ) cum scholis risit. necessario quoque praefatorum cognitio ex iisdem causis est desumenda. Ac tandem mecum conquesta est tam inuictae stupiditatis. Eo quod consideratio causarum prior sit consideratione morborum. Tum Logica suam penes me deplorauit impotentem nuditatem, uanamque scholarum iactantiam. Itaque rerum naturalium essentias, iam ad taedium usque, ostendi esse materiam & efficientem, connexas in agendo: ergo & morbi cuiusuis essentia, duabus istis constat causis, ex iisdem petenda est cognitio, per iustam definitionem. ( 8 ) Inprimis morbus est quoddam malum, uitae respectu. Quippe quae mediorum, causarum, terminorum & scientiarum repertrix ac scrutatrix hucusque salutabatur, doluit fateri debuisse, quod in morbis non minus, quam in tota naturae compagine, muta esset, suosque etiam professores in tanta aerumnarum necessitate deserere deberet. Ac quanquam e peccato oriundus, non tamen est malum, instar peccati, ex causa deficientiae, cui deest species, modus & ordo. Imo risisset simul uno cachinno Physica Aristotelis, stolidas mundi & tot seculorum credulitates, si ipsamet non fuisset figmentum nom ens, solo superbiae flatu turgidum. Sed morbus est ex causa efficiente seminali, positiuo, actuali & reali, cum semine, modo, specie, & ordine. Et quanquam intuitu uitae, sit malum: ( 6 ) Quapropter, cum natura nusquam, nisi in Indiuiduis exsistat, aut cernatur: habet tamen ex suo simplici esse naturam boni. mihi de morbis scripturo, opus est particularium causas apprime nouisse, prout & Medenti necessum, illas, sub reatu poenae infernalis, indiuidualiter perspexisse. Nam quod in se bonum est, per accidens producit aliquid, ad cuius positionem, facultates partibus innatae, occasionaliter laeduntur & pereunt per Adastriam: ( 9 ) Sunt ideo defectus a causa externa, facientes impetum supra uel praeter uires uitales, in partibus celatas: Uisum itaque fuit mihi, rerum tam integrarum quam laesarum quidditates inuestigandas fuisse, per modum de uenatione scientiarum traditum. Sunt que ab hospitibus peregrinis, intro receptis, & ualentiore Archeo dotatis. Atqui cum sic hausta cognitio queat explicari. Atque hinc importunitate temporum, quantitatum, roboris, superioribus. Tyroni statui quod per causas, harumque proprietates, definitio essentialis sit exponenda. Quae nil aliud est, praeter causarum connexum Non autem genus definiti, & differentia. At inaudita est haec explicandi Methodus, prout mentita est Logica scientiarum repertrix. Simulque cum ea omnis facultas, sermocinali Philosophiae inseruiens. Sunt denique defectus occasionales, qui ( cum bonum parturiat malum per accidens, profluatque saepius a nostrismet potestatibus uitalibus, ) propriis sunt proprietatibus praediti, tanquam initiis suis seminalibus, ideo tendunt immediate ad expugnationem nostrarum potestatum tanquam finem. Quos ideo morbos potestatiuos uoco alibi. Qui nempe Gas aethereum ac uitale est, nobis que concitat omne Blas in utrumlibet finem. Quam morborum diuisionem licet expresse non dictauerit: sat tamen eandem insinuauit. Nec est autem ens potestatiuum illud, quod scholae uocant morbum per consensum, perque uaporum colligantiam fieri putant: sed ens potestatiuum continet regimen coactae facultatis, tam scilicet respectu authoritatis uitalis, quam ipsius morbifici entis. Quod scilicet motu proprio natum est, suscitare morbum potestatiuum suae classis. Perinde ut Cantaris suscitat stranguriam. Etenim paucula tantum scripsit, quaeque circumferuntur omnia, pene ipsi sunt supposita. ( 12 ) Atque ideo utinam posteritas sua ingeniorum acumina iuxta Senis illius mentem direxissent fortassis causarum morbidarum intellectum Dei permissu hausissent. Idque etiam fit internae authoritatis potestate, & uipartium, in partes. Sed unius postmodum Galeni authoritati ita subscripsere, quod uelut in soporem obdormiuerint, attonitae dum a me excitantur. Sic ens Apoplecticum epilepticumue in stomacho uel utero ad huc praesens, animam quatit, imo & inde cerebrum, cum pedissequis potentiis, in sui famulatum, uelit nolitue, traducit. Potestatiuum ens itaque nedum designat functionum laesionem: Causarum autem nomine, in ipsa morborum medullari integritate, materiam, suo efficiente proprio instructam, intelligo, internam scilicet, proximam, uitalique initio oriundam. Quare etiam externas & occasionales nomino, quotquot non ex ipsa uitae radice fluunt. sed & regimen partis, & entis morbiferi uim occasionantem, prorogatam in facultates subordinatas, tanquam imperii in uasallos. Ideoque de causis ago, quae sunt ipse morbus. Perinde etiam siue partes procul inuicem distent, siue prope sint. Panis namque masticatus & deglutitus, adhuc externus est, quia reiici potest. Nam sunt debita proprietatum tributa. ( 10 ) Enimuero primus Hippocrates, insinuauit morbos distingui per hospitia & sapores. Atque utinam posteri hunc seruassent tenorem. Sic & chylus inde in stomacho coctus, adhuc externus est, Quinimo postmodum domesticus factus, atque interior nostrae oeconomiae licet sit factus ciuis: dum tamen a uiuo separatur, & in morborum culinam ruit, eo ipso ut hostile factum; ita & externum uitae respectu, censendum. Sed oestro uelut afflatus Senex ille, futuros praesagiuit sequacis scholae ausus, monuitque praecise, ne crederent calores, frigora, humiditates, acrimonias uel amaritudines esse morbos: Sic & aer pestilens intro attractus, licet intus uenenum sparserit, & internum sit respectu corporis: sed ipsum amarum, ac re, salsum, ponticum, & c. nondum tamen internum est respectu uitae: adeoque nondum est morbus ipse: Ast coram surdis, uel egregie perforatis auribus haec cecinit. cuius uidelicet dumtaxat occasionem in se continet, nec eandem occasionalitatem deponet unquam. Sed Pestis est, dum Archeus applicato sibi contagio, partem sui infectam a toto segregat. ( 11 ) Siquidem ante acta ab olim secula, in inquirendi ignauiam & facilem credulitatem prona, arripuere caliditatum & frigiditatum scabiosa theoremata, iisque subscripsere ob plausibilem facilitatem, suoque ualedixere Magistro: Ad cuius proscriptionem residuum Archei collaborat anxietaturque serio, ne ob symbolum penetretur, & pereat. qui morbos iuxta diuersoria diuidendos ratus, corpus nostrum in tres diuisit classes: Consimile occurrit propemodum in morbis reliquis. nimirum in continens solidum, siue uas ipsum In contentum, siue liquidum: & in Spiritum, quem dixit impetum facientem. Siquidem uita proxime non laeditur nisi a ueneno quodam suo, sibique proprio, quod sibi applicari permisit. In Yyy 2 In Puncto Uitae Subiectum Inhaesionis Morborum. Uita perfecte sana non habet morbum: necessario quoque omnis materia siue domicilium & efficiens morbi, non excedit uitae limites: quia sanitas integritatem praesupponit, quam morbus lacerat. Adcoque sanitas & morbus sibi contradicunt. Id est, necessario omnis morbus habitat intrat capsam Archei, qui solus est immediatus uitae testis, exsecutor, organum, ut & hospitium. Apostemata autem, ulcera, sordes, excrementa, etc. Uita quoque extincta, non est morbus, nec morbum in se admittit. Eo quod proprie loquendo, uita illa est merum nihil, nec amplius exsistens: sunt tantum uel occasiones mortis ac morborum: uel eorundem producta posteriora, in nouam tragoediae scenam suscitata. Morbus autem est hoc aliquid. Tertio denique, cadauer, utut uirulentum, aut tabo infectum, attamen nullatenus capax est morborum. Nec sane ideo mirum, quod una cum uita, morbi omnes in nihilum abeant, si uita sit immediatum subiectum domiciliumque morborum: Quapropter tametsi corpus dum uiuit, sit domicilium morborum: sed dudum admiratus sum, quod hactenus nemo medentum sciuerit, in quo essentia morborum glisceret. non tamen est uerum morborum efficiens internum. Multo etiam sane minus sordes, siue excrementa ( quae humores nostri constitutiui putantur ) ius habent aut proprietatem morborum. Sed circum qualitates elementales, humores, complexiones, contrarietates, & diatheses uagati sint. Nec semel quidem animaduerterint, quod sicut sordes non sunt morbi; ita nec morbi in sordibus: Uerum si qua pars morbi adscribenda sit inordinatis faeculentiis: illa profecto tota uergit ad causam occasionalem. at tantum in ipsamet uita degant, atque in eadem sic inclusi oriuntur, adolescunt, & pereunt, quod cum nullibi sint extra uitam: debeant esse uitae intimi atque domestici fures. Siqui dem morbus est ens uera subsistens in corpore, constructumque ex materia & efficiente interno seminali, adeoque etiam hactenus sese sequestrat longe a causis occasionalibus. Haec de morborum proprio receptaculo. Praesertim quod interna rerum initia constituant ipsum ens, sintque inseparabiliter de eius essentiali quidditate. Sic nimirum ut si loquamur de corpore, uel anima humanis: Porro cum morbus citra controuersiam admittatur ens exsistens in nobis tanquam hospitio, potiaturque suis ac singularibus proprietatibus, ac symptomatibus diuersis: necessario morbus non est de numero accidentium: recte utrumque dicitur homo, licet non integer. Sic nempe materia morbi, uere est morbus: eo quod accidens non est accidentis secum combinati, & a se tota specie distincti: pro ut & efficiens eius seminale est uere morbus: licet non proprie integer sit morbus. Siquidem aciditas, uel amaror, non est proprietas albedinis, nigredinis, leuitatis, aut caloris: sed singula quaeque stant pro seipsis. Itaque quandoquidem morbus sit dumtaxat in uiuo, non autem in mortuo, necesse est uitam esse immediatum morbi domicilium, subiectum internum, imo & opificem eiusdem. Quapropter si morbus est ens, & non accidens, si denique de se proferat, nedum alterationes, uarias dispositiones, debilitates, etc. At cum uita non sit corporis, nec corpori essentialiter propria: sed corpus citra uitam sit cadauer, sitque morbus in uita: uerum insuper generet substantias, degeneres ab ordinario naturae suae instituto: Neque idcirco licet morbus habeat formam aliquam substantialem; necessario debet constare materia, & efficiente suo interno, siue seminali. non habet tamen uitam, nec lumen uitale, nisi quod a uita ipsa mutuauit: Denique cum morbus sit internus ipsi uitae, de necessitate quoque consequens est, quod materia morbi sit Archealis, & ipsius efficiens sit uitalis. quatenus scilicet in lumine uitae nostrae, uel pecudum gliscit. Non autem quod morbus pro sui seminis esse requirat, aut impetrauerit a Patre luminum, lumen uitale: Ac ut clarius loquar, Morbus necessario omnis est uitalis potestatis actus Idealis efficiens, induens sibi uestem ex Archeali materia; quod in se potius lethale nuncupandum est, ac prorsus a Dei creatoris bonitate alienum. atque acquirens formam uitalem & substantialem iuxta differentiam tarditatis, & celeritatis seminum idealium. Quae quidem hactenus fuerunt a mortalibus ignorata, & magis longe adhuc quae sequuntur, nituntur thesi huic: Deus non secit mortem. Itaque tametsi Deus solus creet omnes omnium rerum formas, & Pater luminum det omnem formam essentialem, scilicet uitalem, substantialem, adeoque & substantiam formalem, absque competitore secum ullo: Atque tantundem a morte semper est alienus, quod recuset uocari Deus mortuorum. Attamen id locum non habet in morbis, quibus uidelicet formandis solus homo praesidet. Quia hominis uita causas secundas sola continet morborum, & mortis. Inprimis etiam licet mors quandoque inuadat, absque morbo: Idcirco quia Creator Deus negat se fecisse mortem: ideoque & morbum. plerumque tamen mors morbos sequitur, quod nemo addubitet, quin mors ista sit morborum filia, siue causa secunda ex qua, & propter quam uita extinguitur. Stat enim morbus in uita hominis, adeoque omnis eius quidditas e uita hominis dependet; Id est, mors adest. idque nedum seminaliter, pro ut alioqui proprium est cunctis rerum quarumcunque seminibus: Sed cum Deus non est ullatenus mortis author, per quem scilicet mors in hominem, alioquin immortalem introiuerit, idque non magis, aut potiori iure in initio mundi, quam hodie: uerum insuper & formaliter, adeo ut uita archealis, siue caro & sanguis, sint & maneant morborum totalis causa formalis, siue effectiua formarum morbi. Inquirendum est sedulo medenti, unde mors ab initio, & etiamnum hodie causaliter irruat, ut inde conster, unde morbus sui integritatem hauserit. Nam qui ab initio recusauit mortem, aut morbos effecisse, deinceps demum nec mortem nec morbos fecisse uolet unquam. Siquidem quanquam sat obuium sit, quod mors, uelut priuationem siue exstinctionem uitae continet; Pater enim luminum suum honorem nulli tribuet creaturae, creandi lumina formalia: exceptis formis lethalibus morborum, quorum, ut neque mortuorum Deus uocari uoluit. ita nec in se, aut pro sui exsistentia non requirit formam ullam substantialem, multoque minus uitalem. Ac certe morbus non dicit, ut talis, priuationem: Itaque homo manet mortis suae ( qui pridie immortalis erat ) ut & suorum morborum opifex: quasique mortis creator. sec ens uere subsistens, agens, actu nocuo uitae, & uitae insidians: Sic quidem ut ubi fecerat Deus lumina uitalia, homo creet Ideas morbosas, obscuras & lethales; ita quoque oportet morbum constare forma suae quidditatis, quam uita in se capere queat, illaque informari. tantumque distat eiusmodi Idea, a lumine uitali, quantum calor ater a luce. Sed cum morbus eodem surre xerit initio, quo mors; nec Deus sit mortis author unquam. Actus ergo formalis mortis, atque morborum, ex actione peccati originis manauit, & manabit usque in seculi consummationem. Sequitur omnino, quod Deus non sit author uel creator morborum. Eadem Yyy 3 ideoque & mortalis Archeus in illa, & per consequens quoque inde Archeus, in quantum est uitalis, in carne peccati, agit omnem actionem, producitque omnem actum formalem nocuum atque lethalem, quem Deus recusauit facere, permisitque hominem sibi cudere causas mortis, & morborum. Eadem enim causa quae initio mundi fecit mortem, siue causa eadem secunda naturalis, quae dedit introitum mortis naturalem in humanam naturam: Non est tamen homo proinde creator, licet faciat sibi actus formales, siue formas substantiales morborum, siue uitae nocuas: eadem prorsus & hodie facit mortem & morbum. siquidem illi id concessum fuit ui uerbi, quod quacunque die comederet de fructu arboris scientiae boni & mali, morte moreretur, & satellites ad mortem destinatos sibi faceret. Cum gloria namque Creatoris pugnat, non fecisse mortem ab initio, eamque factam per hominem, deinde sibi assumsisse gloriam sciendi fabricare eam: quasi ab homine id didicisse debuisset. Idque ex natura ipsamet mortis, in carne peccati necessario partae. Quod autem iam de morte dictum est, id de morbis pari iure intelligendum: Actus itaque, qui est de essentia, exsistentia & subsistentia, prout etiam de propagatione, contagionisue fertilitate morborum. quippe cum ex eodem ortus puncto mors & morbus profluxerint. Itaque si dicatur Deus dare morbos, uel mortem: pendet omnino in uita, ex uita, per uitam: intra quam etiam clauditur. non est quod iam uelit esse Creator eorum, quorum antea fabricam penitus recusauit: Sed dicitur permissiye author, & princeps uitae & mortis. Miseri sane mortales, atque longe miserrimi infirmi, qui hactenus Medentes magno caroque pretio stipendiarunt, ignorantes, quid sit morbus, a quo oriatur, in quo consistat atque subsistat. Quod sicut est uerus ac solus uitae Author, eamque ideo moderetur, & tollat pro suo lubitu: Admiror autem, haec ante me non olfecisse priores, ut nec Neotericos: ita permittit, ut hic cedat, & alter cadat, & quod causae secundae tam directe, quam irregulariter incidant, unde homo oppetat, uel morbus uigeat. utpote quorum Sacra anchora plerumque est in spe Criseos, & de Crisibus, ad excusandum suas ignorantias plurima commenti sunt. Ast creatio morbi, ut entis subsistentis, ex materia & efficiente, seminali atque ideali, malo & lethali: Siquidem Crisis in morbis nil praeter Archeum probat: nequaquam ex Deo procedit. si credant suo Hippocrati, dicenti, Naturas ipsas morborum medicatrices, & auxiliatrices unicas. Nam dum hominis in arbitrium collocasset, posse citra mortem permanere, uel eadem die morte mori: Luna namque non facit Crises causatiue, sed solus Archeus, lunae insequens rythmum. eodem passu quoque in hominis manu posuit, fabricare mortem & morbum ipsum, tanquam mortis praecursorem, ac praeparatorem. Dies namque metitur luna, magisque in probationem actionum Archei, quam in causalitatem spectat. Semper enim Luna 14 die, est opposito loco, quo erat prima die: Introitus mortis in naturam hominis consideratus, pro ut illum alibi paradoxo notabili explicui, probat exquisitissime, morbum non solummodo consistere in parte uitali hominis: ergo & uires oppositas Archeus habet, qui lunae rythmos aemulatur. Sic & de 7. die. etc. sed & morbum ipsum, nasci seminali Idea ex ipso Archeo. Breuiter autem id probabo. Ex concupiscentia carnis, orta est caro peccati: Concludo itaque pro notitia morbi, quod morbus uel habeat fomentum, uel duntaxat excitamentum a causa occasionali: uel sponte motuque proprio surgit, suoque seminis contagio perseuerat, ut dum epilepsia semel concentrata est, uel podagra radices egit, propria nempe sponte quoties lubet expergiscitur. Perinde quoque, biduo triduoque, uel amplius cessat morbus, atque iterum statis recurrit periodis, licet causa occasionalis interea perpetuo sit praesens, sicque post assumtum solutiuum nocuum, licet post paucas abinde horas expellatur, inquinato tamen inde archeo furit obeditque haustae ueneni labi. Sic quoque connascuntur nubis procliuitates, haereditariique toti alicui familiae uernaculi morbi: quia uitae ipsi concentrati sunt, ac uelut notae characteristicae, impressaque noxiorum sigilla. Progreditur Ad Morborum Cognitionem. 1. Medicina scientiarum occultissima. 2. Non quidem quod mihi persuadeam, Dei bonitatem humanae inuidere sanitati hanc doctrinam. Praeteritorum seculorum ignorantiae ideo excusabiles. 3. In quo habitent morbi. 4. Ortus morborum. 5. Unde inceperit morbus. 6. Dum uel ab initio per mundi aetates dispersit suum donum per quosdam, medentem quoque summopere commendent Sacra. Morbus immediate, cur in ente primorum motuum. 7. Ignorata cur fuerit morborum essentia. 8. Morbus nupsit enti uitali. 9. Semina cuncta quomodo profluant e mundo inuisibili. 10. Ast plerique, per ignauiam indagandi, & credulitatis promtitudinem, in se suffocarunt lumen istud dotale: Ortus efficientium, & proprietas Idearum seminalium. 11. Ab inuisibili Idaea, rerum cunctarum seminalia initia. 12. ( 2 ) adeoque struente diabolo semper falsis superstructum fuit Gentilium initiis. Ens seminale quomodo suscipiat sui complementum. 13. Explicatur uis idealis seminum per classes. 14. Mors, & morbus quanquam eodem initio orta sint; differunt tamen, quod morbus Ideas habeat, non autem mors. 15. Ridebunt Scholae Ideas: Itaque difficillima scientiarum medicina, ob morborum inuisibilitatem, & dolum, ab ethnicis theorematibus inoletum, nullo ingeniorum acumine penetrabilis fuit. sed scholarum ignorantiam carpit Author. 16. Probat inscitiam earum, uno saltem exemplo. ( 1 ) Iam aliquoties, nec frustra asserui, artes & scientias in fastigium properasse; Quas auxit difficultates inuentio, & cognitio tantorum simplicium, remediorumque inde petitorum praeparationes, appropriationes, & applicationes, iuxta labentium occasionum uarietates, & celeritates, in quibus singulis, utrobique sui sunt scenae Actores inuisibiles. solam autem medendi artem, si non retroiisse, stetisse saltem, ac circa idem fallax punctum circumiisse. Quos nisi quis perfecte nouerit, uel remedium superexcellens sit adeptus tela sua profecto ad posteriora: non autem ad ipsas radices perdet. Hinc quoque conieci difficillimam humanitus fuisse morborum cognitionem, atque inde dependentem medelam. In quam tot felicia ingenia per tot secula suos conatus frustra impendere. Idque non hoc a solo contingenti, siue euentibus coniicio: Stetit ergo medendi ianua, ab mundi cunis clausa, quam mihi aperire mandauit acceptum talentum ( huius enim iactantiae me insigniter puduit. quod nimirum neglecta huc usque fuerit morborum notitia: sed quia ex parte causarum, tota sit inuisibilis & inuia. Testis sit Deus ) quare cardines, & postes prius a ferrugine soluere debui, ut fores panderem intrare uolentibus. Quapropter etsi ignorantie scholas taxem, non id a me factum uelim uanae gloriolae ergo, ut neque animo conuiciandi totum corpus facultatis: Clauem itaque unicam & auream, in Archei archiuis hactenus occultatam, ad ignem pyrotechnicum, lumenque ueritatis exponere debui. utpote quod in me non peccauit: uerum solo studio docendi mortales. Ut quisque introeat in aulae abdita, quantum sibi desuper concessum fuerit. Morbum inprimis non appello diathesim: sed ipsum ens praeuaricans, quod ex ipso Archeo cuditur uitali. Ut scilicet ipse Archeus, rector carnis peccati, passionum suarum eadem libertate, erroneas sibi fabricet imagines, quae sibi tanquam ueneno forent. Non ergo intueor morbum, uelut abstractam qualitatem. Idque mihi sic ab olim induxi, ut instar uitae, sit uitae ipsi ens uernaculum. Ratio, cur morbus tam celeri passu penetret in uitam propter symbolum. Quare Apoplexia, Lepra, Hydrops, uel Amentia, quatenus qualitates in abstracto, penes me non sunt morbi: Nimirum ex concupiscibilis uoluptatibus, passionibus irascibilis procellis, item turbulentiis etiam spontaneis subiectus staret propriae ruinae, quam sibi cuderet. ( 7 ) Quae nimirum imagines, ut entium morbosarum semina, sibi prorsus deinceps essent intimo uitae thoro nubiles. sed quatenus ens Apoplecticum, leprosum, maniacum, etc. scopum & causas ipsas morborum in se complectitur. Durus hic sane sermo, in auribus non supra nugas calores, & lutum audire assuetis. ( 4 ) Morbus quidem a peccato incepit. ( 8 ) Quapropter si quis miretur tantam Archei ideati, idearumque seminalium efficaciam, ut morbos, ipsam pariant mortem: Non enim in naturae nostrae integritate, puritate, & innocentiae uigore, mors erat, multoque minus morbus. is nondum agnoscit omnium omnino rerum naturale initium ex parte ideali in semine quouis pendere. Mors enim comminata erat, non morbus, nisi quod comiter intelligerentur ad futura. Ergo morbus non aliter quam ipsa mors, sui natura, uitam oppugnat, eiusque potestates, quas ideo uitales dicimus: Quare consideret, sicut lumen unitum in sublunaribus, siquidem uix aliquid est lumine spiritualius, utpote quod solidum uitrum, imo etiam ipsum locum penetrat ) accendit ligna & aedes: quod illarum deperditione, lenta uel subita mors adueniat. sic & idea quaeuis sit lumen, tam quatenus a spiritu, uitalis luminis participe, cuditur, quam ex proprietate essentiae suae sit luminosa. ( 5 ) Fide credimus mortem idcirco, omnemque infirmitatem, a peccato intrasse in hominem, & per concupiscentiam carnis peccati, propagatas in posteros omnes. ( 9 ) Alioquin ipsaemet ideae, quatenus conceptae, nil sunt, praeter lumina uitalis animae, reflexae in sui cogitationes: Idcirco neque a Gentilitio morborum ac mortis introitum, disci non potuisse. quaeque ideo nec concipiuntur, nisi in spiritu luminoso, in quo suscipiunt figuram rei conceptae. Id est, fiunt ibidem ipsa intellectualis idea. Itaque quamuis ipsa cogitatio sit merum nonens: ( 6 ) Utpote rationabile fuit, aegritudinum omnes classes radicatas in eadem concupiscentia carnis, per quam morbus intrauit. Etenim ut concupiscentia in conceptu non peccat ante consensum, fingentem plausibilitatis Ideam: attamen ex ipso suae natiuitatis iure, quaelibet res concepta constat materia concepta, & lumine uitali, intelligibiliter in illam reflexo. Ita necesse est omnem morbum in carne peccati oriundum, consistere in peregrina imagine, siue idea seminali corruptae naturae. Cumque imaginatio sit intellectus simia, licet non se transformet in rem conceptam, pro more intellectus; Legi inquam erat consentaneum, ut ens quod subuoluptate concupiscibili consensit, & peccauit, primario quoque morbis plecteretur. tamen hanc concipiendo, figuraliter in se transsumit, sigillatque eius conceptum, depingitque quandam rei imaginatae ideam seminalem, cum lumine, efficacia, & omni operandi modo. Ita quidem ut nedum externis succumberet: uiolentiis: Idque totum sub unitate atque simplicitate sui maxima. sed suis exorbitationibus propriis, uindicias peccati in carne experiretur. Adeo ut si in seminibus prolificantibus, & continuantibus uniuersi perpetuitatem, haec contingere appareant, atque operari per lumen, ingenti efficacia. ( 11 ) Quicquid natura sui, per se, atque immediate potestates uitales affligit, debet eo ipso esse de prosapia, & conditione illarum potestatum. Quidni haec eadem non secus fieri in morbis cognoscemus? Non enim alioquin haberent symbolum, aditum, consonantiam, uires, aut penetrationem in inuicem: Praesertim dum fortiori isthaec apprehensione sculpuntur? ut neque per consequens applicationem, & actiuitatem. ( 10 ) Nam concepta nos docent, ex passionibus, uel perturbationibus, non entibus, oriri imagines ueras, reales, actuales: Etenim cum potestates sint sigilla inuisibilia & intangibilia Archei, qui ipsus est inuisibilis, & intangibilis, non possunt illae attingi, multoque minus penetrari, aut superari a corpore. non secus atque praegnantis cogitata, imaginem realem, quantumcunque peregrinam atque exoticam, cudunt. Quia eiusmodi potestates, utcunque uitales, carent tamen extremitatibus; quibus tangantur. Quamobrem sic nempe uenena parit phantasia, quae hominem proprium interimunt, uariisque aerumnis affligunt. Usque adeo sicut imagines istae primario procedunt a potestate imaginatiua, cuius organum immediatum est ipse Archeus: ita prorsus necessum est, qui picem tangit, inquinetur ab ea. Unde sequitur ( quod hactenus est nescitum ) quod omnis morbus ( utpote gliscens in uita ) quia de uitalium potestatum indole, debeat immediate cudi, & oriri ab ente quod natum est producere seminales ideas. ( 12 ) Cumque nil inter constituta fiat a seipso originaliter, necessario tam morbosarum, quam uitalium potestates, pendent ab ideis, uel ipsius generantis ( unde morbi haereditarii ) uel generati Archei. Id est, oportet ipsum Archeum primario & immediate concipere, atque nouam illam induere imaginem, eadem affici, & afficere ui symboli, caetera a se dependentia, iuxta ideae illius nocuae proprietates. Uerum ut id clarius constet. Illudque fermentum semel in illo, impetum faciente aethere, depictum, est morbus. In semine brutorum & hominis est potestas formatiua, ad similitudinem generantis. Utpote quae cum sit dispositiua, ac distributiua totius regiminis in figurando, eius actiuitas a nemine est controuersa. Qui exinde in cruorem, liquorem proxime assimulandum, atque in partes denique similares, atque in ipsa corporis recrementa se diffundit, iuxta proprietatemue suae illius ideae. Scientiam ergo a generante infusam habet semen, ad fines sibi agendos accommodata. Alioquin enim semen, quod in sui substantia est sterile, secundum fit per imaginem, in libidine concitatam. Hinc nempe morbi distributionum atque digestionum, Quid si spiritu insito, cerebri aut lienis hospitio, ideae formentur, imaginando, quae & in brutis sint omnium motuum Blas principale & organum: Nimirum imaginatiua generantis, primo parit ideam, quae sui exordio prorsus est non ens; Nil uetat, quin ipse Archeus, partibus insitus, singulares fabricet & subinde exorbitantes ideas, ui imaginatiuae non absimiles. uestiendo autem Archei amictum, fit ens reale ac seminale. Idque tam in plantis, quam sentientibus. Sic nempe saliua Rabidi, Tarantulae, uel Serpentum, itemque Napelli, Aconiti, uel Solani succus, nobis inuitis, suam furoris imaginem communicat. Quocirca nil uetat pariter, primarium imaginandi organum, formare sibi inquilinas imagines, seminales fermentales, uenenosas, etc. habetque omne semen suum hoc aliquid ab idea, spiritui indita suo: morbus autem est ens reale, fitque in uiuo dumtaxat. In uegetalibus namque semen ab initio prodit inuisibili ( plantae siquidem data uis est prolificandi per semen, adeoque conceptum habet analogicum, qui format ideam seminalem propagando ) suam secunditatem, uitaeque primordia mutuat, non autem uitam ipsam, ( prout ut alibi de formis ( itaque scientia, dona, radices, dispositionesque materiae sibi despondatae ad uitam, semen mutat ab idea seminali, omnis nempe faecunditatis causa. Unde consequens, quod etsi morbus uitam oppugnet, ut mortis praecursor, nascitur tamen a uitali, eodemque in uita initio, nimirum a carne peccati. Uerumtamen mors, & mortua quaeque, carent radicibus quibus producant. Atque adeo cum mors interitum dicat, siue priuationem, caret imagine seminali, in quo a morbis distinguitur. Idque olim subodorati, dixere omnem generationem a mundo inuisibili suam trahere originem. ( 13 ) Tergloriosus omnipotens, suae cogitationis nudo puroque mandato, conceptoque uerbo ( fiat ) totam creaturam ex nihilo fecit: illique uires seminales, in seculum durabiles, indidit. Uita quidem est ab anima, ideoque & primae constitutionis praemissus character: Creatura autem deinceps receptum propagat donum, non quidem ex nihilo, ut neque proprio mandato: sed morbus a confusionibus ac perturbationibus impuriarchei prodiit, sibique radicaliter insertus, sic permansit deinceps inseparabilis, nimirum quo ad potentiam formatiuam idearum infirmarum. sed potentiam a Deo recepit creandi imaginem sui seminalem, transferendi, siue depingendi eandem in suiipsius Archeum. Haec scilicet est uis seminalis, hominis, brutorum, & plantarum. Non autem quod in plantis hic conceptus sit pecuinus, nec a libidine suscitetur. Morbus itaque coalescens ab ideis, tanquam sui seminali initio efficiente, induit materiam sibi aptam ab Archeo mutuatam, & in ens reale consurgit, per modum aliorum entium naturalium. Sat est namque, quod modo analogo contingat, quo ueteres consensere omnia in omnibus esse. Quem modum, desumta a nobis similitudine, ostendunt sympathia & antipathia rerum. Cumque in Archeo formata iam sit idea, confestim quoque haec agere incipit, nec feriatur, quin partem Archei contaminet. In qua subinde fermentum, tanquam causae efficientis medium, suscitatur per auersionem a uitae integro: Sentiunt enim mutuam praesentiam, excitantur mox illo sensu, in dotium suarum explicationem. Quippe quae alias manerent immota. Sensus autem, non potest non uirtuti imaginatiuae quodammodo aequipollere. Quod de Peste alibi ex professo latius. Ast mihi iam scopus, non de plantis philosophari: huiusque tandem adiutorio crassiorem corporis molem uel contaminat, uel saltem turbat digestionum oeconomiam. ( 15 ) Ridebant ( sat scio ) scholae Platonicam doctrinam, quod ideas seminales, potestates ideales, & actiuitates formales morbis assignauerim. sed dumtaxat de morbis nostris. Sufficitque ideo, quod ipsa imaginatio, a formatione imaginis dicta, ideam cudat, cuius ergo semen omne fertile. Mallent namque quatuor qualitates, fictis humoribus stipatas, agnoscere, ringunturque has nugas a me pessumdatas, nesciae, cui causae morborum quidditates atque medelae deberentur. Cumque in nobis uis illa phantastica sit quasi brutalis, terrena, & diabolica, ( iuxta Apostolum ) ideo est suis morbis obnoxia, potestque cudere imaginem in suiipsius immediato Archeo organo. Hinc nobis materialiter, ac efficienter, omnis in nobis morbus. Nesciae inquam, quod potentius, uicinius, magisque domesticum ens, exercitum in humanam uitam conscripserit, de quo etiam dictum fuit diuinitus, quod hominis domestici sint inimici eius. ( 14 ) Etenim quicquid nascitur, aut fit; Etenim obstructiones, ab iniuriis spurcitiarum occasionaliter inductas, tanquam morbos, ubique insigniter accusant: id totum contingit cuiusdam seminis necessitate: Quamobrem tecum saepe conquestus sum, Bone Iesu, o uitae Princeps, quam difficile foret scholis, tanto nugarum lenocinio, & nebularum praestigio, a puero constanter nutritis, uera rerum principia assumsisse. quae non tam ipsum obstruens, uel etiam obstructum, tam notabiliter arguunt, quantum actionis, passionis, atque relationis maiestatem in obstrucute repertam, alto semper notarunt supercilio. Quasi ipsa obstructio, siue ipsamet relatio, esset morbus: fundamentum autem illius relationis, causae morbificae rationem clauderet. Nisi clauum nauis teneas, uelisque secundum uentum inspires, ominor, quod inimicus homo mea scripta in chartas Uolusianas sit traditurus. Totus uidelicet scholarum error, ex ignorantia morbi, consistentis immediate in ipsamet uita: non autem in sordibus, atque spurcitiis erroneis, uitae peregrinis, & extrinsecis. Bone Iesu, Sapientia Patris luminum! quanta tenebrarum confusione cespitant humanaindicia, nisi tu illa regas? Aspira Deus, pro bono imaginis tuae, ut ipsa semina testentur sibi adesse Archeum, qui nisi sola generantis concepta idea foecundetur, in molam atque informe monstrum recedunt, cui non minus figurandi, quam proprietates explicandi uigor deest. Testentur inquam, me tacente, morbi, se esse entia actiua, in naturam admissa a principiis naturalibus. Fateantur iuxta Trismegistum, supera & infera ferri eadem proportionis lege, ac principiis consimilibus. Meditatione unius olim inchoata uniuersa, eadem adhuc hodie subsistere, & perpetuari. Unius illius meditatione atque idea recipere superiorum & inferiorum entelechiam. Uerum esse quod dixit, eamque ueritatem uicturam omnem fortitudinem fortem, & penetrare omnia solida. Siquidem dum uesicae calculum, omnes denique rerum sordes, misturas, potestates, proprietates, effectus, effectuumque libertates, agilitates, & alteritates, solis elementorum congressibus & bellis consecrarunt, eadem methodo significarunt, se non ultra calores & frigora sapere uelle, ac posse. ( 16 ) Sic nempe calculum in medio lotii arescere, siccari, atque indurari per calorem, absquepudore & iudicio docuere hactenus, codemque quidlibet audendi priuilegio, totam naturae historiam, ac rerum natiuitates neglexerunt, seque uentura aetate miserandas, quia ridiculas fecere. Fundamenta Physiognomiae. 22. Ratio, cur ideae tam potentes in nobis. 23. De Ideis Morbosis. 1. Diuisio dicendorum. 2. Splen sedet in trunco medio corporis. 3. Quid sit abolitio causae morbificae. 24. Formatio realium imaginum phantasiae, confirmatur exemplo. 4. Causa morbifica est inuisibilis. 25. Locus natalis morborum. 26. Cur idea descendat a matre in foetum. 5. Consequentia inde deducta. 6. Mensura modicitatis uini. 7. Author deducit ad diem, illud Hippocraticum diuinum in morbis. 27. Penetratio idearum. 8. Puer declinat a natiua indole. 9. Cur morbi aemulentur proprietates & actiuitates uitae. 28. Exemplum in calculo. 29. Quid intelligatur per Agoniam. 10. Ideae atrocissimae. 11. Potissima educationum cura. 12. Duabus suppositionibus opus, ad introductionem notitiae morborum. 30. Conclusio inde tracta. 31. Discrimen in motibus Animi. 13. Doctrina desideriorum. 14. Probatio mechanica in faba. 32. Eadem in Cancro. 33. Ortus & progressus desiderii. 15. Progressus Cancri. 34. Diuersitas peccati commissionis & obmissionis. 16. Entia creationis quomodo differant ab entibus praeuaricationis. 35. Cur Deus peculiari facore sexum muliebrum dolauerit. 17. Quidditas Cancri. 36. Donum deuotionis sexualis, quid ex se operetur. 18. Quadam morborum producta, causalitatem occasionalem amittunt. 37. Cur Author egerit de moralibus. 19. Methodus sanandi erronea, hactenus seruata. 38. Repetit Author octo suppositiones de Ideis Archealibus. 20. Causae Cancri erroneae Scholarum. Uagatur Author circa Ideas peregrinas. 21. Cum Zzz 2 ( 1 ) Cum ergo ad morbi essentiam requiratur materia, & efficiens, sitque idea ipsum efficiens morbosum: utrumque explicandum est. Ac Praegnans namque, si sua imaginatiua concepit magno desiderio cerasum, ideam illius in foetum, ( prout de Peste alibi ) ideam inquam seminalem, sigillarem, atque sponte indelebilem, imprimit, utpote cuius idea uiridescit, flauescit, rubescitque quotannis in carne, iisdem anni stationibus, quibus alioqui cerasa haec dant suae uicissitudinis indicia in arbore. primo quidditatem idearum, efficaciam, & fabricam describam, ut morbi efficiendi actio & natiuitas elucescant. Cur autem idea cerasi, aut muris, non in matrem, at in foetum imprimatur, atque iam statim in alienum ab imaginante migret subiectum: Ac primum declarabo ideas ab homine conceptas, dein tractabo de ideis Archealibus, atque tandem de ideis peregrinis. quod etiam propria saepe quadra uiuere incepit: ( 4 ) Causa est indesinens, neque ficta matris affectio, qua naturaliter plus pro foetu, quam pro seipsa uigilat. Postremo atque tradam materiam morbificam, ut ex utriusque causae connexu constet quidditas morbi, eiusque immediata essentia. Matris itaque interna, naturalis, & inexcusabilis solicitudo, foetui uelut continuo incubans, ideam a passionibus genitam, uno radio ad foetum suum dirigit. ( 2 ) Primo nimirum docui alibi quod uis primorum motuum sit effrenis quaedam imaginatiua, in arbitrii potestatem non redacta, stabulata in splene. Et quia manus est organum actiuorum principale: ideo solicitudo, descendens ad manum, quasi ad defensionem sui foetus, conceptam ideam recipit, pergitque ulterius in foetum. Atqui cum ideae sint quaedam lumina seminalia: ideo penetrant se mutuo, absque unionis stupratione. Quodque omnipotens tanti facultatem, etiam in meris membranis, atque propemodum exsanguibus marsupiis hospitauerit, sic ut tam stomachi orificium, quam ipse uterus, iure meritoque cordi aequi parentur, ob insignem uidelicet agendi crasim, sibique uicissim ab aliis uisceribus praestitam obedientiam. Cuius potestatis praerogatiua, splensituatur fere mediointer utrumque loco: Ergo concepta cerasi idea, superueniente idea curae maternae, dirigitur ad partem foetus, qua manus, matris corpus attigerit. Enimuero cura quaelibet est semper propter finem, ad quem manus operatur. paulo tamen demissius inclinatur, quia radicis integralis uices subiit. Attingit nempe stomachum, sui amplitudine, cuius respectu duumuiratus subsistit: Manus ergo, tanquam organum exsecutiuum uoluntatis, depingit concepti cerasi ideam, parte ea, qua mater sibi manum admouerit. uterum uero altera sui ex tremitate attingit, suis nempe ligamentis, annexum lumbis. Dein dixi, quod quanquam in principio imaginatum non sit nisi merum ens rationis: ( 5 ) Unde saltem in limine constat, quomodo cogitatio, quae merum non ens est, fiat ens reale, & qualificatum. non tamen tale permaneat. Deinde liquet hinc, quod spiritus primario imbuatur illa imagine, semelque aliquapiam idea imbutus, deinceps impar fiat exsequendis aliis muniis; eo quod semel concepta idea, sit sigillum ad determinatas tantum res agendas. Siquidem Phantasia est uirtus sigillifera, uocaturque hactenus imaginatiua, quod formet rerum conceptarum imagines, siue ideas, easque in spiritu suo uitali characterizet. Itaque character ille imaginis seminalis, semel in parte aliqua Archei, impressus: facit, quod ad alia deinceps officia sit incapax. ( 3 ) Fiatque proinde ista idea, ens spirituale, seminale, potensque ad perpetrandum res magni momenti. Quod iuuat praegnantis exemplo ostendisse. Nam propter aetheream simplicitatem illius spiritus, se ita isti ideae maritant, ut inposterum ab inuicem non separentur materia eiusque efficiens, quamdiu suppositi fuerit identitas. ( 8 ) Alioqui plerumque sortes gignuntur sortibus & bonis. Cum ipsa idea sit semen in illo spiritu, qui proinde illa idea spoliari nequit absque sui dissolutione. Puer enim per educationem rigidam, uel mollem, incipit deflectere a natiuis inclinationibus. Neque enim perinde Archeo, atque metallis contingit, quae liquando redeunt in pristinum, solamque amittunt artificis operam. Assimile est, dum praegnans terretur ab Anate. Tum demum, ubi discretione aliquali praeditus est, per exercitia & consortia, in uarias incidit affectionum ideas, quibus plerumque in uitam obedire cogitur, quia a teneris unguibus implantantur. Eo ipso enim ideam entis a quo terretur, imprimit imaginatiua in spiritum: Mox deinde in adolescentia ideae aestimationis uigere incipiunt, quae licet plerumque sint adhuc insontes: ita ut idea ista fiat ibidem seminalis. Atque ita quidem nedum embryonem iam formatum destruit: sed hunc transformat in anatem. ubi tamen his se associauerint ideae passionis cuiuspiam, inclinationum manu introductae: Unde saltem liquet, nedum potestas & authoritas imaginatiuae: tum priores ideae penetrantur a fortioribus, puta odii, amoris, uindictae, luxuriae, etc. Uerum si timor insignis accesserit: sed etiam, quod idea ab imaginatione hauserit uim figuratiuam, atque habeat uim seminalem & figuratiuam; imo & potentiam metamorphosis. inde tam uehemens idea consurgit, quod aegritudinem uiolentam cum perpetua pusillanimitate incutiat. Sequiturque ex praefatis, quod uir multae phantasiae, necessario etiam uiribus eneruetur. Sunt autem idearum mitissimae, amoris, gaudii, & desiderii, quae tandem sua oblectant sua uitate, totamque sic irretiunt animam, ut delectationibus ac uoluptatibus continuo inhient. Quoniam non secus lassatur, quam qui operoso labore diem transegit, totusque tam mente quam corpore deficeret, nisi refectus grato colloquio, sociali deambulatione, conuersatione amoena, & potu meraciore. Uiolentiores sunt ideae irae, tristitiae, agoniae, inuidiae, metus, arrogantiae, despectus, terroris, uindictae, temulentiae, zelotypiae, & desperationis. ( 6 ) Iuxta illud, Uinum modice sumtum acuit ingenium. ( 9 ) Ubi & hoc notandum: Agoniam non esse colluctationem solius spei & timoris: Nec est modicitas illa sub tetrica medentis crisi per uncias liberanda, dum a Sapiente cuique pro capacitate est resoluta. sed etiam irae & metus, irae & dissimulationis, spei & irae, odii & timoris, spei & tristitiae, etc. Uinum, inquit, ad hilaritatem: non autem ad ebrietatem, est conditum. Etenim ut in solis conceptibus est contrarium; ita & in ideis inde genitis. Quaeque non sunt contrariae, complicantur, & sese penetrant. Contrariae autem se destruunt uicissim, quod quandoque in sanatione morborum per historias palam fiet. Tristibus ergo defessis, exhaustis, oppressisque succurrendum est uino, usque ad hilaritatem. ( 7 ) Ergo ideae, tanquam lumina formalia, se inuicem penetrant, suique simulacra imprimunt, in partem Archei, cuius sunt imago atque semen. Consurgunt igitur in unitatem, quotquot ideae se mutuo penetrant, & compatiuntur; Itaque ideam seminis prolifici primum penetrant ideae inclinationum, ad mores scilicet, scientias, affectiones, morbos atque defectus. retenta potioris ideae praeualentia. ( 10 ) Sunt autem repentinae omnium atrocissimae, & maxime lethales: Idcirco namque ideis constituentibus, connectuntur facile ideae grauidarum: quia ex improuiso imaginatiuam quatiunt, adcoque totalem uelut Archeum contaminant. His dein succedunt diuturnae: quae bonos alioquin ut mores saepe corrumpunt, imo & stultos quandoque gignunt: ita non raro alios quoque ab utero emendant. quia quadam assuetudine fiunt fures domestici nouerunt thesauros, horumque claustra. Hinc Zzz 3 illa uel sunt spe possibilia, absque spe, uel contra spem. Hinc sortis consuetudo ligat animam quatenus ideae, in Archeo influo conceptae, tandem & insitum partibus spiritum, contaminant. Si homo perseueret in desiderio, haec duo posteriora ipsum dementabunt. Cum omne desiderium corruptae naturae, semper aliquid fatuitatis & anxietatis annexum habeat. Enimuero ideae inclinationum, ad uirtutem supernaturaliter dantur, postquam natura tota corrupta est a peccato. ( 11 ) Ad moralitatem uero, artes & defectus, nobis ab ideis seminalibus parentum, implantantur: Sin uero desiderii finis cum spe est, fertur saltem in obiectum nondum praesens, & tum impossibile, adeoque habet exspectationem fastidiosam, atque molestam comitem. Desideramus namque ea, quae non sunt. uel a puero, per educationem instillatae, abeunt in naturam, quatenus natiuas penetrant, & iisdem coalescunt. Poenosum ergo desiderium, malum plerumque quoque ex sui natura. & ex suo affectu longe peius. Ac tandem ex consequentia, malum. Sunt autem affectiones, proprii nominis producta inclinationum, passionum, & affectionum exercitia, & non absque idearum noua propagatione contingunt. Quia statim desideria sponte declinant in iram, odium, uindictam, morositates, tetricitates, intolerantiam, arrogantiam, contemptum, etc. Quaeque ideo uitae instar uernaculam in nobis parant habitationem & habitudinem. ( 12 ) Passiones autem, sunt internae animi motiones, circa quarum frenos totus uersatur Stoicismus. Perturbationes tandem sunt passiones, plerumque a causis extrinsecis suscitatae ideae. Semper enim desiderium naturale ruit in peius, eo quod descendat a philautia, formetur a corrupta natura, circaque obiecta peccati plerumque uersetur, anxietates, exspectationes, & molestias comitetur, atque libertatem uolendi incuruet: Passionumque cunctarum communis mater desiderium. ( 13 ) Hoc enim in se bonum uel malum est. Nam quod indifferens, siue neutrum est, facillime naturae corruptionem induit, & peruertitur. quatenus autem supra se & in futurum reflectatur, parit impatientiam, libertatem affectat, mortificationi resistit. Morositates, angustias, intolerantiam, & subinde desperationem adfert. Desideriorum autem malorum unicum remedium, uoluntatis resignatio. ( 14 ) Quia nascitur desiderium hoc modo. Desiderium bonum semper ex gratia datur superne, cuius productum est Amor, nitorque animae producens perfectionem. Corrupta enim natura iam naturaliter in se uersa est, ideoque libenter meditatur sibi plausibilia. Quatenus continuo uersatur circa obiecta concupiscentiae peccati. Uirtutes ergo, quatenus ex gratia obueniunt, transscendunt ab imaginatiua, cum suis ideis, in intellectum: adeoque tingunt animam: Et sic ut ignis e silice: ita a plausibilitate obiecti, desiderium. Pro ut & uitia passionum, exercitia peccati, & subductionis a timore Domini, tingunt animam, ut quasi belluina fiat. ( 15 ) Hinc lupi rapaces: Cui nisi per furculum inferas timorem Domini ( qui ideo est initium Sapientiae ) pro freno, succiderisue conceptuum plausibilitatem, in primo sui germine primorum conceptuum: Genimina uiperarum, dicite uulpi, & c. Idcirco in anima quandoque erunt conspicua, peccata commissa, absque indagationis scrutinio. iam fomitem in natura corrupta reperit, accrescit malitia, nondum prae sui exiguitate patens: trahitque sub se mox totam animam. Adeo ut serua adueniat illi appetitui; per quem de maiestatis throno fuit expulsa. Puta si ambitio, uel concupiscentia maior, ferueant in desiderii sartagine; Sed peccata mere negatiua, quia non entia nec quicquam actualitatis habent, non tingunt animam ( qualia sunt obmissionis ) ideoque haec sola in iudicio extremo improperabuntur: formari sibi seminalia uenena, quae peste tenus, uel uiolento alias languore, consumunt. 8. Quod etiam extra corpus imaginantis egrediantur. cum caetera, solo uisu distinguentur. ( 16 ) Porro licet Deus non sit personarum exceptor: quia tamen omnia ex sui beneplacito disponit suauiter, mulieres peculiariter diligit: nedum quia eas plurimis morbis, ( ex utero oriundis ) angustiis, miserius, & tribulationibus circumdedit: ( dicit namque Deus mulieri: Quia concepta imago a praegnante regulariter migrat in foerum, etiam ultima die gestationis, tum tamen extra controuersiam est, quin foetus propria potiatur uita, anima & quadra uirat propria. Constat ergo ex praefatis, non tantum de quaestione, An sit; nimirum ideis inesse uim potentissimam, ad operandum: " Multiplicabo aerumnas tuas " ) sed potissimum quia cas, in solamen, dono deuotionis compensauit. uerum etiam, quia seminales sunt, penetrare, & operari naturaliter quaelibet. Hinc namque oriuntur ideae compassionis miseriarum in proximos, mansuetudinis, contritionis, & compunctionis, quae pro fundamento, timorem Domini & charitatem praecedunt. Siquidem si materiae seminum non insit idea aliqua rectrix, & formatrix, a Generante formata, semen per se sterile prorsus permanet. Denique ideae istae debent immediate esse non quidem in anima humana: sed immediate in Archeo impetum faciente: ( 17 ) Est nempe deuotio ista ( licet sexualis ) donum gratiae, gratiam lucrans, desiderium orandi, loquendi suo Deo, cum humilitate, amorosa, fide perfecta, & periucunda. ( 18 ) Haec enim mundus ignorat. Medicus enim, moralem hic agere debui ex instituto, utut rideant alii. siquidem absque idea eiusmodi, plane omnis actionis, operationis, & propagationis ex sors Archeus maneret. Idque non solum quatenus indispositiones animae, ualetudinem inquinant, & labefactant. ( 20 ) Ergo & ab ideis, omnis motio naturae, & actio, tam in remediis quam uenenis, omnisque potestas naturalis seminaliter a parente quolibetcunque est impressa: imo introducuntur ideae exoticae, alienae, ascendentesque in iam constitutas: Sed illo potissimum titulo, quod cum morbus sit filius peccati, nequeat cognosci perfecte, si ignoretur facultas concupiscentiae peccati, unde omnis ad morbum impetus, per ideas, in Archeum deriuat. quia ideae, non secus atque lumina, se mutuo penetrant, & symbolum Archei, cum Archeo perpetuum atque syngamicum seruant. Quae ideae, dum materiam capessunt, iam morbus natus est. Etenim ut ideae seminales, & primitiuae, in semine plantatae a parentibus, figurant hominem, brutum, plantam, etc. Hactenus autem de ideis, hominis cogitatione conceptis, & genitis, de quibus sub capite conceptorum adhuc liberalius agetur. ( 19 ) Restat nunc explicare, unde ideae humanitus factae, tantae sint fortitudinis, ut saepe morbum, imo etiam mortem accersant imaginanti. ita quoque superuenientes ideae inclinationum, affectionum, etc. Ex praemissis ergo resumendum. 1. ( 21 ) determinant uultum humanum ad Physiognomiae delineamenta: Ideas cudi in imaginatiua per cogitationem. 2. Imaginem sui imprimere in spiritum uitae. 3. quae dein quoque uariantur per ideas posteras morum, consuetudinum, etc. Esse media operatiua, quibus anima corpus mouet, & gubernat. 4. Bruta enim per ideas molestas libidinis non pinguescunt, pro ut castrata. Esse imagines seminales. 5. Eunuchi uero, si incurii, pinguescunt: Graduari autem iuxta potentiam & fortitudinem imaginatiuae. 6. qui alias per ideam taedii etiam macilescunt. ( 22 ) Unde autem ideis tanta sit potentia: Quapropter embryonem humanum mutari in uaria monstra. 7. Omnem hominem, per imagines tristitiae, terroris, & c. scitu dignum, quod tabula, siue materia, super uel in aquam, Phantasia suas depingit ideas, sit ipsamet Archei substantia; quae semel per ideam conceptam deturpata, 544 De Ideis ( 26 ) Sic nempe ubicunque Hippocrates non reperiit uisibilem aliquam materiam, morbi occasionem, diuinum in morbis incusat initium, quia inuisibile, ex occulto seminum promtuario, ex mundo inuisibili, siue ex orco Plutonis, aut ex chao uicissitudinum. & tanquam seminali principio instructa, deinceps ad alia munia est inefficax. Ideo nimirum incurii tarde canescunt: Itaque in omnibus prorsus admiror hoc diuinum ( sit licentia Hippocratica dictum ) in morbis initium, ut puritatis disruptae iudex: & a sensu contrario, solicitudines autem multae senium praecipitant, ac maturant. Iuxta illud: ita uindex latentis impuritatis, & concupiscentiae, in carne peccati. " Spiritus mens attenuabitur, & dies mei abbreuiabuntur. Ideoque etiam perseuerantis, in radicali ataxia, uitalis principii. ( 27 ) Quatenus autem immediate sedet, atque suscitatur a principio uitali, atque seminali: " Recte ergo ab Antiquo dictum, ( 23 ) Quod morborum perfecta sanatio consistat in ablatione causae, siue radicis. Consequenter hinc etiam morbi habent proprietates, directiones, proportiones, durationes, affectiones, atque respectus ad membra & loca. Quae si esset ipsa materia uisibilis peccans ( prout nihilominus scholae eam indigetant ) iam febris, aut consimiles morbi, sanari non possent, nisi omnis materia occasionalis prius sublata esset. Quod tam manifeste falsum est, ac silere febres, perstite causa eadem occasionali, est longe uerissimum. Quae certe in bono intellectu nequeunt attribui ulcerosis calorum & frigoris praedicamentis, ut neque distillationibus, & Catarrhis spontaneo ponderum decubitu fluentibus. Iuuat autem hanc morbi historiam uno exemplo palam fecisse. ( 28 ) In calculo enim, morbo maxime materiali, manifestoque. Sic nempe non raro colicam Choleram, diarrhoeam, dysenterriam, aliosque morbos perfecte sustuli, per uerum Laudanum absque opio, residua licet massa intus adhuc hospitaretur. Non est enim calculus morbus: sed primaria Lithiasis, & uerus morbus Duelech, est ipsamet idea, in potestatibus Archei Renum, uel uesicae, radicaliter insita. ( 24 ) Omnis itaque materia uisibilis, atque peregrina, deforis uel adueniens, uel sponte sua intus prognata, quantumuis fuerit de ipsa solidorum nutritione degener, atque separatus liquor, proprio nomine semper se habet per modum occasionis, & causae irritantis; Quae scilicet deest in sanis, ideoque neque in sanis regulariter ex urina ( quae tamen omnia in se materialiter continet ad Duelech actu necessaria ) fabricat, actuat, aut separat, inexsistentem potentia proxima, calculum uel arenam. siue id fuerit pro morbo primario, siue uero fuerit productum & constitutum a morbo primario, consequenter deinceps stimulans Archeum ad nouae procellae siue morbi erectionem. At semel fermentis, in renum, partiumque subordinatarum Archeum, introductis, stabilitur ibidem idea actuans, & efformans eius, quod propinqua potentia in materia latebat. ( 25 ) Adeoque omnis morbus, de spiritu enormontico, per ideas conceptas, in proprio Archei subiecto, patratur. Sicque fit calculus, uel arena. Cuius solius culpa uiuum, non autem cadauer, morbos omnes patitur. Quae sunt productum uerae lithiasis. Quod si autem haec morbi soboles in familias digestionum spargatur, producit materias occasionales quidem, ad morbos secundarios: Idea inquam eiusmodi, in Archeo insito illarum partium habitans, est morbosus separator, & faber, imperans facultati insitae illius organi, eamque ducit uinctam, ad lubitum suum erroneum. quae natae sunt, irritare deinceps eundem Archeum ad noua morborum seminaria. Superinducitur enim facultati insitae, & uitali renum, eminentior potestas, seminalis & fermentalis ideae. Productum uero, ab hoc primario morbo procedens, in uia generationis, est ipsum monstrum Duelech. ( 29 ) Idem in aliis aeque manifeste, ex duabus saltem suppositionibus. Inprimis uerus cancer, nusquam nisi in ubere, & utero mulierum oritur. Una scilicet, quod omnis morbus sit in ente uiuo, adeoque in Archeo motore: Non autem insunt, & dormiunt in utero, ideae cancri: non autem in ente per se mortuo, & immoto. prout alioquin ideae fabae, in germine fabae. Quia morbi naturaliter quidem fiunt: non tamen insunt. Altera, quod morbus sit ens substantiale, per se in nobis subsistens. ( 30 ) Unde concludo. Nisi fortassis a semine generantis connatae, ut in morbis haereditariis. Quod morbus, per modum aliorum entium naturalium, procedat de nonente ad ens, & nascatur seminaliter. Atque ista est differentia entium creationis, ab entibus morbosis. Quod sic probo mechanice. Faba, ut seminum notissima, sit demonstrationis subiectum. Suppono igitur pro occasione cancri, quod ubera mulieris, compressionem aut contusionem patiantur, & glandulae, lactis effectrices, conquassentur. ( 31 ) In hac enim concurrunt ideae umbratiles, concreatae mox a mundi initio, & per propagationem seminaliter illi connatae. Dein, statim Archeus sensitiuus, organo isti insitus, dolorem, uelut spinam pungentem, concipit. Ergo conquassatio, & dolor, se mutuo contingunt in sensatione: Quia inter binas squammas, quae fabae corpus constituunt, inuenitur germinis praeludium, habens bina folia cum radice: In quibus ideae seminalis umbratiliter dormit. & tanquam e silice & chalybe, anonyma passio furiosa, loco fermenti, exsurgit. Estque alligatum utrique fabarum squammae, tanquam utrique sexuali initio. Hinc ignea idea seminalis, furens ( atque ideo uenenosa ) excutitur, succo loci imbibitur, & confermentatur. Non secus atque uitello oui adhaeret crassius albumen, seminis entelechiam continens. Unde tum demum tumor dolens, punctilis, pulsatilis, quia etiam uenenosus, a furore. Faba ergo, terrae commissa, statim combibit terrae liquorem uel actualem, uel uaporosum: atque illo intumescit. Terra autem, in se, suam habet fracedinem, siue uim imprimendi odorem fermentalem: Excitatus ergo, & indignatus Archeus, pro indole conceptae indignationis ( neque enim omnia passim ubiuis: respectu cuius, illi collata est potestas, motrix, absque uisibili semine commisso sibi sponte germinandi. sed heic iniussa uirescunt gramina, illic felicius uuae, arborei foetus alibi ) sic neque Archeus in digito, pro ut in oculo, uidet. Per consequens imbibito terrae succo, eadem huic uis fermentalis traditur, quae est alias terrae. Isto ergo spinosi doloris tuberculo, conglomerat Archeus uenenum, a sua indignatione partum, quatenus ibidem Archeus se mamillis ita nupsit, quod harum pars nulla illo careat. Qui succus, habens in se fermentalem fracedinem, determinatam ab odore specifico sabae, excitat latentem seminis ideam in faba, quae dein sponte propria pergit agere. Istud autem tuberculum est productum cancri, in indignatione seminati, tam essentialiter cancri, quam is, qui postea sanie diffluit foetidus. Quapropter non nascitur germen, quod alioqui terra illius loci ex se produxisset: sed ex idea seminali intrinseca, & inuisibili fabae, nascitur germen, quod est herba saba. Neque enim ulcera, aut apostemata, in uberibus, cancrosa unquam sunt, nisi furor ille Archei adfuerit. Sic tamen ut uis specifica fabae flectatur iuxta indolem fermenti fracedinis terrae. Imago ergo seminalis, ab Archei turbulenta tempestate exsurgens, & in loci Archeo depicta, est uerus cancer; Hinc nimirum uinum uariat diuersis locis, licet uitis eodem palmite plantata sit. siue apostema adhuc, siue demum ulcus fuerit. Sic nempe fluunt semina, in destinata munia, fructus, ac fines. Nam Archeus mamillarum, uitalis motor, illa scilicet parte, satellitium uteri furiosi agens, agitatus furiis, topice ( 32 ) Quod in Carcinomate explicabo. cudit Aaaa 546 De Ideis In brutis namque ( pro ut alibi de Peste ) omne specificum uirus non nisi ab imaginis idea profluit. Unde in Adagio: cudit ideas uirulentas, sibique imprimit eodem iure, quo imaginatiua, imagines suis passionibus consentaneas fabricat. " mor¬ ta la bestia, morto il ueleno. " Sic nempe procedunt lepra, lues ueneris, Caducus, Apoplexia, itemque morbi primarii omnes. Non aliter inquam, quam uterus, cor, cerebrum, stomachus, quam ipsamet uis seminalis uegetabilium propagatrix: Uerumtamen assumta uenena non proinmorbi sunt, aut surgunt: imo nec aliter, quam ipsis in simplicium excrementis ( puta Rabidi saliua ) elucet. donec Archeus mutuato illorum contagii fermento, sibi iniuriam fecerit. Sic inquam nascitur cancer, suasque propagat ideas, proximum in alimentum similare. Tum quidem non tam sibi cudit proprio furore peregrinas ideas: quam easdem a simplicibus ingestis mutuat, iisdemque tandem succumbit. ( 33 ) Primarius enim cancer, in Archeo topico, per contagii dependentem connexionem, ulterius in partem conterminam distenditur. In quo agone miras sibi folmat ideas, quas per symptomatum uarietatem tragice explicat. Prout autem ab initio, usque in ultimam maturitatem, unicus tantum est idealis ac seminalis fabae rector: Itaque Cancer non est ulcus cauum, quod cernunt oculi, nec crustata eius liuidaque labra, quae tangit manus: Ita ab initio conceptae ideae cancri, in mortem usque, non est nisi idem uenenum. ( 35 ) non denique est subnigricans, putredine olidus ulceris fundus, aut sanies inde stillans, quam nares olfaciunt: absque his namque, iam cancer erat adhuc sua pelle uestitus. Atqui cum cancer sit in subiecto sensitiuo, Archeus proinde quotidie de nouo furiat, nouas ideas atque uenena antiquis substituat. Non item faba. Quae singulari initio incipit, & per fluxum pergit in continuitatem sui fili. At haec sunt effectus, signa, symptomata entis, cuius sunt fructus. Enimuero cum effectus, siue productum, dicat inseparabilem respectum, ad causam sui producentem: ( 34 ) In creatis siquidem primae constitutionis, quamuis idem cum morbis sit ideale initium, & fiendi progressus a non ente ad ens: ideo morbus debet esse ens, continens causas, & proprietates suae entitatis. In facto tamen esse morborum progressus discrepat. Ideoque tam Cancer Apostema, Cancer est, quam dum iam ulcus factum est. Ideo namque plerumque morbi primarii in Archeo gignunt productum aequiuocum. Proinde quoque faba quotidie, exteriori uultu, mutatur crescendo, licet florescens a germinante non differat uitali initio. Pariter & morbi sigillati in Archeo, uel topico, uel infiuo, ab huius uaria insania uenenum diuersificatur. Ut est calculus respectu primariae lithiasis. ( 36 ) Molestum enim Duelech uulnerat, laeditque digestionem uesicae, obstipat urinae meatum, etc. Etenim quamuis fundus cancri exulcerati, aeri expositus, fuerit obiectum primum, ubi conceptus & natus fuit: Est etiam subinde productum, sola sui praesentia molestum, ut pus in Apostemate, uulnere, etc. Aqua in Hydrope, coagulatum in Scirrho. attamen fundo illo per corrosionem absumto, semper penitior alter succedit, nouo contagio insamis, uelut ac si noua faba indies germinaret: Ideoque morbus, nedum a matheseos locali centro prodit: Atque eiusmodi producta, magis naturam effectus morbosi, quam morborum occasionis habent: nisi fortassis ueneni compendia in fermento hauserint. sed a centro physico. Quod est furialis & seminalis idea Archei. Idem iudicium & paritas est de cunctis aliis uenenis, intus genitis, quale est iam praefatum in Chirurgicis. Tunc enim uices assumti ueneni agunt, in Archeum compellunt occasionaliter, & noui morbi concilia. Ergo morbus est ens uere subsistens, in principio inuisibili, proprietatibus uariis dotatum: Iam uiri a Cancro prorsus immunes, ut & foeminae menstruo defunctae. Foetus in utero nutrietur mero ueneno. Menstruum peccabit non sola quantitate. non autem intempeties, uel diathesis, ex contrarietatis pugna, mistione, gradu, & humorum fictorum comitantia surgens. Imo nec insons erit detentio menstrui in praegnante, nutrice & emaciatis; ( 37 ) Uerum primarii morbi ignorantia, ut remedium ignorare fecit: ita & spem sanandi ademit. longaque infirmitate subactae, nutrientur ueneno. Citraque conualescentiae spem omnes peribunt. Caeterum si Cancer non a menstruo, sed atra bile, oritur: Cur ergo ad offensionem uberum Cancer aduenit? Quia non nisi in mundandis productis erroneis & occasionalibus causis incubuere, potiusque palliatiuae praecautioni consultum est, neue morbi increscerent, aut redirent, substructo a retro remedio. Cur non minus Iouialibus aduenit foeminis, quam tristibus: Quidue lien cum uberum contusione habet commune? Nil autem cogitatum fuit, contra spontaneas furoris procellas, quibus Archeus a nemine maiorem patitur iniuriam, quam a semetipso. Uel si atrabilis ad mammas peregre adscendat, cur lac non atrabiliosum? cur lactentibus ordinario non est cancrosum? Interim nil actum, nisi furor ille Archei ideas germinans siluerit, natumque inde perstans uirus suffocetur. Cur assumtis purgatiuis epitymo, lapidibus Lazuli. armeno, & c. Neque enim occiditur per corrosiua: imo ne quidem in ulceribus, nisi & corrosiuis uis necandi insit. ne minimum unquam mitescit Cancer? Utpote quae furorem alias magis accendunt. quam placant, aut interimunt. Morbos enim per idiopathiam & deuteropathiam quidem olim distinxerunt, tantoque infelicius, quanto indistinctius. Uir quidam, meis diebus, in tractu Iuliacensi, Cancrum unumquemlibet sanabat, insperso puluere indolente: Adeo ut ad colem allisae Scholae, hos affectus, de morbis, ad symptomata transtulerint. atque tum demum emplastro incarnante solidabat. Cuius ars secum sepulta est. Ut dum ex utero hemicrania, strangulatioque, uel ex dolente apostemate pedis, glans in inguine, Consensuales siue secundarios affectus quidem nominarunt: ( 38 ) Etenim scholae attonitae, quoties Cancer & phagedena non pacantur suo Aegyptiaco, menstruum accusant, siue humorem atrabiliarium. sed non prout e suo semine prodeunt, agnouerunt unquam. Interrogatae autem harum utrum causae adhaereant, nutantes, ad utramque se tenent. Prout alibi latius de ignorantiae essentiae morbificae a me demonstratum est. De Morbis Archealibus. 1. Idearum Archealium ultro irruentium necessitates. 2. Haereditarii morbi ideam praesupponunt cum idea prolifica connexam, non tamen a generantis intentione productam. 13. Scholae utrobique in nobis neglexerunt motorem primum. 3. Uoluptas reflectit Archeum in seipsam. 14. Aristoteles, Galenus & Paracelsus, circa hanc tragoediam dementarunt. 4. Mors incepit a concupiscentia carnis. 15. Explicatio dati. 5. Demonstrationis praeparatio. 6. Cur truncus brachio, non generet truncum. 16. Quaestionis dilucidatio. 7. Cur non omnes parentum morbi aequaliter transplantentur iure haereditario. 17. Explicatio idearum Archealium. 8. Soluitur obiectio. 9. Morbi silentes probant ideam Archealem. 18. Archei passiones, alterius fori excentricitates habent. 10. Idem probant morbi Astralis syzygiae. 19. Ignorantiae Authoris. 11. Qui morbi pertineant ad robur inaequale. 20. Ideas Archeales probat quadruplex morborum cateruae. 12. Robur inaequale, secit initium figmento Catarrhi. Iam Aaaa 2 Nugis enim istis alibi ad tuum pudorem usque est satisfactum. Iam satis dictum erat, Archeum etiam bene dispositum alienari a passionibus atque perturbationibus humanis: Galenus, ad huius campanae pulsum, in catochum modo deuolutus stertit, ita, ut ne quidem de tono hoc unquam somniarit. Paracelsus tandem, qui putauit rerum essentias, harumque liquores perire nunquam, dissolutionem uitae a trium primorum ataxia inchoauit. Uix enim credidit Archeum fatiscere, qui nequidem in fimo agrorum, essentias herbarum, in pabulo assumtas, interire asseruit. itemque ab alient Archei exotica imagine, illum penetrante, quodque ab assumtis pharmacorum & uenenorum potestatibus deleteriis, cito pessumdetur. ( 1 ) Ast dum nullum premit assumtorum uitium, nec externorum in nos procellae ruunt, nec demum quatiunt perturbationes; Imo Archeus ( inquit ) nunquam dissoluitur propter senectutis deliquia: sed suffocatur tantum, per corruptiones, penes naturam adultas. Adeoque nec tum interire putat Archeum: sed alienis rebus obuolutum obfuscari, & ab agendi munere uiolenter suspensum abire, ac redire ad primum ens sacramentale. Risu sane, & commiseratione magis, quam reprehensione haec digna. nondum enotuit, quo foedere, uia, modo, quoue persuasore & ductore, Archeus sponte declinet, ut bonum in se, tanto labore eatenus deductum, humorem inquam alimentarium, atque spermaticum, inconcussa sub ualetudine, deturpet, quidque quod in uitalem societatem praeparatum & assumtum erat, confestim corrumpat, & scoriam tam hostilem inde fabricet, ut se, cum suo hospitio, in uitae detrimentum Archeus ducat. Circa enim producta morborum, & occasionalia intro allata, tantum uersatum hactenus. De his nil scholae, nisi quod catarrhos, proprio pondere uolubiles & ad suum illarum lubitum ductiles, excogitarint: non inquam de humore alimentario; at saltem de distillatis muccis, mentionem faciunt. Paracelsus enim cum sequacibus, tartaros, in cuiusque morbi efficientem intimum, introduxit, forte nec ante nocuos, nisi dum ad ultimam sui lineam perducti, coagularentur. At uiri illius errores antehac reieci, credulamque posteritatem iam detecto mendacii fuco, melius instruxi. Absque consideratione enim, transsilierunt hunc torrentem, simulque neglectum mansit medendi negotium, dum horum corruptorem ipsum neglexerint hactenus. Recte quidem censuerunt, nil moueri a seipso: ( 4 ) Quia scio, a Archeo suum esse Blas motiuum, & alteratiuum, naturaliter sibi datum, & ui seminali proprium. agnouerunt quidem Motorem primum, suasque intelligentias, coelorum motrices formas; ( 2 ) sed motores proprios, seminibus inhabitantes: Utpote qui uel a primo conceptu, tam animal, quam uegetabile unumquodque, ad nutum propriae destinationis mouet, figurat, alterat, auget, etc. qui suum Blas, instructis sibi ideis, sponte propria, mobile primum in nobis efficerent, non sat considerarunt. Adeoque Archeum esse impetum facientem, apud Hippocrates extraque, uel praeter quem, nil moueri, sentiri, uel alterari in animantatis. Multoque minus, in morbos & negotium medendi, hanc philosophiam traxerunt. Denique scio, quod Archeus se regulariter moueat, iuxta ideam, uel sibi a generante relictam, uel aliam, aliunde ascititiam. Nunquam enim cogitatum est, quomodo ens seminale, Rector uitae, perniciem sui intendat, ac sibi mortale Blas excitet. Cum unum quodque, esse & permanere optet. ( 3 ) Apage Aristoteles, cum meretricio appetitus tuo materiae impossibilis. ( 5 ) Unde quoque credidi eiusdem entis & facultatis esse, qua per sanitatem omnis motus & alteratio fiunt in regularitate ordinata, & qua haec cadem irregulariter fiunt. Nec obstat, quod in homine non sentiantur Archei proprie eiusmodi passiones: Ergo necessum, a solo Archeo naturaliter non minus morbum, quam sanitatem deriuare. quae alioqui requiri uiderentur, si ideas morbificas & sigillares depromere debeant. Ita ut si per imagines semini impressas sit uita, sitque sanitas: per consimiles quoque, sed praeposteras ideas fiant morbi. At certe, Archei propriae inconcinnitates, absque organi & animae commercio contingentes, nequaquam sentiuntur in homine. Neque nimirum, cum somnia pleraque nesciamus; imo neque sciamus nos somniasse, nisi facultatum quaedam sit facta mutualis traductio in hospitium. ( 6 ) Sed unde hospites illae imagines prosiliant, si nil externum quatiat, nihilque internum, ne quidem labe haereditaria turbet. ( 7 ) Enimuero de ideis humanis affectionum, inclinationum; passionum & perturbationum iam egi: An enim generans sentit se formare ideam, quae tam superbum aedificium mox struet? sed sat nondum de Archealibus, dum proprio luxu sponte exorbitat Archeus, & Prothei instar, seipsum uoluptuose transformat. An enim semel cogitat de formando saltem foetu? de rebus agendis? Etenim ut regulares ideae ( unde Archeus omne suum Blas habet ) semini, a libidine generantis implantantur. In libidine enim mens alienatur quodammodo, seseque uelut subtrahit interim dum Archeus sui imprimit imaginem, absque imaginatiua. Sic quoque ab impuritate naturae, luxualem uoluptuariamque inordinationem omnem reseruauit concupiscentiae, quae plane nunquam de ponitur, quamdiu uiuitur in carne peccati: quia deturpatae in passionibus natura est prorsus uernacula. ( 9 ) Archeus itaque retractus, absque suae aulae comitiis, penes se, intus quodam uelut taedio, conflictatur ( nec enim irregularitates Archei se stringunt ad regulas passionum, & idearum mentalium, dum praecipue a suis muniis, imo & a mentis imperio, uiolenter exorbitat. ). Unde ideae, ignauiae authrices; Sic namque Archeus contristatur quodammodo, irascitur, odit, angitur, desperat, sibique sit taediosus: tametsi homo nil tale sibi procurarit, auti in se senserit. Hincque digestionum tarditas, negligentia, obmissio, cum quadam uitae inappetentia, etc. Eiusmodi sunt luxus essendi, dominandi, sciendi, habendi, domandi, ulciscendi, fruendi, etc. Fiunt nimirum exundationes in Archeo, hactenus anonymae, quia sibi propriae, & humanis perturbationibus non usque adeo cognatae, unde quoque excentricae atque uirulentae imagines, mera pariunt uenena. Adeoque horum conceptuum ideae, gignunt dissolutiones, desideria, profusiones, & intollerantias. Spontanei enim ueluti moerores sunt, qui uitam, ut tinea uestem, rodit, iuxta sapientem. Unde demum digestionum, distributionum, & regiminis incuriae, dispendia, titillationes, irresolutiones, grauamina, tetricitates, etc. Hae sunt scilicet anonymae ideae, quae latentem alias morbum, uel haereditarium characterem, in medium proferunt. Unde tandem Pestes, etiam ignota toxicorum monstra, itemque morbi dissoluti, & Atrophiae inopiae. Uerum si cerebrum, cor, lien, etc. sint aulae, quibus Princeps Archeus sua celebrat concilia. Sunt quippe ideae eiusmodi, consilii inopes, & extra curias solitas formatae. Quid ni ipsum principale, originale ens, motiuum imaginatiuae, sibi etiam genialem phantasiam habet? Ideoque illarum matrimonia, & ministeria, non magis regularia, quam earundem natiuitates. Et in natura, per concupiscentiam corrupta, dant irregulares exorbitationes in ente, potissimum dum se animae imperiis uelut subtrahit, suique iuris mauult esse? Ergo Archeus in proprias luxualesque irregularitates lapsus, totus symptomaticus, atque impatiens, uelut furit, habenas regiminis ( quod alioqui feriari nunquam potest ) nunc deserit, nunc iterum interruptas arripit, Aaaa 3 Quantum autem haereditarios & posthumos morbos concernit: ripit, quandoque tardior operatur, taedioque sui corripitur. Imo media uoluptatum satietate, tormenta sibi excitat, ens plane irrationale. Certum est transplantari ideam morbificam in semine parentum depictam. ( 12 ) Non quidem quod Generanti sit conceptae alicuius passionis, aut morbi character, generando sibi propositus, ex fine destinato: Interrupto namque digestionum exercitio, humor alimentarius in sexta, per nimiam detentus moram, exoticum exuberantis digestionis concipit fermentum, suoque frustratur fine. sed ( ut dicere iam cesso ) Archeus in generationis actu concipit uoluptatem, per quam a corpore, in sui centrum abstractus, debet, tanto uicinius, in animam, uelut alterum a corpore extremum, se reflectere. ( 13 ) Unde non potest non uitale lumen suscipiens uigorari, atque suscipere sui imaginem seminalem, foecunditatis scilicet causam. Hinc namque iterum, uelut perterritus Archeus suae uelut incuriae poenitens, prepostere cuncta mouet. ( 10 ) Sed nequeo digne media explicare, quibus Archeus suas spontaneas excentricitates facit, neque harum ideas proprio etymo depingere si sint inuisibiles, imperceptibiles, & in abstractione Archei a muniis corporalibus factae. Non enim modum noui, quo initia seminalia suas dotes exprimunt, qui plane ut a priori mihi ignotus est. Coniecturis enim tantum a simili assecutis, ludo. Est namque uoluptatibus uniuersis proprium, cum beneplacito, seipsum in sui speculo contemplari, & cum iucunditate plausibili, quae philautiam, & quandam arrogantiam, in primis naturae cunis, usque peperit, diuersam tamen in se, pro uoluptatum uarietate. Etenim dum Archeus se subtrahit, abstrahitque, ut dixi: Equidem per regularia in homine, coniecturas feci, quas alter me iudiciocior explicet. attamen non potest non esse in corpore, tanquam loco. Mihique autem uisum, non fore operae pretium, penitus haec scrutari iam secundum indiuidua: Abstractum ideo uoco, non quidem a corpore; sed ab aula, siue trono ordinario. Non fit autem abstracta Archei contemplatio, in corde, quasi fluctuaret, continuo agitationis & pulsuum motu: sufficere uero tam in cognoscendo, quam medendo, generatis ideis obuenisse, & sustulisse ab Archec omnem ataxiam, unico fortassis Arcano: de quo postea latius. ut neque sinus cordis, sunt aula consilii Archei abstracti. Imo neque in ipso cordis parenchymate: at penitius ipsa regia est. Nimirum in ipso stabili spiritu, spleni insito. Pacem ergo optatam studiis, & infirmorum querelis daturi, quaerite, & inuenietis. ( 11 ) Caeterum doctrinae iam traditae, adstipulantur morbi omnes potestatiui, quique uelut absque sordium omnem contactum incrudescunt. Concepta nempe isthaec, sub libidine, imago suiipsius, particulam spiritus, a quo patratur, induit: quae sub synteresi Chymiae, est 8200 pars totius. Atque eiusmodi sunt inprimis morbi haereditarii, a generante, cum semine infusi. Quaeque particula minima eius sic depicta, transit deinceps in spiritum influum, cordi domesticum, una cum idea libidinis ac desiderii. Quorum uidelicet ideae aliquot annos patienter exspectant, antequam in prole, imo & quandoque in sero nepote manifestentur. Secundo idem conuincunt morbi, per longa dierum silentia dormientes, atque subinde recidiui. Tertio, Morbi concentrati, quos Torturas noctis alibi uoco. Sunt autem ideae desiderii, solae directrices motiuae ( prout alibi de sympatheticis ) atque proinde concepta Archei humani imago, per istam directionem, semini materiali inseritur. ( 14 ) Quare mors a uenere ut incepit: Et quarto, Idem explicant morbi uirtutis disproportionatae, quos inaequale robur uoco. ita quotidie acceleratur, pro ut & defunctio plantae incipit a concepto semine: quod cum non fiat, uerum in uitam perennet: quatenus inde minuitur potenter uis uitalis. aliud proin exordium, atque hospitium immediatum, quam recrementa delegit. Denique id sane ueraciter, & non per dolum phantasticum fit, quo eiusmodi idea nedum ens integrale humanum repraesentat; Sigillatur quippe in idea entis actiui, & constantis per totam uitam. sed indiuiduales simul propensiones, proprietates, & defectus. Itaque spiritus uitae, in organis conclusus, suas patitur procellas, ab ideis suis morbosis: quas quoties spiritus influens inde recipit, earundem toties contagia statim in actum deducit. Hinc enim, uno truncus brachio, non proiude mutilum generat. ( 15 ) Quia idea formatiua non aliunde quam a uiscerum insito Archeo, in generationem tradux est. Ergo morbi haereditarii inolescunt foetui, ab ente morboso. Etenim ut Comitiale uirus inebrians est, soporiferum, & quodammodo furiosum; primitus circa stomachum elucescit, ac dein maxime in capite percipitur, eiusque clientes singulariter afficit. Idea nimirum, spiritui seminali impressa ( cum sit ipse morbus, adhuc in uita prima seminis delitescens, & sigillatus ) adhuc dormit, & sui maturitatem exspectat, donec expergefactus ab Archei agitatione prorumpensque, producta sua parere sit apta. Ita Archeus capitis cudit imagines uirulentas, qui ipsi Archeo insito sunt exosae, & uenenoso contagio suspectae, facileque inde totus fit apogens. ( 18 ) Sunt tertio, morbi quidam concentrici in materia, & efficiente: Sic nimirum furores innascuntur, ac propagantur in proles, cum tota inclinationum seminalium prosapia. ( 16 ) Porro & inde conspicuum, non omnes morbos parentum in proles transferri: attamen cum sint foetus, concepti in irregularitate Archei exorbitati; sed illos dumtaxat, quorum ideae contaminarunt Archeum uiscerum in parentibus. hinc sunt excentrici, quo ad sanitatem, concentrati autem in penitiori Archei fundo. Hactenus namque astra respiciunt, & ad lunae praesertim syzygiam mouentur. Neque enim aliqua podagrae, aut furoris materia occasionalis, cum seminis genialis integritate, transfertur socialis. Uentorum item apes in futurum praenunciant. Nam praeterquam quod alienigena dualitas sterilitatem seminis continet; Neque enim Archeus se Astris obligari ostendit, nisi per morborum importunitates. Quapropter morbi illi uocantur uulgo Ephemerides aegrorum. Recte ergo ualentibus, Archeus non regitur ab Astris. etiam supposita illa morbi translati materia putreret, loci & fermentorum importunitatibus digestionumque iterationibus uicta, foeteret, putreret, uel dierum successiua multiplicitate euanesceret. Quia uero lunam singulariter sectantur ( quae Astrum nocturnum est ) noctuque ideo magis ferociunt. Non autem in periodum uitae comitaretur, suasque excitaret recidiuas. ( 17 ) Quantum autem morbos silentes, licet acquisitos attinet: etenim id habent uernaculum: Ideo Torturam noctis appello, quod per consimile Blas ferri, & cum Astris consabulari uideatur. quod statis periodis importuni resurgant. Idque sane non competit nisi Archeo: cum crassior corporis compages non ad hoc idonea sit. Sunt ergo sigillati, in spiritu uitali, organis principalibus insito. Sic namque Comitialis, per menses & annos subinde dormit, imo & nunquam excitatur, nisi per Uenerem, Iram, Moerorem, partum, & tc. Nil autem sigillatur ibidem, praeter characteres ideales. Neque est enim ulla materia, fomes caduci, alicubi detenta. Archeus est ens sontale, quod suo Blas omnem in nobis impetum concitat iuxta Hippocratem. Quia uel putreret, aresceret, consumeretur, uel pristinam ueneni labem amitteret: Permanet autem ens fontale, utcunque nitide ablatis productis morbosis. Quin potius insitus debiliori parti Archeus, distributionis penuriam aduertens, & iniustitiae inaequalitatem sentiens, fit querulus, ac seditiosus, uelut in nouercam. Nam etsi subinde tam contenta, quam continentia uitiet: Cuius in passionis ideas cum alio mittere non sit opportunum, in seipsum tetricus torquet, tristitiaeque effectus in suis digestionibus parit. attamen Archeus reseruat sibi solitarium uitium, impressum, quo omnem procellam ad lubitum concitat. Ergo ipsamet seminalia morborum initia in diuersos fines distrahuntur, licet unico subiecto immediato inhaesionis gliscant; Morbi tandem, quos quarto loco uoco sub robur inaequale, sunt innati, uel adepti. ( 19 ) Et quia robur dicunt, palam quoque subter potestates se scripserunt. quia recipiuntur per modum recipientis. Id est, humani corporis, partiumque diuersitate, difformitatem in mansionibus sustinent. Difficile autem semper fuit in natura, singulis organis desideratum robur, absque aliquorum querela partiri: quin perpetuo unum alteri praeualeat, debiliusue sit. Quin etiam Archeus ipse pro motuum diuersitate uariam concitat symptomatum supellectilem. " Spiritus " ( inquit Hippocrates ) " tres in nobis motus " fecit, " intro, extra, & in circuitum: ( 20 ) Ad quam equidem non defluunt, aut decurrunt, ex insonte capite humores, uel muccosa recrementa: " secumque mouet, & transmutat singula, etiamdum ordinatus est. prout alioquin in scholis, fictitiis humoribus atque Catarrhis tributum est. In sui autem irregularitate quicquid peregerit, suae ataxiae quoque memores effectus edet. Ortus Imaginis Morbosae. Inauditam doctrinam entis morbosi, a me promissam, iam ad longum descripsi, ut medentes discant, fontaliter morbum introspicere, & desuescant seduci paganis opinionibus. ( 1 ) Quapropter morbus non est qualitatum elementalium quaepiam intemperies, horumue e lucta continua promanans uictoria, prout hactenus somniarunt Galenistae, nec item est morbus, unus e quatuor fictis humoribus, crasim suam superans, & quatuor elementis aequiparatus. 1. Morbi descriptio per enumerationem abnegatorum. 2. Quid morbus. 3. Uana Medentum putatio de morbo. 4. Hospitium uitae est morbi. 5. Nec demum morbus est materia aliqua degener, ab elementorum impressione suscitata. Probatur uis ideae morbosae per uegetabilia. 6. Per Blas meteoron. 7. Ex praemissis probatur ideae Archealis Blas in nobis. 8. Sed omnis materia excrementitia, uel est nuda praecedens morbum materia, morbique ideo causa occasionalis: Morborum sedes ordinaria, 9. Perturbationum imagines citantur. 10. Ex nonente meniali fit hoc aliquid. 11. Duplex idea morbifica Archealis. 12. Ideae delatae ad cruorem. 13. Regula. Turis in medendo. 14. uel est morbi productum, ab errore partium resultans, adeoque morbi effectus quidam posterus: Cur Author seruet ueterum nomina. 15. Probatiua idea solo Archeo fabricata. licet dein occasionaliter morbum alium suscitet, uel antecedentem aliam causam foueat, augeatue. Nec demum morbus est qualitas noxia, e ueneno aut contagio alterius, & nocuae materiae, pullulans. Ueruntamen ista eiusmodi peccata, accusant dumtaxat sui praesentiam: non autem effectum inde tantum occasionaliter dependentem. ( 2 ) Est itaque morbus, ens quoddam natum, postquam nocua quaedam potestas peregrina uiolauerit uitale initium, huiusque uim penetrauerit, ac penetrando excitauerit Archeum, ad indignationem, furorem, metum, etc. Est autem ista uis proprietaria, ens reale, actu exsistens, quod in semine iugiter & successiue manifestatur. quarum scilicet perturbationum anxietates, ac molestiae, ideam sibi consimilem, imaginemque imaginando debitam, excitant. Nec est eiusmodi uis, quaepiam accidentalis potestas, siue nuda qualitas: Promte scilicet ista imago cuditur, exprimitur, sigillaturque in Archeo; eoque uestita, mox morbus in scenam intrat, corpore scilicet archeali, & efficiente idea, constructus. sed est uis seminalis, qua planta parens in suo semine depingit ideam, continentem figurae & proprietatum, iuxta quas ipsum semen excitabit, delineabit, & crescere faciet plantam filiam. Archeus nimirum sibi noxam parit, quam ubi semel admisit, mox dein quoque importunitate illius cedit, fugit, alienaturue, aut deturbatur, uel inquinatur, cogiturque subire alienum imperium domesticeque sibi ex citatum bellum ciuile, sustinere. In seminibus namque manifesta cognoscitur imago, gnara rerum, in propaginem nouam agendarum. ( 6 ) Pariter mare non facit, sed patitur horridas tempestates, quas uentus efficienter concitat. Est nimirum Icon aliena eiusmodi, materialiter impressa, surgensque ex Archeo. Et uentus quidem non a seipso, suaque sponte mouetur: uerum ab inuisibili Astrorum influxu, iuxta illud. Uerum inquam ens morbificum, quod morbus appellatur. " Erunt uobis stellae, in signa, tempora, dies, & annos. ( 3 ) Etenim quanquam Medentes solummodo occupentur circa dissolutionem, abstersionem, & expulsionem noxiae materiae occasionalis: " Tanta nempe primariorum elementorum procella prorumpit, ab ente, quod lucis instar est. Non est autem Blas elementorum concitatum, a mera luce Astrorum: non ualet tamen putatio nostra uariare morbi essentiam. Etenim quantumuis sit incorporale, & immateriale Astrorum lumen, non est tamen lux quaedam simplex; Ut nimirum, quia Medicus laborat in proscriptione nocui occasionalis, proinde etiam morbus debeat esse id, quod praepostero ordine deceptus ille medens expellere intendit. Morbus namque essentialiter est id quod est, siue absit Medicus, siue adsit. Nec enim medentis initio magis morbum determinat, quam ipsum terminat. sed quae praeter lucis solitariae proprietatem quae est dumtaxat illuminandi ) habet Blas motiuum in se, itemque durationes directionesque secundum loca, fortitudines, & debilitates, non minus quam Blas alteratiuum, ad omnem temporum uicissitudinem, & periodos. Otpote qui se non accommodat ad putationem aliorum: sed eandem irridet quotidie. Haec solent antiquitus adscribi adspectibus diuersorum luminum; Quare ut sanitas consistit in uita integra: qui tamen ut tales, non superant efficaciam suam, quae est luminasse. ita morbus, in ipsamet uita oblaesa. ( 4 ) Uita autem subsistit unice atque proxime in sede animae: anima uero non operatur extra se, nisi ui organi officialis sui, quod est aura uitalis Archei. Sed excitare temporum tam dissimiles stationes, & tempestates etiam praeuisas, id est, ante stellarum aduentum, ad loca adspectuum illorum, maioris sane ponderis effectus est, quam solius luminis simplicis. Ideoque mirum, quod hactenus ignoratum fuerit, quod morbus sedeat immediate eodem hospitio uitali, quo uita fruitur. De quo post latius. Reor itaque, per ad spectuum diuersitates condi imagines spirituales, astrales inuisibilis mundi, quas in aerem deponunt, ad excitandum Blas, iuxta imaginem illarum proprietatum. Uix etenim credent Osores, omnem sublunarium potentiam excitari, & contineri in ideis. Siquidem momentaneus: Id enim obiter iam ante perstrinxi, iuuerit tamen id fortius ligari. est tantum stellarum adspectus, ut & instabilis locus, effectus autem perseuerant aliquamdiu. Ergo necesse Nouimus enim, & fide credimus, herbis datam uim propagandi sibi simile. Bbbb cesse est luminares aspectus, praeter lumen momentaneum, deposuisse in aere ideam Blas, operantem, usque in sui consumtionem, temporum irregulares regulas, repagula, obices, calcaria & periodum. Quod quia nonens, nullam ideo ex se agendi potentiam habet. ( 10 ) Ergo cogitatio tristis, parit ideam actiuam, fitque hoc aliquid ex nihilo, non secus atque in praegnante perturbatio monstrum parit, & foetum humanum, in belluinam transmutat. Est ergo eiusmodi imago de natura luminis, ut stato tempore operetur: Eo quod imaginatiuae potestati sit uernaculum, imagines condere, tam in mentalibus, quam Archealibus. nam alioqui multorum annorum cursu uix ad nos pertingeret, nisi de natura luminis esset. Tristitia igitur, quae est lenta perturbatio, parit ideam, quae uitam consumit, roditque: Itaque sicut plantis inest uis suscitatiua imaginis seminalis, ad prolificandum: eo quod eiusmodi idea, pro sui materia, habeat auram uitalem Archei degenerem: quae idcirco praetendit residuum Archei, sui similitudine peruertere. sic & Astris uis est fabricandi ideam motiuiluminis, quae est inchoatiuum motus initium, faciens quicquid sibi in exsecutionem est demandatum. Haecque aura degener in duumuiratu corrumpitur. Ideoque mox a tristitia, continua sunt suspiria. Haecque sic accidunt uiribus phantasiae tristis. ( 7 ) Archeus autem noster, siue habeat uim terrae, uel Astris similem, perinde est, modo intelligamus ipsi proprium esse, Blas tempestuosum in nobis excitandi, post inobedientiam Protoplasti. Idem quoque contingit in potestate phantasiae propriae Archei, siue influi, siue insiti: quorum uterque ( pro ut de tumulo Pestis alibi ) phantasiae imagines potentissimas condit. Siue illi eiusmodi proprietas a peccato inoleuerit, uel demum illa, proprio nutu, adspectuque suae perturbationis de nouo suscitet, perinde & sat est. ( 11 ) Quapropter duplicis Archei, duplex quoque Archealis idea morbifica, morbum transientem a Chronico distinguit. Modo agnoscamus, quod omnis uis, tam regularis uitae, quam inordinati regiminis, non nisi ex initio hoc uitali promanet. ( 8 ) Suntque idcirco omnes morbi, horumque typi, conceptus quidam depicti, ab inuisibili hoc Rectore, ad perpetrandas nostrarum calamitatum procellas. Quapropter qui posthac rite attendent, reperturi sunt omnem animae perturbationem, quae fortis est, diuturna, nec descendit emanatione extra Archeum uiscerum, dicatorum muniis phantasticis, siue extra duumuiratum, parere amentiam diuersam, siue distinctam, per idearum uarietates. In aethere ergo Archei depinguntur ideae aspectuales, tam ex profunditate stellati Coeli ipsius animae, quam ex erronibus septem uiscerum insitis spiritibus formatae. Reperieut similiter simplicia, tam intus degenerata, quam forinsecus assumta, modo ipsum Archeum forinsecus affectent. Sic enim pauor Pestis, Pestem creat. Pauor subitaneus mortis, saepe podagram necuit. Duumuiratus parere parem Amentiae Ideam. Quod manifestum fit in Rabidi leuissimo contagio. ( 9 ) Pauor item amissi, uel amittendi honoris, si per diem unum durauerit, Epile psiam fecit subinde. Tristitia paupertatis insaniam adduxit: aliis uero Scrophulas peperit. Maniaci omnes plerumque e superbia deuoluti sunt. Et sapiens testatur: quod tristitia uitam hominis, ut uermis uestes, rodat. Tristitia autem est tristis cogitatio: haec autem est nonens, quia ens mentale. Quales etiam morbiconcentrati in membris uitalibus, colloquentibus cum Astris, unde Robur inaequale, Tortura noctis, haereditarii, repetentesque periodice, cernuntur promtuarium inuisibile intus habere, principiumque inchoatiuum tragoediae, unde pro maturitatum, uel apogaeae excentricitatis, iussu, repetuntur Ideae, tot procellarum Authrices. quod Ideae seminales, in toto mundi systemate, sint inchoatiuum principium omnis Blas seminum, generationum, uicissitudinum & procellarum. ( 12 ) Ideae autem, si cruorem informent, uel liquorem proxime assimilandum, & alimentarium, nascuntur tempestates, conformes tam Ideis perturbationum, quam hospitali Archeo. Attamen priusquam ad morborum schema contendam, cum adhuc nimis sit iciunum, Ideas ab Archeo formari, non minus quam a ui phantastica; iuuerit id Tyroni uno argumento ostendere. Proprio ergo luxu, taedio spontaneo, corruptela, defectu, Blas furioso ( nomina enim deficiunt, ubi res a priori incognita latet ) intus sic lasciuit Archeus, quod etsi foris nil quatiat: attamen habenas regiminis, uita deserat, suspendat, spernat, auersetur, furiatque nescio homine. ( 15 ) Etenim cadauer humanum, spontaneo fluxu mortuum, friget super omnem glaciem, non quidem quod reuera frigidius sit cadauere uaceae, sponte demortuae ( id namque per organum qualitatum ac gradus ambientis distinguens, clare demonstratur ) quanquam tamen id nostro attactu sic censeatur. Sic nempe surgunt Ideae, quae in omnem dissolutionem, ac morborum effrenem tyrannidem, liberae prorumpunt. Contingit id enim, solius Archei pauore, qui contactu mortis in cadauere pauet. 1. Sentit mortem, quam fortassis phantasia adhuc ignorat. 2. Pauet. 3. Cumque medenti occulti motus sint lasciuientis Archei, adcoque nequeamus abiectas semel habenas in manum eiusmodi Archei reponere: Retrocedit spiritus influus. 4. Insitus autem manui, pauore turbatur & concidit, adeoque initium mortis sibi e pauore concipit. Non inconcinne ideo Sacra, ut qui mortuos tangeret, impurus & semimortuus censeatur. a posteriori, uniuersale quoddam Arcanum consopitiuum, & sedatiuum Archei, est adhibendum. ( 13 ) In cassum ideo plerumque laborat, quicunque destitutus Arcano uniuersali, non pacato prius Archeo, auerruncandis causis occasionalibus, operam locat suam. Quam mortis imaginem Archeus, uelit nolit, concipit, eamque sic mordicus aliquamdiu retinet, quamdiu superstes est illa pauoris Idea: quod intra horam uix ad focum recalescat. Quod sane stylo aureo accurate notandum est, Contingit enim ipsi non secus, ac qui non obstipato iugi fonte, exhauriendo aquam, riuum exsiccare praesumit. Ergo pauoris Idea realiter ibidem est: siquidem operatur effectum, estque formata ab Archeo, & non ab imaginatiua hominis. Igitur, si Archeus pauore fugiat tremens: ( 14 ) Interim cum ignoto tramite Archeus procedat in suis imaginum fabricis, cogor in morborum explicatione, antiquata seruare nomina, & nomenclaturas sequi: pari quoque ratione tristabitur, irascetur, furore aliisque passionibus concitabitur. ut causarum occasionalium trita uia, deueniamus ad cognitionem occultarum quidditatum, morbidarum. Sufficit autem mihi hoc parergo ostendisse: Et quarumcunque perturbationum Ideis conflictatur, sibi fit molestus, & noxius, iuxta idearum lubitum, quas sibi finxit propriam ui & libertate. Bbbb 2 Adiaditus Praeclusus Ad Condum Uiscerum. 1. ( 2 ) Quapropter e morbis diuturnioribus, uidi quartanam, atrophiam, cacochymiam, debilitates item, ac dein tam qui in extremo corporis habitu cubile delegerunt ( quales sunt Lepra, paralysis, Ischiadica, spasmus, Podagra, etc. Concluditur e sede animae ipsa sonandi morbi difficultas. 2. Quartanae exemplum. 3. Notabile de remediis hactenus contra quartanam usitatis. 4. Purgantia in quo incautos hactenus fefellerunt. 5. Quandoque per accidens, purgantia sanarunt. ) quam qui alligantur alicui uiscerum ( ut Apoplexia, Epilepsia, Asthma, Lithiasis, Hydrops, Amentia, etc. Atque hoc dolo permansere. 6. Census incurabilium. 7. ) non sanari, non quidem defectu desiderii sanandi: Distillatio parit noua generata. 8. uerum solius remedii penuria. Singularitates in rebus per ignem productis. 9. In remedio autem illo dudum laboraui; Decocta differunt a stillatis. 10. Scopus authori quis olim. 11. Deceperunt Authorem quaedim remedia. 12. Remediorum examen. 13. Digestionum examen. 14. Hydro remediorum examen. 15. Ualores stomachi. 16. ac retrospexi multoties, donec cognouerim, quod ipsum uitae fontem respiceret, siue animam sensitiuam. Quapropter primo, ante manus sumsi ipsam quartanam, utpote obuiam, taediosissimam, ac plane cognitam: quaeque dum sperneret Medentum usitata remedia; irritam redderet eorundem spemi. Prima conditionum uarietas unde. ( 1 ) Postquam deprehendissem, stomachum radicem arbotis, siue radicem tam digestionis uniuersalis, quam particularium quarumcunque: Inprimis per eandem certior factus sum, quod ubicunque lateret aliquod materiale productum morbosum, requireretur pariter remedii conuenientis applicatio: cognouissem aeque serio, ibidem habitare animam mortalem seu sensitiuam, actionum in nobis quarumlibet heram, ac uitae dispensatricem per totum. uel alioqui sospes formidaretur permansurus effectus, a causa illa occasionali suscitatus. Sitam uidelicet quoque ibidem primorum conceptuum fabricatricem; ( 3 ) Atque idcirco ab huius enunciationis correlatiuo comperi nulla hactenus medentum remedia: somni item, non minus quam uigiliarum & amentiarum officinam: utcunque fama sui iactentur deoppilatiua, resoluentia, abstergentia, uel purgantia; eadem tamen tantum deuenire, aut deferri, ad summum solummodo usque ad limen lienis: Duxi rationi consonum, nusquam decentius mentem immortalem, siue Dei simulacrum stabulari, aut connecti potuisse, quam in praefato formali, atque uitali lumine: qui sensibili testimonio se prodit quartanae hospitium. principio scilicet spirituali, sibi ob id quoque propinquissimo: quia agnato. Itaque hinc certo instructus, conieci, uim illam remedii deoppilatiuam, etc. mox uel in stomacho perire, mitescere, domari, uel per intestina proscribi, si prius saltem non interierit. Cumque tandem peruestigata uitali monarchia cernerem, opticeque cognoscerem, morbum omnem essentialiter in uita consistere, atque ex candem consurgere, sese obtulerunt mihi causae difficultatum in sanando morbos, praecipue, qui sponte sua non silent, aut qui suopte impetu ad periodi finem non festinant; sed uitam, quam acerbe infestant, comitantur. Sin uero qualitas aliqua remediorum, ex uita sui media, sospes perstiterit, aliquantulum perfracta, penitiusque assumta penetrauerit ( qualiter macis, uel terebinthina, in lotio, saporem sui, ex necessitate magni Oportet, retinent ). At saltem eadem sic castrata ac delumbata occurrit, ut nequicquam eorum efficiat, quorsum, & propter quae, deglutiuntur pharmaca. Qui effectus per accidens, etsi rarus, tamen nomen fumosum solutiuis dedit purgationis, fecitque ius, solutiua, tanquam asylum implorandi, eorumque opem impendendi, interim intacti mansere morborum plurimi, & atrociores. Oua quidem & carnes belluarum referunt sapores alimoniae, quae ipsas saginarunt. ( 6 ) Nam quotquot sua sponte non decurrunt statim ad terminum, habiti sunt incurabiles, & solutiuorum spectata uana tyrannide, quiescere sunt iussi. At sane, dum in oeconomiam uitalem transeunt, tametsi gustus prioris uestigia retineant: adeoque sanitatis quaedam testimonia contineant; Interim quotquot remedia conabantur insigni truculentia naturam in sui lubitum cogere, extemplo sensere uitae nostrae resistentiam, atque eo ipso noxia: sunt tamen tam segnia horum auxilia, ad eradicandum productum aliquod morbosum; quia uitae insidiantur, dum cruorem in uirus cadauerosum mutant. quod diuturni lentique morbi, iamdudum, irritam huiusmodi remediorum iactantiam patefecerint, imo & spemsustulerint. Nocua inquam euasere, & periculosa auxilia. Nam si ueneni, aut graduum tyrannidis suspecta erant: ( 4 ) Sola autem purgatiua maximopere fefellerunt, falluntque tam Medentes, quam incautos Medicatos hactenus, quia caeteris auxiliis subtilius imposuerunt. Etenim ut sunt de uenenorum prosapia, ( quod lib. de febribus ex instituto ostendi ) confusionem statim circa primas radices, digestionisque matres, suscitant: statim ut assumta, reiiciebantur tanquam infamia, eo quod insignem perturbationis, confusionis, & lipothymiae procellam, nilque praeter comminatam turbulentiam aut stragem excitare uisa. ( 7 ) Sola autem atque unica, maiora Arcana, quibus uis naturae dotalis superne est instillata, uel puritatis atque subtilitatis encomio gloriosa, omnem morborum tyrannidem ex aequo supplantarunt, uno restaurantis uitae compendio, in uniuersalem sic medicinam surrexere. atque adeo, quicquid pridie est assumtum, uel alias etiam rite subactum, id solutiua statim quoque corruptionis charactere contaminant, totumque foras confestim propellitur, attracto crudiore cruore, e Mesenterio, in uicem eiecti liquoris contaminati. Dixi alibi, omne distillatum esse nouam creaturam, per ignem productam: adeoque non ex primo sui concreti instituto. Quod nimirum, ibidem confestim pariter corrumpitur, donec uirus solutiuorum agendo saturatum & extinctum sit. Perinde ut ignis est res quaedam pro artificiis facta, naturalis tamen: Putatum est hactenus, quod hoc putidum liquamen cruoris & carnium, esset ipsa morborum materia. ita quicquid per ignem prodit, etsi sit naturale; tamen profluit e principio naturae obliquo, seminalia initia detorquente, ad ignis lubitum. Siue, procul per solutiua euocatum liquorem, iam cadauerosum ac foetidum, esse humorem unum de quatuor, prae aliis selectum, ac magnetice attractum. ( 8 ) Hinc quicquid per ignem conficitur, uitam primam, mediam, atque ultimam simul acquirit, liquanturque simul iunctim. Potentissime idcirco naec peruersa doctrina hucusque mortales decepit: ( 5 ) eo quod effectum aliquem solutiua sponderent, & exhiberent, euanidum licet plerumque, ac subinde truculentum; Quatenus unicum seminale principium, quod in materiam confluxit, uariis terminis antea subiectum, ac distinctum, per ignem coadunatur, simulque inde fit noua creatura, surgens quidem ab initiis, concreto in exsistentibus: non tamen sanitatis authorem, nisi quandoque per accidens, natura suam sarc inam, primo limine detentam, una excidere permiserit. attamen sic ista initia seminalia per ignem alterantur, quod quadam colliquatione ens nouum inde suscitetur, & tres uitae proprietates una consurgant. Quapropter etiam cuncta distillata a corruptione sunt immunia: quae alioquin in uitarum trium suscepta successione, Bbbb 3 uerum omnem diureticorum & uulnerariorum opem, fabricari in ipso stomacho. ( 12 ) Per exemplum lapidis Cancrorum, uel fixissimi ossifragi, auxiliaris tam uulnerum, quam lotii difficultatibus. sione, rebus familiaris est. ( 9 ) Liquet hinc enim, decocta non esse entia, qualia per distillationem proliciuntur. Hic enim non dissoluitur a stomacho humano, nec proinde etiam penetrat ad procul dissita, in materia sui lapidea, aut lactiformi. Sed tantum translationes unius entis, in medium sibi peregrinum; Uerum si non in primum sui ens resoluatur, etiam nec in lactis substantiam remigrat. atque ideo facile putrent, & alterantur. Porro inter simplicia quaedam sese manifestarunt, nullo quidem signato prodita: Sed acor stomachi, eiusque natiuum fermentum, resoluit quantum potest de ingestis lapidibus, non quidem resolutione retrograda, uersus ens sui primum: quae tamen proprietatem particularem nacta sunt ad uitae exorbitantis restringendos in morbis typos. Illa enim, quamuis ad generum amplitudinem non ascendant: sed dumtaxat per modum acidorum, dissoluit lapides istos. Id est, in puluerem. Pro ut lib. de febribus ex professo mechanice demonstraui. uidentur tamen a rerum Datore glorioso, specifice directa, in morborum quorundam eradicationem. Hinc namque si prius dissoluantur in aceto, potentius praebent auxilium, quam si uino prius ebulliantur. In uino etiam acidulo, quia plus dissoluuntur, quam in aqua, aut cereuisia: ideo etiam potentius succurrunt, quam si in iure carnium aut aqua potentur. Eo quod acida comminuant lapides istos in subtilissimum atomum, cumque cremorem adhuc natiuum in se habeant a stomacho domabilem: Ideo & quo subtilius moliuntur, eo etiam stomachi fermentum, plus illius cremoris nanciscitur. Etenim qui iam dudum deflexeram ab horrore purgantium, & circumquaque perlustrando, remediorum propemodum nullitates, uel infaustas applicationes notaueram, ac interum dum arcana Pyrotechniae, suo tenebrarum uelamine, tecta forent, ac specifica simplicium eiusmodi energia lateret. ( 10 ) Inquisiui sedulus, an non possem ( dum per ignem renascuntur subnascendo, nouae creaturae ) per artem remedia parare, quae uel profunde penetrarent in uenarum propagines: Saltem etsi assumantur macis, Terebinthina, etc. & odorem lotii mutauerint: uel saltem leuiculam sui proprietatem, una cum cruore uel urina, spargerent, sigillarentque inter uitae oeconomiam: non tamen nisi languida sunt illorum auxilia, in dysuria, & lotii supptessione. Quae quidem leuicula qualitas, non intelligitur gustu prodire: Nam reuera cuncta intra stomachum annihilantur prioris uitae simplicium testimonia: & non nisi flaccida gustuum remanent uestigia. sed quae in digestionum culinis sic maneret sospes, & imperfracta, quod absque notabili saporis inclementia posset ad scopum, in Creando Medicinam de terra, habitum pertingere. ( 11 ) Arrisit inprimis diureticorum contemplatio: Adeo ut nux myristica, & terebinthina ( quae plurimum saporibus suis discrepant ) unicum tamen similemque spirant in lotio odorem. quae scilicet ab ore, per renes, usque in uesicam dispergi uidebantur: Persuasit idem potus uulnerarius, usque in externos artus, suos edens fructus. Quod signum patefacit, in prima stomachi officina, perire quidem primitiuas rerum assumtarum crases, sed exsurgere nouas, coquendo acquisitas. At tandem manifesta cognoui, ipsa diuretica, non quidem materialiter descendere in uesicam; ut nec potus uulnerarios, in uulnus remotum: Nam alioquin ex terebinthina, eiusque oleo & mace, non posset resultare odoris identitas in lotio, ut neque uiolarum inde gratus odor. Sic Asparagus foetet in lotio, quatenus putredo aliqua sibi adnata, eundem in exilium festinat. Potus autem uulnerarii non alias subueniunt uulneri: per hydrocathartica, ipsis solitiuis adhuc intra stomachum tantisper morantibus. Sed mox repetit idem Hydrops: nisi quatenus in stomacho, acorem iniustum sic minuunt, ut etiam e uulnere, aciditatem ( quae omnis extra stomachum, noxia est, morbosa, putredinisque comes: quia Ren, ut ante, indignatus perseuerat in clausura, & lotii diuersione. ut alibi demonstraui de digestionibus ) inhibeant, atque arceant. ( 13 ) Siquidem generalis stomachi digestio praeest, quibusque singularium digestionum coquinis. Aqua enim, quam Ren in abdomen deposuit, stomachus inde repetit, & per album deiicit, adeoque ostendit se renum ineptiis & indignationibus imperare posse, ut etiam per ignotas uias, reducere serositates ad intestina. Enimuero aues, toto corpore actualiter & insigniter calent, adeoque nocturnos hyemis rigores subdiu tolerant. Non meiunt autem: quia renibus & uesica carent. Non sane quod eiusmodi solutiua, materialiter & praesentialiter adeant, usque in abdomen, ac ui catharctica uirulenta, secum reducant depositam Hydropis sarcinam: Ergo, quicquid potatrix columba bibat, totum recedit per insensilem diapnoeam. Hinc ergo liquet. Minime. quod soli renes faciant urinam; quae alias esset sudor: differtque urina in homine, non quidem materia primi laticis; Sed unius stomachi sunt haec facinora, & uitae uitalisque duumuiratus priuilegia. ( 15 ) Canales quidem ignoti nobis: sed solo efficiente renum fermento. sed uita, horum directrix & magistra, sese ad sedem, siue centrum sui, id est, ad animam, reflectit. Patetque etiam quod aues, citra sudorem, omne superuacaneum excrementum insensiliter ciiciant. Lotium itaque differt a sudore, plus quam sola materia: Ideoque, ab ipsamet uita animae petendae sunt potestatum functiones, munia, uigores, ualores, horumque defectus singuli: Anima quippe officia cuncta partibus distribuit, eaque per uitam moderatur. non praeter propriam lotii essentiam formaliter a rene susceptam, recipit in se stercus liquidum & tingens. Quod sursum non attrahitur ad uenas in aue, nec sudant, etsi lassatae. Nec solum officia discriminat per partes, adeo ut in ipso uase stomachi diuersitates tam in orificio, quam in pyloro seiunxerit: Ergo quod sudor in homine non diffletur insensiliter, pro ut alioquin in sue, Renhumanus culpam habet: uerumetiam ipsas potestates connexuit, homoiomero initio quidem: pro ut etiam, quod stercus liquidum separetur, & trahatur ab intestinis sursum, intra uenas, Ren culpam habet. sed quae singulae suas praebeant scenas. ( 16 ) Quod sane nuspiam apertius cernitur, quam in morbis, adeoque in facultatum defectibus. Usus uero illius tractionis, propter duelech, alibi ostensus. Non autem tingitur lotium, ut promtius eiiciatur: Utpote quod sternant uiam ad ataxiam, unitatisque discerptam discordiam. Quandoquidem mens immortalis creditur uniuocae identitatis: nam acrius lotium est, magisque pungit, quoties est absque tingente scoria. Ut ergo Ren est causa lotii, ac praefatorum: atque ideo conditiones, inclinationes, ferocitates, etc. animae mortali ascribendae ueniunt. ita & est causa Hydropis, quatenus Ren se claudit indignatione proprii Archei. Quae nimirum sequitur matetialem dispositionum uarietatem. Cuius indignatio, si compescatur debito remedio stomachi, in quantum, suus duumuiratus praesidet Reni: ( 4 ) certe subuenitur mox Hydropi. Hinc itaque stupiditas, barbaries, furores, amentiae, ut & salacitates, sagacitates, ac denique scientiarum interitus, memoriaeque extinctiones, etc. Etenim serositates Hydropis non raro abiguntur e tumido, tensoque abdomine: Confirmatur Morborum Sedes In Anima Sensitiua. 1. Supponuntur decem paragraphi alibi probati. 2. Repetuntur duodecim stomachi proprietates. 3. Aliquot morbos habitare in uita stomachi. 4. ens inquam positiuum, atque ob id constans materiam & efficiente, per modum entium aliorum naturalium. Soluitur obiectio. 5. Uita musculorum. 6. Apoplexiae consideratio. 7. Potestatum uitalium incompraehensibilitas. 8. Somnus est postrema facultatum. 9. Cum autem ipsamet facultas uitalis claudat essentialiter in se, ipsum morbum: Cur somnus ante peccatum immissus. 10. Sedes morborum uniuersalium. 11. Bonlimi, & sitis inextinguibilis consideratio. 12. sequitur hinc, quod ipse morbus in formalitate sui efficientis sit facultas, non quidem uitiata, sed uitiosa: Potissimas morborum ideas fabricari in duumuiratu. 13. quae nimirum uitiat siue laedit facultatem uitalem. Repetitur idearum potestatis amplitudo. 14. Remedia plerumque non se dilatare extra stomachi lares. 15. Scholae haec non attendentes, errarunt in remedii applicatione. 16. Delectus medicaminum. 17. Ossifragi lapidis notabilia. Adeoque est morbus, facultatibus uitalibus potestas persimilis, atque sic intima, ut & in quibusdam casibus, tam lethalibus & haereditariis, quam centraliter radicatis, unita sit. Ut autem clarius pandantur radices uitae, aliquot praeludia alibi a me fundata, indeque mutuata, in Theses construam Uitiata uero siue oblaesa facultas, uel est particularis alicui organo propria, ut caecitas, surditas, paralysis, & c.. uel communi Archei influentis uehiculo quoquo uersus dispergitur, idiopathetice, deuteropathetice, uel sympathetice. ( 1 ) Mens immortalis, proxima diuinitatis imago, postquam uitae regimen delegauit animae sensitiuae, mortali, & caducae: Ac sane ut cunque, & quomodocunque facultas laedatur; etsi mortali huic lumini potestatem suam tradiderit: mansit tamen eidem connexa, per uitae symbolum, tanquam cognitionis proximae syndesmon, colligata. discernitur saltem, atque clare cernitur, ubique subesse uitium uitale, morbumque omnem proxime hospitari in principio uitali, id est, Archeo ipso. Quod sensitiuum lumen uitae, quia sedet hospitatum in stomacho, tanquam radice uitae mortalis: idcirco & ipsa mens ibidem torum ac thronum suum delegit. Uniuersales nempe sedent in uniuersali uitae initio, siue interim Archeus particulatim ab aliquo organo sit infestatus, uel siue a fonte uitae, ac animata radice, suscitatus, atque indignatus. Quod alibi de anima ex professo fortius confirmaui. Et enim id quanquam morbi speciem uariet; Anima seminauit suas facultates, pro uita necessarias, per organa corporis. non tamen ei usmodi uarietas aufert morbificum. Quapropter non uidet talus, nec auris ambulat, ut nec hepar assumtos cibos in chylum transmutat. Anima sensitiua praefecta est omnibus suis facultatibus uitalibus, siue sint per organa distributa, siue demum communi Archeo fomentatae. Facultas uitalis organorum, in sanitate, edit actiones sanas, eademque quoties uitiatur, edit actiones uitiatas. Non uitiatur autem facultas uitalis, nisi a morbo. Saltem inde pendet, quod morborum pene omnium sanatio consistat, & perficiatur, in radicali uitae diuersorio. Id est, Animae sede, ac uitae centro. Qui proinde non est, nisi facultatis reale & actuale uitium: Idque alibi de digestionibus fortius confirmaui. 4. Nisi quandoque fortassis pars organica quaepiam sibi combiberit genialem morbum, eidemque facultas uitalis, hospes eius, sese nupserit. Denique nec uenae stomachicae incumbunt nutritionis stomachi. 5. Ideoque uenae stomachicae, puro cruore plenae, uim habent liberam, uitalem, non perturbatam, aut suctui chyli, dispergendoue cruori, destinatam. Unde conspicuum euadit, omnem propemodum sanationem morborum, ( uulnera, itemque eiusmodi Chirurgicalia non excipio ) in stomacho, eiusque Duumuiratu solicitandam: adeoque nec ibidem incongrue solicitari: Quorum tamen alterutrum, uenis caeteris omnibus est domesticum. 6. Non frustra tamen uenae & arteriae, nexae ad orificium stomachi, distenduntur: Nam sic etiam non raro defectus exteriores interno stomachi remedio tolluntur, alioquin externis pharmacis frustra tentati. Non mirandum itaque, quod remedia uix superent stomachi imperium, classem, aut materialiter longius dispergantur. sed anima hospitata in tenuitate membranae stomachi, quasi ibidem non esset, imo uix alligata loco, spirat uitae suae spiraculum in organa ( cor scilicet, lienem, iecur, cerebrum, renes, testes, & c. ( 2 ) Quibus sic obiter praemissis, subdam nonnulla stomachi priuilegia, 1. ) modo insensili, atque incredibili canalium angustia, & tenuitate. atque inprimis istud stomachi ius geniale, & particulare, quod sibi primario coquat: Hinc nimirum repentinae eclipses, Apoplexiae, epilepsiae, uertigines, syncopes, etc. quoties nempe anima sensitiua cessat radiare suum lumen in organa. 7. pro toto autem, tantum per accidens, indirecte, atque extraordinario iure prae caeteris membris. Quia sic tulit ordinatio diuina. Inest namque arteriae stomachicae canali, uis uitalis, illius animae, diradiandis ad cor, quantisper bene se habet. Ut praeparet pro aliis omnibus, ex rudi ciborum materia alimentum. Ipse autem stomachus, immediate alitur chylo, a se confecto. Non secus atque radix uegetabilium, succo terrae Leffas alitur. At ubi perperam se gerit, suscitantur statim quoque palpitationes, deliquia, uertigines, apoplexiae, epilepsiae, sopores, uigiliae, amentiae, cephalalgiae, conuulsiones, etc. Non autem, quod stomachus sanguinem a iecore, pro sui nutrimento alliciat: ut neque radix uegetabilium, succum a se semel dimissum, sursumque dispersum, repetit a cortice iterum, ut inde nutriatur. Denique & sua spiratur uis uitalis ab anima, uitalium facultatum moderatrice, per uenas stomachicas ad iecur, adeoque ab unitate animae defluunt uariae dotes, ad organa singula: Quapropter stomachus, paucis uenis, pro tantae molis officio, ac tantae capacitatis uase, fruitur. siquidem semper, & utrobique, ab uno puncto, cuncta tam in uniuerso, quam in nobis, manant. Quia nempe cruore non nutritur, per consuetum aliorum membrorum modum. Etenim anima ista mortalis, & seminalis, corporis constans rectrix, cum ex sanguinis dispositione occasionaliter impetretur: At solo chylo pascitur, quem dein in spermaticum liquorem, sibi congruum, adaptat. 2. Necessario quoque in organis habitat: tam in cruento splene, quam exsangui membrana stomachi. Uenae autem stomachicae non diffundunt idcirco cruorem extra se, nec laesus uulnere stomachus cruorem plorat. Perinde ut cerebrum, sensationum fons, atque iudex, sensu potissimum caret. Idemque ius sibi reliquae membranae a stomacho mutuarunt. 3. Ideoque & in Sacris pluries occurrit, quod anima hominis in sanguine habitet. 8. Uenae stomachicae nequicquam de ciborum confecto chylo transmittunt, uel assugunt, ut eundem ad uenam porta deferant, pro consueto alioqui uenarum mezaraicarum. Sufficit proinde hoc loco, quod anima sensitiua, hisce sedibus locata, uires suas ibidem explicet, atque inde diuersimode emittat. 9. Enimuero somnus, uigilia, Cccc ( 3 ) Inprimis difficillimum esset persuadere, amentias omnes e stomachi regione manare, nisi ultro ac sponte mihi concessum esset: uigilia, appetitus, digestio, fermentum, alacritas, etc. Maniam aliquam esse praecordialem, itemque stomachum ipsum esse sedem concupiscibilis facultatis: detegunt sua functionum pluralitate sanitatem: somnum item atque uigilias inde suscitari, etc. prout & eodem stabulo, ac centrali fonte, hospitari Apoplexiam, Epilepsiam, uertiginem, maniam, furorem, obliuionem, etc. Nisi inquam Epilepsia frequentius sentiretur e penu stomachi, in Cor & Caput attolli, adeoque superas partes, plerumque deuteropathia inferarum languere. Sin autem Epilepsia quandoque a pedibus suscitari uideatur; Siquidem unica anima sensitiua, est causa immediata, centrum, nidus, fons, & origo, facultatum & actionum uitalium quarumcunque. at saltem nunquam absque syncope irruit, nunquamque sensus tollit, nisi prius ipsam animam sensitiuam, eiusque facultates principes consternarit, eiusque consternationis proportio, accessus proportionem determinaret. Caeterum, hoc tramite sufficit recitasse ( quod alibi ex professo demonstraui ) in penitiori tunica stomachi, uelut thalamo, habitare animam mortalem, eamque intra sinum suum obuoluere mentem immortalem. Adeo, ut etsi in capite aut pedibus putetur nidus occasionalis; Potestates autem eiusmodi omnes esse uitales, in functione quidem distinctas, licet non in uitalitate, adeoque animae ipsi tam proprias atque peculiares, quod etymon proprietatis inde manarit. 10. nunquam tamen recedit paroxismus epilepticus, qui post se non relinquat sitim, eoque signo prodat stabulum suum fixasse in stomacho, animamque sensitiuam feriri, ea potissimum parte, qua siticulosam potestatem plantauit. Quare, extra controuersiam etiam reor, morbos uniuersim omnes ( utpote in potestates animae insurgentes, aduersarios atque hostiles ) adoriri quoque immediate animam caducam, atque mortalem. Cum autem mentales potestates uniuersas sternat epilepsia, cum ancillante sibi insensilitate, spasmo, atque subsultu: In quam uidelicet sua spicula uibrare queunt, eandemque penetrare, ob paritatem symboli sublunaris. 11. certo designatur, ipsam animam sensitiuam penetrari loco suo natiro, at que solito; eamque ibidem & inde esse rectricem sensuum omniumque facultatum principum. Quae lucta nimirum contingit primum in ipso Archeo, animae ianitore, atque inde penitius deferuntur, penetrantque usque ad nucleum ipsius animae. 12. Quinimo cum non contingat eiusmodi facultatum spoliatio, uelut per manus: Morbi quoque, qui forinsecus ac peregrine intro adducuntur, stant tam clienter obnoxii huic iuri, quam qui intus sponte propria efferuescunt, uel Archeali silice excutiuntur. sed unico ictu, omnium simul consternatio, idcirco regimen illarum facultatum in centro percussum denotatur, membraque longius a stomacho remota deteguntur per deuteropathiam, ut pati morbi illius insultum: Quapropter quanquam remedia iam pleraque accusauerim impossibilitatis penetrandi: sufficit tamen Medenti, si medicamen, in ipso animae memorato diuersorio, eandem penes scipsam alloquantur. At certe noua, inaudita haec, atque insperata est medendi Philosophia. ita pariter quoque, nec possidere ex proprio, eiusmodi potestates uitales, quas amittuntnec stupeat aliquis, putetue inane doctrinae genus, quantumuis duumuiratus maiestatem intra tenuitatem membranae stomachicae locauero. Uerum nouitas ipsa parum deterrere nos debet, modo uera demonstretur. Id nempe animae proprium esto, quod in loco, quasi sine loco detineatur. Itaque epilepsia dolose ac improuise irruens, omnem superioritatem animae sensitiuae, in stomacho sed entis ibidem arguit ipsam animae sedem: Itaque iuxta diuersas suarum perturbatiorum scenas, directrix uitae anima multipliciter suos satellites, in organa sibi supposita, dimittit. non autem a fumis, aut uaporibus lente sur sum sublatis, contingere epilepticos insultus. Quod de Catharris, atque alibi pluries, opulenter confirmaui. Uita autem quaeuis, cum sit de indole luminum, a Patre luminum descendens, superat humanum intellectum. Contingunt namque eiusmodi eclipses, non secus, atque si foramen subito claudatur, per quod lumen in locum obscurum alio qui diradiatur. Adeoqueinepto uocabulo uocatur Pater luminum a Scholis, Mundus intelligibilis, qui minime sub intellectum nostrum cadit. Repente enim lumen intercluditur, ac cessat: Nec enim solum Pater luminum gloriosissimus, ipsiusque Respub. tota, nobis est incognita prorsus, iuxta testimonium Ueritatis ad Nicodemum: adeo quod id sit tam uernaculum Apoplexiae, quod apud Germanos, & Belgas, nomen ictus, sit sortita, quam tamen recentem multoties procurato uomitu superaui: sed & essentia, quidditas, directio, distributioque potestatum uitalium, captum nostrum excedunt. uel distillatis stomachicis ualidioribus rebusque aromaticis. ( 4 ) Porro quod in Epilepticis concidat omnis sensus, non item motus: ( 7 ) Quam stupenda est enim Intellectus, Memoriae, imo uel solius loquelae priuatio, stante praesertim motu, sensu, appetitu, imo & sanitatis integritate? Id enim proinde non arguit, animam sensitiuam non esse fontem utriusque. Quamque terribilis est horum intercidentia, ad quemlibet epilepsiae, syncopes, uel soporis insultum? Nam etsi intercidant omnes intellectuales potestates, solaque concussiui & subsultantis motus permaneant testimonia, quantisper ista eclipsis durat: Quantumque superat humanam industriam, tam diuersas facultates oriri, & habitare uno in stomacho? attamen designantur omnes istae potestates, ab anima defluae in corpus, tanquam sibi propriae: Eo quod adeo diuersa symptomata easdem facultatum laesiones prodant? Singula enim nos ad stuporem miraculi, uel portenti praecipitant. sed quas ipsa plantauit in Archeo, organis insito, esse sub Eclipsi, & animae consternatione tumultuentur; subsistunt tamen obscuratae, quia uita non tollitur, nec pulsus ideo cessat. Ideoque tot undique procellis ignorantiae, atque ineptitudinis nostrae admoniti, fatemur unicam istam sensitiuam animam, uitae fontem, uitam quoque, multiplicium potestatum scaturiginem, & distributricem tam in sanis quam in aegris. Quod autem motus spasmodes inuoluntarius etiamdum perstet, id non tam animae, quam uitae musculorum singulari, tribuendum. Quam nempe alibi ostendi, adhuc a morte aliquamdiu perseuerare, Tetanumque inchoare dudum a morte: adeo, licet uita musculorum ab anima sensitiua promanet; sortitur tamen peculiarem quandam energiam, ut & locistationem. Proinde etiam ( si securim ad arboris radicem admouere debeamus Medentes ) intenti sumus, pro Arcanis uniuersalibus, quae uitam conseruent, praeseruent, plantent, & aedificent, in ipso uitae fonte, mortis morborumque non minus, quam sanitatis authore. Specto enim iam animam caducam; non autem Mentem incorpoream, & immortalem. Ideo minus mirum, uel absurdum, proinde proprio motu tumultuari musculos, si citra mortem senserint uitam communem eclipsari. Quam credimus originaliter aequalem, ac aeque perfectam omnibus inspirari. In Apoplexia autem, & syncope, etiam motus musculorum plane intercidit, excepto motu intercostalium; Ideoque conditiones, inclinationes, domesticae aut syluestres, mites aut feroces, dociles, humiles uel superbae quippe totales tenebras subiti, cum anima sensitiua., Cccc 2 perbae, nobis instillantur ab anima mortali. In qua, tanquam subiecto locoue, localiter disponente, uarietatum inclinationes explicantur: quae alias a mente, siue imagine Dei, exsulant naturaliter. ( 8 ) Somnus itaque non inerat natutaliter homini, ex parte mentis, nisi postmodum a Creatore fuisset immissus. Ante natum uero somnum, sensus, motus, atque appetitus aderant. Quia mens, quatenus deinceps immortalis: Quorum nempe conspirante ametria, diuersimode agitari sensitiuam animam, huiusque pedissequas facultates conquassari omnes uitales, adeoque iisdem labefactatis consurgere exercitum morborum, tam radicalium siue Chronicorum, quam cito festinantium, ( 11 ) iam dudum multis experientiis edoctus cognoui, adeo ut Boulimon, & sitim inextinguibilem febrientium, cernerem non tam propre, ex materiae acrimonia irritante, quam ex ipso sensitiuae furore, prodire. etiam infatigabilis erat, somnoque aut quiete opus non habebat. ( 9 ) Fuit tamen sominus ante lapsum missus in Adamum: Alioqui namque thorexis, siue generosi uini potus, non solueret famem, nisi fames, pacando uelut inebriata, obdormiret. Sitisque proinde in febribus, non nisi suis stationibus affligit, licet eadem materia, imo & atrocior calor, in uigore premat quam alias. non tam quod somno indigeret, paucis horis, praesertim mox a creatione, quam potissimum, quod per somnum nondum cognitam mortem expauesceret, ipsi comminatam propter esum pomi. Iam utcunque dilatatum. est stomachi imperium: Somnum alioqu in otia inertia, stultaque insomnia de se profert, mediaeque propemodum uitae iacturam causat. tum etiam ostensum sensitiuam ibidem morari, tanquam in prima ciborum culina, uitamque ibi habitare. Siquidem potentissimae transmutandi atque digerendi potestates, sua illic exercent officia: Unde etiamnum hodie, ex pristino somno, in Adamum misso, somnia adhuc retinuerunt, " quod Senes somniabunt somnia, iuuenes propheta bunt, & nox nocti indicabit scientiam. ( 12 ) Nedumque ergo sordes ibi colliguntur culinariae: sed & fabrica noxiarum imaginum cuditur: siquidem nullibi promtius fabricari queunt, quam ab anima istarum partium inquilina. " Potestas enim somnifera, quae ante lapsum menti immissa fuit, eandemque quoque, uelut a mortalis animae connubio, quadantenus liberam, in primaeuam quodammodo prophetandi praerogatiuam trahere uellet, nisi obnatae & succenturiatae animae, tenebrae eandem obfuscarent. Nemo enim non sentit horrores, timores, pauores, iras, excandescentias, tristitias, suspiria, omnemque concupiscibilium perturbationem, sibi circa os stomachi suboriri, & agitari. Etenim si inopine bombarda explodatur, quis non sentit repentinum alicuius formidinis subsultum? Dum autem stomachum sensitiuae animae hospitium declamo, morborumque eatenus sentinam, stomacho nuncupo. ( 10 ) Consideraui quidem occasionales causas ibidem uicinas, sedere tam in cauo, connexoque eius, & uelut peregrina dumtaxat; quis demum est, qui paratus mensae accumbere, insigni edendi appetitu instructus, non percipit aliquando, tristi nuncio sibi allato, suspendi actutum omnem edendi auiditatem. Igitur uigent facultates ibidem, quarum effectus sentiuntur. ibidem haerere, itemque in duodeni intestini ( quod est fellis, & Pylori ditioni deputatum ergastulum ) contubernio, uasorum & glandularum complexui Anatomicis molestissimo, quam in Archeali innati non minus, quam influi thecis. Uidi enim saepius mulieres, quibus metus subitaneus, alias quoque quibus insignis moeror, epilepsiam suscitauerat. Utpote quae nedum uim medicaminum, horumque expeditionem, applicationem & appropriationem respiciunt: Alias denique, quibus lenta continuataque tristitia amentiam hypochondrii mouerat, imo & alibi scrophulas causauerat. Sic pestis pauor, pestem saepissime. creat. ueruntamen praeter modum agendi, & spem inde resultantem, principale morborum efficiens declarant. Prout & subitus mortis pauor, quandoque podagrae characterem enecuit. Cuius ideo solius ignorantia, desidiam atque torporem in Medente: Superbia quoque frequenter amentes fecit. in aegro uero desperationem, cum tristi dolorum & incommoditatum appraehensione, causarunt; Noui & alios, ignominiam passos, nec uindicare eandem potentes, incidisse repente in apepsiam, in Asthmatis angustias, cordisque palpitationes, angustias, & oppressiones. Alios, qui repentino contumeliae sensu, statim in Apoplexiam ruerunt. Itemque longo defessos moerore noui, in Hydropem, Icterum, lienaresque tumores proruisse. Perplures item utriusque sexus, qui ex subita ira in Apoplexiam; tandemque ( proh dolor ) tot uiduas, cum luctuosis orphanis, peperere, in rei medicae uilipendium. ( 16 ) Quantum autem delectum medicaminum spectat, uagari lubuit per mineralium, uegetabilium, & animalium classes, illasque sumere in sui simplici integritate, qualiter a natura promanarunt, easque iterum per ignem diuersimode agitare, atque adeo in salem, sulfur, siue pinguedinem atque mercurium, siue succum seminalem dirimere. alios uero, qui in uarias contracturarum erumnas praecipites iuere. ( 13 ) Quorum morborum fabricae sentiuntur manifesto, circa stomachi orificium. Podagrae enim proinde paroxismos praecedit quaedam febricula, tanquam diaria, sub qua character emergit, qui a stomacho in artus dimittitur, ut ibidem ferociat. Ac inprimis uires dotales rerum, quas diuina bonitas ex dono pro aegris dedit, plerumque carent gustuum testimonio, adeo quod uel solo ist hoc signo prodant, se dotaliter a Deo instillari pro usu mortalium: Apoplexia proinde, siue ex uita inordinata, siue demum ex ira, uel moerore erumpat: at saltem semper e stomacho surgit, sagittaturque in caput. nec elucescere, nisi quibus Deus sua dona S. Spiritus dedit, atque hactenus ab indigna Medentum cognitione subtraxit, qui paruulis huius mundi atque ignaris reuelat ea, que magnatibus occultauit. Sunt quippe in simplicium exercitu dispersa dona, per quae ad amplitudinem generis adscendunt: Icterus namque nusquam alibi uiget magis, quam in atrio stomachi, unde suas excitat anxietates, & suspiria, designans ibidem tesseram suae ferociae uersari. adeo sane, ut appropriata atque specifica agnoscantur a Deo directa ad omnimodam quorundam sanationem. ( 14 ) Quapropter etiam docui ante, quantumuis potus uulnerarii cohibeant in extremitate pedis, puris fabricam, accidentiumque formidinem: Est enim lapis ossifragus, nuperae inuentionis, qui ossifragii sanationisuum nomen debet. ( 17 ) Est autem ignibus inuictus, nec calcinabilis; non tamen idcirco ampliori priuilegio, potus uulnerarios potiri, quam alioqui reliqua pharmaca. sed gustu suo, insipido insignis, stomacho indomitus. Non enim materialiter ad uulnus properant remotum: Mirum tamen, quantum tam circa uiscera & interna uulnera, quam in extremis ossium fracturas uictor edat. ubi interim reliqua uiam ad splenem pro suffragio quartanae ignorant. ( 15 ) Quae schola medica hactenus nesciuit, quanquam sint artis medicae fundamenta. Ex hinc primo liquet ex digestione & cura stomachi, pendere curas & regimina digestionis sextae, Cccc 3 sextae, per totum. 2. Non opus esse, quod ad sanandum agens tangat patiens remotum. 5. Non necessum esse, pharmacum deferri ad locum affectum. 3. Quod sicut ossifragus, uel lapis cancrorum, in stomacho suam persoluunt curam: eodem modo, & pharmaca purgatiua. Atque reliqua quaecunque. Pharmacum, solo attactu Archei stomachalis, posse longinquos sanare in corpore morbos. 4. Morborum Phalanx Secundum Causas Occasionales. Horum sit mentio a ueteribus sub nomine qualitatis abstractae, uel relationis terminorum: adeoque nomine tenus dumtaxat agnosuntur, quatenus causa occasionalem, id est, remotam agnouerunt. Cuius ratione hanc diuisionem retentis nomenclaturis manere iussi. ] { { Primarium } { Secundarium } { Recepta { { Retenta { { Iniecta a sagis. { Inspirata ab Endimicis. { Suscepta ab irruentibus. [ Ens morbosum, in Archeo inordinatio. Nam siue ex idea hominis primario suscitetur, siue ex idea Archeali immediate consurgat, semper tandem in Archei hospitium recidit. { assumta { { Heteroclita { { potu. { cibo. { ueneno. { pharmaco. { Tortura noctis. { Robur inaequale. { Sterilitas. { Relicta siue excrementa in 1. 2. 3. uel 6. digestionibus. { Transmutata in I. 2. 3. uel 6. digestionibus. { Transmissa ab una digestionum in alteram. Diuisio Morborum explicata, lucem adferunt. ( 1 ) Morbus quidem omnis ( quod semel dictum sufficiat in posterum ) fabricatur quidem ab Archeo in semet ipso. 1. Morbi essentia repetitum depingitur. 2. Methodus explicando seruata. 3. In parte autem suiqua sigillariter constituitur: Diuisio morbi. 4. Recepta quae dicantur. 5. Recepta iniecta quae. 6. Quaenam retenta. etiam materialiter ibidem, tanquam hospitio proprio, ac seminario, consistit. Hactenus de morbis, uelut prooemii loco, dixi. Plerumque autem habet, uel materiam occasionalem excitantem, uel parit de se productum, secundarii morbi excitatiuum occasionale. Nunc deinceps eorundem schema attingam. Nam & diuisio dat Pro causa autem efficiente, habet ideam morbificam: membra, quae sigillatim cuius ut materia desumitur, mutaturque ex ipsomet Archeo uitali: ita etiam non secus Idea inde prognascitur, quippe quae ab Archeo ipso cuditur, & limatur. ne scilicet nomina, omnemque morborum determinationem, uelut ab ouo inuertere uellem, multo lectorum taedio. Qui eiusmodi omnimodam nouitatem, uel aegre ferrent, uel cum nimia molestia assequi possent. Sunt itaque inprimis tot morborum species, quot idearum morbosarum. ( 2 ) Non enim plures, uti nec pauciores: eo quod morbus quilibet suam hauriat ab idea morbosa quidditatis entitatem. Ideoque causam occasionalem etsi pro morbis nominem; nolim tamen id intelligi, quasi causa occasionalis foret ipse morbus: Consequenter itaque totidem idearum morbosarum sunt species, quot sordium diuersitates in nobis. sed potius quod morbus, ut ens inuisibile, subaudiatur cudi occasionaliter a materia externa. Itaque duo inprimis statuo morborum genera. ( 4 ) Recepta scilicet, & Retenta. Siue enim illae deforis intrarint, uel intus prius explicatae sint, digestionumque erroribus surrexerint, uel demum siue ab alimentario, ac uitali succo inchoauerint, perinde illud est hoc loco. Sunt autem Recepta, iniecta, concepta, inspirata, uel tandem suscepta. Quae quatuor prius sigillatim exponam. Denique & totidem sunt ideae morbosae in nobis, quot sunt entium potestatiuorum haeredes. Puta, assumto solutiuo nimis uiolento: etenim etsi ipsum mox per aluum secernatur; non tamen definit eiusdem toxicum, stomacho & intestinis domesticum permanere: adeo nempe ut in obitum usque foetida perseueret diarrhoea. Sic quoque insuper uenena quae uis, amissa materia primitiua, lenta quandoque caede, longaque in posteros luge relicta, iugulant. Ac tum prius demum de Retentis agam, tam ex parte corporis, & distributionum, quam digestionum, & transmutationum. ( 5 ) Sunt ergo Recepta, quae proditorie forinsecus intrant in nos, Archeum commorent, uel affectant, sic ut damnoso sibi concilio ideam morbosam intra se fabricet, eamque in sui materiali parte sigillet, Atque sic ueri morbi uerus parens fiat. Tamque id si extrinsecesint assumta, quam si intus patrata. Recepta enim ante introitum & applicationem sui, indicabant praecautionem, & praeseruationem; Tandem sic & morbi haereditarii, eorumque consortes, seminaliter nobis connascuntur, e suis ideis proflui. non autem sanationem: Sic nempe Podagra, Epilepsia, & c. quia scilicet nondum erat morbus. Nec est sanatio, nisi a morbo solo. citra uisibilem sordium materiam, suos explicant rhythmos, & in uitam protelantur. Sed ex quo semel Recepta fecere uel clanculum saltem ingressum, fuerintque uel obiter admissa, totam mox Archei oeconomiam & quietem inuertunt. Eo quod ideas firmatas sunt nacta Archeo, siue spiritui insito rectori uelut intime cognatas, & adhaerentes. Quaeque ideo suis tantum terminis, sibique natiuis periodis infestant. ( 6 ) Retenta uero nostri uitio, & defectu proueniunt. Sunt namque ut plurimum recrementa, uel assumta, uel intus penes nos prognata: quae tanquam e Republ. Quibus positis, ac scitis iam, consequenter dico, quod in expeditione Diuisionis morborum, uarietatem morborum occasionalium sequar: nostra expulsi ciues, ut unitatis & concordiae hostes, non habent partem in haereditate uitae nobiscum. Recepta Iniecta. 1. Cur Scholae de Iniectis nil. 2. Triplex Atheorum turba inter Christianos hic repetitur. 3. Unde tandem immortalitatem Mentis, Deique timorem, tanquam inuenta politica, ad coercendam plebem, penes se rident. Karichteri statera. 4. Persuasio diaboli. 5. Quantum diabolus in exercitiis diabolicis agat. 6. Alii dein, Sacrorum decreto, diabolos quidem esse credunt, & inferni satellites: Theses octo huc adductae. 7. Diabolus non habet liberum: sed a prauitate sua coactum arbitrium. 8. non tamen cacogenios humanae sodalitati, quin potius sodales, atque affines amicos. Satanas suos deludit miserrime. 9. Diabolica media solius pacti ui operantur: non autem uim operatiuam in natura habent. 10. Soluitur obiectum argumentum. 11. Apex operationis in effectibus Sagariis. 12. Adeoque praestigias sagarias, pro fabellis fallacibus, hypochondriacis nugis, atque anilibus somniis, habent. Cur diabolus impotens. 13. Diabolus dumtaxat potest libere, male uelle. 14. Probatur actus hominis, in operibus sagariis. 15. Hominis praerogatiua in operando. 16. Suntque inter literatos demum alii, qui diabolica opera, Sagarum quoque incantamenta, Sacrorum authoritate admoniti, admittunt quidem: Quod operetur in hoc, desiderium. 17. Sepulta, uel suspensa, quomodo nec eant primo intranti ignoto. 18. Uilibus animalculis inest uis directiua suae uoluntatis. 19. Quomodo per nudum attactum traniferantur incantamenta. 20. artes meras tamen aestimant nec alio titulo damnandas, nisi quod Satana edoctae, & ad malum duntaxat sint institutae. Cur repercussio attingat conceptum carmen, uel maleficium. Et hi audacissimi sunt in omne scelus, fidemque hodie hypocrisi uelant. Ego itaque a diebus Platonis, iam tres Sagarum patronos, constanter floruisse inter Atheos, conspicio. Recepta iniecta autem sic uoco, quae sunt portenta uelut spiritualia, cooperatore Satanae perpetrata. ( 1 ) De his si¬ lent Ueteres. Ominorque tam diram labem, non nisi eodem Praeside perstitisse hactenus. ( 3 ) Nemo Medentum interim, quod sciam, unico Karichtero excepto, hanc materiam tractauit. Quippe qui & manifestiorum tractatus plerosque neglexere, eo quod nullum ex fundamento nouerunt. Qui quidem modum fiendi, atque remedia sanandi aliqua proposuit, at non parum suspecta uanae superstitionis. Theoriam quoque nec attigit: quia ignorasse uisus: Malunt siquidem scelus inhumanitatis & crudelitatis admittere, quam Iniectorum scientiam indagare, agnoscere, uel eius inscitiam fateri. Eliguntque citius, aspicere proximum, extremis sub eiulatibus deficientem: quam quod tantillo remedio, tam atroci malo opitulari discere uellent. Trementibus interim Medicis, ne conscii Magici criminis haberentur, dum opem, ( quam nesciunt ) sub tantis aerumnarum stricturis, proximo, forte fortuna impendisse aestimarentur. Theologi quidem & Iurisconsulti disquisitiones suas quidem tractarunt: ( 4 ) Subterfugium tamen istud astu Satanae, sic uulgo persuasum: sed Scholas medicas, obmissionis accuso. ut remedii indaginem, in propriae famae & conscientiae satisdationem, neglexisse uiderentur. Proximum uero languentem, tanquam infideles Scribae, atque Pharisaei transeuntes, in summis deserant desolationibus. Etenim id factum censeo, quod Cacodaemon sit huius mundi princeps, qui ideo in Cathedris, Curiis, & Aulis, suos ubique nactus est patronos, per quos uelut ipsus praesidet: totusque reuera mundus in maligno positus. Etenim nullus reputatur alioqui morbum procurasse, uel eiusdem structuram nouisse, pro quo describit remedium. Nemoque creditur uenenum propinasse, qui inquirit causas, atque remedia decernit. ( 2 ) Horum enim quidam, in Atheismum proniores, diabolos, praestigias iuxta atque incantamenta negant, asseruntque se non induci posse, ut contrarium credant, nisi uiderint. Minimeque aestimatur uulnus inflixisse, qui accersitus, manum auxiliarem, commiserando ac gratis attulerit. Quod omnes corporum formae sint uera lumina, non tamen substantialia, licet entitata, ob rationes alibi de creaturis neutris allegatas. Ut nec fur est, qui furum latibula & concilia detegit. Sola autem Mens humana, sit substantia formalis, immortalis, atque indelebilis. Absit ergo subterfugium, pro infami haberi, nouisse incantamentorum media, progressum, fines, atque medelam: Cum aliunde haec sciri & haberi debeant, quam doctore diabolo. Hactenus etiam operetur cum superioritate, attingat, penetretque omnem aliam formam se inferiorem ( ut de uenatione scientiarum alibi. ) illo praesertim titulo, in fidem & naturam recepto, quod sit uera Dei Imago, eique inhabitet Regnum Dei. Etenim cum diabolus intra aream naturae coerceatur, non est desperandum, quin benignissimus Iesus remedia surrogarit pro tam atrocibus malis, in sui gloriam. Quique ideo cuncta substituit pedibus eius. 6. Qui nusquam bonitati, gloriae & sapientiae suae defuit. Quod ideo Cacodaemon ex sui creatione non habeat potentiam attingendi aliquam formam, ut in ea, absoluto sui nutus imperio, perficiat uelle suum. Uir bonus itaque recta graditur uia, nec pone se respicit, quidue mundus de se iudicet, non curat. cuius nimirum pleraque iudicia, stulta sunt & mendacia. Est namque spiritus abstractus ab ente corporeo, & ligatus, ac deinceps a peccato, scurra miserrimus. 7. Sola autem potestas loco motiua corporum illi remansit, quorumque motus non cedit in damnum mortalium. Sufficit namque uiro bono, quod impeditor uel destructor mali, uacent crimine. ( 5 ) Dicam ergo pro mea capacitate, quantum Diabolo competat in actionibus Sagarum. Quodque ut fundamentaliter contingat, repetam per Theses octo. 1. Nec enim unicam fenestram per se potest diruere, absque adiumento libertatis suorum clientum. 8. Quod omnis forma uitalis sit lumen uitale sui corporis. 2. Quod quantumuis inanimatorum formae discrepent ab animabus, in gradu, & indole illius luminis: Nec enim mouet elementa per attactum ( quandoquidem extremitatibus caret, quibus corpora tangat, ne quidem illa quae assumit ) quo aliquid apprehendat aut moueat: saltem omnes conueniant in aliquo essentialiter luminoso. 3. Quod luminis ergo, sese attingunt immediate, & penetrent. sed solo suo nutu mouet aspectu intuitiuo, qualis est A strorum in Meteora, per Ideas, uel nostri uelle in sua organa. Quae mutualis potestas, ut naturaliter fuit Angelicae naturae indita: Sicque connexae formae in inuicem operentur, prout unum lumen aliud intersecat. ita & Diabolo relicta. Nam radii solares, collecti per uitrum in conum, licet enim inpunctum coierint: Blas nimirum natale habet, quo aeris procellas, aestusque maris, concitat quoties Deus illi permittit. Inde tamen rursus procedentes, qui in uitro erant a dexteris, usque ad conum, transeunt deinde, refracti in uitro ad sinistram: ( 6 ) Inprimis namque adeo malus est diabolus, nosterque hostis, quod nequeat uel tantillum bene uelle. Quare nec habet liberum uolendi arbitrium in malis. seruant tamen illibatam prioris luminis identitatem: ut neque proinde ob penetrationem in cono factam; In bonis uero nullum, nisi inuitum & coactum. Nam ens, unum, uerum, bonum conuertuntur. contagio laborent. Quod alibi mechanice, per figuram demonstraui. 4. Ideoque a sensu contrario apparens, falsum, malum, ac multiplex sunt proprietates Satanae. Quod idcirco diuersa in genere aut specie, lumina formalia, se mutuo, instar luminis, immediate penetrent, operenturque communicatiue, & absque lassatione. 5. Ac per consequens, ex suo nutu, naturalique potestate, ne quidem potest libere, & absque permissione diuina, operari quicquam, uel absque cooperatione libera Mentis humanae. Cerbe¬ Dddd Cerberus namque ligatus est, nec operari potest in formas, harum corpora, uel proprietates, nisi cooperatricem sibi adsciscat mentem humanam, cuius pedibus substituta sunt se inferiora. Siquidem licet media in se sint uana, nulliusque momenti, potentiae uel efficaciae ( qualia sunt uerba nonsignificatiua, figurae, characteres, numeri, Gamahen, Talismannica, adorationes, cum omni uanarum obseruantiarum superstitioso exercitu ) attamen concurrunt insuper alia media operatiua, quae non sunt Satanae. Hactenus itaque dolo, sua misere circumuenit mancipia, pactoque obstringit, saltem ut sic magis a Deo recedant. ( 9 ) Quandoquidem diabolus non habet uim idealem, seminalem, & sigillarem, qualem habet homo ex dignitate imaginis diuinae, qua ipsius pedibus substituta sunt bruta, etc. Ergo diabolus has mutuat Ideas mentales, & operatiuas Sagarum, quas potest sigillare in sordibus, & uenenis. Quasi in pretium icti foederis, sit edocturus Arcana, per quae, sub certis statisque formulis, fictis uerbis, in uocationibus impiis, exsecrationibus, coniurationibus, uotisque, lineis demum, figuris, notis, sigillis, characteribus, numeris, horis, momentis, uegetabilibus, imo & rebus spurcissimis, horumque omnium litationibus, consecrationibus, depuramentis, inquinamentis, uanisque & irtitis eiusmodi suis nugamentis, sint effecturi incredibilia. Ille ergo maledictus, totusque miserrimus, & a gratia Dei derelictus, per se est inefficax eorundem operum, nisi adiutus per animam sui mancipii. ( 10 ) 1. Quia non habet uim formatiuam Ideae operatiuae. 2. Et quidem mala omnia, in Dei despectum, atque hominum perniciem. Quibus, post foedus, suos facile infatuat, suique crudelitate dementat. Utpote quos ex pleno possidet, iisque mandata sua committit. Nec attactum immediatum, accessum, multoque minus introitum ad lumina formalia, ( quibus scilicet nihilominus, omnes rerum proprietates typica Idea sunt inscriptae ) ut per hoc agat. 3. Imo nec habet ullam potentiam liberam agendi, multoque minus, ad damna eorum, qui sibi non parent. 4. Persuadet enim quicquid uult, his, qui gratiae diuinae renunciarunt, polliceturque nesaria praestiturum per uires, quas sibi mentitur geniales. Ipse enim superbissimus totus, nollet petere permissionem a Deo, ut homini, sibi non obedienti, nocere possit: Sciens Bonitatem infinitam hoc illi nequaquam concessuram. Etenim suas scrofas, in hirci adorationem infandam rapit, quasi omnium moderamen penes ipsum staret, solusque operandi miracula donum conferret. Quia ab initio semper mendax impostor. Licet cacodaemone utatur subinde, tanquam carnifice, ut in historia Iobi. Interim uituperosissimus semper ille, mera tantum operatur ludibria, & praestigias dumtaxat inanes. Etenim istud hoc loco notandum serio. Quod in Inferno; & penes omnes damnatos, non sit ullus honos, aut sanctificatio nominis diuini: sed continua maledictio. " Non enim mortui laudabunt te Domine, neque omnes qui descendunt in Infernum. ( 7 ) Alioquin enim se media a se praescripta, ullam operandi uim in se haberent, quam apud suos iactitat, de necessitate quoque naturali, semper, ubique in cuiusque manu, & aequaliter idem efficerent, absque reflexione in pactum, uanasque circumstantias. ( 8 ) Nec ualet argumentum. Attamen in nomine Iesu, flectuntur genua inferiorum ciuium. Satan suis praescribit uana uerba, superstitiosa, & in se omnino inpotentia; " Uidelicet, quoties Deus utitur cacodaemone, ut carnifice: ergo totus illorum effectus, qui incantatis accidunt, ex solo sunt Satana. toties id illi superno mandato iniungitur, in nomine esu tremendo, eoque nimirum audito, totus infernus sua flectit nolens genua. Quae probantur a praegnante, murem horrida, quae si manum alicubi apponit, statim murem hirtum, eadem in foetu parte, sigillat. Alioqui namque quod dici solet, permissione Dei Diabolum nocere homini: Id est intelligendum, uel per praefatum mandatum, tanquam Tortori datum: Imo si eiusmodi perturbationes praemature fiant, non raro totum embryonem in monstrum transsormant. 3. uel mutua uioperatiua naturali, quam Deus contulit Imagini suae. ( 11 ) Ipse autem creaturarum miserrimus diabolus, ex se nil potest, nisi male uelle. Quicquid autem praegnanti est naturale, & ordinarium, id nemo dubitat, quin sagae non grauidae, naturale esse possit. Nimirum posse formare Ideas quaslibet. Quia quicquid a Deo recessit, id est malum, & ideo non potest non male uelle. Quia qui per uelle a Deo abiit, in ipsa uoluntate fontaliter debet esse malus. Quas ergo impressiones, quasue Ideas, & semina sigillaria, cacodaemon suscitat in suis, & inde mutuat, easdemque imprimit in sordes, quas suis substernit, ut illas infectent. Ergo diabolus ad omnem alteritatum fabricam in natura, per se totus impotens, quia incapax est. Adeoque ius, illas Ueneficas, siue factrices uenenorum, uocat. Non enim quod uenena propinent potanda tantum: Et per consequens, necesse habet ad operandum mendicare naturalia, habentia in proprietate; potestatem liberam, quam optat applicare. sed potius, quod ex nonuenenis, uenena conficiant. Illa autem applicantur, tam per locomotiuam diabolo uernaculam, & liberam: Imo nec quidem eandem idcirco absolute, ac immediate, administrare ualet, nisi per deuinctorum sibi animas & manus. Attingentes scilicet ex dono Creationis, lumen formarum immediate sibi substratarum. quam etiam, quod transferantur ad intentum obiectum, solo desiderio motore, & directore. Ut postea latius. Ideoque prima operatio per Sagas, in armenta & greges ferocit. Saga itaque, illas sordes, a se, per ens Ideale contaminatas, suspendit, sepelit, propinat, imo & manus suas ungit, lauatue istis sordibus, dirisque uenenis imbuit, ut per contactum illa uenena transferat in obiectum, cui nocere uoluerit. Utens nimirum Satan potestate illa libera, & mutuata, exigit contactum alienum, ut formatas a cliente suo, & mendicatas mutuatasque Ideas connectat in medio, atque sic, ui aliena, diradiet in formas homini substraras. Adeoque impostor mendax opus suum mentitur, ac pro eo adorationem expetit: Enimuero Ideae illae seminales, monstruosae, & uenenosae, cum iam suit alterius, & peregrini Archei ciues, introductae in corpus incantati, adeoque extra locum & subiectum proprium, confestim per illas contaminatur atque corrumpitur Archeus incantati. quod plane est humanum, & in quo ipse Scurra nimimum operatur. Profecto miserrima alioqui mortalium conditio, si mala cognita a Satana exsequi posset. ( 12 ) " Non est enim inferorum regnum in terra ". Per exemplum. 1. Homo potest suis perturbationibus nocere suae prudentiae, ualetudini, & uitae. 2. Eiusmodi tempestates, quae sunt mentis, non permanent entia rationis: Quapropter cum hostis naturae ipsam applicationem complere ex se nequeat ( aliqui namque miseri mortales incantati omnes succumberent uoto diaboli ) suscitat Ideam fortis desiderii, & odii, in Saga, ut mutatis istis mentalibus, & liberis mediis, transferat suum uelle per quod, quodque afficere intendit. sed cadentes seminaliter in materiam imprimunt suarum perturbationum Ideas constantes. Quorsum inprimis etiam exsecrationes cum Idea desiderii, & terroris odiosissimi, suis scrofis praescribit. Est Dddd 2 Nam perinde ut Basiliscus radio uisiuo, suum uirus spargit in obiectum, non in locum, & non in aliud corpus quodcunque licet sibi uicinius: sed in illum dumtaxat, in quem primo oculi acumen direxit ac uibrauit: & sicut Torpedo, non in propinquiorem quempiam; ( 13 ) Est namque homini liberum nocendi arbitrium, per quod hominem homo occidere ualet cultro, atque insontem quemlibet sic perdere: quod diabolus non item potest. forte iacit uisus sui uenenum, sed potius atque solummodo in trahentem eminus funes. Ideoque ut cultri, ita & ueneni applicatio, est diabolo aeque uetita pro suo lubitu. Atque ideo etiam prorsus impossibilis: Id est, absque homine libero, siue mancipio sibi de uoto. Etenim nec homo quidem occidit alium cultro, nisi accesserit desiderium, in consensu libero, & resolutae uoluntatis imperio. Sic nempe ideae seminales, connexae sordibus suspensis uel sepultis, uigorantur ab Idea desiderii accensi, tanquam a uoluntate Basilisci uel Torpedinis, exercentque illam in obiectum determinatum dumtaxat. ( 16 ) Ac licet similitudo non usquequaque respondeat in amborum terminorum identitate. Unde sat patet, Quod imprimis diabolus non habeat creationem ideae seminalis, actualiter & positiue subsistentis, qualis imagini diuinae concessa est. Sufficit saltem demonstrasse, homini nedum, sed uilibus animalculis naturaliter inesse uim attributiuam, & exsecutiuam intentionis illorum, quibus solo uisu, intentione, desiderio, uel odio nocere instituunt. Itemque quod nec diabolus nactus sit nutualem applicationem ideae eiusmodi, nisi aliunde sortitus sit facultatem liberam, non ligatam, & per desiderium accensam, siue proritatam. Quippe desiderium istud, ut est passio imaginantis: ( 17 ) Quippe dos ista se extendit etiam ad quaecunque magnetice uel sympathetice sua commouent eminus obiecta. ita quoque creat ideam, non quidem inanem: sed exsecutiuam atque incantamenti motiuam. Quae media adhuc excellentiori modo, homini naturaliter tributa inexsistere, non est absonum, dum cuncta suis substituta pedibus legimus. ( 18 ) Quapropter pariter attactu, uel ictu simplici, sua incantamenta sagae transferunt in obiectum: at longe crassiori modo, quam praefato. Ideoque & medio sympathetico, quid simile in se tegit. Longeque adhuc strictius, dum ad cruorem, pus, uel aliud effluuium obligantur eiusmodi incantamenta: sed imo etiam ipsum obiectum necessario tangunt, aut feriunt. ( 14 ) Idcirco nimirum Scurra ille hostilis exigit attactum ad corpus incantandum, uel saltem ad aliquid, quod primario sit affectum, & corpus incantandi demum, ut in illud ui sympathetica ac naturali ( qualis est qua Chalcanthum naturaliter absens uulnus sanat ideae receptae agant, atque deinceps in corpus, cuius sympatheticum commercium, eiusmodi effluuia naturalia tenent, tanquam media. ( 15 ) Denique sepulta sub limine, uel suspensa, nocent: Nec uero sympathetica huc adduxi, ut eadem infamarem: quatenus modum applicationis ad medium per illa demonstrauerim. imo & in primo intrantem dumtaxat, suam explicant uirulentam feritatem, absque Sagae contactu ad corpus incantandi, citraque notionem, odium aut desiderium nocuum contra intraturum primo. Quin potius ut ostendam, Sagas uti maturalibus modis & mediis, alioquin in Torpedine & Basilisco consuetis: Sed est difficilioris resolutionis negotium; ut omnem fraudis diabolicae spem a sympatheticis extinguam. subtilioris nempe noxae, & propagationis, quae in natura uisum Basilisci uel Torpedinis directiones, sibi pro approbatione adsciuit. Ac per naturalia scilicet constet, quam falso atque mendaciter sibi serpens infernalis, adorationes & Liturgias praescribat pro iis, quorum penes se nulla est potestas. ( 19 ) Caeterum percutientem Sagam repercutere, ut naturaliter reflectit incantamentum in sui Authorem: Imo sola ista repercussio, uim incantamenti prorsus naturalem manifestat, sicut & daemonis impotentiam. sic forte posset ab indiscretim scrupulosis, sperni pro medio superstitioso. Interim infelicissimus ille, totusque superbus, pudibundus suam fateri impotentiam, suos decipit credulos, putantes illum istius malignae atque nociuae actiuitatis solum herum datorem & rectorem. At sane ut naturali iure licitum est uim ui repellere, praesertim si id non tam ex ira aut odio, quam ex defensione sui, & noxae auersione contingat: Quare & eundem serio cultuadorant, & in omni scurrilitate obediunt. quod moderamen inculpatae tutelae secernit. Quamobrem pro ut iam demonstraui, quod uis incantamenti potissima pendeat ab idea naturali Sagae: Uenena ergo sic parta, cum Satan nequeat, pro optatu suo inficere & conficere, ut neque pro lubitu adaptare, multoque minus applicare? lubet id totum compleri per sua mancipia, ut fiant uenena emanatiua, in proprium desiderii obiectum. ita & consequens est praesatam repercussionem esse prorsus licitam, propter naturalem ideam desiderii, quo quis se eximere optat, ac studet incanta mento. Adeoque in repercussione nemo, sequitur, aut proritatur ui pacti cum Cacodaemone. Sic namque uenena, quae ante erant uel prorsus materialia, uel res omnino indifferentes, nec nisi assumta forte nocere poterant: iam iactis ideis formaliter, seminaliter, atque fermentaliter uirulentis. Haec Quae Sequuntur, Reliquit Autor Imperfectiora, Indigestiora, Et Incorrectiora Praecedentibus. Non licet autem illa propalare, ut ignari solique inhiantes Iucello disponant de iis, Seplasiae autem eiusque uxori committant. Absit! nam edoctus sum, etc. Dicam ergo, quantum ordo charitatis permittit circa Arcanorum reuelationes. Inprimis itaque natura produxit ex bonitate Dei remedia singularia in monarchia uegetabili, quibus morbi quoque singulariter restaurantur & sanantur: Postquam iam demonstratum est, morbum omnem consistere in uita animae sensitiuae, huiiusque organo uitali Archeo, hic autem unitatem atque identitatem in se concludat, deinceps hinc quoque docendum est in unitate remedii consistere sanationem, & a morbis cunctis restaurationem. ( N. ) quae hactenus per indagandi ignauiam, lucri auaram cupidinem & inuidiam demonis mansere occulta. Argumentabuntur autem Scholae humoristarum in aduersum, dicentque, etc. Sic enim Elixir proprietatis apud Paracelsis curat Asthma, Epileps. Apop. Paralysim, Atrophiam, Tabem, etc. lam ergo probata necessitate conualescentiae ex pace causarum occasionalium cum uita: At quia non paratur istud Elixir, nisi a peritissimo Philosopho: adeoque uniuersalia arcana propemodum singula ualere ad praefatam uitalis Archei sedationem & pacificationem: qui non putando, sed sciendo perfecte, atque adhuc dupliciter ad hoc sit electus, adeoque Adepti titulum consecutus est. Hinc ego ex commiseratione mediam uiam exponam. iam demum oportet ad ipsamet arcana descendere, eaque non solum denominando propinare: Accipe aloes lucidae myrrhae opt. & croci optim. ana. unc. i. si enim plus sumseris, frustra id factum reperies. sed etiam quantum charit as in proximum permittit, eadem gnaris Philiatris describere. Duo priora terantur accurate; crocus uero quia non teritur nisi exsiccatus, potius con¬ Dddd 3 conglobetur tundendo. Quantum autem lucis attulerim scriptis Paracelsi, solus ille nouit, qui Paracelsum mecum intelligit. Ponantur in uitro capacissimo & forti, sigilleturque liquato collo uitri. Et distilletur moderato calore, ne uas dissiliat; At cum non transfertur sulfur istud, ut possit in sanguinem uerti, imo spiritum insitum membrorum ac uiscerum restaurare & renouare, licet sit in se mirabilium naturae culmen; tamen tum tantum uelut transeat per duas digestionum priores, non satisfacit suae uocationi. ob quam tam angustis dotibus fulget. donec uideris totam ostam in fundo coaluisse, & circulari oleum clarum cum aqua in parietibus uitritum aperiatur collum uitri, & infunde ◉ aquae cinnamomi, & distilla per arenam madidam, cui aqua bulliens sensim affundatur. Adeoque uel hinc obuium est, uitam longam non esse nisi pro electis uiris: Donec non amplius e rostro alembici quicquam stillet, & hoc medicamine tam quartanam quam continuam statim absolui. iisque nec quidem omnibus, non tam quia principum iuuentus in uenere & uoluptatibus filum uitae abbreuiant, adeoque remedium uitae longae per modum recipientis recipitur, & uitae applicatur: Adeo quod qui noctu susceperat sacrosanctum uiaticum, & olei extremam unctionem, me in prandio conuiuam circa lectum habuerit. sed potissimum quia desunt Adepti, quibus datum est solis huiusmodi Arcana e siliquis enucleare. Natura produxit etiam in Monarchia subterranea minerale quoddam, quod obsui singularitatem uocatur a Parac. Metallus primus siue masculus. Qui ab indole metallica necessario uestitur mercurio & sulfure metallicis. Suppono nimirum, quod hic metallus masculus, quia facile sinit sulfur a se sequestrari, separatumque hoc sulfur in oleo cinnamomi nucis myristicae liquatur uel in oleo, quod stillat e resina abiegna, dum in optimum colofonium coquendo coagulatur. Mercurio nempe liquido nec digitis adhaerente, & sulfuro cremabili in flamma coerulea. At saltem quanquam insignes uires sic sulfur resolutum habeat: Hoc sulfur autem cum suo corrosiuo distillatur, totiesque coholatur, donec in forma olei rubei per alembicum transcendat. quia tamen odorem foetidum haurit, reseruatque liquati sulfuris resistentiam, nec potest ad intima transire; sed tantum agere uelut transeundo, per sui attactum obiter sui doni reminiscentiam superficialem excitare. Quod tum demum accuratissime ab omni prorsus corrosiuo mundatum est oleum, non quidem per separationem sui salis & Mercurii paratum: sed anatice totum in formam olei redactum. Idcirco plus distat a uino uitae, quam carbunculus a silice. Id enim quatenus adhuc oleosum est, a tota tamen potestate animae sensitiuae non est alterabile aut applicabile uitae. Attamen si liquatum istud sulfur in oleo aromatis sic uniatur, ut per alembicum utut foetens transierit, ac dein cum alcali debito modo circuletur: Quapropter debet transmutari in succum mercurialem, quem Parac. docet uocatque uinum uitae. atque tandem in elixir salis uolatile transeat; quodammodo aemulatur uires & uirtutes uini uitae, & essentiae membrorum. Eo quod non per modum reliquorum Arcanorum sanet morbos, per abstersionem & proscriptionem noxii cuius libet: Siquidem elixir istud rectificatum in opt. uerum insuperrenouat uires deperditas in uniuersali, ac roboris inaequalitates restaurat. spiritum uini omnem foetorem amittit, resumitque aliquid de geniali dote, ut difficiles chronicosque morbos saltem adimat: Ideoque nec frustra Paracelso uocatur membrorum essentia, ad uitam longam solus apex nimirum, & culmen spei. tametsi non ad summam entelechiam uiscerum adscendat, ut sit renouata membrorum essentia. In Uerbis, Herbis Et Lapidibus Est Magna Uirtus. Incassum quoque plerique tentarunt separare potestates uirulentas ab appropriatis, subter illas latentibus. Locus est in Sacris, qui Lapides pro corporibus mineralibus sumit. Ut ut hodie assuetum est, sunt pharmaca eiusmodi robustiora horrida, molesta, nec admittuntur in penitiora nostri. Uerba quidem, quatenus mandantia ex potestate supernaturali, imperant creaturis; quae quia subsunt, etiam parent. Quia adoriuntur & labefactant uitales uires, atque omnifariam anxietates comites adducunt. Uirtus dein herbarum, est pharmacorum, non autem comprehendit cibos herbaceos. Est itaque plantarum uis medica, simplex quidem: Nam quantumuis non nobis in alimenta abeant, nec admittantur penitius, quam ipsum limenintrare: at plurimum excellens, ita ut plerumque in gradum uirulentiae ascendat, quia amplitudinem nostrae naturae superat; ideoque & infesta nobis. solo tamen attactu, nudoque sui transitu, imo & uelut surdo aspectus inquinamento Archeum alterant, huncque in sui clientelam subiiciunt, & abripiunt, Haec est causa, cur uegetabilium remedia robustiora, plerumque atrocitatis & uirulentiae, suspecta sint. Etenim olera, legumina, cerealiaque debent prorsus subigi, & resolui in stomacho, id est, sede animae, in quam dum infractis uiribus incidunt, eandem quoque recenti sua hospitalitate, legibus comprimunt. Quae adhuc longe dilucidius spectantur, in mineralibus arcanis, altioribusque pharmacis. Quippe quae nulla sui commistione: sed solo uelut aspectu, peragunt munia sua, & scopos dotium suarum assequuntur. Sic nempe ipsa sedes circa rudia adhuc simplicia laborat, ac operando tolerat uegetabilium hospitatorum cruditates, noxas, & molestias. Sic namque matres intingunt laneum frustum commisturae argenti uiui, idque intra zonam uestium consarciunt: Hactenus namque quidcunque non rite subigitur in stomacho, post prefatas sui molestias, foras per intestina mandatur, ut excrementum inutile & nocuum. Quamobrem plantae atrociores, dum non spondent alimentum, nec directe in cibos trahuntur, si non nocuerint notabiliter, saltem totaliter sequestrantur, ac foras cum labore & angustiis pelluntur. scientes nimirum, etsi argentum uiuum non effumet quicquam extra se ( est namque tam homogeneum, quod non sit diuisibile in partem heterogeneam, ac a se dissimilarem ) per totum tamen corpus impedire pediculorum praesentiam & generationem. Descripsi etiam....... Quod hactenus patuit in quartana, notabiliter, quae medentum pollicitam opem ac spem medicaminum irrisit. quomodo argentum uiuum uulgare reducatur in offam niueam, si ab illo spiritus uitrioli distilletur. Nam etsi materia occasionalis quartanae, tantum circa Splenem, ac in uiciniis stomachi, hereat: Qui nimirum supra Mercurium coagulatur, & in alumen transmutatur: nondum tamen pharmaca uegetantium, ad quartanae limen peruenere. ablutione uero separabile ab argento uiuo. Quod nempe fit puluis flauus, qui facile redit in pristinum, sibique aequiponderans argentum uiuum. Interim robustiora, cum gradus supra uires naturae nostrae sortita sint, plerumque ob id spernuntur, aut castrantur: adeoque per media correctiua plane alienantur atque degenerant, & sic in peregrinam transeunt familiam. Sic nimirum totus spiritus uitrioli, in se acidissimus, nudo attactu mercurii, & absque ulla amborum commistura radicali, uertitur in salem aluminosum. Idque fiet millies, nil namen argento uiuo de pondere uel natura deperit. Quae res postquam in mineralibus saepe ac diuersimode subter experientiam tracta fuisset, me edocuit tandem, quod antehac nemo mortalium fortassis, adhuc optice atque intus perspexisset, qualiter remedia abstrusiora operarentur: Argentum uiuum namque absque ulla sui aut de suo participatione, imo & citra ullam de se commisturam radicalem, commutat quicquid spiritus sulfurei attigerit. Quae radialis commistio argenti uiui, adhuc magis admiranda est. Si nempe argentum uiuum maceretur in magna aquae communis quantitate. quodque nimirum citra sui dissolutionem aut interitum, citra sui penetrationem, introadmissionem, commisturam, & commutationem libere etiam eminus agant in sopitum, uel succensum Archeum: haec namque, etsi ne minimum quid de argento uiuo in se sorbeat, aut ad sui naturam conuertere queat: solo quasi sui aspectu, irradiatione, uel eiaculatione suarum uirium, in medio productarum, retentis adhuc pristinis, & non mutatis, pondere & proprietatibus. Adeoque testantur eiusmodi arcana, se infinitae bonitati propinqua, dum propemodum ac quasi infinitas sensim uires spargant. attamen ab argento uiuo proprietatem non item substantiam mutuat, sic ut potaaqua eiusmodi necet lumbricos uniuersos & ascarides, exsistentes etiam, quo potus iste nunquam peruenit: quippe qui mox totus in lotium rapitur. Fitque aqua ista contra lumbricos ualidior, si semel cum argento uiuo bullierit. Quapropter non impunes manebunt Medici, dum pauperes quandoque se neglectos eiulabunt in Iudicio nouissimo, qui absque impensis ullis facile atque obiter sanari potuissent. Igitur Arcana nequeunt unquam abire in alimentum: Sic unica uncia argenti uiui millies poterit mensuram aque inficere, attamen permanere in pondere & proprietate pristinis. quia seruant suos fines, ut quae non in cibos, sed in pharmaca sunt destinata, pharmaca perseuerent etsi intro assumta. Sic nempe Schole etiam inuite addiscunt, quod quaedam agentia, citra passionem, aut reactionem patientium, libere, semper, indefessisque uiribus agant, & perstante eodem sui semper pondere. Argentum uiuum nempe agit in aquam, eique imprimit sui characterem; Incipiunt namque in stomacho ( quem animae sedem alibi ex professo demonstraui ) radium directum suarum uirium, ac uirtutem dotalem exponere, & quorsum a Deo sunt destinata. non tamen uicissim quicquam ab aqua repatitur. Unde demum in totum corpus spargitur hausta in Archeo uis radialis irrorata, & sanitas inde succedens auide suscipitur. Manifestum est itaque, quod uis quaedam medica transferatur, mutetque suum subiectum naturale, & abeat in obiectum peregrinum, solo uelut radio, uel aspectu sui. Ita tamen, aut licet obiectum peregrinum acquirat exoticam sibi uim, agens tamen inspiransque initium nequicquam de suo pristino robore aut pondere amittat, remittatque. Sic nimirum oblatis huiusmodi uniuersalioribus remediis contingunt sanationes, quales prodidi in fonte naturae contingere, ac eidem deberi, qualesque Paracelsus pollicitus est, ac dein Butlerus, me spectante, minima uidelicet confermentationis applicatione, est exsecutus. Fit nempe id absque ulla argenti uiui passione, diminutione, mutatione, debilitate, aut alteritate. Exemplum sane hoc loco adductum inseruit argumento, postmodum de uirtute propemodum infinita remediorum, celebrando. Certe postquam haec speculatio penitiori contemplatione me sub se attraxit, clarissime ac optice quasi cognoui in causis occasionalibus, atque in productis excrementitiis quidem haerere sordes, peculiarium morborum suscitatrices: attamen ipsum morbum totum, eiusque remedia, considero in Archeo scilicet alterato, uel pacato: In lapidibus ergo magna uirtus a Sacris praedicatur, quae hactenus tam in Academicis quam Chymicis Scholis occultatur, donec Reges atque Respublicae in Scholarum reformationem prospexerint. Laboris piget, qui lucrum per abusum uenari sperant. Laborare nesciunt, nec optant, nec uolunt: qui uirtutum studiosos derident: adeoque minimo attactu, uibratione, iaculatione, imo sola radiatione, siue illuminatione ( modo in sede animae, sensitiuam uitam attigerint ) perfici ac compleri sanationes, non habito causarum occasionalium respectu. Etenim si unquam antehac, nunc saltem totus mundus in maligno positus, deterruit calamum meum, ne margaritas ante sues sererem. Dicam siliis nostris, ut ex ungue Leonem. Idque potentius adspicio in mineralium remediis sulfureis, puta in sulfure Ueneris, stibii, ac potissimum in sulfure Glaure Augurelli, quae Nympha alio nomine proprio caret hactenus. Extrahe sulfur antimonii, quod uix a uulgari discrepat uisu, nisi quod parum in uiriditatem uergat. Etenim huiusmodi sulfura, quia longius distant ab humana natura, quam tota uegetabilium cohors, atque interea insignes dotes a Datore obtinent: Fac Cinnabarim hanc adhuc sexies, per se, sublimabis, ut sublimatio inseruiat pro reuerberio Lili. ita quoque plenissime & pertinaciter resistunt, ne a digestiua in alimentorum rempubl. Accipe semi unciam tritae huius Cinnabaris, suspende per horas 24 in dolio uini, cuius unicum cochleare per aliquot dies sumtum, miraberis effectum. deflectant, atque ideo seruent geniales sui potestates liberas, & infractas manet nimirum mineralium, crasis integra, aptiorque ad dispergendum radium sui in duumuiratum, sedem animae. Estque eadem Cinnabaris sufficiens multis centenis doliis, iterum aequiualens, si iterato resublimetur. De magna uirtute uerborum quaedam ingenue dixi, quae plus admiror, quam applico. Sic nempe Mercurius diaphoreticus ultimatum suae entelechiae scopum acquirit, per ruborem sulfuris adscendentis, cui sulfur mercurii, unione indissolubili nectitur. Herbarum quidem notissimus usus, non tamen ualor illarum sat notus, ut nec adaequate circumcisus. Idque nedum ob potestatum ignorantiam: Hactenus enim mineralium sulfura sub Uulcano adipiscuntur extremum intentionis Medentum complementum. Hortor itaque Tyrones, addiscant sulfura spoliare ui peregrina ac uirulenta: sed praecipue propter inconcinnam causarum morbidarum adaptationem, defectus scientiae causarum ad effectum, complexionum graduumque ridicula, atque fabulosas dimensiones, quas alii ante me sat exsibilarunt. sub cuius nimirum custodia abditur ignis uitalis, Archeum in scopos desideratos placidissime deducens. Sunt uidelicet sulfura quaedam, quibus correctis atque perfectis tota morborum cohors auscultat: Non enim hic commemoro mille simplicium confusiones, facultatumque deuastationes, & omnimodas extinctiones. Sed potissimum deploro defectum scientiae applicationis causarum ad effectus: utpote quorum pluralitas in unitatem Archei, tanquam in pugnantem pugnum contrahitur. siue adaequationis rei applicabilis & applicandae. Nam ante omnia sciendum, rerum ut tarde quarundam sunt natiuitates ac promotiones: Hoc pacto in ipsa animae se de combinatoque duumuiratu Amentiae, Apoplexiae, Caduci, Paralyses, Uertigines, Asthmata, Hydropes, Atrophiae, immanesque defectus annihilari uidimus: stupente scilicet ipsa natura. ita proportionaliter quoque habent uirium exspectandas magnitudines, aestimationumque uarietates. Nam prout ex prouerbio: quod cito fit, etiam cito perit: ita nec res in longam protrahi ualet maturitatis. spem, quae suae constantiae non habeat occasiones intimas. Denique eo dato, concedenda esset indistinctio, confusio, ac perpetua oeconomiae nostrae turbulentia, si quippiam prius non rite in stomacho subactum, sequestratoque inde prius excremento, intro pergeret ad uitalia. Frustra siquidem per octingentorum annorum exspectaretur moram, ut aliquod metallum rite in usus humanos maturaretur, si aliquot mensium cursu uegetabile aliquod illi sit aequi parandum. Siquidem indifferenter inde quidlibet, absque repulsa, intro uel sponte pergeret, uel gratiose absque delectu admitteretur. Enimuero subter censum herbarum, arbores ac frutices quoque intelligo: Ergo necessario debet uegetabile pati digestiones, harumque transmutationes formales: adderemque lubens animalia, nisi forte per textum Legis, pleraque animalia, horumque partes, inter impura corpora abdicata legerem & abominata. ipsaeque facultates digestiuae, operando etiam patiuntur ordinario a peregrinis ( id est, non cibiformis ) uegetalium facultatibus. Res sane plerumque periculosa, difficilis experimenti atque indicii. Insectarum namque totum genus, ad medicamina magnarumque potestatum commoda directum, quam pro hominum seruitiis, extra usus fuit proscriptum, abdicatumque quod uis remedium inde mendicatum. Tantumque ideo de uerbis, herbis & lapidibus facta fuit commendatio. Tum demum insuper, omnibus ad amussim libratis, uis omnis uegetabilium astricta est determinataque ad suum gradum, postquam nempe sub digestione se flexit prostratam. Certum est etenim herbas digeri posse, & a nostro stomacho subigi, nisi malignitatem comitem habeant. Exiguus sane olerum atque cerealium est numerus in classe herbarum: Nec istos egreditur limites, habetque interim difficultates, uirulentarum scilicet atque uitiosarum tyrannidum imperia. Quae certe siue in suarum uirium custodiam uel tegmen, siue uero in defensionem, denegationem atque impedimentum sint addita: quae paucitas sane malignitatem aliquam accusat, qua rite sequestrata, tum prius, nec ante, proderint potestates, tanquam scopi suae missionis, quos uenenosi custodes sub se legebant. Profecto agunt in nos uegetabilia dumtaxat tantisper, atque stomachus operatur circa illa. sat est saltem, quod illorum pleraque suam habeant adnexam crudelitatem, infamiam, immaturitates, scabiem, cariem, exantlationes uirium, praeter adhuc multiplices sordes, ac impuritates: Nec ulterius pergunt, quin prius omne deponant ferme remedii robur. quippe cum emunctoriis, excrementi uacuationi dicatis, priuentur: totum suum alimentum excremento plenum esse, est necessum. Etenim male alias ageretur nobiscum, si stomachus, non ualens domare assumtum uegetabile, illud nequeat subigere subter Archei sui regulas. Longeque est crudelissimum, nullum in Scholis excogitatum fuisse remedium aduersus hos defectus, praeter simplicem decoctionem. Alioqui namque, si uegetabile integris pergeret uiribus, excrementorum consors quoque fieret, uel alias turbaret sanguificandi oeconomiam. Alioquin enim quod restitisset actioni stomachi, iam assueti crudis simplicibus: Tandem extra horum censum, sequestratisque plantarum iniuriis ( quarum tamen grauamina, absque ingenti clade natura nostra ferre nequit ) tanta praeter insuetam proteruiam, illorum est debilitas; quomodo posset transmutari, ac domari, in digestione secunda, insueta crudis cibis. Maioris utique difficultatis, atque operosioris operis effectus: talium remediorum esset, quam fructus inde exspectandus. quod uix aliquid laude dignum sperandum sit e sinu uegetabilium, Cum nedum ferocitatem in limine seponere cogantur, si intro penitius admittenda: Uah quam infaustum aegris, sibique inane refugium, tanta peperit in Scholis tenebrarum offensio! Dicam ergo. uerumetiam prorsus formaliter denudari, ab omni illorum benignitate, antequam ciues nostrae euadant Reipub. Textum, nomine lapidum, ac magnam illam iactatam uirtutem, intelligere omnia penitus mineralia, horum que medullam metalla, prae caeteris. Uniuocus nempe naturae nostrae scopus, unicam intendit ex ingestis sanguificatio nem, ad nutriendum. Quae cum non ex quolibet promiscue; Utpote quae uix alia imagine quam lapidum, aut saxorum se ostentant. sed tantum ex uere transmutatis, atque in seminalia, speciei nostrae congruis, procedere debeant: Enimuero ditissima haec est, ac constantissima naturae proles, & thesaurus praecipuus: adeo ut in eo conditae sint Astrorum syzygiae. certe frustraneum est, quicquid pro digestionum penitioribus familiis, de uegetabili prosapia propinatur, sic ut pristinam suorum parentum potestatem retinere putetur. Quinetiam proprius, ac extra Gentilium profundum idiotismum loquendo, Astra duntaxat meteoris praesunt causaliter; metalla uero, suis remediorum excellentiis, longe astra supetant. Quod inprimis quartana, morbique omnes excrementis occasionaliter sollicitati, qui Scholas opprobrio habuere hactenus, confirmant satis. Docui siquidem, iuxta Textum sacrum, Stellas nobis non esse in causas: Quippe quae non supra lactucas coctas, que herbas meditatae sunt. sed dumtaxat in Signa, Tempora, dies & Annos. Obuia quidem sunt uegetabilia, primorum seculorum morbis respondentia. Nec licet homini munia Astrorum longius protendere. Quapropter nusquam meo uoto, numerum Astrorum nupsi erronibus astris, & nec utrorumque illorum officia, atque dignitates parilitate compescui. Quippe ut procul inuicem distant: Sed pro Chronicis, uegetalium infami truculentia plerumque auctis, longeque ab ore, sua corporis atque spirituum penetralia nactis, quam difficiles sunt per uegetabilia resolutiones, integra spondent hospitalia, quibus continui infaustorum planctus eiulant. ita & disparata habent munia, ac officiorum fines inuicem diremtos. Hoc autem lubens unum admitto: Metalla scilicet, longis parasangis superare plantas atque mineralia medendo. Ideoque metalla esse quaedam specula lucentia, non quidem ratione nitoris: Quare hinc quisque domi suae, proteruum fere, ac indesinentem morbum inter suos aspicit quotidie, medentesque pegmatum fabula facti, quia uix aliquid gratiarum actione dignum egerunt. sed potius, quod quoties aperiuntur, liberanturque eorum uirtutes, agant lumine dotali, & contactu uitali. Operantur itaque metalla per modum Astris tributum, nempe per aspectum, atque attactum Blas alteratiui. Fatentur enim illorum aliquot suas, suorumque Authorum imbecillitates, pluresque clanculum ad remedia chymica incognita confugiunt inuiti, pleraque illorum adulterio, stuproque scatentia. Ad libros, non item ad fornaces, refugiunt: Quae per mechanicam lucidiora euadent. Tyrocinia enim pollicentur amplissimos fructus, stentanturque ille gitima atque ridicula quaeque. Nam metalla ipsa sunt specula, optima inquam proles inferioris globi, super quam uidelicet tota uis centralis, per aliquot prius secula, prodigaliter suum profudit thesaurum, ut hoc terrae liquamen, hoc sumen, hancque diuinae Prouidentiae sobolem ditissime desponsaret, ad fines quos nature debilitas requirebat. Quae dum non intelligunt Academici, atque ex altero latere, marcidum Galenum, tam inopem aspiciunt, nutabundi ad cauteria, fontes acidulos, atque balnea transfugiunt. Sunt Eeee 2 Quorsum inprimis obuiam est, quod iam supra dixi. Sunt itaque specula Auri, Argenti, Mercurii, Saturni, Ueneris, Martis & Iouis, horumque marcasitae, nondum clausa, etc. Uoco autem specula lucentia, quae ita uim habent penetrandi, illuminandique Archeum, a suis erroribus, furoribus, atque defectibus: quod illum restituant in nitorem, tinctura dotalis perfectionis. Stomachum nimirum non coquere quicquam, nisi ut uniuoco scopo inde tandem suo toti alimentum fabricet, atque eo ipso intentionem habet, inde facere liquorem alimentarium, cruorem uidelicet, ac dein spermaticum humorem primis constituentibus alendis aptum. Adeo ut uerti queat in substantiam, alendis atque augendis partibus idoneam: Etenim quanquam huiusmodi mineralia non sint cibalia, uel de sorte corporis humani: quamdiu nempe apponuntur intra terminum accretioni deputatum. Unde necessario quoque consequens, non nisi materias aptas, ac cibales, a stomacho confectas atque digestas, transmitti in ulteriores digestionum officinas. Quare inprimis semoui plantam omnem, qualicunque truculentia infamem, a Mezenterii limite: habent attamen internam uim speculi, maximeque efficacem potestatem, Archeo humano integro, sedatoque contiguam, qualis erat Archeus ante conceptam Mentem, quae scilicet postmodum a recto sui tramite alienata est, postquam anima sensitiua ( cui mens insidebat ) in se regimen corporis traxit, quae nempe tota in se caduca atque brutalis fuit. eo quod omne ineptum his finibus, eoipso per stomachum depellatur, excrementisque associetur. Quicquid autem iam in chylum transiuit, deposuit actutum omnem peregrinam qualitatem, per quam uelut per delectum agat. In speculis autem lucentibus ( ad distinctionem uegetabilium, scilicet non lucentium ) adhuc typus quidam prioris immortalitatis residuus mansit, & hactenus modo imperceptibili, nedum communicantur eiusmodi specula: sed & suscipiuntur libenter ab Archeo. Si qua uero, ex Magno Oportet, qualitatis species, pristini sui concreti, adhuc perstiterit, certe ea torpens, languida, segnis, laxa, atque uana est; Quinimo diutius perseueraret Archei restauratio, si ipsa specula non proscriberentur actutum. ideoque Medentes plerumque fallit in chronicis, longeque per uenarum obliquitates latentibus morbis. Quod patet in praeparatione mechanica Ueneris, Martis, etc. Quam ut pro me ueritatem tueatur, quartana praesto se offert. Haec de arbore uitae, libro de uita longa prosequor, ut sit remedium stabile, in humanam naturam transmutabile, assumendum a pueritia, praecipue quamdiu accretrix uiget. Spagyrica quidem schola, languidam admirans, speransque remediorum opem, dudum animaduertit quidem, in mineralibus nobilem latere medendi thesaurum: Hoc inquam, superat uim speculi lucentis ad uitam longam, non item pro uita sana. Porro quicquid de lapidibus ulterius dicendum est; sed haesitauit dudum, qua ratione possent diducere penitissime, ad internum partium similarium condum. id fuit, uel quatenus participant de tinctura aliqua metallica, sulfurea, uel de sale minerali. Inprimis uanum atque irritum priores sperarunt, ad prima nostri constituentia, per sua remedia deuenire; Quatenus autem ens minerale est, nec cibale, nec nutritium, nec uitale esse potuit: Prius. cumque in uegetabili regno desperarent, frustra quoque mineralium classem torserunt, quippe quae nequaquam in cibos nostro arbitrio transmutari potest: quam autem ad Arcana ( quae hoc loco dicitur lapidum uirtus magna ) transiuero, iuuat sane intrare in ipsam corporis sedem, ac introspicere, ibidem quantum remedium quodlibet operetur. cum artifex nequeat inducere pro lubitu formam essentialem: Similiter qui arborea remedia tentarunt, abstinuere confestim: imo neque natura id unico saltu digestionis, suoque immediato nutu id unquam assequitur. utpote quod durlora difficilioraque essent herbaceis, minusque penetrationi opportuna. Caro siquidem ac cruor, non sunt pinguia: arborea uero, sunt pinguia, resinosa, & infracta a nostris potestatibus. Quidam enim fallaci metallorum spe abducti, nedum etiam gustantes, aut scientes, quantum in speculis lucentibus, apertisque metallorum liquoribus, energiae situm sit. Paracelsus inprimis ratus est, quod cum fixa igni resisterent, etiam eadem opera, digestionum insumtos illuderent labores; Ideo quidam e suis laboribus quandam propemodum immortalitatem polliciti sunt, ac Paracelsus subinde in annum Aniadim, in annum Ignis; ac dein saltem in annum Mathusalem ridiculus se extendit; alii dein sui sequaces, ad annos sexcentos prolapsi sunt. Ubi deinceps posteriores ad renouationem uirium perueniri posse spoponderunt: aliis dumtaxat sanatione morsa contentis. Quieuerunt nempe in abstersione puri ab impuro. ideoque sanxit uniuersali decreto, ne ullum minerale fixum, oretenus assumeretur, eo quod salibus, quae istud redderent potabile, absumtis per digestionem, illud idem fixum corpus, membrorum internis parietibus, atque arundinibus, quibus ista salia commutantur, affigeretur tenaciter, atque insperata deinceps adnexione, in uitam continuaret. Ac quamuis subinde corpus iuxta ungues, dentes, ac pilos renouari daretur; Uoluit itaque nedum cuncta mineralia remedia, nedum fore potabilia, sed & insuper uolatilia. Quae admonitio licet non prorsus uana: non tamen intellexerunt apposite, haudquaquam pyrium a senio suo reuocari, quantumuis quotannis frondes renouaret. Interim temeritas horum, atque ignorantia oeconomiae nostrae, uana praefatorum stentamina suscitauit, & quisque in tenebris uanae spei, ad proprium tactum, absque uisa cognitione progressus est. exceptis croco martis, plurimisque lapidum assumtorum praeparatis pulueribus Attamen mineralia ist haec non proinde assumunt naturam cibalem, nec etiam e consequenti digeruntur, aut penitius intro ad sedes morborum intrinsecas adeunt. Itaque dum quisque sua penitissime introducere speraret remedla, nec tamen postmodum introrsum admitterentur; Nec etiam sat considerauit, uolatilia mineralia habere in se uim prorsus actiuam, ( prout alibi de lithiasi demonstraui ) ac plerumque adeo peregrinam, ut non promiscue queant, absque insigni errore, intro admitti, nisi dixerimus, non esse amplius ullam in natura electionem, aut delectum, quo respuuntur ab Archeo, quae suis minus conueniunt finibus. utpote quae morbi grauiores, & carentia nutritionis, uiriumque refocillationis excluderet, cogitarunt deinde Arcana aliquot leuioris ponderis, in speciem salis laruare mentitam, ut saltem non possent separari a Latice, imo hactenus licentiam acquirerent uagandi per totam uenarum prouinciam. Ac quanquam quaedam remedia sic adaptarint, quod naturae congruitati non essent prorsus aliena, aut detestabilia: At non quodlibet potabile, indistincte intro admittitur, imo nec quicquam, quod non fuerit cibale, digestumque in stomacho, atque transmutatum in chylum humanum. utut est, non potuerunt saltem eo deuenire, ut introrsum prorsus admitterentur. Sin autem errore secretionis tantillum eorum intro penetrasset; Neque per hepar transcendit quicquam, quod prius in Mezenterii uenis ( utpote quae sunt ipsius iecoris stomachus ) non fuerit obsequiosa dispositione subactum. id confestim stuporem in penitioribus culinis uiscerum induxit, ut & Archei poenitentiam. Atque idem de uisceribus ulterioribus esto iudicium. At cum statim tam uegetabilia, quam mineralia assumta, suam Eeee 3 multoque minus de substantia excrementosa ( intestina siquidem tantum saccus & cloaca sunt ) nec detur opportunum medium inter cibale & excrementosum: suam exerceant tyrannidem ( quod ipsa solutiua, promta testantur obedientia ) adeoque & hinc constet, uenena quaeuis potestatiue intrare penitius, si nimirum in distantia loca ferociant. Proin reconciliandae sunt duae opiniones: ex una nimirum parte, Quod nil, non cibale, priusque per digestiones claboratum, intro scandat. Idcirco requiritur, ut remedium, quod adeo illustres dotes habet, sit quidem non cibale ( quoniam cibale iam ante docui debere esse languidum ) attamen remedium, quantis per inter nonexcrementum, & excrementum ambigit. Et ex altera parte: Id est, quamdiu in uia, siue in fieri esse ad excrementum in stomacho detinetur. Ut scilicet, cum non detur medium finale, inter ens cibale & excrementum: Quod tam simplicia, quam arte elaborata remedia, utcunque exotica, aut ferina, etiam procul ab ore, atque eminus, suam exerceant operationem. saltem sit medium mediatiuum in esse remedii. Quantisper nempe indecisa est determinatio, an assumtum remedium sit profligandum, una cum excrementis. Ad quam controuersiam spectat illustris actio regiminis, simulque praepotens duumuiratus praepollentia. Hoc enim est, quamdiu detinetur in ipso stomacho, in quo discretor Archeus potentissime lucet, & imperat. Neque enim frustra antiquitus, Cardiogmus & Cardialgia, cornotant, ipsumque stomachum, cordis ac uitae etymo designarunt. Quinetiam nonnulla in hac taberna acquirunt uires, quas antea non erant in nucleo sui. Nam reuera, in membrana ipsa stomachi, Anima sensitiua, ipseque Archeus habitant, distinguens rerum cunctarum conuenientias, proportiones, similitudines, ac adaptationes. Quod alibi ostendi, per laticem decurrentem e ramo Betulae, potentiorem scilicet, quando iam inter alimentum suae arboris, atque exortae mox corruptionis initia uagatur. Ergo iam hinc elucet abstrusa hactenus remediorum ueritas. Quarum dum ipsa Sensitiua apprehensiones haurit, easdem quoque per totum dispergendo communicat, cuique nimirum pro necessitatis exigentia. Et enim solutiua purgant, atrociterque infestant, quamdiu in stomacho prioribusque intestinis detinentur: Nimirum omne remedium immediate atque principaliter dumtaxat agere in Archeum stomachi ( qui ideo etiam cor dicitur ) hunc uero successiue deinceps, iuxta haustam dispositionem, sibique generatam ex dono dotali remediorum. ideoque ut cito ac celeriter pensum absoluant suum, propinantur iuscula, quo promtius nimirum eluantur e stomacho. Enimuero Arcana mineralia ( in Lapidibus namque est magna uirtus ) potentissime quidem operantur: Ulterius quoque sequitur, quod remediorum unumquodque, excedens limites cibales, agat suo attactu, per modum speculi. at non proinde materialiter prorsus ad uiscera intrant, ut ciues uitae nostrae conparticipes fiant. Siquidem citra commistionem sui materialem, solo attactu ad Archeum agit. Archeus ipse nimirum, haustam a remedio dotem primum sentit. Neque enim itur ad tertiam aut ulteriorem digestionum officinam, nisi prius per primam itum sit. In sensatione autem ista, sibi fingit Ideam rerum sibi agendarum, sequendo dotis illius dispositiones: Quocirca inprimis sedulo consideraui cuncta remedia operari iuxta dotem, quam illis Omnipotens contulit, siue uegetalia fuerint, siue mineralia. Atqui cum uires remediorum potentissimae, non sint de substantia cibali & cruoris; unde sibi consequenter pacem, requiem, aut iram suscitans, hatumque partas Ideas assumens, easdem mox in uiscera, actioni regiminis auscultantia, sigillatiue dispergit, peragens munia fausta uel opposita, iuxta imperium uitalis Archei. Remedia igitur quaeuis, sunt specula & quaedam lucentia, alia suo tantum contactu, odore, gustu, atque potentia. ( neque enim spiritus uitae, oleo nutritur ) sed quae odore aut sapore grata sunt, totidem sunt specula, quae suae attactu adspirationis, uel reflexionis, tanquam dotali munere, spiritum uitae grauatum reficiunt, solanturque. Caeterum cuncta atque singula remedia manent respectu uitae externa: hactenus quoque eluunt, abiguntque innatam, uel conceptam labem ex Archeo. Etenim prout quorundam spectra mouent nauseam, uomitum, inappetentiam, iram, indignationem, etc. quatenus sunt specula uisualia. At nunquam proinde ualent uitam a continuo defluxu detinere, uel nouas uires suggerere, nouasue ad immortalitatem potentias creare, aut suscitare. Ita sunt dotalia specula, concitantia Archeum, in pacem, tranquillitatem, soporem, gaudium, cessationem a moerore, contractura, dolore, etc. Quia remediorum uires nequeunt cum sui substantia penetrare, aut transmutari, in materiam nostri uitalem, ita ut primis constituentibus admisceatur per accretionem. Sunt eiusmodi dotalia specula, quae rectam suorum officiorum, ac ordinatam sollicitudinem in Archeo admouent, & occasionaliter mouent. Quicquid namque agunt, id totum occupatur circa Archeum stomachi, atque uitae principem, clauique gubernatorem. Pro ut uice uersa, sunt uenena, deleteria, suntque exaltatae rerum potestates, quae labem ac tabem, omnemque in Archeo concussionem suscitant. Superantque uenena in hoc remedia quaeuis. In quem scilicet claui rectorem, centrum uitae, ac duumuiratus nauelerum, omnes quoque morbi ferociunt primario, uel per deuteropathiam. Quod haec nequeant ita connecti uitae, quod haec scilicet inde resuscitetur, aut crescat in indolem perfectiorem. Ubi uenena interim partes necant, priuant penitus innato robore, atque prorsus in suam trahant similitudinem, uereque transmutent ideo partes uitales. Hactenus namque, nec antiqua medullitus radicata podagra, e sinubus insiti spiritus uitalis, quibus sigillata est, erumpit, quin ante sui accessum infestet circa os stomachi, totalemque inde integri dispositionem uiolet, concitetque a: quam aduentantem podagram quaedam praecedens febricula plerumque prodit. Quod remediis nullis est datum, ut partium defectus renouent in pristinam iuuentutem, & immortalitatem pariant. Quoniam remedia penitissima unione non identificatur cum Archeo, uel membro male affecto. Quocirca hactenus quoque remedium atque norbus, se inuicem contingunt, imo etiam penetrant. Nam quis non obseruauit aromatum odores, dumtaxat gustatorum. Adeoque nec ualet praestare stabilem effectum, ex unione agentis cum passo, quod uenenis alioquin est concessum. confestim Lipothymicos reficere, non quidem quod isti odores, aeri commisti, sint additamentum aurae uitalis, ut nouum de se uelut spiritum uitalem, in locum deperditi, substituant. Sunt igitur specula tangentia, quae solo tactu dotem, quam gloriatur Omnipotens, se rebus de terra discerptis, ac erutis, elargitum esse, dispergunt, integro manente illius speculi concreto. Quoniam operosioris molis esset, ipsa spiritus uitalis restitutio, ex aromate, quam e sanguine. Etenim ut quaedam appensa, forisque gestata, uel strictius alligata, plurimos plane tollunt languores, uel saltem suspendunt. Nec est odor placidus aromatis, quatenus similis sit spiritui uitali, e sanguine parti: sed ob dotes remedio innatas. Ita praeclara quaedam remedia stabilia sunt, ac stabilem de se effectum proferunt. Pariter nec olea Cinnamomi, Cariophyllorum, etc. materiali suo nexu reficiunt spiritum uitalem partium: Sunt etiam alia, quae non tam ui speculi tangentis, ac fouentis, quam transitorii facile odoris, magnos prosternunt morbos, sola scilicet Archei indignatione ortos atque fotos. Itemque imprimit in Archeum, uoluntatem resoluendi omnia coagulata. Quo respectu tollit omnem morbum occasionaliter, materialiter, & enormontice, excrementis quibuscunque tributum. Sunt nempe etiam multa, quae insignem aliquem gustum, per quem licet a stomacho non digerantur passiua transmutatione: tamen separant purum ab in ualido, licet longius a se remotum. Quatenus Archeum quasi uinctum, atque obligatum suis dotibus, trahunt ad tales effectus patrandum. Saltem hic obuium est, quod iste mercurius diaphoreticus, permanens quidem in stomacho indigestus, nec intro penetrans, quia immutatus perseuerat, fixus & forma pulueris peruicax ac indomitus, causet praefatos effectus omnes, non quidem quod ipsemet illa operetur effectiue efficienter. Sed quod Duumuiratum cuncta peragentem concitet. Sunt tamen specula, quae tangentia nomino, plerumque fixa absque odore ideo, & gustu, commouentque Archeum, non tam mundando, ac sequestrando impura, quantum sedando eius dolores, turbationes, ac continuam Idearum, successiuamque fouentium substitutionem. Haec enim sic fieri debent, non quidem actuali excrementorum contactu, quae uincta proscribunt ut, & educuntur: sed impressione dotis suae ( lapides nempehabent uirtutem magnam ) in Archeum. Qui omnis sanationis est effector; Paracelsus enim fixa temedia metallica, ac mineralia uniuersa uituperans, commendat tamen sui immemor mercurium diaphoreticum, apprime dulcem, fixum tamen, atque in igne non mutabilem. Quique tametsi aspernetur omnem digestionum laborem; prout est ipsa origo & fons morborum, unde nimirum ostendi superius, quod omnis morbus immediate promanet a peccato deinceps indies. facit tamen in morbis, quantum Physicus atque Chirurgus optare iure uolent. In superficie enim ludit dulcedo sulfuris eius; Uulneratus curauit se solano hortense, & citra stigma. Nota, quomodo id contingat. Ergo, apponendo circa sedem animae. pars autem mercurii, per sulfur obtecta externum, latet, nec operatur, nisi per speculum, lucens trans sulfur, & sic Archeum sui ad lubitum affectans. Quid & qualiter interne sedet, & pacet. Idem asarum. Alioquin illa diaphoretici dulcedo est sulfuris, ex igne Ueneris hausti. Citra ignem debent ista fieri. Qui est eiusdem saporis cum diaphoretico. " In lapidibus est magna uirtus. " Ossifragus. Lapis fixus ut non calcinabilis. curat os fractum assumtus per os. & quomodo id fiat. 2. Quapropter ignis ille est anodynus, soporiferus innocue, doloris pacator, sedatque omnem iram, dolorem, motionem, turbationem, tempestatemque Archei. An non curet Lithiasin, podagram, etc. Butler. Imo demonstraui, & materiam, spiritualemque auram ipsius Archei, nedum esse obiectum, in quod primum omnia morborum specula acuuntur: Iam praecedenti tractatu demonstraui satis, quod morbus non exsistat nisi in uiuis, ac nedum proprium sibi subiectum elegerit corpus uitale: quinetiam quod intrinsecum uitae organum ipsum sit faber morbi, efficiens. uerum etiam esse ipsam materiam, ex qua, & circa quam, illius fabri aestuationes, exundationes, atque exorbitationes, circa propriam perniciem contingunt. que internum. Illam nimirum esse peccati stultam sobolem, dum se homo a Deo auertit, non nisi deinceps omnia stolide in proprium exitium conuertere. Debui nimirum hanc morborum tragoediam sic inculcare repetitim, si fructus e re tam inaudita, tantique momenti, sit sperandus posteris. Arbore ergo & fructibus morbi cognitis, cum connexu & progressu causarum concurrentium, contemplanda deinceps est arbor remediorum, tantopere suspirata atque ignorata hactenus. Inprimis sane considera ui sextuplicem morbi inuasionem, & capessendae possessionis suae libertatem: At cum res quaeque in natura subsistat, ex materia & efficiente dumtaxat ( quod & alias proprio tractatu amplissime docui ) resque in natura ideo tantum definiri requirat, per immediatam ac propriam materiam, eiusque efficientem causam internam ( siquidem tota rei essentia, atque exsistentia, nil praeter connexum earundum causarum ambarum sunt ) certe iam sat liquet, morbum esse ipsam materiam uitalem Archei, in quam seminalis Character, siue idea male affecti Archei, natus, aut insertus est. quasi a Cacodaemone primum proritatus, proinde quoque creationis hebdomadam sectaretur. Unde continuo sextuplex etiam remediorum in natura supellex consideranda esset, nisi diuina supereminens bonitas suae unitatis typum, ubique in natura emananter erectae: intellectui humano maluisset communicare. Siue interim Archeus perseueret in sua illa abominatione a recto tramite, noxia inquam exarthrosi, siue demum in aliquod productum, sparserit easdem irae suae Ideas, ac deinceps cessauerit: id perinde morbo est, cum huic sit per accidens, foyeri, aut non, a causa enormontica. Quippe quae potentissime, unitate simplicitatis, remedia ditissima passim erexit in morborum stragem. Siquidem Archeus subinde sigillat statim conceptam a se Ideam, in excrementum aliquod sui corporis, quod parat, si illud non inuenerit antea sibi paratum. Unde & in quo morbus deinceps per se subsistere ualeat. Quibus proinde natura intellectus humani imbecillior, per ignauiam fota, facileque auscultans, Paracelsica inquisiuit Arcana, quibus posset omnibus naturae lapsae erroribus potenter subuenire. Alibi uero Archeus, non peregre, extra deturpatam a se materiam uagatur: Hoc iam potissimum fulcro tutiores, posthac tentabimus morborum expugnationes, postquam unicum uitae fontem, iam a scopo aberrantem, conspexerimus, integrum infirmitatum praedicamentum ex asse erexisse. Non diffiteor interim, quin diuersimode morbus quotidie intret in nostram messem: quin inquam diuersis hospitiis causisque occasionalibus proditionem molientibus, exceptus sit indies. ideoque uel continuo fotu eandem uegetat, uel in spiritum insitum organorum, coniunctione symboli, admittitur, indeque uelut ex arce, uel continuo uires nembrorum oppugnat, uel saltem statis lormit expergisciturque periodis, eo quod sibi inusserit, in principio uitali, hoiapiti & oeconomo uitae insito, & non solum fluxerit in spiritu Archei fluidi. Quicquid porro sordium ingestum, admissum. aut uiuendi errore obnatum est, siue id causae procatharticae, siue demum pro ducti familiam sectetur: Primo nimirum irrumpunt necessario, spontaneo naturae decursu, per defectum atque extinctionem uirium uitalium, unde demum functionum difficultates, & illarum postmodum suscitata recrementa oriuntur. 2. totum prorsus nil nisi occasionale est: Adueniunt ex robore membrorum inaequali. Unde mox ametria, siue ataxia, praefatae persimilis. 3. ad cuius scilicet importunitates Archeus ipse commotus, ueram morbi repraesentat scenam. Unde inprimis perspicuum est, tam esse morbos reales, dum silent, dormiuntque: Ex uitae inordinationibus assumtis, immodicitate sua grauantibus facultates, harumque munia. Sub quam uitae lubricitatem Uenus, phlebotomia, uiriumque qualiacunque dispendia quam quos contingit expergefactos in suo meditari paroxismo. Ffff 586 Butler. pendia militant, praecocemque mortem tandem a morborum exordiis accelerant. 4. Quapropter coniicio instare tempus, quo omnipotens Bonitas, suis fidelibus, morborum hactenus incognitam scientiam & essentiam manifestabit. Proueniunt morbi a perturbationibus seu passionibus animi manifestissime. Sed praefata Arcana, non nisi in gloriam suae potentiae; paucissimis tantum detexit, ne mundi commercia secus pereant. Et longe occultius a perturbationibus ipsius Archei luxualibus, spontaneisque, uel proritante materia occasionali haustis, ac subnatis. Horum est inprimis ampla seges, ac numerosus in nos ductus exercitus, hucusque propriis suis non attributus, quia ignotis. 5. Nec enim alias credibile est, diuinam Bonitatem, post detectam hanc morborum intimam essentiam, deinceps etiam suae unitatis dotalia remedia, fidelibus abscondituram, morborumque medelam in sola Arcana deberi deseri. Opportunum itaque mecum indagare remedium, quod uniuoco conatu spectet arborem uitiati Archei, quomodolibet alterati. Prorumpunt morbi ex Coeli inclementia, iniuriis instabilium tempestatum & endemicorum infaustis haustibus, quibus hostis intro adducitur, admittiturque hospes, ut familiarem se faciat. 6. Siquidem natura prius est quid integrum, quam corruptum. Ideoque uita, & Archeus, quatenus sunt simpliciter causa ipsius esse, antiquiora sunt, quam uitium in iis conceptum. Tandem intrat morbus per irruentia externa, uulnera scilicet, ossifragia, lapsus, contusiones, combustiones, glaciationes, aspidum puncturas, etc. Etenim ut immediata causa quarumuis indispositionum, est uita ipsamet: At saltem cuncta uni insidiantur uitae, tutorique Archeo, unde principium deducunt. Itaque ad unitatem perpetuo collimando, Deum contemplabimur, ut uita unicam fontem gloriosissimum, Praesidem, unicumque morborum quorumcunque permissorem: ita sane principalior, magis intima, iure prior, atque nobilior est speculatio sanationis & redintegrationis uitae alteratae, uel debilitatae, absque omni incommoditate ac grauamine: ita & eundem datorem remedii in unitate sui typi, occasionaliter, ampliterque magis uenerabimur. quam sanatio, quae per Arcana, siue per excellentissima mundificatiua, perficitur. Etenim Arcana eiusmodi, quanquam saepe occasionem anteriorem magis spectent, ac abscindant: Quocirca licet obiter alias de Arcanis scripserim, quorum unumquodque in singulari, omnes pene morbos, unica falce demetit, per separationem scilicet, ac mundationem a superssuo: est tamen uelut secundaria, ad sanationem, quae procedit a causis internis primario alteratis, & affectis: attamen eius, modi arcana, pro ut difficillime parantur, imo & in occulto, in aeuum, penes symmystas manere debent: quaeque ideo primum, atque principalissime, sui sedationem requirunt, indicatione naturali, atque omnium capitalissima. Siquidem naturae ipsae uel ab olim fuerunt cognitae, morborum medicatrices: Itaquoque sanatio, eorundem ope instituta, non ita respicit immediate morborum, quantum inprimis uel eiusdem causam occasionalem antecedentem, uel morbi saltem posterum productum. Itemque parcissima sunt eius. prout & sub tecta nube etymi, spiritus impetum facientis, uenerata fuit natura uitalis, tanquam quorumlibet morborum factrix ac procreatrix. modi remediorum Arcana, quibus pleraque mortalium pars priuatur, ac spe destituitur. A dicbus tamen Hippocratis, ad Galenum, & postea, dein neglecta mansit stetitque morborum speculatio. Adeoque non mihi uidetur, quod infinita Dei Bonitas, tam pareo remedio communicari ac emananter notificari uoluerit. Ieiunum ideo, ac imperuium est hactenus, quicquid dixi de sanandi modo, pacando atque sedando Archeum, submouendo scilicet eius alteritates. Adstibulabat facile, quia de Arcanis Paracelsi, iam id uisu ac spe certior factus, didiceram. Quapropter de Synarthrosi, pace, quiete, ac docilitate Archei, principaliter contemplando, primum per historiolas aliquot me explicabo. At nouum sanandi illum modum fatebar lubenti animo, mihi insolitum, & incognitum. Dixi itaque, quod princeps iuuenis, aulae nostrae, uice comes Gandensis, frater principis d ' Epifuoy, de domo molum, totus ita podagra decumberet. Quod deinceps iaceret unico tantum latere, multisque nodis miser, ac deformis. Ille itaque dexteram meam apprehendens, dixit, Uin ' sanem istum iuuenem. Sanabo in gratiam tui. Ast ego. Est enim eius pertinaciae, quod malit mori, quam pharmacum uel unicum bibere. Hybernus quidam Butler nomine, magnus olim apud Iacobum Regem Angliae, detentus in carcere Castri Uiluordiae, misertusque cuiusdam Baillii, monachi Franciscani, celeberrimi concionatoris Gallobritanni, etiam incarcerati, formidandum Erysipelas, in brachio habentis, quodam uespere, cum pene desperaret aeger, in cochleari lactis amygdalini, intinxit celeriter quendam lapillum, statimque inde retraxit. Dixit autem custodi carceris. Esto, inquit Butlerus, neque enim aliud exigo, quam quod lapillum quem uides, singulo mane, attingat apice linguae. Porrige isti monacho hanc sorbitionem, & quantumcunque inde coeperit, saltem infra horulam sanus erit. Post tres namque inde septimanas, proprio lotio, dolentes, indolentesque nodos lauet quotidie, & uidebis ipsum mox deinde sanatum atque incolumem ambulantem. Quod etiam sic euenit, cum summa custodis admiratione, aegroque inscio, unde sibi tam repentina sanitas alluxisset, cum se ignoraret aliquid assumsisse. Uade & gaudens nuncia illi, quod dixi. Laetus itaque Bruxellam redeo, atque nuncio quae dixerat Butlerus. Brachium namque eius sinistrum, immense antea tumidum, concidit, sicut statim ab altero uix discerneretur. Dynasta uero respondit. Sequenti mane, a Magnatibus rogatus, Uiluordiam ueni, ut testis actorum sui. Eia dic Butlero, si me restituat, ut dixisti, dabo illi quantum poscet. Pete pretium, ac lubens depositatum sequestrabo in sui securitatem. Cumque id Butlero sequenti die denunciarem, excanduit, dixitque: Insanus & miser ille princeps. Contraxi itaque cum Butlero amicitiam, Uidi dein statim uetulam, lotricem, ab annis sedecim, aut circiter, intolerabili hemicrania laborantem, statim etiam curatam, me praesente. Ideoque nec unquam illum iuuero. Nec etenim suae pecuniae sum indigus, nec illi cedo, aut inferior sum. Nimirum eundem lapillum obiter intinxit cochleari, olei oliuarum, atque lapillum statim abstersit lambendo, atque in thecam thoracis reposuit. Imo nec unquam potui inducere illum, ut praestaret quae antea fuerat pollicitus. Istud autem cochleare olei, infudit in lagenulam olei. Cuius unicam guttam iussit inungi capiti praesatae anus. Quapropter coepi dubitare, ne praecedentia, quae uideram uelut somnia essent. Quae inde confestim sanata est, ac sana remansit in annos aliquot, quot attestor. Stupui, quasi alter Mydas factus. At ille me obridens dixit: Contigit interim, quod amicus, fornacis uitriariae Antuerpiae praefectus atque herus, ualde obesus, a Butlero obnoxie petiuerit liberari a molestia pinouedinis, cui Butlerus obtulit frustulum illius lapilli, ut lingeret semel, siue celeriter attingeret apice linguae singulo mane. Charissime, nisi eo deuenias, quod unico remedio queas curare quemlibet morbum, manebis in tyrocinio, utcunque senex euaseris. Et infra tres hebdomadas, uidi thoraces eius Ffff 2 eius, uno spithamo strictiores factos, atque abinde non minus incolumen uixisse. Et mox infra horae quadrantem euanuit omne oedema. Etiam annis 19. postmodum adhuc diuino fauore uiuit sana. Quapropter rursus caepi credere, idem in praefato podagrico euenire potuisse, quod spoponderat. Interim misi Uiluolodiam ad Butlerum, pro remedio, in casu oblati mihi ueneni, per occultum hostem. Ancilla quaedam ut in hera id audiuit contigisse, poposcit aliquot illius olei gutta, quia in tibia dextera ter erysipelas male curatum passa, ostendit crus plumbeum atque tumidum a genu usque in digitos pedum. Misere enim languebam, dolebant artus omnes, atque pulsus dicrotus, tandem intermittens factus, deliquia animi, atque uirium extinctionem comitabatur. Uespere ergo, eundo cubitum, quatuor guttas illius olei, parti oblaesae affricat, ac mane nullum apparuit prioris mali uestigium. Confestim Butler adhuc carcere detentus, iussit famulo meo, quem miseram ut ad se deferret lagenulam olei oliuarum, intinctoque praefato suo lapillo, ( ut alias istud oleum ad me misit. Adeo ut quae iam antea, uix uno die in forum ire poterat, eodem mane, ad aedem Dixae uirginis Deiparae in Laken profecta sit, alacrisque redierit, mihique de fonte D. Annae aquam attulerit, procul inde remoto. Iussitque, ut unica olei guttula ungerem unicum saltem doloris locum. Uel singula loca, si uellem. Quod feci, nil tamen subsidii inde sensi. Interim hostis meus moribundus sua sorte, iussit peccati sui ueniam peti a me, sicque quod suspicabar, uenenum assumtum agnoui. Quo audito, domicella quaedam uidua, utroque brachio iam a multis mensibus afflicta, quod nunquam manum sursum eleuare potuisset, paucis guttis illius olei, unico mox uespere, in plenam sanitatem restituta est, atque mansit. Ideoque etiam omni cura extinguere procuraui lentum toxicum. Dein interrogaui Butlerum, cur tot mulieres confestim sanarentur: Et fauente Dei gratia euasi. ego uero dum atrocissime conflictarer cum ipsa morte, omnium artuum atque organorum doloribus quoque stipatus, nequicquam leuaminis sentirem? Uxor mea, iam ab aliquot mensibus, dolore lacerti dexteri premebatur, sic ut nec attollere manum posset, multoque minus aliquid attollere sursum. Petiit autem, quo morbo laborassem? Cumque uenenum intelligeret morbi ortum dedisse. Dixit. Quia causa, ab intro foras uenerat, debebat oleum assumi, uel tingi lapillus. Quod dolor interne fotus, non esset topicus, uel externus. Quin etiam prae dolore & tristitia mei, iam sensim utroque cruro a pede usque in inguina, atroci oedemate languebat, quod intinctum digiti uestigium, ad secundum usque articulum, sua fouea ostendebat. Obseruaui quoque, quod istud oleum sensim exueret medendi energiam. Etenim quia prae mearum tribulationum moestitia, haec contraxerat, medicamen aspernabatur, quamdiu moeror non cessaret. Quia lapillus, obiter illi intinctus, non medullitus oleum, per totum commutauerat, sed delebili tantum odoris aspersione beauerat. Uidens ergo operam olei Butleri irritam in me, uolensque coram domicellis aliquot meam irridere credulitatem, unicam illius olei guttam unxit in brachio dextero. Siquidem lapillus iste oculis & lingua, salem marinum fusum exhibebat: satisque notum est, salem non permisceri intime oleo. Et confestim ille liber motus, cum robore pristino est restitutus praeter spem. Sanauit Butler quoque Abbatissam satis cognitam, quae annis 18. Mirabamur omnes tam repentini euentus prodigio. Quapropter utriusque tibiae inunxit malleolos, unica utrimque guttula, in orbem malleoli circumducta. brachium dexterum, insolita motus priuatione tumidum habuerat, digitosque extentos, ac immobiles, solo attactu linguae ad lapillum. " Quo semel imbuta est recens, seruabit odorem Testa diu. Perplures enim horum prodigiorum testes, statim suspicabantur latens aliquod ueneficium, pactumque diabolicum. " Ad decumbentium humorum importunitates se denuo facile recipient. Ego uero propinquius inuestigando, nolens beneficia Dei in diabolum referre, comperi inprimis, res omnes in natura constare semine inuisibili. Uulgus namque pro more habet iam ab olim, Quod quicquid sibi ignorantia statuit pudibundum nescire, id prosubterfugio inscitiae, ad praestigias cacodaemonis referat. Sed non potui eo declinare, quia remedia supponebantur naturalia, nec quicquam praeter quantitatem insolitam habentia. Oriri inquam, sustentari, atque regi ab ente quod primum ad imaginante libidine, uel traducta potentia, magnus incepit, ac stat deinde per totam sui esse durationem. Non enim ritus, uerba, uel quicquam aliud suspectum requirebatur. Fieri autem dein uisibilia, siue hoc aliquid, solo uestitu, & apparatu corporum sibi desponsatorum. Neque enim licet, pro humana intelligendi potentia, Gloriam Dei, in natura ostentatam, referre in cacodaemonem. Morbos autem potiori ratione, inuisibiliori semine oriundos, docui. Nulla enim istarum mulierum petiuerat a Butlero, tanquam a suspecto ullatenus: nigromantia, auxilium. Quapropter Ideam morbificam dumtaxat expugnandam, abolendam, & extinguendam. Imo primitus tentata fuerunt obridendo, citraque fidem ac confidentiam. Suspecta attamen apud plures huiusmodi sanationis facilitas, atque celeritas permanebit adhuc dudum. Quia morbus monstrosum & aequiuocum est generatum, & peccati proles, non speciei humanae ideo, sed tantum indiuiduis adhaerens modo anomalo. Quia cum a praeuaricatione, propemodum a nonente inceperit. Uulgi namque labile & otiosum ingenium, in arduis ac insolitis, ad iudicia, eiusdem semper tenoris promtum, ob facilitatem, ideoque & flaccidum est. Penitius enim inspiciendo, inprimis plurima cedunt mala, propter appensa foris amuleta. Pro ut in Peste, Caduco, aliisque morbis obuium fit. Diabolicae enim fraudi, tantam restitutionum benignitatem libentius consecrat, quam diuinae bonitati, humanae naturae Conditori, Amatori, Saluatori, Refectori, pauperumque Patri. Idque sane nedum uulgo: Denique quotusquisque est ille, qui linteolum a pestilenti ulcere detractum uel sudore pestilentis contaminatum, sibi apponi gaudebit? nec timeat sibi confestim inde sibi naturaliter communicari pestem posse; sed etiam literatis sequentibus, perperam medendi initia inuestigantibus, non dum instructis, aut communem stolidam. atque sanitatem uidimus restitutam uncto olei Butleri? que normam obseruantibus. Siquidem nuper patefactum est remedium sympatheticum, quod sanat eminus. Quia sapiunt semper ut pueri, nunquam limen maternum egressi, ad singulas fabulas pauidi. Doctor theologus quidam retulit mihi, quod cum non posset assequi, subesse in Chalcantho uimnaturalem sanandi uulnus absens, si linteo cruento adspergeretur: ideoque reputasse opera diaboli, istam sanationem contingere: ex altera autem parte, uidisse aliquot experientias, a uiris probis factas. Itaque in re dubia, & casu conscientiae, se fecisse experientiam rei, hoc modo. Enimuero qui nesciuere hactenus totum morborum ambitum concludi intra impetum facientem spiritum uitae, uel si obiter lectis meis studiis posthac, sibi hoc momentum medendi impresserint, quia nihilominus iam antea, ab ipsis studiorum exordiis assuefacti, humoristarum praeceptis, facile demum a me recedent, resilientque ad consueta & antiqua Scholarum dogmata. Quare si sphaeram actiuitatis in sympatheticis stupeas, ac in astralibus dones. Inspersit nempe puluerem optimi Chalcanthi linteo cruento, cum protestatione expressa, Ffff 3 pressa, se nolle quicquam experiri, aut sanatum iri, si uel minima esset pacti, aut cacodaemonis cooperatio: Doleas uel de tua inscitia illorum, uel de credulitate horum. se uidisse tamen, uulnus solito citius sanatum, cruorem quoque statim sedatum. Siquidem principium actionis sympatheticae, est facultas influentiis affinis, agens per irradiationem in obiectum sibi appropiatum. Nouitque Deus, cur ista sic fiant. Adeoque deinde se credidisse, causas naturales, quanquam nobis ignotas, operari in praefata sympathetica sanatione. Qui sua creata dotauit pro suo lubitu. Quae nihilominus ab aliquibus nondum sat intellecta, per causas, adhuc modo, in Satanae illecebras reiicitur, hoc argumento. Liberum namque illi fuit, tradere suas dotes, etiam rebus abiectissimis, nec impune eiusmodi dona in diabolum traducere potest Christianus. Agens naturale ut agat, debet esse applicatum, & approximare ad patiens: Nec enim hoc loco sympathetica speculor, ut credam Lapillum Butleri agere ui sympathetica. sed remedium sympatheticum non debet esse patienti approximatum. Ergo remedium sympatheticum non est agens naturale. Siquidem hic demit distantiam obiecti, donatque applicationem ad obiectum. Respondeo. Remedium scilicet est humano Archeo samiliare, estque uis eius graduata in millecuplum ex Dei bonitate. Si intelligatur, quod agens naturale debeat immediate attingere, immediatione suppositi, patiens, in quod proxime agit: Adeoque respicit pacem ac quietem Archei in sui simplicitate. remote autem, mediantibus aliis corporibus, interiacentibus, per quae communicatur ista obiecto distanti. Conceditur Maior. Quia sat est, quod agens tangat patiens, siue obiectum proprium atque distans, immediate, imme diatione uirtutis: ideoque tunc negatur Minor. Respiciant namque Tyrones, ante iudicii sui terrores, quod ad morsum anguis statim membrum tumeat in immensum, cum ingenti dolore propter exacerbati Archei procellam, quodque irata apicula, suo ictu, statim tumorem excitet durum, dolentem atque conscriptum. Quia remedium sympatheticum adesse debet immediate, immediatione suppositi, illi subiecto, in quod primum recipitur actio: Quid enim si lepra, Pestisue nos suo inquinet celeriter contagio, quid impediet, quo minus Archeus noster contagium tam praepollentis remedii susceperit lubens, si inuitus uenenis contaminetur? non autem parti affectae, in quam secundario ac ultimato recipitur, mediantibus organis suppositis, per interuallum uagantibus, aut distentis. Non est enim ignis in manu calefacti, nec Sol Coeli, in cubiculo. Si ad minimum par authoritas remedii & ueneni, bonitatis diuinae, & malorum in natura esse debeat? In hoc autem sympathetica, influentiis paria esse, enotuerunt hodie. Cogitet quaeso, quod fluxus tam subitus masorum, opposito refluxu sedatus, pariter statim qdueat retrocedere. Quod scilicet nedum aer, sed rupes tecta, corporaque opaca, sint subiectum ac organum capax huius actionis, non minus quam astralis influentiae: Nec enim quicquam obstat sublunaribus, quo minus Deus non potuerit, aut uoluerit, illa in hoc, quodammodo paria fecisse. Cum aui mores, non in filio: Uidi namque, cui paneritium digitus spoponderat, distinctus forte ad brachii amplitudinem, perque noctes aliquot insomnes torserat misere, cui cruor, & recens pellis talpae circumducta, mane crastino digitum, cum nocturna quiete restituerant. sed quandoque in sero nepote elucescant. Sonus quoque, per clausa ad aequate corpora, procul penetret, etc. Ratio namque poscit, quod Antidotus saltem ad minimum aequiualere debeat ueneno. Celeberrima namque Ornietani antidotus, sumto, & in conuulsiones usque serociente ueneno, ita omnes anxietates, atque instantes syncopes statim conculcat, ac si nullum intro admissum uirus foret. Idemque atque par esto iudicium de apostematibus, excrescentiis, exituris, & sigillatis in ipso loco, licet aliunde prius natis, sed deuolutis, atque tandem de positis in loco. Quoniam sicut morbus est naturae, praeuaricantisque Archei defectus: Quia externa remedii oblinitio, quaedam consecutione contiguitatis, totum domat Archeum non secus atque Dens rabidi, etiamsi optime in uento detersus, tamen rabiem quandoque adfert. ita remedium est merae bonitatis Diuinae, quae etiam in naturam delapsa, omnem defectum ut compensare, ita & superare prorsus debet. Ita & remedia lapilli nostri internis medentur affectibus. Plus tamen citiusque suos uibrant effectus, si oretenus assumantur. Non secus atque uenena quaedam sunt irrita, nisi in apertam cutim deferantur. Igitur ex parte longe potentius atque angustius est remedium, quam delictum, ideoque & quantitate minus, & mora celerius longe est, Illaque potentiae amplitudo atque nobilitas, non tam concernit superioritatem, quae cum accretione, paulatim per maturitatum consequentias acquiritur: Sin autem uel obiter linguam attingerint huiusmodi remedia, non mirum, quin statim totum Archeum, potenti sui beneuolentia afficiant, deuiumque Archeum, a furore sedent, leniantque ab omni exacerbatione. quam praesentem & effectiuam rerum maiestatem, per quam res ipsa medica, dotali uirtute explicata, impedimentis, atque furoribus Archeum soluit atque compescit: simulque imprimit excellentiam eminentem, facultatis opitulatiuae, cuius ergo est creata. Haec modo & celeritate operandi. Quoniam Lapillus ille est de natura salis, qui nullatenus oleo illiquatur, nec quicquam illi materialiter decedit, quod oleo cui intingitur excipiatur, praeter lenem odorem, qualis est odor pestilentis uestigii in peste. Caeterum quod attinet ad tantae bonitatis remedia, horumque efficaciam. Uisumque mihi fuit in Sacris huius lapilli praeludium. " Quod unguentarius conficiet pigmenta suauitatis ", nec consummabuntur opera eius. Id est, Quod etsi lapillus oleo intingatur, uix tamen centrum uirtutis medicae minuitur. Inprimis liquet, quod lapillus ille Butleri, utut leuiter cochleari unico olei intinctus, si cochleare illud olei in cantharum, imo in cadum olei effundatur, totum fiet remedium. Non secus atque pestilens odor, totum uas inficit suo contagio. Idcirco si hoc excellens remedium intro assumatur, tum nedum commutat cruorem in medicamen, balsamo simile: sed ipsamet hominis excrementa ( puta lotium ) tincta remanent supereminenti bonitate sui. Quid si odor sympathetici remedii, paucis guttis cruoris in linteo aspersus queat uulneri, ossifragio, imo & ulceri subuenire, totumque Archeum eminus agitatum pacare, quid mirum, si remedium ipsi aegro adhibitum id faciat? Non secus atque oua gallinae fagopyrum comestum sapiunt, lactantisque infantis lotium, redolet anisum, si nutrix oleum anisi oretenus sumserit. Quinimo nec remedia Chirurgorum aliter sanant, quam solo attactu ad partem uulneratam. Ac prout lotium redolet esum asparagum: ita & lotium, propria lotione uel unctione, sanat unumquemque morbum in habitu corporis sedentem. Quoniam emplastra, uel olea, non intrant in compositionem uitalem fundi, aut in alimentum partis uulneratae. In ulceribus autem topicalibus, natis, factisque in loco, qualia sunt Cancer, Lupus, & c. Tanta nimirum est Dei bonitas, quod unicus lapillus multis sufficiat myriadibus, ne se Medicus excuset circa pauperes, sumtuum impensas exagitans. solus enim attactus remedii potentis, sat est ad extinguendum uitus, ab indignato ibidem Archeo ortum. uix tamen a morte resurgunt, cum sub ignis tentamine uel prorsus pereant, uiresque priores omittant: Breuiter, Morbi omnes sanantur unico remedio, unctione scilicet, uel linguae attactu, siue solo gustatu. uel si quasi resurgere uideantur, noua tamen sunt potius entia, a priorum ac parentum orbita omnino seclusa. Eo quod lingua sit similis apertae pelli, potissimum, si mox succedens saliua deglutiatur. Quod autem tanta huius remedii sit potestas, non solum a uenenis, adeoque a similitudine pestilentis aurae demonstrandum: Quicquid autem Paracelsus de quatuor suis Arcanis Archidoxorum spondet, quod uim habeat supra elementalem, ac propemodum infinitam; pro primo, quod homunculum supponit, infandum, & Sodomiticum est, diabolicum, & nulla ratione commemorandum. sed quod quia longe potentius debeat esse remedium, omni malo, si illud superare debeat, & quidem uelociter, adeoque sigillum diuinae Bonitatis aliquatenus exprimere debeat. Reliqua autem tria Chymica sunt, quibus non competit promissio extendendi se in decimam usque generationem. Ast loquor hoc loco de pigmento, cuius opera non consummabuntur; nec erit morbus, aut uenenum illi resistens, siue ut habet Textus: Quamobrem ex indicatione ipsius Philosophiae statim conieci, istud remedium inprimis requirere, ut sit corpus semel resuscitatum, semelque destructum, ac deinde quasi a resurrectione quodammodo glorificatum. Adeoque nec sit amplius deinceps inquinabile a sublimariis uitiis, atque maleficiis. Non erit medicamentum exterminii in terris, fecitque Omnipotens sanabiles omnes nationes terrae. Penitius autem inspiciendo; Hinc sequitur, quod ideo debeat millecuplo quolibet ueneno pestilenti esse potentius, & operatiuum absolutiori modo. Cum uenenum Pestis sit simplex, sedeatque in aura corporali. morbi omnes, quia ab Archei fonte manant, cedunt uel propter appensa amuleta, periaptaque, uel propter balnea, unguina, emplastra: quorum ne minima fit unitio, cum corpore morboso: sed dumtaxat odor offertur, uel si intro assumantur, digerantur ut pharmaca; Uenenum enim pestilens confermentatur quidem familiarius, propter symbolum humanum, sed non est proinde potentius uirus. Uirus namque producit quidem uirus, iuxta prioris ueneni normam, atque fermentum: sed nequit supra se exaltare potentiam sui producti. attamen uel mox in stomacho transmutantur, alienosque sapores ac qualitatum typos statim induunt, ut plene omnem prioris uitae sortem uel exuant, nisi ingrata, uel uirulenta malint censeri. Ast in remedio resurgente a morte, benefica sui simplicis bonitas adaugetur in millecuplum, tenuique contactus odore diffunditur, dilataturque in medium, statimque in obiectum Archeum imperat. Imo dein, ita uere transmutantur prorsus, ut prorsus prioris entelechiae simulacrum pone relinquant, aut uix possedisse reputentur. Ut scilicet iuxta pacem atque uirtutem se componat. Hac parte scilicet magna ob id copia assumuntur, ut tantillum aliquid in hominem penitius spirare uideantur. Sic nempe introducit arcanum, suae potestatis alumnum, spes atque qubilus Archei, uere exsistens, uitaeque supereminens. Quantoque id damno fiat, norunt, qui quandoque explorarunt, medice uiuere, esse uiuere miserrimum. De assumtis ergo, uix aliquid pristinum ens refert, ac si referat, uae assumenti. Consideraui denique, hoc remedium non esse de monarchia uegetabili, utpote quae facile obnascitur, labilesque nimium sortitur propagines, quaeque ideo per Artem uix renascuntur. Quapropter si qua uis pharmaco infuit, fuit sane illa, priusquam propriam sui naturam, atque ens pristinum deponeret. Utpote quae instar animalium, facile sub artista moriuntur; Defecit nimirum statim atque sui odorem duntaxat repraesentauit. Patefecit nimirum nuper horum exempla in externis, uulneribus scilicet atque ulceribus, ut honorem Deo debitum e medio nostrae ignorantiae causarum rependamus, cessemusque ad nefarias praestigias. Ergo cuiuslibet medicaminis uis, propemodum in contactu odoris, ac suffitu quodam fere momentaneo concluditur: nec est proinde tanta ratio commoti rumoris, quod scilicet per lapillum condita olea, suo statim odore sanent. Sunto ergo murmura Tyronum, circa assueta alitorum. atque superstitiones incertas, adeoque ad opera Satanae referre, quae sunt amoris diuini emanantia pentacula, afflictissimis profundae ignorantiae medicae tempestatibus diuinitus manifestata, in miserorum pauperumque solamen, qui nempepater pauperum uocari uoluit, quia debuit. Uana prorsus, tametsi mira uidebitur ingeniis nondum insolita meditantibus, uerum soli subscriptioni assuetis; quomodo scilicet Archeus in furorem actus, tam repente uel caduceo attactus obdormiat, uel correctus, abstineat ab incepto sui nocumento. At certe minus id mirandum. Prodiit inquam, Deo permittente primum, atque iam nouiter, in uulneribus hoc genus sympathetici remedii, ut ab externis scilicet magisque apparentibus, sensum manu ducamur, ad internorum abstrusiorumque morborum solamina. Cum naturaliter unumquodque esse, atque permanere optet, facileque a sua ipsius noxa abstineat, modo docile fiat, aut sit ad pacationem moeroris aut furoris concepti. Quod autem minimo fere puncto medicaminis, morbi profligarentur, Butlerus scilicet ui propemodum infinita aliquot myriades quotannis sanare posset, persuasit mihi Textus, quod opera unguentarii illius non consummabuntur. Quid si haemorrhagia, ulcus, uulnus, ossifragium statim compescantur, ac tuto sanentur, si extrauenatus cruor, pus saniesue, remedio absente obtegantur: Atque dein teste oculo id credere debui, quod attactus sui lapilli, primo olei cochleare, atque deinceps, lagenulam integram olei, beauerit ui medica. an non poterit lapillus, oleum suo contactu imbuere, ut queat illitum subter se sanare morbum latentem? Multa sane diuque sum expertus, ac tentaui circa lapilli illius fabricam. Siquidem nil aliud his denotatur uerbis: Unguentarius conficies pigmenta sua uitatis, nec consummabuntur opera eius. Didici quidem in uegetabili familia esse Chamaeleontem, itemque Persicariam, quae solo attactu dolores atroces confestim tollunt, uel saltem subleuent: Cur enim minus sanauerit lapillus attingens linguam, quam Aconitum linguam suo contactu timefacit? uidi inquam, os brachii Bufonis, statim primo contactu odontalgiam tollere, nonnulla caducum, similesque calamitates auferre. Paria seltem in authoritate fecit Deus beneficia respectu morborum, si non multo angustiora atque plura. Tantum abest quod diabolo huiusmodi effectus consecrarem: Credidi itaque, & in herbacea familia remedium latere pro omni morbo, at sane particularium tantum energiam obtinere; nequaquam autem adscendere ad uniuersalem angustamque in omnem morbum gubernationem. Quapropter transcurri ad mineralium prosapiam, longo aetatum fluxu ditatam. quod mouear potentius admirando diuinam Bonitatem, ad adorandum Iesu Christi Domini mei paratissimas misericordias, quibus, absque medentum Pharmacopaeorum aliorumque opera, qui instar pediculorum, alienis dumtaxat saginantur aerumnis, quo scilicet miseris subuentum est tutius atque celerius. Inprimis magnam esse lapidum uirtutem, Sacris admonitus credere debui. Atque inprimis sciui, quod omnis gemmarum color atque potentia, e metallicis mendicetur. Quod etsi in gemmis claudantur uires metallicae, prae crystalli duritie, sint tamen in Sacris commendatae pro Gggg pro magnis. Sed sulfura illorum nequaquam nobis indignata, colloquia praebent, modo familiaria reddantur. Consideraui itaque, quod in metallicis corporibus caedem uires gemmarum, familiarius confabulentur nobis. cum. Porro circa lapillum Butleri diu, anxieque ita meditatus sum, quod nil secus, sub somnio cogitarem. Picus enim ad uxorem aliquot libris rimatur, cur pretium tantum sit auro, etiam iubente atque aestimante Domino? Saepe namque uidebam iuuenes Chymiae insudantes, qui trochiscos effunderent candentes lapillo Butleri similes. At nequiuit suam denotare quaestionem. Quapropter dudum deinceps tentaui illius fabricam: Certum est enim atque indubium septem metallis, nomina planetarum indita, quibus uires coelestes tam luculenter collatas credamus. ac tandem quanquam intus mihi aliquid adstrueret, esse indubie eundem, quem uideram lapillum penes Butlerum: At saltem totius globi terrestris sumen sumto: attamen non successit pro uoto negotium. ideoque & rerumipretio, & contrectationum desideria, atque praemia. Ac tandem cognoui meos errores processisse ex solito & antiquo Scholarum errore. Nam quotcunque hactenus mederi per causae occasionalis ablationem intenderunt, hi consequenter atque necessario opus habuerunt certa mora, ac remedii quantitate, qua scilicet superioritatem acquirerent. Sed Pater pauperum, non Solem & Lunam, aurum inquam & argentum, in usus morborum disposuit pauperibus, pro quibus tamen eminenter sollicitus fuit, ideoque aurum & argentum tam firmiter clausit, quod omnem plerumque illudant artificum operam: adeo ut quando maxime pandita putantur, nil quicquam de pristinis obicibus remiserint. Ast qui deinceps, sola restauratione, & alteritatis Archei restitutione, morbum conculcare intendent, fermentum scilicet placabile inducere contendentes: hi sane spreta quantitate remedii, soloque fermentalis odoris attactu scopum attingent. Argentum autem etsi uideatur quoddam tremulum, adeoque & hactenus peruium, nil attamen in tota naturae serie, aeque est conclusum, pro ut alibilongo syrmate, in seruos fugitiuos nostros demonstraui. Itaque adhuc seductus antiquo errore, essentiae morbificae nescio, credebam quod magnus morbus quilibet, non nisi magna remedii quantitate, longaque medendi mora profligandus esset. Uix ergo centesimo millesimus Artificum ( nedum seruorum laborantium ) potitur Arcanis e Sole, Luna, atque Mercurio parabilibus. Magnitudinem remedii scilicet, non quidem ex potestate dotali; Sunt ergo praeterea quatuor metalla, quae facilius ductui, & optatui Artificum parent. sed ex mera, solaque quantitatis abundantia dimetiens. Adeo ut. non frustra Paracelsus glorietur, solo plumbo, forte ducentas morborum classes superari posse. Pro more Scholarum namque ex artificialibus exempla deducens, etiam erraui cum earundem doctrina. Nihilque aeque uictoriose in humidum radicale agere, atque primum ens cupri, uel ad uitam longam sulfure uitrioli esse benignius, utpoter quod idcirco Sulfur Philosophorum indigetat. Seductus putaui enim, sicut duo equi fortius trahunt unico, potentiusque alit panis integer quam eius mica, putauisimiliter, pro remedio restauratiuo Archei requiri unciarum & drachmarum quantitatem, quae uiribus ac pondere, morborum producta superaret. Mars demum quanquam pretio uilissimus, numerosaque prole spretus, non postremus tamen pugnaci natura a Paracelso reputatur. Nondum scilicet deposueram contractam antiqui erroris labem, qua metiuntur morbi dumtaxat ex causa occasionali, eiusque pondere: Profecto, metallica corpora, iuxta suos Mercurios clausa sunt sigillo anaticae homogeneitatis aequaliter: non autem ex uero morborum efficiente. Nondum enim adhuc sat confirmatus, memorabar, quod omnis morbus a uitali Archeo, uita nempe ipsa, fabricaretur, ac regeretur. Lapillum namque Butleri, atque ciusmodi potestatiuum, fermentaleque remedium, defectu nominis, nostra uernacula, Drif, uocaui. Quod denotaret arenam, siue terram uirginem; Multoque minus adhuc perpendebam, errantem uitam uinci atque subigi nolle, per remedii quantitatem. Quapropter mox considerabam iterum, quae ante dixi. Itemque in sensitiuis, simul propulsantem animositatem, non secus atque sabulum bulliens, excutit quicquid peregrini sibi est insertum. Itaque 1. Nimirum quod dens rabidi, uiperae, colubri, etsi saliua prius in ueste esset abstersa, occideret tamen solo attactu, extra omnem sui quantitatem. dicam requisita, Drif, ac dein compositionis modum, quantum Philosopho permissum est, declarabo, ne rosas ante porcos prostrauero. 1. Drif igitur inprimis, pro ut dixi, exigit, ut sit corpus quoddam metallicum. Considerabam item notum mihi liquorem, quo leniter inuncta manus, & exsiccato, si mentum uiri attingeret, paulo post excidere pilos barbae, superciliorum, ac totius capitis. Utpote quod longa sui mora, constantiam, non autem acceleratam corruptionem significat. Coelique longo fauore, suam compleuit generationis orbitam. Etenim si huiusmodi uenena, leuiculo attactu, uitam, imo & pilorum ( qui non rato in funere accrescunt ) uegetatiuam extinguant: Quodque particulari destinatione, ab Omnipotente directum uidetur, pro miserorum pauperumque subleuamine. 2. quod & remedia potestatiua, quae scilicet solo attactu compescent uitae errores, facili compendio, citraque ullam perceptibilem quantitatem Archeum oblinirent ac pacarent. Non est Drif, de arcanis illis insolitis, a Deo, non nisi paucissimis Adeptis, certis tantum suis electis discipulis elargitis. Serius equidem id potui apprehendere, partim crroribus praefatis Scholarum praeuentus. Siquidem nostrum Drif, dumtaxat in pauperum solamen destinatum uidetur. 3. partimque quod cernerem, si uenena unico grano occiderent, id una drachma efficere potentius atque celerius. Requirit Drif, ut sit e corpore naturali quidem, metallicae benignitatis participe, sed quod antea, prius sit per mortem obsequens, apertumque. Non quidem cum extinctione suarum uirium, uelut sponte defuncti cadaueris instar: Nondum enim sat perpenderam, quod morbi omnes procederent, ab Archeo errante, uel itato, adeoque remedium potestatiuum, habere supereminentem, & non uulgarem bonitatem, qua restaurat errores irati, ac succensi Archei. sed retentis suarum dotium beneficiis, sit ab Artifice reseratum, repagulis liberum, ac uelut resuscitatum: Multoque minus adhuc perpenderam, ideo potestatiuam medelam admitti intro debere, uelut inscio Archeo. imo ens ditatum ac plane nouum, recensque ab igne surgens. 4. Adeoque debuit resurrexisse uelut a morte omnino uolatile, atque spirituale, siue bis terue sublimari, cum sibi additis aliis. 5. At quia uiolatilia cito pereunt, dissipantur, ac dissoluuntur, etiam antequam intro admittantur, penetrent, suasque excellentias de sinu depromant, aut sic Archeum pacificare queant. Alioqui si suspiciat, suum indignationis & alterationis turbulentiam, per remedia attentari, siue pessumdari tentari, certe mox in surores concidet, non admittet iuuantia, qui apagaeus iam ipsus proprio errore exorbitat, ac in maiorem excandescentiam, ac pertinaciae conceptus, suae morbificae Ideae fabricam. exsurget. Id circo requirit Drif, ut post sui uiolatilitatem adeptam, alicui corpori amicabili connectatur, quo detineatur, suique toro, sit corpori humano communicabile, Quapropter approximaui ad Butleri attactus solo linguae apice, uel dimidii graui pondere exhibita remedia. nostro¬ Gggg 2 nostroque Archeo gratum, ac familiare. Docui similiter, Ueneris ens primum non posse sequestrari, nisi per mortem ac separationem Mercurii sui, a sulfure. Idque proin debet, inter facile, & non facile difflabile, medium uelut sortiri locum. Quinimo, nec haberi istud sulfur, nisi penes Adeptos, quorum numerus ut electus, & rarissimus: ita & prorsus exilis est. 3. Itemque debet medio connecti, dum iam eius feruor maximus pene, mansuetus fuerit, ne scilicet uolatile connectendo, magna sui parte euolet. 6. Docui insuper, in uitriolo, utut uenere iam deprauata, saepiusque distillata, adhuc tamen superesse ipsam uenerem actualem. 4. Debetque hactenus, nedum sua corporis constantia, sed uirium suarum extentione, esse plane fermentale: Quamobrem ipsum Drifpostulat saltem sequestrationem Ueneris a fece uitrioli, quae nec alias, quam per sublimationem completur. 5. adeo ut minima sui odoris participatione, queat extendere suas uires in Archeum, eundemque sopire, ac demulcere. Quo senario ut describitur Drif: ita pari numero eius detegitur confectio. Quae sublimatio necessario quoque fit, & adimpletur per ens peregrinum, fermentale, Archeo tamen omnino amicum. 6. Inprimis libro de Lithiasi, in ferculo Tyronum, exposui distillandi modum, quo spiritus salis marini, cum terra figulina exsiccata prolicitur. Est nempe sal maris nobis affinis, & desiderabilis, nec ullo sui tenore aduersus. Ergo fuso sale marino, e fece extracto, ante omnimodam eius condensationem illi commisceatur subtriplum entis Ueneris, resuscitati sublimando, & comitati suo peregrino fermento: statimque tigillum cooperiatur. Dum autem prorsus refrixerint, contunde in puluerem sub marmore, illique adiunge Usnee subdecuplum respectu entis Ueneris. Ergo pro Drif, requiritur sal maris residuum, in fece remanens, extractum scilicet a fece, quae caput mortuum dicitur, Sal inquam istud, iam suorum spirituum noxia, appetit alienos, eosque intra se recondit: Quem puluerem cum Ichtiocolla soluta, in trochiscos super lapide compinge. non tamen prorsus pertinaciter fixat. 2. Et habes medicamen Nobile. Soluitur obiectio. 21. De Iniectis Materialibus 1. De iniecta materialia quae. 2. Aliquot historiae. 3. Res facti admittitur; disputatur tamen de iniectionis modo. 4. Penuria indicii in disquisitore rerum magicarum. 5. Aliquot paradoxa imaginantis animae ad Ideae constitutionem. ( 1 ) Sunt deinde etiam Iniecta, & quae materiam supponunt uisibilem. Non superare naturam, quod corpus solidum absque comminutione traducatur per uiam se longe angustiorem. 6. Historia per Gemmam recitata. 7. Aliquot historiae, penetrationis corporum. 8. Probatur penetratio corporum in transitu ad lecum. 9. Idem in transitu e corpore. 10. Humanae naturae fuit genialis penetratio dimensionum. 11. In rerum seminibus modo perstat eadem proprietas. 12. Quomodo illa contingant naturaliter. 13. Cuiusmodi sunt spicula, spinae aciculae, paleae, pili, serraturae, lapilli, testae ouorum ollarumque, putamina & siliquae, insectae, lintea, acus, artificum organa, quae insensiliter quidem iniaculantur, & inuisibili prorsus modo intrant; Exemplo simili, in corporibus opacis, quae desinunt uideri. 14. Ratio per coniecturam. 15. diris tamen cruciatibus detinentur, & eiiciuntur. Uis praecipua concurrens incantando, & libera, ideoque & homini naturalis. 16. Homo quatenus Imago Dei, creat quaedam entia, quae aliquid sunt amplius quam nonentia. 17. Sintque licet non raro maiora suo foramine, per quod intromitti potuerunt. In entem imaginato, siue Idea formata, inest ius entitatis. 18. Quomodo excidat Idea ab Imaginatione. 19. Quomudo annua humana creat Imagines. 20. Hi enim negant se praecedenti opinione consentire: ( 2 ) Nam nuper per poros cutis pelle integram seruante, iniecta fuit pars corii bubalis, quem Chirurgus forcipe extraxit, ad uolae magnitudinem. Prius tamen maturato apostemate. dum tamen idem cum illis dicant, pro exitu & introitu. Saga autem Brugis cremata, fassa est, se in uirum bonum, corium istud iniecisse. Nimirum non illa reuera intrare, aut exire, prout astantibus alioqui uidentur. Cum non integra intrent, & excant: sed prius puluerata. Sic olim uidimus Lirepueros orphanorum, per uomitum reiecisse equuleum, manibus astantium extractum. Scamnum scilicet quadrupes, sua rota atque funiculis instructum. Supponunt eandem oculorum effascinationem, putantium integra, quae tantum sunt pulueres. ( 4 ) Id enim Martino Delrio frequens, sua nempe infringere iiudicia. Quocunquo autem situ locaretur equuleus, erat facile duplo maior gutture. Uidi Antuerpiae, anno 1622 puellam, quae conglomeratim forte, bis mille aciculas, pilos una & sordes uomeret. Etenim de disquisitionibus magicis, tractatu de Chrysopoea, cum furtim e Gebro, & Bono Ferrariensi, ad uerbum argumenta descripsisset, 18. Alteram uirginem anno 1631. contradictoria tandem, ubi suum depromit iudicium concinnat. Mechliniae, quae, nobis praesentibus, quisquilias ligneas, dolabra laeuigando derasas, cum multa mucilagine uomebat, ad duorum pugnorum magnitudinem. Credo equidem cum pietate pugnare, si diabolo tribuatur potestas naturam superans. ( 3 ) Res est frequens, passim uisa, a uiris doctis admissa. Nempe facere, destruere, iterum reficere, totiesque a priuatione ad habitum reducere eandem rem, cuius semen dispositiuum, ad finem iam deuenisset. Haerent tamen nasutiores quod nequeant intelligere, per exiguum ductum exire longe maiora. Quidam enim excusant rem, adeo ut licet per uomitum reiecta uideantur: Uerum naturae ignari, praesumunt se naturae secretarios, per librorum lectionem: uolunt tamen nunquam intro admissa, ludibria inquam aestimant, ac oculorum effascinationes. quicquid autem ipsos latet, uel adynaton, uel falsum, uel praestigiosum, atque diabolicum esto. De nouo apparere dum exeunt, atque adportari eminus. Quasi Satanas supra naturam esset, operareturque naturae impossibilia. Res quidem ueras admittunt. Dono quidem, modum operando exoticum: Nam insectae uiuunt, metalla liquantur, & ligna ardent: at sane adhuc intra naturam coerceri oportet. cuncta sensim egrediuntur sponte, uel manu extrahuntur. Alii uero autumant, reuera eiusmodi intro inuici, & sagittari in corpus: sed nesciunt modum. ( 5 ) Itaque ostendam, non plane opus esse auxilio Satanae, ut corpus aliquod solidum, absque sui comminutione, traducatur per uiam se longe minorem. Quia & hoc constans. Quod scilicet omnes eiusmodi iniectiones, immediate. Delrio cum suis, admittunt intro inferri, & esse reuera, qualia apparent, ac proin praecedentem opinionem refellunt. fiant per hominem, non autem per Satanam. Cacodaemon namque etsi Blas motiuum habeat: Quo ad modum introitus autem & exitus, asserunt, illa prius comminui a diabolo, in tenuissimum puluerem, restitui intus in corpore, in pristinam integritatem, figuram & conditiones. contra pietatem tamen est, quod insontibus nocere posset pro lubitu. Dum autem foras prodeunt, iterum teri asserunt in pollinem, eumque in instanti egressus, & cis angiportum, iterum reduci in pristinum ens. Quod sane fieret, si passim eiusmodi iniiceret, pro nefario lubitu, puerulis, inquam, insontibus, uirginibus piis, atque Deo singulariter dicatis, haec euenisse uidi. ( 6 ) Corn. Gemma de Cosmocriticis, meminit, frustum ◉ 3. siue unciarum 48. Bis nimirum ligna, acus, bufones, uiua animalia comminui in puluerem, totiesque reduci ad priorem habitum, & reuiuiscere. se uidisse, de bombarda aenea, quod uirgo, uictoris filia, per anum excreuerat, cum suis Gggg 3 suis characteribus siue literis, simul cum anguilla, suis secundinis obuoluta. Bene dictus, alterius meminit, cui sagitta in dorsum penetrauerat, cuius uncum dein, latitudinis trium digitorum, per anum excreuit absque laesione. Est autem naturae impossibile pulueratum in nobis metallum liquescere; Idem narrat de puella Ueneta, quae acum deglutiuerat, eamque post biennium eminxit, calculo incrustatam. Idem Ant. pristina figura, tantoque mensium interuallo, in intestinis detineri, anguillam cum suis inuolucris toties conteri, & a morte resurgere. Frustaque ligni, & corii, toties comminui, iterumque restitui in pristinum. Beneuenius, quod mulier Hetrusca, acum cupream deglutiuerat, quam triennio inde, iuxta umbilicum sana excreuerat. Ualesius de Taranta, de puella Ueneta ( forte eadem ) quae acum trium digitorum, cum urina reiecit. Bruxellae enim uidi anno 1599, quod bos sumtis tribus herbis, euomuerit draconem, cauda anguillari, corpore coreaceo, capite serpentino, perdice non minorem. Nescitur modus, quo id natura faceret. Aeque nescitur modus, quo id Satanas faceret. Lucrantur ergo nihil, qui opus naturae in diabolum referunt. An uero peccent, uiderint alii. Capucinus quidam Eburo, dictus Bullonius, cognommine Hampteau, araneam ingentem, quam decidisse uiderat in calicem, sub iugi Sacrificio, uiuam, cum multa animi auersione bibit. Pigritiae saltem enim immensae inuentum fuit, omnia in diabolum retulisse quae non capimus. Infra paucos dies, illi oborta est phlegmone in dextero femore, ac sub primo pure, inde araneam integram ( mortuam tamen ) reddidit. Inuenio equidem, naturae contiguam dimensionum penetrationem: licet non ordinariam. Mercator iuuenis eius Antuerpiensis, Uenetiis ludens immatura spica hordei, in ore, ingenti suffocationis metu, eandem deglutiuit. Nec uelim diabolum inuocatum, ut nostris satisfaciat quaestionibus, per temerariam potestatum attributionem. ( 7 ) Est historia rustici Poloni, nuper a filio D. Ericii Puteani uisa. Post tres inde hebdomadas, sinistro latere supra zonam, apostema apparuit, ac tandem cum pure eadem arista, iam lutei coloris, extracta est integra. Ipse autem sospes euasit. Apud Fernelium, studiosus ab ipso legitur restitutus, qui aristam per costas dedit. Agrestis homo tentauerat sibi anguinam in gutture aperire, breui cultro, quem incantus deglutiuit, eundemque tandem dextro abdominis latere, cum multo pure, postque multas anxietates reddidit, & incolumis superuixit. Commemorant quoque Scriptores, foetum, quandoque in utero mortuum & consumtum, sua ossa dimisisse, trans uterum & abdomen, per umbilicum, & quandoque per anum. Item Uiluordiae anno 1636, rusticus mihi notus, uolens saginare uaccam, illi quotidie poculum dedit, cui incoxerat olera cum furfuribus. Plura apud Authores passim eiusmodi occurrunt, fide digna. Tandem emaciatur indies magis, coepitque dextero crure claudicare: Quibus constat corpora solida, satis magna, penetrasse stomachum, intestina, uterum, omentum, abdomen, pleuram, uesicam, membranas inquam, tanti uulneris impatientes. caesa uacca, inuentus est breuis culter uxoris suae, in capulum buxeum retortus, inter costas & homoplatam abditus: Id est, absque uulnere, cultros per istas membranas transmissos. rustica enim, concidendo rapa, cultrum inter olera relique rat, eumque uacea bibendo deglutiuerat. Quod aequiualet penetrationi dimensionum, factae in natura, absque ope Diaboli. Item Ambrosius Paraeus refert, de quodam, quem latrones coegerant deglutire cultrum, quem dein sospes reddidit, per apostema lateris. Alex. Quod autem corpus humanum ducatur per exiguum foramen, quo saltem felis transire queat, non tamen trans murum. a quo cum nequicquam digererentur, semper uel circa foetum residua fierent, uel ibidem putre rent. Quod utroque modo est falsum: nam si putreret, abortum faceret, quod est appetitum, uel ibidem conseruatum, reperiretur regulariter. Imo quod diabolus nequeat frangere fenestram chartaceam, absque consensu heri, uideri est ex processu, & arresto, contra Ludou. Etenim foetus dumtaxat nutritur per umbilicum: Goffredi Sagum, pronunciatum Aquisgrani Narbonae ultima Aprilis 1611. Tandem ubi delituerunt ◉ 3. quapropter illa conchilia externa, nec foetu optata, nec eidem proficua erant. aeris, tormenti bellici, notati per sua grammata? Et per consequens, neque a natura de nouo ob finem. facta sunt: quomodo tot mensibus gliscent scoriae, qua parte frustum aeris, intestino maius detinetur? sed dimissa ad foetum, quatenus appetitus suit uterinus. Appetitus a fine semper dirigitur; Etenim dum necessarium in aere uacuum tractarem, promisi me declaraturum, quod etsi corporum penetratio, primaria lege naturae, & uulgari artificum modo, sit uetita: praegnans autem, appetit conchilia, non testas, nec etiam ut conchyle animal integrum maneret in pristino statu, in quo matri est inutile, nec suo satisdat appetitui. Ergo multo minus, occasionem habuit generandi nouas, ac inutiles testas circa foetum. Tandem utut sumatur, appetitus non erat ad testas bis terue confractas. attamen dum corpus totaliter in ditionem spiritus transit, ac transsumtum est, eo que uelut infirmatur, tum corpora se mutuo penetrare naturaliter, qua saltem parte sunt porosa: eo quod spiritus tum corpus sub se claudat, adeoque dimensiones uelut adimat. ( 8 ) Praemittam aliqua. Nam si conchylia conchis excisa fuissent, mandisset ipsa conchylia, relictis testis. Praegnantem libido inuasit edendi conchilia nigra. Adeoque appetitui fuit accidentalis testarum, comitantia, & concisio. Reor sane, quod sicut desiderium, terror, etc. Edit autem aliquot praecipitanter, ut & testas crudas, bis teruedente concisas deuoraret. generant Ideas seminales, quas manus praegnantis ad foetum dimittit, statoque loco depingit: Dein mox infra horam, foetum parit sanum & adultum, cum iisdem semimansis testis, & uulneratum in abdomine. ita gaudium reperti eius quod fuit appetitum, deducit illud ipsum ad foetum. Ergo teste, absque apertura membranarum, statim penetrarunt stomachum, uterum, & secundinas: uel nouae testae, generatae sunt super foetum. Sic nempe deglutiti cultri moestitia, horror bibitae araneae, aristaeque deuoratae, repellit eadem, trans membranas uulneris impotentes absque nece. Neque enim hoc posterius, uerum esse potest. Nam fuerunt uera fragmenta conchiliorum, non autem ad imitationem figuraliter aemulata. Haec de iniectis, intrantibus ui ordinaria naturae, extra suspicionem diabolicae cooperationis. Dein, appetitus non fertur in incognitum: ( 9 ) Simile quid in ablatis interne foras, quae unico aut altero exemplo claudam. ergo appetitus edendi conchilia non erat foetus: sed mulieris. Sartoris uxor Mechliniae, prae foribus uidit militem, in conflictu, manum amittere: Igitur non erat necesse, conchilia noua generari circa foetum. Appetebantur namque a matre, ut sibi, & non foetui, nutrimentum fierent. Alioquin eodem identitatis argumento, quaecunque appetuntur, semper circa foetum generantur; statim perculsa horrore, peperit filiam una manu, altero autem cruentoque brachio exstinctam, quod manus eius non reperiretur, & haemorrhagia infantem interimeret. Quia erat conditus, ut secundum spiritum in carne uiueret. Uxor Marci de Uogeler, Mercatoris Antuerpiensis anno 1602, uidens militem mendicantem, cui pila ferrea in obsidione Ostendana dextrum brachium abstulerat, illudque adhuc cruentum circumferebat: Sed corrupta natura, periit ista authoritas spiritus super corpus. Atque ideo brutorum more, deinceps parit mulier. mox abinde filiam peperit, orbam brachio, & quidem dextero, cuius cruentus adhuc humerus per Chirurgum solidari debuit. Nupsit mercatori Amstelodami, cui nomen Hoochcamer, illa adhuc anno 1638. superstes. Imo commemorant Scriptores, trans ossa fieri abscessus, susque deque ferri cuncta absque uasorum ductu, uel commercio. ( 11 ) Equidem in rerum seminibus adhuc consistet primeua illa penetrandi corporum energia, non autem ui, arte, aut arbitrio humano subiecta. Caeterum nuspiam reperibile fuit brachium dexterum, nec ossa, nec ulla apparuit putrilago, in quam brachium contabuisset parua horula. Nam multa sunt corpora pluries ponderosi, quam materia, unde conflantur. Attamen non dum conspecto milite, foetus bina habebat brachia. Nec potuit brachium auulsum annihilari. Necesse est inquam concidere partes plus quindecim aquae, in unum, ut unica pars auri inde fiat. Etenim pondus; non fit ex nihilo: Ergo clauso utero, ablatum est brachium. sed arguit ponderantem in aequilibrio materiam. Ergo aqua naturaliter toties penetrat suum corpus, quoties aurum aquae praeponderat. Quis autem auulserit naturaliter, & quorsum ablatum sit, certe non quadrant triuiales rationes in tanto portento, aut paradoxo. Non sum qui haec dicam. Haec dicam saltem: Domesticus ergo, & quotidianus seminum progressus in generationibus, requirit corpus per condensationem seipsum penetrare. non fuisse brachium ablatum, ut ne que auulsum a Satana. Quod artifici est prorsus impossibile. Demus aquae inesse poros; Deinde, minoris operae esse, deferri alio brachium auulsum, quam fuit brachium a toto auulsisse, absque nece. hi tamen nequeunt deciesquater tantundem sui integri continere. Uxor mercatoris cognita nobis, ut audiuit quod uno mane decapitarentur 13. Est ergo ordinarium in natura, quod aliquod partes aquae se penetrent in unicum locum. ( 12 ) Hocque agunt semina, ui spiritus cuiusdam Archei. ( tempore ducis Albani contigit Antuerpiae ) ducunturque mordinatis appetitibus, praegnantes, statuit spectare detruncationes. Archeus enim tam in praefatis seminibus, quam in nobis, tametsi corporeus ipsemet; Adscendit ergo cubiculum familiaris, sibi uiduae, in foro morantis. dum tamen agit actione regiminis, & materiam in se absorbet, edit plures effectus, incantamentis non absimiles: Uisoque spectaculo, statim illam adorsus est dolor parturientis, peperitque maturum infantem cruento collo, cuius caput nusquam apparuit. Non inuenio saltem, humanam naturam abominari penetrationem dimensionum, cum seminibus rerum sit frequentissima. quia proprie loquendo Archeus non imitatur incantamenti, sed incantamenta sequuntur normam ab Archeo praescriptam, quatenus scilicet operatur longe aliter, quam corpora in inuicem. Paries in dolore filios, poena est peccati. ( 10 ) Ante peccatum ergo, naturaliter peperisset citra dolorem, foetus proceros, illius saltem magnitudinis, qua modo nascimur. Ut in uterinis affectibus, nerui sponte distenduntur, dissiliunt tendines extra locum, rursusque resiliunt. Non autem, quod mulier ante peccatum fuisset insensilis: sed quod utero clauso exiisset. Ossa item dislocantur nullo motore uisibili, collum ad menti altitudinem, tumidum surgit, praecluditur aere pulmo: Ergo geniale a creatione fuit humanae naturae, dimensiones se inuicem penetrare. uenena inauspicata obnascuntur, cruorque insolitos sordium uultus ludit. Imo si diabolus posset, nollet in pellem iusti intrare, ob diuinam Regni coelorum praesentiam. Alio nimirum modo, Deum in iusto praesentem intuetur diabolus, quam ubilibet alibi. Quae causa sempiterni in nos odi. Nec ergo intrat, etsi posset, sed circuit ut Leo rugiens. Ergo Saga, per ens naturale imaginatiue format Ideam liberam, naturalem & nocuam. Quantum autem penetrationes corporum spectat, Archeus noster corpora in se absorbet, ut fiant quasi spiritus. ( 13 ) Per exemplum aqua fortis suo spiritu aes, serrum uel argentum, manantia in sui natura, opaca, facit ita transparentia, ut uideri nequeant, & per chartam emporeticam, quae alias ne tenuissimum puluerem transmittit, metallum, adhuc in specie metalli essentialiter manens, traducit. Quam nequit formare Satanas. Eo quod formatio Idearum requirat Imaginem Dei, ac potestatem liberam: Non autem quod similitudo penetrationis dimensionum, cum proposito metalli exemplo uniformiter quadret. atque idcirco Sagae operantur uirtute naturali, non minus in iustos atque insontes, quam in uiros nequam. Quia ( ut dixi ) non quadrant rationes tanto paradoxo, ubi modum, a priori, indemonstrabilem, lubens agnosco. Imo cum facilius inficiant incantamenta pueros, quam adultos; mulieres, quam uiros strenuos: Prout nemo scire potest, quo pacto impressa seminibus Idea figuret, dirigat, atque disponat sua constituta. Ideoque a posteriori idem uenabimur. significatur quaedam naturalis potentia, limitata incantamento, cui per pugnacem, & robustum animum, facile itur contra. Inprimis ratum esto, diabolo nullum in nos inuitos ius aut imperium esse, nisi peculiariter permittente Domino. Diabolus ergo offert suis clientibus sordes, uel uenena, ut Ideas in Imaginatiua horum formatas, fermentaliter connectat. ( 14 ) Nescitis enim, quia templum Dei sumus? ipsumque regnum Dei habitet in nobis? Imo istud Ideale uirus praeseruat, ne per uentum diffletur, aut terra coopertum, fracedine destruatur. Quae res est ab origine resulcanda. Defert autem istud uirus localiter iuxta obiectum incantandum: applicare tamen, aut in hominem ferre, nullatenus ualet. Primo ergo, de fide est, nos esse sanctuarium Spiritus S. Sacrosanctam Trinitatem apud Iustum, suam facere mansionem. Delicias Dei esse cum siliis hominum, quibus dedit potestatem filios Dei fieri. Itaque deinde, homo etiam dimittit medium aliud exsecutiuum, emanatiuum & mandatiuum, ad incantandum hominem, quod medium est Idea fortis desiderii. Sunt autem pueri baptizati, insontes, iusti, ipsorum est regnum Coelorum, accommodatum templum Dei. Est nempe desiderio inseparabile, ferri circa optata. Pueri tamen, caeteris facilius, incantamentis necantur. Quibus omnibus, diabolus tantum spectator, in commeatu assistit. Ergo necesse est id contingere ex facultate aliqua libera: cum excellentia Christiani ( praecipue iusti ) concludat, diabolo nullum ius intrandi, aut introducendi sua media. ( 15 ) Cum perinde ipsi sit, per medium nocuisse, aut per se. Quia reuera, ipsa media operatiua demonstraui iam esse solius hominis. ( 16 ) Etenim solus Deus est creator summe gloriosus in infinitum laudabilis, qui uni uersum creauit ex nihilo. Est ergo alia longe potestas incantamenti, praeter diabolum: atque proinde naturalis & libera. In uirum iustum, non olli est imperium. Homo autem, quatenus est simulacrum Dei, creat ex nihilo quaedam entia rationis, siue nonentia in sui initio, idque in propria uirtutis phantasticae dote. Quae tamen sunt aliquid amplius, quam mere ens priuatiuum aut negatiuum. Potestas autem, si libera esset incantandi diabolo, etiam illi aeque liberum esset, occidendi per cultrum uel malleum. Et sic nemo immunis. Habet enim Imaginatiua ad hoc, uel proprias sibi conformatas imagines cum anima ( ut multi credunt ) uel saltem, quandoque praesentes, per memotiam excitatas, & reuocatas iterum reminiscendo. ( 19 ) Ego autem considero haec, non quod praeexsistant praeludia, Idearum in nobis, ante id quod imaginatiue concipitur: ut sint imagines proprii nominis conceptae: Nam inprimis dum eiusmodi conceptae Ideae, tandem se corpore uestiunt, specie Imaginis, fabricatae per imaginationem, fiunt entia iam subsistentia in medio illius uestimenti, cui per totum aequabiliter insunt. Et hactenus fiunt entia seminalia, atque operatiua: sed quod fiant per contactum potestatis actu Imaginantis ( id est, formantis imaginem ) & obiecti imacinati. a quibus uidelicet ipsa suorum assumta subiecta totaliter mox diriguntur. Haec autem potestas, data est soli homini. Adeoque de sinu suo, anima nuditer format imaginem, quam nisi statim liget in Archeo, perit quoque, & sterilis fit eo ipso. Alioqui uirtus seminalis, ad propagandum, data est Terrae, brutis, plantis, & c. ( 20 ) Nec obstat, quod in febribus aut uigiliis morbosis, umbras imaginum inuiti experiamur. Itemque canis potest per rabiem, saliuam suam in uenenum transferre, quia suae speciei est uernaculum. Quod etiam in diuersis animalium uenenis est obuium. Quae scilicet fatuae umbrae imaginum obambulant, absque connexione & discursu, coram imaginatiua. Quicquid autem nobis inuitis, nec uolentibus imaginari, obambulat sponte, imo & labores adfert, idipsum praeexsistere est necesse. Sed formare Ideas, abstractas a sua specie, & proprietatibus adiacentibus, id nemini praeter hominem est datum. Quasi umbras reconditas, ante reflexam super illas uim phantasticam. ( 17 ) Penitius id quoque intuendo, uidetur, si in Idea, per Imaginatiuam formata, non praeesset ius alicuius entitatis, quod non posset se uestire, aut corpus assumere: ( 21 ) Sed confuse eiusmodi Ideae, sunt e penu memoriae recurrentes, quandoque impressae: imo nec posset per imaginatiuam corpori Archei associari. non autem quod ante omnem imaginandi actum praeexstitissent. Itemque nec arguit. Siquidem quod mere in se nihil est, nihil efficit, lus etiam ad nihilum, negatiue habet. Adeoque conceptus mox a conceptu periret, nec Ideam patraret: Quod praefatae Idearum umbrae sint confusae, ridiculae saepe, & falsae, adeo nec unquam antea conceptae, per sanam imaginatiuam: Imo si merum nihil esset, mox quoque in nihilum migraret. Siquidem naturaliter decisis semel imaginibus & constitutis serio, superinducitur altera, tertia & ulterior, complicantque & penetrant se mutuo: Sed cum Phantasia a conceptu ad Ideam, siue Imaginem formatam, procedat, & hinc ad ens seminale: unde confusio. sequitur, conceptum fieri hoc aliquid, in Imaginatiua. Alioquin ordinatim subsequens imago, destruit priorem si ipsi est opposita: Id est, Imaginatiuam creare aliquod ens seminale, quod sit initium dispositiuum ad formalitatem entis in potentia. sin minus, sique priori consentiat, confortatur: uel si aliqua obliquitas inter utramque est, utraque consuse indeterminatur, uaganturque umbratiles. Prout ex chalybe & silice oritur scintilla, unde incendium maxime operatiuum. ( 18 ) Sic imaginatiua obiecto, per conceptum, se confricat, unde Idea: Quod sane nullatenus opem fert suppositae Idearum praeexsistentiae. Ideoque Imaginationis actus non est tam nihili, ut non habeat aliquod in se fundamentum, accedens ad realitatem principiantem. Mihi semper id uisum fuit, Ideas de nouo cudi, per actum Imaginatiuae, instar scintillae, per confrictum chalybis & silicis de nouo factae. Nec hoc actiuitati Idearum quicquam derogat, non amplius, quam scintillae ad magnum incendium. Respondeo itaque primae obiectioni. Quod sicut non praeest ignis in chalybe & silice, ante concussionem: Fitque uera Idea, dum scintilla ( quae alias statim peritet ) cadit in fomitem, & concepta imago cadit in imaginantem fomitem Archei. Ita neque ullum entitatis praeludium, uel imaginis uestigium ante conceptum, & confricationem imaginatiuae ad obiectum praeexstitit: Unde sequuntur potentissima incendia morborum. Sed oritur omnis primordialis entitas Ideae, in actu conceptus. Uerumtamen quia Tractatus Idearum tangit proxime Concepta, differo & supersedeo ulterius de Ideis disserere. In Iaculatorum Modus Intrandi. 1. Sufficitque mihi, quod quae credita sunt illius esse, ostenderim homini propria, detexerimque omnimodam Satanae pauperrimamque miseriam. Unicum medium, quo diabolus cooperatur iniaculando, est oculorum praestigium, ut inuisibiliter intrent. 2. Blas motiuum, & determinatum competit diabolo. 3. Quantum homo ad hoc contribuat. 4. Sanatio iniectorum primaria. ( 2 ) Res igitur iniiciendas, factas inuisibiles, transfert diabolus ad obiectum, dirigente iter Idea desiderii humani. S. Sanatio naturalis. 6. Uarietas donorum in simplicibus. 7. Non inatim procedit Author. 8. Karichterus commendatur. 9. Praecautio in herbis. 10. Modus, quo Iniecta semel foras expulsa, accelerant reiectiones. Etenim quia diabolo non est permissum ullatenus, introire in hominem, multo minus ut eum laedat, atque omnium minime, cum onere inuisibili, quod ipsus circumuolueret: ( 3 ) Ideo utitur Blas libero hominis sibi deuincti. Pergam nunc supplere modum, quo Iniaculata, Iniectaue, intrant, uel admittuntur: Homo ergo suum Blas motiuum liberum imprimit in corpus, inuisibile factum; simulque illorum remedia subnectam. diabolus autem defert, usque ad hominem in quem iniicitur. Iniecta inprimis introeunt inuisibiliter. ( 1 ) Et hoc unum est mere diabolicum. Et sicut culter, per desiderium atque consensum uulnerantis, infigitur in carnem uulnerandi: Ita hoc corpus, factum in uisibile, per diabolum; Siquidem miserrimus scurra, cum nihil habeat reale, quod ipsi sit relictum in libertate, tantum habet uanas apparentias: iniicitur in corpus incantandi, per Ideam Blas motiui Sagae: quippe pater mendacii, res ipsas mentitur, & falso apparere facit, ab mundi initio. conspirante ad hoc Satana, propter directionem ferientis hominis. In praestigiis huiusmodi, nil cooperatur homo diaboli mancipium. ( 4 ) Sanatio iniectorum absoluitur, partim remediis ab ortu Ecclesiae primitiuae celebribus. Quae operantur, non nisi miraculose: Quo autem modo Satanas res in se uisibiles faciat non uisibiles, siue illas inuoluat suo spiritu inuisibili, ac res ipsas circum apprehendat; uel demum id agat per oculorum effascinationem: Cur autem non regulariter semper, ubique & apud omnes suum sortiantur effectum, aliis relinquo. Ego autem inscrutabilia Dei iudicia, non attingo: ut neque remedia, quae sunt extra forum naturae. ( 5 ) Partimque etiam habetur sanatio, per quaedam simplicia, quibus Omnipotens Bonitas dotem a Creationis initio indidit, resistendi, praecauendi & corrigendi ueneficia; itemque exigendi Iniecta. uel etiam eo ipso, quo res aliqua corporaliter aliam penetrat ( ut iam ante prosuse per exempla est ostensum ) sit fortassis eatenus inuisibilis ( quicquid enim dimensiones corporis amittit, potest etiam uisum fallere ) saltem curiosus indagator non sum operum Satanae, quae sibi in proprietate competunt. Quale legitur suffimigium iecoris apud Tobiam. Qualeque illud Salomonis, uel Eleazari, apud Iosephum lib. 8. c. 2. ( 6 ) Quaedam nam¬ Hhhh 2 Itemque Corallum rubrum, eiusque eductam tincturam, multum solaminis attulisse, sum expertus. ( 9 ) Utendum est herbis crudis, concisis, non autem coctis. Quoniam potestas illarum integra, consistit in integritate Concreti. namque simplicia, cacodaemones arcent ( misera hominum turba, quae dulomaniam exhibet diis, resistere non potenti bus, simplicium efficaciae naturali ) Alia demum tollunt penetrationem luminis formalis, alligati excrementis. Contusione ideo perit uis Idealis herbarum. Nonnulla item saltem impediunt attactum, introitum, uel applicationem. Decerpuntur autem herbae, & radices effodiuntur, statione, qua magis uegete, ideoque etiam mox oriente Sole. Multa tandem, quae eiusmodi uenena corrigunt, interimuntque. Propelluntur nempe Iniecta foras, non secus atque anguis ab igne. ( 7 ) Inprimis electrum minerale immaturum Paracelsi, collo appensum, liberat, quos spiritus immundus persequitur, quod ipsus uidi. Theologi uero, solent Iniecta, quae reiiciuntur, igni absumere, in uituperium cacodaemonis. ( 10 ) Recte quidem sic illa pereunt: Illius potum uero, plures a ueneficiis soluisse, memini. non sic tamen impediuntur illorum recidiuae. Nemo autem, qui appenso illo simplici, non praecauerit, ne Iniecta intromittantur: Rectius ergo, expulsa Iniecta, inuoluuntur simplicibus, quibus uis expulsiua inest, & asseruantur. uel ab importunis ligationibus confestim non soluatur. Barth. Karichter, Maximil. ( 8 ) 2. Archiatrus, inter medentes primus, ( quod sciam ) Germanicum tractatulum, proximum miseratus, hero suo dicauit. Pari eum ratione, qua sympathetica, absens uulnus sanant, haec simplicia dotalia, arcent Iniecta, detinent, cohibentque ne iniiciantur, uanamque Magioperam deludunt. In quo paucis herbis, quos libet & quomodolibet incantatos sanat. Infirmitas ergo entis iniaculantis, merito suspecta est, quae Inpicienda non potest intromittere, quia adest, & praeest herba quaedam impediens. Antesignanum suum Daurant ( Phu est Dioscoridis ) floribus purpureis ( ultima Ualerianae species, in ultima editione Matthioli est ) omnibus praetulit. Uis ergo quae Iniecta intro defert, non est Principis huius mundi, & potentissimi spiritus: Magnifacio quoque uerbenam flore purpureo, Hypericonem herbosiorem flore minuto, Abrotanum, Adiantum, Rutam, & c. sed entis cuiusdam Idealis, & infirmioris, quod tam facile praepedit omnem introitum deinceps. De Conceptis. 1. Splen primorum conceptuum sedes. 2. Progressus Idearum in maturitates suas. 24. Limen omnis loni in fide. 25. Passionum efflorescentia. Ideae tam Imaginationis, quam Archeales, e fonte Splene manant. 3. Ideo & hypochondriam olent. 4. Iniectis porro simile est ens Pestis semper circa stomachum incipit. 5. morbosum, quod De conceptis animantatis. 6. Ideae ex utero. 7. Dementiae. 8. Conceptorum dico. Irreligio demens. 9. Nam etsi hoc non extrinsecus aduentet, Realitas conceptorum ex parte materiae & efficientis. 10. Praesumtio omnes fere occaecat mortales. 11. Occulta insania. 12. nec aliunde foueatur, imo Concepta morbosa. 13. Uterini morbi. 14. neque illi cooperetur Satanas: Phantastica uterina. 15. Instructio monarchiae cuiusque. 16. Duplex regimen in muliere. 17. Uterus non male ualei, nisi a conceptis. 18. Miser sexus muliebris. 19. Differuut morbi uterini a suis productis. 20. Sanatio suroris ultimi. 21. Conceptorum Idea duplex. 22. attamen quia sui radice, fiendi modo & effectuum quadam paritate, ab Iniectis quibusdam, non multum discrepat, non inconsulto retuli Concepta, inter spiritualia. Ortus & progressus delirii febrilis. 23. Recepta. Potentissimae namque sunt Archeales Ideae, morborum quoque feracissimae, quia irrationales, nobis insciis, atque inuitis contingunt, idcoque & incorrigibiles, atque ex leges plerumque sunt, nosque ideo inauspicato modo inuadunt. ( 5 ) De conceptis animantatis, utpote distinctioribus, atque sensibilibus, nunc agam: Ad quorum dilucidationem, multa iam praemisi prolegomena. ( 1 ) Quamobrem, in Splene, iam alias demonstraui, Imaginatiuam primorum conceptuum, eamque inde ad stomachum, duumuiratus socium, etiam & hinc facile ac primordialiter ( in altero sexu ) ad uterum distendi. ( 2 ) Splen ergo, tam fons est Idearum conceptarum in Imaginatiua hominis, quam ipsius Archei. quicunque primorum motuum perturbationibus, harumque conceptis Ideis, seipsos uelut infirmant, insatuant, atque subinde incantant, aleam subeunt praefatis causis debitam. Ac licet hoc uitii genus, etiam uiros doctos & iudiciosos subinde inuadat, morositates, atque tetricitates pariat: Archeus suas habet & peculiares Imaginationes, sibi proprias ( siue enim ueri nominis sint phantasiae, uel saltem metaphoricae, mihi perinde hoc loco ) quarum ergo antipathias & philautias continuo sentit, atque inde deductos motus suscitat. attamen mulieri est magis sociale, ob uteri consonantiam, & propinquitatem. ( 3 ) Certe concepta Archei, extemplo, praefatis locis potentissimas assequuntur de terminationes. ( 6 ) Est nimirum uterus ( licet mera membrana ) Lien tamen alter. Quia locum natalem olent, hypochondriacae sunt, primorum & indiscretorum motuum monumenta serunt. Ideoque proprio uelut seminis instinctu, statim secundinis foetus, uelut alterum Lienem externis obducit. Ut suo loco alibi. Non quidem quod mulier, hoc naturae uitio, cudat Ideas hypochondriacas, exsecrabiles in aliorum perniciem, per modum Sagarum: sibi uerum sunt nocuae dumtaxat, seseque tanquam incantant, insatuantque ac infirmant. Et quanquam Imaginatio animantata, quae absque fortitudine impressionis, uel alicuius praeiudicati inclinatione, ibidem cunctatur, tandem uelut somnialis, indistincta, & pene confusa fiat, quapropter nimirum raro tempora canescunt incuriis: ( 7 ) Cudunt nempe sibi Ideas, quibus saepe non secus atque desperationis maligno spiritu circumactae Sagae, gubernantur, abripiunturue ad ea, quae alias nollent, propriamque & inuitam nobis plangunt dementiam. attamen quae in ipsis primorum motuum officinis suscipiunt alicuius passionis deliberationem, etiam spiritus in cerebro antiquatos, ad se alliciunt, contagium loci subcunt, fiuntque, ac cuduntur iudicio orbatae Ideae, seminaliterque pariunt affectus, suis causis conformes. Sic namque teste Plutarcho, iuuenculas omnes arripuit desiderium mortis per suspendium, in Insula Chio: Hypochondriacae nimirum amentiae, confusionis, ac perturbationis suspectos. nec nisi per uerecundiam, post mortem, minitando, sisti potuit. Ideo nempuo suos patimur singuli manes. Archealis tamen iam dicta Imaginatio, ut consensum animae nec optat, ita nec exspectat: contingitque ideo insensibiliter, ac nobis insciis. ( 8 ) Cum ergo Conceptorum uitium etiam uiros tangat, auertat Lector taedium, si diutius in his morari debuerim, qui primus hunc tonum in medendo tangam. ( 4 ) Ideo nimirum Pestis, siue ex terrore in anima concepto fiat, uel demum proprio Archei uitio, semper tamen circa orificium stomachi prima te net conciliabula. Itaque si mortales impegerint in praesumtionem fidei, abscedant a uerbo Dei, & ad proprii placiti explicationes, uelut in speculo complacentiae suiipsius, se contueantur: Iam inde sibi cudunt Ideas uacillantes, & incuriae religionis, ex uno primum puncto dubii, dispu¬ Hhhh 5 Est namque praesumtio, nil nisi uana dementia, alienis semper suspensa arbitriis: disputant incerti de pluribus, ad Atheismum uadunt, per apisticam irreligionem. attamen plerisque mortalium uelut genuina. Sin uero in superstitiones ceciderint, Ideas nigromantiae conformes cudunt unde in stygias uanitates animam pronam patant. Quibus per facile ( ut dementatis ) iam se associat hostis mortalium. Nam propter uirtutes, ingenium, doctrinam, genus, diuitias, formam, robur, audaciam, artes, loquacitatem, aut uocem, cudit quisque Ideas sibi applaudentes, quae totum pene mundum dementant. De quibus dicitur: Stultorum infinitus est numerus. Praesertim si superstitio pertinax, fortique desiderio odii, uel alterius peccati, est stipata. Cudunt nempe sibi Ideas, uoluntariae caecitatis secundas. Nocentissima autem praesumtionum dementia, est in politicis, estque audaciae, quippe quae suos non raro substernit tortori. ( 9 ) Cumprimis hoc iterum memorandum: Rara sane insania absque praesumtione est, si non cognata sit stupiditas. Imagines ideale omnes esse seminales ex parte entis realis, per Imaginationem parti. ( 11 ) Enimuero Ideae fidei, desperationis, scrupuli, irreligionis, arrogantiae, aestimationis, etc. Dein ex parte spirituum ( quatenus uitalium, & concepto semini nuptorum ) cuius assumunt materiam, siue tabulam, in quam depinguntur, fiunt organum, exsequendis Idearum finibus aptum. quia potentias magis abstractas & intellectuales respiciunt, gratiamque infusam magis oppugnant, dementiam plerumque tam occultam patrant, quod a uiris spiritualibus, multumque exercitatis, non nisi tarde deprehendatur. Haec igitur praerogatiua utraque penetrant Archeum, cumque alienant, ad peregrinos suarum perturbationum scopos. Quas dementantes Ideas subsequuntur ex ordine, quae turbationum sunt magis corporearum. Si ergo fides, confidensque superstitio, peccent sola credulitate, iam cudunt Ideas, per quas se existimant incantatos, incurabiles, & desperatae amentiae serui fiunt. Dura enim inprimis ut infernus est aemulatio zelotypiae, quae hominem in aerumnas quamplures praecipitat. Prosternatis enim uiribus emaciantur, pallescuntque dementes. Sin uero scrupulositas indiscreta, atque inordinata angat; ipsa sibi fabricat Ideam anxiam, timore Inferni turbidam, unde ipsis uita horrida, omnium conuersatio formidolosa, pene atque sidiabolica esset. Tum dein libidinis atque fornicationis Ideae praeter dementias, etiam complures excitant aegritudines. ( 12 ) Omnes autem exorbitationes perturbationum, si subitae, fortes, crebrae, aut diuturnae, cudunt Ideas & infirmitates sibi pares, etiam in uitam ideo durabiles. Fatuitatem enim generant, quam agnoscunt, fatentur, plangunt: quia non se ab illa liberare ualent. Ac tandem ita succumbunt impotentes, ut Ideam tanquam animam arripiant. Sunt nimitum qui recte sapiunt, in materiam autem, cuius Idea illos dementauit, si inciderint, confestim occultatam produnt amentiam. Repentinus inquam terror & moeror, saepe aliquos morte improuisa extinxere: aliis quoque saltem syncopem fecere. Sin autem scrupulositas, ante totalem uictoriam, pro deliberatione recurrat ad mentem, & nihilominus interim nouas inordinatasque cudat Ideas: Plerisque mulieribus profluuium suscitarunt, in uitam durabile. Sin autem uis Ideae non ferocierit in cruorem, huncque ideo non, ut exosum, proscripserit: ( 10 ) migrat instabilis facile in oppositum, quasi iam prioris scrupuli horrens, libertatem spiritualem, cum praesumtione meriti, & aliorum despectu, assumit. sed penes se, in hypochondrio custodiuerit: Quoquo enim surgere nititur altius, mergitur eo profundius. sigillat ibidem morbum comitialem. Moeror lentus uero, quique per interualla, solatio tantillo interruptus, Ideam cudit, unde melancholia hypochondriaca in mulieribus, in uiris autem Icterus: si in cruore sigillentur Ideae: Ita nonnullis simplicibus, inest facultas sigillifera dementiae, sigillataque, quibusdam excrementis detentis, aut utero furiente genitis, amentia furoris inest, quae conceptam maniam uel in proles propagat, uel cum sterilitate perseuerat, in radicalis furoris consummationem. sin autem in uiscere Lienis ipso, Asthma & praefocationem molitur. ( 14 ) In utero nimirum, contemplari lubet potestatem phantasticae primorum motuum parem. Sin moeror cum Idea desperationis connectitur, Paralysin, aut Contracturam parat, praesertim uirginibus. Blas, uelut stellarum, potentissimum, uertens, euertens, susque deque omnia. Sed moeror lentus, cum praemeditata ira, uel odio, iungatur, singultum, cordis tremorem, uel menstrui suppressionem contumacem edit. Uterus enim suum regimen usque habuit, & seruauit in totum integrale, imo exercuit crudeliter in miserandi semper sexus consternationem. Imo si eiusmodi passiones fortes fuerint, caducum faciunt & abortum, uel praefocant gestantes uterum. Si ira subita est, quaeque tamen coerceri, aut dissimulari debuit. ( 15 ) Ad instructionem autem monarchiae cuiuslibet, semper primario requiritur rectrix quaedam facultas ( qualis in malicia, & uterinis affectibus, elucet prodigiosa ) & Irascibilis altera, quae per uarias affectionum thymoses, sub uita muliebri explicatur. Ideam cudit, unde uteri decubitus, uagantiae ad latera, cum dolore intolerabili; uiris autem asthmata, apneam, atque febrim, quae demum in Icterum, uel hydropem transit. Quarum facultatum perturbationes, indeque natae exundationes, certe nil minus quam uteri furorem praesupponunt. Si uiolentus terror, uel timor irruat: Cuduntur Ideae epilepticae, quae in uitam perennant. Quid namque dementius fieri potest, quam quod uterus collum mulieris stringat, & suum subiectum misere perdat? Odium autem, & auaritia, maciem, siue atrophiam generant; poros pulmonis contrahat? cudunt inquam Ideas suis desideriis respondentes: totum cruorem praecipitanter profundat? Siquidem ad suae mulieris internecionem, necessario subsequatur propria uteri mors? ergo hoc ipsum est sui excidium, per consequens, ui deliberata causare. eoque fatuitatis declinant, quod propriam uitam, atque suorum fortunas parui pendant, credentes turpi uindictae satietate, nihil obuenire in uita iucundius. Emaciant enim eiusmodi Ideae, & quia lentis nascuntur resolutisque perturbationibus, increscunt indies, & in uitam plerumque perseuerant. Unde spectatur saltem duplicis monarchiae argumentum in foemina. ( 16 ) Ex dualitate nempe uteri cum corpore mulieris, hoste unitatis, fomite discordiae. Nec etiam semen corruptum, detentaue menstrua, morbos uterinos suscitant: sed sunt haec producta posteriora, & defectus superuenientes Ideis alterationum. Quanquam autem plerumque, ex animi perturbationibus, & inde suscitatis Ideis, initia sumat eiusmodi suffocatio, quaeque funesta, totius ortum, decus, uitamque, crabronum instar excitatorum, delet: Uterus namque ut particularem habet monarchiam: ita & morbos. ( 13 ) Quippe omnis exorbitans uteri affectus, est insania quaedam siue dementia Archealis in utero. superuiuit tamen uterus mulieri, adeo ut defuncta parturiente, uterus, post multas quandoque horas, suum foetum expulerit. Perinde enim atque saliuae canis rabidi, inest fermentum furoris dementis, Idea inquam, quae demorsum paulo post dementat: Itaque thymosis, furorque quidam, est utero a conceptis Ideis, ab ente quodam uicariatum mentis exercens, estque utero pro uita eius singulari. Est ergo morbus omnis uteri potestatiuiis, ab uteri regimine directus, uel in seipsum. uel in corpus mulieris. totique pars illa sexualis imperat, multo potentius, quam testes in gallo tauroue, qui in suis castratis, insignes uarietates exprimunt. Unde non inepte, integrae, a corruptis discerni possunt. Siquidem nedum quaelibet pars auscultat utero: Etenim cum gubernet seipsum uterus, uiuatque e cruore alieno, proprio orbe: ideo uix male ualet, nisi infirmatus ab ente Conceptorum: sed insani uteri uiolenta imperia, corpus muliebre, una cum uita, luunt. Imo semper quodammodo insanit, quoties male ualet. Passiones scilicet animae, dumtaxat uterum, uelut dormientem canem excitant, & uterus inde saeuitiam sumit, suaeque insaniae, mox insontem mulierem poenitere cogit. Quinimo & non raro in ipsas potestates mentales, a quibus pridem fuerat irritatus, suum reflectit furorem, ut absolutum in omnia sibi imperium iactitet. Ideae namque passionum animae, quoties utero importunae, si in uim irascibilem uteri introducantur, eamque penetrent, confestim ut peregrinae & exosae, illam turbant. Nam siue steterint menses, siue immoderate fluxerint, decolores sunt, aquosi, nigri, grumosi, paucitate peccent, gonorrhoeae promanent, uel uterus ipse, loco motus, deleat immensum excentricus, siue demum immotus, Blas pariat alteratiuum, producatue effectus incantamento consanguineos, siue tandem suscitet ens apoplecticum, epilepticum, paralyticum, uertiginosum, hemicranicum, cardialgiacum, Ictericum, hydropicum, syncopticum, Asthmaticum, spasmades, Cardiacum, etc. Unde impatiens, in uarios furores seipsum concitat. perinde est. Quoniam non nisi per scenas, furor suus uariat, quibus sua abutitur potestate, luditque uterus libertate monarchali in totum integrale. Quod & Platonem uel inde non latuit, dum uterum, animal furiosum nuncupauit. ( 19 ) Denique quamuis ab uteri furore, propria tam eius coquina laboret, quam aliarum partium, a se apprehensarum, atque inde uaria suscitentur excrementa, seminalibus furiarum Ideis insignita: sunt attamen isthaec dumtaxat producta. Siquidem absque aporrheis materialibus, claues gerit, quibus pandat uenas, haemorrhagias incredibiles suscitet, citraque sui motum ullum, poros pulmonis ex uoto claudat, imo totius corporis diapnaeam tollat suo nutu. Etenim lunae praesidet in corpore, aetatem, naturam, maturitatem, praecocitatemque spernit. Itemque abortus facit, & foecunditatem tollit, atque interim suum furorem uoluptuarium complet, tyrannide despotica. Id est, Quanquam amentiae a Conceptis ortae, pariant stultas suas Ideas, easque depingant in alienis excrementorum tabulis, sui inordinatione partis ( pro ut rabies canum transit in saliuam ) attamen per ablationem occasionalis producti, licet morbi alleuientur, non sanatur furor uteri. ectigationes artuum, loquelae priuationes, exarthroses condylomatum pro furoris luxu perficit. Quia istud productum ablatum, posterius erat, nec priorem in radice insaniam causans: ita nec attingens; sed tantum aggrauans. Et licet mulier tantis sub malis non dementet insanit tamen uterus in praefatis omnibus exorbitationibus. Misera ergo, quae tali subiacet imperio: subest inquam totmorbis, quatenus homo: & iisdem paret iterum ex ente uteri. Duplex enim & hodie luit piaculum, quasi in Eua duplicis peccati rea. Non est attamen uterus, pars hominis, ut homo est. Etenim sanatio amentiae, e Conceptis, in utero conceptae, requirit Ideae suroris extinctionem, per arcana appropriata ( 20 ) ( nam per oppositas Ideas superari nequeunt, cum iam mulier inhabilis est, ad formandum Ideas sibi salubres, tantisper atque a furore uteri, compescitur ) atque deinde, organi rectificationem: Inest, quidem homini, uiuitque ex eius cruore, non secus atque uiscus ex arbore: Alioqui namque, persacile repetit insania. Estque intus conceptarum Idearum bipartita adhuc uarietas. Helleborus quidem ( qui Amentiae singulariter commendari antiquitus solet ) alleuiat Conceptorum grauitatem, in quantum aufert aliquid de producto aggrauante: Una quidem amentia, ex Ideis insanis prognata, per deuium Imaginatiuae abusum: at certe non sanat eam, nisi in natura sedente, ipsaque sibi opituletur: se sigillat in Archeo, adeoque ex symbolo altius penetrat, & in uitam se distendit continuo, uel repetitim: ut amens, qui proprio ente deliro, ex propriis sui excrementi Ideis, dementauit. Altera uero nascitur in excrementis febrilibus, & hostilibus, quatenus in iisdem aliquid simile occurtit, quod in praefatis simplicibus nouimus naturaliter inhabitare. Uerumtamen quae ex repentina est nata perturbatione fatuitas, quanquam saepe eiusmodi remedio abeat, satagente Natura reliquum sui bonitate, somentatis scilicet Liene, & Cerebro, si pigrius ad conualescentiam processerint: sed quia Conceptorum amentiae surgunt ex Ideis mentalibus, hinc ita profunde penetrant, ut etiam semen prolificum, radicaliter in spiritu contaminent, traducaturque insania generantis in posteros. ( 21 ) Concepta erga Idea, in uitae sensitiuae imaginatione, est duplex. Ac proinde huiusmodi amentiae, quia in ente corporali, exotico, & odioso hospitantur, non tam profunde in Archeum innatum imaginatiuae penetrant. ( 22 ) Primo namque, sordes febriles pariunt insomnietates, dein somnia interrupta uigiliis, ac tandem magis continua, quorum labor atque taedium suas pariunt Ideas in excrementis, unde deliria uidentur somnia, uigilantibus obuersantia. Quaedam enim e morbosis seminibus rerum proficiscitur. Cernimus namque uitulum dementare, canem rabie mori: Etenim si ex simplicibus, uel excrementis, analoga similitudine ludentibus, furores deliri in febribus nascerentur: Lupum similiter quotannis rabidum, incredibili ieiunio restitui. Quod Paracelsus tardo Orionis astro ridicule adscribit. Certe primo accessu deliria nobis exorirentur, nec dierum exspectarent cumulum. Nisi Ideae taedii, & laboris somniorum, manifesto delirium progignerent. Proficiscitur inquam occasionaliter introducta potentia seminis exotici, in nos, donec Archeus noster inde mutuet Ideas furoris, quas sibi ipse suscitat, & ipsus induit. ( 23 ) Quid si Ideae somniales, Iudicii tendines praescindant, quid non patrauerint Ideae apprehensionum? affectionum: passionum? Sunt quidem in quibusdam simplicibus, naturaliter Ideae infatuantes; atque estima tionum? non quidem quod Cerebri temperiem destruant. maxime quoties in fastigium delatae, Archeum defoedant? uiolenter corrumpendo, uel fermentaliter conspurcando? Quippe quod absque temperie clare intelligit: suntque eiusmodi temperamenta, mera somnia: Tres enim priores, uix sponte commouentur: sed praeuia passione aliqua, agitantur & commouentur. sed quod suum characterem Idealem conferant, & in spiritum, phantasiae organum, occasionaliter imprimant, & conformes suis Ideis suscitent. Sic nempe Tarantulae, uel canis uirus, determinatas, suasque tantum, atque proprias fatuitates propagant. Etenim persuasio abusiua, & credulitas, siue aestimatio falsi, primo hominem seducunt, in praesumtionem despectiuam aliorum, siue in indignationem Philautiae, Irae, odii, uel excandescentiae in proximum. Sicque incurii, assumtis quibusdam, dementant, iuxta illorum innatas Ideas. Unde nimirum quoque religio apistica, superstitio, scrupulositas, impoenitens arrogantia, & temulenta desperatio, cum incuria. Altera ergo Conceptorum amentia, ex intus genitis consurgit. Sic inprimis deliria in febri non ex assumtis: Etenim ut fides est ianua ad humilitatem, quae est ueritas intellectus: sed ex degeneratis intus Ideis sunt excrementalibus. Ita credula falsi aestimatio, est praesumtionis & arrogantiae introitus, & prima animae insania. totius scenae partem pendere ab Ideis mancipiorum diaboli, adeoque a Conceptis originaliter procedere, pro ut suo loco demonstraui: Uix enim ideo, inter miracula, legitur fatuus ex imaginatis, restitutus sanitati: eo quod naturaliter quae iuuant incantatos, sanent etiam passiones hystericas, & uice uersa. quippe ex superbia impoenitente, & recusante redire in ueritatem, plerumque tales desipiunt. Perturbationes uero, ut amor, desiderium, tristitia, metus, terror, potissimum excitantur ab extrinfecis: ideoque non solum in anima: Uterum autem alias quietum in thymosim excitari per Iram atque moerorem, tam est extra controuersiam, quod ipsis cognitum sit mulierculis, & uetulis. sed & in corpore, suos proferunt effectus. Nec laedit quicquam uirtutes utero insitas, quod plane est nonens ( ut est cogitatio ) nisi in formam entis approximetur, ad originem omnium motuum in nobis. Initio namque passiones singulae somnum tollunt, deinde appetitum edendi, actum prius infirmant. Hunc autem progressum in Ideis multo uerborum syrmate conuincere studui: Tandemque per longam, immodicam, fortem, uel repentinam inordinationem, Ideae Archeum infatuant. quapro pter etiam in Incantamentis parem natiuitatem adscribere cogor. Enimuero etsi odora & grata aromata multas infirment mulieres: Quarum fortitudo demetienda non est aliunde, quam a penetratione & commistione exquisita, cum multa uel pauca Archei quantitate. non tamen idcirco olida siue putida quaeuis, illas sanare debent. Per exemplum non enim Assa, aut odor sumantis sulfuris recreant hystericas, quatenus foetent: Sensim enim anima apprehendens, uel discurrens, assuescit sine lucta sequi, quo saepe atque uiolenter abducitur, uolens cum plausibilitate, uel nolens, propter superioritatem apprehensionum. neque enim ex aequo omnes pariter foeminas reficiunt semper, aut simpliciter: Anima nempe itineris illius, licet auii, conscia fit: quia assueti. sed quia cohibent siue interficiunt. Ideas, extra utero impressas. Sic etsi infirment dulcia; proinde amara, ut talia, illas sanant. Suntque deuiationes manifestae, latentesque, uel incognitae, continuae, uel interpolatae. Docui namque inprimis non exsistere contraria in Natura. Quare argumentum a contrario sensu, etsi in lure ualeat: minime tamen innatura, quia litigia & iurgia luris non reperiuntur in natura. Manifestae quidem suam produnt statim amentiae excentricitatem, in omnibus, ac circa omnia, conspicuam, occultiores uero, latentesque, non nisi in quibusdam punctis, ac conceptibus apparent: per quos nimirum anima semel loco discussa fuit, conquassatumque iudicium. Nec putandum interim remedia uterina consistere in temperato, quasi extremorum medio, qualitatum mutuo confractarum asylo, ab extremis exemto: Quorum scilicet Ideae in organum fuerunt impressae, propter diuturnitatem, uel plausibilitatem: sed prorsus in Arcano libero. Id est, propter fortitudinem ac superioritatem. Ita quidem, licet nullum simplex sit exors primarum qualitatum; In reliquis uero punctis, uidentur recte sapere. minime tamen, illarum respectu, appropriata sanant hystericas. Est autem eiusmodi Arcanum Ignis, siue dulcedo sulfuris, e uitriolo Ueneris: Itemque tinctura. Quantum autem spectat sanationem Conceptorum, eandem trado ex professo postea singulari capite, & themate plane paradoxo. Nunc autem hystericas ex directo aspicio. Coralli, uolatilis, essentia Succini, Gagatis, urtica non pungens flore albo cucullato: Ribes. A posteriori namque ad credendum inducor, in Incantamentis gotentissimam. Quibus approximant secundini masculi primogeniti, fel anguis, etc. nigrum, Ballote, ruta, Abrotanum, Saluia, Nepetha, grana Sambuci, Ebuli, Assa foetida, uerruca poplitis equini. Profecto maiora Arcana praeparata per artem, aut appropriata per dotem naturalem, uix aliquem destituunt. Corallus rutilans ergo est herba lapidea, uel lapis herbaceus in ueneficiorum destructionem natus. Porro quantum proposita, Methodus, a Scholis deuiet, ipsae iudicent. Morbos namque uterinos agnoscunt more rustico. Nam prout ueneficia fiunt ab Idea, irregulariter transplantata in sordibus, quae uidelicet Idea iam ante erat seminalis in suo spiritu: dum tamen sordibus inseritur, migrat in uirus. Nimirum dumtaxat nouerunt, menstrui inordinationes, & gonorrhoeas. Sic nempe uis seminalis in Corallo inseritur in materiam petrificam; Quoniam Malaciam, & praefocationes inter symptomata referunt. Retenta enim menstrua, ex oppilatione ponderant, atque aperientibus frustra sanare intendunt. Si sit ergo qui uegetabile separet a lapide Coralli, iam acquisita est dos naturae, siue Idea illius simplicis uindicans, transplantans que Ideas transplantatas in uirus. Obseruaui namque quam inuito hunc lapidem diabolus toleret. Tam enim assueuerunt non sanare suos, quod sanationis nomen in obliuionem iuerit, eiusque uicem obtinuerit Curatio. Quod nouerim nobilem incantatum, cui etsi armillaria e globulis corallinis sortiter alligarentur, statim tamen inde dissilirent. Immodicos enim sic menses, per inordinatam uenarum apertionem curari uolunt, indistincta cum plebeiis obseruantia. Denique ludibrio plenum: quod per solam phlebotomiam, tam retentis, quam profluentibus subueniri nitantur. Cuius simile occurrit in eo, quod foeminis male ualentibus, rutilans Corallum mox pallescat, uelut compatiens illis: Modo uenam malleoli in retentis; in profluis uero, lecorariam in brachio tundant. qui tamen pristinum ruboris nitorem resumit, cum muliebris uteri sanitate. In utroque casu inquam, cruorem aequabiliter detrahant. Caeterum non quaeuis simplicia ex aequo incantatos sanant, ut neque omnes pariter hystericas: Nam suas singula dotes habent Ideas, tolluntque compares nocuas. Quod compererint quandoque, naturam tam periculi, timorisque plenam, quam cruoris atque roboris uacuam, ab incepto fluoris furore, subinde pro spatio destitisse. Abrotanum scilicet, Saluia & Ruta, Ideas timoris abigunt. Simile fortassis fuerit, si nimis petulantem aequum, tendinis laesione claudicare fecerint. Artemisia, urtica, Ballote & Ribes nigrum, ualent in casibus a moerore contractis. Assa autem, Castoreum, grana Acitis, Gagatis essentia: in casibus ex Ira patratis. Deficiente autem menstruo, oppilationum oblitae iam Scholae, ac quasi suppressio necessariam inuolueret plethoram, iubent incidi ueniam: Nepetha autem, Ualeriana & Adiantum: in casibus ex Idea odii resultanti bus. quod est effectum, non autem causam oppilantem oppugnasse. Prout hypericon, & Phutertium in Ideis furibundis. Nesciunt inquam detenta menstrua; furore potestatis rectricis peccare. Subinde solutiua iterato propinant, & quae calida tertio finguntur gradu. sic Lepus siccatus, restes quorundam bestiarum, fumo are facti, uirga Cerui, Agnus castus & Succinum in Ideis, per libidinis suggestiodem natis. Immemores interim horum, Chalybem, diuersimode uexatum, propinant. Electrum autem minerale, corallus praeparatus, & maiora Arcana, adscendunt ad uniuersale quodammodo. Uana Medentum consilia & auxilia, ignoratis causis immediatis adhibita. Utinam nouisset mundus, quam uanis praesidiis mulieres exagitent, quantum deoppilationibus toto orbe christiano desudent, Iiii 2 & quam & quam occupatae sint Scholae, ut ignorantiae suae errores, in aliorum obmissiones traducant. Strictam enim diaetae obedientiam iniungunt, cui mandato, si uel odoretenus semel non paruerint per omnia, declamant se frustra laborasse, & studuisse. Ne digitum enim, subleuando malo apponere sciunt, totumque humeris mulieribus onus relinquunt, donec uel sponte deficiant strangulatae, uel forte fortuna in se redeant, circulo furoris emenso. Crebri interim uisitatores, loculos & uires exhauriunt. Picam interim siue Malaciam per suas purgationes frustra tentari etsi deprehenderint: dum tamen melioribus destituuntur, purgationes nihilominus ubique uterinis curationibus adhibent. Praefocationibus quoque, diris lethi spectaculis obuenire nituntur per foetida naribus apposita, alii Theriacam olfactui Obiiciunt: Mitissime Iesu, qui uiuus tantam uiduarum atque uirginum curam gessisti, iam coeli terraeque Monarchatum solus administrans, miserere medentum, ut insontioris & aerumnosioris sexus posthac condignam gerant curam, ac remedia inquirant debita; plerique uero conseruam rutae, cum castoreo per os uiolenter intrudunt. Nescii saltem quantum sacchari dulcedo, sopitum uteri furorem concitet. Tandem in tanto agone per foetida & beneolentia, diuersis locis applicata, speratur coniecturalis sanatio. flecte illorum animos, ut discere non recusent, ac sub beato unisono, unum meditemur pariter omnes, prorsus necessarium, quod est, amabilissimam uoluntatem tuam complere adorando, cum annihilatione nostrae uoluntatis, in empyreum oceanum sanctificantis uoluntatis tuae, Amen, ah utinam Amen. Ah immane scelus, furibundum uterum, reuulsione phantastica pacare uelle: Puta, si uinum turbetur in cellario subterraneo, cui forte per aliquot millaria, nulla uitis uicina est, nec ulla collocutio aeris subterranei, cum flore absentis uitis. Uis Magnetica Pro actione inlocaliter distans, uina nobis demonstrationem suggerunt. At si causam communem, pro tali effectu incusare uelint: Oportet uel ad Astra recurrere, quae a nostris uoluptatibus, & audendi libertatibus nequeunt redargui: Uinum namque quodlibet, licet extra prouincias conterminas natum, itemque tempestiuius alibi florescens: uel inquam, recidimus in confessionem actionis in distans. attamen turbatur dum floret uitis nostras, nec cessat eiusmodi confusio, quamdiu flos uiti non deciderit. Quod sane contingit uel a causa motrice communi uitis ac uini: Uidelicet quod unus aliquis idemque atque adhuc ignotus motor spiritus, uinum absens, & uitem longe dissitam regat, eaque colloqui & compati faciat. Quantum autem ad Astrorum potentiam attinet: uel a particulari dispositione uitis, quae uinum scilicet turbat, ac uelut sursum deorsum confusa tempestate commouet. Aut uicissim, quod ipsum uinum sua sponte se ita turbet, propter flores uitis. nolim, uti nec ausim ex mea licentia uires, potentias, aut fines Astrorum extendere, supra aut praeter textus sacri authoritatem. Qui dicit, elogio diuino pronunciatum: Quorum amborum posteriorum si sit praetacta conformitas, consensus, condolentia, uel congratulatio: Quod Astra nobis erunt in signa, tempora, dies & annos. saltem non potest non id fieri, per actionem in distans. Adcoque hinc conspicua est potestas in absens longe dissitum. Qua regula, nequaquam uis Astris tribuitur ut uitis, uinum peregrino solo natum, eminusque aduectum, turbet, moueat, ac confusum reddat. Etenim uitis aliquando receperat potentiam crescendi & multiplicandi se, ante natas stellas. Erantque uegetabilia ante stellas, harumque putantum influxum. Siquidem sunt urbes, a quibus amoena prata arcent hordei sationem per multa milliaria, tantoque potentius probant cereuisiae consonantiam sui, cum absente hordeo florido: quantum castratio potentiae germinandi, crescendique spes abstulere: Quocirca etiam in essentia nequeunt esse coniuncta, quorum unum absque alio consistere potuit. Imo floret uitis alibi tempestiuius: annisque pluuialibus aut frigidioribus tardius floret uitis nostra, cuius tamen florem ac scenas efflorescentiae uinum imitatur, adeoque nec Astrarespicit, ut ad illorum nutum se turbet. ac demum aqua uitae, detenta ac reclusa intra cereuisiam, cadum, carceremque cellarii, non potest sospite cereuisia diuagari per aliquot leucas ad florentem hordei aristam, ut inde redux procellosa, residuam cereuisiam multa turbet confusione. Denique nec uinum auscultat efflorescentiae capparum quorumlibet, ac solius uitis. Adeoque non in causam uniuersalem. Certe longe tranquillius est iter, pro consensu magnetico inter quaedam agentia procul inuicem distantia: mundanae uicissitudines oeconomicam rectricem auram confugiendum, ut scilicet potius ad adynata & absurda recurtamus, quam ad proxima symboli, unitatis. quam est somniare peregrinantem aquam uitae e cere uisia cellarii ad florens hordeum, indeque redire ad pristina pennarii & cereulsiae receptacula. que commercia, licet hactenus Scholis imperuia. Porro in Cereuisiis id longe manifestius adhuc apparet. Atqui opportune aequem lucide magnetismum, sui operationem in distans confirmat, signum a praegnantis appetitu foetui impressum. Estoscilicet grauida, quae cerasum appetat alienum, digito sibi frontem scalpat. Cum olim auinostri uidissent ex hordeo, quomodolibet ebullito, non nisi inanem ptisanam, uel pultem etiam coqui; meditati sunt hordeum, prius germinari debere ( quod tum Maltam uocant ) nude demum cereuisias suas uinorum aemulas coxerunt. Extra dubium, foetus in fronte signatur cetasi imagine, quae deinceps singulis annis uiridescit, albescit, flauescit, ac tandem rubet, iuxta tenorem arborum. In quo inprimis aliquot notabilia coincidunt. Et adhuc multo mirabilius easdem uicissitudines maturitatum exprimit: quod idem foetus, in Hispania ( ubi cerasus floret sub finem Februarii ) imitatus sit praefatas cerasi scenas longe citius, quam penes nos. Adeoque confirmatur per hoc nedum actio in distans: Nimirum excitatur in hordeo germen uegetabile, quod siccato deinceps hordeo interit, spemque crescendi amittit, tanto que magis per commutationem in farinam, ac dein per posteram ebullitionem, despondet a uirtute crescitiua: sed & conformitas essentiarum cerasi, in trunco ligneo & carneo: attamen his non obstantibus retinet spiritum uinosum, aquae uitae, ac inebriantem, quem tamen nondum actu possidet: sed tandem dierum numero ui fermenti acquirit. consanguinitas entis, parti per imaginationem instantancam, & per nuclei successiuam annorum seriem explicati. Sane non debent doctiores ad cacodaemonem reiicere, quae sua debilitate ignorant: In unico scilicet unius grani gremio, unicus spiritus diuersis potestatibus insignitur, castraturque una, relicta altera. Quod sane ad huc longe mirabilius, elucescit. nam sane utrobique occurrunt in natura, quae nostra tenuitate explicare non ualemus. Non enim insolenti temeritate caret, ad diabolum referre dona Dei in natura, quaecunque nostra exiguitas non capit. Ubi cere uisia ex malta, sese, non secus atque alias uinum solitum est, turbat dum hordeum floret. Prae¬ Iiii 3 Praesertim ubi omnis causarum demonstratio a priori exsulat a nobis, ac potissimum ab Aristotele, qui totius naturae ignarus fuit, priuusque dono bono, quod descendit a Patre luminum, cui omnis sit honos & sanctificatio. De Synpathetici Ergo Ideae applicantis remedium srmpatheticum connectuntur in medio, & fiunt directrices balsami, ad obiectum sui desiderii. Prout superius de Ideis desiderii, in Iniectis adhuc meminimus. Mediis Distuli superius claudere tratatum de Iniectis, donec de conceptis sat superque constaret. Mohyns potentiam synpatheticam ex Astris dimanare retur, quia influentiarum aemulam. Coniunxi namque Iniecta conceptis, quod in Imaginatiuae radice connexa starent. Ego uero ex propinquiori longe subiecto desumo. Utrumque autem ostendi, quantum nos laedat & infirmet; Nimirum ex Ideis dirigentibus, matre charitate, siue desiderio bene uolo genitis. unum quidem tanquam ens peregrinum, aliunde desumtum, eminus delatum, uariam calamitatem accumulans: Hinc namque felicius operatur iste puluis synpatheticus per manum unius, quam alterius applicatus. alterum uero domi penes nos natum. Restabat modo scrutari, an furfures nihil haberent adhaerentis siliginis: Optime idcirco semper processum obseruaui, ubi cum amoroso desiderio, & cura charitatis instituitur remedium: an ab iisdem initiis peti non posset, quod tantis compensaretur pro malis? parum autem feliciter succedere, si operans incurius sit, aut ebrius. Deprehendi itaque inprimis, media synpathetica simul colligari. Anno 1639. exit libellus, cui titulus: Adeoque haec astra mentis deinde pluris feci, in synpatheticis: quam Astra coelorum. Quod autem conceptae Imagines, in distans ferantur, probat praegnans manifesto. Erici Mohy Eburonis puluis Synpatheticus, quo uulnera sanantur, absque medicamenti ad partem affectam applicatione, & superstitione: Galenicarum & Aristotelicarum rationum cibro euentilatus. Quippe quae suorum conceptuum Ideas illico omnes transfert in foetum, a matre non alias dependentem, quam communione uniuersalis alimenti. In quo Aristotelice sat probatum, quae pollice, tur titulus: sed uim directricem neglexit, quae synpathetici pulueris uires, in cruento linteolo receptas, deferat ad uulnus distans. Equidem cum desiderii directio eiusmodi, sit plane naturalis, non mirum, quod cacodemon exigat suarum scrofarum Ideas, desiderii in medium a se oblatum connexas. Ideae sciliet desiderii per modum influentiarum coelestium, iaciuntur in proprium obiectum, utcunque localiter remotum. Diriguntur: Cruor quidem e uulnere, uel pus, sanies re ab ulcere, linteo excepta, recipiunt quidem balsamum, ab ente sanatiro, puluere inquam uitrioli, potestatem medicam, connexam in praefato medio determinatam: nempe a desiderio obiectum sibi specificante, non secus atque uisus Basilisci, uel nutus Torpedinis, reflectitur in obiectum uolitum. ad diriguntur uires accepti balsami, ad obiectum uulneratum, non quidem ui Astrorum influentiali, & multo minus sponte euolant ad obiectum distans. Ostendi namque iam in praediductis, ne quidem diabolum aliquid in directionibus Iniectorum tribuete: sed opus habere directrice & operatrice libera. Quid enim commune habent synpathetica, licet diabolus in Iniectis cooperetur per nefaria media naturalia, a suis lipetita mancipiis. Res enim quaeque a sinibus & intentis rea uel bona censebitur. Non enim quod uelim infamare remedia synpathetica, eo quod diabolus operetur aliquid circa Iniecta. Sufficitque, quod synpathetica cum Iniectis, conueniant in mediis naturalibus. De Inspiratis. Rerum indistincta nouitas medudum in mentalibus Receptis detinuit. Nunc demum prosequor tertium Receptorum genus. Inspirata uoco. Forinsecus enim in nos intrant, & plerumque una cum aere. Nam si tenues asperae arteriae ramos obsederint, illos occludunt, spem resolutionis praescindunt, quibus si excrementa loci subnascantur, sic ut a retro aerem praecludant, continui hospites fiant, partemque sic sarcinant, ut & ipse corrumpantur, & uomica fiat. Ex antris nimirum, paludibus, fodinis, montibus, uentis prouincialibus, serpentibus, sordibus, cadaueribus, uel crescentibus. Quae uero una cum uaporibus intrant, consumtis aqueis, atrociter partibus similaribus sociantur. Sic nempe plura endemica, prouincias fecere inhabitabiles. Sunt enim rerum exhalationes, quae proditorie atque insensiliter uitam nostram suffurantur. Quinimo mare utut salsum, a tantis malis nondum immune. Quod litora per Scorbutum uariamque febrium cladem testantur: Etenim Illiricum, Dalmatia, prouinciae olim populosae, itemque celeberrimae olim Alexandria, quanquam fertilis glebae solum habeant; atque omnium manifestissime linea aequinoctii. nunc pene deserta, ob dirum uirus, quod confestim ad uitae tendit epilogum. Ministri aegrorum demum, crudelia inspirant, iam per symbolum fermentata. Sic qui deaurant, plumbum, cuprum, marcasitas & c. liquant. fossores, item separatores, & coctores mineralium. Nam etsi statim uitam non tollant: Spagyrus sic quotidie, syluestre atque perniciosum Gas, e carbonibus aquis stygiis, & fusionibus mineralium haurit, semelque intro attractum, Archeum turbat iuxta indolem cuique ueneno propriam. breuiant saltem, eamque uariis cladibus subiiciunt. Sic aer loci importunis fermentis infectus, Gas profert, quod locis solitas aegritudines dat. Sic qui Cinnabari, Arsenico, Auripigmento sublimatis, stibioque laborant: Quas perperam alii in locorum Tartaros retulere. quiue Minium, Cerussam, uiridi aeris, Zaffaris lazurium parant, pictoribusque inseruiunt. Sunt namque subterranea longe constantiora, quam quod nostro calori auscultent, domentur, expellanturue: Enimuero per moram, fuligines quaeuis suos inquinant uasorum parietes, unde uidelicet sub sexta digestionum, diuersa excrementa cuduntur, putrefaciendis ultimis alimentis, corrumpendisque uasis aptissima. multoque minus, ut in alimentum cedant. Quoniam si fuligines salium, nocua mistura stipantur, mox intus liquata, teneritudinem harundinum penetrant atque rodunt. Solent enim ideo horum producta, in uitam durare, nisi adscendente nitore benignioris sulfuris, ipsimet hostes conuertantur in amicos, aut tempestiue recedant. Mitiora tamen, quam quae sicco fumo ibidem collecta sunt. Morbi mineralium enim a nemine praeter Paracelsum tacti; nec quicquam de conuexo stomachi somniauit unquam, quodque leue endimicum inspiratum, sufficeret transplantando alimento sextae digestionis. Cedo, quid aer, tempestas temporum, tangat humorum ametriam? sed a Scholis neglecti, quae semper super auorum commentaria nouas somniarunt Iliadas, ideoque transeuntibus Leuitis in Iericho persimiles: quippe uix extra calores & frigora caput extulere. An enim calidus aer aestiuae diei bilem, uel excrementum pariet, quod dies temperatior, in uitalem transmutasset cruorem? Enimuero quandoque probaui, quod stommachus odores rerum hauriat in scypho propinatarum. Sic ergo in pulmone, omni luris praerogatiua, constituetur officina humorum primaria? Contremiscant nempe hypochondria, ad oblata pocula, utut grato aromate laruata. Ergo & aer, odores ad stomachum deferens, per diaphragma transit. Ego didici, digestiones esse transmutantis Archei generationes substantiales, non caloris interni, ac minime externi aeris. Digestionesque turbari hausto endimicio nociuo, aut saltem molesto: Hinc enim omne endimicum, natum est afficere immediate conuexum stomachi, ibidem imprimere odores, fuligines, & fermenta: errores quoque digestionum uix carere producto morbifico: eo quod digestioni proprium, digerendo, aliquid producere. sic ut liquori alimentali nupta, digestionis ministeria confundant, & excrementa uaria pariant. Non nego quidem intensum frigus, uel calorem; Sic nempe Pestis, cum endimicis Inspiratis, circa stomachum primordialiter plerumque furiunt. laedere tenerum pulmonem, uel cerebrum: cum & cutim amburant. Ductus Laryngis namque cum aeris inclementiis subiectus staret, sua armamenta, a Dei bonitate suscepisse credendum; Sed noxa eiusmodi, tantum in gradu, natura humana superiore consistit? estque quaedam amplitudo in gradibus singulis, quae infra, noxam consistit. non minus quam uesica contra lotium, cystisque contra suum fel, sunt loricata. Nunc Inspirata respicio. Sed stomachi magnae molis membrana; Mineralia autem inspirata, nullam exspectant remedii spem ab uegetabilibus. plurimum suis digestionibus occupata, cum endimicis interpellatur, ente endimico turbatur. Admitto quidem suffitus, fuliginum citam adhaesionem in cannis nostris impedire. Ac semel possessionem intus nacta, illam per uegetabilia non recusabunt. Tussis ergo, Asthmata, uomicae, palpitationes, atque plurimae anxietates, ab endimicis, occasionaliter pendent, impressis supra stomachi conuexum. Uix enim medelam, nisi per arcana eiusdem monarchiae suscipient. Eadem est ratio febrium malignarum, castrensium, aliorumque morborum populariter infestantium. Quapropter nequicquam auxilii, a manna urticae, itemque a decocto semperuiui, in colostro lactis, & c. reperi. Fernelius non contentus Galeni doctrina sedem omnium febrium, infra Pylorum quaerens, fictitiis humoribus se non extricauit; Quod cum uenia Paracelsi sic astruo, & qui uolent experiri, mihi subscripturos confido. Quartum Receptorum genus, Suscepta uoco. Nec item mecum pugno, etsi alibi omnes morbos oriri atque foueri seminalibus principiis dixerim. Suscepta uero hoc loco, uulnera ense, per modum artificialium operari intrando doceam. Quia morbi Susceptorum non sunt, quamdiu sunt in fieri esse: Qualia sunt uulnera punctim, uel caesim, iaculando, uerberando, iaciendo, lacerando, mordendo, contundendo, congelando, amburendo, uel stringendo facta. sed tantum a suscepto esse. Habent enim Suscepta istud peculiare, quod per se potius mortem, quam morbum introducant. Item ossifragium, dislocatio, uinculatio, constipatio, atque in summa, quaecunque Chirurgo proxime subiacent. Per accidens enim est, quod uulnus partem carnosam, uel ipsum Cor, arteriamue praescindat. Siquidem ulcera, quae non a uulnere perperam curato, nata sunt, cum aluntur a principio interno, spectant singulariter ad Physicum. Adeoque uulnus, sui initio, minitatur mortem parti, cui infligitur: semperque Suscepta sapiunt naturam artificialium. Suscepta enim deceperunt primitus Scholas. Eaque euidentius, quod ulcera quaeuis, & quantumcunque maligna, perfecte sanentur per Arcana oretenus sumta. Argumentatae enim sunt hoc modo. Ensis uulnerat, diuisum continuum uulneratur. Nactis igitur Arcanis, Chirurgus quandoque penuriosus deses erit, manuali dumtaxat labore circa Suscepta occupandus. Diuisio autem non est nisi relatio terminorum: & tamen uulnus est morbus. At quia dierum plenitudo nondum Arcana in usum traduxit, hinc Chirurgis licentia inuadendi in Physicum. Interim non moror. Ergo morbus omnis tantum in relatione consistit, uel saltem in Diathesi, siueeffectu illius relationis. differentiam inter morbos membrorum similarium, & organicorum, tantopere in Scholis dilatatam. Quod est dicere, uel morbum esse ens rationis siue nonens ( quale est relatio terminorum ) uel oriri ens reale ab ente rationis. Quia morbum ex causis Archealibus & immediatis, non autem exfunctionum laesionibus metior. Ego uero qui causas internas connexas, non distinguo ab reipsa: Uenena, cibos, ensem, etc. uoco occasiones: Potissimum quod omnes partes utut organicae, non egrediantur sui homogeneitatem. uulnus dico mortem continui absolutam, uel minitatam. Neque enim referre arbitror, siue plura in unam partem concurrant officia, siue singularium munium sit singularis defectus. Quia effosso oculo, non morbus succedit; Dum autem uim suam in Archeum intulerunt, adeo ut hic excanduerit per sibi applicata, inter primarios morbos refero, quod a Susceptis est impressum. sed mors uisiuae potestatis. Ideoque superinducta incarnatio sanitatem uulneris facit, mortem autem non restaurat. Statim enim ut ensis diuisit continuum, ad est actio causae occasionalis uiolentae, in Archeum uibrata, & hic suas mox orditur tempestates, id est, Morbos. Retenta. Receptorum absoluto tractatu, ad Retenta iam pergo. Quod quanquam sint dumtaxat causae occasionales morborum, morbos tamen iuxta Retenta uolui distinguere, ut nomina morborum antiquata retineam. In Retentis autem hoc semel atque serio monuisse sat esto. Sufficere autem in praecautionem eorum, quae de Retentis sunt dicenda, caput, cui tit. Hactenus ignoratam stetisse cognitionem morbi in suo uniuerkkkk sali. sali. Quorsum lectorem remitto. Sicque uariant demum morbi, ex parte digestionis sextuplae, impeditae, inuersae, suspensae, extinctae, uel uitiatae. Uariant quoque morbi Retentorum ex parte distributionis digesti. Siquidem Retenta singula suas in Archeum inuasiones, atque inde morborum quoque differentias suscitant. Proportionata enim distributio, uim sustitiae distributiuae, cuique parti debitae, exercet. Sunt autem Retenta, quae uel forinsecus assumuntur, uel intus domestica nascuntur per internam inordinationem. Sin autem disproportionantur, iam est infirma & necessitata distributio: Seminalia namque siue peregrina fuerint, siue domestica, utrobique suae ataxiae memorem effectum in Archeum suscitant. idque tam respectu naturalium functionum nunquam feriantium quam continuae perspirationis, atque inde indesinentis necessitatis ergo. Quod uel in simplici oculi lacryma est obuium. Utpote quae sano motu spiritus tota difflatur absque sensu ac molestia, male disposito spiritu oculi, tota densatur, grumescit, uel in ichor rodens mutatur. Ea autem disproportio est spontanea, ac uelut exundans distributio, ratione symptomaticae expulsionis, propter conspirabilem thymosim agitantis Archei. Retenta denique non solum sui difformitate uariant: uerumetiam propter corporis dispositiones mutantur. Uel demum disproportionatur distributio, quatenus necessitata est ex parte penuriae, unde tandem etiam toti non rarum damnum ingruit. Corpus enim, quatenus perspirabile plus minusue, morbos uariat. Puta dum in parte aliqua degenerat alimentum, eiiciatur, & sic absumatur. Quaedam enim retenta difflantur, nec post, radicem recidiuae suscitandae relinquunt. Quale est sputum tabidum in pulmoniacis, muccosum gluten in Calculo, in gonorrhoea, etc. Etenim cum pars, deturpato, degenereque semel alimento, nunquam alatur deinceps: Subinde quoque huius benignitatis obliuiscuntur, materiam occasionalem, & cum hac non raro impressiones, fermentales adulteras relinquunt, ut soboles, quae nouos de se haeredes, siue producta in Archeo suscitant. Sudant quippe etiam pori interni, quatenus totum corpus perspirabile est, atque in alienam messem deportantur liquida. sed illud aspernetur, atque detrudat, ob penuriae sensum tamen id non cessat continuo, nouum a dispensatrice alimentum efflagitare, atque sua importunitate obtinere, ut suae necessitatis siti satisfaciat. Quae quia extra proprios lares delata, uita proinde mox communi spoliantur, citissime coagulantur, ( ut dixi de oculi lacryma ) uel in liquidum uirus resoluta permanent. Ergo nouum illi multoties alimentum subministratur, aliisque contubernalibus detrahitur, quia deficit sufficiens pro omnibus. Inde ergo macies, atrophia, tabes, totiusque necessarii depauperatio. Sic nempe tussium materia, Hydrops, Coriza, Diarrhoea, Diabetes, Apostemata & ulcera nascuntur. Quorundam enim Retenta coagula, pertinacius haerent, tarde, aut nunquam resoluuntur: Sic nimirum Diarrhoea, Dysenteria, apostemata, ulcera & purgatiua nos emaciant, & exhauriunt. uel sponte de resolutione ac liquatione cogitant. Uel symptoma impressionale in Archeo deserunt, substitutum in recidiuarum perpetuam memoriam. Partes enim infirmae sunt instar filii prodigi, quia absumunt, & inutiliter proiiciunt, quae male perdiderunt, quicquid illis est distributum, lugentque istam deperditionem partes caeterae. Sic namque morborum semina alio ire parata, distorta abeunt. Assumta Retenta peccant sola qualitate, uel quantitate, uel Indiscretione, siue Inordinatione. In quanto enim si immodica, si frequentia, uel nimis rara ( nam numeris in quantis est ) unicusque error quandoque morbo initium dat, ubi interim aliquamdiu alias natura reluctatur. Uix enim possibile est, Archeo insigniter per Ideam hominis uel Archei spontaneam perculso, non oboriri in inferiore corporis oeconomia adrastiam, unde inprimis ipsae digestiones a scopo aberrantes sibi fabricent perniciosa recrementorum Collegia, quibus fouentur primariae Archei discrasiae ( si nempe processerint ex eadem radice. Id est, si radix primarii produxerit sibi simile, perstite uidelicet priore exorbitationis Idea ) uel nouae morborum suscitantur propagines. In qualitate autem nocent primario assumta uenena, pharmaca solutiua, itemque alterantia nimis graduata. At saltem utroque modo, praefata excrementa, producta sunt primariorum. Discretio etiam in assumtis peccat, si praepostera, extra horam, & modum assumantur. Ut si menses proritentur praegnanti, aut profluo utero; Primarii autem uel sunt Ideae Arclicizatae, ex propria scilicet substantia Archei influi, defluentis in corporis compaginem, quam nimirum pro rabie sua deuastat. Indiscretio enim imordinationem frequentem parit ubique, ubi ignoratis causarum & indicationum scopis indebitum aliquid ingeritur, aut postulatur. Atque eiusmodi morbi non raro per opiata sedantur; imo etiam funditus euelluntur. Uitiantur etiam innocua ingesta, sola sui mora, & detentionis diuturnitate; Utpote sunt plerumque ignauioris turbulentiae proles. fiuntque hostiliora, quo magis familiaria, aut ulterius promota fuerint. Flamma paleae, uel spontaneo motu deficiens, uel ad consumtionem Archei, uitiata Idea informati, silens. Siquidem propter conceptum quandoque symbolum, fermentant citius, penitiusque ac potentius suas imprimunt inimicitias. Et ut ab assumtis tandem subinde fiunt Retenta innata: ita ab Inspiratis fiunt saepe morbi Retentis similes. Nam inspirata quaedam retinentur, easdemque partes, quas Retenta, affectant. At Ideae ex insitis uitalium spirituum afflictionibus oriundae, siue similarium partium, siue organicarum sint moderatores spiritus, totam plerumque uitae oeconomiam turbant, praesertim si in uiscere aliquo principe, Archeus male commotus, Ideas suae laesionis formauerit. Potentissimas enim tum parit afflictiones, imo quandoque in uitam sospites. Et enim ut maioris sunt nobilitatis, eminentiorisque potestatis rectores: Differunt alioqui radice interna, quantum anhelitus a potu, quantumque cibus a cruore Antequam uero ad Retenta innata de ueniam, necesse est primariorum morbotum ignotam tragoediam repraesentare. Quod Retenta innata, plerumque a primariis morbis initientur. ita & efficaciores Ideas depromunt, iacentisque naturae morbos propagant. Enimue ro iam ante distinxi morbos omnes, quod uel afficiant Archeum partibus insitum, uel influum; quanquam utroque casu procedant morbi per formationem Idearum. Quippe ipsae partium nobiliorum inquilinae potestates iisdem imaginibus, tanquam sigillis contaminantur, quas producta inde morbosa, uelut suscepto sigilli in se uestigio, catenatim deinde per classes digestionum exprimunt. Quod de primariis intellectum uolo: e quorum sinu uidelicet oriuntur uel degenerationem recrementa ansam facientia nouis Ideis siue morbo rum insultibus. Sic nempe uiscerum morbi primarii scaturiunt, nec remediis, nisi penitioris synoamiae, auscultant, imo & in nepotes haereditates legant. Cuiusmodi Arcana lib. de uita longa recensui, quae nimirum uniuersalis medicinae maiestatem repraesentant singula. Quan¬ Kkkk 2 Quanquam inficiari nolim defecatioribus simplicibus quibusdam inesse quae particularibus morbis primariis medeatur. sed & eorundem liberationes emanant criticae, sponte per insolitas expulsiones, deuias conspirationes, labores, anxietates, ac impetus conuulsiuos, praesertim si semine, efficienteque fermento in materia subsistant: Rident Galenistae generalitatis sponsionem: Sed auis quaeque iuxta sui rostri modulamen, uocem edit. quibus uidelicet signis, sese a symptomatum fam ilia distinguunt. Loquitur que quisque de nundinis, iuxta atque in iis profecerit. Primariorum autem doctrinam confirmaui superius, per haereditarios. Ex praediductis iam patet 1. Robur inaequale, Torturam noctis, & Silentes, qui scilicet nedum Idearum necessitates: Frustra intendi sanationem morbi secundarii, nisi auerruncato, pessumdatoque prius primario, qui illum fouerit. 2. uerum insuper & primarios praesupponunt. Quod tum secundarii sanatio, in sola ablatione producti uersetur. 3. Equidem natura non minus in defectibus, quam in integro uarie lusit: Quod primarii perseuerent, etiam a generatione secundarii, si ex insitis spiritibus Ideae promanent. 4. sed & ubique per Uniuersi systema conformis sibi, uisa est obambulare, ut & in heteroclitis, analoga congruitate seipsam ubique repraesentet. Feci iam quantum promisi initio operis. Quod primarii etiam sponte cessent, quorum Ideae in primis insultibus desierunt. 5. Demonstraui errores Scholarum in Physicis, quatenus medendi facultatem concernunt: Quod nescita hactenus causalitate, successione, & propagatione morbi, de morbo, ignorata steterit eorundem sanatio. 6. quodque nil ignorarint magis, quam principia, media & fines: Quod Scholae aestimarint, secundarios, imo & morborum producta, esse eorundem causas: quidditatem scilicet & causas, modum procedendi, ac fiendi, media praeparandi & remedia. adeoque totam Medendi operam ad posteriora direxerint. 7. De Retentis assumtis, utpote per se notis, aliquid dixi. Nunc ad innata, morborum producta, domestica, intraque lares degenerata, ueniendum. Quodque rectus processissent per ablationem producti, quam per qualitatum contrarietates, debitaque exquisiuissent remedia, quae uirtute sospite, ad loca affecta penetrare possent. 8. Peccant enimuero retenta nostra, abundantia, qualitate, intimitate loci, siue sui peregrinate, diuturnitate morae: Quod quicquid sub sanando feliciter successit, id coniecturae & soli naturae bonitati, sit adscribendum: & quia in alienam messem, uitio distributiuae perreptarint, quaeque ideo Transplantata uel Transmissa uoco. quia falsis seductae persuasionibus, circa intemperies, humores, catarrhos & tartaros oberrarunt per solutiua, non electiue educentia; Reliqua uero Retenta Transmutata dico, ad distinctionem Assumtorum. sed quidlibet furiose putrefacientia. 9. Quod quaedam remedia a uetulis, uel rusticis didicerint, quae praeter scholarum axiomata specifico dono morbosis Ideis mederentur. 10. Equidem Retenta, siue sint Transmutata, siue uero Transmissa, semper tamen intrinseca insigniuntur Idea, ente inquam morboso, unde degenerationis hostilitatem susceperunt. Quare & radix primarii morbi plerumque ipsis adhaeret, eandemque ideo aemulantur, ac representant: Quod incurabiles censuerint, quotquot primariorum ex sui fermento persisterent, neque suos uigores transplantarent in sua producta. quatenus ipsius sunt producta. Etenim plerumque morbi primarii spectant transmissiones causarum seminalium in Ideis, turbantque actionem regiminis. Unde nedum morborum fabrica; At quia Retentis domesticis, inprimis singulae digestiones suos contribuunt ciues, nimirum liquores alimentarios, suis culinis praeparatos, inque solidam nostri corporis substantiam alioqui destinatos. Etenim si proprio malignitatis uitio, ius hospitii uiolauerint, eiiciuntur plerumque cruda, semidigesta, maleque imbuta, per uomitum, sedem, urinam, imo & subinde per abscessum, in Transmissa migrant. Ideo Retenta domestica degenerarunt a scopis naturae. Unde dolores, tormina, apepsiae, diarrhoeae, lienteriae, stranguriae, & partium, quibus transeunt, miseriae. Retenta autem domestica adhuc seco, ut quaedam sint assumtorum stercora, quae Relicta dico, uel ex bono ciue degenerarunt in proditorem. Sin autem uitium in officinis digestionum subsit, nec ab Assumtis prognatum: Unde nimirum Transmutata, atque Transmissa desumsi. sam supponitur primarius consusionis parens, qui Assumta neglexit, deturparit. Non raro quoque Assumta in Relictis uix mutata perseuerant, quae Coeliaca, siue uentralis dicitur: Quae nempe descendunt digestionum ac fermentorum e uitio, spiritus uidelicet influi peccato uniuersali, uel particulari insiti errore, lasciuientis Ideae spontanea deturpatione, ab humanis uel Archealibus passionibus productae. stante edendi uoluptate, non minus, quam deiecta appetentia ingruens. Ad hoc etiam non infrequenter suppetias ferente, Assumtorum, Inspiratorum susceptorumque Relicto. Ut cognoscamus in lienari fermento, latere diuersa munia, ac proprietatum dispensationes: Itaque in palaestram productorum, primo post Assumta, se offerunt Relicta. Etenim quanquam Assumta & Relicta, non sint primariorum morborum Producta; digestionis scilicet & appetitus Assumta quoque minus grata, uel conuenientia, si fluctitent, diaria fiunt, nidorosa, anonyma contenta, orexes item, etc. imo non raro producant primarios: consueui attamen illa secundariis & Productis annumerare. Sin uero contumacius haeserint, uarias unius stomachi & pertinaces clades pariunt. Non enim quod nesciam, nullam illorum fore relationem, ad primarium, tanquam parentem: Unde singultus, syncopes, lipothymiae, conuulsiones, Tormina, alui dissolutiones, uomitus, Atrophiae, etc. sed inter Producta refero, propter strictam affinitatem cum illis. quae sat manifesto apparent in Duumuiratus labore. Ubi iterum serio monendum, abusum esse, causas intimas a morbis distinguere. Quod si uero fermentum in prima digestione fuerit minutum per aetatem, aut progressas morborum difficultates: Siquidem causalitatis quidditas obscuratur, si tantillum e serie morborum proscribatur. Assumta, quantumuis bona, uitiantur. Externae enim, quamdiu externae, sunt tantum occasiones per accidens: Siquidem fermenta non secus regunt Assumta atque Relicta, quam ipsas digestiones. postquam autem admissae & digestionum ui transmutatae sunt, quanquam uideantur internae: Quare Lienteriam, Diarrhoeas, Choleram, quia tam Assumtorum, & Relictorum, quam Transmutatorum haeredes sunt, ad digestionum uitia refero. attamen non morbi, sed occasiones per se fiunt, quae Archeum turbant Ideam excitant, partemque materialem Archei deturpant sigillo Ideali. Sic enim Assumta in Relicta migrant, suique infestam memoriam deponunt in Archeum. ut confestim tumultuetur: morbumque prolem suscitet. Non enim sunt Producta, licet Productorum insignia mentiantur: Stranguriae autem tametsi ex Transmissis primae ad Tertiam, contingant saepius, quatenus natiuae rerum aciditates, in Assumtis permanserint pertinaces ( prout inprimis conspicuum in potu cereuisiae nouellae ) attamen contingunt defectu fermenti secundae, estque proinde eiusmodi Stranguria, senio familiaris. sed Relictorum sub nomine foras prosiliunt. Idcirco Strangurias, tam Relictis, quam Transmutatis in secunda, adscripsi. Obiter quoque monuisse sat esto, Kkkk 3 itemque mulierem quadrimestri dysuria exstinctam, duos calculos in Cordis parenchymate, cum aliquot pustulis, ostendisse dissectoribus, etc. esto, quod ubique de nitore ac ordine diuisionis, minus accuratus fuerim in tantis paradoxis, quam de rei quidditate. Quanquam sane haec potius uitium Sextae, quam Quartae, aut Quintae, conuincant. Sed quotidianae palpitationes Relicta accusant, uel Transmutata potius, licet non plane aperta. Nec enim Assumta peccant sola duplici delicto, Relictorum nempe & Topicorum fermentorum errore. Uerumetiam ipsa digesta, dupliciter male afficiuntur. Etnim stomachus, non solum pro toto: Sufficit, Ideas ueneno tinctas, in spiritum uitae quam maxime atque saepe uigere, inopinae mortis causas. sed & pro se coquit. Sic etiam de organis pluribus: in quorum diuersis digestionum atque functionum officiis, sui errores Producta alienant. Neque enim canum rabies, alias per dentem, spiritus discursuum authores corrumpit, quod sui indole uitiatus, capsas tam Cerebri quam Lienis infectet, qui relicti uirulenti naturam assumsit. Stomachus tamen manifeste duplici calamitati subiacet. Propriae nempe digestionis, & Sextae. Simplicia quoque licet semel tantum assumta, saepe in uitam dementant: Quippe pars quaelibet, propria uiuit culina, quae in stomacho, irruenti Assumto subiecta, turbatur facillime, etiam qualibet animi concussione. quatenus uisceris spiritum sic contaminant languido ueneno, ut ipsus in Relicti ueneni sortem degeneret. Itaque in Prima, Secunda, atque Tertia, obuiae, manifestae, atque frequentes digestionum cespitationes, obmissionesque contingunt. In Sexta uero, quanquam propalam utrobique Producta delinquant, Haec tamen Scholae ad fictas quatuor heterogeneitates cruoris retulerunt. Quinimo & ipse odaxismus, siue titillationis teneritudo, in nudo stabulatur spiritu sensitiuo, ut quoties semel emancipatus retrogrado motu in arterias fertur, istam sensationem causet in sanis, quatenus extra proprium cardinem raptus, peregrino ac infatuante ueneno luxuriat. Imo & longe adhuc absurdius, uitia Sextae plerumque dicarunt mucco, per stomachi mentitum uaporem sublato, ac inde distillato. In aegris uero praefata titillationis origo, iam aperto ueneno, luxuriante satur, per arterias in caput traductas, choream S. Uiti, ac Tarantulae tripudia proritat. Quapropter Catarrhos in Rempubl. Sextae, decidere commentae sunt: sed & pituitam, quam uitali origine, in ecore una cum cruore generatam contendunt, iam casuali artis distillatione Relictam, in uerecunde asserunt. Idem quoque Spiritus, quia salinae est prosapiae ( ut de uita longa alibi ) in hoc puncto degener in se uirulentiam suscipit, propriam in se suscitat Ideam, ac pron in cutim fugatus, labem pruritus in se suscipit, unde psorae, scabies, imo crysipelata, ulcerumque uaria caterua emergit. Ast in Quarta & Quinta ( utpote prorsus uitalibus, ab inquilinis cuncta sordibus, multa cura prius depurantibus ) quanquam tam aperta non sint Assumtorum recrementa: Quorum aliquot proprio dein fermenti ueneno se ibidem sustentant, & subinde propagant. Ergo suas quoque labes spiritus influus per Quartam & Quintam patitur. attamen non est absonum ibidem procreari Retenta innata, quod natura mortalium, iam tota corrupta, nusquam omni uacet labe. Authores recitant ulcuscula in sinu Cordis reperta: Interim occasione deuii spiritus, si is qui semel motui est dicatus, iterato in caput remeet, atque inde in neruos rursus dispergatur; Iteterum moneo, quod etsi nomina morborum antiqua relinquam: quia duplata exercendi motus Idea insignitur quans se mutuo penetrare ac compati docui ) iectigationes membrorum parit: ac fatui seipsis quadruplo fiunt fortiores. intelligam tamen abstractis nominibus Ideas patrantes horum. In Prima ergo, Secunda, Tertia, uel Sexta, uitiosas transmutationes fieri intelligo ab Ideis morbosis ibidem genitis, ac transmutatis. Enimuero si in Prima, si Assumtum non respondet fermento stomachi ( multi namque plurima non appetunt, non ferunt, non coquunt ) utut bonum in se fuerit, degenerat in relicta, suique non mediocres saepe parit molestias, easque in partibus sigillat. Excernuntur autem eiusmodi Relicta uel Transmutata, per ablutionem a sudore uel lotio factam, uel per aluum, insensilemque transpiratum excernuntur. Suntque quorundam delicta, dum minium, nimis durum, foetens, uel rebelle est ingestum. Primae nempe Relicta, per consueta emunctoria: Secundae uero atque Tertiae regulariter cum lotio. Sunt autem rebellia, quorum uita media per fermentum stomachi domari ac tolli nequit. abiguntur. Quae quisque inuitus experitur, & agnoscit. Dixi dein duplex stomacho esse fermentum. At quia in plerisque inordinationes obueniunt, ideo Transmutatis, atque Transmissis locus. est. Unum quidem pro Prima, quod ipsi ex Liene affluit. Sunt autem Transmutata, producta primariorum morborum excrementa, uel fructus assumtorum. Aliud uero proprium pro Sexta, quod sibi ex insito spiritu uernaculum, ac suae coquinae proprium. Quae quia semel fuerunt domestica, ideo a transmutantis Archeiuitio parta. Utrumque autem minuitur, alteratur, alienaturque per morbos, moerores, aetatem, & c. Enimuero Retenta Secundae, fiunt uel prae debilitate fermenti, uel eiusdem luxuali exorbitatione. Infusum enim a Splene fermentum peculiariter silet, alteraturque in febribus. Hinc acor Primae residuus, nec sat correctus, ad intestina pergit pro torminibus. Pro acido namque statim nidorosum substituitur, quo oua, carnes pisces, & iura auersantur, putrentque citius intus, quam uere coquantur in chylum. In uenas porro transiens, febres uarias excitat, contracturam abdominis, Hydropes, Mesaraicarum obstructiones, Paralyses item artuum, & Stranguriae. Haecque uocat Hippocrates corpora impura, quae quo sortiori refectione recreare studueris, eo magis laedes. Sin autem fermentum Secundae nimis increuerit, aut uitiata qualitate sociatum: Etenim calor fortius tum in stomacho aestuat: Hinc Icteri, amara uomitio, deliquia, uertigines, & c. sed fermentum a stomacho retrotrahitur: ergo ingesta non digeruntur, sed putrefiunt. Sin autem digestum Tertiae nimis cunctatur sub Tertia: Sic sub canina fame duplatur lienis fermentum. quanquam enim cruor in se deliquerit nihil; increscit tamen duplatum officinae fermentum, & hactenus alienatur per inordinationem. Denini que si non ipsum fermentum, sed aliena aciditas increscat, dolores acres stomacho, compressiones thoraci, orexes, Cephalalgiae, Cholerae, etc. Siquidem intus feriatur nihil; pergunt cuncta ad scopos sibi destinatos, non secus atque aqua defluentis riui. Similiter exorbitante fellis fermento, deficiente, uel alioqui uitiato per exoticam uirulentiam, mox prodeunt producta illis radicibus conformia. Cruor ergo, etsi humanae uitae thesaurus, supra iustum terminum detentus, degenerat in menstruum, haemorrhoides, & c. Hinc nempe Uertigines, Syncopes, Apoplexiae, Diarrhoeae, Cholerae, itemque amarae, uel cruentae uomitiones, Atrophiae, & c. Ac generatim quaecunque Scholae attribuunt atrae bili, non sunt nisi Retenta Tertiae in Tertia. Nascitur etiam plerumque cruoris pluralitas, non quod plus iusto cruoris gignatur ed quod iusto minus consumatur, ob defectum exercitii, uitam desidem, axungiae abundantiam, & tc. Caeterum cum membra non alantur, nisi sub quadam proportione, mortalibus in cognita, uidelicet cruoris uenarum, ad sanguinem arterialem: Podagra enim, & qui Catarrhorum spurii partus putantur, ab hac serie se eximunt. Quippe quod semen habeant proprium, adeoque & sub cruoris penuria non raro saeuiant. necesse est in sexta inordinationem subnasci, quam Scholae calori hepatis attribuunt, ac falso per refrigerantia sanare intendunt. Iecur enim, in se cadauer est, & friget, nisi per spiritum uitae foueatur. Ast hoc casu uiget robur inaequale, cum debiliora organa cito saturentur, onerentur, nec affatim nutriri optent, iuxta atque robustiora. Adeoque omnis calor, hepati ad uena, exoticus est. Hinc namque debiliorum Archeus contristatur, mora & impatientia excandescit, uariosque sibi morbos cudit; Perinde enim se habet, pro ut digitus, in se rite temperatus, cui si spina infigatur, etsi actu & potestate sit frigida; tamen mox tumet pulsitat, calescit, & inflammatur digitus, & c. Ita quoque nunquam calet hepar, nisi molestam spinam in se conceperit. In quibus dum fontanellae copiosum pus & Ichor plorant, malleoli sero tument, muccus e capite copiosior, & inauspicata e pulmone phlegmata extunduntur, sub consensu Custodis errantis: Quocirca etiam euellendae spinae, non autem refrigerandae, sedulo incumbendum. Duplex ergo spina hepati est. nimirum totale Archei cataclysma, iuxta cuiusque debilitatem prona excrementa subnascuntur. Una nimirum ex Retento noxio: altera uero ex Retento molesto, scilicet aggrauante cruore. Lex enim quantitati cruoris praescribit terminus lunaris, ut in utroque sexu absumatur, nec moram diuturniorem faciat. Hinc namque quia sub frigore pauca diaphaeresis, sputa frequentiora. Plus etiam sub frigore, cibi ingeritur, non tamen proinde plus cruoris conflatur. Saepe enim sic hepar ex Retento noxio Apostemata & uitia cutis foras sagittauit, quae multipliciter in uia ratione Transmissi degenerant, pellemque sic coinquinant, ut quicquid demum ad eam cruoris pro alimonia distribuitur, in eadem contagii titulo corrumpatur. Summatim in morbis Roboris semper adest distributiuae uitium. Cuius modi sunt ulcera, quae si solidentur, maiorem intus noxam minitantur. Saltem ex praefatis constat, uim appetendi, non commensurari a sanguificatione, ut neque a cruoris consumtione. Itaque in Retentis Tertiae, non raro Cauteria opempraestiterunt, in Scholis ex fundamento ignoratam, nitentibus coniectura, & speeuentuum incertis. Caeterum Transmutata sextae fuerunt neglecta a Scholis, suisque humoribus & catarrhis dicata. Rari namque defectus sunt ex pluralitate cruoris boni non uitiati ( pro ut lib. Quasi omnes morbi, ex uitio hepatis, & capitis deflua pituita orirentur. Neglexerunt insuper Continentium membrorum peccata primaria, Atchei inordinatis impulsibus tribuenda. de febribus ) facileque binorum dierum parcimonia, cruorem ab undantia suspectum, in symmetriam reducit. Non autem Retentis. Peccat itaque cruor, si comitem spinam habeat: Uidi nempe hepar libras 16. dein, si supra debitum intus moratur, ut dixi. pendisse Brabanticas, in duce Catafractorum abstemio. Atque tertio, si disproportionatur Cruor cum sanguine. Conquerebatur enim de tumore uentris: Ingluuies horum trium plerumque mater. Unde dici solet: Plus ferit ense Gula. Acidulos fontes biberat, ac tandem uinum chalybeatum, qui cum a Medicis pro hydropico uarie agitaretur, & per plateas pridie obambulasset, repente occubuit. Uidi mulierem caelibem, perpetuo fiticulosam, bosaque siti pressam: Saepe etenimi, ex osse iniuriato liquor depluit alimentarius, qui ossis duritiem mentitur ( cum carie tamen ( quatenus coaguli ossalis particeps. Putabatur enim hydropica, multisque torta solutiuis obiit. Continentis ergo morbos si inter Retenta recensuerim, id factum puta, quia radice aluntur propria, nec nisi per mortificationem auferuntur. Sed cum a morte persoratus uenter aquam non datet, euiscerata sospes intus apparuit, nisi quod innoxium uisu heparpenderet libras 21, & paulo amplius. Ad hos spectant quoque spontaneae excrescentiae, gibbositates, luxationes & exarthroses. Uidi uirum, qui a longo uentris cruciatu, membranas multas excerneret, quae exsiccatae, & clauis asseri affixae, pergamenum mentiebantur. Quae quia innatam roboris inaequalitatem sequuntur, semini parentum plerumque, uel nutricum defectibus acceptum referunt. Stomacho cuiusdam Praesidis adnatum sacculum lapidibus resertum uidimus. Item saccum nouum abdomini mulieris accreuisse, cui inerant aquae librae 14. & amplius. Hinc nempe integrae familiae in hecticam, Asthma, podagram, Lithiasin, Icterum, Hydropem & amentias propensae. Nam si non e parentibus, e nutricibus hauriantur. Sic persaepe alterum renum, calculis obstipatum monstrose excreuisse. Facile namque foetus, defectus aliquot cum lacte bibit, traducitque in partes similares. Qui morbi primarii, topico spiritui partium continentium attribuendi sunt. Credidi aliquando, cessante accretione, potestatem crescitiuam extingui, quia singula sisterent augeri. Etenim cum potestates nostrae operentur indefinenter, hinc nequeunt Retenta in pristino statu & loco dudum moram facere, quin sui peracto motus termino, a priore desciscant indole, ac in peiorem alienata declinent. Sed postquam uiderem multa per errorem crescere, quae essent primae constitutionis, putaui accretricem detineri a progressu suo, sola materiae ossalis inobsequentia, Sed pori fractis ossibus obnascuntur, & costae longiores euadunt, thoracis ampliatione, dudum a cessata accretione. Sic namque Retenta degenerant in Transmissa, tam quia peccant inordinatione propriae materiae uitiatae, quam exorbitatione distributionis ab Archeo lacessito patratae. Uaricosa hernia de nouo nascitur, sensimque nerui instar nanciscitur. Inter Transmissa enim, primus se offert tabellarius Latex, qui fluctuando multipliciter errat. Etenim cum ad eluendas partium sordes sit destinatus: Lobus quotannis hepati lupino accrescens, aetatem eius prodit. peccat primum uitio alieno, quod sibi contraxit. Unde aliquot cutis uitia; Quare carnis excrescentias insignis magnitudinis, dolore molestas, & pulsatili motu dotatas, inter morbos continentis, a Scholis neglectos, refero. quae demum adscito fermento, frequenter perseuerant. Atqui si attractrix laboret, fiunt oedemata, restagnatque latex in hepar & uenas. Unde dysuriae, diabetes, uariaque morborum supellex. Sicut & musculis nouas fibras subortas, paralysin attulisse, iisque sublatis, hanc sanatam obseruaui. Uti & in anginis, Odontalgia, & alibi saepe est obuium: In axungia enim non sola dumtaxat pinguedo nascitur, sed simul fibrae, siue faui eius, qui de sorte solidorum sunt. praecipue si singulari lenocinio ad partem quampiam deferatur Latex. Sic cartilaginum & ligamentorum supercrescentiae sunt notabiles, que Chirurgo subsunt, non tanquam morborum causae occasionales: Sic quoque Coryzza, Cataractae, suffusionesque aurium atque dentium defectus, oriuntur, si latex uel digestionum uitia reperiat, uel aliena secum eo deferat. sed tanquam erronea producta, auferenda, suis quandoque morbis primariis annexa. Quippe qui ex instituto, alienos partuum defectus combibit. Sic & Latex propria libidine, in Synoniam labitur, unde Torturam Llll ram noctis suscitat. Fluctuat enim iuxta stationum subalternas uicissitudines, lunaeque moderamini se subdit. Sin autem Transmutata Primae, in Sextam stomachi eant, hinc uertigines, Apoplexiae, paralyses, & c. Itemque si transmutata Retenta Tertiae, in sextam, mox apostemata, & mala topica fere omnia; Quare neruos, tendines, ligamenta, ac membranas affligit, tam suae transmutationis ergo: quam haustu seminis exotici. siquidem errore sextae culinae contingunt morbi tam proprii transmutati, & transmissi alieni, quam quidquid falso defluxionibus e capite est attributum. Denique si scoria ( quam alibi stercus liquidum uoco ) ab intestinis cum latice iungatur supra iustam proportionem, & intra uenas fluctuet, iam aderit Duelech. Uel demunt si putreat, deliria, uariasque febrium classes adornat. Sunt autem transmissa, quandoque mitia, & quae unico errore, uelut facti sui poenitentia, resipiscunt, unicaque ob id importunitate cessant: Pro ut alibi de Historia Laticis, de febribus, itemque de Duelech. alias uero fontalia sunt, quae suae continuitatis substitutionem debent parti transmittenti; si non etiam cum spiritu insito loci, sint concentrata. In Transmissis quoque praesertim spectantur Transmutandorum errores, illorum que effectus aestimantur iuxta qualitates, qualitatisue gradus, siue potentias. Hausto namque inde suae deturpationis fermento, uenenosa sunt, partemque permanente quodam contagio contaminant: Quae potissimum scilicet uarietates morborum occasionaliter utrobique determinat. Porro. Si transmutata Primae, deferantur ad secundam: sic ut ibidem sui deposito fomite, unico uelut ictu, sibi centrum stabilierint. peregrini hospites & exosi nimium, pariunt febres, Tormina, nauseas, Lipopsyches, & c. Sin uero pergant usque in Tertiam: Coloniam inquam deinceps lationibus Astrorum importunis auscultantem erigunt. subsunt Hydropes, Cachexiae, Icteri, lotii difficultates, dolores hypogastrii, & c. Errant ergo deuii, quotquot per uenae sectiones, solutiua, diaphoretica, cauteria, uesicatoria, balnea; corporis uiriumque diminutiua, sperant fontalia transmissa sanari. Quod si uero Primae defectus delati sint in sextam, oriuntur febres repentinae, Pleuritides, Peripncumoniae, & c. Eiusmodi enim Arcana renouatiua desiderant, per modum Leprae. Ut de Lepra suo loco. Quod si Transmutata Secundae, regurgitent in Primam, excitantur Apepsiae, uomitus amari, Ilcon, Cholera, Lienteria, Coeliaca, diarrhoea, etc. Sed si Secundae pertigerint in Tertiam. In sexta ergo, uel alimenta, mox ante assimilationem degenerant, acceptumque a loco, soliditatis suae coagulum, deinceps deponunt in morbum durabilem. Iam praesto sunt Cachexiae, febres, Icteri, oppilationes uariae, etc. Denique si Transmutata Tertiae deferantur in Primam, prodeunt uomitus cruenti, dysenteriae, haemorrhoides, & c. ( Tartaros cruoris incusant moderni ) uel si transmissum, loco est exoticum, nec dumque uenenum adsciuit: Sin uero in Secundam; nascuntur diarrhoeae, febres uariae. statim potestates conspirant in sui exilium, cum uirium plerumque multa conquassatione. A Scholis autem, quanquam statuantur quatuor liquoris alimentarii gradus: Etenim Retenta utrobique sunt hostilia, ac multo magis Transmutata Transmissa: in nullo tamen errorem, degenerationem, aut morborum causam inuenere. adeoque non potest non Archeus procellas febriles suscitare. Quod si uero Transmutata Tertiae in Quartam pergant: mox ad palpitationes, Syncopes, ac mortes repentinas uentum erit. Et quanquam uomicam in pulmone, atque alibi magnam obstructionum messem aduertant, cuncta tamen in quatuor primos atque fictitios humores referunt, quasi nescirent, humani corporis liquores, in horas esse, labiles & corruptioni obnoxios. Tandem nec est necessarius transitus trium Primarum ad Sextam per Quartam & Quintam. Eo quod maxima cruoris pars nunquam ad cor deueniat, multoque minus in sinistrum sinum rapiatur. Quia partes singulae aluntur cruore non minus, quam sanguine. Ego uero, multam occasionum morbo sarum supellectilem, statuo, in liquorum immediate alentium numerosa auersione & degeneratione. Hinc contingit nempe uitia trium primatum, non raro immediate transcendere in sextam. Itemque numerum non pono, non scio, quia scio non scibilem, ubi unica res continuo decurrit filo, per subalternarum dispositio num multitudinem. Ideoque transmutata trium primarum, si ad sextam pertigerint, non peccant proprii nominis transmissione; sed sola transmutatione: eo quod transmissio de Tertia in sextam, sit regularis, legitima, & ordinaria. Addam de splene. Demiratus saltem, in transmutando, nullum errorem a scholis excogitatum creditumue hactenus, dum tamen degenerationes aliquot uisui se offerant, & quaelibet degeratio suos occasionet morbos. Si de Prima aciditas chyli, immediate deferatur in Splenem, adest mox quartana, e coagulato scilicet ibidem peregrino. Sic enim uertigo sensum atque motum cespitare facit, quia liquor alimentalis degener, uim inebriantem associauit. Sin uero sexta in Splene turbetur, cum sit conceptuum primorum cubile: Sin etiam soporiferum fuerit, finitimum euadit Apoplexiae. Quodque si stupefactiuum quoque fiat, iam Caduci conditiones gerit. Ad uertant quoque qui amentes per soporatiua sanare intendunt. excrementa, siue Transmutata quae ex proprio alimento fiunt, plerumque ui imaginatiua ( qualis in multis simplicibus, & oculatissime in saliua rabidi occurrit ) dotantur: quaeque ideo uoco inebriatiua, somniatiua, uel infatuantia. Nam Narcotica uix somnum amentibus conciliant quadruplata dosi. Sed amentiam augent; Ideo nempe unius uini, multiformis est ebriorum conditio. nam dementia non est nisi uis soporatiua errans: Id est, unicum uinum diuersas suscitat amentias. quia omnis amens, uigilans somniat. Narcotica ergo somnia adduntur somniis deliris in uigilia. Claudicat namque uenenum amens, cum uini similitudine. Nam uenenum amens praeexcellenti potestate, non sequitur conditiones hominis: sed ipsae hominis conditiones coguntur obedire ueneno. Semper enim character sigillaris in demente, praesupponit membri restaurationem, atque ueneni correctionem, sua antidoto: non autem narcoticum uenenum. Ut luculenter in ueneno demorsi, a cane rabiente. Uenena ergo, quae ex degenere alimento in sexta nascuntur, sequuntur naturam suam. Interim nil uetat transmutata nasci erronea, itemque aberrare digestiones importunitate transmissorum, ac parero prolem condolentiae suae impedimento conformem. Quo enim propinquiora fuerint assimilationi, eo infatuant potentius. Unde diarrhoeae dolentes, acido Primae Chylo commotae, item que febres complicatae, atque duplices, Nec uetat etiam morbum primarium complicari cum suo, uel aliunde nato secundario. Nam quo propinquius fermentum uisceris, spiritusque insiti irradiatio ipsi adfuerint, eo quoque uicinius cuiusdam imaginatiuae Ideam sibi adsciuit, quam demum transplantat in uenenosum uirus, non quidem tam exitale uitae, quam potestati illius uisceris. Poterit autem deinceps ex praediductis, quisque sibi morborum scenia erigere. Qualiter febris primaria, pariens productum, unde resolutio cruoris in putrilaginem malignae diarrhoeae, fermento febrili adaequatam. Retenta 628 Aliquae toto gestationis cursu; plures uero aliquot tantum mensibus, sua notant menstrua. Enimuero quanquam sterilitas respectum quodammodo dicat priuatiuum: Mihi autem ostendisse sat fuit, omnem morbum primarium, obiectiue ac subiectiue, cadere in Archeum, adeoque in uitam ipsam. A qua uidelicet immediate formatur. est tamen ens mere positiuum atque morbosum. Secundarium uero morbum obiectiue quidem in Archeum: Nam oritur ex singulis positiuis defectibus. Quia per se, & in se, est malum naturae. subiectiue uero in materiam: Pro ut fecunditas dicit causam integram. uel solidam continentis, uel fluidam contenti. In uiro enim non castrato, non spadone, non impedito, non maleficiato, uix locum habet sterilitas. Hinc namque adhuc senex generat. Sicque nimirum morbos, per causas, radices atque essentiam, iuxta hospitia, in natura distributos ostendisse, calamum repono. Unde sequitur, non tantundem perfectionis tribui, ut neque requiri in mare, quantum in matre. Sterilitas quoque cum inter defectus praeter naturam sit, huc suum dilatauit tractatum. Impeditos autem mares uoco, qui gonorrhoea laborant, aut inde uitium retinerunt: Quamobrem non est frigiditas, calor, humiditasue in alterutro sexu, causa sterilitatis, utut altum hoc uociferentur alii. Itemque qui notabili alicuius uisceris uitio laborant. Siquidem inprimis nulla est in uiuis siccitas possibilis: humidumue uteri uitiosum, non est complexionis: sed merum digestionis uel transmissionis recrementum. Sic denique calor & frigus signa sunt defectuum in natura, non autem causae. In femina, menstruum superans, deficiens, irregulare, aquosum, flauum nigricans, uiscidum, putidum, dolor in lumbis, uentre, coxis, motusque uteri sursum, deorsum, laterales, sunt quidem languorum uteri testes & signa, adeoque & conceptum retardant, restagnant, abortus mouent, & profluuia: attamen prorsus non tollunt conceptus spem, nec morbus sunt qui dicitur sterilitas. Quia hae qualitates carent semine, proprietatibus uitalibus, ac potestatiuis conditionibus. Nam uetulae sane sine omnibus istis steriles. Ideo nimirum sterilitas & secunditas in unoquoque mundi climate est. sunt. Est tamen Aethiopissa longe calidior calidissima muliere Moscouitica. Humiditas autem excrementitia, & superuacanea uteri, est effectus morborum: Enti enim positiuo, quod dicitur sterilitas unicam adaequatam, & coaeuam causam in Sacris descriptam inuenio his uerbis: " Deus uterum Sarae aperuit. imo si fuerit comes sterilitatis: " Etenim est donum Dei, in naturam delatum: non tamen eius causa continens. Nam causa interna non differt ab ente ipso. quo pergamenum uteri, suis plicis optime clausum, aperitur, & dilatatur congruo congressus momento. Sic nec menstrui defectus est causa sterilitatis: Blas est inquam magneticum, trahens: si defectus iste negationem contineat, procedatue ut effectus propinquioris indispositionis. per quod, metus uacui istam apertionem sequitur attractus seminum, & adaequate repletio apertarum rugarum. Apertio nempe praefata, suctum facit metu uacui. Impuberes, uel etiam ante menstrua, non raro concepere, & maturiores silenter menstruo. Qui si indebito momento fiat: Non raro quoque hystericae, multis pessumdatae angustiis, feliciter concipiunt iuxta atque pariunt. Interim steriles aliquot recte ualent. iam frustra fit, uterus enim uirginis, uix duorum digitorum amplitudinem ostendit: Instanti quoque menstruo plures concipiunt: quippe qui per minimas plicas in se rugatur. ut & silente deinceps menstruo, multas conceptus decepit. Sui autem apertio, non consistit in hominis arbitrio, ut neque intitillatione aut luxu: at prorsus in diuino beneplacito; Nec sat est uterum stato aperiri momento, nisi adueniens hospes loco gratus sit. unde dotes in naturam quoque dispersae Aperiendi, & claudendi: Nam si labe sit inquinatus, de caetero irrita cum illo uiro generandi est spes: adeo ut simplicia quaedam hanc uim obtinuerint. quia indignatus uterus abhorrescentiae furorem uix placabilem concipit. Praefattio. Oportet namque ut per Montem Domini adscendat innocens manibus & corde, qui non accepit in uanum animam suam, nec struxit dolum proximo suo. Demonstraui iam alibi, Scholas praeteriisse cognitionem & morborum, rerumque, quarum negligentia, crimen: Is enim solus accipiet hanc benedictionem a Domino. nec mirum ideo, si de inauditis nil hactenus. Donec tandem extremis temporum confusionibus, homo hominem docere audebit, quae alioquin ob hominum contrectationes conseruandas manent in occultis. Etenim a scholarum opinionibus recedendo sapere uelle, insolitum atque difficile fuit, dum deficerent, quae pro agnitis erroribus in uicem substituerem. Pauci quoque, qui solius proximi charitatis ergo philosophantur. Hodie enim Medentum plerique se sat scire rentur, si paganicam doctrinam auorum initiati ditescant saltem, ac per regulas Scriptorum excusentur a nece apud uulgus. Plerique prouectiorum discere recusant, quasi cuncta sciuissent Graeci & Arabes, desperantque plura sciri posse: Plerique eorum quoque uitam longam irrident, quia nescii: sed horum quandoque sua erit satietas, eorumque ludibria in suos cadent authores. Quia uentura aetate taedebit Deum tanti in proximum & pauperes neglectus. Ideoque ignauiam, ut pellem induerunt suam, Frequens est autem, qui mox a promotione de domo in domum transcurrit, soli lucro intentus, uenalem sanitatem pro uisitationibus prostituit. Uitia quoque catenatim per aetates sibi succedunt inuicem. Rarissimus ideo qui ad penetrale admittitur. Quandoque iam honori fuit plures hausisse scyphos, alias Monomachum plures occidisse. Multus interim ad fores Chymiae ambulans, magna stentatur, uanam delusus spe. Fraus & dolus floret hodie titulo sagacitatis, & uirtus inter paucos rara latitat, licet iugiter nominetenus aestimetur. Enimuero uitae ac mortis historiam primus ( nifallor ) scripsi, sperans, quod Deo inde suus cedet honos ex dono gratuito arboris uitae atque usus fructus illis, quos Ipse ad uitam longam reseruat post me. Inualescet iterum, dum perniciosorum ingeniorum numerus a lautis studiorum otiis & malis curiositatibus ad artes & opificia recedet. Nam qui ante me de Uita longa tractauit Paracelsus, titulum quidem dedit, at materiam prorsus ignorauit. Temporum nempe nascetur tranquillitas, abacta uermium exotio & alieno uiuentium turba, pietatis pallio tecta. Uentura tandem resipiscentia resormationem sperare iubet. Interim nisi Dominus auerterit, iusto metu ominor, uitam mortalium indies accurtatum iri, ac tandem in uiridi spica ad funus transituram, peccando uenae sectione & purgationibus. Cui felici aetati de Uita longa scribere decreui, laudans Dominum, quod incolatus meus propediem ad periodum sit de uolutus. Nisi inquam Deus noua pene faciat omnia. Est quippe acquisitio arboris uitae difficillima, multum operosa, & paucis reuelata: Inaudita autem dum pando, anteriorum errores sicubi detexerim, id coactus egi, ne qui me sequentur, in salebras impingant, & scopo ueritatis orbentur. Nam ipse Lill 3. De Tempore. 630 Et quanquam a binis Imperatoribus hoc titulo inuitatus in aulam, honores tamen & auloedam uitam recusaui, qui tota uita spreui odores ambitionis; ipse ab adolescentia sensim intuens uanas siliquas, quibus naturae initia incrustabant, apostata a Galeno haberi coepi, ac Medentum uilipendio me lubens exposui, ratus laudabile meas stupiditates rideri, ab ignorantibus: ac multo iam magis ( ad arginem fossae per senii ripam detentus ) deuito incurius & negligo, quicquid de me uiro aut defuncto senserit posteritas, quia moriendo animae opto meae tranquillitatem. quia tota uita auram uulgarem neglexi. Etenim ab Osoribus Paracelsista uocor, scholarumque desertor, aestimorque tamen arcanorum aliquot Adeptus. Protestor itaque ubique, quod scholarum errata, neglectus adnotauerim nunquam, nisi ut meae satisfacerem uocationi, ac prodessem credulis mortalibus. De Tempore 1. Cur primum de tempere agat Author. 2. Mensura ab Autore excogitata. 51. De diebus Criticis. 52. Propositio Tractatus. 3. Professio autoris. 4. Notatur Paracelsus. 53. Crisis medenti parit infamiam. 54. Tempus nil commune habere cum ullo motu. 5. Friuolitates. 55. Anni climacterici consideratio. 56. Negationes temporis. 6. Error Scholarum. 7. Astrologorum pertinax subterfugium. 57. Absurda aliquot inde consequentia. 8. Quid deceperit Scholas. 9. Iam deficiunt pro medietate ab asserto numero climaterice. 58. Numeri Sabbatharius, Iubilei, enneaticus, etc. Differt consideratio mathesis a naturae ueritate. 10. Error tertius. 11. Quartus. 12. Quintus. 13. spectantur. 59. Sextus. 14. Eminant inde aliquot absurda. 15. Hebdomas non tam ob numerum, nis ob perfidiam Iudaicam introducitur. 60. Conclusio inde deducta ueras temporis proprietates contra scholarum nutum explicat. 16. Septimus error probatur. 17. Falsa temporis definitio. 18. Motuum duratio essentialiter includitur rerum seminibus. 19. Tempus nequit esse motuum interna mensuru. 20. Octauus error. 21. Aliquot absurdi errores inde sequentes. 22. Unitatis encomium. 23. Concluditur tractatus pro uita longa. ( 1 ) De Uita longa scripturo uisum fuit tractatum de tempore praemittere, eo quod uita longa inseparabilem debeat Scholae per suam indigandi ignauiam deceptae. 24. respectum ad Quid Augustinum in tempore decepit? 25. durationem. Autoris aliquot considerationes circa tempus. 26. Quid sit in Genesi dixise, in principis. 27. Error Aristotelis de leco. 28. Duratio magis intima rei, quam sit locus aut res sibiipsi. 29. Temporis uera essentialisque proprietas. 30. Cur tempus non sit de praedicamentis. 31. Male instituri etiam male assuescunt. 32. Nec tamen id a me sic primo loco statutum, quasi uellem uitam metiri per tempus, quin potius proprie loquendo, Durationem uitae computo, in relatione ad dies & annos, quos mox demonstrabo non esse tempus. Quid Heroes deceperit in temporis consideratione. 33. Paradoxa quidem ( fateor ) at nihilominus uera doctrina. Demonstrationes aliquat, etiam e Sacris pro Autire. 34. Difficulter prioritas abstrahitur a tempore. 35. Duratio non dicit respectum ad res. 36. Probatur iam solidate hypotheses. 37. Lex fali. 38. Consequens ad positiones Scholarum. 39. Prioritas in respectu sati: non autem temporis. 40. Quid sit successio. 41. Tractatus de aeuo, respectu temporis. 42. Respondetur obiectioni e Sacris allatae. 43. Demonstratur error per Angelorum operationes. 43. Etenim Aristotelem alibi ostendi initiorum naturae penitus ignarum, & materiae Physices penuriosum, ac proin tempus, locum, uacuum, infinitum, fortunam atque eiusmodi abstractas considerationes, planeque peregrinas in ordine naturae, tanquam Instituta Physica essent, totus ridiculus exposuit. Argumentum Scholis contradicens. 45. Probat autor multipliciter. 46. Professio Autoris de tempore. 47. Ego autem uitae longae praemisi speculationem Temporis hactenus ignoti: Hebetudo quaedam in uera motuum diuisione & mensura, quoad motum dici. 48. Horologia. 49. Quapropter in eius elcidationem hanc statuo Errer horologiorum. 50. Propositionem. ( 6 ) Etenim Scholae, praeterquam quod doceant Tempus, uel esse ipsam mensuram primi mobilis, uel sub eadem saltem concludi ( nondum enim id determinatum ) uolunt insuper, quod indiuisibile quodlibet punctum temporis physicum in se haberet actu & realiter infinita puncta mathematica. ( 2 ) Tempus non aliter, ab Aeterna duratione separatur, quam lumen diei, non aprente sole, a lucidissima luce corporis solaris. Quandoquidem positiuum reale infinitum, prout & indiuisibile actu, quod in se non est positiue intelligibile, quodque ideo Scholae negant possibile: ( 3 ) Credo enim uiam, ueritatem, uitam, & rerum omnium essentiam esse Deum summe gloriosum. iam in quolibet temporis minimo puncto donant ultro, id est, meris somniis conspurcant naturae cognitionem. Item esse Principium, in quo uniuersa sunt principiata, uiuunt & mouentur. Dico itaque, quod etiam non dato corpore uel motu: ( 7 ) Necessario itaque ex datis illarum suppositionibus sequitur, unamquamlibet partem temporis non esse temporis, sed punctum aliquod mathematicum, indiuisibile, atque adeo sine duratione extra & praeter tempus. attamen tempus, locus, situalis habitudo inuicem, atque distantia essent eadem, quae modo sunt. Siquidem extra coelos creditur locus interminatus, omni priuatus corpore & motu: repletus tamen Spiritu, suam magnitudinis infinitudine illi adaequatus. Itaque quod etiam tempus constaret uel ex indiuisibilibus partibus, uel tanquam aliquod productum esset, ex connexione indiuisibilium & infinitorum punctorum durationis. ( 4 ) Pariter tempus intelligo non loco, non corpori, non denique motui alligatum: Ut nec sic quidem reuera essent indiuisibiles atomi sire puncta durationis: sed ens ab iisdem separatum. Proin nec tempus mendico ex circumscriptione motus coeli primi mobilis. si per sui connexionem in aliquid diuisibile consurgerent. Nam prout motus coeli fit in loco, ac si esset loci quaedam mensura: tamen sicut locus non est motus, quanquam in loco fiat: sic neque motus est tempus, quanquam in tempore contingat. Non attendunt, inquam, quod indiuisibile negatiuum nunquam possit per connexionem coalescere in esse aliquod praesens, actuale, longum, breue, magnum uel paruum, eo quod in se comprehendat merum nihil in ente physico, id est, reali. ( 8 ) Itaque sibi in uerbo ( indiuisibile ) contradicunt. Neque enim tempus potest generari per motum, uel in utero motus, si generatum sit in specie simile suo generanti. Aspexerunt quidem longum & breue Tempus: ( 5 ) Enimuero Annus, Dies, Menses & Nox non sunt tempus: atque hactenus subter quantitatem reduxerunt. sed mensurae & accidentia rerum in tempore contingentium, plane peregrina & externa tempori. Sic nempe dies nostra, alterius nox est. Interim ubique idem Tempus in toto uniuerso. Uer, aestas, autumnus, hyems, non sunt tempus: Demum etiam temporis essentiam ac totam circumscriptionem constituerunt in successione, quae actualiter infinitis & infinite indiuisibilibus durationis punctis, in minimo quoquo instantis physici puncto connexa staret. sed alterationes aeris, ordinatae in alteritatem & uicissitudines rerum. ( 9 ) Profecto utrobique se nimium addixerunt Mathesi, dum naturam inculcasse sibi sunt uisae. Pueritia item, adolescentia, iuuentus, uigor & senium non sunt tempus: sed nomina alteritatum corporis atque uitae. Mathesis nimirum supponit in quoquo continuo infinita subdiuisionis possibilia puncta, quas suppositiones interim natura nescit, negatque physica: Quippe quae attendit res, prout sunt, & non prout inseruiunt speculationibus mensurae situum. ( 10 ) Separarunt de in Scholae considerationem magnitudinis a consideratione numeri, uoluntque Tempus numero similius, quam continuo; Piguit sane detegere debuisse, quod reperiam, nisi crassam inscitiam absurditatibus atque impossibilitatibus stipatam. Quasi species simiarum, quatenus homini similes sunt, esset inter homines referenda, non autem inter belluas. Ridiculum itaque Tempus a numero non separasse toto coelo. Putarunt tandem numeros eiicere unitatem: dum tamen unitatum connexio omnes pariat numeros. Quare compulsus fui uera scribere ex commiseratione luuentutis per credulitatem abductae. ( 16 ) Inprimis itaque Scholae iubent, tempus suae considerationis esse motuum mensuram, cum iam ex suppositis falsitatis conuictis constet, quod tempus nequeat metiri, nec iudicare de duobus motibus eadem duratione ( sic loquar ) factis, uter alter sit celerior. In quo & istud stolidum, quod zero pro unitate habeant, dum mille zero subscripta ne unitatis principium contineant. Nam secundum praefatas suppositiones tempus necessario se semper propinquius iungeret motui celerrimo: Postremo & hoc friuolum, quod Binarius a ternario, specie differat, ut & hic a quaternio, licet duo binarii quaternarium faciant & fiant: eo quod sit indiuisibili propinquior ac similior. Idque non quidem per generationem nouientis: sed per colliquationem utriusque Binarii: quare nec species in numeris agnosco; sed tantum solas alteritates, commiscibiles & reductibiles. Denique si successio temporis concursu & auxilio indiuisibilis infinitudinis contingeret, & quod omnis motus iuxta durationem conscriberetur termino, & quod nulla sit adaequatio siue proportio finiti ad infinitum; Non enim patitur natura se ad Scholarum lubitum subter regulas coerceri: minimeque, ubi utrumque eiusdem durationis obtuitu consideratur; ( 13 ) ut scilicet numeri ex se generarent Species specificas, quarum singulae essent mera totidem indiuidua. Species itaque eiusmodi atque metaphoras a natura alienas scio. necesse est ex Scholarum doctrina, Tempus fore Primi motus aut mobilis mensuram incommensabilem, uanam, mendacem & incomprehensibilem. Tempus itaque, quod in puncto infinite indiuisibili consisteret, a Scholis pro columna Physices reputarunt. ( 17 ) Quippe definiunt Tempus, ut sit mensura motuum, in relatione ad durationem, ac uelut per accidens appropriaretur motui & successioni per se, nempe propter durationem. Enimuero si motus fit ita, super aliquod immobile, ut hinc Arist. coniecerit ( licet falso ) Primum Motorem necessatio immobilem: quidni stabilitatem etiam durationi donent? Sub qua nimirum omnes motus & successiuorum proportiones debeant commensurari; Quapropter magis confirmor, quod quicquid Scholae a Gentilibus desumunt, sit inutile Sophiae labumen. ( 14 ) Et enim si alioquin in actu indiuisibilibus & infinitis durationis punctis, aliquod infinite correspondens minimum, ligaret proportionata infinitudine puncta Temporis per subsecutionem durationis ( praeter plurimas absurditates ) tempus necessario suum actuale esse haberet, antequam esset, id est, esset non quidem in esse, sed totum simul in fieri: ( 18 ) Seminibus quippe uniuersis ab initio inest, nedum principium cuius uis motus, sed & sua durationum determinata periodus, cuique motui propria: cum omnis uarietas quarumcunque alterationum pendeat ex tarditate uel celeritate motuum. imo nec quidem sic fieret, esset, aut esse posset, ut esset, sed ut periret antequam esset. ( 15 ) Igitur Tempus ( contra Scholarum praescriptum ) nec longum nec breue, nec ante nec post, nec mensura nec mensurabile est. Igitur motuum duratio includitur seminibus essentialiter, intime, originaliterque, uelut principium formale atque directiuum eorundem; ( 23 ) Equidem scholae quoties per Mathesin aliquid concepere, id statim subter regularum generalitatem in naturam contorsere. ( 19 ) Non autem quod tempus sit extera quaepiam consideratio mensurae motuum, respectu durationis: cum ciusmodi consideratio siue habitudinis relatio sit tantum externa accidentalisque rebus ipsis, adeoque merum ens rationis: Sic namque ex quatuor putatitiis elementis quatuor qualitates, complexiones, ac humores confuse adaequando, hae rixae translatae sunt usque in astra, cunctaque suis figmentis consentientia statuerunt. ( 24 ) Qua nimirum methodo continuum speculatum in Mathesi aptarunt punctis linealibus, & tandem quoque tempori. non autem primordialiter essentialiterque insita ipsis seminibus, prout est duratio. ( 20 ) Denique scholae supponunt species naturales in quantitatibus continuis: B. Augustinus fatetur quidem, tempus aliquid esse, sed nesciri temporis quidditatem; Cum tamen continuum uel discretum non sint res, sed nudae considerationes rerum secundum mensuram. quia scilicet falsis e Paganismo thesibus imbutus. Quare erubesco etiam atque etiam, temporis essentiam uelle explicare. Res habent quidem suas species reipsa, sed illarum consideratio tanquam ens rationis caret essentialibus speciebus in Physicis. Sed hunc osorem non timeo, qui iam in coelis ueritatem adspicit. Pudeat igitur, quod tempus inter mensuras e entia rationis siue non entia statuerint. ( 25 ) Inprimis namque a tempore successionem omnem abstuli, qui iam magnis authoritatibus Ethnicarum scholarum iugum excusseram. ( 21 ) Pudeat, inquam, scholas Physicas, plus se contemplatas Mathesin, quam ipsam naturam. Siquidem initio meditabar, stetisse coelos, non tamen aliud tempus fuisse stante sole, quam modo. Futile est itaque, species in numeris, per quas in rerum natura distinguerentur, agnouisse: Itaque coepi istam durationem absque successione motus coeli dimetiri: nesciisse tamen unitatem esse numerum: Et consequenter sensim didici, omnem a tempore sequestrari successionem: Utpote unum, in sui alteritate non minus est distinctum per unitatem a quouis alio numero, quam est denarius. & hanc duntaxat motui accommodare: Tum dein insanum reputare, Solem quandoque stetisse, & nihilominus adhuc hodie tempus intra coelorum motum demergere. Neque enim ulla est ratio, propter quam duae unitates magis constituerent numerum, quam unica; Nam etsi detentio ista Solis sit miraculosa, attamen duratio proin non fuit miraculosa. ( 22 ) siquidem in binario adhuc ambae unitates sunt discretae & distinctae, imo integrae in suo illarum esse, nec desierunt aut abierunt in aliquod tertium propter earum connexionem: Nam binarius nil designat praeter binas unitates. Dein conspexi, quod ab initio tempus iam esset, nondum existente die, siue ante natam lucem & segregationem eius a tenebris. Coelum ergo, Terta, aquarum abyssus, tenebrae, & dies ipsamet erant, antequam coeli orbita de finiret diem. Ulcerosum est itaque, duas res permanere in sui priore esse connexa, attamen ob solam istam connexionem generasse speciem, a se utraque diuersam. ( 26 ) In principio inquam creaturarum, non autem in principio temporis. Quia istud rerum initium includit aliquod Dum, ut sensus sit: Quanquam Deus ab aeterno statuerit res creare: Quocirca unitas propriissime est omnis numerus, eo quod ex illa fluat omnis numerus, estque omnis id eo numerus nihil praeter unitatum connexionem. Unde ipsa unitas Diuinitatis typus est: Dum tamen infinitae bonitati placuit emanare in operationem ad extra, tum in principio creauit Deus coelum & terram. eo quod exin omnes fiant numeri, atque iterum in eandem resoluantur. Atqui ante creaturam erat illud Dum, quia Deus non habebat opus creara, uel creata duratione, nec res creandae habe¬ Mmmm ( 31 ) Quamobrem tempus nec partes habet, nec admittit diuisionem sui, & per consequens nescit successionem. habebant opus creata duratione, imparis concurrente dignitatis principio ullo cum Creatore infinitae potestatis. Neque etiam somnia probat: quae scilicet puncta actu infinita, copulata uel disrupta in se recipiant. Imo nec tempus est duratio magna uel parua, magis quam plana, rotunda, longa, profunda, breui; aut lata. Quia reuera non est intra praedicamentorum ambitum; eo quod Infinitum actu exsistens est tantum unicum, Deus nimirum, qui est omnia. Nam si creatura non dependeret originaliter, totaliter, absolute scilicet & intime a Deo, tanquam a durationis suae initio & fine, utique nec Deus etiam esset immediatum ac totale principium, ut neque immediata uita rerum, id est, non foret a & illarum; Igitur intellexi inde, si natura quandoque stetisset radicata in duratione profluente citra medium ab ipsamet aeternitate: Etenim si bonitas, uita, ueritas, essentiaque abstracto modo sint Deus ipse in creatis, negari pariter nequit, quin in iisdem ipsa Duratio Deum repraesentet. illam & hodie sic stare debere ob easdem necessitatis regulas. ( 27 ) Sciui namque mox inde, quod Duratio, quam tempus nominant, sit ens reale: Credo itaque uerum tempus impermistum, sine macula creaturae, ubique & semper immutabile, nec ullo modo successirum. Itemque si tempus ab initio fuerit ante factam creaturam, non poterit utique reputari inter creata. Nec enim est facta mentio creati temporis. Utque hoc propinquius conciperem, abstrahebam a tempore cuncta corpora, atque omnem successiuorum alternationem siue motuum succedentes uicissitudines; ( 28 ) Perpendi etiam, quod sic ut mobile est ita in loco, ut locus nedum exterius circumdet mobile ( utut interim sic putet. Tumque primum clare intellexi, quod Tempus in suo esse nullam ferat aut debeat respectum ad motuum instabilitates, uarietates aut mensuram. Aristoteles ) sed quaquauersus locus penetrat ipsum mobile, ita ut intima quaeque pars corporis non minus sit in loco, quam eius superficies: Siquidem tempus est id quod est, siue motus atque mutationes fiant, siue non: non tamen proinde uice uersa locus a mobili comprehendatur: ( 29 ) Ita scilicet & adhuc multo abstractius Duratio est quidem rebus intima; quippe non inueni Durationem relatiuam ad motum aut uicissim, motum ad durationem nisi per accidens, & propter mentalem mensuram unius ad alterum. non tamen a rebus afficitur, clauditur, uel apprehenditur. Quod prorsus est impertinens: Locus et iam certam atque determinatam positionem quidem, mutabilem a mobili: Siquidem tempus non habens successionem, non potest inseruire commensurationi. penitus tamen ab omni prorsus loco inseparabilem. Atqui ipsa Duratio sic est a rebus inseparabilis, ut ab his nullatenus unquam migret aut mutetur. Itaque cum duratio sit supra & intra esse rerum, & ab his inseparabilis: imo magis intima rebus, quam ipsae res sint sibimetipsis: ( 32 ) At quia sublunari loco conclusi, Scholisque Ethnicis perperam imbuti soliti sumus in temporis duratione prioritates & celeritates cum suis correlatiuis indefinite considerare, eo quod friuolo abusu, motuum atque mobilium determinatio attributionis iuxta spatium consueta sit mensurari. ( 30 ) Hinc igitur in tempore durationem plane diuinam sum meditatus, adeoque illo respectu ab aeternitate non distinguendam: distributam tamen rebus, pro modulo cuiusque recipientis. Quae tamen relationes prioritatis, si in trutina ueritatis ponderentur, sunt duntaxat attributa motuum, nequaquam autem Temporis uel durationis; Atque sic sat probaui praefatam propositionem. Eo quod prioritas, tarditas, & tc. aliud. dicant tantum relationem inseparabilem ad partes motuum insequentes, & tarditas comparat motuum celeritates inuicem; adeoque prioritas, tarditates; etc. Tempus sane non est nobis datum in mensuram, uel ut in seipso sit mensurabile: Sed habet esse liberum in eo, unde omnis essentia. Per exemplum: non tam metiuntur tempus siue curationem, sed tantum in respectu motus diurni. Deus inest unicuique creaturae. Etenim bonum quatenus omne bonum, non autem hoc & istud est Deus: Humana siquidem & indistincta imbecillitas peculiares omnes motus cum diario siue diurno, emensa est per quandam ignauiam & hebetudinem. In quantum uero est hoc uel istud bonum, non est omne bonum; atque in tantum habet esse in creatis. Utpote non respiciunt metuum prioritates, non proprie ipsam temporis durationem, sed potius motus generalis iniuersalem distantiam. Equidem ut Deus est unicum in omnibus bonum, ita uicissim & omne bonum est essentialiter hoc unum uerum bonum: Ac quanquam in cunctis insit & adsit ipsa duratio temporis, haec tamen est prorsus aliena a successione motuum: Similiter Deus omnibus ubique praesens, & sua duratio est duratio omnium ac singulorum. Hinc proinde coeptum est, tempus uelut ens successiuum atque caducum per instans singulum considerari. Pariter quoque lumen Solis est ens & aliquid in seipso ( illuminat quippe & calefacit ) extra tamen aut citra solem est nihil; Eodem modo aeterna duratio in creatis est tempus: Praesertim quod Scholae stoliditates uulgi imitatae tempus tandem cum coeli motu confundere consueuere. quod extra uel praeter aeternam durationem est merum nihil, priuatiue & negatiue. Quapropter quamdiu erunt ulla creata, nunquam definet esse tempus. Non mirum igitur, si talibus initiis magni Heroes, temporis quidditatem considerantes, eandem concipere non potuerint. Dixit Dominus: " Tu es filius meus; hodie genui Te ". Quippe cum inuoluat actuale infinitum ( quod unicum est aeternum ) ex seipsa est necessario per finitum incomprehensibilis. Quia aeternitas non est, nisi unicum nunc, unicum hodie. " Ex utero, ante Luciferum genui Te ". Christus ex utero natus in tempore, & tamen ante Luciferum. Quia in tempore nulla est prioritas uel successio. ( 33 ) Etenim tempus putatum est succedere ac partes habere, quia partes in motibus sese subsequerentur. Ante ergo designat prioritatem successionis motuum & excellentiam dignitatis: non autem prioritatem temporis. Cum tempus & motus sint res disparatae, & tam procul dissitae ab in uicem, quantum res caduca & finita ab infinito. Quia ab initio in consumtionem seculi non nisi unicum nunc. Non enim etsi motus fiat in tempore, plus potest motus per tempus commensurari ab homine, quam potest homo metiri per Deum ipsum hominem, qui in Deo est, uiuit, & mouetur. Sic nempe agnus ab origine mundi immolatus, eiusque mors saluat defunctos ante incarnationem Domini; quatenus incarnatio beatifica motum respicit. ( 34 ) Si enim Deus uellet inposterum omnem coeli cursum inaequaliter sic inordinatum, ut ad illum nullus motus adaequari posset, an proinde & tempus in seipso fieret inaequale: Saluat nimirum anteriores, iuxta cursum uitae praecedentes, ac respectu motuum inter se inuicem collatorum: non autem obtuitu durationis. Uel an defineret esse, quod modo est? " Ut non rapiat eas leo, nec infernus deuoret ". Imo si cessaret ( ut olim cessabit ) motus coelorum, an proinde cessabit tempus pariter? An ipsum nunc non amplius nunc esse? quid enim ad tempus attinet, quod in tempore contingit? Preces enim illae pro defuncto dudum post mortem, cum tamen mox ab exspiratione plerumque suum iudicium subeant animae. Siquidem suum esse habet liberum, sine respectu, reflexu uel reciprocatione ad aliquid Quare preces eiusmodi frustra essent, ac sero nimis institutae, si tempus esset successiuum. Mmmm 2 Ececclesia ductore triumphat Paracleto, nouit proin, omnia futura esse in eodem temporis nunc, ac si antequam oppeteret, contigissent preces. Sapiens enim adstruit, Deum omnia simul fecisse; Mihi autem in rerum distinctionem sat est, quod duratio ex motu in sui essentia nequaquam dependeat, sed in se ac prae se ferat quandam Diuinitatis uniformem constantiam, per quam nempe ita sit permanens, quod ab omni uicissitudine ac prioritatis successione maneat prorsus libera, aliena atque a rebus rerumque successiuis motibus plane independens: Genesis uero sextidui historiam scribens totidem quoque dies consumtos ait. Ergo in nullo praedicamento collocanda est duratio. Quae proin contradicerent, si tempori detur successio. Sex ergo dierum spatio cuncta sunt creata: Unico tamen temporis permanente puncto. ( 36 ) Cumque nullo modo in relatiuorum seriem pertineat, ideo per consequens duratio nullum dicit internum respectum ad res, nisi per accidens: Sic namque Diabolus futura praenouit, in suc cessione motuum: quatenus praesentia in unico temporis nunc. idque etiam non nisi iuxta miserum deceptumque rationis discursum, facientem proportiones inter mobilia; Stellae quidem sunt in tempora, id est, ad temporum uicissitudines siue motuum uarietates: & adhuc duntaxat in quantum sunt mobilia, in ordine ad motum localem uel alteratiuum: non autem ad durationem uitae nostrae, cuius est statutus terminus ab Omnipotente. non autem in ordine ad esse reale illorum. ( 35 ) Enimuero prioritas difficillime sequestratur a tempore. Nam quamuis abstrahamus tempus a loco, motu & corpore: Spectant nempe ad caduca mobilia, certi fluxus prioritatum & posterioritatum in suis motibus, cum quibus ad destinatos periodi fines, adeoque ad interitum suum properant. Sed totum istud quid refert ad tempus? An enim propterea etiam Tempus currere debet cum omni atque singulo motu? attamen propter oppositam consuetudinem, reique nouitatem, perquam difficile est a prioritate in tempore desuescere, non secus atque quis sinistra panem scindere, id illi est dextra molestum, licet plura alia per dextram rite obeat. Utique sic tot essent tempora ac durationes, quot motus. Proinde tamen difficultas uel dissuetudo intelligendi nil quicquam in rebus mutat, auttemporis essentiam obligat, ut nostris se accommodet erroribus. Quid enim ad tempus attinet ipsa prioritas motuum in corporibus: Uel si unicum tempus currat uniuersaliter cum omnibus & singulis motibus, cumque ipsum eiusmodi tempus celerrime omnibus aliis motibus praecurreret, tardus cursus uitae corui fluet inaequali tempore cum gyro uolubilis rotae. Quidue nocet tempori prioritas, quae soli debetur motui? si per inscitiam in tempus sit translata? Quapropter non sub unica duratione simul fluere poterunt. Itaque tempus suum esse uel essentiam habet immobilem, immutabilem, impartibilem, ac impermistam rebus, non successiuam, sed simplicem & liberam ab omni respectu sui intrinseco ad creaturam. Quia autem motuum prioritas in ordine ad durationem dicit immediatum respectum ad alium motum ( dierum scilicet & annorum ) per quem omnes alios metimur motus, idcirco prioritas abusiue est traducta in Durationem. Quantumuis tempus sit magis intimum rebus, quam sint res ipsae sibi ipsis. ( 37 ) Suppono itaque tempus in Deo terglorioso eminenter & essentialiter: Alioqui sane prius constare deberet, quod ideo iste diei motus esset tempus, eo quod in tempore contingat: quo probato, prioritas tum posset referri ad Durationem, & non alias: ergo nunquam. In creatura uero dependenter, subiectiue & ab emanatione ad extra participatiue. ( 41 ) Tempus igitur nescit successionem nec ex parte motus nec rei motae: ( 38 ) Lex fati quidem permittit motus uitae insequi iuxta inhaerentem mobilibus dispositionem affixam ad certum praescriptumque destinationum ordinem. quippe successio nil aliud est, quam proportio successiuorum in ordine ad motum; Sed eiusmodi affixiones & ordines non sunt ipsius temporis; & quanquam insit motui ipsa duratio, non proinde tamen haec induit naturam successionis motuum. Quotquot autem putarunt tempus ens successiuum partibileque; Consequuntur uidelicet suum ante & post, suum tempestiuum, opportunum & sero ad subsecutionem motuum & mutationum eorundem, non autem temporis. illud quoque lassatis habenis cum mundi interitu occasurum & periturum credidere: aeuum uero ceu noram creaturam in eius uicem, absque successionum medio substitutum ciri. ( 42 ) Hoc nempe sic autumatum, nescita temporis quidditate. ( 39 ) Nil namque potest cogitari absurdius, quam quod unicum tempus successione quadam moueretur, subsequeretur atque seipsum faceret Uasallum ad infinita puncta, indiuisibiliter quidem, in fui prioritate & diuisa inter se per suppositionalitatem: Etenimdum hoc de tempore dicunt, manifestant, se non loquide tempore, & ignorare sui durationem: quaeque tamen in instanti minimo singulo essent coniuncta, & quae absque ulla sui extensione perirent successiue ante sui connexionem: quia tantum loquuntur de motibus, horumque uicissitudine, in durationis contingentia. Et quod talis chymaera esset mensura certissima cunctorum motuum. Siquidem etsi duratio rebus insit & adsit, nil tamen habet cum rebus commune; siue comburantur, submergantur, putrescant, moueantur, dormiant, incipiant uel esse desinant; Imo quod tempus per eiusmodi indiuisam punctorum copulam mutuamque atque indefinentem successionem cogeretur moueri atque subsequi successiue: quia duratio non retrospicit ad res, sed inperfracta, semperque sibi aequalis persistit. ( 43 ) Forsitan enim illos abduxit Textus. & hunc tandem in finitis indiuisibilis puncti motum esse distinctam omnium motuum regulam & temperamentum. Post hac non erit tempus amplius, non attendentes tempus ibidem sumi pro diebus anni, pro meteoron uicissitudine, & opportunitate poenitendi. Haec tamen adeo stolida dogmata propinantur adolescentiae sub primo aetatis uere pro naturali Aristotelis auscultatione. iuxta tritam nimirum locutionem. ( 40 ) Prioritas igitur nequaquam terminatur respectu temporis, sed fati, relati in ordine ad motus: Non autem quod cum mundi interitu cessaret duratio, quae modo est, semper fuit, & erit. sine respectu unius motus ad alterum. Nam motus localis non tangit essentiam loci: Nam aeuum quod Angelis deputatur, nullatenus diuersificatur a duratione, quam temporis uocant. sed res quae successiue moretur per locum, dicit duntaxat respectum per accidens ad locorum situm; Cogita nempe animam corporis inquilinam, diem, noctem, nec item senium experiri, ut neque successionem habere: Interim respectus situum siue loci ad locum manent stabiles, immoti, immutati, nec in minimo tangunt locum, siue res sit mota in situ, siue non; Est tamen in unica & eadem duratione, & in eodem nunc, quo altera anima, a corpore separata, exsistit. Cum successio motus localis ex parte motus sit peregrina loco. Quippe loci & mutatio conditionis animarum nequicquam tangit, afficit durationem, aut candem sibi obligat, ut proin in sui essentiam migret. Sed eadem duratio aeternitatis fluit emanatiue in omnia, & sustentat singula: sui proinde tamen simplicitatem non amittit, quanquam Potiori profecto iure haec intelligo fieri cum tempore, eo quod tempus non sit relatiuum ulla ratione interna, sed sit quid abstractius aeternitatique propinquius in intellectu & in re, quam sit locus. Mmmm 3 quam res eam participantes eandem aliter atque aliter suscipiant. Ut potenqui duntaxat pariunt differentiam rationis siue nonentis, quod aequiualet, ac si durationum ambarum diuersitas sit in reipsa merum commentum. Res enim in & sub duratione subsistit: ( 46 ) Id quod sic conuinco: Tempus est ens: a qua si exciderit, in nihilum abit. Ergo creator uel creatura: Si sit ens successiuum, ergo non est substantia creatoris uel creaturae. ( 44 ) Angelus enim ideo in sui substantia & esse fruitur tempore continuo sine successione & partibus, cuius nihil est magnum, paruum, longum, breue, prius, posterius, mensura & mensurabile. Sin autem uelint esse accidens ( nam de ente neutro inter substantiam & accidens Scholae nondum mentionem fecere ) saltem subiectum inhaerentiae pro tempore describere debuissent. Coniiciam itaque: Cum igitur iuxta Scholas sit eiusmodi duratio pro Angelis, quam aeruum dicunt, & a tempore sublunarium distinguunt, idque siue in Coelis exsisistant, siue in terris: non subiectum temporis erit coelum, nam sic caduca & sublunaria non haberent temporis durationem sibi propriam: esset duratio peregrina aduena, praestitaque caducis. Itemque si sublunare unum de Tempore, ut de accidente sibi proprio participaret, non proinde & aliud sibi uicinum de tempore gauderet. admittuntque operaangelorum commensurari tempore successiuo & discreto, concludo, cum Angelus nequeat esse simul in duabus durationibus, toto coelo & genere differentibus quarum una scilicet competat sibi & altera suis operibus: At si malint caduca singula participare de Tempore coeli: saltem creata singula non haberent differentem durationem, sed singula permanerent in eadem coelesti externa duratione participatiue. quorum utrumque interim unicum durationis nunc continet, necessatium fore, quod ambae istae durationes in unicam prorsus liquescant, diuersam tantum accidente respectuum, id est, ficto mentalique non ente: unicam, inquam, necessario reali actu exsistentia numeri. Imo citius sublunaria haberent reliquas omnes manifesta coelorum qualitates atque proprietates, quam eorundem durationem. Ergo non participant de mutuata coelorum permanentia in duratione. Adeoque tempus esse idem plane reipsa cum aeuo & manere immutatum in aeternum. Sat autem mihi, quod Scholae agnoscant aliquod tempus continuum nec successiuum, quod aeuum uocant. Ego non cogor ob illarum mentales diuersitates tempus ab aeuo disiungere. ( 45 ) Nam si uicissitudo rerum motuumque tempus ab aeuo separent, eo ipso respiciunt magis ipsam uicissitudinem, quam durationem; Quod si uero sua competat duratio singulis propria, adeo ut res ipsae sint subiecta inhaerentiae, durationis non aliunde petitae, ac tanquam essentialiter initiis seminalibus inclusa esset durationis determinatio, iam apparet lumen Diuinae prouidentiae in tempore, ut sit regula creati, non autem ipsum creatum; in Deo quippe sumus, uiuimus & mouemur. cuius tamen determinationem ac definitionem attendere se putant. Sic etiam in duratione, quae nec etiam est creata. Siquidem id conuincit, quod, ignorata hactenus temporis quidditate, frustra tempus discretum segregauerint a continuo siue aeuo. Alioquin enim si tempus uelut accidens aut concomitans inhaereat rebus singulis, praeter innumera enim absurda, saltem tot erunt diuersa tempora, quod rerum atomi. Cum nulla uspiam sit necessitasuccessionis, in duratione, eoque magis, quod assignent utrique praesatae durationi quosdam respectus, qui toto, ut aiunt, coelo exulant a natura durationis. Et quicunque nunc simul in eadem duratione subsistunt, habebunt totidem diuersas duritionum essentias & exsistentias, eritque tempus actu diuisum in infinitum: Id etiam fere ubique uariat, adeo ut puncti meridionalis certitudo non tam ex solis coelique motu, quam ex respectu situs sphaerae pendeat. Et omne accidens, naturaliter alicuius sensuum obiectum non erit ullo sensu perceptibile in duratione temporis. Nemo itaque certum de finitumue nunc uel constans punctum edocuit, quo aliquid contigerit; nisi habito Eclipsium respectu. ( 47 ) Quamobrem cogor in tempore agnoscere uniuersalitatem quandam, simulque & singularitatem singulis rebus propriam, & rebus magis intimam, quam res sint sibi ipsis. ( 49 ) Imitati globum mundi, dum Sphaeram diuiserunt per punctum meridiei & poli altitudinem: at cum Sol non semper nec ubique pro uoto conspicuus, rotas excogitatunt, aliquot uicibus per diem circumuolutas, quae quia seipsas non essent mouendo, pondus appensum est, sicque diem mensi sunt. Item fateor regulam atque determinationem propriam, quae rebus singulis largitur durationem praecisam, uicissim tamen a rebus impassibilem, inapprchensibilem aut coercibilem. In quo mox error obortus, eo quod pondus ob funium longitudinem accrescens inaequalitatem faceret. ( 50 ) Incertior adhuc dierum mensura per inuitam chalybis contorsionem; Quapropter agnosco tempus esse ens, quod dat & distribuit omnia omnibus, iuxta destinatam participationem Durationis aeternae, idque in confusionem atheorum. quia hactenus nondum certo constat exquisita proportio inter robur, cuius intorti chalybis renitentis & intra cochleam siue funis tendentis elongationem ab axe. Considero itaque tempus tanquam aeternitatis emanantem splendorem, quique citra uel extra aeternitatem non magis subsistit, quam splendor lucis citra lucem. Est namque flante borea, scipso, solitoque contumacior. Nondum ergo proportiones minimorum minutorum in motu. Tempus itaque nobis esse debet manuductio ad superintellectuale unum, aeternum, infinitum, intimum cuilibet rei, nullatenus tamen permistum, conclusum, apprehensibile, aut detentibile; Semifusa Musices adhuc est incerta, eo quod ad pausam integri respiciat, quae ad lubitum citatior est. In quo omnis rerum est quidditas, cui sit laus & gloria in sui aeternitate! ( 51 ) Ego ex mensura motuum in duratione primum dimensus sum bombardarum & cuiusque pyrii pulueris robur ac bonitatem. Paganica ergo locutio est barbara & absurda, quod tempus nos consumat aut deuoret, quoniam nulla est actio aut passio temporis in nos, aut a nobis: Nam si catapulta distet a muro demoliendo 200 passibus, emittens pilam 22 librarum, cum pulueris notae, bonitatis libris 10. Non temporis uitio perimus, nec mors est facta a tempore magis quam a Deo. Notetur autem, quantum pilae ictus tardet post accensum puluerem; iam uero distando per 250 uel 400 Motuum enim dispositiones causae sunt secundae mortis, non autem tempus est de natura motuum. Iudicia quippe diuina disponunt quaelibet ob rationes sibi notas. passus cum eiusdem ponderis pila non excauata, eiusdemque pulueris aequopondere, notetur an ictus segnities respondeat proportioni distantiae. Idem periculum fiat in bombardis maioribus & minoribus. ( 48 ) Mirandum interim, quod dies sit mensura motuum, tamen diei nullam praescripserint praecisam mensuram. Subdiuisiones quidem fecere horarum, minutorum, secundarum, etc. per sexagenarium. At nemo hactenus ostendit praecisum spacium unius sexagesimae minuti; Itaque segnities siue tarditas ictus deteget, quantum renitentiae aeris distantia pariat, quantumque bonitas pulueris acceleret, quantumque cauitas in pila ferrea demat, uel si ponderato plumbo repleatur. Haesitatum nempe in praxi. Imo praeter meridiem, nullum est dici stabile momentum. Ego autem eiusmodi motuum celeritates, potestates atque proportiones, dici item minuta ingenti quandoque iucunditate sum dimensus. ( 53 ) Sedulo tamen notaui, quod nusquam sit crisis, ubi Medicus artis suae gnarus morbum ante crisis exspectationem sustulit. Appendebam ad clauum pondus librae unius tenui filo, longitudinis unius pedis, pendebatque pondus liberum in aere; ( 54 ) Etenim ut natura ordinariis gaudet motibus, iisque assueta est, & unitate uirtutis motricis gubernatur lubens: Mouebam autem pondus, ut pulsaret in aere batilli campanae instar. ita quando totum morbi negotium suis incumbit tantum humeris, statas ipsa cit crises, quas alioqui medelae anticipat bonitas prauitasque retardat uel perdit. Dico igitur, quod omnes ac singuli pulsus consequentes ad ultimum usque erunt ubique locorum primo pulsui aequales. Nam quantum primus pulsus maior est; Sic nempe dies criseos 14 in quadragesimum protelata est. Boni ergo & fidelis Mediciest negligere crises; tanto consequentes sunt minores, atque ideo tanto possunt esse tardiores in motu, non autem in initio aut eorundem fine. Item siue filo appendatur unica libra siue plures, non tamen proinde erunt inaequales. Praestaretque aegros Medente caruisse, quotquot per crisin euadunt, multo magis, quorum crisis tardior est. Sed si filum sit bipedale, erunt singuli pulsus praecise duplo tardiores; ( 55 ) Glorientur enim Scholae de criticis, crisin statuant, doceant naturam proeliari cum morbo, sit ipsis crisis sine lite & iudice. Igitur iuxta fili longitudi nem accelerantur aut retardantur pulsus. Mihi saltem uisa impertinens similitudo proelii illius & inepte criscas transsumtum nomen. Sicque mora cuiusque motus praecise notari potest. Aequalitatem autem pulsuum istorum notabit Musicus. Commenta enim huiusmodi de manu in manum tradita, quibus omne agens ob solas contrarietates litem sustinere creditur; Denique cum uis motiua sit ut robique unicum initium motus aequale, moderatiuum celeritatis iuxta loci distantiam: Uno enim absurdo dato, plura mox subsequuntur catenatim. Docui namque alibi, naturam nescire contraria, nec morbum proeliari. idcirco necessum est, pulsum tam unius librae, quam plurium esse aequalem. Naturam scilicet plus morbo, ut ouo, incumbere, quam quod sit contraria: Si natura sola sit morborum medicatrix. Suppono itaque pulsum bipedalis longitudinis esse mediocris pausae, poterit ergo ille pulsus in 16 minores distinctos subdiuidi, poteritque in gnomone obseruari, quot pulsus fili pedalis dederit horae quadrans: Sicque cuncta maturat, ut ad finem perueniat, adeoque sic etiam morbi finem intendit maturando media. sicque annus praecise commensurabitur. Ita nec morbus repugnat naturae, dum maturatur, non magis, quam ouum, dum fouetur, cum fouente gallina pugnat. ( 52 ) Quantum autem ad dies criticos attinet, obseruatio quidem in natura basin habet, quatenus Archeus noster coelo, rum rhythmum explicat. Morborum namque seminibus destinata est sua periodus: Equidem Luna semper 14 die processit ad locum sibi oppositum, quo ferebatur prima die. non quidem quae mysticis dierum numeris debeatur, sed solis maturitatum exigentiis. Censetur idcirco natura Archei uires oppositas nacta: Nam si cocta & non cruda sint mouenda iuxta Hippocratem; Pariter sic & septima dimidium oppositionis habet, ut & lunae aspectum quadratum ad punctum initii. Proinde namque 7 & 14 dies sunt mali respectum morbi: Sagax ac mitigatus naturae Rector statis momentis suas nouit maturitates, quas ipse solus perficere cogitur, non quidem ob distinctam morborum animositatem in certamine: boni autem respectu Archei humani. Rara ergo dies critica extra morbos acutos; sed, maturatis sordibus, desistunt adhaerere solidis partibus. utcunque aliter senserit Paracelsus. Ast quorsum tantus criticorum dierum commentarius ( Iunior quinque libros de criticis conscripsi, quos dein Uulcano obtuli ) si oporteat sic esse instructum Medentem, ut morbum periculosum reddat insontem, & longum abbreuiet, id est, praecidat, ne in crisin proteletur: Crisis ergo, ut iudicium sonat, esto iudex & accusatrix medentum, & baiulantis solius naturae testimonium: Annus ergo climactericus, siue astrorum numeratos recursus, uel numerum recursiuum, siue demum numerum numerantem spectemus, inanis est garritus, Sacris repugnans, quae uitam a 70 ad 80 annos miseram uocant, non ob annos praeteritos, ut neque ob illorum numerum numerantem, sed quia inoletae sunt seminibus necessitates a Principe uitae sic statutae. ( 58 ) Sed stentantur de numero Sabbatario, quia septimus est. quia tantum contingit Crisis, ubi uiscidum adhaeret uel sonticum concluditur, & ultimata maturitate sequestrari optet. Ad id repugnat quinquagesimo, qui est subilei totusque sabbatarius, atque adeo annus septuagesimus, quia septies decimus plus sabbatizat, quam sexagesimus tertius; ( 56 ) Quantum uero spectat ad annum Climactericum tractum ex productione numeri septem in nouem, nimirum in annum uitae 63, stolidum est inuentum: quia annus nonus est enneaticus, qui nil ad Sabbatismum confert. quippe septuaginta anni, dies hominis, & c. ergo imposturam falsi incusant Sacra apud Christianos; Si namque dies septimus est Criticus propter positiones Lunae, ergo non ob numerum; nec Lunae cum numero annorum 63 climacterico quicquam intercedit commune. adeoque Daemonis est inuentum, qui hostis uitae nostrae procurat mortis metu senes ante statutam horam percellere. Alioqui namque quid facit numeri in numerum productio ad cursum uitae? ( 59 ) Etenim Astrologi iubent annum 56 in nocturnis natiuitatibus propter Saturni ( pudibundam sane ) frigiditatem duplatam: Anni quidem in suas messes atque maturitates properant & recurrunt. annum uero 63 in diurnis genituris, propter ridiculas siccitates Mercurii & Martis, maxime periculosum: Sed hi praeterquam quod pro medietate saltem climacterico anno ualedicant, contradicunt textui: " Septuaginta anni, dies hominis, " etc, denique desciscunt a numeris, dum qualitates elementorum in opem uocant, easque, delirando, in astra traducunt. Quare & annorum reuolutiones reuolutionumque numeri potius recursuum identitatem, quam numerum aut uitam respiciunt directe, nulloque modo ad numerum praeteritum se referunt, eo quod anni singuli desinant in praecisam sui singularitatem, nec se reflectant super praecedentium pluralitatem? ( 57 ) Inter reliquos aliquis stupide ad numerum numerantem. Profecto ut pium est & Christianum uitam agnoscere a manus Conditoris, Principis uitae: Si mors in ualle miseriarum sit calamitatum finis, deberet annus Climactericus esse quinquagenarius, qui Sabbatarius est ac Iubilei. ita perditorum est uitam a Planetis & numeris mutuasse. ( 60 ) Deus quidem hebdomadem in dies 7 distinxit, non ob numeri mysterium aut dignitates; Etenim quanquam Deus certo spatio cuncta disposuerit ex suo lubitu & beneplacito, stultum tamen esto causalitatem attribuere numeris. sed quia praenouit, uix sibi uacatum iri, nisi mandasset quamobrem saltem septenum diem sibi deberi uoluit, ut toti uacaremus semel saltem in septimana; ( 61 ) Non enim quod numerus sacrum uel mysterium contineret, sed suae benignitatis testabatur indultum, quod de septem saltem unicum posceret: Si plantae prolificandi uim habuerint ante natas stellas, & ui uerbi uegetent, est pudendum Christiano uitam humanam suaeque durationis & exsistentiae potestates dedisse numeris numerantibus. Eia, si septimum sibi consecrauit, cur addis & nonum, non sibi consecratum? Cur sacro numero ( ut ais ) nubitis profanum, ut inde fabricemini climactericum? An tibi lici¬ Nnnn licitum est dies Deo sacros fecisse? Itaque posteras Iudaeorum perfidias continet ista doctrina, quae dein ex Astrologorum futilitatibus, melancholicisque siue amentibus putationibus artes atque regulas ad inanem lubitum accommodatas finxere, quorumque aliquot maniacis remediis iam curaui, cum eiusmodi obstinatio sua non careat amentia. Quomodo demum si septem & nouem mysterium in se haberent, facies, quod numerus ex producto septem in nouem sacer erit? ( 62 ) Finaliter ergo constat, quod uita longa, quam tracto, non sit respectu Durationis siue temporis: cum speciebus numerorum iuxta uos nil possit addi uel demi, quin continuo ipsa mutetur species? Dies decem pro pane azymo ante & post festum praecepit Deus; sed quid authoritatis istud dat pro denario? sed motuum ab initio usque in finem defluentium, quorum scililicet mensura in Durationis constantia non sit ipsa Duratio, sed motus alter, qualis est dies, qui sola sui pluralitate uitae metitur longitudines, quare Sacra disiunctim dicunt: In diebus illis. Uacandum sibi imperabat Dominus diebus, quibus beneficus illis fuerat, nec nobis obseruandi sunt propterea. Ideoque nec sacrum numeris addixit. Itemque per dies uirorum rerum contingentias describunt, non autem per temporum successiones, quas paganismus introduxit, locutione penitus fabulosa, quia temporis nulla est pars, successio uel alteritas. Uita Longa, Ars Breuis 1. Uita abbreuiari debuit merito. 2. Consideratio uitae longae ex dono Dei profluit. 3. Aliquot factiones discipulorum Paracelsi circa uitam longam. 4. Obiectio pro desperatione de uita longa. 5. Quanta sit uitae longitudo penes autorem. 6. Alioquin enim, licet mundus tota sui amplitudine esset fertilis, non tamen sufficeret alendis omnibus, ob praefatam festinantiam editis & edendis, si horum quisque ad uitae longae terminum attingeret. Cur terminus uitae longae tam diuersus? 7. Probatur uita longa. 8. Porro quantumuis susti merito gaudere deberent de uitae suae breuitate, & a contrario sensu iniusti plerique optent uitae longaeuitatem ( forte namque in senio emendabuntur ) attamen cum nemini constet, an in Dei conspectu iustus censeatur; Notatur Galeni insufficientia. ( 1 ) De uitae breuitate conquerimur fere omnes, at spatium uitae sat longum, dierumque pluralitas satis magna, si tota bene collocetur. Potissimum quod in conspectu eius non iustificabitur omnis uiuens. Iudicaui proinde, incumbendum unicuique serio pro antiquae benedictionis adeptione, obedienti parentibus pollicita. Perpende enim, quantum somnus, otia, uanae occupationes, parentes & amici tecum de uitae spatio diuiserint actum discernes, nostram de uitae breuitate querimoniam esse mendacem. Uita ergo longa uisa est mihi totius Philosophiae apex, eo quod iucundam atque utilissimam pendat meditationem. Haec Seneca quandoque censuit. Christiani uero, qui mortem introitum ad uitam sperant, de uitae breuitate nequaquam plangere debent. Dolenda inprimis summopere mors personae, quae mortalibus, patriae suaeue familiae columna foret, nisi propter aliquod melius ex mandato uel permissione Dei obiret. Nam certus est Electorum atque reproborum numerus, qui ut citius impleretur, propter multorum iniquitates dies uitalis accurtari debuit, ut & numerus accelerari ob festinantiam diei nouissimae. Quisque enim idcirco in uitae longae amorem, desideria & optatum sua fertur sponte, solaque ualetudinis aut fortunarum aerumnosa iactura optatum mortis ac uitae taedia adducit desperatis. ( 4 ) Frustraneum itaque censentes, quicquid audaculi de uita longa promiserint. Ast uitae longae adipiscendae sola desperatio indagantes terret, eo quod anteactis ante Paracelsum seculis Scholas, de uita longa meditatas nihil, docent muta illarum silentia. At non rite perpendunt, quod qui uitae destinauit terminum, eadem opera etiam quaelibet media ad istum uitae terminum requisita simul destinauerit; Frustra alioquin arbor uitae in Paradiso; ( 2 ) Utpote astu Satanae mors irrepsit, eiusdem proin dolo quoque uitam longam hucusque suppressam non immerito auguror, cum generis nostri sit iuratus hostis. frustraque de terra Medicinam creasset ab initio, nisi rerum termini naturales prolongari medendo possent. Etenim si non utar remediis, statutus est mihi terminus, quem non praeteribo; iuxta illud: " Hei mihi, quod incolatus meus prolongatus est! " Si Adam non edat de ligno uitae, statutum habebat uitae terminum: Quem tamen uitae longae scopum Omnipotens nuper in mentem humanam instillare est dignatus, ut de his tanquam nomini suo gloriosis, nobisque necessariis, post nouorum morborum conscriptum in nos exercitum, serio pensitemus. at si comidisset, utique nec fuisset mortuus. Est ergo spes ad uitam longam, sola autem defuit cognitio medii. Licet donum arboris uitae maneat in manu Domini, quamdiu eius dispensator manere decreuerit. ( 5 ) Nec enim loquor de Uita longa e Scaiolis deflua; Eiusmodi fabulas Paracelso relinquo. Nec denique is sum, qui annos uitae longae ad dies Mathusalem extendo. At magni facio Nestoris aetatem; aut Iohannis de temporibus. Adepti nuperi spernentes qualitatum primarum connubia, humorum collegia, praerogatiuas, de cubitusque, sensim ad medendi unitonum aspirarunt, sub quo remediorum ingressum se inuenisse primum rati, se uoti compotes factos, gloriati: Sed Paracelsus uitam tercentum annorum, despecto nomine, breuem, physicam & accurtatam uocat, imo si non ad annum ignis prorogetur, se indignam aestimat, polliceturque suorum arcanorum ui uitam Nestoream, nullo quasi negotio secuturam. quibus successere, qui reperirent rerum subtilitates, seu medicinarum puritates nondum sufficere ad tantum fastigium, quod nempe ad uitae longitudinem ingredi possent, eo quod peractis accretionis nostrae muniis ad prima nostri constitutiua non amplius penetrarent seseque commiscerent. Dotem, inquam, quam accrescendo res sunt adeptae, si non intus ad primum limen exuant, saltem non procul intro uersus radices homogeneorum deferant: Ast apud me uita longa terminum habet 120 annorum, ultimum uero trecentorum annorum, utpote quos aliquot animalia quotidie sponte attingunt, homo autem rarissime, idquo non nisi insolitis quibusdam locis. ( 6 ) Cur autem uita longa tanta exspatietur amplitudine. Longe autem adhuc absunt, ut potestates uitales a fluxusuo ad interitum detineant. fit, quod utrobique recipiatur per modum Recipientis. ( 3 ) Idcirco enim doctiores a Paracelso deinceps in uarias opinionum factiones atque in desperationem uitae longae defecere: Non enim arbor uitae moderna me amplius nunc capacem redderet minimae dignitatis uel termini, ob deprauatam, per multas procellas, uitae meae lucem, cuius filum adhuc in lino presciderunt. " Implebit in bonis desiderium tuum, & renouabitur ut aquila Iuuentus tua ". Nec enim dicitur ut aquilae. Alii quoque maiori animo & spe allecti per pollicita Paracelsi magis quam rerum teste experienria suffulti, multa promiserunt, quibus non responderunt postea euentus: quia aquilae non redditur iuuentus pristina. eo quod uitae longae radicem una cum paracelso nescieuerint. In arduis quoque desponderunt ignauiores dicendo: " Constiturus est uitae terminus, quem nemo praeteribit ". Sed aquila renouatur non secus atque serpens senectam & ceruus cornua exuunt, licet interim non cessent sub ista renouatione senescere, adeo ut aquila festinet in canas plumas. Igi¬ Nnnn 2 ( 8 ) Quoniam Scholae iamdudum desperant sapere supra Galenum, qui tamen instar Seplasiae quid pro quo substituit, & quidem pro uita longa libros. Igitur sic de uita longa loquor, non quidem quae usque in nouissimum diem, iuxta Paracelsi temeritatem, extendatur: De conseruanda ualetudine edidit ridiculos. Ut neque loquor de uita sana, quae sit a morbis plane immunis: Sed de illa, quae sub uirium aliquali protectione finem uitae dilatat aliquandiu. Hanc enim totam circumscribit frictionibus rectis, obliquis, transuersis & circularibus, magnum nempe in his, quae suae sunt inuentionis, agens motionem & circulatorem, prout & ignarum exscriptorem aliorum. Etenim quoties deficit, unde exscribat seria, miram sic detegit ingenii pauperiem, ut in figurali frictione per aliquot libros delirasse sit uisus. Quae media si puero & robusto infanti exhibeantur, eosdem ad praefatum terminum sunt deductura, si iisdem uti pergat. ( 7 ) Quid si demum climata quaedam uitam protrahant, an pharmaco, cui uitae longae dos est, id denegabitur? Saepe namque qui anno 50 perspicillis uti cogitur, sponte dein propria 80 aetatis suae anno clare denuo uidet. Atque ideo posterorum nemo hactenus libros Galeni de tuenda ualetudine commentario dignos censuit, aut de solo eleuare est aggressus: Quidni ergo in toto fiet per artem, quod in oculis contingit spontaneo uigore. quin potius postera interpretatione Galeni istam doctrinam quisque in culinae mangonia, atque diaetae obedientiam ligauit. Ego autem semper ratus sum, quicquid semel fuit naturale ( puta in Nestore ) possibilitati naturae non repugnare. Sic nempe astu Diaboli uita longa in sanitatem tuendam, atque inde in culinas migrauit. Nec etiam me mouet, quod Archiatri hunc locum intactum mutumque inuenerint, ideoque & reliquerint: Ars ergo aliquot annorum, breuis, & uita longa, si ad spem respiciendum uitae, quam laxa Ethnicorum doctrina neglexit. Mortis Introitus In Naturam Humanam Decus Uirginum. Index Contentorum. 1. Cur de morte prius quam de uita actum. 2. Causa finalis non est in naturalibus, ut nec causarum prima. 3. Absurda aliquot Aristotelis. 4. Autor substernit hunc tractatum censurae Ecclesiae. 5. Mortem quidem fecit Deus brutis: non autem pro homine. 6. Quid etymo mortis designetur. 7. Diabolus non potuit facere mortem hominis. S. Homo effectiue sibi parauit mortem. 9. Qualis Protoplastorum immortalitas. 10. Quo medio stabat in homine immortalitas. 11. Quare mens sit impassibilis. 12. Animae sensitiuae necessitas. 13. Pomi esus continebat in se causas secundas ad mortis necessitatem. 14. Internae pomi illius proprietates. 15. adeoque quanquam natura & duratione prior sit uita morte, attamen pro hoc tractatu mortis introitus in uitam humanam praecedit uitae, eo quod non de uita immortali ( qualis erat ex intentione Creatoris ante peccatum Protoplasti ) sed de longaeuitate seu de prolonganda uita duntaxat agerem, cuius quia finis morte clauditur, terminatur ac definitur, debuit mors, tanquam transpositiua termini uitae, suis primum causis determinari. ( 2 ) Equidem non studui imitari Aristotelem in hoc, docentem, finem esse causarum primam. Homo ante lapsum carebat animam sensitiua. 16. Mens imprimit sui imaginem in semine. 17. Catena ex esu pomi fluens. 18. Nam alibi opulenter demonstraui, quod Aristoteles totius naturae fuerit plane ignarus: quamobrem istud axioma suum tam intra quam extra naturam est falsum. Autor quorsum hunc tractatum scripserit. ( 1 ) Uita quidem erat, prius quam mors esset: Nam alioqui brutis ante creatum hominem iam mors destinata erat naturaliter, & quidem ex eadem radice, per quam mors in hominem intrauit. ( 6 ) Siquidem pleraeque belluae non nisi mutua uiuunt caede. ( 3 ) Quoniam si de primo motore Deo, omnium Archetypo, deque mundo inuisibili sit sermo, certum esto, quod apud eum non sit ulla causarum prioritas, sed omnes coincidant in unitatem, apud quem omnia tantum sunt unum. In natura pariter, cum, quicquid fit aut generatur, seminum necessitate fiat aut generatur: Denique mors hoc loco non significat nudam separationem animae a corpore, ut meram priuationem designet, ac si sensus esset; quod Deus non fecerit non ens, quod mors dicitur; Nam eiusmodi enunciatio esset in Sacris ridicula. adeoque hactenus sint semina rerum primordialia principia & causae naturales, agantque ob fines, non quidem sibi, sed soli Deo cognitos: necessitate Philosophiae Christianae causa finalis locum non habet in natura: Ipsum nanique uerbum ( fecit ) eiusque negatio idem est, ac respicit, quod " ipse fecit & facta sunt ". uerum duntaxat in artificialibus. Adeoque eius negatio dicit entis positiui & non priuatiui absentiam: & aequi ualet huic propositioni: Deus condidit hominem absque inclinatione ad mortem: Adeoque & hinc uerificatur ( quod alibi sat probaui ) Aristotelem nil minus quam naturalia intellexisse, suasque Scholas fefellisse per artificialia: nec causas in eo fecit naturales, quibus mortalis esset. ( 7 ) Denique nec Cacodaemon fecit mortem: Estque totus impertinens hoc loco, quod artificialia subter catalogum causarum naturalium reduxerit. Imo penitius introspiciendo manet Aristoteles aeque ridiculus. " quia non est inferorum regnum in terra ", multoque minus in Paradiso. Nec potest Satan ullo modo mutare essentias a Creatore institutas, eas inuertere, abolere, uel occidere, quas Deus fecisset mortis expertes. Siquidem aedificator, ante finem siue aedium figuram ex charta factam, praesupponit cognitionem loci, acquisitionem mediorum, calcis demum, laterum, lapidum, lignorum & ferramentorum: Incepit mors in nobis a Cacodaemone quidem suggestiue & excitatiue, modo plane per accidens & externo: quorum mediorum computatio figuram aedium antecedit. Nec potuit producere causam mortalitatis in subiecto per gratiam creatoris incapaci. Adeoque nec etiam finalis ( si qua sit ) causa est prima causarum artificialium in mente autoris. Stultum est itaque inter causas naturales recensere ens rationis, ens mentale, siue nonens. ( 8 ) Itaque si nec Deus nec Cacodaemon facere mortem hominis efficienter, ergo a sufficienti partium enumeratione, solus homo sibi fecit mortem, causasque sibi applicuit tanquam ens positiuum, unde mortalis euasit, & mors naturalis facta sit. Porro lubens ad metam properassem, quam de uita longa mihi proposui, nisi mors intentum filum praescinderet, prioritatem suam uelut remoram intercalariter praefigens. Quod namque diabolus non potuit, potuit homo habens moriendi possibilitatem, non autem necessitatem. ( 9 ) Erat enim in possessione immortalitatis, poteratque non mori, si uoluisset, quia mors erat ipsi contingens liberum; Cuius etiam paradoxon lubens inter arcana detinuissem, nisi tractatus de uita longa ius suum a morte exigeret, per quod naturaliter ingressum in hospitium humanum stabiliuit. ( 4 ) Paradoxon certe, inauditum hoc Dei mysterium, quodque iccirco humiliter censurae Ecclesiae substerno. ( 5 ) Loco propositionis autem esto: enim uero quia corpus Adami opus habebat arbore uitae, ideo ex parte corporis non erat absolute immortalis, ideoque & alimento indigebat: quod Deus non fecit mortem. Id enim protinus intelligo negatum pro homine duntaxat: erat autem futurus immortalis ex gratuita Creatoris bonitate. Et ille qui praeseruasset Adamum a morte per gratiam, dotemque ligni uitae dederat, eundem quoque a quibuslibet iniuriis Nnnn 3 riis defendisset: Itaque immortalitas in homine per lignum uitae continuata fuisset, fuitque ideo e Paradiso proscriptus, ne etiam post esum pomum " extendat manum ad arborem uitae, & comedat, & c ". Nam sicut pomum includebat causam mortis: sic lignum uitae continebat superioritatem uitae supra causas mortis. sed communi creatae naturae ductu terminari, in animam uiuentem, exclusiue, cuius modum explicabo postea. ( 13 ) Porro in pomi esu sitam fuisse mortem, id est, mortis causam naturalem, productricem ( dispositiuo modo ) animae sensitiuae ( qua alioqui caruisset homo ) per semen, & quidem brutorum more, & mentem proinde deseruisse corporis regimen, tanquam horrentem contractae inde belluinae impuritatis, manifestum fiet in sequentibus. Non conueniebat enim hominem, qui mortem sibi edisset, non mori, mortemque comminatam illudere, atque iccirco exulari debebat in Paradiso. ( 10 ) Erat autem homo immortalis, quatenus mens eius immortalis, cuncta munia corporis immediate praestabat, dabatque uitam de se immortalem. Nam ex quo momento homo fecit intra se semen ad suae speciei propagationem, adumbrauit ( saltem dispositiue ) eandem opera, occasionaliter primordia animae caducae, tegumentum & inuolucrum Mentis, ut totum corporis ministerium in se susciperet. Etenim cum sit interitus nescia, nec rerum caducarum ideo importunitatibus subiecta, oportet, si inimediatam corporis oeconomiam si rectura esset, quod suo corpori parem quodammodo immortalitatem communicaret, saltem quoad praestantiam potestatum rectricium: In natura siquidem iam Creator se obligauerat rerum seminibus, ut, quoties sensitiuorum semina ad metam multiplicandi peruenissent, ipse quoque uitalium luminum Parens animas seminibus singulis condignas influeret: licet quoad alimenta corporis sensim defecisset homo, nisi ligno uitae suffultus fuisset. quod & alibi de Ortu formarum ex professo prosecutus sum. Imo distincte loquendo: ( 11 ) Omnis potestatum pluralitas erat in unitatem mentis absorpta: ( 14 ) Adeoque in pomo erat uis producendi semen prolificans, brutalique more seminalem Archeum dispositiuum foetus continens, animamque caducam a datore uitae sibi impetrans. Et hodie mens impassibilis est duratione & alterationibus rerum caducarum, eo quod his desit symbolum, per quod mentem immediate attingant aut penetrent. Eadem enim die, qua de fructu arboris scientiae boni & mali ederent, morte morerentur, quia animae sensitiuae appulsu facta fuit altera nouaque generatio, propter quam Mens consternata sese a uitae clauo subtraxit. In hoc scilicet stabat mortis & immortalitatis necessitas. ( 15 ) Caruisset enim homo anima mortali, quamdiu immortalis esse optasset; non solum quia unica mens immortalis satis erat regendo corpori, nec conueniret, quod simul duobus Dominis corpus inseruiret: Itaque ut mors accessum atque introitum suum faceret in hominem, oportuit mentem prius destitisse ab immediata pristinaque functione munium corporis, aliamque animam, caducam scilicet, sensitiuam ac seminalem uelut corporis syndesmon subintrasse. ( 12 ) Quae sano longe a Mente dispar, per auram uitalem, naturae cursu, a Patre luminum, uitae datore impetratur ( prout alibi de ortum formarum ) peritque cum hominis interitu. sed insuper, quia non erat opus semine, quod in se dispositionem ad animam caducam contineret. Etenim si semen canis sponte defluat usque in animam uiuentem, exclusiue, decebat ergo hominem concipi absque semine congressuque uirili, uel saltem semen humanum non sore citra uitae seminalis dispositionem: Itaque tota dispositio seminalis ad propagandum semen fuit in Protoplasto, mox ab eso pomo, & ante natam sensitiuam tam in se, quam in suis posteris. ( 16 ) Inde nimirum pater, quod Mens, quantumuis a corporis clauo manum abstraxerit: Quod Ecclesia pro heresi iamdudum proscripsit, & ab olim damnauit. Ergo uera est facti historia, quam Genesis describit. nihilominus non minus in qualibet seminis prolifici productione sit rea, quam fuit olim ab eso pomo: Id scilicet continent uerba textus: " In peccatis concepit me mater mea ". Quomodo autem sub medio dissuasi pomi, castissima definiretur innocentia, immunis a carnis concupiscentia & a brutalis impuritatis contagio, postmodum ex professo demonstrabo. Sed quare & quomodo ille pomi esus naturaliter mortem in posteros omnes, aequaliter continuatam patrauerit ineuitabiliter, irremissibiliter & irreuocabiliter, sic ut unica monitionis transgressio inter nefandissima peccata commiserit crimen originale, ac deinceps causae secunde rationem propagando in se clauderet de mortalitatis inexcusabili necessitate: ( 17 ) Sat sit autem iam obiter dixisse, quod per concupiscentiae carnis libidinem ortum sit atque conceptum semen uitale, ad animam sensitiuam impetrandam, more brutali, in quod Mens imprimit sui sigillum: ideoque nec cum specificae brutalitatis similitudine aut determinatione. Absque quo sigillo omne semen sterile est, in molam aut monstrum alioqui desinens. Itaque a concupiscentia carnis, ut semen, ita & anima caduca, eiusque uita ac per consequens caro peccati suum traxere ortum: Siue, quomodo in unius pomi manducatione uitae ablatio, mortisque causa sint necessitata, optabam Diuini beneplaciti rationem, decretique motum a priori uel a consequenti non indagasse, cum mihi abunde sufficiat, quod sciam & credam sic a Deo esse statutum, nisi profecto ad eius gloriam, castitatis splendorem & Libertinorum instructionem fore sperassem, hoc paradoxon penitius trutinasse, lideoque & tractatui meo de uita longa applicuisse. & per consequens etiam mors. ( 18 ) Enimuero Athei & Libertini etiamnum hodie textum dissuasi pomi cum origine pro allegoria sumunt. Iam namque hora, qua ex aquilone pandetur istud malum super omnes habitatores terrae. Thesis 1. Substantia theseos. 2. Corruptio naturae, qua ex causa immediata processerit, qua occasionali, & qua cautam mediatam. 31. Obiectio summaria ex lege, peccato & maledicto conglobata. 3. 4. 5. 6. 7. argumenta sunt contra obiectionem. 8. Argumentum decimum quintum contra maledictum. 32. Decimum sexium. 33. Noua chiectio. 9. Soluitur obiectio. 10. Decimum septimum. 34. Decimum octauum. 35. Qualitas peccati in Protoplastis. 11. Decimum nonum. 36. Uigesimum. 37. Serpens cur adorsus sit mulierem. 12. Non maledicitur uiro. 13. Uicesimum primum. 38. Uicesimum secundum. 39. Non maledicitur mulieri. 14. Uicesimum tertium. 40. Uicesimum quartum. 41. Textus, qui putatur continere maledictum;, confirmat thesin. 15. Quo pacto mors pomo inerat. 42. Coniectura e praecedentibus. 43. Probatur coniectura. 43. Paritas conceptus & partus a lapsu, & non ante lapsum, roborat thesin. 16. Textus probat thesin. 17. Iurgia de lana caprina. 45. Uicesimum quintum. 46. Octauum argumentum contra maledictum. 18. Nonum. 19. Concluditur ex ueritate textus. 47. Decimum. 20. Undecimum. 21. Duodecimum. 22. Mors non exspectat haeccitatem, ut neque peccatum. 48. Decimum tertium. 23. Decimum quartum. 24. Ostenditur, quod peccatum non causauerit mortem, mulio minus si qua fuisset lex. 25. Intentio Creatoris in Textu posita probatur, eo quod muspiam admiserit incestum inter praecedentem & subsequentem in generatione. 49. Qualis scientia esset pomo inclusa. 26. Indagatur locus corruptae naturae humanae octo argumentis. 50. Additur & nonum. 51. Duo elenchi non causae ut causae. 27. Quibus causis naturae orta sit corruptio. 28. Castitas textus celebratur. 52. Unde originis peccati continuatio. 29. Errores aliquot cirea abusum elenchorum istorum. 30. quibus tamen sub pace & censura Ecclesiae, meos conceptus humiliter subiungam. ( 3 ) Primo itaque negatiue assero contra. Praecellentia Renatorum supra felicitates Adami. ( 1 ) Omnipotens ex sui immensa & spontanea amoris bonitate, hominem ad hoc peculiariter dilexit & erexit, ut sui imaginem intime & quamproxime exprimeret. Quoniam uerba textus non continent praecise maledicta ulla, nisi in Serpentem, & terram; nequaquam autem in hominem: Cui si semel maledixisset ille, apud quem non est uicissitudo aut mutatio, mansisset uere ac semper maledictus instar Cacodaemonis. ( 4 ) Ineptum enim este. Quapropter eandem sui imaginem tanto diuinae maiestatis suae decore ornauit, tamque benigno amoris sui intuitu praeuenit, quod ex sui beneplacito Euam creauerit, destinaueritque ut esset totius humanitatis futura mater ( & uocauit Adam ( post lapsum ) nomen uxoris suae Heua: credere, quod Deus nunc malediceret homini, cui dein mox a peccato, & absque interuentu contritionis aut actu poenitentiae benedixit multa foecunditate, totam dedit terram, & substituit pedibus eius cuncta animantia. Imo in medio maledictionis serpenti prolatae, benedictione sexum muliebrem repleuit, dicens: ( 5 ) " Mulier conteret caput tuum. eo quod mater esset cunctorum uiuentium ) suas conceptura proles, non quidem ex copula carnali, ac brutorum more, neque ex concupiscentia carnis aut uoluntate uiri, sed ex Deo, siue ex obumbratione solius S. Spiritus, per modum quo concepta est & nata humanitas, in qua & per quam regenerari oportet omnes saluandos. Inimicitias ponam inter te & mulierem, & semen tuum, & semen illius ". Quod cum non intelligatur de semine uiri, spondet futurum Messiam mundi Saluatorem ex semine mulieris. Id est, manente matris uirginitate integra, & utero clauso peperisset absque dolore, eratque Eua constituta supra uirum. Tantum abest, quod homini ibidem maledixisset. ( 2 ) Hoc nimirum est magnum at nouum paradoxon, quod hoc tractatu suscepi demonstrandum. ( 6 ) Secundo, nego latam legem, & per con¬. sequens, etiam contrauentionem legis. Quapropter in limine sunt remouenda obstacula obuia & deuia. Ac inprimis obiiciunt textum: Sequitur enim, ubicunque non est lex, non interuenit transgressio nec inobedientia: " Terra proferet tibi tribulos & spinas. & per consequens non cadit ibidem maledictio. In sudore uultus tui uesceris pane tuo. Probo autem quod non fuerit lex per ipsa uerba textus: Multiplicabo aerumnas tuaes & conceptus tuos. Praecepitque ei dicens: In dolore paries filios tuos, maritus dominabitur tibi. Morte morierit; Ex omni ligno Paradisi comede; " Et per consequens, morborum seniique calamitatibus conflictabimini. de ligno autem scientiae boni & mali ne comedas. Uerbum ( praecepit ) praeceptum, adeoque & legem includere uidetur; Quae cuncta ex maledicto peccati inobedientiae profluxere in posteros, usque in mundi anteritum, censu irredimibili, nulloque actu sanctitatis piabili. Attamen unicum istud uerbum non magis pro affirmatiuo ( ex omni ligno Paradisi comede ) quam pro negatiuo ( ne comedas ) uim legis aut praecepti sortitur. Quia Deus legem Adamo statuerat, ne de fructu arboris scientiae boni & mali comederet: Non enim peccatum inuoluebat, etsi non ex omni ligno Paradisi comedissent. cuius transgressio uti in peccatum originale defluxit: ita quoque in maledictionis perpetuitatem aequaliter a Protoplastis in posteros omnes suscitauit. Haec sic edocta sunt hactenus: Adeoque non legem aut mandatum continebat magis pro inhibitione unius arboris, quam pro licentia caeterarum omnium. Itaque textus paternam licentiam pro affirmatiuo & concessione pariter, sicut & paternam admonitionem cautelae pro negatiuo continebat. quod nemo sanae mentis unquam astruet. ( 10 ) Peccatum enim grande fuit in suspicione doli, falsitatis & fallaciae Dei, quodque plus crederent serpenti, quam Deo, quodque spreuerint paternam & beneuolam monitionem. Non secus ac si rusticus uiae gnarus uiatori dixerit; Si isthac iueris, peribis & morte morieris. At non erat inobedientia, quia non erat lata lex. Sic monitio Creatoris ( ne comedas; Erat quidem actus contra gratitudinem, amorem erga Deum, debitamque & rationalem obligationem. & quacunque die comederis, morte morieris ) non legem, sed suasum & optatum dicunt. Transgressio autem, spretae que monitionis actus peccatum quidem continet, sed non inobedientiae: Non ergo maledixit ipsis Deus, quoniam sibi poenas morborum, mortis & aerumnarum in supplicium comedendo contraxerant. tantumque inobedientia a spreta monitione distat, quantum lex a monitu ipso. Non autem post lapsum loquitur Deus de morbis: Prohibitio ergo ( " ne comedas " ) admonitionem sonat; quia sat erat semel mortem praedixisse futuram, dum admoneret, ne comederent. ( 11 ) Denique callidus serpens non adorsus est mulierem tanquam fragiliorem; ne uidelicet mortem sibi comederet & posteris reatu inextinguibili, eo quod in pomo, non autem in contrauentione manducationis mors sita esset: sed quia admonitio ex ore Dei data fuerat Adamo, mulieri tantum significataex uiri relatu. Essetque ideo mors ista ex pomi esu naturalis, admonita, non autem comminata ex lege maledictio. Minae enim mortis, quae Adamo erat incognita, eundem terrere non poterant: adeoque irritae fuissent comminationes, non autem admonitio. Ideoque primo Deus ab Adamo computum exigit. ( 12 ) Inprimis maledictionem uiri non continet, " quod terra esset maledicta in opere suo, & pareret zizania, quodque in sudore sui uultus panem tota uita ederet ": Etenim Adam nondum cadauer uiderat, & qui antequam uideret animantia, ignorabat eorum nomina: multo minus scire poterat, quid mors esset: ac longe minime Eua sciret, quid esset mori in Paradiso. Itaque apud Protoplastos mors adhuc erat nonens & ignotum; nonentis autem & ignoti nullus respondet conceptus, & nulla penitus est formido. Sed reminiscentiam continent praegressae ante lapsum monitionis amorosae. ( 13 ) Denique nec maledictionem sonant, quod " mulier deinceps marito " obediret, subessetque, quanquam in eo elucescat intentio Creatoris, quod mulierem scilicet destinauerat, ut caput esset, apex & ultima creatura, supra uirum: Idcirco nec Deus in minas terroris aut legis poenas praedixit mortem: nunc autem obgeminum peccatum subesse deberet marito. sed ex mera sui bonitate. Id enim potius commeritam poenam, quam maledictum significat: Ut, dum comedissent de pomo dissuaso, scirent, quod Deus non fecisset mortem: sed ipsimet sibi. Prout non maledicitur superiori, qui ob commissum errorem deponitur. ( 8 ) Nec his obstat textus cap. 3. ( 14 ) Ast ubi dicitur: " In dolore paries filios tuos "; " Quia comedisti de ligno, ex quo praeceperam, ne comederes, & c ". textus expresse mysterium paradoxae theseos confirmat. Nam exin aperte constat, 1. ( 9 ) Uerba enim bonitatem praecedentis moniti aperte denunciant, non autem legem. Nam idem uerbum ( " praeceperam " ) quod ante c. 2. quod Eua non esset creata, nec destinata, ut peperisset in dolore. Quapropter hoc nuncium non dicitur illi in maledictionem: ( " praecepitque ei dicens " ) monitionem duntaxat & non legem significat. Alioqui sub aequali peccato originis edere obligati fuissent ex omni ligno Paradisi: sed ipsi ob oculos ponitur, quantum calamitatis sibi causata fuisset, quod conciperet deinceps & pareret more brutorum in dolore. Indubium enim est, quin bruta non sint peccati rea, pariant tamen in dolore: Ex hinc ergo facillime liquet, peccatum originale non fuisse tam ex ui inobedientiae mandati, quam ex effectu deturpatae generationis Diuinae, commutatae in belluinam. non quidem quod peccauerint in Adamo, tanquam patre, aut peccati ipsius sint participia: quia peperissent in dolore, siue Adam peccasset, siue non. Alioqui namque non est iustitiae distributiuae paritas, nec iccirco in Dei bonitate conformitas, siue Protoplastorum ingratitudinem, siue demum inobedientiam contra legem spectemus: Nec etiam Diuinae est bonitati conforme, quod immeritam poenam bruta ferrent, dum ui naturae & ex creationis statuto in dolore pariunt. ( 15 ) 2. Si pariant bruta in dolore, denotatur paritas conceptus & partus in brutis & muliere post lapsum; quod prima inobedientia lueret poenam traductam in omnes, etiam insontes posteros potius, quam decima uel centesima quaeuis deinceps, quamque innumera & longe immaniora peccata. quae paritas cum non fuerit ante lapsum, roborat ideo hic textus thesin. 3. Equidem arbitror, quod eadem iustitiae regula penes eundem Legislatorem, cuiuslibet mandati, praeceptiue & defensiue lati & pronunciati infractio semper aequalem post se trahere deberet culpam, nec proinde posteris cunctis & insontibus luendam, ac tum nemo mortalium in poenas originales. Si non comedisset Eua pomum, & ex pomo consecutiue concupiscentiam carnis ex seminis corrupti titillatione, utique peperisset citra dolorem. ( 16 ) Ubi textus uirginitatem concipiendo & pariendo, adeoque perpetuam propagando uirginitatem destinatam spondet: quod nimirum clauso utero concepisset & peperisset. suorum auorum mortesque centuplatas si nempe mors a contrauentione legis originem sumsisset. Quid enim hoc aliud est, quam id quod reliqui putant esse Euae maledictionem; sit reuera duntaxat commemoratio deperditi boni per copulam uiri, seminis & concupiscentiae carnis in carne peccati brutorum more deinceps? amissa, inquam, spes concipiendi ex S. Spiritu, postquam ex uoluntate uiri concepisset, ut omnis mater in peccatis. effectiue & immediate ) nec quilibet satis unus futurus erat, uel Deus immutabilis sua mandata postera non aeque atque primum obseruanda statuisset, si mors suam in natura radicem non haberet, cuius radicis applicatio ex solo fuisset homine. ( 18 ) Itaque si mors ex maledicto peccati, immediate ex solo Deo esset; Iam mortem fecisset Deus, adeoque ex fide falsum crederemus. ( 17 ) Etenim si alioqui mors ex poena infractae legis esset, & non ex concupiscentia carnis, totidem essent mortes nouae quotidie, quot sunt praeuaricationes: Uel Deus non tanti faceret sua Decalogi mandata, quanti admonitionem cautelae ab arbore scientiae boni & mali. ( 19 ) Denique si mors ex maledicto prouenisset, essetque e radice supernaturali, adeoque nec hodie nostra mors causas naturales in nobis reperiret, uel mors nostra non esset eiusdem generis cum morte Adami. Non enim aeque serio obseruandas leges uoluisset, quas non aequo supplicio castigandas uoluit. Imo quod longe absurdius esset, mors nostra non prodiret ex eodem primitiuo initio, quo Protoplastorum mors incepit. Itaque supposito adhuc, quod lex fuisset de negato pomi esu, prout lex est prohibitae adorationis idolorum, adulterii, etc. Hae autem. ( 20 ) Ac per consequens, mors nostra non esset effectus peccati originis: leges non puniuntur continuata in posteros incluibili impuritate, qualiter contrauentio illius manducationis. Actus comestionis pomi, non tam uetiti, quantum de cauendo admoniti. 3. Effectus comesti pomi. Nam in medio Paradisi arbor erat, cuius proprietas dicitur uitae: " Ne comedat, & uiuat in aeternum "; eratque arbor altera, cuius proprietas erat scientiae boni & mali, cui non erat par alia: ( 21 ) Adeoque nisi aliunde, quam ex poena legis & peccati maledictio mors obueniat, id est, nisi carnis generatio Adamica siue belluina ex carnis concupiscentia & copula mortem naturaliter in se contineat parem belluis, reuera insontes posteri luerent poenam immeritam. ( 22 ) Denique si mors ex maledicto uel ex peccato immediata causata esset; Sed reliquae, exceptis his duabus, inseruiebant soli alimoniae. nonne inapposite textus diceret, " eadem die morte morieris "; dum non diceret: statim, eodem momento morieris. Quippe maledictio non indiget 24. Proprietas ergo & effectus huius posterioris arboris erat suscitare pruriginosam concupiscentiam carnis siue luxuriae amentiam. ( 25 ) Dicitur autem scientiae boni amissi & mali adepti. horis ut operetur, ut neque pariter peccatum procreatu poenaque eiusdem commerita interuallum expedit. Nesciebant enim, se nudos esse, erantque sine pudore, id est, sine carnis concupiscentia instar puerorum; quia carebant semine. 4. Concurrit copula carnalis: Quod expresse uisum fuit, dum homo impurus, conans currum uacillantem, quo Arca foederis uehebatur, a casu uindicare, repentinam morte ausum suum piauit. Inde tandem generatio quaedam belluina, caduca, mortalis, contra intentum Dei, nolentis hominem concipi in peccatis. Sed cum mors in procreatione seminum uetitorum & concupiscentiae carnalis consisteret, pomi esum eiusque digestioni praesupponebat. Ideoque uerba illa: ( " eadem die morte morieris ", siue, mortalis fies ) morte duplata in te & posteris lues. Thesis nostra propositam ueritatem roborant. ( In peccatis concepit me mater mea ) non quidem, quod omnes dein matres ederent de illo pomio, sed quod mox ab eso pomo omnis conceptus non fieret nisi ex uoluntate sanguinis, carnis & uiri: adeoque inde necessario prodiret omnis caro peccati. ( 26 ) Itaque dum peccato inobedientiae adscribitur immediata causa corruptae naturae & mortis: ( 23 ) At peccatum nullum, a primo deinceps, habitum est originale, uel in omnem posteritatem irremissibiliter delatum, nisi quod ab eso pomo deinceps totam deturpauit naturam; uel dum peccato, suspecti doli in Deo attribuitur causa immediata corruptae carnis, clenchi sunt non causae ut causae. ( 27 ) Nam proprie loquendo: quia propagationem generis humani in carnem peccati transtulit, de qua dicit Deus: " Spiritus meus non permanebit cum homine, quia caro est ". Ipsa nostrae naturae totalis corruptio & carnis degeneratio non ex maledicto, ut neque immediate ex peccato comitante profluxit: ( 24 ) Illud autem peccatum, si a Praedecessoribus non sat sit indagatum, addam libere, quae sentio. sed ex his tantum occasionaliter, & tanquam ex causa sine qua non; Enimuero in hac Genesis historia simul concurrunt 1. Peccatum dissidentiae siue suspicionis malae fidei, doli, fallaciae & salsitatis in Deo. Eua enim inquit Diabolo: " Ne forte moriamur "; Ad eoque dubitauit mortem admonitam necessario aduenturam. At natura nostra totaliter corrupta & incapax aeternae gloriae reddita est propter concupiscentiae & brutalis generationis causalitates effectiue & immediate causantes uirgineae ablationem castitatis, & spem omnem generatum iri ex S. Spiritu deinceps, & ex Euauirgine. Itemque peccatum spretae admonitionis, quodque plus fiderent Serpenti, quam Deo, nec erat inobedientia, ubi nondum lex. 2. ( 28 ) Estque ideo originis peccatum in omnes omnino posteros defluens, eo quod post ablatam Euae uirginitatem hominum propago, non est possibilis, nisi ex uoluntate uiri, carnis & sanguinis, Oooo 2 quos 652 Thesis. quos alioqui Deus statuerat ex S. Spiritu generandos. Excedit enim ista punitionis poena amorem Dei erga hominem, cui mox a peccato tantopere benedixit: Est ergo causarum indistinctio, suaque inepta effectuum ad causas proprias applicatio, quae nondum attendit antehac ( 29 ) 1. Excedit, inquam, regulas iustitiae, si ad eius stateram referatur supplicium insontis in illo peccato. quare istud pomum, tam alto tono praecautum sit, ne de illo ederent. 2. ( 32 ) Quinimo opinor, si Deus ex sua bonitate non admonuisset Protoplastum mortis, si comederet de ligno scientiae boni & mali: Quod maledictum aestimarint, quod non erat. 3. Quod peccatum originis uni, adscripserint inobedientiae tanquam causae proximae & continenti, immediatae. 4: sin uero Daemon propria atque innata sibi hostilitate transtulisset pomum de illa arbore subter aliam quamlibet, & comedisset de pomo uterque hominum sexus; quod aequaliter successisset concupiscentia carnis & copula: Quod inexcusabilem mortem coniecerint in maledictionem & poenam infractae legis. ( 30 ) Etenim tametsi peccatum graue concurrerit cum originali declinatione generationis a Deo intentae, cum impuritate carnis, naturae corruptione per carnalem copulam: adeoque, etsi sine ullo peccato id contigisset, attamen generatio inde secuta de necessitate & proprietate esi pomi suspendisset intentum Creatoris, nolentis de Spiritu Sancto concipi filios Dei & posteros Euae post corruptam eius uirginitatem. non tamen corruptio naturae, degeneratio generationis, ut neque mors ex peccatis originalibus parentum diffidentiae, & c. tanquam ex causa immediata processerunt: Adeoque mors, morbus, ipsaque naturae corruptio ac belluina inuersio originalis fuissent, & non tamen ex peccato: uerum ab effectu manducati pomi, tanquam nouo producto necessario inde naturaliter dependente; eo quod pomum continebat causam naturalem efficientem luxuriae. ( 33 ) Etenim quam inepte concordant simul: Id est, mors processit ex suis causis secundis naturalibus, pomo inexsistentibus: Mors processit ex peccato infractae legis, adeoque ex maledicto supernaturali: Prout & naturae corruptio totalis inde promanauit; Et illa uerba textus post esum pomum & ante proscriptionem e Paradiso prolata: quia ambae nituntur unica & eadem necessitatis radice. " Ne extendat manum ad arborem uitae, comedat de illa, & uiuat in aeternum ". ( 31 ) Causae autem harum causarum naturalium per accidens in unitono, comestionis colligatae fuerunt peccatis diffidentiae, & c. Nam contra maledictum Diuinum non ualet ulla creatura resistere. Hinc ergo conspicuum euadit, quod pomum contineret causam naturalem deturpatae generationis & suae mortis: Nam peccato suspicionis malae fidei, fraudis & fallaciae Dei suus manebat reatus piabilis per Protoplastos per modum peccati, per contritionem scilicet & actus poenitentiae pro more aliorum peccatorum. quodque arbor uitae pariter contineret naturaliter uitae aeternae conseruationem; id est, superioritatem super mortis necessitates. ( 34 ) Tandem si ex lege, peccati supplicio & maledicto mors aduenisset, falsum esset, quod Deus non fecisset mortem; Non autem quod proinde tota natura deprauari debuisset mors & omnis corporis aerumna deberet intrare & perpetuare in omnes posteros, etiam quantumlibet animas haberent insontes. Deus enim peccata parentum subinde punit in unam aut alteram generationem: quia reuera & immediate mors ex Deo processisset, & non ex causa naturali, siue naturae corruptae. Ac iure tanto potiore, ubi Nomotheta, iuxta & exsecutor sunt eadem persona, creator omnipotens. at nusquam legitur, in omnem dein posteritatem castigasse peccatum aui, qui ante quinies mille annos male egisset. Postremo: " Quasi denunciaret istud mortis uenturae periculum fore praedestinatum. Peccatum est ens mentale, siue non ens, quod non potest producere ens reale & actuale. Ad hoc enim creatum mundum, & generationis organa uiro data, eo quod praeuisa esset naturae corruptio, tegenerationis necessitas in Saluatore, uirgineaque eius puritate. ( 44 ) Cessent ergo iurgia, an Eua comederit pomum, an uero ficum. Textus enim pomum uocat, uisu placidum; ( 36 ) Atque iccirco non processisset mors sui initio e causis naturalibus, prout hodie in brutis aequaliter atque in nobis surgit mors, essetque proinde mors sui initio, toto genere alia ab hodierna. ficus autem non ita sui uisu allicit. ( 37 ) Ac propterea ridiculum textus diceret: " Deus non fecit mortem ", si propter inobedientiam maledixisset naturae, ut moreretur. Fuitque unica illius proprietatis arbor, cuius partum non erat, nec hodie, inter creata, altera exsistere legitur. ( 38 ) Est itaque necessum, quod mors hominis; ( 45 ) Finaliter uerba textus: sui initio inceperit & facta fuerit, causis secundis prorsus naturalibus, quibus hodie morimur. " Multiplicabo aerumnas tuas, & conceptus tuos "; tantum abest, quod Dei indignationem, multoque minus illius maledictum significent: Reciproce quoque hodie ingruit mors causis naturalibus deturpatae naturae, prout olim in sui principio. Denotant imo eius amorem erga de uotum sexum. Siquidem nemo nescit, quo aerumnosior uita deuoti sexus fuerit, eo etiam uitae filii hominis uiciniorem esse; ( 39 ) Equidem etsi eso pomo Adam mortalis euaserit, tamen eius mors, non nisi post aliquot secula euenit naturaliter & ex senio uelut causis secundis. alioquin enim tribulationes, quas Deus mittit Sanctis suis ipsumque martyrium essent maledicta pari iure. Abest ergo lex, contrauentio, peccatum, maledictio in origine mortis post tot secula apparentis ex causis secundis, coram uelut loquentibus. ( 46 ) Addam postremo, quod sicut opera carnis sunt Diabolica; ita textus: " Ponam inimicitias inter semen mulieris & semen tuum ". Hanc thesin ex asse confirmo. Omnem ergo causam atque totalem, qua homo sibi mortem immediate condidit, in thesi uidere est. Nam inprimis mulier, de cuius semine Deus ibidem loquitur, est Deipara Uirgo: ( 40 ) Etenim etsi simus iam mortales, non tamen morimur dum uolumus, dumque optamus: quia non ex uoluntate, uel ex peccato: sed ex pomo mors prodiit. quae ut Uirgo nullum aliud semen reliquit, inimicum serpenti, nisi filios lucis, filios Dei & renatos ex S. Spiritu, qui nullas inimicitias habent cum ouis reptilis alicuius, sed tantum cum filiis Diaboli & tenebrarum, in quantum custodiunt semina peccati. ( 41 ) Nec quidem quod in pomo ipsa esset mors, tanquam in lethali ueneno, sed inerat pomo concupiscentia carnis, incentiuum libidinis, inebriatiuum luxuriae, ad generationem belluinam in carne peccati, quae caro secum uehebat causas naturales defectuum, & mortis necessitates. Promittit ergo textus ibidem regenerationem futuram in Deipara uirgine; uocans non renatos semen Diaboli; quia caro sunt Adamica. ( 47 ) Itaque attentis quae supra iam demonstraui, Pecatum originis non proprie exspectat empsychosin aut haeccitatis momentum. ( 42 ) Quocirca uerisimile est, si Serpens non potuisset obtinere ab homine, ut peccando ederet pomum, quod decerptum inde pomum ad radicem alicuius arboris licitae proiecisset, ut hoc medio mortem introduxisse gauderet hostis uitae nostrae. Etenim quamuis anima nequeat rea esse peccati, antequam sit: ( 43 ) Idque satis colligitur ex textu, qui non dicit, si comederis de arbore illa, sed dicit: " In quacunque die comederis, morte morieris. attamen cum peccatum originis sit in contagio carnis, ipsum est statim in supposito concreti per modum sui recipientis, simulatque est mistura seminum sexualis; iuxta illud: " Ecce enim Thesis 654 Quodque statis dierum terminis alioquin in foetu contingit, certisque digestionum gradibus perficitur; in iniquitatibus conteptus sum " ( ante animae aduentum, quia ) " in peccatis concepit me mater mea ": id mox in ipso uitali Archeo parentum primorum completum est. Est nempe peccatum in eodem puncto, quo mors consistit: quod sane est in ipsa seminum mistione. Idque peculiare in pomo textus insinuat, quod eadem die, qua de pomo comederet, morte moreretur: eo quod pomum, etiamsi terminum anticiparet; Mors enim in Archeo immediate est, non autem in anima; aliquem tamen exigeret, ut postquam in cruorem uerteretur uitalem, etiam statim anima sensitiua esset dotandum. quod probat ipsa quandoque Archei indispositio mortalis, unde conceptus sit irritus; qui ante iam uitalis erat tota spe. Et quanquam impuritas materialis suppositi sit ante carnem inde generatam, ideoque & ante animam, non est tamen proprie peccatum, nisi anima illud induerit. Nam qui ipso creationis puncto in uirum & foeminam formati, fuerunt & non in pueros, breui quoque spatio in maturitatem seminum, omnemque mortis necessitatem & causarum secundarum proprietates consenuerunt eodem die. Est proinde alia longe peccati originalis infectio, quam aliorum quorumcunque, requirentium animae consensum. Caetera namque peccata perpetrat ipsa anima: Rectam enim uia hoc totum cadit perpendiculariter in postem fundamenti meae theseaes, quo rotatur nostrae mortalitatis huc usque uertiginosum negotium. Originale uero contaminat animam non consentientem, quia quidditas originalis eius est ipsa caro peccati; ( 48 ) At saltem cum Eua facta sit de costa uiri, idipsum innuit notam pudicitiae, uetitamque carnis copulam: Neque enim proinde uocatur anima peccati, sed caro peccati, quia anima a carne contaminatur. quippe quae incestum praeter stuprum continebat, quod nec Adamum latebat; Diabolus autem non aliunde, quam a seipso. Ideo homo miretur misericordiam, non autem Diabolus. de quo tamen Omnipotens post peccati lapsum dispensasse uisus est, concedens matrimonium. Itaque superest huius occasione indagare, an actus libidinis fuerit in Paradiso completus. Itaque ex Creatoris beneplacito pomum in se nedum gerebat carnis concupiscentiam, sed etiam consequenter generationem seminis: At non proinde pomo uis inerat propagatiua animae sensitiuae. Multi uolunt Paradisum foeditatis immunem, eo quod textus dicat cap. 4. " Adam uero cognouit Heuam uxorem: suam, quae concepit & peperit Cain, dicens: Possedi hominem per Deum ". Sed hi mihi ignoscant. Nam contrarium ex ipso textu apparet: Arbiter munui in creando se uoluit obligare ad creandam omnem animam uiuentem in quolibet corpore animantato, dum dispositiones corporeae deuenissent ad terminum animationis. Inprimis nil conuincit citatus textus, nisi quod stuprum uerae uirginitatis ( quia cruentum ) non admittat comitem conceptum. Ideoque non prima uice conceptus sit Cain, sed extra Paradisum. Idcirco enim pomum, statim postquam mansum esset, disposuit sanguinem ad semen, atque inde in animam sensitiuam. ( 49 ) Alioquin enim 1. eadem die morte morieris, puxta ueritatem theseos designat ibidem commissam turpitudinem. 2. Idque nulli alimento geniale, quod isti pomo, adeo ut Protoplastis paucis abinde horis genuerit nedum semen, sed etiam dispositiones ad impetrandam animam sensitiuam a creatore. Mulier non uocatur ante lapsum Uxor Adami, sicut immediate post. Nomen autem uxoris non datur, ne quidem rato matrimonio, sed tantum consummato. 3. Dictum fuit soli uiro, " De hoc ligno ne comedas ". ( 51 ) Utut est, saltem non possum non insigniter admirari excellentiam castitatis textus, qui nuspiam, surdam saltem aliquam mentionem concupiscentiae carnis fecit: Proinde de exilio hominis faciundo legitur in singulari, non quidem, quin uterque sexus peccauerit, sed quia uir singulariter ob stuprum exulari meritus erat. 4. Idcirco dicitur: " Ne extendat manum ad arborem uitae, comedat de ea, & uiuat in aeternum ". Non autem dicitur: Ne coniuges comedant. 5. uerum summo utrobique tegit silentio carnis foeditatem per acquisitam scientiam pudoris, & obuoluit summo mysterio mortis inductam necessitatem & regenerationis exigentiam, Statuens, quod tandem dierum completa maturitate, " ex aquilone pandetur malum " super omnes habitatores terrae. Quod mox manifestabo. Primo bestiarum conspectu nouit Adam essentias & proprietates illarum, iisque iusta quoque indidit nomina. Uis a autem muliere, primum " uocauit illam uiraginem; quia de uiro esset sumta ". ( 52 ) Tandem degenere iam naturam, complacuit sibi Omnipotens lapsum Adae erigere per renascentiam: Post lapsum autem uocauit " illam Heuam, siue matrem omnium uiuentium ". Quod primo conspectu nondum nesciebat; & quanquam non restaurauerit nobis intellectus claritatem pristinam, mentisque expeditam cognitionem intuitiuam, attamen dignitatem nostram longe altius erexit. ut neque adhuc illam proprietatem ex uiro habebat, eamque non nisi a peccato didicit, quia indidit ac suscitauit. Cur enim mulieris essentiale nomen mutasset, si non simul totam mutasset eius naturam: Siquidem Intellectus in obsequium fidei reductus per gratiam pergit in humili resignatione ad brauium amoris, quo innitimur & compellimur. 6. Ac demum illam potius ad patrandam suam foeditatem ad arbusta deduxit, quam ob tegmen pudoris. Estque minima amoris illius morula longe gloriosior, quam deses tota uita Adami in Paradiso. Poterat siquidem ficulneis frondibus pudorem texisse, & absconsionem per arbusta neglexisse, si non habuisset simul corruptae castimoniae si gna. 7. Ante lapsum enim ignorabatur fides, uirtutum prosapia, potissimum quoque amoris Diuini superexcellentia, solaque uiuebatur puritatis innocentiae felicitate. Siquidem si uera est thesis mea, quod sola carnis luxuria mortem causata fuerit, non est subsecutum exilium nisi post turpitudinis actum. 8. Ideoque Deus permissione suae praescientiae & destinationis inaequalitatem beatitudinis, a renascentia emergentis, cum quadam praepollentia delegit: quia non sunt condignae huius uitae tribulationes ad immensa, quae nobis renatis Diuina bonitas praeparauit. Is enim qui iam statim ante nesciebat se nudum, quomodo sciebat mox uxorem, omnium uiuentium mattem, nisi quid perpetrasset? ( 50 ) Ac tandem textus dicens serpenti: " Ponam inimicitias inter semen mulieris & semen tuum ": Malim namque scire, quae Deus per unigenitum mundi Saluatorem reuelauit, quam nouisse claro intellectu animantium & herbarum facultates. denotat clare mulierem, quae ante carebat semine, eiusque omni prorsus titillatione, iam habere semen. Abunde mihi sufficiens habere in Deo humanitatem, qua nos in filios Dei adoptauit, & similiores sibi longe fecit, quam fuisset Adam in summa sui felicitate. 1. Prima Thesis probatio. 2. Secunda. 3. Modus generandi Diuinus nequit ab homine concipi4. Coniectura a pari. 5. Repetitio Demonstrationum. 6. Argumentum pro thesi. 7. Alterum. 8. Tertium. 9. Quartum. 10. Quintum. 11. ( 3 ) Etenim quomodo S. Spiritus generasset in Euaomnem hominum posteritatem, id humana mens assequi non ualet, nisi uiam eius sacer textus manifestasset in Deipara uirgine; Sextum. 12. Mentem non creare animam sensitiuam, ut nec aliam mentem de lumine mentis sumi. 13. Septimum. 14. Mens imprimit in semen imaginem corporis: quae nimirum non concepit ex, sed de Spiritu S. quem proinde Gabriel praedixerat duntaxat obumbraturum ipsam uirginem perpetuo illibatam. non autem Dei, id est, seipsam. 15. Probatur. 16. Octauum. 17. Quid a peccato per parentes generatum. 18. Usque ad art. 74. Ratio e Sacris. 75. Repugnare Christianisimo, quod homo uocetur animal. ( 4 ) Ideoque Ecclesiae Patrem aeternum, sacrae Trinitatis personam primam uocat Patrem Filii aeterni; 76. Patrum aliquot conformitates cum thesi. 77. Dilemma pro thesi ex Augustino. 78. Argumentum solidum pro thesi. 79. a regula falsi. 80. nec permittit S. Spiritum uocari humanitatis Christi Patrem, eo quod materialis generatio Christi ex sola eius matre sumta est: Progressus Satanae. 81. Faunorum & Nympharum ortus. 82 Tudesquillos in Canariis. 83. Obiectiones contra thesin usque in art. 88. 89. quare nec eius conceptus de Spiritu Sancto includit ullam paternitatem. Anomala piscium propago. 90. Aquae nulla est figura, nec decidit orbiculariter. 91. Trutarum prolificatio. 92. Seminis maris inualiditas. 93. Piscium felicitas thesin roborat. 94. Uermes resurrectionis monitores, absque materiali maris semine. 95. Pullus e uitello formatur, & semen gallimanet materialiter extra. 96. Septima obiectio causas diluuii explicat. 97. Uulgata textus huius explicatio confirmat thesin. 98. Atqui ut ista generatio processit absque patratione S. Spiritus ( qui nimirum circa conceptum Christi occupatus fuit absque patratione ) ita contemplari nobis integrum est eodem prorsus supernaturali atque diuino modo obumbrationis in Eua stabilitam fuisse generationem adoptiuorum & diuinae Imaginis. Interpretatio circa motiuum diluuii. 99. Gigantes non de prima creationis intentione. 100. Itaque Pater luminum solus est Creator omnium animarum, ut & supereminenter mentis immortalis: Ergo generatio humana ex Patre luminum, datore uitae, in mentis creatione absoluta fuisset ex substantia Euae & de cooperatione S. Spiritus concipiendo. Etenim ut ille hominum conceptus fuisset plane supernaturalis: Probatio Prophetissa. ( 1 ) Sublatis ergo nunc legis, inobedientiae & maledicti suspicionibus, ad theseos demonstrationem procedo, Pro qua in frontispicio praemissa est gloriosissima filii Dei incarnatio, ex purissimo sanguine immaculatae semper Uirginis suae genetricis. ( 2 ) Dein mihi uiam strauit textus: ita & castimonia matris supereminens in statu Innocentiae, qualis modo in regeneratione ex aqua & Spiritu sancto. ( 5 ) Quamobrem statutam thesin primum ratione physica conabor stabilire, eamque dein ratione & authoritate e Sacris petita confirmare, ac tandem per dogmata Patrum fortificare. " Nisi regenerati fueritis ex aqua & Spiritu S. " id est, nisi comparticipes sitis, in noua regeneratione saluandorum, illibatae & castissimae Incarnationis Domini Iesu, sitisque tanquam membra illius capitis, & uelut filii adoptiui, non eritis palmites illius uitis. ( 6 ) Inprimis est ratio ni consentaneum: Nam quicquid de carne peccati & ex carnis concupiscentia nascitur, caro est, incapax uitae aeternae & regni coelorum. Si Deus uolebat in carne facere sui imaginem, eamque per posteros beare, id debuisse fieri in Uirgine matre: Et qui seminat in carne, in corruptione metet. Et quicquid messuerit, caro est, ipsaque corruptio. non autem in muliere per Adamum stuprata, ne Deus uirum competitorem haberet in intenta suae imaginis incarnatione. Alioqui si mens intendisset ante lapsum producere ex nihilo substantiam sibi similem, cum id sibi sit penitus impossibile, seipsam debuisset partiri, atque in in partes separare. ( 10 ) Denique nec unquam fuisset mentis intentio generare animam caducam seu sensitiuam, quippe quae est praeter & contra destinatum suae uitae regimen. ( 11 ) Quare ex sufficienti enumeratione concludo, quod ante esum pomi nec immortalem mens animam generare potuerit, nec mortalem generare intenderit, ne quidem dispositionem ullam seminalem aut substantiam seminis: Ideoque nec proinde ulla per uirum facta fuisset generatio, nec ullam ad generandum in se sensisset procliuitatem. Alioqui si hanc sanctam & impollutam humani generis productionem ( propter quam Uniuersum condidisse est uisus ) contingentem in obumbratione S. Spiritus, uir anteuerteret & praeueniendo euerteret, etiam dein omnis hominum sic producendorum generatio brutali modo eueniret, quicquidque ex illa nasceretur, esset aeternae gloriae naturaliter incapax. Atque hactenus necessario in pomi esu latuit causa mortis naturalis per carnalem generationem explicata: In qua generatione est seminalis dispositio cooperans ad animae mortalis impetrationem: Eaque Creatoris intentionem circa propagationem suae imaginis praeuertit & peruertit. Sic nimirum anima mortalis per brutalem concupiscentiam carnis sibi semen dispositiuum produxit ad animam brutorum more perituram: Rationi nempe est consentaneum, quod Mens immortalis ante esum pomum nunquam fecisset prolem immortalem duratione, eo quod nihil queat de se uel ex se producere infinitum duratione, nisi Deus solus, quem proinde adhuc hodie in Adamica generatione, Ecclesia fatetur esse animae immortalis unicum creatorem. ( 7 ) Alioqui si mens, infinitae deinceps durationis posset extra se producere infinitum aliquid & immortale, quodque ideo esset substantia; quae scilicet brutalem quoque conditionem mortalitatis secum introduxit. iam necessario defineret esse creatura, essetque creator. Nam mors brutis indubie a creatione fuit connaturalis, quae scilicet animas duntaxat habent mortales. ( 12 ) Atqui licet per regulam suppositi falsi confirmare, quod ex fide tenemur credere, nimirum Mentem a Deo immediate creari: ( 8 ) Ergo mens nunquam potuit aut poterit producere substantiam immortalem, & per consequens pugnat cum Diuinitate, quod Mens, quae ante esum pomiimmediate totum corporis regimen in se susceperat, de se generasset imaginem Dei infiniti; non autem a parentum anima uelut lumen de lumine sumtum accendi. generassetque substantiam duratione infinitam: Nam si anima generati fiat ab anima generantis, erit hoc uel a patris anima, uel a matris anima, uel ab utraque; quapropter est dispar penitus ratio, qua lumina mortalia uitae siue animae mortales prosiliunt, & qua substantia immortalis creatur. Sed nullum horum est uerum: Ergo nullatenus anima generati fit aut deducitur a spiritu parentum. Probatur quoad primum: ( 9 ) Adeo naturae toti est impossibile, quod mens generaret substantiam sibi similem: cum producere substantiam spiritualem, immortalem soli reseruetur Deo, etiam omnium omnino consensu. Siquidem eius. Siquidem cum de progressu naturae sit sermo, qui proinde ordinarius esse debet, ideoque & in brutis id constanter contingeret: atqui hoc non contingit: modi productio praesupponit creationem ex nihilo. Ergo non a progressu naturae. Probatur Subsumtum per foetum ex patre glire & cuniculo matre, qui scilicet, excepta cauda glirina, totus est cuniculus, tam intus, quam extra, etiam in pelle & pilis. Sed si a patre uis ulla animae manaret, in se uim necessario haberet paternam & non maternam. Sed dato exemplo Pppp emplo patet contrarium: ergo non a patre; Nec tamen proinde animae prolium mendicantur ab anima materna. Sed quod omnem foetum sola manus Creatoris perfecisset, quae sola creat omnes animas, potissimum autem atque singulariter aeternam illam deinceps, quam in sui imaginem destinatione essentiali direxerat. ( 13 ) Denique naturaliter necessum est, quod uera imago fieri nunquam queat, nisi a sculptore proprio: Nam alioquin a quo procedit anima, ab eodem saltem & ad minimum procederet quoque uis formatiua: nullus est autem sculptor proprius, qui non perfecte cognouerit illum, cuius iconem sculpere intendit. Sed homo creatus est ad imaginem & similitudinem Dei; Et per consequens, nedum semper fierent proles sexus materni, ac matri perpetuo similes; sed etiam nunquam fieret mola, ubi effoeta uis seminis maris defluit. nequit tamen Deum cognoscere, ut nec eius ullam similitudinem mente aut uerbo exprimere, quam ignorantiam quisque fateri debet: Ergo nequit esse sculptor proprius imaginis Diuinae; Et neque praegnantis imaginatio transmutaret foetum iam in utero matris formatum, in monstruosam, alienam, imo & brutalem figuram: ac ideo quamcunque eius imaginem fabricaretur, esset plane monstruosa & durationis finitae. Et per consequens in Creatoris intentione homo non fuit conditus, ut generaret hominem. quia semen iam habens animam mutuatam a parente, non esset amplius obnoxium stultae imaginationi maternae, praesertim dum iam foetus proprio orbe ac culina sua alitur. In natura quidem omnis spiritus generantis seminis comprehendit ( quia continet ) ideam rei generandae: Idem argumentum quoque ualet supponendo, quod anima gigneretur ab utriusque parentis anima: nam quicquid negatur disiunctiue, recte negari potest copulatiue. Quorsum etiam spectat haec conclusio; homo autem, cum sit Dei immediata ac uera imago, non potest ullo modo in suum semen transfundere Diuinam imaginem, quam in se & extra se plane ignorat. nimirum quod eo posito, iam semen actualiter esset animatum ab initio sui: ( 14 ) Sed cum in natura simile generet sui simile, potest homo in semen suum imprimere imaginem corporis humani, facti etiam ad imaginem Dei. Itemque quod ex duabus animabus quoddam compositum atque mixtum lumen animatum atque spirituale fieret; quod repugnat simplicitati formali propter concretam dualitatem. Potest itaque homo generans imprimere in semen sigillum siue umbram sui non autem imaginem Dei, substantiamque mentis immortalis: Itaque uniuoca animae homogeneitas aduersatur dualitati & heterogeneali compositioni animarum. Unde concludo, ne quidem in brutis desumi a parentibus, tantoque minus in homine. quinimo demonstraui alibi, quod caeterae animae uniuersae sint tantum lumina formalia, non autem substantiae. ( 15 ) Idcirco si mens deberet aut posset imaginem Dei producere, iam uel mens cessaret esse imago ipsamet Dei, uel Deus non esset Creator mentis. Quapropter animae omnes immediate creantur ab ipsamet uita & Patre luminum, qui suum Creatoris honorem nulli tribuet creaturae: quare hinc obuium est, quod homo nequeat producere mentem immortalem, nec simulacrum Diuinum. Quamobrem essentia pura imaginis Dei in conceptu creandi uel generandi requirebat ominifariam ipsum Deum, immediatum sui Creatorem & Patrem unicum, qui in coelis est, & praeter quem nulla est paternitas in coelis. Alioqui paternitas carnalis est in homine & brutis, ideoque textus ait: Adeoque & hinc patet, quod prima Creatoris intentio non esset, quod uir ulla ratione sese immiscuisset in generando: " Honora patrem ". Et alius: " quod nulla sit paternitas, nisi in patre coelesti ". Ergo designatur, quod pro homine non sit paternitas mentis, nisi in solo Deo: eiusque proinde primordialis generatio ac propagatio penes Deum creatorem reseruata fuerit: Merito itaque Dominus parentum utrumque beneficio ac sede immortalitatis priuauit. ( 19 ) Successit uidelicet mors ex coniugali brutalique copula: nec mansit Spiritus Domini cum homine, postquam caro esse caepit. Porro quia istud Exae stuprum deinceps continuabitur in propagatione posterorum in mundi usque exitum: ( 16 ) ac praesertim, dum menti immortali infinit aeque in duratione desit sua ipsius cognitio, qua sibi seipsam repraesentet, ut uidelicet signatam similitudinem sui in semine de pingat. Idcirco nempe nec mens immortalis potest unquam semen humanum ad id deducere, quod ipsamet in se habebit nunquam, ut nempe extra se depingat imaginem Dei. hinc peccatum spretae admonitionis paternae & naturalis praeuaricationis, iam in impuritatem per generationem inuersam, carnalem ac propemodum brutalem, inter caetera peccata est, & appellatur uere originale; ( 17 ) Est namque sic homo factus simulacrum Dei, quod sit indumentum Deitatis, theca regni Dei, id est, templum S. Spiritus. id est, proinde homo, seminatus in uoluptate concupiscentiae carnis, nec essariam mortem in carne peccati metet semper. ( 20 ) Scientia autem boni & mali, quam Deus in pomo dissuaso constituit, continebat concupiscentiam carnis, id est, occultum uetitum congressum, diametrialiter oppositum statui innocentiae, qui status non erat status stupiditatis, utpote cui ante praeuaricationem iam notae crant essentiae quorumcunque animantum, iuxta quas ex proprietate erant nominanda, ptimoque intuitu essentialiter distinguenda. Homo itaque essentialiter in Dei imaginem creatus, postquam ex se imaginem Dei, non qui dem per aliquod monstrum, sed per aliquid sibi umbraliter simile generare, cum Euae stupro, temere praesumsit, non generauit quidem Dei imaginem, similem illi, quam Deus uoluit ideo inimitabilem ( quatenus Diuinam ) sed in aura seminis uitali generauit dispositiones solicitaturas quandoque animam sensitiuam, discursiuam & motiuam a Patre luminum, fonte omnis paternitatis; Quinimo S. Hildegardis ad Moguntinenses ait: mortalem tamen ac perituram, cui tamen ex sui bonitate inspirat ordinario spiritum substantialem mentis sui imaginem referentis. " Adam digito Dei ( qui Spiritus Sanctus est ) formatus, in cuius uoce sonus omnis harmoniae & tolius musicae artis, antequam delinqueret, suauitas erat: Ita ut si in illo statu, quo formatus erat, permansisset, infirmitas mortalis hominis uirtutem & sonoritatem uocis illius ferre non posset. Adcoque homo hactenus brutorum non nisi more per seminum copulam generare est annisus imaginem suiipsius, quae tandem impetraret a Creatore lumen animatum, quodque animam sensitiuam uocant. Cum autem deceptor eius audisset, quod homo ex inspiratione Dei, tam sonore cantare coepisset, & per hoc ad recolendum suauitatem canticorum coelestis patriae imitaretur " ( ecce quam procul nunc inde uir discesserit rauca sua uoce ) " machinamenta calliditatis suae in irritum irae uidens, ita exterritus est, ut non minimum inde torqueretur; & multifariis nequitiae suae commentis semper deinceps excogitare & exquirere satagit, ut non solum de corde hominis, sed etiam de ore Ecclesiae Diuinas laudes perturbare non desistat ". Processit nempe inde generatio altera, more belluino concepta, mortalis, & aeternae uitae incapax, bestiarum ritu, doloribus partus, morbis mortique obnoxia, tantoque aerumnosius, quantum ist haec propagatio in Protoplasto intentum Diuinum inuertere ausa fuit. ( 18 ) Praemonuit iccirco ineffabilis bonitas, ne de ligno illo gustarent, praedixitque alioqui eadem die morte morituros, sensurosque omnem calamitatum turbam, quae mortem comitatur. Haec illa. Mysticorum deuota est opinio, quod uolucres canant laudes Deo. Ego sub humili correctione aliter censeo. Etenim sexto die siue ultideus quieuit: Pppp 2 Nam Ppp 2 Nam si istud uerum esset, canerent toto anno, nec cessarent mox expleta generandi libidine. Quod argumentum inseruit nostrae thesi. postea demum transtulit Adamum de terra in Paradisum, deliberauitque facere mulierem de costa uiri, non autem de renibus, femore aut uentre eius. Siquidem cum mares soli cantent, non autem foemellae: Ergo die octaua, ut esset initium nouae hebdomadis ad nouam & supernaturalem uenturae prolis generationem. quod ex natura communi Adam salacior atque incontinentior fuerit, & ex sexu suo libidinosior, quam Eua, cuius proinde castitas, Deo dilecta, uidetur sexui propria. Quapropter colligi potest, quod mulier tota exlex adscenderit in nouum electionis cumulum, uas electionis. Acquisiuit ergo homo per esum pomum scientiam, quod amisisset innocentiam radicalem, & pro ea cambium fecisset sordidae concupiscentiae carnis. ( 23 ) Qualitatem autem generationis humanae ante lapsum in Eua uirgine quodammodo coniicere licet ex gloriosissima Incarnatione Domini. Nec enim ante esum pomi tam erat hebes aut stupidus, quod se nesciret aut non sentiret nudum, sed cum pudoris & concupiscentiae brutalis effectu tum prius se declarauit nudum. Enimuero Pater, cui omnis paternitatis nomen singulariter ac solum debetur, quem Filius suus ut Patrem semper adorat, ab aeterno generauit quidem semper Filium suum, qui tamen non legitur suae incarnationis Pater. ( 21 ) Etenim textus Sacer tam castus ubique est, quod Altissimus noluerit ipsam carnis concupiscentiam saltem nominare proprio nomine, imo nec etiam accusare, dum esum pomi in mortis necessitatem praemoneret: Quod pro immenso mysterio usque ueneror, magisque postquam eiusdem bonitatem infinitam tam a primo creationis uirginali conceptu, quam in restauratione, per hominis regenerationem sum assecutus. ne homini brutalis ista concupiscentia uel nomine tenus innotesceret; ideoque nec concupiscentiam in Genesi nominari uoluit ob promtam populi illius perfidiam; Uoluit nimirum Pater omnipotens, quod gloriosa incarnatio Christi conciperetur de persona Spiritus S. quae scilicet ipsamet proinde non esset generata: sed ab aeterno procederet ex Patre & Filio. sed uocauit amissam innocentiam ex acquisito pudore, quod suis circumstantiis tandem in Ecclesia pendi uoluit. Diuinus nempe Spiritus in uirginis Euae sanguine arteriali cordis causatus fuisset conceptum humanum prolium, simulacrum Diuinitatis cum cunctis charismatibus suis absque carnis uoluptate. Mens autem sic in ueste sanguinis, concepta in utero uirginis in specie humana, incrementum sumsisset ac plenariam inde maturitatem. Adeoque proinde Adamum moxi a creatione de terra in paradisum transtulit, ac mulierem quoque ob id in Paradiso formauit, ne illa, quam fecerat atque destinauerat uirginem permansuram, adspiceret brutorum copulam in terra. ( 22 ) In initio enim creauit Deus coelum & terram, omnemque creaturam in ea contentam. Fecit autem ac formauit materialiter ista per uerbum passiuum & imperatiuum ( fiat ) dixit ni mirum istud uerbum, & creata sunt omnia: Ille enim, qui clauso utero, clausisque ianuis in mundum uenit, & ad suos etiam e capsa cordis, in qua conceptus est, consensu praecunte, uirginis ad uterum delatus seruatusque usque in corporis maturitatem: Omnia nempe membra penetrans delatus est in uterum. sextiduo autem deinde fecit formas rerum conditarum, & facta sunt ordinatim omnia in uitam & animam animatorum. In eo nempe distabant, dicere fiat, & facere. Ideo namque Dominica incarnatio prorsus praeter naturae ordinem nunc consuetum contigit. Nam 1. non contigit incarnatio Domini in utero, sed primum in ipsa cordis uirginalis theca. 2. Ex sanguine purissimo & & uiuacissimo cordis: non autem ex semine Uirginis; Adeo quanquam esus pomi contineret notam diffidentiae & ingratitudinis, quaeque etiam cuilibet peccato comes est, etiam tamen propterea unumquodlibet deinceps peccatum eodem supplicio, necessario quoque ad posteros deberet descendere: Siquidem Deipara uirgo illo singulari respectu non solum mundata fuit a peccato originali, sed concepta prorsus libera a peccatis, ut scilicet tanto amplius expers esset omnis seminis, quam puer recenter natus. nisi insolita amorosae monitionis transgressio non tam consisteret in inobedientia comedendi, uel abstinendi, quantum in horrida dubitationis diffidentia, & fidei Diabolo adhibitae considentia. Etenim semen ex mistura cruoris & sanguinis, siue ex commistione sanguinum conficitur, quae mistura nullatenus, ne quidem materialiter, fuit in conceptu Filii Dei: " qui non ex sanguinibus, neque ex uoluntate carnis aut uiri ": Adeoque generatio carnis peccati ( quae est effectus concupiscentiae carnis ) in mortem necessario defluxit, etiam ad posteros omnes. sed ex solo Deo conceptus, & ex uirgine natus. 3. Non habuit uirum patrem, nec materiam masculinam, unde fieret; ( 25 ) Placuit nempe rerum Domino, in serere pomo incentiuum concupiscentiae carnis, a qua scilicet tuto abstinere poterat non edendo pomum, dissuasam propterea. Alioqui namque nullo unquam momento tentatus fuisset a carne aut membris suis genitalibus; quod sane confirmat, materiam foemininam, excellentiorem praefectam, & ab initio solam praeclectam. 4. quae ideo Aquilonem uocari in Sacris postmodum ostendam. Praeclegit castissimam & illibatam uirginitatem matris, quam Diuina manu plasmauit. 5. Ex solo purissimoque arteriali sanguine materialiter conceptus est: Itaque pasto pomo mox concepit uir ex naturali pomi proprietate libidinem luxuriandi; in quem nempe sigillum S. Spiritus mentem humanam suique purissimum simulacrum a Patre Deo conditum inspirauit. atque inde factum est semen animale, quod in animae sensitiuae dispositiones praeuias properans, legemque aliarum causarum supiens se reflexit in uitalem Spiritum Adae: qu a corde in uterum Uirginis, cum penetratione dimensionum delatus est iste conceptus. 7. Tandem incrementum ac iustam natiuitatis maturitatem uelut in Sabbatismo, exspectauit. qui iccirco statim ignis fatui instar Archeum siue Rectorem Spiritum animalemque auram, latronem, inquam, domesticum suscipiens, potestatem propagandi seminis animalis & caduci, in uitam desinentis, concepit: Porro quod scientia boni & mali, nil nisi carnis concupiscentiam significet, aperte testatur Apostolus, uocans eam " legem atque desiderium peccati ". Cuius demum appulsu, Mens immortalis uitae atque corporei gubernaculi habenas exuens pedissequam sibi sensitiuam substituit. ( 24 ) Unde scilicet primum, brutale atque originale peccatum, reliquorum fomes, immediate profluxit, & duraturum deinceps, in continuatum mortalium semen 8. ad Rom. Hinc igitur belluarum more concipimur, nascimur & morimur. Pridie enim ante Mens immortalis omnia in omnibus agebat, eratque ipsamet uita immortalis in toto: " Deus Filium suum mittens in similitudinem carnis peccatis & de peccato damnauit peccatum in carne, ut iustificatio legis impleretur in nobis ". quia sola & tota in toto immortalis. Sed ipsa tanta naturae pulcritudo in Protoplasto mox uitiata est, postquam brutalis generationis similitudine induta fuit. Originale, inquam, quod sit originis, humanae generationis initium, per quod omnis impuritatis lues in posteros trucidatur, & mors facta fuit homini, prout belluis naturalis. ( 26 ) Tum enim Mens immortalis loco mota descendit, ut lui sigillum imprimat in semen uetitum. Tunc Pppp 3 Itaque sub Mentis felici imperio degebat immortalitas eius: Tunc, etiamsi Sensitiua nondum nata esset; atque ideo exsulabant morbi, aet. tum declinationes & mortis minae. adfuit tamen praesto omnis dispositio naturalis, requisita ad illam a Creatore impetrandam. Atque ideo ante lapsum homo a beatitate distinguebatur per posse peccare, cadere & mori: Sed in glorificatione Mens iterum immediate uiuificabit corpus, idque in se transsumet: Cumque duae simul animae unico corporis plano praesidere perfecte nequeant absque dissidio, non magis quam est licitum duobus simul heris inseruire: Cessit ideo in intima mens immortalis: quae nimirum ante lapsum tantum lucebat super corpus, per immediatum sui nitorem, mox a resurrectione per transmutationem absorbitiue corpus clarificabit. Siue id fuerit mandato creatoris, uel impuritatis corporeae taedio pigens, deinceps saltem sui corporis regigimen delegauit animae Sensitiuae, in qua modo ligatur, quia obuoluitur, quamdiu uiuitur. Etenim idcirco status fidelium, etsi per totam uitam, etiam in ipsa morte, sit primitiuo statu longe aerumnosior; Hinc nempe deinceps brutali more plerumque adolescimus, ac uiuimus. est tamen eo felicior, quanto est maiestate plenius esse similiorem Filio Dei, incarnato, mortuo & glorificato: quam cum Adamo uixisse liberum a morbis, & tandem sublatum absque proelio: quia " nullatenus sunt condignae retributiones uitae pro gloria aut exspectatione futuri seculi ". ( 27 ) Mens autem in animae caducae hospitium sese recepit, ac inde in hanc sua inspirat charismata, quanquam plerumque alioqui dormiat, ( Perinde fortassis atque corallus subinde colorem amittit, eundemque iterum recuperat ) unde corpus omnem impuritatis ataxiam subiit. ( 28 ) Porro ad perfectam thesin compulit me passim textus sacer, faciens Euam adiutricem Adamo similem, non quidem ut coniugis nomen uicemque suppleret; prout mox a peccato nominatur. Mortalis autem animae connubium, destinationi mentis peregrinum, occasioni est, cur Mens in abdita sese locauerit, sic ut sub iudice adhuc lis sit, ubinam principalem thorum elegerit: Uirgo enim erat in Creatoris intentione, & postea aerumnis repleta. Necdum enim, quamdiu status puritatis praesidebat innocentiae, uoluntas uiri superabat. Sitque apud Atheos non credita Mens, eo quod animae caducae tam in profundum penetrando se demerserit; nam translatio uiri in Paradisum aliam uiuendi sortem, quam belluinam praefigebat. quod mentales notiones adhuc hodie subesse imaginationi appareant, quorundam quoque simplicium ueneficiis ita obedire, ut ad morborum uoluptatem atque imperia Mentis principatus uideatur conquassari; Adeoque pomi esus castissimo nomine tegit concupiscentiam carnis, dum scientiam boni & mali hoc nomine complectitur, eiusque ignorantiam solam statum uocat innocentiae; quod febrium deliria, mania lienariis, rabidi morsus, atque punctura tarantulae pro Atheismo fortius persuasere; Siquidem illius praefatae scientiae adeptio nocentissimam mortem uitaeque aeternae priuationem irreuocabilem fouebat. Nam si homo non degustasset pomum, uixisset expers concupiscentiae, & proles prodiissent ex Eua uirgine de Spiritu Sancto. In priora enim uita immortali Mens per se ac immediate condebat immortalitatem, perfectamque dabat quoque animantum & herbarum cognitionem. At postea in brutali generationis foeditate, icon Dei in mente quidem remansit sospes, eiusque figura extera in corpore: sed tanti corruptio Mentem ad penetrale animae caducae coegit recedere. ( 29 ) Manso autem pomo, statim aperti sunt oculi eorum, cepitque Adam libidinose concupiscere nudam uirginem, eamque stuprauit, quam Deus ipsi in nudum adiutorium destinauerat, non secus ac Princeps in adiutorium est suis ministris. Crassioris namque, stupiditatis est, credere latitare posse a facie Domini, quam nesciisse, se esse nudos: Sic enim uir praeuertit intentionem Dei per alienam generationem in carne peccati: Praesertim apud eum, qui illos creauerat nudos. Itaque uelle latere accusat reatus, & effectum concupiscentiae, delinquendo patratum. Ad quam proinde prioris naturae est insecuta corruptio, siue caro peccati comitata est concupiscentiam. Alioqui mera nuditas non pudibunda est coram Deo, si non corrupisset castitatem, quam cognouit laesam, & sub pomo uetitam. Non enim in extremo iudicio erit pudor nuditatis: Nec sane textus aliam insinuat scientiae boni & mali notam, quam quod cognoscerent, se esse nudos, illosque puderet suae illius nuditatis, siue ( proprie loquendo ) corruptae suae uirginitatis. Tota nimirum boni atque mali scientia clauditur circa pudorem & intra sola pudenda. Ideoque Leuitici 18. ideoque pudor nuditatis inuoluebat potius commissum castitatis errorem, irrestaurabilem, in pomo uelatum; & alibi passim ipsa pudenda non alio etymo uocantur, quam turpitudinis. Cuius effectum nisi perfecte iam sentirent & agnoscerent, potius in poenitentiam comestionis, quam in sui occultationem & tegmen pudendorum se conuertissent. Pudor ergo nuditatis inuoluit castam textus locutionem coram populo Israelis. a copula enim carnis statim oculi illorum aperti, quia nouerant bonum amissum attulisse degenerem naturam, turpitudinem, foeditatem, mortisque intestinam atque ineuitabilem obligationem, etiam in posteros relegatam. Ab sero nimirum intellexerunt ex concupiscentiae illius insueta nouitate & turpitudine, cur Deus tam amorosae esum pomi uetuerat. ( 31 ) Alias enim ex textu sat liquet, quod ista scientia boni & mali sit carnalis, terrena, & Diabolica, solius concupiscentiae carnalis & mera quaedam corruptae naturae stultitia, respectu scientiae, qua paullo ante nomina propria indebat bestiis. ( 32 ) 2. c. Gen. 17. ( 30 ) Pudebat uidelicet illos magis corruptae castitatis & transgressae monitionis, quam suae nuditatis. " Soli uiro uelitur fructus arboris illius ", & 2. c. Adam namque qui bestiarum naturas solo adspectu iudicauerat. Genes. 25. " Erant ambo nudi ac sine pudodore ", 3. Genes. 7. " Manso pomo, oculi eorum sunt aperti ". nec eandem scientiam legitur deseruisse, suae quoque corruptae naturae foeditatem ignorare non poterat: Etenim licet Eua prior de pomo gustasset, uirumque ad edendum proritasset: atque ad eo potius huius pudore, quam nuditatis ergo se absconderant. attamen Omnipotens uirum, nondum caput mulieris, alloquitur, & hic se excusare annititur; Fuit nimirum tanta pudoris tam multiplicis confusiout parum defuerit, quin in dementiam ruerent: quia illam primo concitauerat ad congressum, sensitque membrorum inobedientiam: quod ex inappositis responsis Adae sat liquido est notabile. quod patet. Nam solus accusatur, nondum caput mulieris, quem dissuasum utrique significauit mulieri. Uocat enim illum Deus, & interrogat, ubi esset, & respondet accusando sociam & adiutorium simile sibi, ut se nondum accusatum excusaret. Nam Eua ad serpentem dicit, utrique aequaliter iniunctam arboris illius abstinentiam. Stultoque prorsus nisu, frondibus nuditatem ostentabant notam Creatori, sperantes corruptio nem castitatis tegi posse frondibus, modo se absconderent. ( 33 ) Significans hic locus in textu, quod etsi idem casus spectaret utrumque sexum, praenouerat tamen Deus salacitatem uiri atque pruriginem castiuam: & quia uoluntas carnis non erat proptie in uirgine, quam sibi castitatis decore adornauerat Omnipotens; Nuditatem suam accusat, non audens mentionem amissae castitatis facere. ( 36 ) Sic barba etiam cadaueri inhumato succrescit, si in uita libidinosus fuerit, & repentina morte uiuere desierit, id est, retentis adhuc menti sui uiribus succrescit mortalitatis signum, etiam post mortem. Idcirco per antonomasiam uocatur ista concupiscentia a Ioanne uoluntas uiri, quae est carnis & sanguinis. Sic & uox rauca Adamo oboritur, circa iuuentutem, qui immediate ante amissam castitatem suauissime cantabat. Unde didici, Euam tenacioris pudicitiae, imo & perfectiorem fuisse creatam in suo corpore, & stupratam a uiro; ( 37 ) Inter signa namque quibus Angeli in apparitionibus distinguuntur, unum capitale est. Si apparuerit barbatus Angelus, malus esto. quia pomum cum esset medium ad praefatum finem, & ab Eua prius degustatum, in Euam tamen tardius operari potuerit. Eudaemon enim nunquam barbatus apparuit, memor casus, ob quem uiro barba succreuit. Sed priorem deliquisse Adamum, Euam uero, ut facti poenitentem, diutius restituisse, & ab Adamo uistupratam dudum reluctatum; Barbam igitur, quam horrent Angeli, uiri sibi in ornatum datam credunt, quam tamen non ignorant sibi cum foetidissimis hircis communem. quod inde sat liquet: Nec ideo homini barba nascitur, nisi circa annos incontinentiae: ut certo constet, non nisi propter carnis concupiscentiam instar laruae turpitudinis adductam. Siquidem uoluntas uiri ( & non mulieris ) pro occasione aeterni damni reputatur, idque Ethnicis non fuit incognitum, qui seculo argenteo pudorem mulieribus, ut dotem natiuam adscripserunt, a uiris tum dudum neglectum. Adeo ut non nisi pudenda ruptumque pudorem designet in uultu. ( 34 ) Leuit. 3. & 4. Ideo nimirum Eunuchi quoque barba destituti sunt, ut & pueri ac adolescentes; iubet Dominus hostiam cum cauda offerri, ut turpitudo tegatur, neue aliquid non tectum pudore offeratur. quanquam bruta, quibus congressus sexuum a natura inditus, primis statim diebus sint barbata. Idcoque tanti fuit semper & ubique oblati agni aestimatio. ( 38 ) Denique bruta parturiunt hodie non secus ac si non peccasset Adam: Etenim Adam creabatur iuuenis, imberbis, floridus, qualis Raphael foribus Tobie adstitisse legitur. in dolore nempe suos edunt foetus, quia cum carnis concupiscentia eos concipiunt, exceptis piscibus, qui proinde Monachis castistatem amantibus in cibos deliguntur. ( 39 ) Et Eua post conceptum peperit carnem peccati in dolore, " Spiritus meus non permanebit cum homine, quia caro est ": ( 35 ) Quamobrem ut primus uerecundiae infractor uirginisque stuprator enotesceret, Deus mento, genis atque labris Adami pilos obnasci uoluit, ut multorum quadrupedum compar, socius & similis esset, eorundem signaturam prae se ferret, quorum more ut salax, ita & uultum pilis hirtum, ostenderet. id est, homo iam caro peccati est, non autem amplius caro primae creationis. ( 40 ) Plerumque enim mulier a conceptu nauseat dudum, uariisque circumagitur miseriis, quibus bruta carent; Etenim signauit Deus primum homicidam in fronte ut conspecto signo statim horridus fieret & infamis fratricida. quod sane arguit, mulierem concipere seminaliter a uiro praeter primum intentum creationis. Sic & primum castitatis infractorem fabrumque primum peccati originalis, signare uoluit castitatis Amator, circa os, guttur, buccas, etc. quibus scilicet primas illecebratum uoces ac dein minas locutus fuerat: ( 41 ) Quare si homo creatus fuit, ut ( saltem ex praescientia consequentis ) Cacodaemonum locum in coelis adimpleret, debuit uel magno simul numero creari ab initio, uel successiue. Euam uero pudoris ac pudicitiae tenaciorem uultu polito decoram retinuit. Si ergo qui saluandi erunt, non possint nasci ex uoluntate uiri, carnis aut sanguinis: que iudicium, quo damnasti hominem e sanguinibus & uoluntate uiri natum in concupiscentia & e carne peccati, quatenus se fecit incapacem tuae haereditatis ) " Ecce enim in iniquitatibus " ( praesatis ) " conceptus sum, & in peccatis concepit me mater mea " ( sub legitimo licet thoro ) fateor itaque quod praeter primitiuum Creatoris scopum generatio Adamica surrexerit in mortem naturalem, sitque in peccatum originale deuoluta. ( 43 ) Mulier ergo ut more brutali concepit, etiam in dolore parere incepit. Masculus etiam in lege solus circumcidebatur, tanquam in mysterium stupri Euae. eratque unicus tantum uir creatus, ergo debebant ex solis mulieribus successiua continuatione nasci in paradiso, loco scilicet natalitio mulieris, ac necessario concipi a Deo & nasci de muliere uirgine omnes posteri, quibus deinceps dedit potestatem filios Dei uocari, & ueri cum exclusione uoluntatis sanguinis, carnis & uiri; Uterque tamen sexus piare debebat commissum peccatum in pudendis, quibus nempe deliquerat. quae castitas semper placuit Deo, placet hodie, ac placebit semper. Quod licet caste in textu sit insinuatum: Et quicquid ita semel placuit fonti castitatis, nunquam illi denuo displicere potest. ( 42 ) Adeoque " soli mundo corde Deum uidebunt, & Filii eius uocabuntur "; attamen tectum id coram Israel, in omnem alioqui perfidiam promtissimo, ne scilicet Deus matrimonii deincens a lapsu instituti spretor uideri potuisset. quare Propheta canit: Mulier itaque non circumcidebatur, & tamen saluabatur: Non autem quod dolor partus aut obedientia mariti piassent peccatum originale in ea: " Cor mundum " ( quale Adamo ante lapsum ) " crea in me Deus, & spiritum rectum " ( castae & pristinae innocentiae ) " innoua " ( per Sancti Spiritus & aquae regenerationem ) " in uisceribus meis ". nam & caelebs uirguncula moriens saluabatur, uti & uxor sterilis. Quia uiscera mea iam impura contraxerunt spiritum concupiscentiae carnis peccati. Itaque hinc patescit mysterium, quod scilicet Eua, quantum potuit, restiterit insolentiis Adami, fueritque per uim in Paradiso stuprata. Enimuero homo quamdiu immortalis & purus erat, uidit faciem tuam, Domine, & allocutus es illum: " quam faciem deinceps non uidebit homo, & uiuet ". ( 44 ) Adeo & primi parentes fuerant homicidae omnium posterorum per concupiscentiam: ita & primus natu fratricida fuit. Postquam autem homo conspurcauit sua uiscera per concupiscentiam, proiecisti illum a facie tua extra paradisum. Quaeso itaque, " ne proiicias me a facie tua, & Spiritum sanctum tuum " ( castitatis ) " ne auferas a me. Etenim ablatum praeputium necessario occalescentiam glandis causabatur, quo scilicet minoris uoluptatis, concupiscentiae & titillationis particeps fieret, quicunque in catalogum populi Deo dilecti adscribi optaret. Redde mihi laetitiam " ( regenerationis ) " salutaris tui, & spiritu " ( Paracleto ) " principali confirma me " ( contra innatam carnis impuritatem ). Siquidem " Docebo iniquos uias tuas " ( regenerationis tuae: Rabbini quoque fatentur circumcisionem institutam propter uirtutes immundas, ambulantes in circuitu; quas inter ) " occulta sapientiae tuae manifestasti mihi, & impii ad te conuertentur ". quod interpretor, Diabolica concupiscentiae ac primitiua ad mortalitatem incitamenta non latuisse Hebraeos, saltemque sensu obscuro insinuatum peccatum, inde ortum. Saltem " libera me de sanguinibus " ( de sexuum concupiscentiis, Tu qui es ) " Deus " ( castitatis ) " Deus salutis " ( ut nouae regenerationis ) " & exaltabit lingua mea iustitiam tuam " ( iustum. ( 45 ) A templo quoque olim arcebantur illegitimi, & coelo, qui essent adulterino conceptu nati, quia penitus generationem Adamicam referebant; qui autem legitimo thoro nascebantur, impuri adhuc erant, donec ablato praeputio, renunciare uiderentur concupiscentiae carnis: Et hactenus repraesentabant in umbra & a longe renascendos Diuino Spiritu & lauacro regenerationis. ( 46 ) Porro thesin ex professo confirmat ipsum ueritatis uerbum. I. Ioan. 3. " Nisi quis renatus denuo, non potest Qqqq 4 potest uidere regnum Dei. 6. Idque nemini permissum, nisi Filio Uirginis, qui eo fine descendit de coelo, quique erat in coelo, dum, idem haec loquebatur Nicodemo, quique paulo post adhuc debebat eadem de causa exaltari in cruce. Nisi quis renatus ex aqua & Spiritu S, non potest introire in regnum Dei. c. quod natum est ex carne, caro est & quod natum est ex Spiritu, spiritus est. d. Spiritus ubi uult, spirat: Idem ergo, qui de coelo descendit, ut de materia uirginis incarnaretur, est is, in quo aqua, sanguis uirginalis & S. Spiritus unum sunt. uocem eius audis, sed nescis, unde ueniat, aut quo uadat. e. Sic est omnis, qui natus est ex spiritu. f. si terrena dixero uobis, & non creditis, quomodo, si dixero uobis coelestia, credetis? g. Nemo adscendit in coelum, nisi qui descendit de coelo. h. & sicut Moses exaltauit serpentem in deserto; ita exaltari oportet Filium hominis ". Spiritus itaque, qui ex aqua hominem corruptum & Adamicum facit renasci, hominem internum de noua generatione in spiritu sic regenerat, ut fiat uerus Spiritus glorificandus resurgendo, cuius uocem audient Adamici, nescient tamen, unde ueniat, aut quo uadat. Christus Iesus descendens de Coelo non assumsit carnem peccati ex generatione Adamica, aut ex uoluntate uiri: quia Spiritus regenerator est Deus ipse gloriosus, qui spirat ubi uult, uocemque illius per fidem & Sacramentum audis nunc. Sic omnis, qui renascitur ex Spiritu S. fit Spiritus, & unitur illi, qui nescitur, unde ueniat, aut quo uadat. sed formam serui accipiens in similitudinem Adamicorum factus, habitu in uentus ut homo, Adamicus, uerus tamen homo, qualiter Adam nouiter creatus. Terrena haec uoco, etsi generationem spiritualem atque renascentiam attingant: In similitudinem autem hominis Adamici factus seipsum exinaniuit, formam serui accipiens. Non est autem seruus, aut impurus factus. quia habent in natura sublunari quaedam sibi similia, quae non quisque passim nouit, ideoque nec credit. In hoc Euangelio autem uisionem Dei negat, siue uisionem regni Dei, & 6. Nam ex aquoso liquore & Spiritu seminali contingunt brutorum generationes. introitum in regnum Dei. Non enim, quod uideatur gloria beatifica, non introeundo in coelum, aut frustra idem bis dicatur: Non sunt ideo tamen ista terrena plane atque intelligibilia naturaliter uulgo, quae Dominus loquitur Nicodemo: aut quod aexigat aliam renascentiam, quam 6. quia non magis concipitur ratio amoris Diuini in hac renascentia, quam suae bonitatis infinitae. sed acontinet negationem participationis coelorum ante resurrectionem pro animabus defunctorum, quam 6. negat etiam corporibus post resurrectionem: Inperuium scilicet permanet, curuoluerit hominem adoptare in filium & cohaeredem sui regni, imo redigere in Spiritum Deiformem, qui materialiter fuerit ex aqua renatus. oportet ergo renasci ex aqua & Spiritu S. Etenim sicut ab initio homo erat creatus, nec processerat regeneratione carnis: Sic quicquid deinde nascitur ex carne, est caro. Nam istud amoris mysterium superat omnem Angelorum intellectum. Aqua uero, sanguis & spiritus sunt unum & idem in Christo, Ioan. 5. & tria haec indifferens & unicum in ualore baptisma denotant. Quapropter sola ad uitam renascentia est ex aqua & Spiritu in sola participatione uirginalis corporis Christi. Imo credere ac contemplari actualem personam Christi in sene, muliere, iuuene, morbido paupere, misero homuncione atque nudo, intelligere nemo potest naturaliter, nisi per fidem compulsus intellectum fidei substrauerit. Sic nec concipere possumus nos per istam baptismi renascentiam, in Christo, quid unum omnes fieri. Siquidem introire & uidere regnum Dei est carni aeque impossibile atque in coelum proprio motu adscendere. absque sexuum aut nationum discrimine, nisi iuuemur per fidem. Tandem non sat fuit amori Christi nasci in forma serui, & sic ludibrio exponi: quin insuper debuit pati mortem acerbissimam & longe ignominiosissimam: Et per consequens generationem seminalem, impuram, belluinam & Adamicam, astu Daemonis e pomo, cui inerat fomes libidinis, haustam esse, ac depromtam: quam ipse mortem adeo immanem atque uituperosam in amoris sui exuberanti bonitate uocat suam exaltationem. ergo nisi iterum caro Adamica moriatur, restituaturque pro ea in nobis per sauorem Sp. Adducit autem in similitudinem exaltationem serpentis Nehustan. Non quidem quod serpens plus repraesentaret formam Filii hominis, quam furca crucem; S. ( qui saluandos saluat gratis ) immaculata caro Uirginea, primi intenti Creatoris nostri, certum est, frustra fore, quicquid fiat aut speretur secus. Etenim in initio sat erat nasci, quippe & tum ex Deonati fuissent. sed duntaxat similitudinem impuri hominis, lapsi in mortem, suasu serpentis, cuius serui similitudinem Dominus erat assumturus. a lapsu autem deinceps oportet mori atque interire carnem Adamicam, iterumque renasci ex carne Uirginea, quam nobis suscitat Sp. S. ex aqua, dum membra illius capitis & palmites uitis illius esse optamus. Exaltari itaque debebat Filius hominis non quidem in furca illaesus, aut tanquam insensilis aeneus serpens, quique uiuus alioqui sat erat reperibilis ad suspendendum aptissimus. Sed filium hominis exaltari oportuit uiuum, amore plenum, simulque tandem in cruce illa mori, ut commerita renascentia posset per suam mortem effectuari. Regeneramur ergo in corpore Dominico per gratiam ad uitam immortalem uenturi seculi, utque resuscitemur in uirginitatis participatione, oportet interuenire mortem, & deleri, quicquid in nobis est Adamicum. " Omnes quidem resurgemus, at non omnes immutabimur ". Siquidem alias absque morte & exaltatione Crucifixi non successisset participatio renascentiae ex aqua & Spiritu S. nec mors periisset: ( 48 ) Soli enim mutati resurgent, qui in uirgineo regenerationis corpore resurgent glorificati: Adeo ut alto plane mysterio petitasit furcae similitudo, crucis & Saluatoris, in similitudinem serui incarnati & comparati cum aeneo serpente. quam mutationem intellexit Apostolus, quod quoniam qui non est renatus, non potest intrare in regnum Dei. Nec etiam Israel adorabat in serpente Deum ( alioqui Moses, iussu Dei, autor idololatriae fuisset ) nec furcae ideo alligatus uiuens serpens, ut neque eius saltem cadauer: Ideoque qui resurrexerit non renatus, etiam ex consequenti non erit mutatus a pristino suo esse, si resurrexerit a morte, nec proinde etiam ingressum habebit ad regnum Dei; Sed eius aenea tantum imago, uitae incapax; quia per renascentiam totus homo fit Spiritus; Ideoque qui a renascentia resurget, resurget in natura spirituali. ut hoc mysterio constaret, totam similitudinem in exaltatione furcae & crucis constitisse, nobisque luceret, carnem peccati ( quam similitudinarie repraesentabat Filius hominis ) plane esse uitae incapacem ac regni Dei, non secus atque erat serpens aeneus. Alioqui natus ex carne & non renatus ex spiritu, audiet quidem uocem renati ex spiritu; sed nesciet, unde ueniat, aut quo uadat. Haec scilicet est corporum mutatio in Spiritum, & mutatio corporum in resurrectione, siue est glorificatio saluandorum a resurrectione. Caetera uero peccata per poenitentiam expiata, sunt quidem cum uictoria & triumpho agni: Est igitur simpliciter atque absolute uerum, nisi homo renascatur ex Deo, ac participet de immaculata uirginitate, quam Dominus Iesus traxit in gloriosissima Incarnatione de substantia materiali Uirginis matris, in aeternum succisa est spes salutis. Quapropter & hinc patet, a creationis intento, non nisi deinceps generationem uirginalem requisitam: sed amissio illius uirginitatis ac primitiuae puritatis absque regeneratione aeternam reseruat impuritatis & incapacitatis maculam: Non Qqqq 2 quippe quam non habebat ) " moriendo destruxit. " Quod non de morte temporali intelligitur ( nam moritur adhuc hodie Iustus perinde, ut ante passionem Domini ) sed de morte aeterna. ( 49 ) Non secus atque conseruatio integritasque Uirginalis fidelium renatorum Aureolam siue Laureolam dat renatis uirginibus, martyrio adaequatam. Christus igitur, ut huius uirginitatis Pater, ita & futuri seculi Pater; Saluandi autem sunt sua noua creatura, nouaque regeneratio. Qui nempe ipsis " dedit potestatem, filios Dei fieri, his qui credunt in nomine eius, qui non ex sanguinibus, neque ex uoluntate carnis, neque ex uoluntate uiri: Igitur cum homo post lapsum non amplius ex Deo, sed ex sanguinibus sexuum, ex uoluntate carnis & uiri nasci, crescere & multiplicari deberet, nec amplius inde ex se unquam posset resurgere, amissamque ac pristinam puritatem reassumere, nec desinere, ut iterum aliter atque melius esse inciperet; sed ex Deo nati sunt ", modo castissimo Spiritus Sancti, per quem ante natam brutalem concupiscentiam carnis omnem prorsus hominem ex matre uirgine nasci debere decretum erat. Ideo laetum nuncium nobis certificationem attulit, quod Baptismus esset in remissionem peccatorum per renascentiam ex aqua & Spiritu sancto. Christus ergo castitatis apex & amator, homines tam hoc seculo, quam in coelo distinguit per castitatem, eosque inimitabili atque aeterno priuilegio decorabit. Ut mens nostra tanquam noua hospitii sui natiuitate ex regeneratione particeps fieret illibatae uirginitatis & humanitatis Dominicae. ( 50 ) " Sequebatur enim turba magna agnum, quocunque iret, & cantabat canticum, quod nemo alius cantare poterat '. Quae renascentia animam quidem in pristinum statum reponit, tollendo scilicet peccatum siue debitum, eiusque foetores: Hi sunt autem, " qui cum mulieribus non sunt inquinati. " Sunt nempe utriusque sexus uirgines. ( 51 ) " Quia non erit ibi Iudaeus, aut Graecus: sed unum omnes in Christo. sed ob continuationem Adamicae carnis, in qua degit mens immortalis, non tollitur antiqua possessio siue inclinatioad peccatum, nec translatio corruptelae, haustae ab impura sanguinis Adamici origine. Delegit nempe Omnipotens suos castratos, qui se propter regnum Dei castrarunt, quorum est regnum Coelorum ". Hoc autem realiter sic esse, persuademur credere. Idcirco censentur coniugati, cum mulieribus inquinati, & matres concepisse suas proles in peccatis: Ac uirginibus in hoc longe inferiores. ( 53 ) Nam manifesto Deus quotidie permittit, sensibiliter traduci in corpus baptizatorum testimonium actualis illius gratiae & puritatis acquisitae perueram & substantialem regenerationem tam in corpore, quam in anima. Enimuero quia Euangelium promittit mortalibus, non solum, quod Dei filius sit incarnatus, & passus pro salute illorum: sed quod insuper haec duo mysteria ( ne alias frustra sint ), indiuiduis sunt applicabilia, ego sane hanc applicationem sic contemplor: Siquidem hoc solo fine atque titulo baptizantur Mahumetani in proprium opprobrium, eo quod de facto baptismus, utut illegitime datus & receptus, tollat ab ipsis imposterum innatos ipsis foetores, alioquin in uitam duraturos; quales in Ebraeis omnibus, passim, cum nausea, & taedio quotidie obseruamus. quatenus homo per libidinis peccatum non minus fregit intentum, quam monitum Dei, quodque humana natura ideo deinceps fuerit radicaliter corrupta, secutaque sit inde altera ac propemmodum brutalis degeneratio illius. Relucet ergo regenerationis uerus effectus, eiusque compromissus character, in baptismo etiam exterius, in defectuoso corpore. ( 52 ) Ergo laetum nuncium inclusit abolitionem tam peccati originalis, quam aliorum inde consecutiue defluentium. Nobisque ad hoc in inuitos testes inseruiunt, ipsi nominis Christiani hostes. " Qui mortem nostram " ( non suam: Imo perpetuitas eiusdem effectus confirmat baptismi indelebilem characterem ac scelus repetiti. Atqui inprimis non solum ista carnis corrosio Hierosolymis accidit, quamdiu ager fuit, ubi suspicio esset succrescentis alicuius mineralis, sed etiam delata inde terra idem in Coemiterio Romae ( dicto ob id campus sanctus ) accidit; At nondum renascentia ex baptismo ob id tollit mortis necessitatem. In quo nimirum eiusmodi terra uix altitudinem unius pedis adaequat. 2. Baptismus nempe suos deserit, cum sarcina inquinati & Adamici corporis, geniti ex uoluntate uiri. Siue autem supponamus salem corrosiuum, siue demum terram ipsam salsam: cum sali sit proprium atque a sale inseparabile liquescere per aquam affusam. Atque eatenus & animam uitiis corrupti corporis, corruptaeque pridem uoluntatis, obnoxiam. Ergo dudum a tot seculis uis ista salis corrosiui per pluuias, niues & grandines liquata usque in sabuli fundum commigrasset: Quamobrem ob fragilitatem impurae naturae, inclinationem quoque, frequentiamque obuiam peccandi, uix fuit sat baptismus adultis: magisque Romae, ubi natalem sibi locum non reperit: Iunioribus alias abunde sufficiens. ( 54 ) Idcirco Sacramentum Altaris " uinum est germinans uirgines ". cessaret etiam propterea, nec sospes usque continuaret, uis ista corrosionis. 3. Eoque magis, quod salium corrosio rodendo paulatim saturetur, atque desistat. 4. Quod sonat, quasi finis atque scopus Incarnationis Dominicae, siue instituti Sacramenti Eucharistiae esset germinare uirgines: demonstrans intentionem Creatoris ab initio solam aestimasse uirginitatem, quantaeque ( num. 25. Denique non reperitur uspiam terrarum eiusmodi corrosiuum terrae, siue uenam arsenici, auripigmenti, aliamue quamlibet spectaueris. ) abhorrescentiae sit luxuria in conspectu Domini. Nam omnis eiusmodi corrosiborum actiuitas mox subdiu mitescit ac saturatur. Nam licet olim bigamus, itemque uxoris dimissio multaque laxatio matrimonii dissimularentur: " Phinees " tamen, non Iudex, nec princeps, suopte zelo, " occidit fornicatorem Zambri, & Cosbi meretricem ", eoque facinore nedum " auertit iram Domini ab integro populo Israel ": Igitur a tot seculis perennans proprietas illius agri clare commonstrat ( inuito atheismo ) quod ager comparatus pretio uitae, sanguinis & mortis Saluatoris, carnem Adamicae generationis statim absumat: sed etiam quamuis homicida, essentque homicidae repulsi a sacrificiis: attamen propter simplicem istam necem datum est illi sacerdotium perseuerans in prolibus ipsius. Utpote ad cuius absumtionem & renascentiam ex corpore Christi, quod uenundatum fuit 30 argenteis, in pretium illius agri solutis aduentus gloriosissimae Incarnationis, tanquam scopus unicus diuinitus directus creditur. Thesin denique confirmat ager figuli, akeldama dictus, acheldamah, siue ager sanguinis, quamdiu agri nomen retinuit, eo quod nimirum supernaturali miralo cadauer inhumatum unico sic die consumat; quod praeter ossium sceleton, nil maneat superstes. Incompatibilitas ergo illius terrae cum carne peccati per tot iam secula continuo perseuerans ( utut rumpantur ilia Atheo ) conuincit honorem Saluatori ceu Filio Dei debitum in aeternum. quem effectum esse supernaturalem probo. ( 55 ) Denique cadauer humanum sepeliisse semper fuit honori & merito; Nam alioqui si naturaliter contingeret, id extra dubium fieret propter uim corrosiuam terrae: in lege tamen causabatur impuritatem pro tempore: quia nec labefactabat animam, sed corpus duntaxat pro facto meritorio. quaeque proinde tota esset sal corrosiuus, uel saltem plurimo sali commixta uena mineralis quaepiam. 1. Istaque impuritas indifferenter quemlibet affectabat, non quatenus cadauer uermibus deputatum esset, ( nam uermes suo contactu non leguntur impuritatem causati esse ) sed quia caro Ada¬ Qqqq 3 In his enim regeneratio remittit nedum originale, sed etiam quodlibet graue peccatum: In paruulis uero remittit solum originale, quia nondum inuenit aliud. Adamica horrida est in conspectu Domini, qui nimirum promittit se resuscitaturum in nouissimo die, quotquot reuerenter Eucharistiam sumserint. Utrobique autem mortem relinquit & carnem in cadauer properantem, quia ex congressu Adamico suscitatam. 4. Etenim omnes quidem resurgent digito Dei, ui scilicet supernaturali. Spectatur puritas illorum, qui se castrauerunt propter regnum Dei: Igitur quicunque resurgendo immutabuntur, censentur tantum resuscitati a Domino Iesu; Idque biuio adhuc itinere. Nam uel a puero uirginitatem suam deuouerunt Agno, & obseruarunt eam: Ideoque & eundem sequuntur, quocunque uadat, canunt hymnum, etc. in quantum nempe corpore, quod ex uino germinante uirgines acquisiuerunt, resurgent participes immaculatae uirginitatis lesu: Resuscitabo illos in nouissimo die. sed id totum post mortem. Alioquin enim ex carne peccati sunt, ideoque necessario etiam mortis & putredinis rei. Qui uero puritatem amiserunt proprio errore, ac deinceps resurgentes uouerunt aut obseruarunt castitatem; Quid quaeso aliud designat ista promissio, nisi quod electi resurgent mutati & resuscitati a Domino, non quidem in carne peccati, sed in carne Dominica, quam participarunt per Baptismum & Eucharistiam Horrida ergo & damnata caro peccati, non immerita impuritatis labe, tangentes suos conspergit. Hi quanquam casti, tamen inter uirgines non sunt referendi: Est igitur distincta uirginalis puritatis diuersitas: quinimo postquam generatio matrimonialis est constituta a Domino, regeneratio ex Sancto Spiritu & aqua non praeexigit uirginitatem. 5. Prima obuiam uenit Adami ante lapsum, quaeque ideo quandam suffragio arboris uitae immortalitatem continebat. Secunda autem est illorum, qui in utero matris fuerunt sanctificati: quae in se adhuc duplex est. Nam eiusmodi sanctificatio licet originis pec catum dimitteret, restitueretque integritatem ablatae puritatis; Apex omnis puritatis & castitatis est ipse Dominus Iesus, qui non conceptus ex sexuali congressu, uere enim erat immortalis ( primusque, qui ideo ui propria surrexit a mortuis ) nisi legatio amorosa, ob quam uenerat, fecisset ipsum electiue nasci in forma serui. quia tamen ex uoluntate uiri & ex sanguinibus siue ex carne peccati concepti erant, erant adhuc mortales. Decisa ergo iam mihi uisa est quaestio, quae multos circa Deiparae Uirginis immaculatam conceptionem anxios in malas rixas pepulit. ( 56 ) Porro iniungitur nedum regeneratio per Baptismum: At sanctissima mater Uirgo mox a mistione seminali parentum praeseruata fuit a nexu, noxaque peccati originis, ante haeccitatem siue animae aduentum. Hieremias uero & lohannes idem obtinuerunt, sed post empsychosin: Sed etiam, " nisi manducauerimis de pane supersubstantiali, non habituri sumus uitam in nobis. In hisce duobus fuit quidem peccati admissi temissio; " Quod puritatis uitalis beneficium, supremum est " pignus datum pro mundi uita ", siue pro uita caduca, Adamica, misera, & mortali: In Deipara autem uirgine fuit praeuentio, antequam peccatum animam eius tangeret, ideoque in coelum cum corpore assumta est: Non autem Ioannes, aut Hieremias. Tertia demum puritas est in renascentia ex aqua & S. Spiritu; quae etiam dupliciter aduenit? Puerulis nimirum & adultis; quia panis ille coelestis, qui de Coelo descendit ( qui est uinum germinans uirgines, idemque supposito de libera sui proprietate tollit labem ex Adamo & perfracta Euae uirginitate contractam; quia passionis merita in isto pignore participato de illibata uirginitate corporis Dominici communicantur. ut scilicet sub doctrina de uita longa etiam loquar de immortali, quatenus a ueris Christianis intelligitur, & in uerum usum actualiter deducitur: Contemplor nempe saluandorum regenerationem uitaeque participationem in communione Eucharistiae contingere & censeri inter terrena, eo quod alibi in terrenis quippiam sibi simile offenditur; Communio itaque castissimi illius corporis, unit nos suo mystico corpori, redditque nos participes incomprehensibilis & amorosae suae Incarnationis, quatenus renascendo uirginitatem eius ( in qua saluari debemus ) participatiue induimus. Natus est enim Christus, ut pro nobis crucifigeretur. Mors ergo eius erat, ut nobis daret uitam, idque in uniuersali pro tota hominum specie: Perinde propemodum ac in proiectione lapidis chrysopeii. ( 58 ) Etenim illum aliquoties manibus meis contrectaui, & oculis uidi realem transmutationem argenti uiui uenalis, proportione superantis aliquot mille uicibus in pondere puluerem chrysopeiium. In indiuiduo autem quoties ex pane fit corpus Domini, quasi iterum Christus renascitur, non quidem ut denuo crucifigatur: Erat nempe coloris, qualis croco, in suo puluere ponderosus, & micans instar uitri contusi, ubi minus accurate tritus esset. Data autem semel mihi fuit quarta pars unius grani. Uoco etiam granum sexcentesimam partem unciae. Hunc ergo puluerem cerae ab Epistola quadam abrasae inuolui, ne proiiciendo in crucibulum per fuligines carbonum dispergeretur: Uerum ut isti indiuiduo humano, quod ibidem manducat renatum Agnum, tribuat suae Incarnationis intentum scopum, id est, passionis suae merita, Duo nimirum principales fines sunt sacro sanctae Eucharistiae, uidelicet, ut nobis unitiue communicetur natura uirginea Christi, & merita suae passionis. quem dein cerae globulum super libram argenti uiui feruentis & recenter emti, in uas triquetrum crucibuli proieci: Equidem pueri baptizati resurgent quidem in corpore glorificato, tanto tamen minus luminoso, quantum a beatifici corporis unione fuerunt remoti. ac confestim totus hydrargyrus cum aliquanto murmure stetit a fluxu, reseditque instar offae. Erat autem feruor illius argenti uiui, quantus prohiberet ne liquatum plumbum recoagularetur. Et tametsi non appareant modo signa uisibilia tanti effectus, qualia superius de baptismo retuli, reuera tamen communicantur menti immortali. Utpote quae proinde quandoque suum corpus in formam spiritus reducet. Mox dein aucto igne sub follibus liquatum est metallum, quod euerso uase fusorio reperi pendere octo uncias auri purissimi. Alioqui namque de nouo non succrescit regeneratio in resurrectione, quae in seculo non praeexstitit renascendo. Facto igitur computo, granum istius pulueris conuertit 19200 grana impuri ac uolatilis metalli per ignem delebilis in uerum aurum. Nec fides est de fictis non entibus, sed de rebus primo ueris, licet non continuo uisibilibus, eo quod primario operantur in mentem immortalem, quae est inuisibilis. ( 57 ) Quare etsi symbolum unionis cum Deo per Eucharistiam sit prorsus inscrutabile, eiusdemque fructus sint nobis inuisibiles: Puluis nempe iste sibi uniendo praefatum hydrargyrum, cundem uno instanti praeseruauit ab aeterna rubigine, carie, morte ac tortura ignis, quantumcunque uiolentissimi, ac quatenus fecit immortale, contra quemlibet artis ignisque uigorem atque industriam, transtulitque in uirgineam auri puritatem. attamen mystica atque realis renascentia censetur in sermone ad Nicodemum ad huc terrena ac tanquam naturalis: Unicus saltem in hoc requiritur prunarum ignis moderatus. Sic nempe modo iustus feruor fidelium adfuerit. quo titulo sane inter physicas considerationes hanc puritatis dotem gratuitam transtuli; tantillum huius mystici & Diuini panis supercoelestis regenerat, restaurat, atque innouat immensum electorum numerum. Qui sane scopus fuit unicus tanti Sacramenti. Ideoque dicitur: " Desiderio desideraui hoc pascha manducare uobiscum ". Denique nec carent paruuli sua uitae superbia, despectuque aliorum, ac praesertim pauperum odio, uindictae quoque frequenti cupiditate, atrocitate, acquirendi prurigine, & oculorum concupiscentia, totique ac perpetuo sunt in autophiliam dediti demersique. Ast neque sunt ista, quae in saluandis exiguntur sub Dei indignatione. Sola sed carent carnis concupiscentia. Ignoscat mihi Theologus de mundi uita scripturo, si ex terrenis demonstrationem per similitudinem, suasu Domini ad Nicodemum hauserim ad confirmandam realem at coelestem puritatis regenerationem & humanae recidentiae restaurationem, argumento quia est a terrenis desumto. Haec nimirum nota est, quae tam altis tonis requiritur pro saluandis. Quippe quae fuit primitiuae intentionis in creando. Illum autem, qui sic est regeneratus, & contra ignem ac mortem praeseruatus, resuscitabit idem Dominus in nouissimo die, qui " uitam suam dedit " manducanti iusto, " pro uita mundi " Adamica. Atque ideo a sensu opposito argumentor, praecipuum crimen lapsus esitati pomi uersari circa illius casti pudoris infractionem, id est, quod peccatum originale situm sit in uirginitatis fractione, actu concupiscentie, & propagatione seminis: Sic nempe amorosae Incarnationis Dominicae unitio nos facit participes suae integritatis, quatenus uirginitatem Christi, in qua saluari debemus, participatiue ac quirimus per regenerationem. non autem in ipso actu inobedientiae ac spretae monitionis & diffidentiae de ueritate sermonis Diuini. Nam & B. Hildegardis lib. 3. Haec nempe est propriissima periphrasis uerborum: uitae suae idem testata uidetur. " Uinum germinans uirgines ". Ac citra hoc remedium resurgent aliquot non mutati in pristino ac ponderoso corpore Adami, sola mortis optata necessitate illis. ademta. ( 60 ) " Matronam " ( ait autor ) " Sybillam de ciuitate Lausanensi trans Alpes, quae eius adiutorium per nuncium expostulauit, missis ei subiectis literis, a profluuio diuturno sanguinis liberauit. Haec uerba inter pectus & umbilicem pones, in nomine eius, qui omnia recte disponit. Redeo ad puritatis illius priuilegia, ut constet, quam proxime caelibatus accedat ad primitiuum innocentiae statum: In sanguine Adae orta est mors; in sanguine Christi extincta est mors. In eodem sanguine Christi, impero tibi, o sanguis, ut fluxum tuum contineas. adeoque etiam inde discamus Creatoris intentionem fuisse in coelibatu. & matrona his scriptis uerbis est sanata "; quod alii pluries experti sunt. ( 59 ) Subinde enim mihi in mentem subit uox illa ueritatis, quae in saluandis sub indictione poenae infernalis exigit paruulorum statum: desperandumque sit de salute, nisi fiamus illis si miles. Ergo mors est exstincta per effusionem sanguinis Christi, eiusque participationem in renascendo, id est, per oblationem purae castitatis, Deo Patri, pro renascendis in suo sanguine. ( 61 ) Quinimo si bene attendamus, agnoscitur, quod Deus praedilexerit mulieres, prae uiris, in suo sexu, ob innatum pudorem. In quibus tamen reperio subitam, celerem, indiscretam, frequentemque iram, uerbera, calcitrationes, mendacia, inobedientias, murmura, conuicia, paratum in lusu dolum ac mendacium; gulam insatiabilem, inuerecundiam, molestias, fastidia, inconstantiam & stupidam innocentiam, nullos denique deuotionis, attentionis aut contributionis actus. Cui sexui ideo deuotionem, ut naturae donum gratis dedit, quo esset aliqualis ei uis naturalis atque uirtus propria sexui, mediatrix ad saluationem. Caeterum non sunt autem ista in paruulis, quae requiruntur pro saluandis, sub poena aeterna damni. Prima namque Apostola, ante aduentum Paracleti, unica concione Samariam, caput Israelitici regnipertinacissimum alioqui ) conuertit. Solae mulieres a Galilaea in mortem ac subter omnem ignominiam constanter, licet uituperose, inseruientes adhaeserunt Christo, derelicto a Discipulis, tot miraculo, rum testibus; ( 65 ) Morte quo que lapsus ruit subitanea, quod impurus eiusmodi ( quanquam bono zelo ) manum uacillanti currui apponeret, quo Arca foederis ( Deiparae Uirginis imago ) uehebatur. idque primo aduersitatis flatu. Utrobique scilicet sibi conformis ueritas detestatur attestaturque foeditatem impurae generationis Adamicae: Gauisae enim mulierculae opprobriis, modo Christum crucem baiulantem sequerentur. Magdalena prima quoque Euangelium resurrectionis, non credentibus, suis concionata est, dubitantesque in fide confirmauit, meruitque esse prima adspectrix Christi a morte, quia maximae deuotionis feruore eundem quaereret. Etenim impuritas, quae a menstrui ac seminis quocunque profluuio naturali, soloque attactu contagium conceperat, censetur aequa illi, quae a contactu cadauerum serperet, ac pianda eodem ritu. Ut textus conformiter denotaret mortem a carnis concupiscentia in fructu pomi latitante inchoasse; Deus, inquam, hunc sexum plurimis morbis, aduersitatibus ac subiectionibus cumulauit, ut filio suo esset eatenus similior ac uicinior. Mundus autem spernit mulieres, & mares praesupponit: sed in pluri mis iudicia Dei opposita sunt iudiciis mundi; ( 66 ) Idcirco unica quoque tantae impuritatis ab attactu contractae medela in ablutione consistebat, cuius imagine fides spesque, quae in Baptismo affulsere, roborantur. adeo ut & mundus spernat pauperes, quorum se patrem, non autem diuitum, uocat Christus. ( 62 ) Tum denique Christus se uocat passim Filium hominis. a fratricidio enim ut Adam cognouerat, quem generauerat in concupiscentia carnis, mortalium primogenitum, insontem fratrem atque iustum occidisse, praeuidensque inde uenturos mortalium errores nefandos, in se tum quoque proprias persentiens aerumnas; cum autem uirum patrem non habuerit, ergo mulierem Uirginem per Antonomasian uocat hominem absoluto dignitatis nomine, & sexui muliebri condigno, quasi ob id nomen ( Homo ) a peccato deinceps debeat esset analogon, stetque pro muliere in famosiore significato. sciens certo ex concupiscentia carnis hausta a pomo sibi aduenisse has omnes calamitates, in posteros ineuitabiliter defluas: consultum sibi putauit, deinceps prorsus ab uxore abstinere, quam uiolauerat, luxitque ideo in castitate ac moerore centum annos solidos. Ostendens saltem in hoc, Matrem Uirginem fuisse a peccato Adami, unicum hominem, qualem sibi Diuinitas in uniuersi creatione desponsauerat, ad replenda loca a Cacodaemone deserta. Sperans stulte proprio abstinentiae illius merito, tanquam concupiscentiae carnis opposito in pristinam se denuo rediturum puritatis maiestatem. Quodque Eua desiit esse per castitatis infractionem, id Maria, uirgo gloriosissima, fuit nimirum saluandorum mater unica, in regeneratione puritatis. Sed peracta seculi unius poenitentia, probabiliter ipsi reuelatum fuit Incarnationis Dominicae mysterium. Nec enim sexus illius pane gyrum suscepi. Sat modo ostendisse, quod Deus dilexerit sexum muliebrem ob castitatis amorem. Nec hominem unquam sperare posse ad pristinae puritatis fulgorem ui propria retrocedere, multoque minus ab interitu suos ipsum posse posteros restaurare. ( 63 ) Nam " uirgo quae Dei sui sunt cogitat. Uiduas quoque, quae uere uiduae sunt, honorandas praecepit Apostolus ". ( 64 ) Et antiqua lege censebantur impuri, quotquot ( etiam coniugaliter ) cognouissent suas uxores, si non serio abluti; Idcoque beneplacitum esse matrimonium, moxque a lapsu diuinitus sibi indultum, quia nempe statuerat suae iustitiae sic satisfacere sub temporum plenitudine. erant & templo arcendi, nisi debite prius eloti. Quod genus humanum ad nominis sui gloriam & Sa¬ Rrrr ergo pudor iste praesupponit & accusat aliquid patratum contra iustitiam, intentionem Creatoris, aduersusque propriam sui naturam: & Satanae confusionem eueheret ad eminentiorem beatitatem. Abinde ergo caepit Adam cognoscere uxorem, & terram multiplicando implere, iuxta benedictionem sibi olim datam & iniunctam legem. Sic nihilominus, ut quamuis matrimonium ob propagationis penuriam, ac Diuinae generationis primitiuae impossibilem alioqui alteritatem sit admissum, tanquam fidelium Sacramentum: ( 67 ) attamen quia tandem ob necessitatem tanquam dissimulando, indultum uideretur: ex consequenti, generationem Adamicam non esse de primitiua naturae suae constitutione, ut neque de primordiali intento Creatoris, ergo dum Deus praedicit, quod " terra producet tribulos & spinas ", quodque " uir in sudore uultus uescetur pane suo ", prout iam supra probatum, non erant exsecrationes, sed monitiones, quod eiusmodi obuia essent in terra, quodque bruta in dolore parerent, in sudore ararent, pasculo suo cum labore & metu uescerentur, terra quoque praeter agricolae intentum produceret plurima, adeoque quod brutorum instar ali deberent, qui brutorum more generare coeperant. proinde ab Ecclesia, dictante Paracleto, contra Graecos statutum est, quod Sacerdos ( cuius opificio corpus Domini in sacrificio incarnatur ) debebat esse prorsus alienus ab actu, per quem mors & impuritas naturae sunt introducta. ( 69 ) Dein si penitius consideretur textus, nunciatur Euae a transgressione, quod esset paritura proles suas in dolore. Necessitas enim propagationis sic quidem olim excusauit alteritatis delictum in generando. Nam, teste Augustino, " si alio modo hominum propagatio posset fieri, actus coniugalis esset illicitus ". Indubitato enim inde sequitur, quod ante peccatum absque dolore peperisset, hoc est, clauso utero ut concepisset, ita etiam peperisset. Quare non immerito bigamus arcetur ab Episcopatu: uti coniugium actuale a Subdiaconatu. Quid ergo dolor partus commune habet cum esu pomi, nisi pomum operatum fuisset circa conceptum siue concupiscentiam carnis? Et per consequens nisi pomum congressum incitasset? eumque dissuadere intendisset Creator, dehortando esum pomi? Nam utut sit Sacramentum, est tamen Sacramento Altaris indecens, per quod nimirum castitas primae constitutionis & intentionis Creatoris compensantur. Cur enim plectuntur genitalia membra mulieris doloribus partus, si oculus uidendo pomum, manus decerpendo, & os edendo peccauerint? Spreuit enim Deus sibi cruorem offerri, etiam in Holocaustis, & hominem cruore uesci, memor, quod cruor ( in quo anima sensitiua ) e pomi esu prodiisset. Nonne enim sat erat uitam morte & sanitatem plurimis morbis castigasse? ( 68 ) Caeterum bruta timent quidem, irascuntur, blandiuntur, lugent, condolent, insidiantur, easque passiones homo ab anima sensitiua cum brutis communi possidet. Cur insuper uterus ( qui edendo insons est ) dolore partus per modum brutalem affligitur, si conceptus bestiis permissus, homini non esset uetitus? Imo & Elephantos pudet, si quid minus generose improperetur a se factum. Post lapsum ergo oculi eorum sunt aperti, eosque puduit. Sed nullum animal pudorem sentit ex sexuali congressu. Hinc manifestum fit, quod concupiscentia carnis soli sit homini Diabolica: quae brutis est terrena & naturalis. Si igitur utrumque parentum mox eso pomo puduit; sola sibi ideo pudenda cooperuit: Designat quod ex foeditate concupiscentiae cognouerint uetitam sibi fuisse in naturae innocentissima castitate copulam carnis, ipsosque pudore suffusos, dum turpitudinem commissam apertis oculis intellectus cernerent. nisi menstruum naturali cursu deriuaret ex iisdem causis, unde mors nobis aduenit. ( 70 ) Ast in serpentem & Cacodaemonem tantummodo fuit caput totius maledictionis, prout & mulieris priuilegium, ac benedictionis praerogatiua mysteriosa super terram. Adeoque & hac de causa, horridum Deo, censebatur in legeplane impurum. Quod nempe mulier ( non autem uir, etsi in caput mulieris esset iam constitutus ) caput serpentis aliquando contereret. ( 73 ) Quod autem sola mulier prae brutis patiatur menstrua, nullam sane generis nostri praerogatiuam, sed omnimodum potius defectum attestatur; Nimirum in poenam cassae pudicitiae & in caussas secundas esse relatum, insigni plane mysterio nostrae thesis. Adeoque non est possibile, quod parere in dolore esset maledictio, siquidem eodem ore Domini statim pronunciatur Mulieris benedictio & uictoria super infernum. Quinimo subesse uiro non exsecrationis loco fuit mulieri iniunctum. Nec his obstat, quod castae uirgines menstruo pareant, sitque monstruosa, quae data opportunitate, non est menstruosa; Quia generatio ipsa Adamica cogitur portare non minus importunitates naturae suae, quam ipsam mortem. Sed humilitatem in noua lege electam, aliamque uiuendi methodum a Filio hominis de nouo statutam in mente Diuina denotabat. Humiliauit nempe seipsum Filius hominis usque in mortem. Ignominios a quoque morte extingui, exaltari uocauit. ( 74 ) Imo cum castitas non excuset uirginem a menstruo, indicio est, menstruum non ex maledicto, neque a poena peccati esse, sed prosus ex causis naturalibus: Ergo dum mulierem deprimit sub uiri potestatem, eandem coram se exaltauit Dominus, sibique similiorem effecit. Non secus atque ipsa mors a causis secundis incepit pomo dissuaso insertis, licet antehac ignotis, neque perpensis. Alioqui quod serpens in posterum per terram reperet, id non ex maledicto, sed ipsi a condito reptili fuisse proprium, nomen serpentis arguit; idque Adamo sat constabat. Menstruum itaque in sola duntaxat muliere, non autem in brutis accusat praeuaricationem spretae monitionis paternae contigisse in ipsis pudendis, perpetuo signo propterea stigmatizatis, tanquam sigillo sanguineo immundo. Etenim in hoc non tam serpenti, quam Cacodaemoni cessit maledictio, quod in uilissimo reptili se occultasset mendax impostor; Quae sane non locum haberent, si congressus sexualis in hominis propagationem non inuertisset intentionem Creatoris, magis quam in brutis. Cuius caput proinde, & non alicuius reptilis, conculcauit mulier. ( 71 ) Quod autem bruta quaeuis, olim pro impuris censa, culinis etiam atque humano usui interdicta sint, quae diutino coitu generant ( inter quae non postremo loco sunt reptilia ) & c. Thesis nostra continet & uicissim confirmat mysterium: ( 75 ) Hoc loco occurrit paradoxa ac impertinens consideratio, uelut per parenthesin interiecta, quod Adam cum sit creatus in possessione immortalitatis, non intenderit Deus, quod homo esset animal, nec nasceretur, conciperet, uiueretue ut animal: siquidem creatus est in animam uiuentem, utque esset imago Dei proxima. Scilicet quod nostrae naturae impuritas a concupiscentia carnis ortum ducat, ideoque in bestiis congressus Deo uidetur notatus, distinctus & impuritate contaminatus. Distabat igitur tam procul a natura animali, quantum immortale a mortali, atque Deiformis creatura a bruto; ( 72 ) Demuum etiam in lege menstrua, mulier, eamque tangens quidlibet impuritatem adferre censebantur. Quod sane est amplius, quam toto praedicamento. Quod alioqui iam in causam secundam & naturalem uersum deberet esse plane insons; Summeque est admirandum, & indigne ferendum merito, quod Scholae Christi haec credant & fateantur: attamen hominis essentiam adhuc modo, ab animali natura, essen¬ Rrrr 2 At non aeque Christianis paganicam doctrinam nimium adorantibus. essentialiter desumunt: Fatentur saltem scholae progressum naturae ordinarium, a non sentiente in animal sentiens: sed uitam atque sensum hominum immediate infundi a manu Omnipotentis. quoniam, quantumuis homo mortem sibi dein consciuerit, ac naturae animantum proinde uicinior factus uideatur, non stetit tamen in manu sua posse imaginis Diuinae speciem inuertere. Fatentur denique conditiones essendi, uiuendi & sentiendi in homine tota distare sorte ab animali natura, eo quod sequatur uim formae rationalis siue Mentis immortalis. Prout nec Cacodaemon de spiritu est factus animal, etsi odio, uitiisque brutalibus propinquior animanti euaserit. Itaque homo mansit in suae specie, qua creatus est. Etenim quoties homo uocatur animal, & talis serio putatur, totidem uicibus falsificatur textus, qui dicit: At turpiter credunt hominem tam primae constitutionis, quam modo per Sacramenta diuinitus regeneratum esse essentiale animal. " Sed & serpens erat callidior cunctis animantibus terrae, quae fecerat Dominus Deus ". Siquidem loquitur de calliditate naturali illius reptilis. Uah pudeat nescire, hominem, Cacodaemonem, totamque simul naturam non posse essentiam ab aeternaconditoris praescientia sibi datam ullatenus mutare, quin continuo is maneret, qualis fuit creatus: Denique si uera est thesis, homo non fuit directus in seminis aut carnis propagationem, nec proinde in animam sensitiuam adspirabat. quanquam interim alienas sibi proprietates induerit, ut naturales ex uitio sui arbitrii. Ideoque generationis Adamicae anima sensitiua non est speciei brutalis; quia suscitata per semen, carens origine, destinatione & determinatione alicuius speciei. Ut enim absurdo non caret, hominem glorificatum inter animalia censere, quia non est absque sensu: sic esse sensitiuum, non dicit inseparabilem essentiam animalis. Adeoque ut anima sensitiua in homine praeter intentum Creatoris & naturae surrexit: Cumque alias cuius uis rei definitio sit ab ipsa rei essentia ( ut uolunt ). ita nullius est speciei brutalis, nec subsistere potest, nisi continuo sit alligata menti, unde in uita sustentatur. homo uero iuxta sui essentiam factus sit in plena possessione immortalitatis ac aeternae deinceps durationis iuxta suam animam: non potuerunt Scholae hominem ob solam sensitiuam credere essentialiter animal: Quapropter dum homo nullius sit speciei brutalis, non potest esse animal ex parte Mentis, multoque minus ex parte animae nullius speciei. praesertim dum eius essentiam crederent pendere ab aeterna duratione, & incorruptibili anima siue forma. Praegnans enim dum ob repentinum pauorem mutat foetum humanum in brutum aliquod, non quidem mens in animam brutalem migrat: sed mens abit, & substituitur anima sensitiua a creatore impetrata. Quae absurda cuncta in Scholas irrepsisse & permansisse agnosco propter ignoratam nostrae theseos ueritatem. ( 76 ) Thesin hucusque e Sacris stabiliui. Nunc idem iterum per Patrum authoritates. Cumque sit ab idea praegnantis promota duntaxat absque primordiali destinatione, ideo huiusmodi generata citissime moriuntur. Quam materiam prae caeteris intellexisse uisus est B. Augustinus inquiens ( 14. de ciuit. Dei 17 ): Et proles Adami pariter statim periissent, nisi consensisset Deus illi matrimonium. Quapropter in natiuitate Cain dixit uere: " quomodo ante legis transgressionem hominem puduisset, cum ipsa membra pudorem non nouissent? Possideo hominem per Deum. Absit ergo hominem inter animantia locasse. Indulgendum profecto est paganis illud nescientibus: " quasi diceret, membra concitata ad concupiscentiam atque actus pudendos mox ab esu pomi. " Patebant ( lib. 4. cont. Iul. 10 ). oculi eorum: Et quidem in Cana Galileae sponsus secutus est Dominum Iesum, sponsa relicta, estque discipulus ille, quem tantopere dilexit iccirco Iesus. sed ad hoc non erant aperti, ut cognoscerent, quid eis indumento gratiae praestaretur, quando membra illorum uoluntati repugnare nesciebant. Idem Alexio, Aegidio, pluribus aliis, praesertim mulierculis Uirginibus familiare. Et non erubescis morbum illum, uel quod tu, quam uis pudibundus, fateris istam libidinem in paradisum introducere? Et tribuere coniugibus ante peccatum? Sine carnis concupiscentia nasci uoluit, qui futurus erat sine peccato. Non in carne peccati: ( 78 ) Enimuero infinita bonitas proprio complacentiae motu ab aeterno hominem tanto amore creauit, & praedilexit, quod statuerit suam Diuinitatem illi connectere, eumque illuminare luce, quae illuminat omnem hominem uenientem in hunc mundum; sed in similitudine carnis peccati. " ( lib. de nupt. 12 ) Quasi dicat: Quicquid ex concubitu nascitur, etiamsi in Paradiso & ante peccatum natum fuisset, fore atque esse carnem peccati. & adoptare in filium Dei, dans illi potestatem filium Dei fieri per renascentiam, quae renascentia ante peccatum non erat necessaria. " Cum sola, quae non est nata ex concubitu, non sit caro peccati. Cum itaque requirat ex Deo renatos, ergo ante peccatum fuissent omnes ex Deo nati: Quaecunque proles nascitur, ex concupiscentia, siue ex carne peccati, est originali peccato obligata, nisi in illo renascatur, quem sine concupiscentia Uirgo concepit.(c. 24 ) Caro Christi mortalitatem de mortalitate corporis materni traxit: quod cernens Lucifer cum suis, pulchritudinis pridem suae superbia, totusque factus post casum inuidus, ratus est, se sapientiorem Deo, qui uilem creaturam eo altitudinis euexisset. quia concumbentis concupiscentiam non inuenit " ( lib. 5 cont. Iul. 15 ). Quapropter adspirauit, ut Deum ( quem nondum uiderat ) superaret, ac de Maiestatis sede deiiceret: Enimuero ut peccatum originale non traducitur in posteros alio modo, quam per carnis concupiscentiam: ita necesse est in pomoinclusam fuisse concupiscentiam, unde stirps humana generando degenerauit ac uitiata est. Mox dein atrocius indignatus, postquam peccatorum suorum poenas lueret, cerneretque Euam uirginem absque omni merito ex sola bonitate Dei, gratisque iam destinatam in adoptionis illius praefatum organum & hominum matrem. Conatus. itaque est impedire amorem Diuinum per manducationem pomi. " Siquidem si proles aliter, quam per copulam carnalem generari possent, esset actus matrimonialis illicitus. " ( l. 5 contr. Iul. 12 ) ( 77 ) Cui seruit hoc dilemma: Actus ille ante esum pomum uel erat illicitus, & non cogitatus; uel erat licitus. Si illicitus; Utpote cernens, eidem implantatam esse lasciuiam atque carnis concupiscentiam, diametraliter oppositam intentioni Diuinae. iam probata est thesis nostra. Sin autem licitus; Itaque pomi manducatio non fuit homini uetita per legem, sed per paternam admonitionem. ergo falsum, quicquid superius ex Augustino descripsi. Nec est peccatumoriginale ex transgressione Legis, ex comestione pomi, tanquam cibi uetiti, sed propter effectum e pomo surgentem & proprietates pomo insertas. Cum ergo comesti pomi effectum siue concupiscentiam carnis actualiter in Paradiso iam sensissent in membris, statim illos puduit, quod membra, quae ad nutum ante regere poterant, proprio deinlibidinis incentiuo mouerentur. Alioquin transgressio siue comestio tantum peccabat in actu uoluntario: non autem pro posteris, nisi naturaliter, & per causas secundas brutalis inde congressus. Tandem quantopere semper uirginitas placuerit sponso animae, ex uariis Sanctorum historiis sat dilucide apparet. ( Alioquin in Protoplastis impossibilis ) secutus intentionem generationis Diuinae inuertisset. Rrrr 3. set. sed indoluit, postquam sciret iam matrimonium concessum: Diuinam scilicet bonitatem adhuc in hominem propendere, & suas Satanae sic illudi fallacias, dolos & putationes: Imo non tam proprie peccatum originale cecidit in posteros insontes, quam effectus generationis, qui scilicet peperit generationem adulteram, belluinam, Diabolicam, ac plane incapacem regni coelorum, unitionis & fruitionis Diuinae. adeoque & hinc coniiceret, Filium Dei restauraturum omnem labis defectum, & proinde fortassis incarnatum iri. Propter cuius similitudinem adulterio nati a coeli participatione excludebantur. Rimatus est, an posset stirpem e matrimonio surrecturam anima mortali sic contaminare, ut omnem Dei conceptum redderet uanum, Idcirco suscitauit nedum suos fratricidas atque facinorosos, ut " multum mali esset omni tempore ": ( 79 ) Fingamus autem oppositum, nempe legem pomi uetiti latam, consciis parentibus, a Deo creatore uniuersi, & pro tali habito, mortem sibi ac posteris omnibus praedictam, & indubie aduenturam: sed procurauit, ut surgeret atheismus, & cum gentilitate coalesceret ac inualesceret indies; At saltem enorme peccatum tam audax scelus, tamque impium atque atrox in omnem posteritatem dimitti non poterat absque magna contritionis nota. quo scilicet si non posset impedire mentis immortalis connexum cum anima sensitiua, saltem hominem sub lege naturae interimendo, infernali poena secum abduceret. Sed potissimum meditatus est, quo pacto mentem immortalem sensim e stirpe postera expungeret. Nec Deus utcunque misericors atque bonus, mox tam repente tanta benedictione hominem istum foecundasset, substituissetque caetera uiuentia pedibus eius: Suscitauit itaque concubitus nefarios in suis Atheis libertinis. non ignorans, quod neuter eorum doleret, poeniteret, oraret sed tantum ipsos puderet, niterenturque ut stulti se abdere a Deo & tegere pudenda frondibus. ( 80 ) Colligo itaque exin, eadem die nedum mortalitatem intrasse per concupiscentiam: At uidit quod exin non nisi feralia monstra prodirent, ipsis parentibus horrenda, essetque hominibus congressus cum mulieribus, longe plausibilior, hacque methodo aequaliter constanterque perpetuaret hominum generatio. Sed insuper intrasse & in conceptam mox statim genituram: Cuius respectu eodem quoque die e Paradiso abacti sunt. Nec enim satis erat hosti infernali hominem reddidisse incapacem coelorum, sed insuper conabatur praepedire, neunquam spes esset restaurandi residua, id est, impedire Incarnationem Filii Dei; Igitur peccatum originis effectiue natum ex concupiscentia carnis: occasionaliter tantum in manducato pomo spretaque admonitione. Intentauit idcirco, num posset per applicationem actiuorum fabricari semen uirile, iuxta nefarium suum lubitum. Uenenum autem concupiscentiae situm erat in arbore monita ( uel potius dissuasa ) eique radicaliter erat insertum proprium atque implantatum. Quod cum reperisset irritum atque sibi impossibile, tentauit iterum an scrofa saga non esset prolifica per Sodomiam; Cumque nec sic euentus omnifariam suae responderet intentioni, cerneretque aliunde ex asino & iumento nasci mulum, matri magis, quam patri affinem: Ex cuniculo pariter & glire patre nasci uerum cuniculum, sola cauda glirina a matre distinctum, suas deflexit technas. Dum autem Satan praeter spem suam, non obstante stupro uirginis, cerneret hominem de medio non tolli, iuxta praemonitionem ( nescius namque, quod Dei filius se uadem coram Patre prohomine constituerat ) corruptam quidem ac degeneratam introspiciebat naturam humanam, adeoque sublatam potestatem uniendi se Deo infinitae maiestatis, gauisus est summopere; Enimuero horum reminiscentia, lex uetus adhuc perhorrescens eiusmodi commistiones specierum declarauit Deo horridas: quanquam hodie inter Christianos sic admissas, ut Ecclesia Primates in monstris equitent Deo horridis. ( 82 ) Mercator Oenopola, nostras, uir probus, aliquoties ad Canarias siue Fortunatas insulas nauigans a me sciscitatus est serium iudicium super creaturas quasdam, quas ibidem pueri e montibus domum, quoties uellent, referebant, easque Tudesquillos siue Germanulos nominabant. Erant enim cadauera exsiccata, fere tripedalia, quae uno palmo facile quilibet puerorum portabat, erantque forma humana: ( 81 ) Instituit itaque Satan connexionem seminis uirilis ( prius aliquantisper foti ) cum semine, & in utero iunioris sagae, ut dispositiones ad mentem immortalem ( quam Deus, instituto a se matrimonio, promisit se creaturam in uerbo multiplicamini ) ab eiusmodi interpolato conceptuexcluderet. sed totum istud cadauer instar pergameni pellucidum, ossaque erant, tanquam cartilagines, flexilia. Cernebantur quoque Sole aduerso uiscera atque intestina. Ac dein prodiit adultera quaedam generatio Faunorum, Satyrorum, Sylphorum, Gnomonum, Nympharum, Dryadum, Nereidum, aliorumque monstrorum iuxta uariam dispositionem quam semen uirile subibat. Quae cum post ab Hispanis inde natis scirem uera, consideraui quod hodie ibidem sit deleta Pygmeorum prosapia. Uoluit nempe Omnipotens uanas atque irritas redderecacodaemonis exspectationes, substructas generi humano. Etenim saluauit nos ideo multipliciter ab astu circumeuntis leonis, cui in extrema iugique consusione debetur aeternum supplicium ad aeternam Diuini nominis sanctificationem. ( 83 ) Nunc autem contra thesin nostram aliquot dubia proponam: Cumque Fauni & Nymphae syluanae caeteris praeferrentur pulchritudine, generarunt deinceps inter se suas proles, harumque posteri iterum inter se suos concubinatus contraxerunt, ac tandem cum uiris connubia instituerunt, mentientes, sic se animam immortalem nancisci ( teste Paracelso credulo ) pro se atque prolibus ex illo congressu nascituris. Primo itaque, nil obstat, quod meritissimum coniugatorum opus sit ipsa carnis copula. Id autem mentiebantur, suasu Diaboli, ut homines, tanquam opus pium facientes, illa monstra ad copulam carnalem admitterent. Quia inde non sequitur, matrimonium ab initio creationis fuisse licitum. Imo nec id alio sensu uerum est, nisi postquam non procreantur liberi citra copulam carnis. Quod ignaris facile etiam fuit persuasum, quasi creatio animae immortalis eiusque nexus ad animam caducam penderet ex libero uelle & semine humano: quod falsum esse infra docebo tam ex Sacris, quam ex relatu D. Antonii in uita Pauli, primi Anachoretae per Hieronymum descripta. Si quis nimirum coniugatorum uixerit, ut decet, & habentes uxores sint tanquam non habentes, & uxoribus nunquam utentes, nisi ad prolificandum, in honorem Dei. Hi sane merentur gratiam peculiosam. Ideoque eiusmodi Nymphae antiquitus succubae nuncupatae sunt. Quanquam Satan dein ut nefas peioraret, se utroque sexu, incubi & succubi simulatis personis frequenter transmutet. At longe adhuc dissident ab iis, quibus solo castratorum titulo promittit Deus regnum coelorum. Coniugatis uero dicitur, quando cuncta haec seceritis, eritis adhuc serui inutiles. Sed abstinenti a licitis ( in patientibus & non agentibus ) id nusquam legitur: minimeque id tangit uirginitatis florem. Non abstinentes enim, & casti quadam preelectione uidentur sanctificati, ad ulteriorem gradum perfectionis etiam promoti: Ideoque sequuntur agnum, quocumque uadit. At non concepere a maribus uerum foetum, nisi solae Nymphae, quas scilicet cum iam indistinctim atque passim filii Dei ( id est homines ) sibi duxissent in uxores, coactius fuit Deus totam stirpem, huiusmodi ne fariis nuptiis genitam, per aquarum diluuium delere, ut Cacodaemonis intentum frustraretur. Ita multo minus recte eadem intentio propter organorum fabricam infertur. Etenim bene agentes ut spem praemii supponunt: Argumentum enim hoc simile est, ac si diceretur: Ita uirgines abstinentes & tolerantes sese continent intra amorem & humilitatem. ( 84 ) Nec arguit in contrarium quod 1.c. Gen. 27. Deus fecit remedia contra morbos & mortem, ergo Deus fecit mortem & morbos. " Deus creauit uirum & foeminam ". & 1.c. Gen. 18. Consequens est falsum, ergo & Antecedens. Ab aeterno namque praeuidit Omnipotens Adae lapsum: quod illis benedixerit, " ut crescerent & multiplicarentur, ac terram implerent ". Quasi coniugium de instituto ac prima intentione Creatoris fuisset. Nam cap. 1. Genes. nec ideo solo Paradiso contentus terram insuper creauit, & de terra Medicinam contra mortem & morbos. totam historiam creationis succincte absoluit. Cap. 2. Sic & genitalia fecit primis parentibus. uero atque 3. prosequitur creationem mulieris in Paradiso, peccatum item, & c. Sat erat Adamo, quod nec a membris, nec a conspecta mulieris nuditate, ullum unquam sibi sensisset stimulum; Ideoque benedictio generationis non fuit de scripta c. 1. Gen. 28. ut neque uicissim mulier a uiri societate, quae insensibilitas uocata est status innocentiae. Alioqui pariter concludi posset: Non siquidem ante creatam mulierem tanquam data fuisset benedictio generationis initio creationis, quae nec data fuit in Paradiso post conditam mulierem: Deus creauit hominem, ut in Paradiso uiueret felix, ergo frustra creauit terram ante praeuaricationem; sed a peccato, & post proscriptionem e Paradiso in terram. praesertim, siquidem peccatum erat ex contingenti libero. Nam dicitur, quod replerent terram prolibus, non autem Paradisum. Datumque est illis plenum dominium in bruta terrae. Utrumque enim praefatorum argumentorum est a non praemeditato contingentium fine; Ideoque implicitam continet blasphemiam. Non enim Deus pro se & brutis terram creauerat; In quo manifestatur Creatoris bonitas, quod creaturae reae nec adhuc poenitenti benedixerit in prolibus, etiam corruptis ac impuris. sic & organa sexualia, futurorum quidem praescientiam, non autem in creando diuinam intentionem denotant. Praescius nimirum restaurationis, pro qua filius suus se uadem statuerat coram iustitia Patris. ( 86 ) Luctantur demum Athei, uoluntque textum fabulosum & ridiculum, quod effectus uel inobedientia esi pomi iret in posteros omnes. Cui argumento iam itum sat est obuiam. ( 87 ) Itemque argumentatur: Alioquin enim eadem die, qua de pomo gustauerant, actualiter ac necessario oppetiuissent, nisi Pater filii sui mortem in remissionem peccati suscepisset. ( 85 ) Tertio obiici posset: Deus nil fecit frustra. Si pudor sit a peccato originis, etenim ut peccatum omnes aequaliter tangit: ita & pudor pueros, adultos, Atros, Americanos, Aegyptios, Abyssinos, & c. Parentibus autem ab initio condidit sexualia generationis organa, quae dum destinationis necessitatem denotarent, etiam Deus ab initio suam intentionem & modum generandi modernum sat exposuit in corporibus illorum. Atque ne quidem Christianos sacerdotes Abyssinos puduit hactenus: Ergo pudor non ab eso pomo, non ab inobedientiae peccato, ut neque a generandi insolita nouitate uel carnis concupiscentia. Respondeo, concedendo, quod creator ipsis membra atque libertatem arbitrii contulerit, frustra alioqui peccandi libertas per concupiscentiam carnis collata esset, si organis caruissent. Ut igitur Dei intentio pro sutura regeneratione non recte uertitur ad arbitrii peccandi libertatem: At nesciunt Sophistae, pudorem sensim in Barbaris oblitum, obnatamque uerecundiae amissionem per scurrilem assuetudinem, uestiumque praeuiam penuriam. Quem pudorem ne ideo amitteret populus Israel ( pro magna sui parte nequam ) non permisit Deus, quod 40. Textus praesens ideo Geneseos neminem hactenus, post Origenem & Atheos, haeresiarcham habuit, quia ueram ac literalem historiam refert. annis uestes eius attererentur in deserto. ( 89 ) Addam postremo quaedam, uelut per impertinens. Illo inquam miraculo continuo Deus auertit pudoris amissionem, eoque signo ostendit, nil sibi aeque exosum fore atque est pudoris amissio. Enimuero dixi pisces generare quidem, at non per sexualem copulam, quanquam genitalia organa habeant. Unde conspicuum euadit acquisitum pudorem per esum pomi non fuisse Deo molestum nec uetitum: Inprimis existimo generationem piscium ouiparorum esse uniuocam. Unius ergo exemplo sat dixero: sed sub pudoris etymo latere castum Sacrorum sermonem, quo tegebat carnis uetitam concupiscentiam. Nec enim mihi opportunum fuit, pisces subter aquas per species indagare. Denique, quotcunque barbariem deponunt, etiam uicissim amissum prius pudorem reassumunt. Piscis quidam saxatilis, carniuorus, pisciumque facile uelocissimus, truta nostratibus dictus. Prope riuolum enim, qua Tiberis de excelsa rupe perpendiculariter cadit, cernitur recta scandere linea totam rupis altitudinem, ad minimum quingentos pedes: triplo ergo celerius natat ad uerso gurgite, quam praeceps aqua deorsum decidat. Imo neque mirum est, pudorem populos amisisse, illius scurrae monitis, qui pudorem docet, in scientia mali esse. ( 88 ) Oppugnant tandem Athei, quod ridicula sit fabula, si credatur serpens humana uoce locutus, suadensque Adamo, qui propria brutis nomina dederat, nec ideo ignorare poterat, serpenti loquelam deficere: Nam stupere debuerat Adam, non autem credere eiusmodi persuasori. At falluntur miseri. ( 90 ) Falsum hic inprimis Scholarum dogma, aquam scilicet semper decidere figura orbiculari, nam ibidem cernitur quaelibet aquae guttula cum cuspide pone, estque cuspis retro acuminatior, quo altius decidit. Idque conuincit aeris renitentia. Uultum hominis mentiebatur serpens, cuius portento si monstri nomen nondum Adam dederat, non mirum: Nam etsi uelint aquam orbem imitari, quia sphaera est figurarum capacissima: Idque si ex essentia ( ut caeteris brutis ) dare debuisset, illum serpentem uocasset animal rationale scholasticum & loquens: Cui non absimile B. Antonio in eremo apparuit. ob eandem suae magnitudinis rationem difficillime findit aerem, qui proinde impedit festinantiam casus. Primo enim ei uenit obuiam monstrum quadrupes, quod loqui cum incepisset, imperfecte locutum est & aufugit. Ac dein aliud, quod satyri forma, perfecte loqueretur idioma patrium: ( 91 ) Porro foemella truta, grandescentibus intus ouis, sentit membranam secundinam frangi, sensimque dehiscere, qua oua, ut marsupio hospitantur, moxque oua enititur, deponitque fundo arenoso. Imo ipsa trutae imaginatio oua perdit. Nam si solum habeat fundum saxeum ( ut in nostris fontibus calce caementatis percepi ) non prolificant sua oua; sin autem fundus sabulo substernatur, pariunt oua. Nec enim aestimandum, monstrum istud fuisse Diabolum ( quippe qui pro se apud Deum preces nunquam expetit ) adeoque ab Ecclesia, eiusdem authoritate, qua Paulus, Eremitarum primus in Sanctorum numerum relatus, animal: Non autem Diabolus aut Spiritus dicitur; Mas autem parta oua semine adspergit, idque ouis instar telae aranearum foris incubat. Ac tandem loricata sic oua in pisciculos migrant. suisque depingitur per B. Hieronymum indiciis, a B. Antonio mutuatis. Poterat ergo Adam serpenti loqui, non secus atque Antonius Satyrae. In hac igitur specie non est copula carnalis, essetque copula frustranea, quae intus ne millesimam quidem ouorum partem attinssss geret. geret. Denique nec cernitur ouis annexum semen incubans: ( 92 ) adeoque nec maris semen de constitutiua piscium parte. Profecto galli coagulum uitello adhaerens sensim liquescit, ac putrenti albumini permiscetur, pullo interim se formante de uitello. Quanquam oua destituta seminis tegmine nunquam fiant uitalia. Inde enim didici, quod Galli coagulum, spiritum quidem, uitae excitatorem, at non formatorem, spiret; ( 93 ) Uidetur namque, quod pisces in hoc pene seruauerint umbratilem imaginem pro generatione humana ante lapsum designatam. Idque nobis cuniculus cauda glirimam planius confirmauit. Saltem foecunda est piscium multitudo, atque felix benedictio, minorque requisitorum ad partum exigentia, uitae longae uitas, frigoris & famis tolerantia constans ac facilis. Est autem ouiparorum piscium ut innumerabilis fertilitas, sic & uitae longae possessio, licet adeo facile acquisita longaeuitas, tenacissime tamen haeret. Quinimo plures in totam uitam crescere uidentur. Agilitas quoque & motus uelocitas, pariunt demum absque dolore, quod non item belluae maris congressum admittentes. Etenim quo longius recedunt a carnis copula, eo foecundiores sunt & diuturnioris uitae. Sic in lacu Lemano truta non raro ad libras centum adscendit. adeoque explicant aliquid de primo Dei intento in homine. ( 95 ) Ultimo tandem Sophistae Athei se opponunt per textum Geneseos, quod Deus cataclysmate mundum deleuerit: " Quia fili Dei delegerunt & ceperunt uxores ex filiabus hominum, quae pulchrae essent: Quodque hae generassent Gigantes fortes & famosos a seculo uiros ". Lucius quoque appenso signo ad tercentum annos uixisse notatur & exereuisse stupendam in magnitudinem, ac tum necdum obiisse, nisi nece uiolenta. ( 94 ) Anguilla in fluuio Lirano prope pagum Rumst, Bruxellam ad Caesatem Carolum U. missa obseruatur longitudinis pedum 17. Idque ibidem recensetur pro multa malitia, quae literaliter tamen nulla in uerbis textus spectatur, postquam iam matrimonium stabilitum esset & licitum. Uermes ( in bombyce, claro exemplo ) post mortem aut bimestrem somnum degenerant in papiliones. Imo praecipue quod dudum post concubinatus dissimularetur in lege, quam pro illa potissimum impuritate Mosaicam, non autem Dei Legem nuncuparunt. Umbram resurrectionis figurant ( quia enim nunquam congressi ante, resurgunt mutati ) nec foemella praeter chaos inspiratum concepit, dum mas exsanguis plane totaque foemella in oua sua liquatur. Siquidem textus non meminit peccati Dauidis, nisi in nece Oriae, Bethsabeae adulterio, & computo populi superbo. Quapropter hunc Gen. textum solent referre ad filios Dei religiosos ac filias hominum liberas. Uermis is suo se uelut funere claudit in gossipio contex tim, mortis & fidelium resurrectionis imaginem exhibet, dum ales inde euolat non antea uolare edoctus, nec ciborum postmodum indigus; Abiectis quippe reptilibus docemur, quanti sit apud Deum a congressu tota iuuentute & uirilitate abstinuisse. Sed frustra uisum est mihi confugisse ad coelibatum ac uota monastica, Euangelicaque consilia, dum ex mandato requirebatur hominum pluralitas. " Crescite & multiplicamini, terrans adimplete "; Quae uerba nempe concubinatum excusabant. ( 95 ) Quin etiam si penitus introspexeris, ipsum uolucrum semen masculum uitello foris adhaeret ( propemodum pro more piscium ) attamen est solo uitello materialiter formatur pullus ) utut ringantur Aristotelici contra: Tum demum cum Uirgines sint longe proniores in coelibatum, uerecundiam, item in pudicitiam ac uota monastica, quam uiri; idque post 12. dein, confracto quotidie ouo, spectare & contra idiotas probare licuit. Quae cum essent pulchrae adspectu, hasque sibi in uxores duxissent homines, Deus a tanta turpitudine & speciei humanae deuastatione ( quam textus uocat multam malitiam omni tempore ) abhorrens, statuit mundum cataclysmate abluere. potius inuerso sexu diluuium euenisset, scriptumque fuisset, quia filiae Dei filios hominum in maritos duxissent. Ex illo monstrorum atque Nympharum concubitu generarunt Gigantes fortes, atque famosos a seculo uiros; Quosque ideo gentilitas dudum adorauit ceu Deos & Heroas. Quin etiam nec probabiliter doceri potest ullus cogitatus seruandae castitatis, qui Filios Dei tum a uirginibus segregasset, nec Apostasia ulla, illis seculis, quae Dei indignationem ad diluuium prouocasset. Alioqui namque friuolae rationes diluuii uidentur secundum literam. Nempe quia uiri cum mulieribus coniugati essent, & hae generassent Gigantes, fortes & famosos a seculo uiros. Ergo textus indignationem Dei, & causam diluuii adaequatam complecti debuit. ( 97 ) Id tamen si ita sit ( quod nullatenus per somnium mihi persuadere possum ) saltem exin probatum est pro mea thesi, solam pudicitiam distinguere filios Dei a filiabus hominum, & Uirginitatis stuprum ideo procreasse originis peccatum. Est monstrositas nedum in figura & corporis formatione, prout initio degenerationum: ( 98 ) At cum nulla fuerit ante diluuium coelibatus aut castitatis promissio, uotumque Monasticum nondum in mentem uenerit, quamdiu multiplicatio in mandato & benedictione stetit: sed sensim ablata diminutaque deformitate stetit monstrositas in anima sensitiua, quam non comitabatur Mens immortalis, utcunque exterius essent animalia ratione utentia. suspicatus sumi(sub humili censura Ecclesiae ) Filios Dei fuisse posteros, ex uiro & foemina genitos, ueram Dei imaginem habentes: ( 99 ) Saltem ex praesato textu patet, posteros Adae ueros non fuisse gigantes, sed de statura Christi Domini, eodemque statuario fabricatos. filias autem hominum fuisse filias, procreatas ex filiis Adae & Nymphis, quarum ortum Satanicum Deus plurimum semper horruit. Exsecrabilis autem in facie Dominisemper fuit omnis diuersarum specierum copula, ne homo ad imitationem sequatur. Erat autem horum incredibilis multitudo in deserto, quorum unus ad B. Antonium missus est. Uetuit ideo lex, ne eodem campo plura seminarentur, neue telae ex lino & lana combinarentur. Amplissimae nempe multaeque illius malitiae memor, ob quam mundum delere debuerat Deus. Dic bus quoque Constantini uiuus Satyrus circumlatus, ostensus ac dein sale conditus monstrabatur. Sic quondam ab Oceano etiam diuersa monstra hausta sunt loquentia, diuersis artibus instructa, ad eoque rationalia: Inter nostrates etiam uixere. Animalia nempe rationalia tam in aquis, quam desertis ex nesario coitu concepta. Fuit autem tam solita ac ordinaria ante diluuium eiusmodi uirorum cum nymphis commixtio, itemque Faunorum cum puellis congressus, quod paucis tantum exceptis atque in Arcam saluatis, tota stirps Adamica esse contaminata, & ideo sub silentio praeterita. Omnem ideo uiuentem creaturam Deus delere sanciuit, utrationale monstrum fons pariter extingueret. Cum igitur prima monstra ex filiis Adae genuissent proles sexu muliebri, distinxerunt filios Adae nomine filiorum Dei, & huiusmodi monstra nuncuparunt filias hominum: hasque deinceps a dilurio paganismus Nymphas, Dryades, Nereides, Naiades & c. nominauit. Praeter paucos enim, quos Arca reclusit, non erat, qui cum Diabolica progenie ista consanguinitatem non contraxisset. ( 100 ) Scribit namque B. Hildegardis uates ( Prophetissa enim huius libri in Synodo Treuirensi canonizati ) ad clerum Treuirorum: " Plurimi etiam populi ex filiis Adae surrexerunt, qui obliuionem Dei habebant, ita quod se homines esse scire nolebant. complacuit tamen ipsi sexum muliebrem angustiore tribulationum mensura sarcinare ob iudicia sua imperscrutabilia. Ssss 2 Unde Sti2 Unde turpiter peccando secundum mores pecorum uiuebant, exceptis filiis Dei, qui ab idem hominibus & amoribus eorum se separabant: Etenim capilli capitis numerati sunt, & frons de arbore non cadit, nisi permissa; De quibus Noah natus est ". Multoque minus nascitur muliercula siue puella, quam digitus Dei non plasmauit. Haec illa, quae filios Dei in utroque sexu agnoscit, meamque interpretationem huius textus clare approbat. Ego pluries inquisiui per Parochias post paradoxi huius cognitionem, & ubique inueni in libris annue baptizatorum, ad minimum duplo plures filiolas nasci atque baptizari masculis. Tentauerat nempe Satan hoc medio delere speciem humanam, mentemque immortalem praepedire, ut non esset, unde Filius Dei nasceretur. Duplo quoque ad minimum plures masculos extingui morbis, peregrinationibus, bello, duello, naufragiis, etc. quam puellas; Itaque nedum ad peccatorum correctionem, sed ad totius speciei saluationem diluuio opus fuit. Alioquin enim Cham non erat saluandus per Arcam: unde sequitur, Deum plures creare quotannis filias, pluresque adolescere; nam totus ab atheismo iam peruersus erat. ac hinc demum patet; Quapropter textum ( sub humili tamen Ecclesiae censura ) interpretor: adeo completum puellarum numerum non statui a Deo, nisi ob uirginum electionem. Quandoquidem qui luxuriam & adulterium uetuit, nihilominus copiosiorem puellam creat & conseruat, parcumque marum catalogum: Ut scilicet filii Dei ( qui simulacrum Dei in anima immortali & in corpore gerebant ) duxerint filias hominum ( quae duntaxat simulacrum humanum in animae sensitiuae rationalitate & uenusta pulchritudine ostendebant ) in uxores, quia pulchrae erant: Designatque in eo, gratam sibi esse coelibatus in muliere constantiam: Et " ex illis generarunt gigantes, fortes aique famosos a seculo uiros. quatenus nempe eo propius accedit ad primae intentionis in creando puritatem atque innocentiam. Multa enim fuit malitia omni tempore, sic ut Deum poeniteret, se creasse hominem, iuxta " illud: In conclusionem huius tractatus adducam, quae S. Hildegardis ad Griseos Monachos pag. 1s0 scribit: " Uirginitas solem significat, qui totum illuminat mundum: " Omnis caro corruperat uiam suam ", id est, omnis homo nedum reliquerat uias Domini; sed uiam, quam sibi delegerat, adhuc corruperat. quia Deus uirginitatem sibi adiunxit, quae, uiro relicto, illam genuit, quam radius Diuinitatis perfudit, qui & omnia regit. Deus enim proposuerat adumbratione Spiritus S. generare hominem, Deitatis suae proximam imaginem, eique se intime coniungere: Rex namque qui cuncta regit, Deus est & uirginitas est illi coniuncta, qualldo Deus & homo de Uirgine natus. Homo autem diuinum intentum praeuertit. est. Sic adstitit Regina a dextris eius, in uestitu deartrato, circumdata uarietate: Quare dein Deus totus bonus coniugium permisit. Dein iterum homo maculauit generationem Adae: quoniam Diabolo repugnans adstitit uirginitas uirtuti Diuinitatis in opere fulgente, ubique comprehensa multitudine diuersarum uirtutum. atque ad interitum speciei pene deuenerat, nisi diluuii miraculum accessisset. Ac tandem Diabolus per paganismum Dei intentum praeuertisset iterum, nisi in plenitudine temporum commiseratio Dei obstitisset, mittens Filium de corde suo, Cui sit omnis sanctificatio. Diuinitas quippe uirginitatem sibi desponsauit, cum primo Angelus ad sinistram partem cecidit, & nunc etiam populum saluationis in Adam sibi elegit, quem dexteram suam nominauit: Deus utut non est exceptor personarum, ergo neque sexuum; de quo populo uirginitatem sibi adiunxit, quae maximum opus protulit. Quia ut Deus per uerbum suum omnia creauit: ita & uirginitas per calorem S. Diuinitatis, Filium Dei genuit. Post incarnationem autem Eius illa mirabiliter plurima miracula operatur; Sic uirginitas absque faecunditate non est. Quoniam uirgo Deum & hominem, per quem omnia facta sunt, genuit. Quia Deus per ipsam omnia piacula purgauit, & unamquamque Institutionem recte ordinauit. Uirginitas quippe uetera suffert, & noua sustinet, & ipsa radix & sundamentum est omnium bonorum; Sed & hoc modo omnes uirtutes Ueteris & Noui Testamenti, quas Deus in Sanctis suis operatus est, uelut uestimentum auro decoratum, deauratae sunt: Et has Uirgo ad se libere colliget: Quia semper & semper cum illo fuit, qui sine initio & sine fine est. quoniam ligatura uiri eam non constringet. Rota quoque, quam Ezechiel uidit, uirginitatem praesignauit: Nam natura hominis, quae propter peccata perdita fuit, per Uirginitatem in sat uatione reuixit, cum per alienam naturam peccata hominibus abstraxit. " Hec uates. Quia eadem Uirginitas ante Incarnationem Filii Dei in lege praefigurata est. In quibus sane confirmantur, quae hactenus de mortis introitu in naturam humanam dixi. Supplementum De Spadanis Fontibus. Paradoxum Primum. 1. Qui fontes simi dicendi. 2. Opiniones diuersae circa expositionem huius. 3. Fundorum in terra diuersitas. 4. Semina incorporea, sunt Rationes, in elementis hospitatae. 5. Rupium radix metallorum hospitium. 6. Ultimus fundus, fontium uerorum scaturigo. 7. Terra uirgo. 8. In ultimo fundo uiuunt aquae. 9. Quando uelut mortem aquae subeant. 10. Quomodo ultimus fundus in supremis sit montibus. 11. Etenim tametsi fatiscens nix, iterataque pluuia, manantem aquae, per caecos scopulorum ductus, saxorumque interuenia, uel anfractus decliues, assiduum iugemque decubitum dederint, fontes proinde nomino. ( 2 ) Casualis siquidem nimium, & accidentaria, adeoque demortua, aquarum ista congeries est. Ratio uitalis fontium similitudine microcosmi. 12. Quid mare sit in Genesi. 13. Mare externum fructus maris maioris est. 14. Bulliens sabulum millesies maius est ipso mari. 15. Itaque quo constet, uitale aliquod in fontibus principium & scaturiginem esse, ( 3 ) considerandum initio uenit Ihesu Sirach hactenus obscurum, uerissimum attamen elogium. Explicatio paradoxa textus Sacri. 16. Fundus ultimus est mare internum. Explicatio paradoxa textus sacri. 17. Explicatio paradoxa textus Ecclesiastis. 18. Regressus aquarum a mari interno ad externum, & uicissim. 19. Quo flumina uniuersa ( per consequens etiam fontes ) a mari prodire, ac manare, & in mare postremo, suum finire cursum uoluit. In hoc regressu aquarum & mineralium beneficia nobis dantur. 20. Nox, Tenebrae, Oromasis, Iliadus, idem. 21. Anxiam hactenus profecto Philosophorum posteritatem Sirach reliquit, qualiter nempe a mari, aquae sursum contendant. Quandoquidem maritimum terra ubique labrum constituens; A Simili, uita interno mari sua attributa. ( 1 ) Fontium originem ante omnia generatim perstringere necesse est. uictoriam retinuit: quia superioritate situs compescuit. Fontes equidem nomino, non aquarum quoscunque, cum uulgo, etiam continuos, & indefessos prolapsus. At nondum proinde satis constat, quinam mare ( cum aquarum congestarum in imam terrae uallem proluuies sit ) quiret altissimos praeterea conscendere Ssss 3 scopuscopulos, fontesque ibidem concitare. Goropius delirauit, & Plato ante eum, si sine ulla aeris concretione, Oceanum quatuor fluuios in oras mundi dispergere dixerit: Hydraulisis certe hic silent regulae, " si seruanda, ut fieri debet, Scriptura sit ". quo eodem sensu tamen, Ecclesiastes id asseuerauit: ergo eodem sensu Ecclesiastes delirauit. Intactum idcirco quidam hunc locum negligunt: alii uero, cum modulamine explicandum suscipiunt. Atqui nondum satis dictum, nondum inquam satis obuia sacrorum interpretatio? ( 3 ) Fundorum itaque in terra diuersitatem & strata, ob oculos inprimis ponere necesse est. Ut nimirum ex mari flumina, uapore - tenus elicita scilicet, pluuiis tandem, niuibus, & imbribus, scena metamorphosis laruatae interiecta, mare repeterent. Atqui hoc est contendere, fontes omnes ex pluuia ortos esse, aut saltem ex aere condensato. Alibi enim terra nigra, fimis & sordibus scatens, lutea, argillosa, pinguis, sterilis, palustris, metallica, arenosa, saxea, uarioque decore ornata, in uultu occurrit, iuxta soli coelique temperiem, stellarum influxus, imbriumque adaptationem: quia nimirum fructus, non autem elementum sunt. Deinde ex terra nequicquam uaporum, sed ex solo mari, peti, inique iubent, aut frustra sacra pagina, ex solo mari flumina, & non pariter e uultu terrae non spernendo, halitu tenus, mendicata asseret. Quam si pertuderis primam naturae soleam, plurimis locis saxa, metalla rursus, aut minerales succos deteges; Quae angustiae, cum multis inextricabiles uiderentur, in scopulos quendam Spadanorum Authorem, sorte adegerunt, & colliserunt. Etenim quanquam humanum quiduis in eodem dissimulauero, Christiana tamen pietas in uiro probo, publicam non patitur blasphemiam, non admonitam transire. nonnusquam uero arenam, eamque hic flauam, alibi cineream, ibi coeruleam, inde parum uiridem, iuxta latentis spiritus protheam ac multiformem azygiam ( quippe solo natura subest ) Archeique hypogei destinationem a condente Uerbo acceptam. Quem idcirco obtestor, meae indulgeat libertati. Aristoteles ( ait ) ex aere in aquam resoluto nasci, omnes fontes, fluminaque uoluit. Non, legerat, credo, etsi Platonis discipulus, in Phaedone quatuor illa paradisi flumina, iussu Dei prosiluisse. ( Quidni sodes, si & hodie ingentia flumina, sola aeris constrictione nata ais, etiam Phaedone lecto, uirgine adhuc natura, eadem a creatione deinceps emanasse: eumque, qui mundum ab aeterno credidit, Phaedonem neglectum reliquisse? nec aeris ullam concretionem exspectasse. ( 4 ) Latent uidelicet in elementorum condo, ac ditissimo promtuario, hospitatae ab initio Rationes, in aeuum durabiles, scientia rerum, sibi in tempore futurarum, pro usibus ingrati hominis, instructae, patienterque a condito orbe, rerum completas digestiones, temporumque plenitudinem, seu maturitatem, exspectantes, quibusque chaos architectonicum, τὸ ἔνορμον chaos, spiritus inquam, nostris limitatus necessitatibus, ideis rerum, in progressu suo futurarum repletus, assistit. Nisi forte ante Goropium Becanum delirauit. Porro fundorum, non parubique profunditas exsistit. Alibi namque multa arenae, alibi uero terrae plurima occurrit. Mox autem sub sabuli fundo, alter plerumque saxeus est. Quatuor illa flumina nil aliud fuisse, quam Oceanum in quatuor orbis plagas, fluuios emittentem: quo sensu etiam, Siracides Ecclesiastes ait, omnes aquas, uenire ex mari, rursumque emenso cursu suo, mari se reddere. ( 5 ) Is enim nostris Keybergh cui rupium propago innixa, metallorum hic, denique atque mineralium ditiores classes, sua habent diuersoria. Quae sic sonant, in scholis. Quod prout fundus hic, aeri expositus in superficie terrae, non minus uernaculas proprietates exprimit, quam qui inde centenis aliquot ulnis, infra terrae horizontem latitat: Ac tandem sub longam multamque sabuli difformitatem, scopulorum rudimenta subter, sabulum illud, illud sabulum inquam nitidissimum occurrit, metallicae qualitatis, & inquinamenti peregrini expers. Quod inquam naturae fundus est ultimus, & impenetrabilis, non raro tamen in terrae superficie obuius. ita quoque memineris idem sabulum, per saxorum commissuras, lataque interuenia, in summam montium altitudinem, ipsumque subinde apicem ascendere, atque inde fontes uertere assiduos, caloribus aestiuis nequicquam imminutos. Adeo namque natura suae indulgens libertati, nostras ridet leges; ac praedicamentorum repagula, uniuoco fundo spernit. ( 11 ) In homine enim, quamdiu sanguis uenis fluctuat, tam in fronte, quam in pedibus, parrespectus situum est; tamque supra, quam infra ignorat: ( 6 ) Ultimum illum naturae fundum, nostri Quellem, galli uero Sa¬ ble bouillant, nominant, quem ligo hactenus non transiuit. extrauenatus uero, illico grauium sortem induit. Quoniam utut multum arenae, multumque inde aquae de pleueris, mox alia indesinenti, celerique cursu aduolant, priorem defectum suppletura. Hinc itaque concludo. Ita quoque in Macrocosmo, quamdiu aqua priori in hospitio communi uita fruitur, sursum deorsumque sine labore properat, quia nescit. Fundum praedictum, ut ordine ultimum in natura: At semel uitali discussa hospitio, non cessat festinare, donec beatos quietis recessus, in Iliado recuperet. Aquas itaque spiritus intus alit, uasti quoque marmoris aequor, totam diffusa per artus, mens agitat molem. ita continuare in centrum usque, nisi forte Infernus, aliquot meditullii milliaria teneat. ( 7 ) Sequitur deinde, sabulum illud materiam terrae esse, non uicissitudini obnoxium: sed perpetuum & constans cribrum, quo natura indefinentes aquarum thesauros, fontesque limpidissimos, in Uniuersi communionem transcolat. ( 8 ) In hoc inquam, uigorem uitalem ebullientis aquae esse. At hinc nondum satis enotuit mare, quod fontes rigat, & flumina euomit, quorsumque eadem tandem indefesse properare Scriptura dicit. ( 12 ) Quod etenim Scriptura mare uocat, aquarum omnium, in anum ac continuum abacum congregatio est. ( 13 ) Cuius collectionis, spectabile hoc & externum nauigabile mare, non nisi est fructus, in umbellam dispositus. Quamdiu enim in codem uersantur fundo, uiuidae sunt aquae, non respectibus superioritatis, aut inserioritatibus locorum obnoxiae, nec demum legibus Hydraulicis parentes. Quid enim uiuae sunt, uitalem proprietatem non minus quam centrum ipsum, custodiunt illaesam. ( 14 ) Quocirca omnium omnino aquarum receptaculum, congregatio, radix, & collegium, bulliens istud sabulum continet, millesies utique locupletius, maius, & proinde totidem plus aquae continens, quam Oceanus. ( 9 ) Attamen quam cito inde decurrunt, non alias quam sanguis extrauenatus, aut amputata manus, actutum moriuntur. Utpote totum ferme terrae diametrum adimplens, ad cuius duntaxat extimum labrum externum mare, unius aut alterius leucae ad summum, profunditatem adimplet. ( 15 ) Separauit namque Archetypus aquas ab aquis. Tum enim primum, corporum grauiorum legibus, locorum, situumque positionibus importunis, obedire coguntur. Non quidem mare a fluminibus ( uel mare non omnium aquarum esset congregatio ) aut haec utraque, a nubibus: Ut scilicet non cessent abinde, per decliuia, in mare ruere, tanquam pristinae hospitium quietis repetentes. ( 10 ) Quarto notandum. Intelligentia quippe gubernantur, & tanquam si intellectu pollerent, sua munia, Bonitatis, & Prouidentiae infinitae testimonia, non cessant edere. sed mare uerum & internum, ab externo hoc nauigabili, primis disiunxit diebus. ( 16 ) Hoc mare, internum inquam, inuisibile ( hactenus abyssus ) & magnum, sunt aquae illae, quibus Uates mundi fundamenta inniti cecinit: Mirabuntur certe, hanc prima fronte quotquot Cabalam asspicient, uerissimam tamen. quaeque hactenus etsi neglectae steterint, a rerum Conditore in Genesi, mare uocantur. ( 17 ) Abinde scilicet quoque Ecclesiastes pariter fontes & flumina petiuit; Necesse est utpote, plurima ignorantes admirari plurima. ( 21 ) Atqui consentaneum, quippiam Oceanus quotidie ante oculos bino fluxu & recessu propinat. Ascendentem scilicet aquae umbilicum, contra Hydraulisim, tumentesque pro syzygia lunae, flucctus. Uiuit namque propemodum suo quodam iure mare: silente nimirum uento, spontaneos aestus concitans, lunae analogum situm curiose obseruans, fluctibus. eo reuersura. ( 18 ) Decurrunt itaque ex hoc fundo, metuque uacui, mare externum, rursus penetrat idem sabulum uelut colando, & salsuginem suam mox primis fere passibus sequestrat. ( 19 ) At quia fontes & flumina, paulatino decursu, mineralium omnium ( quae in gremio antea custodiebant, quorumque commercio humana uita uix carere potest ) semina, ac materiam dispensarunt. que turgidum, eidem obuiam uadens, uariegata demum temporum, luminis, ac motuum uicissitudine, continuataque aquarum mole, nunc hic, nunc alibi, per stata interualla, suas in altum exundationes attollens. ( 20 ) Celeriter proinde ad mare externum properant, quo rursus ad mare internum, Orphei noctem, Plutonis tenebras apud Hippocratem, Oromasim Persarum, Iliadum Paracelsi ( ubi Rationes, ac Dona, mineralium inquam adhuc nondum corporibus sociata semina, iacent ) secunda repetant hospitia, seminibus iterum aquae impregnandae. Itaque naturae portenta, tametsi quotidiana in Oceano quisquis uides, interioris, ueri, uiuidique maris, ac longe angustioris abyssi, uitales, fontalesque concitationes, usibus humanis dicatas, mirari desine. Non est itaque otiosus aquarum in Oceanum delapsus. Paradoxum Alterum. 1. Fontes nilli ex aere densato. 2. Elementa non mutantur, aut pereunt. 3. Quicquid generatur, ex semine generatur; Mechanica. ( 1 ) De fontium scaturigine, proximo generationis ortu, ac natiuitate breuius, quam paradoxon, at taediosius ( fateor ) quam Spadanorum doctrina exigeret, egimus ( difficile nimirum in cunctis modum tenuisse ) quatenus scilicet, a ditissimo aquarum diuersorio, ad suas destinationes, aquae pergant. & quicquid fit, seminis necessitate, in natura fit. 4. Duo tantum sunt primitiua elementa, & duo secundaria. 5. Explicatio paradoxa. 6. Probatio mechanica. 7. Coelum peribit & terra, non aqua & aer. 8. Ars distillatoria Physicam explicat. 9. Quid uapor. 10. Probatio contra Aristotel. 11. Etsi interim quam primum aera petant, subinde, nonnunquam uero per longa terrae, saxorumque itinera, & tubos, praecipites decuriant; Probatio 2. mechanica. 12. antequam luci se dedant: Quid sit magnale, & quale. 13. eadem tamen fuit utrobique instituti Ratio, necessitas & finis. Cur guttulae in uapore & niuibus non decidint, & quando cadant. 14. Probat. contra Arist. 15. Proba. 16. 17. Uoluntas eius nempe, qui nostris cuncta usuris creauit. ( 2 ) Restat caeterum, ueniam petere, nostrae ut indulgeant libertati Manes Aristotelici, si fontes ex condensatione aeris nasci, aestimauero somnium, naturae impossibile. Enim uero & istud primo uerum est. Nullis aerem unquam saeculis, aquam fuisse, aut futurum: prout neque aquam, aeris formam assumturam ". necesse est, nullam prorsus habere elementi energiam: sed aere & aqua asse posteriora. ( 7 ) De coelo itidem dicimus, quod coelimutabuntur, ueterascent, & peribunt: ( 2 ) Elementa nimirum primigenia sunt, & rerum constantes matrices, a condito orbe stabiles, & in terminum perseuerantes. adeoque coelum & terra tandem peribunt, cuius internecionis simile nuncium, de aere & aqua non reperies. Denique nullis unquam seculis, aqua uel aer, in aliud corpus prius potuerunt arte aut natura redigi. Haec itaque elementorum est facies, haec destinatio, hoc denique officium, combinatio, fatum atque finis. Ut nimirum immutata duorum simplicissimorum essentia, & inpermixta substantia, seminibus, fructibusque, uitalem praebeant uterum, siue fulcrum; Quicquid autem uicissitudini, per generationum classes, sese subscripsit, siue terreum uideatur, saxeum, uel liquorosum, id totum ex massa trium principiorum, scenae generationis dicata, deriuat, non autem ex elementis primis, non nisi stabili perennitate gaudentibus, & quae demeritos suos foetus, in pristina receptacula denuo condunt, donec ad nouae sobolis generationem matura sint semina, quae, eadem corporum principia, digestionibus interim permutata, iterum uestiant, & reassumant. ( 3 ) Ex inuisibili namque & in corporeo semine, in elementorum matricibus hospitato, corporumque principia induente, omnis fit in uniuerso generatio, quae spontanea dicitur. donec tandem generabilium expleto numero, principiorum moles, simul cum seminibus, familias, & colonias alienas, thoro separato, beatiori sede constituant. Id alii fluxum de nonente ad ens dixere. ( 8 ) Plurima nempe somnia, quibus mundus se hactenus circumueniri passus est, Mechanica ars Uulcani illudit cachinno. Aquam equidem in uaporem facile mutari, quis negauerit? Quae, quo dilucidiora euadant, notandum ad rei cuiusque productionen, duos tantum sexus, si non unum saltem promiscuum, concurrisse. At uapor siue halitus, tantum deest, ut sint aer, ut citius puluis marmoris, aut silicis, aqua sint. Ut ostendimus. ( 9 ) Etenim uapor reipsa nil aliud est materi. ( 4 ) Proinde etiam eadem mundanae harmoniae lege, primordialiter duo tantum in uniuerso esse elementa, aerem uidelicet, & aquam, a Textu sacro satis insinuata, per Spiritum, in mundi incunabulis, aquarum abysso supernatantem. aliter, & formaliter, quam atomorum aquae, in altum sublata congeries. ( 10 ) Quod Schola nostra, luce meridiana clarius ostentat. ( 5 ) Terra igitur & ignis siue coelum, elementa si sint, secundaria duntaxat appellanda, a prioribus prodeuntia. ( 6 ) Quicquid namque terrarum, saxorum, gemmarum, sabuli, & c. Aer itaque siue calidis, siue frigidis uitris exceptus, atque compressus, nunquam aquam dabit, nisi quantum in se uaporis, id est, extenuatae aquae continuerit. ( 11 ) Separatur uero aqua in guttulas minutulas, aduerso sole, trans uitrum, initio distillationis, quamdiu parietes frigent, conspicuas; exsistit, uel in uapidam aporrhoeam effluit, uel in cinerem, calcem uel societate saltem alicuius additamenti, in sal primo commutatur, ( aquae sobolem ) mox dein cuncta, summa uolatili, summam fixi superante, aerea fiunt effluuia, & uaporosa, in aquam festinato impetu ruentia. Adeoque quicquid terreum, durum, solidum, compactumque est, id totum ad simpliciorem, tenuiorem, puriorem, prioremque substantiam permanentem reductibile cum sit ( da ueniam nouitati, dum scilicet caloris uigore, in halitum extenuata euolat. ( 12 ) Idque nimirum contingit non alias, quam per proprium magnale ( quod in rebus mixtis, adeoque etian in aqua ipsa, aether est, aere rarius, & ab eodem dissociabile, eiusque compressionem atque dilatationem sustinens, inter corpus, & non corpus, medium ambigens, externorum soli sui natalitii Princeps Serenissime ) Tttt Si aer frigore in aquam condensetur, cum aerem, aqua in humiditate excellentiorem doceas, cedo, cur frigus aeri geniale, aeris naturam mutauerit, in materiam suapte natura nimis humidam? ( 15 ) Denique iam frigus, & non amplius calor, uitale generationis principium habebit. ( 16 ) Quocirca etiamsi uapor sit aer, ex aqua. talitii astrorum, impressiones suscipiens, omnibus prorsus rebus intimum, ratione cuius solius, & non aeris, anhelitum ducimus ) ( 13 ) proprium inquam magnale, & ens spirituale in aqua, in altum nimirum aquam sustollit, alleuiatam calore, magnalis diuulsionem procurante. formaliter transmutata generatus, atque ex eodem rursus par aqua concrescat: iam a temetipso discrepas, qui recessum tam frequentem, & facilem, a priuatione ad habitum admittis. ( 17 ) Tandem & hoc mechanicum sustine. Quod idem diuulsum magnale, proportionatam sibi aquae quantitatem, diuulsam sursum detinet, tam in uitris, quam in nubibus, & a casu praeseruat, donec succedentium forte atomorum compressione ( ut fit in distillatione ) priores guttatim concrescant, & pristinum magnale, siue ens uitale, in se concludant. Aer, in canna ferrea unius ulnae, comprimi ui potest, ut uix quinque digitorum spatium oppleat, qui dein, in sui expansione, instar sclopeti ignibus acti, sphaerulam explodit. Quod utique non contingeret, si ferri frigore, compressus aer, aqua fieri posset. Uel calore, idem aquae magnale rarefactum, mox dein, externi frigoris ope condensatum, intra sui imperii limites cogat, suosque eosdem coerceat guttularum atomos. ( 14 ) Ad te Stagyrita redeo. Paradoxum Tertium. Metalla scilicet, lapides, saxa, sulfura, salia, atque adeo totam mineralium classem, in aquarum matrice, sua reperire semina, Rationes, dona, scientias, progressiones, destinationes, officia, & durationes corundem continentia. 1. De diaeta. 2. Semina, a quibus libera. 3. Probatio. 4. Optimi fontes qui, ubi, & quales. 5. Flumina ab acidulis. 6. Eudaemon fontium custos. 7. Calculum generantes fontes. Unde rupes in ripis. 8. Plures fontes, pluralitatem mineralium faciunt. 9. Quae dum sui ortus exspectarunt digesta satis tempora, sub diem erumpunt cum aquis matricibus, quae in terram, suos paulatim foetus, aeriassuetos, deponunt: Ab inuisibili, fit uisibile. 10. Sal esurinum hermaphrodita est. 11. Duplex excrementum in nobis. 12. non secus ac terra, suam etiam uegetabilium familiam, in alienum aeris uterum, exponit. Quid tartarum. 13. Multiplex sal esurinum. 14. Optimum uitriolum ut fiat. 15. Alterum uitriolum optimum. 16. Ferrum non mutatur in aeris fontibus. 17. Tertium uitriolum. 18. Quartum Uitriolum. 19. Aciditas esurina non est uegetabilium. 20. Sulfuris sal fixatur. 21. Ergo iam ex iliado aquae, emergentia semina ( quae in finem durabilia, uox Uerbi ibi deposuit ) suo prout exordio sunt proximiora, ideo etiam nobiliora. Sal esurinum esse fontium. 22. Naturale cur sit nobilius artificiali. Error quorundam. 23. Manna aluminis. 24. Unde materia uitrioli. 25. Error neglectionis. Uitriolum in aliis metallis. Ad Spadanos iam propius accedentes, reassumere inprimis, quae dicta sunt, conuenit. Natura scilicet essentia, exsistentia, donum, scientia, duratio, destinatio, primum in radice seminum connexa fuerunt, quae postmodum donorum explicatione, ac functionum necessitate, in pluralitatem sensim distracta, ataxiae obnoxia euadunt. ( 1 ) Hinc admirando elogio Hippocratis oraculum continet: auctis numeris uidelicet ( in generando ) diminutas esse proportiones, & uicissim, auctis in decremento proportionibus, imminui numeros. Unde indubie constat, quo corpus entibus primis & seminalibus siue in natura, siue per artem uicinius fuerit; ( 2 ) eo esse potentius, nobilius, & augustius. Utut sit, fontes illi, sunt Iliado proximi, enteque primo esurinorum referti. ( 7 ) Contra, alii sunt fontes, quibus succus petrescens commistus est, qui delabente paulatim unda, tam in fundo, quam aluei parietibus, saxa, & silices, perque caecos uenarum conductus, rupes in ripis disseminant. Quocirca semina, mundum ingredientia, initio a colorum, saporum, imo & quantitatum dimensionibus adhuc libera ( uerbi gratia. Mosa enim exemplo erit, hic namque ab ortu suo, margine, longe lateque lapidescentem succum imbibente, colles sternit, hinc inde Uisetum usque. ( 8 ) Quo succo iam absumto, suamque destinationem permenso, Mosa deinceps rupes non adspicit. ( 3 ) Humanum idem semen, nunc simplicem, nunc multiplicem foetum patrat, sola locorum simplicitate, uel numerositate receptum, adeoque numerorum & quantitatum imperio, primis nondum momen tis subnoxium ) ( 4 ) hinc nempe fit, quod in summis rupibus, longe a faece, & inter saxa, sabulumque, oriantur acidi fontes, caeteris cunctis praestantiores: Nec enim lapis simplex est, uerum hic carbones, ibi fodinas ferreas, propiusque adhuc, sulfureas marcasitas, iuxta riparum decursum disseminat: alibi uero plumbi mineras, uel meras, uel caeteris permixtas androgyno ortu exhibet iuxta fontium originem. sic autem uocati, non quod acorem prae se ferant ( sunt namque insipidi ) sed quod acidorum instar, sint medicati, ideo acidulis nobiliores, quo gratiores & potiores, semen salis esurini, a saporum explicatione adhuc liberum, amplectentes. Quam fodinarum dispensationem per Triualem lineam, in suos Peroledorum fundos, Adepti distinguunt. ( 9 ) Porro haesitatum est, cur fontes acidi uocentur, & unde acor iste petendus. Breuiter dicam. Etenim cum natura nostra, foedus amicum fontes illi pepigere, quod palati bibentium cum suauitate, intimaque uentriculi beneuolentia, licet maxima quantitate, hauriantur. Semina enim salium, ut diximus, cuncta in aquis sita sunt: attamen nondum saporem induerunt, nisi dum corporum principia consentanea, uterosque terrae debitos repererint. Tunc enim, nec ante, salsuginem exprimunt, & sal uestiunt. Refocillatione autem naturae, tam proxime uniuersalem illam medicinam, sanitatem nimirum tutelando, propagando que potestates uitales aemulantur, Moly Homericum, quod in apicem quasi medicinae, adscendisse uisi sint. Hic enim in alumen, ibi in marinum, fontale, alibi uero in nitrum, etc. Talem Paracelsus, lib. prorumpunt. ( 10 ) Quocirca notandum, sal quoddam exsistere hermaphroditicum metallorum, quod defectu nominis esurinum siue acetosum, re & nomine uocari coepit. de morbis tartareis in Ueltin, pagulo Heluetiae, scaturire uoluit, qualem totus mundi ambitus, uix alterum continere in ualle ( nam in excelsissimis rupibus plures sunt ) credidit. Generale equidem, & ad omnia metalla accommodabile: ( 5 ) Danubius siquidem, Rhenus, Rhodanus, Sanus, Padus, etc. eiusmodi fontem scaturigine prima obtinent. Amplius addam. adeoque si non primam, uelut & remotissimam, eorundem materiam, putare placeat, saltem est metallo rum secundina, quibuslibet metallis congenialis. ( 6 ) Quid si Gargani antro, exercitus coelestis Praeses, in custodiam praefectus fuerit non e re erit credere huiusmodi fontibus Eudaemonem aliquem praefixum; non secuac uetustas suos semideos, pocula in origine fluminis uertentes, apponebant. Sal istud itaque alienae commistionis expers, acidum est, corporique nostro debita quantitate gratum, eo quod omnem omnino humorem non uitalem, tartarumque detergat & consumat. ( 11 ) Est nempe duplex excrementum in nobis. Siquidem aquae uitriolatae longe seipsis pauperiores in cupro fiunt, postquam ferrum, recuperati aeris beneficium receperint. Unum nostrum, quod putredini, & foetori Tttt 2 foetori subiacet: aliud autem rerum, quod hostili cogulatione, suam proditor perficit tragoediam, generali etymo, tartarum dicitur. ( 10 ) Sal acetosum itaque, subinde embryonis instar, in ordine ad metallum consideratur: Propterea quoque nimirum extra fontem ( ubi, quotiesque continuum noui, e gurgite, aeris alluuium deficit ) putatitia alioqui ferri transmutatio, haud contingit. ( 15 ) Tertio demum, fit arte uitriolum, ex pyrite siue marcasita aerosa, sulfure impraegnata. ( 11 ) non raro quoque uelut indiuiduum solitarium, at nondum sua in destinatione completum. ( 12 ) Exemplo uitrioli siue chalcanti, rem exponam. Optimum enim artificialiter, pro medicina, ex cupro fit, ad naturae imitationem: Equidem abstracto inde sulfure, residuum corpus aerosum aere expositum, currente dierum numero, sal acidum, sensim suis medullis resoluit, quod eadem resolutionis acuitate, aerosum quippiam in se dissoluit; estque proinde longe optimum, quod ex solo cupro, sine terrenis sordibus, & peregrinorum mistura, confletur: quodque inde, aquae iuuamine depromtum, mox etiam coctum, uitriolum fit. quae tamen non nequeunt in naturae uteris confluere. Fit autem hoc modo. Liquato aeri sulfur iniicitur, donec totum flamma absumserit: Adeoque quicquid prima uice, salis esurini rosioni restitit, repetita sulfuris crematione, totum tandem concedit, ac in uitriolum euadit. confestim uero aes fusum, aquae pluuiae infunditur, unde uirescit: idque toties repetitur, quoad aes omne in aquam transactum migrauerit. ( 16 ) Quarto denique, sal esurinum connascitur, concretum in pyrite, quod concrematione, & resolutione, aerosum quippiam, inde secum fert, & uitriolum fit. Unde manifestum fit: Exhalata tandem aqua, uitriolum habes. ( 17 ) Primo, quod sal esurinum, etsi acidum, differre tamen plurimum a quauis alia aciditate, quantum differt uitriolum ab aerugine, quae per aceti auram, adeoque concepto intus sale aceti; Etenim quod antea cuprum erat, nunc insuper ex sulfure salem acquisiuit. ( 13 ) Secundo, uitriolum praestantissimum naturaliter crescit, fodinis, quibus natura sal istud esurinum peperit, uenam aeris feracem corrodens, & fontis lambentis liquore dissolutum, quem postea cortinae in chalcantum coquunt. Laudatur Cyprium, Hungaricum, Romanum, & omnino, quod in sui examine plurimum aeris contribuit. ( 14 ) At succus illi uitrioliferus, putatus est ferrum in aes mutare, delusionem scilicet uiri metallarii uix agnoscentes: eo quod ferri absumit locum, aeris succedentes atomi explerent. fit. ( 18 ) Secundo, quod etsi sulfur, totum sit pingue, & φλογιστὸν attamen in aeris penetratione, sal quoddam acidum ( quod alias inter comburendum auolat, & per campanam in succum cogitur ) semifixum relinquat. ( 19 ) Tertio, sal acidum, & esurinum fontium, in uisceribus terrae ortum, sal esse cuiuspiam sulfuris, embryonatum: ( 20 ) eatenus tamen artificiali sale, e sulfure petito nobilius; Nec animaduertentes uti aes, argentum solutum, alias in chrysulca inuisibile, reddit spectabile, & corporeum: quo primo enti, & seminibus Iliadi propinquius est. Et supra legitur. ita ferri proprietatem esse, solutum in chalcanto aes, ad se rapiendo manifestare, simul que eodem actu, ferrum ipsum dissolui, atque in fonte euanescere. Testes sint mihi fontes. Idcirco procul uagari agnosces, qui dotes Spadanorum, ex contentorum mineralium proprietatibus, prout in ultimam iam sunt progressa materiam, aestimant. Siquidem patet ex superioribus, salia esurina sulfuris, longissime a proprietate sulfuris discrepare: quinimo, quod magis est, artificiale sal esurinum sulfuris, tantum distat a naturali, quantum hoc embryonatum, primis seminibus est propinquius in radice. Cum itaque praestantissimum uitriolum sit materialiter nil aliud, quam sal esurinum sulfuris embryonati, quod aeris partem quampiam erosit, uilioris uero uitrioli, sal e perfecto haustum sit sulfure; Toto inquam coelo errant, qui salia esurina plumbi, cum plumbo comparant, quod inde immensum distinctum est. rerum idcirco analogia ducti, idem uitrioli etymon transsumsimus, ad omnes metallorum consimiles dissolutiones, quod ab aliis, de Spadanis scribentibus, nondum annotatum reperio. Salium namque perfectorum, puta aluminis, nitri, uitrioli, atque eorundem nondum perfectorum, peregrina admodum est similitudo, ( 21 ) Exemplo patet. ( 23 ) Siquidem tam in artis, quam naturae progressu, ex quouis metallo, uitriolum ( excepto auro ) fit quotidie. Sal enim esurinum aluminis, saccharo quouis dulcius ( manna dicitur aluminis ) astrictionem nescit, primo enti eius simile. ( 22 ) Quarto. Quatenus scilicet ex metallo, & cuiusdam salis esurini connubio, liquor metallicus, coagulabile inquam uitriolum efficitur. Paradoxum Quartum. 1. Contenta in Spadana iuxta aliorum opinionem. 2. Probatur positionis falsitas. 3. Ingredientia Spadanorum. Quid sit uitriolum martis. 4. Coagulatio nunquam fit sine dissolutione, & uice uersa. 5. Corpora uon agunt in inuicem. 6. Inter actionem est odor spiritus dissoluentis. 7. Asserunt nimirum Spadanae inesse uitriolum, & deprehendisse, calchitim, mysy, sory, melanteriam, sal, nitrum ( inesse inquam nitrum, distillationis examine sibi tepertum, quod alibi se nunquam uidisse, quippe quod inde post Hippocratis aeuum defecisset, testantur ) bitumen, siue succinum liquidum, carbonem fossilem, alumen, bolum, ochram, rubricam, matrem ferri, uenam ferri, ferrum, aeruginem, calchantum assatum, alumen exustum, aeris etiam florem, & sulfur. Spiritus dissoluens coagulatur. 8. Qui ferri uena sit in aquis inuisibilis. 9. Cur aquae sulfur oleant. 10. Haec inquam ab Authoribus Spadano fonti legimus tributa, sub incertitudine Domina: Cur aciditas in aquis pereat, & quando. 11. Manifestum fit occultum, & occultum manifestum. 12. Cur non ferrum, sed uena dicatur in esse 13. Sal fontium non crescit in ueni ferri. 14. Cur unus fons altero sit fortior. 15. adeoque nutantes, cuinam Duci tantum fidant exercitum, concludunt, fontes quosdam esse, in quibus eminens subterraneum, aegerrime dignoscas. Differentia contentorum in fontibus. 16. Cur non transferatur Sauenirius alio. 17. Cur aqua sit leuior Sauenirii. 18. Alibi, chalcanti feruorem, frigore rubricae, & aeris in Spadanis, temperari. Aliquamdiu spiritus salis operatur super uenam. ( 1 ) Continens Spadanorum, aquam fontium, Scriptores uniuoce asserunt. Alibi, Spadanos frigigidos & humidos actu, potestate uero seu uirtute ( quam unam oxaminant medici ) calidos atque siccos, ideo potissimum, quod sitim extinguant. Discrepamus uero ab iis duntaxat in origine: utpote quae non parum momenti, ad nobilitatem eorundem adferat. At contentorum in aquis ratione, procul nobiscum dissident. Tandem aiunt, his fontibus, ferri, sulfuris, chalcanti, aliorumque fossilium uim inesse, qualitatum tamen primarum proportione manente incerta, siue uarietatem subterraneorum consideres, siue bibentium dispositionem diuersam. Atque illud notandum etiam lego. Quod fons Sauenirius, uires fossilium magis, quam substantiam sibi induat. ( id est, uires supra, extra, uel non substantiales ) Alibi namque aiunt, solo uitriolo fontes acescere, esseque chalcan¬ Tttt 3. ( 5 ) Corpora autem non corrodunt corpora, quatenus talia, neque fixa in inuicem agunt: chalcantum saporis acidissimi: alibi cum Dioscoride, in chalcanto plus ingratae & terreae adstrictionis, quam aciditatis reperiunt. sed duntaxat, quatenus alterum eorum uolatile est, id est, spiritus, siue is concretus sit, siue liquidus. ( 6 ) In omni denique solutione ( uti uidere est in actiuitate aquae fortis, aceti stillatitii, etc. Denique, prout non nisi extrema ignium tortura, oleum e uitriolo ( sale uidelicet esarino & sulfureo, spiritus aerosos eleuante ) acidissimum elicit: sic fontes hinc, nec alias acescere rentur: ) excitantur aliquot exhalationes, antea quietae, quae uti syluestres, iterum coagulationi non parent, aquae ideo euolant necessario, uel uas coercitae diffringunt. in terra uidelicet eiusmodi ardorem, spiritus chalcanti acidos, ad terrae superficiem concitare, qui ibidem a frigore coacti, & in acidam mutati, uicino fonti commisceantur. ( 7 ) Caeterum & illud deinceps notabile est, quod quantum spirituum, corporis solutionem compleuit, tantundem quoque in corpore soluto, corporalitatem assumsit. Quam positionem multae comitantur anxietates. ( 2 ) Primo, Eo quod nulla sit eiusmodi spontanea distillatio in Uniuerso. Patet igitur hinc ratio, cur Spadanae in tanta perspicuitate, corpus opacum uenae ferreae, in se abscondant. Deinde, quod saltem aestate frigeant intrinseca terrae iuxta Hippocrates quando Spadana nimirum optima. ( 8 ) Denique cur in actiuitate salis esurini, sulfur redoleant, absente tamen corporali sulfure. ( 9 ) Tandem quoque obuium est; Tertio, Quod spiritus chalcanti, terram aut saxa quae attingit, nequeat non erodere, atque idcirco aciditatem omnem exuere, frustra dicatam fontibus. Quarto, Quod aestate, terrae frigus non sit in superficie tantum, quod sit condensando spiritus magis, quam interiora, unde caloris ui, fugatos spiritus comminiscuntur. cur sub finem actiuitatis ( Illa enim solutionis festiuitas, plus minusue temporis, in diuersis fontibus perseuerat ) aquae aciditatem amittant, ac uena, antea transparens, tum rufa appareat. ( 10 ) Fugatis nimirum iam partim spiritibus, uel iisdem, ad finem actiuitatis delumbatis, & coagulatis, imbibita uena sidit, ac manifestatur, quod antea occultum steterat: Quinto, Quod spiritus uitrioli, aquae, tametsi negligenter obseratae, immisti, nec aciditatem deponant, nec ruso colore tingantur: genuinam interim, aquis recuperantibus simplicitatem. quod attamen fontalibus aquis prorsus est sociale. Hactenus aliorum medetorsit opinio. ( 11 ) Porro non otiose negatum, ferreum, aut ferri ramenta Spadanis inesse, sed ferri uenam. Meam fatebor caecitatem. ( 3 ) Distillaui aliquando serio, Sauenirium, & Pouhontium: & sane non tantum mineralium catalogum, imo nil quicquam in iis offendi, praeter aquam fontanam, & uitriolum ferri, ab aliis ante me scriptoribus neglectum. In uena siquidem, plus uirtutis, quam in ferro occurrit, carum scilicet partium subtilium, quas fornax inter fusionem suffurata est. ( 12 ) Quocirca succus, spiritus, siue sal esurinum ( uoca ut lubet non crescit intra uenam ferri, ita ut sit paramborum colliquatio in aquis; Constat autem martis uitriolum, sale esurino embryonati sulfuris, & uena ( non ferro ) serri, quam sal esurinum, adhuc uolatile, lambendo corrosit. ( 4 ) In quo corrosionis actu, fit aliqualis dissolutio ipsius uenae, & coagulatio siue fixatio salis uolatilis. Sal. inquam quamdiu uolatilo est, Id est, aptum ut ab igne pressum euolet, inter spiritus recensetur. absit, alios nactum est sal, in terra uteros, unde praeterlabens unda, illud liquat, & secum rapit, tanquam germanum nepotem, alterius olim filium undae. ( 13 ) Quod si itaque insigni cauitate circa uenam detinetur diutius, plus uenae in se sorbet ut Pouhontius, hocque adhuc amplius fons Geronster. ideoque sal istud crassius, & corpulentius euasit. ( 15 ) At Sauenirius, aquis longe dilutior, uenae, salisque esurini minimum, ideoque citius absoluit actionem salis esurini & uenae, citiusque medicata unda emoritur. Tonneletius uero, sale esurino, praecedentibus duobus ditior, iisdem tamen in uena pauperior est. Hinc namque friget, & stomacho molestior. Quicunque ergo magis aluum cit, uenae feracior est. Atque eadem de causa, facillime stomachum transit, conficitur, & penetrat citius. ( 16 ) Spirituum itaque agentium in uenam, praesentia, poros in aqua dilatat, & leuiorem ad libellam efficit fontis aquam. Equidem nec illud Antiquis incognitum, qui squamma ferri, ad uentris subductionem utebantur. Amplius notandum est, Quod prout in uinis & omphacio ebullitio fermentalis fit: ita sua sit actio salis esurini. ( 14 ) Uirgines quoque, stomoma, siue aciem sumentes, primis quoque diebus uomere assolent. ( 17 ) Ac nedum super uenam, dum eandem rodit & permeat: Geronster igitur plus uenae assumsit, quam Tonneletius: sed etiam super eandem secum raptam, aliquandiu operatur. salis autem tantundem, sed mitigati propter actiuitatem uenae in se receptae: Pouhontius inquam, longe diutius, quam Sauenirius, & c. donec exantlatis spirituum actiuitatibus, tam agens, quam patiens, dissoluens inquam, pariter & dissolubile, fatiscant eadem opera. Paradoxum Quintum. 1. Uirtutes sales esurini. 2. Effectus obstrutionis. 3. Quousque fontes agant in homine. 4. eandem quoque uisciditatem praeternaturalem ( quam coagulabile rerum in nobis excrementum uocauimus ) altius atque penitius paulum, tam in uenarum, quam uisceris cuiuspiam penetralia proreptam, eadem opera expedit, sed tardius eo, quo longius ab ore iter instituit. Quos non iuuent. 5. Effectus per se & per accidens exemplum. 6. Mulier duplicibus subest morbis. 7. Uires uenae ferri. 8. Obiectio. 9. Solutio. 10. Hinc ortis hepatis, lienis & renum obstructionibus, atque inde natis febribus, hydropi, ictero non segniter succurrit. Quomodo ferrum aperiat, & quomodo stringat. 11. Probatio per affine exemplum. 12. Etenim obstructio, obstruente consumto, cessat; An calculo conueniant, & quosque. 13. Palliatiua cura tantum quae pellit calculos. 14. quae alias, cum impediat quo minus uitae spiritus, per omnia libere gliscat, muniaque sua obeat: Spadanae in causa, ut facilius recrescat calculus 1s. Cura calculi uera in quo sita. 16. Unde petendum remedium, & quale. 17. Qualitates primae in fontibus. Aqua, non aer, est interne humida. 19. ( 2 ) idcirco partes, quae post se sunt deinceps, uitali communione priuat, ac consequenter putrefactiones accersit. Uires relollei & Cherionii. 20. Obiectio. 21. Igitur omnibus prorsum morbis epotae Spadanae conueniunt, qui ex hoste tartaro, praeter naturam intus recepto, & coagulato, conscendunt. Modo constante uitae radice sufficiente, id est, satis tempestiue hauriantur. Dilutio. ( 1 ) Nunc de uiribus Spadanorum breui complexuri methodo, supplementique norma dicturi, resumemus, non alias inueniri dotes, nisi quae ex esurino, & soluta ferri uena depromuntur. ( 3 ) Determinatione attamen illa adiuncta, quod potestas aquarum non transcendat hypochondrium. Quapropter cum sal esurinum dissoluat mucilagines, abstergat, consumat, forasque amendet; Non enim supra renes, ad cor uidelicet, pulmonem, aut cerebrum aquae attingunt: Ideo inprimis, obsitis mucore stomachis opitulatur: ( 4 ) quocirca etiam affectibus illis ex idiopathia genuinis, nisi per accidens succurrunt Spadanae. Ratio est. Ea itaque manifeste adstringit inprimis, ideoque stomachum, ac uicina quaeque roborat. Siquidem cum minerales sint, ad alendum prorsus ineptae, ultimo cum salium excremento urina, e corpore proscribuntur, cuius nempe commercium, uiuidus amplius sanguis non patitur. Laxis ergo, & dissolutis morbis, Spadanae congruunt, puta lienteriae, diarrhoeae, coeliacae, atque dysenteriae, & c. Proinde si quicquam capiti, cordi, aut pulmoni iuuaminis adferre uideantur, id totum, sublatione affectus, discrasiam inibi, per deuteropathiam, & consensum causantis, euenire putandum est. Denique nec potae Spadanae in epidemicis, endemicis, & astralibus morbis, ut sunt Pestis, pleuritis, prunella, etc. ( 8 ) Quibus obie¬ ctum iri exspecto, quod menses prouocet, quicquid ferreum offertur, iecinoris atque lienis effractus leuet, atque adeo hinc potius aperire, quam adstringere Spadanas, consentaneum. ( 9 ) Ob quas forte salebras, nonnulli ad dispares, in marte partes potius nutantes confugiunt. Respondeo ex Adeptis. ut neque conferunt plurimum, quibus uenenum subest, uel assumtum, uel intus genitum, uel contagio participatum. Ut etiam neque in morbis tincturae, quales sunt lepra, lues Ueneris, morphea, cancer, epilepsia, & tc. In nobis, non raro oberrare sal quoddam resolutum, & minerale, plane excrementitium, tartarum inquam resolutum, uel in prima, uel in materia ultima exsistens; Quocirca non bene conuenimus cum illis, qui ad omnes omnino morbos Spadanam commendant sine delectu. cuius siue uterus, hepar, lien, renes, pancreas, mesenterium uel stomachus fodina sit, perinde nunc censemus: Adeoque eandem in blasphemiam usque extollunt. modo constet, insignes parere laborantibus molestias. ( 10 ) Epoto itaque stomomate, id est, chalybe, uel ferro, puluere tenus: Scilicet, " Non esse, quod iam deinceps, nactis Spadanis, ueterum aquarum miracula, uel Siloes piscinae, uel Iordani Naamum sanantis, stupeamus: cum hic, & attonito morbo, conuulsione, paralysique laborantes, leprososque curari uideamus. quamprimum sal istud nocuum ( quod purgantium mandatis non auscultat ) ad ferrum praeceps accurrit, eique adhaeret, ut illud dissoluat, & uim exserat suam: adeoque iuxta illud coagulatur, simulque cum ferro foras uadit. " Apage! ( 5 ) Miracula inimitabili constant digitos praeterea effectus per accidens, ab iis, qui per se suis debentur causis, rite distinguere oportet. At si ferrum uel acies, in liquore acri, nobis tamen non hostili, dissoluta potentur ( puta Spadanas ) natura absumtis, & penitius intro admissis iisdem liquoribus, ferrum mox ( utpote ad alimoniam ineptum ) a commisto separat, & per intestina amandat. Qualiter si deficiente menstruo uirgo, suffocatione, epilepsia, uel paralytico affectu laboret, prodeuntibus autem bibita Spadana menstruis, ab annexa diathesi liberetur, non est quod proinde apoplexiam, asthma, epilepsiam, aut ueram paralysim, Spadanis fontibus curandam commendemus. Ut uidere est in stercorum Spada norum nigrore. ( 11 ) In qua ferri sequestracione, confestim salium mineralium confluxus spontaneus fit, non secus atque argentum in chrysulca, ad aes appositum, & aes solutum, ad ferrum aduolant. ( 6 ) Morbi namque in uniuersum, ex utero prodeuntes, alterius sunt monarchiae clientes, & aliena constant radice, quam qui ex conditione microcosmi, tam in uno quam in altero sexu prorumpunt. Liberat itaque ferrum sumtum, ab obstructione, & aperit per accidens, ablato scilicet secum obstruente uicto: Quos equidem si quis non distinxerit, cachinnum a discretiore sibi parat. ( 7 ) Caeterum iam dictum, quantum sal esurinum in fontibus proficiat: non tamen quod per se, proinde desinat esse constrictiuum. deinceps autem quid ferri corrosa, atque soluta minera agat, dicendum. ( 12 ) Aperit inquam potestate specifica & appropriata, constringit uero qualitate secunda. Iam porro, quandoquidem animum & spem auxit miseris, potissimum calculosis, potus aquae, meum dicam iudicium. Desiderantur tantum nobiliores remediorum potestates, quae in coelum ad Conditorem clamant, se uelut frustra uenisse, nec esse paene quenquam, qui uincula earum soluat. Mature a querelis abstinendum, ulceroso seculo. ( 17 ) Itaque quod ad primas qualitates Spadanorum attinet: Certum est Spadanas eluere urinae regionem, cum quia facile transeunt, tum quia multae, affatimque haustae, & minerales, earum sal esurinum impedit, quo minus spiritus lotii ( solus calculorum architectus ) quicquam ingenita sibi proprietate petrificet. quanquam de iis, utpote momentaneis, & anatomiam uitalem non habentibus, minimum anxii simus, quoties non admodum infesto gradu infames sunt; decernimus tamen, sal esurinum in primo gradu caliditatis & siccitatis esse: Quippe sal aliud potentius, iam eundem in sui ditionem uelut uinctum traducit. ( 13 ) At quia ista duntaxat est cura palliatiua, etsi facti calculi & arenae expellantur, quasi labentis aquae abstersione: imo quamdiu aque fuerint ebibitae, impediant noua calculi collegia, attamen siquidem mox abinde recrescunt, infida censemus calculosis remedia. ( 14 ) Etenim eo quidem promtius accrescere festinat calculus, quo uterus ille, alter calculi parens, nitidior fuerit. solutam uero ferri uenam, frigiditatis & siccitatis secundum attigisse. ( 18 ) Aquam uero ipsam, humidam summe, frigidam uero remisse indulgentia Aristotelis sentimus, & supradictis deductionibus ostensum fuit. ( 19 ) At quia, tam aquae, quam mineralium, illae qualitates sunt relolleae, nequicquam curationis habent: sed rebus constitutis praepostere adueniunt, instar colorum: Nonne enim lotium, facilius calculum, ad nitidam matulam, quam ad oleo inunctam agglutinabit? idcirco illarum speculationem aliis relinquimus, contenti adeptione qualitatis cherioniae. ( 20 ) Postremo tamen obiectioni respondendum est. Hinc namque forte renes brutorum plurima scatent axungia. ( 15 ) Curam itaque perfectam calculi, optatamque requiem, longe aliam scimus: Quamobrem uidelicet Tonneletium salis esurini, & calidi copia, frigere magis, & stomacho molestum dictum? ( 21 ) Satisfaciam. Sal esurinum etsi primis qualitatibus sit calidum; non secus atque oleum chalcanthi, sulfuris, aqua fortis, & c. In qua exturbatis suauiter calculis minoribus ( quod minimum est ) maiores uero, in succum pristinum retrograda concretionis analysi redeant. ( 16 ) At neque id satis fuerit, nisi tollatur inclinatio petrifica, restaurantibus Remediorum nempe paucorum collecta messe, quisque integram, ex calculo non minus, quam febre, & optatam, sperare potest ualetudinem. De quibus in aliis scripsimus, & remedia dedimus. frigefacere tamen, tertia, & propria qualitate cherionia, quatenus scilicet uel nimietate noxium calorem nostrum debilitat, potissimum, quod secundarium humorem, siue alimentum proximum stomachi, sua aciditate dissoluat, & alendo inidoneum reddit: Uirtus etenim medendi, stat recta sub quolibet pondere, id est, omnes morbi apud illam, unius sunt pretii, a nullo morbo minui potest. cuius liquoris uiuidi penuria, non mirum est, si influens stomachi, & mendicatus calor, patiatur. Paradoxum Sextum. 1. Qualiter cibi non nocituri. 2. Modus & requisita potandi. Quantum bibendum. 10. Contra diaeteticem paradoxum ex textu sacro. 3. Aenulae campanae praeparatae commendatio. 11. Probatur etiam experimento. 2. ex Iustitia distributiua Dei. 3. Celeriter bibendum, & quare. 12. Rediens quomodo. 13. ex indicatione remediorum. 4. ex regula. 4. Quando prandendum. 14. An Spadano mero miscenda. 15. Unde diaetae uenerit necessitas. 5. Unum praeceptum 6. Et quidem a prandio. 16. Tres digestiones. 17. Sobrietatis encomium. 7. Cur non dormiendum sit a prandio Spadae. 18. Hora cubitus. Ut aquae celeriter transeant per praecordia. 8. Purgatio. 9. De Uuuu ( 7 ) Ea sola diaetae norma, aquae permeabunt tuto, celeriter ac iucunde. ( 1 ) De diaeta, & modo utendis padanis, nunc paucula subnectam. Caeterum iuuerit, sordem a stomacho, a mesaraicis uero crudiorem, & minus sincerum chylum, uerrere. Istud inprimis in diaetetice, experientia duce, uicimus: ( 8 ) Quod commode fiet, Si triduo continuo sumatur ante aquas dosis una in aurora, pillularum rufi, debite praeparatarum, & non suasu lucri. nusquam qualitatem ciborum, quatenis talium, nocumentum adferre, nisi ubi delumbatum clinicum ac defectuosum adest remedium. Uel, si non lubet triduum exspectare, infundat conseruae rosarum sescunciae, Pouhontii uncias octo, addito scrupulo salis tartari. Bibat colaturam. ( 2 ) ( Uidit namque Deus, quodcunque fecerat bonum esse, & consequenter, quodcunque in cibum ordinauerat, bonum esse cibum ) solam uero quantitatem obesse posse. ( 9 ) Spadanam bibiturus, conetur primum uentrem exonerare, diluculo ac sub crepusculis, uncias duodecim Pouhontii bibat, & montem scandat: quo cum deuentum erit, uiginti, aut 30. primo mane uncias Sauenirii bibat. Etenim ad non consueta paulatim transeundum. Uti etiam Pouhontius, non onusta quantitate, uimarios meatus praemeditatim aperiet. Ede enim cibos quoscunque uoles, exempli gratia, & sis uulneratus, modo in quanto non excesseris, sintque tibi aptibalsami, & potiones uulnerum consolidatrices, nullam pressuram senties ex cibis, nullumque detrimentum, non secus ac delicatissimo delectu ciborum alitus. Addendum quantitati indies, ad tolerantiam usque: ( 3 ) Cuius rei testimonium milites ac pauperes dabunt: ut quisque sibi sit iudex. Quod exinde facile conpicietur. quibus seuerus uisus fuisset rerum Arbiter, si phasianis, perdicibus, ac caetero culinarum mangonio, in morbis uesci debuissent. Spernit enim curiositatis regulas natura, eo subsidio tuita, quod frustra opem, & praesidia, contra morbum optatura sit a remedio, quod praeueniendis defectibus, a cibotum exigua quantitate, non sit satisfaciendo. Quoniam si quantum oportet biberint, bene se habent, & facile ferunt, Hippocratis imitatione. ( 10 ) Inter bibendum autem, loco anisi, myua ex aenula campana assumta, facile epota aqua per praecordia transcolatur. ( 11 ) Bibatur autem statuta dosis celeriter, cum fontis festinatus sit eprogressus, ideoque prima aqua cocta ( si modo uere coqui dicendum, quod non in alimentum cedit ) & expulsa, antequam ultima adueniat. Quicquid enim morbi monomachiam aggredi debet, potiori iure sane, symptomata a cibis oriunda, auertere debet, id inquam, quod auerruncandis laesionibus propinatur, uel instituitur. ( 4 ) Diaetae igitur necessitas, a penuria altiorum medicaminum, non cibariorum lenocinio inuecta creditur. ( 5 ) Unum istud diaetae praeceptum seruandum, Spadanas bibenti consulo, ut sobrietati studeat, edatque parce instar accolarum. Quod interpolatam natiui calidi reddit, frustratamque actionem. ( 12 ) Rediens ad pagum a fonte, lente procedat, ut non sudor, sed urina, quae in uotis est, cicatur. ( 13 ) Sit autem hora prandii, cum stomachus aquis fuerit expeditus, ne residuum aquae, pene concoctae, crudum succum praecociter in uenas auferat. ( 14 ) An Spadana mero mista conueniat, dubitatum. Dicam. ( 6 ) Quid enim iuuerit, sanitatem accolarum ex Spadanis accusare, si lautiores, & nimis saturi, uiuamus. Supremum itaque longae uae uitae praesidium ( etsi insuetis crudele,, esto sobrietas. Quae sapiunt alias, optime nutriunt. Et concocturus facile, quae sapiunt maxime, famelicus. Sic uina fient facile meabilia, & meatus seruabuntur meabiles, ideoque cum accolis, cibis ( id est, potibus ) fontes admiscere consulam. ( 15 ) Atque adeo quia parce comedendum, circa decimam aut undecimam, hora tertia Pouhontius adeundus; ( 17 ) Prima & secunda decoctio, felicius in uigilia & motu succedunt, ideoque excrementorum omnium uberior expulsio, quam Spadae praecipue attendimus. quia non saginationem, sed sanitatem intendimus: Tertia uero sub somnum, dum nempe uitale lumen, sese humori cocto, propter assimilationem inspirare debet, esto. si coelum permittat nempe, non chartis aut aleis, non denique somno pomeridies emancipandus uenit: sed deambulationibus. ( 16 ) Siquidem tres in homine complentur concoctiones: prima scilicet in stomacho; altera in hepate: tertia uero in singulis membris. Qui etiam omnem excretionem compescit, praeterquam suam, quae est sudoris. ( 18 ) Horam autem somni, praecedentis aurorae maturatio, & sequentis crepusculi festinatio. Per somnum ipsum admonebit. Quandoquidem partes singulae nutriri debeant. Benedicite sontes Domino: laudate & superexaltate eum in secula. Supplementorum Paradoxum Numero Criticum. Hermetica & Pythagorica Philosophia congruunt. 56. 1. Causae ditae calculi apud ueteres. 2. Remedii qualitas culculum resoluentis. 57. In uesicae calculo multa prodit mucilago. 3. Responsio ad obiectum absurdum. Curatio antiquorum triplici constat praesidio. 4. Sollicita cura ueterum. 5. Uaria supellex saxifragorum. 6. Cur saxifragia irrisa a plurimis. 7. Absurde obiectioni respondetur sub finem. 8. Desperatio apud Ueteres. 9. Qualis curatio Ueterum. 10. Moderna opinio paradoxa. 11. Cur a ueteribus deflectere quis possit. 12. Cur Ueteres in cura errarint. 13. Materies lapidum. 14. Quandoquidem frequens in homine monstrum lithiasis, plerosque ad Spadacrenas uocet, perfectae sanationis spe; Tartari, & pituitae differentia. 15. Tartari historia. 16. Paradigma mechanicum. 17. iuuerit profecto hunc paragraphum liberalius explanare, ne compendium obscuritatem pariat. Unde nomen tartari. 18. Ratio essentialis in paradigmate. 19. Cur non e uisciditate sit coagulatio. 20. Generationes substantiales determinatis absoluuntur seminibus, non casuali qualitatum primarum congressu. 21. Quae, & ubi semina lapidum. 22. Physica, per Analysin, optima docetur. 23. Ratio altera contra Ueteres. 24. 3. Ratio. 25. 4. Ratio in macrocosmo. 26. Obiectio. 27. Dicendum itaque, quid Antiqui, quidque Moderniores, Hermeticae scholae discipuli, de calculorum ortu & curatione sentiant. ( 1 ) Materiam calculi inprimis, phlegma, pituitam, mucilaginem, seu excrementum humanum: Pro nobis. 28. Gemmae uiscositatem nesciunt 29. Contra efficientem Ueterum. Prima, Altera ratio. 30. Efficientem uero causam, calorem actualem, excedentemque in membro, incusauere. Unde in rene calculoso calor. 31. Exemplum. 32. Cur in calculo uesicae, non conquerantur caloris. 33. Cur mucus in calculo uesicae. 34. Ratio prior. Altera. 35. Incognitis causis remouendis in cognita fuere remedia. 36. ( 2 ) Quid ni, inquiunt, cum e calculoso rene multum sedimen, e uesica uero, calculis obsessa, continua muccago, turbetur praeceps? Salutaria remedia coindicationibus opportuna. 37. Remedia exteriora cuius sint pretii. 38. Paradoxum in distinctione effectus per se, & per accidens. 39. & quanquam nullus in uesica calor, sufficit saltem, eundem in lumbis manifestum, calculosos experiri: Quatenus iuuantia sint. 40. Quid solum sit aperitiuum pharmacum. 41. Non fieri ureterum dilatationem per potus. 42. Quid dilatet ureterem. 43. Obiectio syncopizans. 44. Distinctio effectuum secundum causarum pertinentiam. 45. Ratio. 46. Censura remediorum ueterum. 47. Methodus curatiua. 48. Ergo cum contra manifesta, ac sensu nota, nemo nisi caecus ad solem reluctetur, rata calculi permanere debebunt, iam data causarum testimonia, authoritatum, & dierum numero approbata. In omni urina calculus. Quis sit dicendus calculosus. 49. ( 3 ) Caeterum his positis, ad curam itum est. Quia sit inclinatio ad calculum in rene, aut uesica. 50. Quid spes in curationem dederit. 51. Quomoda auferatur inclinatio. 52. Ubi humectantibus, aperientibus, & detergentibus, confisa sunt praesidia. Qualitas remedii, inclinationem tollentis. 53. Aroph medicamen. 54. Oblatratio. 55. Clysteribus inquam, balneis, fomentis, unguentis, & potionibus madefacienti¬ Uuuu 2 ut neque impressionis, siue procliuitatis in calculum, exstirpationi, quicquam est consultum. cientibus, aperientibus, & abstergentibus, utraque sunt innisi manu. Mansit itaque imperfecta, recidiuas minantium calculorum curatio: Quo scilicet iam partus calculus exploderetur, atque uenienti saburrae forte fortuna coagulandi adimatur conciliabulum. Uenturae autem nil quicquam est prouisum. Triumphum quasi ob id clamantes caeteri morbi, eo quod omnes in fines sufficiens Prouidentia, secum uideretur liberalius egisse & uni autem insidiatori calculo, ut hostiliter & proditorie ingresso, recusasset remedia. ( 4 ) Non segniter nimirum amygdalinum, aut huic succenturiata, ad ureterum ampliationem, primo curationis introitu, propinanda arbitratum, ut deinceps sequentibus abstersiuis expellendo facilius calculo locus sit. Nunc autem, per classes, Iuniorum decreta dabo. ( 10 ) Ac primum quidem de statu tis deflexisse canonibus, uitio non erit, ubi hucusque, incerta plerumque, ad uertamus eorum auxilia, languidamque non nisi experiamur opem, deque Proximorum uita & incolumitate propositum sit. ( 5 ) Hisce nempe hypothesibus, facilitate artis, non parum suspectis, in tanto naturae incommodo, ac dispendio, calamitati nostrae atque adeo Indicationi curatiuae, abunde satisfactum, arbitratum est: ( 11 ) Etenim si artes caeterae proficiant indies, non est, quasi in nobis effoeta sit uirtus animi, cur ab ulteriori indagine Ueri, nos priorum canones deterreant, inque desperationem conturbent. nisi fortassis quaedam saxifragia, tam ex herbis, radicibus, ligno seminibus & fructibus, quam ex certis lapidibus in puluerem contritis, glorioso titulo, a Primoribus accepto, in lithontribon petita medicamina, prioribus adnexenda uideantur. Sic autem dicta, eo quod nonnulli calculum confringere; Solo namque Aristotelis statuto, quod contra negantem principia non sit disputandum, Philosophia in obscurum delata mansit. alii, imminuere; plurimi, neutrum credide rint. ( 6 ) Pulcro quidem arrident nomine a Ueteribus tradito: Etenim si non imperandum, saltem nec seruiendum, liberrimis iudicii muneribus est, antecedentium gregem sequentes, non quia sic eundum, sed quia sic sit itum. ( 12 ) Artium itaque inuentor Ignis, mechanico, ac manifesto opificio, Hermeticos edocet, calculorum originem non constare assignatis, materia & efficiente. Etenim nec ob id mirum, quod non sat cognitis causis; at sic exhibita, hactenus infido euentu, atque promissis nequaquam respondente auxilio. ( 7 ) Alii proinde longius deflectentes, citius stomachum, uenas, renesque pertusa, ac perforata iri, uel corrosioni insigni, uel confringendi, potestati uiolentae, cessura, quam quod lapis, illis longe durior, & fodina sua ab ore separatior, siccitatis, & conceptae duritici, innatum recuset uestigium, illisque remediis in clientelam nomen dederit. ( 8 ) Ideoque quicquid secundis, & tertiis qualitatibus repugnans; pharmaco non paruerit, id uelut Alcide indomitum, uelut monstrosum, claua durius, ac fatale, incurabilium catalogo addicatum. improuisa, & imparia huic languori, hactenus descripta sint consilia. ( 13 ) Quantum itaque materialem causam attinet, ea succus quidam petrescens est, ( deficiente enim etymo, a me sic uocatus ) permultis liquoribus, ita intime aspersus, ut iisdem propemodum genialis uideatur, neque secus diuortio obnoxius, nisi ea calamitatum de causa, ut nostrae fragilitatis millecuplae, nos reddat perpetuos memores. ( 9 ) Unde intelligere est, totam calculos curandi methodum, non sanationi perfectae, at palliationi saltem, stare concreditam. Siquidem non insudatum hactenus, nisi excludendo calculo, iam facto: ( 14 ) Proinde non muccus, non pituita, non denique excrementum aliquod nostrum & putrefactibile, materiem calculo subrogasse putamus: fiendo autem, nullatenus obuiam itum est: occultioris profecto, atque adeo altioris indaginis in natura, propagine constat, quam quod limositatibus, solisque primis qualitatibus, generationem naturalem conscribi putemus. ( 15 ) sed est excrementum rerum, hostili coagulatione, suam proditor intus per ficiens tragoediam ( tartarum diximus ) quod ubi non rite separatum, in thecis, separando excremento dicatis, intro sane cum succis genialibus ac uitalibus mixtum serpit: ( 20 ) Quecunque namque in natura fiunt, seminis necessitate, & fluxu fieri, putandum est. Semina idcirco lapidum in succis latent; Tandem autem ad examen reuocatum ( quippe ad assimilationem, & animae informationem ineptum plane, & inefficax ) uel una cum lotio foras exit, uelut conceptae proditionis poenitens: quoad tandem, fluxu seminum maturato, in actum erumpat postrema destinatio, seu finis eorundem. ( 21 ) Calculum itaque non nisi lapidescibili succo, debere familiam, similitudine fontium in maiori mundo supra docuimus. Uel si subtilius, uitali nutrimento nupserit, penitius subit, paritque mox digesto tempore, suae in nobis familiae, exsortes affectus, & conditiones monstrosas, ac insignia plane tyrannica, quibus, pessundata tandem natura, auscuitare cogitur. ( 16 ) Quae cuncta uel unico patebunt, & non exotico exemplo. Errantque idcirco, qui in aquis limpidissimis & diaphanis, succum, lapidescente potentia instructum, ut non cernentes, sic ignorantes, lutositatibus, atque muccositatibus pituitosis, oriri calculum contendunt. Obuium enim est, unumquemque nostrum, etiam optime constitutum, urinam edere sanam, fuluam, lucidam, sediminis & muccositatis expertem: Profecto id enim non supra sensum, non supra rusticos, quicquam sapere est. ( 22 ) Quapropter Analysis per ignem adeunda est, quae sane, ut reclusionem corporum, ita eorundem compagem certam, ante oculos proponit, certioremque spondet studio, quam, quae de materia prima, priuatione, fortuna, casu, infinito, & uacuo. insomnia, ieiuno adhuc ore, Adolescentum uer, terit doctrina. quam si diutius contingat, etiam limpido uitro, asseruari, aliquot tamen abinde horarum emenso spatio, calculosam exinde dicimus, eo quod per totam urinae ditionem, quaquauersus, susque deque, tenui sabulo, matulasit infecta, parietibus adherente ( 17 ) ( chem planius quid, uinorum tartaro, coagulabilis excrementi in nobis, secus peregrini, nomen dederit? ( 23 ) Cedo amabo, si pituitosum quicquam, calculo, esse materiale daret necessario, & per se, illudque actualis calor & excedens, in lapidem coqueret; istud utique fieri putandum, eo quod calor exsiccaret phlegma in lapidem. attamen nec ulla proinde erat crassioris amurcae uisibilis praesentia, nec caloris ulla aderant testimonia, praesertim dum sabulum istud conspicuum euaderet. Atqui istud in homine est impossibile, qui nusquam non, nunquam non, ( imo adhuc plusculum in renibus & uesica ) suo actuali madore, tantam excludit exsiccationem. Eoque fortius quod in subitaneo transitu urinae per renes nequeat instantaneo, muccaginem quampiam, urinae permistam, in lapidem exsiccare, & quam urina succedens, non a siccitate uindicet insuper. Taederet profecto, hisce diutius immorari, nisi usque iisdem somniis delusi essemus. Resumam igitur. Siquidem iam antea dudundeferbuerat lotium, priusquam coagulandi iniisset consilium. ( 18 ) Atqui tamen par trobique ratio, essentia, causa, & proprietas, calculi in nobis orti, cum eo, qui eius dem identitatis, & subiecti materialis, in urina foris circum matulam coagulatur, Addam praeterea, nonnullos sanos detinere urinam honestatis ergo, per aliquot horas, sine ulla arenarum apparentia: ( 24 ) Expediamus idcireo, num arefacta per calorem muccago ulla in lapidem, an uero intophum abeat. quam tamen urinam uitro receptam, equali tempore suum secreuisse calculum, est prorsus indubium. ( 19 ) Sequitur hinc ergo saltem, uisciditatem materiae non in materialem causam esse calculi: Mucco enim narium, omnium uidelicet tenacissimo, exsiccato, tophus friabilis, at non lapis unquam editur. Uetat insuper exemplum pridem datum, de urina perspicua, a uisibili uiscositate Uuuu 3. tate prorsus expedita, ( 25 ) & tamen granulatim calculum spondylibus affigente, eiusmodi causam agnoscere materialem, obstatque tartarorum in macrocosmo uniuoca, itemque lapidum par progenies. ( 26 ) Quod si uero dicamus, calorem non exsiccare muccaginem, dum calculum patrat: ( 33 ) Sin autem tam renes, quam uesica, iuxta indolem quaeque suam, quid muccidum, praesente calculo excernant, desine mirari, partem utique ab hoste obsessam, depressam in uegetatiua, quicquam de suo alimento amittere continuo, ac uelut plorare ( oculi instar, inimico puluere obsessi ) humorem alimentarium. sed cogere seu coagulare proprietate non quidem siccatiua, sed calefacti ua, siue pepasmo: ( 34 ) Persentiunt quippe singula in nobis, quae consentanea, quaeque perosa, & exsecranda, eiusque sensationis, nec obscura quidem indicia ubique exprimunt. Alioqui namque, exciso calculo uesicae, nondum cessaret continua muccoris emana. cuius nempe solius imperio, coercita materies, potestatem coaguli, sibi interni per calorem excita, induat. ( 27 ) Atqui istud, aliquid pro nobis dixisse, nobisque ultro datum est. tio, si nempe muccus causae, & non effectus calculorum, rationem haberet. In materia uidelicet, proprietatem coagulationi subscriptam agnoscere, siue uiscida illa interim fuerit, siue clara atque diaphana. ( 35 ) Ad curam autem quod attinet, ad uertendum sedulo, eam hactenus incompletam esse debuisse apud eos, quibus uerae calculi causae non enotuere: ( 28 ) Alias siquidem obstreperent gemmae, uiscositate materiae se non indiguisse, quo tantum robur & fulgorem assumant. si nimirum in causarum ablatione, nec alias, morbosa diathesis migrare debeat. Attamen nec proinde scopulos effugies. ( 36 ) Admitto equidem inprimis, enematibus exonerata intestina, ureteribus incumbentia, calculo egressuro, faciliorem omnino exitum praebitura. ( 29 ) Quippe nec propterea calor ullus actualis in matula calculum concreuit, sed longe, postquam detepuisset lotium. Denique, cum in calculo uesicae, desit exosus caloris sensus; Fomenta quoque similiter, inunctiones, & balnea, plurimum profutura spondeo. ubi tamen calculus plerumque durior est, quam in renibus: & tpote corpus nostrum, ut unicum in consensu omnium: sequitur omnino, efficientem necessariam calculi, non esse calorem. ita iuxta Hippocratem " tam intus, quam foris conspirabile & exspirabile totum. Uel alias in uesica, fabricae calculi, potentior praesideret calor. Item intus & extra, supra & infra, dies & nox, ignis & aqua, tres in nobis fecere circuitus, sicque huc hac permeant, & uicissim ". ( 30 ) Moderniorum itaque studia decernunt, calorem in renibus, haud calculorum parentem: ( 37 ) Uerum enimuero non perpendicularia: uerum ooliqua tantum sunt subsidia exteriora. sed symptoma, sed effectum, ad positionem, odiosi hospitis calculi in uiscere, subsequentem. ( 31 ) Uti enim spina digito in fixa, nec calida est, nec calore indurata, nec ob calorem carni intrusa, calor tamen laesionem comes sequitur: ( 38 ) Denique cum nihil proxime calculum attingat, nisi quod urinatenus renem lambit, humectantia idcirco, uiscida, atque mucilaginosa ( puta maluam, altheam, psillium, etc. ) eiusmodi qualitates corporeas exuisse prioribus digestionum officinis; ita quoque laesioni uisceris, a calculo inexsistente factae, & continuo fotae, superuenire calorem, serio animaduertendum. ubi enim dolor, ibidem morbus est iuxta Hipp. certum est, tanquam urinariis qualitatibus plane difformes. atque eo etiam calor, ceu quicquam posterius, affluit. ( 39 ) Eatenus interim calculosos opitulari concedimus, quatenus suauiore succo, urinae acrimoniam demulceant, ac temperent: ( 32 ) Id autem, quod in renum parenchymate laeso contingit, non propterea itidem in uesica fit, se habente instar receptaculi, & cloacae lotii, per renem duntaxat praeterlabentis, sine cunctatione. ( 40 ) uel abactis prioris uitae mucositatibus, intus in radice, detersiui aliquid uel dissolutiui ( quod unicum ceu aperitiuum admittimus ) custodiunt, quod usui esse queat. Prout in succo limonum, cidoniorum, ciceribus, parietaria, etc. id profecto stomachum dissoluet, & ampliabit, eo quod maiori ciborum ponderi sustinendo deputatus, quaquauersum extensionem patietur: At sane utrimque, non nisi languida usque, horum, & ignaua pro tanto hoste, potestas. ( 41 ) Demum nec satis conprehendimus pollicita. eoque adhuc magis, quod sub instantis calculi praecipitium, multa stomachum uomitio nimiopere infestet, ac idcirco ad lacerationem usque diuellicaret. Hactenus nil remediorum, in tanta calamitate auditum. Qualiter oleum amygdalinum, ampliare, uel distendere ureteres ualeat, cuius uix unquam guttula, & non nisi per secretricis errorem, ureteres attingit. Ita est res. Madida sane ureteres constant membrana, quam ut nihil, quod de suo non est alimento, penitius intrat: Quapropter, ad censuram propius accedentes, eorum, quae leuicula abstersione, etiam quae proprietate quapiam, calculum exterminare uisa sunt hactenus: Cum uenia dicemus ingenue. ita oleum, tametsi totum, eo allueret, in uiua membrana non praestaret, quod alias in arido & mortuo pergameno. ( 46 ) Tametsi enim pulueres tam herbarum, seminum, fructuum, liquorum & aquarum, quam lapidum & fossilium, sedatis symptomatum crudelitatibus, tandem calculum & arenas extulerint: Tantum abest, quod ureteres proprio alimento & urina praeoccupati atque madidi, oleosum quiddam assumant. Quid quaeso inibi actum est augustius, quam praesentem paroxysmum curasse? Olei siquidem cum aqua non facilis est combinatio, & celer nimium transitus olei tardus ueniret ad ureterum dilatationem. Sane nil secus fecimus, quam qui epilepticum insultum sedauit. Missa igitur faciamus somnia. Morbi inquam utrobique singularem duntaxat fructum auulsimus, intacta securi arbore, radiceque manente sospite. Ureteres siquidem ampliantur aut distenduntur nunquam, nisi crassiore corporis compage non autem olei, aut liquoris, id munus fuit. Itaque quaecumque calculosis profutura speramus maxime, duobus capitibus edocebimus. ( 47 ) Prius. Laxe nimirum, & molliter ex se ureter madet, suanque contentus urina, alios porro liquores respuit. ( 42 ) Dilatatur itaque tantum a calculo, id est, a causa morbosa; semelque ampliatus, iterum non concidit. Ut non expulsio calculi intendatur ( Medicum namque aliquid minus crudele decet, quam quod ipsa sub pondere fatiscens fere natura, sponte satagit, symptomatum agitata equuleo ) sed unica resolutio. Ut uidere est, sensim auctos calculos facilius explodiquam pridem minimos. ( 43 ) At dicent, epotis laxantibus, id est, ureteres distendentibus, iuuari subinde miseros: quocirca accidere etiam ureterum dilatationes. Solutis inquam coaguli repagulis, calculus in liquorem, conuersione retrograda, in materiam, nempe, unde per synthesim concreuit, per analysim reducendus est. Alterum esto, & quidem augustius. Ut tollatur inclinatio petrifica. ( 44 ) Careat successibus opto, quisquis ab euentu facta notanda putat in Philosophia, quae effectus per se nunquam solet tribuere causis per accidens. Quaetiamnum uidelicet perstite, factum est nihil gratiarum actione dignum. Etenim suauior quisquam liquor urinam fortassis infecerit, suaque mistura dilutiorem dederit: oblectamento isthaec quidem erunt, & solamini, in reprimenda symptomatum feritate: at non proinde inferre licet, epoto suauiore succo, stomachum, uenas, aut ureteres, uel ampliatos esse, uel saltem amplificationi aptiores. ( 48 ) Enimuero constat exemplo urinae supradicto, quemuis hominum, potentialem in urina calculum habere ( id enim microcosmi sors exigebat, si undequaque maiorem exprimere debebat ) at solum eum esse miserum, cuius nempe in urina, latens petrificandi potestas, in actum, intra pellem suam, explicatur. ( 45 ) Nam si quid potum, ureteres in latum diductiliores redderet: Carbonarii isti, aiunt, sua nobis pharmaca exponant cominus, & demonstrationes nobis, praebeant oculares. ( 55 ) Uerum ista addiscendae Pythagorice Philophiae noua norma est. Itaque necesse est prorsus, potestatibus rerum illius miseri, impressionem aliquam, Gorgonis inquam sigillarem notam inesse, ratione cuius & ipsae potestates, nimium exacte, exquisite, haesitanter, atque perscrutanter, lotii secretioni, & examini incumbunt: unde tum, in illa officina, illius tartari fit actuatio, quod antea, per totam urinam, aqueum gliscebat. Carbones emant, & uitra, discantque prius, quae nobis dedere, uigilatae ex ordine noctes, atque nummorum dispendia, dii uendunt sudoribus, non lectionibus solis, artes. Idcirco nec ausum quidem, Dianam ueste spoliatam propalare, exemplum Acteonis absterret. Qui potest capere, capiat. ( 50 ) At quandoquidem notae sigillares, & morborum impressiones, non speciei, sed indiuiduis tantum cohaereant, nequaquam desperandum est, quin allata impressione, ascendentis alicuius fortioris & benignioris loco, ceu uicta cedat, hospitium modo tenens, tyrannis. Abscede igitur a temetipso, & a consuetis abi, qui facili lectionum compendio, naturae penetralia inuestigare praesumis. Inclinatio itaque in calculum penitus tolletur, si non amplius deinceps insudet ipsa potestas, actuali secretioni tartari, ab urina. ( 56 ) Caeterum, quo priori, plenariae curationis capiti, satisfactum sit, restabat indagatio pharmaci, ad calculi omnimodam, tutam, securamque dissolutionem. 1. ( 51 ) Sopienda est igitur uis illa secretrix, nimium exquisita. Aptum itaque sit, in urinam mutari, ut scilicet locum affectum tangat. 2. Habeat in se potestatem soluendi repagula calculi. Idque nullatenus sane, inducto sopore opii, aut similium narcoticorum pigritia, negligentia, ac quiete. Absit. Donum Dei namque est, quod ars non parat, at duntaxat sequestrat, eruitque. 3. Possideat istud in propietate specifica, & appropriata; ( 52 ) Sed potestas est in remedio, planetaria, castae ueneris, proprietate specifica, omnem in renibus elaborationem urinae ita cohibens, quod deinceps, suaui otio, tanquam somno occupati renes, se dent quieti, suae tantum indulgentes alimentationi. non autem in secundis qualitatibus, caduca quippe plerumque sunt, inter praeparationem deficientia, uel qualitatum truculentia infamia. 4. Sit subtile, ut quaquauersus eat, suumque eminus obiectum demoliri queat. 5. Haec ergo pax aurea in nobis est, quae in Politicis, quemque suis, saltem muniis uacare, non autem alienis intentum esse, iubet, ut quietem sortiatur. Ubi notandum: Amicum sit naturae, ne scilicet cuncta peruertat. Etenim non quilibet nuncius, lapidum fodinas accedit: sed is tantum, qui uinculis solutus, uias nouit, itineri accinctus, locis amicus, & uires habet. non corporum, sed potentiarum nempe, in potestates expeditam esse actionem, & permanentem operationem, si uictrix uictam ita superarit, ut in uictricis exercitum ea se deinceps dederit. Errant proinde qui solis corrosiuis hanc conscribunt monomachiam: Sub quo parergo satis obuium est, non nisi defaecatissimis liquoribus, summas medicaminum crases inesse, siquidem spermatica, & constituentia prima, nil quicquam commercii cum crassiore corporum compage, habent. secundis nempe qualitatibus nimium fidentes, indormiunt male securi, & proprietatibus specificis neglectis, posthabitis quoque appropriatis, in obiectum proprium, tantum distentis; in obscurum iuere. ( 57 ) Non enim Struthio ferrum; ( 53 ) Porro ad pacem illam optatam, in renibus capessendam, feliciter hactenus usi, & potiti sumus, medimento Aroph. aut auiculae silices, uniones, lapillos, corrosionis qualitate aemula conterunt. a Paracelso, libris, de uiribus membrorum descripto. Uirtus est soluendi repagula obicesque tartareos. Hanc meditari, hancque imitari conuenit. Dixi. ( 54 ) Susurrantes hic audio, qui non nisi praemasticata deglutire solent, inauspicatam uerborum tenebritatatem incusantes. Benedictus sit Deus mirabilium, qui modoquas in rupes, modo rupes in stagnae aquarum conuertit! Adam iusta nomina indebat cunctis animalibus: Cur si per eius semen, translatum sit pec catum, non transferatur & pudor, ut Indos naturaliter puderet suae nuditatis: ut triennem puerum saltem puderet suae nuditatis? non secus atque Adamum statim a manso pomo. horumque ideo intimam, siue intuitiuam, scientiam habebat, quae Adeptum naturae dicitur. denique si nouisse animalium naturas, societates, ac proprietates, fuerit ipsi a creatione inditum, atque hinc illi medullitus essentiale: forte pariter herbarum, mineralium imo & astrorum plenissimam cognitionem habebat. quomodo Deus, nostri tantum amans, sustulisset essentialia, intellectualia, atque uernacula dona; Siquidem oblato obiecto non antea uiso, nouerat penitissimas eius proprietates. Concludunt hinc plerique candem nobis datam cognitionem, proprietate uernacula: tanquam posteris, Adami haeredibus: quibus adorari uult in spiritu hominis, naturalia uero cacodaemoni, creaturarum uilissimo, despectissimo atque pessimo reliquit? sed per peccatum obscuratam, Alii uero, penitus sublatam esse contendunt, esu pomi scientiae boni & mali. Haec dudummale persuasus, etiam credidi eheu! Spiritum nostrum tantopere depauperasset, fauissetque diabolo, plusquam filiis hominum, cum quibus esse, uocat suas delicias? quid enim intentatum reliqui, ut ad promissum laborem Sophiae, Paradisum uitae longae, per scientiam Adamicam pertingerem. Sed tandem multa obseruaui, quae ist haec principia subuerterent. ego sane postquam cognitionem uitae longae, causasque mortis, in anima concepi, sciui, quod quamdiu Adam esset immortalis, eius mens immediate corpus suum uiuificaret: & regeret: imo eatenus quoque perfecte intelligeret, quaecunque pedibus suis substituta leguntur. Nam inprimis uix mihi persuadere potui, quod Adam in statu innocentiae sciret illa; atque plura, quae postmodum per esum scientiae boni & mali nesciret. Id quidem, si pomum obliuionis, soporis, uel ignorantiae manducasset. At postquam anima sensitiua, seminaliter introducta est media, inter mentem & corpus, Adam deinceps uixerit in anima, uitaque media, id est, more moderno. Non autem ubi pomum scientiae edisset. At si in peccato originali, ipse originalis transgressor & naturae humanae deturpator, adhuc sciuit, que prius sciebat: Ac mens sua, ad sustentationem animae sensitiuae, duntaxat tenebrosum de se spargebat lumen, per carnis nebulas, super uitam nouae & impurae generationis. quomodo enim per super acquisitam nouam, & alterius indolis scientiam, uelut in uetito fructu depositam, posteris omnem abstulisset scientiam? Scientiae, autem pristinae, quas ante lapsum habebat, fuerunt in uita sensitiua, depositae per reminiscentiam; caliginoso tamen, miseroque rationis discursu obtenebratae. Cum Brutorum more iam generasset, uitamque mediam seminaliter transtulisset, tum omnis sua scientia, tam pristina, quam postera ( boni & mali uidelicet earundem. quinimo ipse, qui ex creatione omnem scientiam habebat, praeterquam quae occulta paraphrasi, ac peronomasia, a spiritu diuino uocatur scientia boni & mali, saltem hunc in posteros non traduxisset? que recordatio, fuerunt in semine obliterata: & homo inde natus, inanis tabula. si enim esu pomi, oculi eius sunt aperti, quod saltem innotuit, antea quodammodo clausos fuisse factusque sciens bonum & malum, & uidit se esse nudum: cur saltem in suo semine, non tantundem scientiae fuit, atque in pomo? Surrexit quidem abinde in posteris uis sensitiua, siue uitae mediae eadem quae in Adamo. quae, ubi iusta maturitate in semine adoleuerat, tandem in uerum lumen, uitalem¬ Xxxx lemque formam a creatore perducta est. In quam dein Mens humana suum transmisit uicariatum. nam licet uideantur conceptus spirituales, quia tamen sunt operationes animae sensitiuae, quae & ipsa ex uoluntate carnis & sanguinis seminaliter in natura suscitatur: idcirco sunt mera opera carnis. Importunis ergo socialis animae illecebris afficimur indesinenter: Mansit tamen mens, uel ut in sui fundum retracta, horrescens naturae impuritates, nec potens amplius ( nisi per gratiam ) in animalem sensitiuam se inmediate diffundere: quia deinceps a peccato degeneres facti, immortalitatem amisimus. Deo sic disponente ob sui beneplacitum; ut postea dicetur. Quapropter Deus pauca duntaxat nunc a nobis exigit, ut ad uitam ingrediamur. In homine itaque actualiter est quidam naturalis & formalis actus, qui est anima, siue uita sensitiua, a mente plurimum distinctus. Scilicet ut baptizatus integram credat historiam Symboli, utque seruet mandata Dei, mediante eius gratia. Etenum ut semen canis tendit in uiuum canem, obscure ratiocinantem: semen humanum, certe non in cadauer, at saltem adspirat in uitalem animam; fluitque nempe in sensitiuam, & discursiuam, longe perfectiori modo quam in cane, uulpe, etc. Quotusquisque uero adspirauerit ad altiorem charitatis gradum, studeat, quantum ex talento suo poterit, per actus amorosos excurrere ad abstracta per fidem credita, donec per gratiam assiduitatis exercitii senserit lumine supernaturali mentem superfundi, in omni humilitate & charitate continuando. Utque firmius hanc realem in nobis sensitiuae animae a mente distinctionem assequerer, finxi iuuenem deperdite deperire puellam. Hic namque pleno sensu, atque consensu animae, optat posse solui fastidioso amore: Quippe formarum naturalium meditatio iuuat multum in limine, ad intelligendum animae sensitiuae quidditatem. itemque nollet, se sic adamare, & amore liberari. Non quidem quod per uices nunc unum, nunc uero alterum impense uelit: Formae enim omnes, praeter mentem, cum sint lumina uitalia, in nihilum reditura, certo didici, mentem longissimo interuallo distare ab anima sensitiua. sed simul, eodemque motu atque impetu, optat, & non optat illo amore liberari: Quandoquidem mens immortalis, utut in se retracta, ne connubio socialis animae caducae deturpetur: felicem se, & infelicem unius amoris ergo praedicat. Atque id genus multa simul contradictoria patitur. attamen cunctis in actibus praesidet, quatenus assidet, ac tota toti animae sensitiuae inhaeret: Quae cum simul subiecto, & respectu, non hospitentur iisdem; adeoque surdo modo cum hac operatur. dudum haesitaui, unde unico in homine eiusmodi passim contingerent, donec tandem Apostolus hunc mihi nodum solueret. Hunc autem ordinem Omnipotentis, deinceps a lapsu Adae, sic se habere, collegi primum, quod caecos, itemque uesanos aliquot, non propter proprium, aut parentum peccatum; Uidens aliam legem in membris nostris, oppositam legi mentis. sed in sui beneplacito, pro sui gloria creauerit. Quas sane leges, non solum inclinatione atque desiderio: uerum etiam discursu atque consensu stipatas intelligit. Omnia namque ut uoluit fecit, ac longe optime. Deinde quia in spiritu adorari uoluit. Tum clare intuitus sum alias esse affectiones animae sensitiuae, atque alias mentis: Atque tandem, quod in domo sua multae sint mansiones; frustraneae iam, si omnis homo, in gratia aequalis in anima, ac uita esset. ast hae, ( quia mentis operatio propemodum est obtenebrata a perturbationibus animae sensitiuae ) ideo sunt languidae. Hoc sensu nempe Apostolus iram, inuidiam, simultates, idolorum cultum, & c. Uocat opera carnis: Unde collegi diuersitatem spirituum inter homines esse debere, & diuersos in gradu charitatis, adoratores diuinitatis. Siquidem creauit Angelos, ut absque corporum turbulentiis, in spiritus intelligentiae ipsum adorent. sed laudando pergere, in humili adoratione, in qua omnis sapientiae intellectus, omniumque spirituum claritas, uelut in Centro uiuali, absorbentur. Hominem uero minuit paulo minus ab Angelis: Hoc itaque graduum merito, post lapsum, Ineffabilis coronauit gloria & honore hominem, licet degenerem, substituitque pedibus eius caetera: tamen primario ad gloriam & adorationem sui, in simulacrum diuinitatis elegit, atque filios adoptiuos, tamen infelici ac calamitoso uiuendi generi subnoxios: neque enim ante lapsum, homo unquam eo ad spirasset. Debuit ergo homo, nec omnium quae sciuit initio Adam, neque etiam suiipsius scientiam habere, si meritum esse debeat. utpote qui intra corpus nunc demersus, uix se intelligere intelligit, pene suae immortalitatis oblitus, morborum tyrannicis clientelis subditus: Quia corona praesupponit certamen, meritum, & uictoriam. ita ut immortalis intellectus in amentibus, & rabiosis, fere extinctus appareat. Etenim nonnisi e pugna, gratiae incrementum, pro uictoria reportare possumus. Concludo itaque, nos in uita media ac sensitiua constitutos, nil scire, habere, esse, aut posse: sed tantum ex gratia, cooperante merito: Complacuit sibi namque Omnipotens, ut tanquam per meritorum scalam, diuersae illae mansiones habitentur, utque homines, erecti per characterem gratiae, ad excelsiores intelligendi dignitates perueniant. Ad illud uidelicet: fulgebunt docti, ut Sol. quodque, ut Deus stabiliret, graduum momenta, in intellectu adorante, praesupponenda erant. Primum itaque est, in fidei operatiuae simplicitate uixisse abstemium a malis, & fecisse bonum. Innocens ergo manibus, & mundo corde, Deum in ueritate spiritus adoret. Estque status illius hominis mortalis, longe felicior, quam fuit Adae immortalis. Deinde ut adorent Deum in nudae ueritatis spiritu, & fide operatiua pergant per Adeptum paterni amoris, iuuantibus meritis in charitate, etiam nobis non intendentibus, in intellectu magis magisque illustrari. Paupertas enim ista spiritus, scit in ueritate sapienter, cognoscit scienter, credit confidenter, sentit uere, & humiliter fatetur, se merum omnium defectuum subiectum. id est, inutilem seruum & malum. Sicque tandem mens in tenebroso hoc sanguinum carcere soluitur, seseque intellectualiter adspicit, cum humilitate miratur non antea uisum lumen, graditurque tum sine difficultate ad abstractiores osculi contemplationes, per ignotas ducta semitas. Hoc itinere occurrit homini ineffabile Regnum Dei, oceanus lucis, qui dat intellectus claritatem non petitam, & augustiora multo, quam uota Angelorum optent. Haec superant Philosophiam ethnicam, & Atheorum modernorum. Sic est. Ubi in ueritate, iustitia, & uirtutum unione, sub abstracti spiritus lumine, Deum, quasi e sopore resurgens, felix adorat. Sic se habet Intellectus & Ueritas, in qua Philosophia nostra suum Alpha ponit. Neque enim, licet Deus alias recognitiones ab homine, quam ab Angelo, uolet, proin minus gaudere debet in diuino beneplacito: Quod nisi fecerit, inutilis uita longa, tot seculis ignorata, tot ingeniis neglecta, & usque in seculi finem non nisi solis Adeptis nota. Xxxx 2 Tertiam tandem, quae quanquam Deos, rerumque minimarum gnaros credat: Imaimago Dei Initium sapientiae timor Domini. putat tamen minima precatiuncula flexiles. Timor autem Domini incipit a meditatione mortis, & uitae aeternae. Finem uero Sapientiae, multi cum Stoicis, rentur esse cognitionem sui ipsius. Creberrimum hoc genus inter Christianos, etiam qui se profitentur perfectissimos hodie; Ego uero finem ultimatum Sapientiae, & totius cursus uitae nostrae brauium, uoco charitatem, quae nos sola comitabitur: atque ideo audent quidlibet, creduntque religionem duntaxat ad coercendum populum, timore legum, obligationis fidei, & inferni mulcta. ubi caetera nos deseruerint. Et quanquam cognitio sui ipsius, iuxta me, sit duntaxat medium ad Timorem Domini: Ab hac tamen est auspicandus tractatus de uita longa. Eo quod cognitio uitae, cognitionem animae praesupponat. Hi enim onera humeris aliorum graratim imponunt, quae ne digito quidem attingunt, loculos suorum emungunt, morientibus coelum uenale prostituunt, rebusque secularibus ubique sese ingerunt, quatenus religionem non citra statum subsistere ederent. Cum uita & anima ( ut iterum dixi ) sint synonyma. De fide est. Hominem ad imaginem Dei creatum, ex nihilo, in creaturam uiuentem, eius. Supremus meus optatus esset, unico saltem momento degustarent, quid sit intellectualiter intelligere, ut mentis inmortalitatem uelut tangendo sentiant. que Mentem nunquam perituram. Ubi interim animae brutorum, in nihilum percunt, cum uiuere desinunt. Cuius differentiae pondera, de ortu formarum, docui. Equidem non inueni regulas, aut modum, quibus possem alterius intellectum illustrare. Contestor itaque merito, quod qui semper student, de ueritate uelut inquirentes, nunquam tamen ad eius scientiam perueniant: At hactenus non sat constat, in quo ista similitudo cum Deo, nostri Archetyposita sit. In anima enim sola, plerique hanc excelsam Iconem statuunt. quia litera inflati nullam habent charitatem, Atheismum occultum fouent. Dicam quae sentio, sub humili tamen protestatione & subiectione censurae Ecclesiae. Ita est. Hoc unum autem didici, quod Mens iam nequicquam intelligat per Imaginationem, neque per figuras & imagines, nisi miser & aerumnosus tationis discursus accesserit. Cognita iam aliqualiter formarum origine, & mentem humanam apprime inquirere aequum est. At certe nulla cognitio est onerosior ea, qua anima seipsam comprehendit: Imo & uix ulla est utilior. Ast ubi anima seipsam comprehendit, deficit ipsi ratio, & sui ipsius imago, qua sibi seipsam repraesentet. Ergo anima se per discursum rationis nequaquam potest apprehendere, ut neque per imagines. Eo quod fides basim stabiliat, super animae non perituram ac non delebilem substantiam. Reperi quidem plures demonstrationes circa hanc ueritatem, libris diuulgatas: Etenim postquam cognouissem, quod ueritas essentiae, & ueritas Intellectus sint unum atque idem: At nullam prorsus earum propter quid, respectu Atheorum, unicum, & constans ab aeterno numen negantium. sciui intellectum esse rem quandam immortalem, procul a caducis separatam. Anima quidem non sentitur: Plato equidem tres Atheorum statuit classes. Primam quidem, quae nullos credit Deos. credimus tamen eam esse intus, non feriari, nec fatigari, nec morbis agitari. Alteram quoque, quae quidem admittit Deos; nostri tamen incurios, rerumque paruarum spretores nescios. Somnus ergo, furor, ebrietasque, non sunt immortalis animae laesae symptomata: sed asseclae uitae, & animae sensitiuae passiones duntaxat. Quod praeter blasphemiam, stoliditates habet plurimas. Siquidem quicquid incepit, eo ipso est creatura. Cum bruta eiusmodi passiones tolerent etiam. Haec enim aequum est, rem immortalem pati a caducis. Inuoluit autem imperfectionem in Deo, posse extra se aliquid creare, in substantia sibi compar. Etenim ut Mens in nobis, nec tamen a nobis sentitur: Siquidem ex Philosophia constat, singulas partes Infiniti necessario esse infinitas. ita neque eius continuae & inconcussae operationes, sunt sensibiles. Quia si essent sensibiles: Non potest ergo creatura in substantia magis esse infinita, quam fuit in duratione compar aeterno. Multoque minus anima est pars substantiae diuinae, aut illi essentialiter similis, quae potestate, magnitudine, duratione, gloria, sapientia, etc. in se & ex se est merum nihil. utique non essent spirituales ac mere abstractae enim uero etsi uideatur nobis, nos nil intelligere per totalem discursuum sequestrationem, & abstractionem ab omnibus, quae sub sensum, sub mentem intellectumque cadere possunt; Si ergo non ex Deo facta, multo minus ex se: idque subter initia contemplationum: agit tamen anima interim suo modo insensili, & efficacia spirituali: sed ex nihilo. Quod sic intellexi. Confitens enim saepe non sentit contritionis effectus, doletque apprime illius suae insensilitatis. Immensum ergo errant, qui credunt quidditatem imaginis diuinae sitam in anima, per substantiae identitatem. Cum distent inuicem per infinitum. Interrogatus tamen, an peccare uellet: Responderet forte, se malle mori. Imo sponte propria, in nihilum, unde incepit, denuo dissolueretur, nisi diuina bonitate in esse conseruaretur. Insensilis est ergo confitendo, animae operatio, supernaturalis fidei effectus. Quia actiones intellectuales, alterius sunt, & indesinentis Magistratus clientes. Profecto animae damnatae optarent, in pristinum nihil resolui, quas seruat lustitia diuina in esse. Habet quidem anima permanentiam aeternam deinceps, ab interna sibi aeternitate gratis donata, & conseruata. Sat ergo sit, quod Mens sit substantia spiritualis, uitalis, & luminosa. Proinde namque docent mystici, in sola fide, absque discursu & cogitatione, animam plus operari, & operando etiam plus proficere, quam is, qui multis uerbis orat, & discursibus sibi excitat compunctiones. Cumque luminum uitalium sint plura genera, atque species: lumen istud mentis in eo a caeteris uitalibus discrepat: quod sit substantia spiritualis: At felix ille, cui permissum, istas insensiles operationes animae percipere, atque emanatiue easdem reflectere, super operationes aut potestates animae sensitiuae. reliqua autem lumina uitalia. non sint substantiae formales, quanquam sint formae substantiales, ideoque & in nihilum per mortem rediguntur, non secus atque flamma candelae. Mens uero ab Angelis differt, quod sit ad Imaginem & similitudinem Dei aeterni. Utpote plerumque sui uestigia relinquunt in uitam deinceps, excitantque memoriam in fide de caetero operantem cum gratia Libertini Christianorum & Athei primi, rident in nobis, ceu fictam Dei similitudinem, aut nos ad Dei imaginem fabricatos. Habet ergo anima istud lumen substantiamque luminis, ex dono creationis: cum ipsamet sit lumen istud uitale. Alii uero secundae & tertiae classis Athei credunt, nedum nos ad Dei imaginem creatos: Ast Angelus non est ipsum lumen, neque habet lumen geniale atque internum: sed in nobis identitatem cum immenso increato Numine fingunt: sed est speculum luminis increati: neque hominem in substantia alias differre, quam partem a toto. adeoque in eo deficit a uerae imaginis diuinae perfectione. Uel id quod initium habuit, cum non principiato: non autem in essentia, & proprietate interna. Alioquin Angelus, cum sit spiritus incorporeus: si ex se luminosus esset, perfectius Xxxx 3. ctius Dei imaginem exprimeret homine. Erat autem plusquam lux in figura humana, cuius totum erat homogeneum actiue cernens, substantia spiritualis, crystallina, & lucens. Porro quicquid Deus plus diligit, id est nobilius: Sed Deus dilexit plus hominem, quam Angelum. Continebatur autem in altera nubilosa parte tanquam sui siliqua, quae an splendorem ex se faceret, uix potui discernere, propter fulgorem superlatiuum Spiritus crystallini, intus contenti. Neque enim ad redimendum naturam Angelicam, factus est figura cacodaemonis, prout Agnus ter gloriosus, mundi Saluator, assumsit naturam serui. Istud tamen ad uerti, quod nota sexualis non esset nisi in siliqua, non autem in crystallo. Neque enim his obstat, quod minimus in regno coelorum sit maior Ioanne. Nam filius hominis non est minor Angelo: etsi paulo minus ab Angelo sit minutus: Cuius sigillum erat Lux ineffabilis, sic reflexa in crystallo, ut crystallus ipsa fieret incompraehensibilis. Sorte enim uiuendi, dum homo factus est, minutus est paulo minor ab Angelo. Ideo namque Angelus semper manet spiritus ministrans: Idque non quidem per negationem aut priuationem ( quippe quae respectu nostrae imbecillitatis sic uocantur ) sed ens augustum representabat, quod per uerbum nequit exprimi. Et dictum fuit mihi Hoc est, quod per rimam uidisti quondam. Uidi autem ista intellectualiter in anima: nusquam autem legitur amicus, aut filius patris, deliciae filii, templum Spiritus sancti, in quo ter gloriosa Trinitas suam mansionem facit. quae si oculus uideret, dein uidere cessaret. Ista nempe est praerogatiua imaginis diuinae, quam Lux aeterna imprimit in omnem hominem uenientem in hunc mundum. Enimuero anno 1610. Somnium itaque ostendit mihi, animae humanae pulcritudinem superare omnem conceptum. Saltem comprehendi uanitatem longi desiderii mei: destiti itaque ab optatu uidendi animam. Nam utut pulcra esset Spiritualis ista crystallus: post longam contemplationis lassationem, ut aliquam mentis meae cognitionem adipiscerer, in somnum forte lapsus, extra rationis usum raptus, uidebar esse in aula sat obscura. A manu laeua mensa erat, in qua lagena, cui parum liquoris inerat, dixitque uox liquoris ad me: attamen anima mea nil perfectionis ab eiusmodi uisione sibi retinuit, prout alioqui post uisionem intellectualem mens adornatur multa scientiae perfectione. Uis honores, & opes? obstupui ad uocem insolitam. Obambulaui, mecum deliberans, quid istud designaret. Cognoui itaque, quod mens in illa somniali uisione egisset personam tertii, adeoque non esset tanto optatui operae pretium. Mox ad dexteram, rima in pariete erat, per quam lux quaedam oculos perstrinxit, quae me liquoris, uocis, & prioris consilii, fecit immemorem. Quia uidi, quod superaret cogitationem uerbo exprimibilem. Actutum rima illa disparuit. Inde ad lagenam moestus rediens, hanc mecum abstuli. Conabar autem liquorem degustare; Ceterum quod ad imaginem Dei in mente spectat, fateor iuxta meam exiguitatem, me nil unquam concipere potuisse, siue id spiritus esset, siue corpus, siue in intellectu, uel demum in phantasia, aut in mera intellectuali uisione, quod non eadem opera aliquam sui repraesentet figuram, sub qua staret in considerante. multoque labore phialam aperui, & horrore perculsus somno excidi. Quoniam sane rem concipiam per sui imaginem: Remansit autem ingens desiderium cognoscendi animam, in quo desiderio per 23. uel siue Intellectus sese transmutet in rem intellectam: solidos annos anhelaui. Tandem anno 1633. in anxiis fortunarum afflictionibus, in uisione uidi animam meam. certe a uitali magis, prioreque initio, istam suscipiet imaginem. saltem nequiui considerare hoc fieri, nisi migraret de se, in rem intellectam cum alteritate sui, quae cum esse aliquod habeat actuale, semper mecum stetit sub aliqua figura. Si uero anima quandam figuram semini imprimat, non mentietur exoticam, uel alienam faciem: Enimuero quamuis mentem incorporalem, & immortalem substantiam conceperim: sed suiipsius depinget similitudinem. Sic namque & brutorum animae faciunt. non potui tamen, simulatque indiuiduam eius exsistentiam cogitarem; eandem considerare omni orbatam figura: Ac licet nostra, suae originis ergo, sit supra naturae leges: imo nec quidem, quin responderet figurae humanae. quo pede tamen semel est ingressa naturae limen, illique est incorporata, deinceps suis quoque legibus stare cogitur. Eo quod generationum uitalium uniuocus sit progressus, atque finis. Nam quoties anima separata uidet aliam animam, Angelum, uel cacodaemonem, oportet quod illa sciat, haec sibi adesse, ut animam ab Angelo distinguat, itemque animam Petri ab anima ludae. Quae distinctio non potest gustu, odore, auditu, tactuque fieri: Nec enim alioquin absurditatibus caret, quod tanti operatio ( qualis est humana generatio ) citra consensum & cooperationem mentis contingeret. sed sola uisione animae propria: quae uisio figurae alteritatem necesfario includit. Nam cum Angelus ita sit in loco, ut simul non sit alibi. In eo quoque includitur necessario quaedam circumscriptio figuralis, non minus quam localis. Deinde consideraui mentem humanam figuratam hoc modo. Etenim corpus humanam, ut tale, nequit sibi dare figuram humanam: ideo enim sculptore externo opus habuit, qui intra materiam seminis clauderetur, atque in eam descendisset aliunde. Quod si ita est, necesse quoque est, semini secunditatem dari ab anima, per figurae suae, aliarumque uitalium determinationum participationem, Unaquaeque nimirum anima, adhoc sui imaginem, in spiritu seminis sigillat, ut materia ad requisitam reducta maturitatem, adumbratam pulcritudinem ostendens, simulque patrantis similitudinem, queat a Creatore formalem lucem impetrare, siue animam illius speciei, cuius similitudo in figura exprimitur. Is tamen in quantum materialis sortis esset, nec ex se, neque ex massa corporis, figurandi uirtutem, ut neque imaginem haurire poterat: Credimus etenim de fide, mentem nostram esse ueram substantiam, non interituram: Substantiae autem nouam ex nihilo creationem, soli competere Deo. Unde non plures: sed unicus omnium est Pater spiritualis, qui in coelis est. Qui si sibi complacuit, quod solam mentem adoptarit in sui imaginem: oportet igitur aliquid praecedat, quod plane immateriale, reale tamen, & effectiuum initium esset, cui deberetur potestas figurandi, per impressionem sigillarem, in seminis Archeum. uidetur & consequens, immensum atque ineffabilem Deum etiam esse figurae humanae: idque argumento, a posteriori. Cum corpus cerae instar sit, cui sigillum imaginis mentis est impressum: Patrantis anima ergo, dum deorsum labitur, lustratque corpus seminis per libidinem, sigilli sui figuram, atque figurae suae sigillum, ibidem adumbrat ( quae unica secunditatis seminum causa ) unde tam superba statura foetus. Nam si anima ipsamet in se non esset figurata: mens autem habeat suam imaginem, essentialemque perfectionem, ab eo, cuius simulacrum praese fert. At quia corpus subinde defectuosum, ac monstro simile est: sed figura corporis uelut sponte oriretur, truncus aliquo membro non posset nisi truncum generare. Eo quod generantis corpus non integrum, saltem in Spiritu insito, illius membri deficiat. putarunt plerique gloriosam Dei imaginem totam consistere in potestate rationali. Si itaque semini figura inseritur: Non considerantes Dei imaginem proximo, ac perfectiori modo consistere in anima, atque inde quoque in corpore, ad animae exemplarem characterem formato. non autem ( instar mentis in praefata uulgi similitudine ) tres duntaxat potestates. In qua figurandi operatione si error, is non imagini, sed aliis causis aliunde irruentibus, tribuendus sit. Tres inquam substantias sub concreti unitate conclusas, atque diuersas, quae tamen in sui connexione unicam tantum ligni substantiam faciebant. Praeterea Taulerus animam diuidit in duas partes: Porro quantum facultati rationali, ad denominandum Dei simulacrum sit concedendum, suo limite de Ratione docui. inferiorem scilicet, siue exteriorem, quam uocat animam: & alteram superiorem ac fundum, quem spiritum uocat. Doctior tamen Christianorum pars, tenet animam, unius & trini Dei imaginem proxime exprimere, per suae substantiae simplicitatem uni uocam, & suarum potestatum ternionem. Qua parte specialiter Dei imaginem repraesentare & continere ait: eo quod ad illam diabolo non sit accessus: quia Regnum Dei ibi esset. Intellectus nempe, uoluntatis, & memoriae. Utrique autem parti longe diuersos actus atque proprietates assignat, quibus utramque distinguit. Quae similitudo semper mihi uisa est impropria, ut mens excellenti, propinquo, & singulari ualore sit Dei imago. Siquidem imago, figurae similitudinem: non autem numerorum paritatem inuoluit. At saltem bonus ille uir ab anima delet homogeneitatem, qua potissimum tamen Dei similitudinem exprimere debet. Quinimo si anima in sui substantia repraesentet sacrosanctam Trinitatem; Imo hactenus Dei imaginem nedum negat propagatam in toto homine: uerum etiam in tota anima. intellectus uero, uoluntas & memoria, ternionem personarum: necesse est, tres potestates animae non esse proprietates, uel accidentia animae, imo esse substantiam unicam ipsamet mentis: Certe, non facile credam dualitatem in anima, nec alteritatem binarii admittere, si in sui essentia, simplicissimae naturae diuinae imaginem exprimere debeat. uel male quadrare eiusmodi imaginem typo, cuius creditur imago. Considerabam itaque, quod non quidem sola mens hominis: at totus homo conditus sit in imaginem Dei. Quin potius oportet stet in simplicissima unitate, & indiuisibili homogeneitate immortalitatis & indissolutionis symbolo, extra omnem connexionem uel alteritatem. Dico ergo, quod gloriosa imago nedum est in anima: Quapropter anima licet hoc sensu aliquem ternarium exprimat in suis potentiis: nullatenus tamen personalitates. sed ipsamet mens est essentialiter gloriosa Dei imago. Deinde, quod nulla persona Sacros. Ideoque tam intima animae est Dei imago, quam ipsamet anima sibi: Trinitatis repraesentet solam uoluntatem, aut uoluntas personam: nulla memoriam, ut neque ulla intellectum separata ab aliis duabus proprietate referat. considero nempe mentem, spiritum homogeneum, simplicem, immortalem, impartibilem, ens unicum uidelicet, cui mors nihil addit, aut ab eo aufert, quod sibi in sua simplicitatis essentia est geniale. Tum etiam, quod tres mentis potestates considerentur plerumque tanquam accidentia animae: Dein uero, ut beatitudinis participem: eo quod damnatio sit illi per accidens, praeter institutum, ac propter defectum posterum. haec sane nequeunt ullatenus imaginem, uel propinquius aliquod suppositum exprimere, praeterquam nudum ternionem accidentium, in substantiam animae congestum. Eiusmodi ergo anima separata a corpore, non plus utitur memoria, neque reminiscentia, intuitu loci, ubi fuit, aut durationis. Sed unicum nunc, continet ibi omnia. Quo sensu anima minus Dei imaginem denotat, quam quoduis frustum ligni. Quod per sui analysin, salem, sulfur, & mercurium tantum exhibet: Idcirco si qua illi superstes esset memoria, frustran ea in aeternum, imo onerosa esiet. Idem de Reminiscentia: Quae sane in coelis non est, ubi omnium optabilium est plena satietas cum omni abundantia. Esset ergo uoluntas onerosa potius animae beatae appendentia. quippe quae non nisi per rationis discursum, in actum prosilit: adeoque in aeternitate non amplius locum habet. Sat esto igitur potestate uolendi in hac uita esse bene promeritum, & in lucrum sua thesaurizasse talenta. Ubi nudae Ueritatis aspectu, sine occasu, defatigatione, atque defectu, anima stat extra memorandi necessitates. Notanter quidem loquor de potestate uolendi: Staret ergo anima beata extra praefatum ternarium potestatum: ideoque nec amplius Dei Imaginem repraesentaret, cuius ergo duntaxat est condita. nam post hanc uitam assurgit atque manifestat se uoluntas substantialis, a potestate & accidente illo uolendi libero distinctam habens essentiam. Nam sicut uis phantastica cum uita interit: ita etiam cessat illa uolendi potestas libera. Imo penitius inspiciendo, non reperio memoriam singularem atque separatam animae potestatem: sed nudum reminiscendi modum. Itaque credidi ipsam animae spiritualem substantiam, referre imaginem Dei, non autem in potestatibus. Nominatim in hoc proxime. Etenim immemores, ideo ope imaginationis ( quae est intellectus uicaria ) sibi memoriam artificialem concinnant, discuntque longe fortiorem, quam illo rum alias esset memoria naturalis. Deus est ens increatum, unum incomprehensibile, aeternum, infinitum, omnipotens, bonum, supersubstantiale lumen, & spiritus. Quinetiam recedit uoluntas ab anima, simul cum uita, eo quod accidentaliter animae aduenerit. Anima uero est creatura, una, indiuisa, dependens, immortalis, simplex, & deinceps aeterna, substantia spiritualis, lucida. Cum Deus post creationem constituerit hominem in manu arbitrii sui. In Deo denique nulla sunt accidentia: Quod sane denotat, uoluntatem proprio modo non esse menti essentialem: sed singula attributa sunt ipsamet indistincta, di uini spiritus essentia simplicissima: sed ex concessione, ut sit instar talenti, sequaturque uiam, quam eligere sibi malit. quod & Platonis Parmenides aliquo usque intellexit. Alioqui cum nulla res sit perniciosior libera uoluntate: Sic anima, si Dei imaginem referat, nullum admittet in se accidens: quippe quae sola omne dissidium inter Deum & hominem patrat: sed tota eius substantia erit lumen simplex & ipsus Intellectus. certe eiusmodi facultas locum in aeternitatis beatitudine habere nequit. Perinde enim ut fumus, per flammam accensus, in figura & materia, est idem cum flamma: Quippe sublata uolendi libertate, perit ipsamet uoluntas. Quid enim alioqui conducet uolendi potestas, ubi nullum est liberum amplius posse uelle: pariter sic & anima est nudus, purus, atque simplex Intellectus, lumen & imago increati luminis. Sed ( aiunt ) in coelis est uoluntas confirmata. Adeo ut sicut oculus nil uerius aut propinquius adspicit, quam Solem: Id est, coelites non posse uelle, nisi quod uult Deus. caetera uero omnia propter ipsum. Qui enim in charitate sunt, non possunt non uelle quae sunt charitatis. Quod sonat: Coelites non amplius posse uelle: Sic anima beata non intelligit quicquam propius, quam ipsum lumen, unde totaliter ac immediate dependet. solum autem Deum ibidem uelle ac nolle. Et sicut oculus noster non fert Solis obtutum: Cessat ergo uoluntas, dum uolendi libertas est liquata. sic anima nequit intelligere Deum, multoque minus, quantisper potestatum mediis alligata, utitur. Siquidem uoluntas animae beatae in aeternum inseruire, aut prodesse nequit, dum nec in actum deferri potest. Essetque eiusmodi uoluntas duntaxat optatio. Alioquin Intellectus liber acquirit intelligendo rei intellectae figuram, sese transformat commigratione ad unitatem ( ut de ratione docui ) Sicque nimirum, Yyyy Nam & in hac uita contingit, quod amemus, quae intelligimus non amanda, & quae uellemus non amare. Amamus quoque, quae Intellectum & uoluntatem superant. rum, anima principaliter atque primario Deum contemplatur intelligendo, in ueram Dei imaginem est formata. Sunt tamen & alii, qui Dei imaginem in anima hoc pacto concipiunt. In ecstasi namque Intellectus & uoluntas pereunt, ac soporantur, trantisper atque suum regnum amori tradunt. Ut cum lex sit imago Dei: sex autem sit insculpta animabus nostris per rationem: Etenim nec amor ille est passio: sed essentia dominans, & actus glorificans. hinc uolunt, animam esse Dei Imaginem, quatenus est rationalis. At istud plane est improprium, imo & impertinens. Ergo uoluntas & amor hoc loco excedunt potentiarum ambitum, nec commune quicquam habent cum uoluntate carnis, aut uiri: sed sunt tituli essentiales, quibus ( sub egestate nominum ) Imaginem Dei repraesentat Mens. Nam sic anima continens legem, contineret quidem Imaginem Dei sed ipsamet eius substantia, non proinde esset condita in ipsam imaginem Dei. Non magis enim, quam lex & ipsa anima differunt essentia, & suppositionalitate. Odi sane metaphoricas locutiones, in seriis. Eo quod Intellectus Deum tunc intelligit, intendit, & omni penitus mente amat, unico & indiuiso amoris actu, propter omnimodam simplicitatem suae substantiae. Ut, Deus creauit hominem in sui imaginem, denotaret, quod Deus dedisset homini rationis usum. Quamdiu uero in carne degimus, uix substantiali, ac pure intellectuali Intellectu utimur: sed potius potestate phantastica, qualitate scilicet eius uicaria. Et uesanum natum atque deformem, non in sui imaginem proinde fecisset. Quin etiam dum anima crearetur, nondum erat lex. Praeterea, tribuere rationi imaginem Dei, est esse Deo iniurium ac blasphemum. Prout de ratione alias docui. In ec stasi enim saepe obdormiunt Intellectus, uoluntas & memoria, solo superstite amoris actu, sic autem a tribus illis distincto, ut tamen non stet sine Intellectu, & uoluntate substantialibus, sibique adaequatis. Nulla est enim similitudo uel adaequatio rationis cum Deo, facultatis caducae, & incertae cum substantia aeterna. Siquidem cum anima sit tota homogenea in sui substantia: Relictis ergo aliorum opinionibus, meam dicam. simplicitatem istam plane amitteret, siainum trium esset extrauel praeter alia duo. Intellectus habet sibi coaequalem uoluntatem, non quidem quae sit potestas, uel accidens: Amor ergo, sopitis aliis duobus, est uelut tum in superficie, aut potius, duo alia imbibuntur, absorbenturque in amore. In hoc mundo, amor est desiderio prior: sed ipsum lumen intellectuale, substantia spiritualis, essentia simplex, atque indiuisa, ab Intellectu duntaxat separata, per suppositionalitatem suesse; nequaquam autem in essentia. Reperio insuper in anima & tertium, quod defectu etymi, amorem, siue desiderium non quidem habendi, possidendi, aut fruendi; sed complacendi, nuncupo. Duobus aliis aequale, aequaliter simplex in unitate substantiae: quia est passio facultatis amatiuae, quae ab illa animae suppositionalitate ( quae uere uerus amor est ) procedit, & corporeae facultatis iconem, in hac uita repraesentat, non secus atque Intellectus & memoria modo, quamdiu corporis coniugium, in quod Mens immortalis demergitur, tertium quoddam constituit. suntque tria superposita, sub unica animae & indiuisibili substantia. Non est autem is amor, actus aliquis uoluntatis: At post mortem, amor prioritatem, ut neque distinctionem a desiderio facit: sed procedit ab intellectu atque uoluntate substantiali tanquandistinctus actus. nec potestatis naturam habet, neque habitus aut actus uolendi est, nec subsistit extra Intellectum: neque memoria, distincto habitu ab Intellectu, supermanet. His tamen praeterea adest actus uirtutum, & functionum uitalium, propter quas, & per quas insectae sunt. Tertio, inest illis longe manifestior actus formalis. iubili, & auersionis. Itaque Intellectus est lumen formale, & substantia animae, quae intuitiue cognoscit, discernit, uult & desiderat in sui unitate, quicquid in seipso comprehendit, & uolendo iudicat. Quae denuo in aliis sensitiuis adhuc longe clarius explicantur. Etenim non amplius tum recordatur per repetitionem specierum, rei semel scitae, nec per circumstantias amplius inducitur ad cognoscendum; His nimirum competit sensitiua quaedam Imaginatio, cum rationis aliquali discursu, quae illis loco Intellectus est, plus minusue in singulis elucescens. sed tum est omnium intellectorum unica cognitio, & adspectus intuitiuus intra se. Adeo ut sagacitas, uoluntas, memoria, atque reminiscentia, illis tanquam sub apprehensionem Intellectus cadant: Ita tamen, ut unum cognoscat magis praesentialiter quam aliud, dum Intellectus se reflectit super Intellecta; quia uidelicet est in ipsa Ueritate, & distincta Unitate. Mutatis tamen continuo obiectis, & functionibus, iuxta materiem, in diremtiones & singularitates pronam. Quid si idem nunc sat quotidianum in memoria artificiali, quod recordatiua illa memoria non sit distinctus actus, ab inductiuo iudicio Intellectus. Est & illis potestas bonitatis, atque uirtutum emanatiua, qua animae plus minusue propendent in suarum uirtutum, aut feritatum exercitia. An hoc ergo non magis erit geniale Menti, a turbulentiis phantasticis intelligendi, semel expeditae? Estque tandem & illis sua complacentia, taediumque ac thymosis in obiectorum considerationes: Neque enim his obstat, quod in uinis memoria pereat, sospite iudicio, uel contra. ita animabus sensitiuis counita, quin uix sit possibile, duas contueri personas, quin mox uni magis, quam alteri addicamur. Ebrius namque, uel insanus, non raro recordatur omnium ante ebrietatem patratorum, omniumque sub amentia gestorum perendie rediens in se memorat. Haecque in corporalibus per modum recipientis, erunt ob id in homine magis clarificata. Sunt nempe ista heterogenealiter distincta in corpore, per modum recipientis. Non animatis quoque quandam surdam cognitionem competere annoto: Nolim tamen Dei Imaginem considerari in homine esse ob ternarium facultatum aliquem, qui aliis rebus in mundi systemate hactenus reperiantur, competere. sensum item & obiecti affectionem, quae sympathetica dici caeperunt. Certe dignitas Imaginis diuinae non participatur ullatenus ab aliis creatis. Surda uero eiusmodi obiectorum perceptio, illis uisus, & intellectus instarest. Inest praeterea illis uirtus, dos scilicet quaedam uitalis, alicuius bonitatis ac ualoris, ad fines a creatore destinatos. Siquidem Imago diuina est duntaxat animae intima, & tam propria, quam est ipsi sua essentia. Est & tertia potestas, ex utraque praecedentium resultans: Proprietates tamen animae qualescunque, non sunt mentis ipsa essentia: sed essentiarum producta, posterioraque. quae est iubili ad occursum iuuantium, & auersionis a nociuis. In quibus spectatur quaedam affectio erga obiecta. Neque enim condignum est maiestati Imaginis diuinae, ex qualitatibus desumi. Item metus fuga, & c. Nam proprietates aliarum rerum colliquescunt in animae essentiam, ex ui imaginis diuinae. Qui triplex scalae gradus manifestior est in stupidioribus insectis, prout & in hominibus uesanis, quibus nullus praesidet Intellectus, solaque uisualis luminis potestas gubernatrix, elucet. Sin autem tanquam attributa censeantur, id propter miserium uulgo intelligendi mo¬ Yyyy 2 imo nec inest animae uoluntas ad rem intellectam: modum. sed est bonitas amoris formalis. Quae quidem non est propria passio animae, non habitus, non propensio, neque ulla qualitas: Siquidem mens est unus actus, purus, simplex, formalis, homogeneus, & indiuisus, in quo proxime Imago Dei, essentialiterque subsistit. Adeo ut in ista Imagine, etiam omnes potestates nedum deponant naturam attributorum; sed substantialis actus bonitatis, per quem anima beata substantialiter, uniuoce, & homogenealiter est bona: uerum etiam suas suppositionalitates colligunt in unitatem indistinctam. non autem qualitatiuehancque praerogatiuam habet, ex quo est imago typica diuinitatis. Eo quod anima in se sit lux quaedam substantialis, atque substantia ita lucida, quod non sit distincta suppositis ab ipsa luce: Corpora uero tam quae creduntur composita, quam mere simplicia, perpetua labuntur sponte in formarum attributa, in heterogeneitatum uicissitudines demum atque dissolutionem prona. eiusque intellectus ita est lux animae, ut ipsa anima, quae nil nisi lux est, sit tantum merus intellectus. Constat iam ergo, unde animae status, dignitas, conditio, atque imaginis diuinae praerogatiua in uiuis obnubilentur. In qua sui ipsius luce, anima separata a corpore tota per totam se uidet, intelligit: nec cerebro, aut corde, opus inbet: Caeterum desiderium, siue amor, de quo hic loquor: in quibus organis, scilicet sua substantia, proprietatum prosapiam tantum assumere uidetur. non est functio potestatis appetitiuae, nec ipsamet desiderandi potestas qualitatiua; sed est pars substantialis mentis, uel potius ipsamet mens, fluens ex intellectu & uoluntate. Quia illa tria, sub unitatem a Creatore sunt indiuisibiliter coniuncta, simplicitate quam maxima. In corpore nimirum ipse intellectus abstractus, corporalibus organis demersus, iisdemque cum utitur, uim qualitatiuam repraesentat ac assumit, quae dicitur Imaginatio, quae ex societate potestatis phantasticae, ipsius animae sensitiuae, & intellectus splendore, in organis degenerato, consurgit quadam combinatione, in potestatem qualitatiuam. In uiuis tamen siue mortalibus, est ab intellectu & uoluntate in functionibus separata, propter organi conditionem, & animae sensitiuae naturam. Proinde namque, imaginando lassatur ista facultas, & succumbit, sic ut demens fiat, & pili canescant: mens autem semel separata, nunquam intelligendo fatigatur. Siquidem nunc saepe desideramus, quae intellectus iudicat non desiderabilia, & uoluntas optaret non desiderari. Quinimo in uiuis nedum lassatur imaginatio: Necesse est autem res, quarum operationes sunt discretae, easdem in radice sui esse discretas, per modum quo singula separantur. sed etiam a seipsa non habet species intellectiuas, nisi quas ab obiectis haurit: In anima quidem, sola suppositionalitate relatiua. In corpore uero; iuxta corpoream & qualitatiuam naturam. adeoque uis intellectualis, quae imaginando cum animae sensitiuae functione phantastica concurrit, sequitur indolem organi, atque uitae sensitiuae arbitrium. Ideoque substantiale istud desiderium siue amor, est animae intima essentia, eidem consubstantialis & coaeua. Adeo licet in coelis sit desiderabilium plena satietas, & fruitio perpetua: Iuxta atque regulariter in natura, effectus sequitur debiliorem partem suarum causarum. Sed anima, quicquid ad noscendum, memorandum, uolendumque, siue pro semel, aut pro saepius requirit, id totum a seipso, & non ab alieno habet. non cessat tamen proinde istud desiderium in anima, quod est studium complacentiae: nec passionem propterea infert animae, plusquam ipsa charitas: Neque enim in anima abstracta, oritur uoluntas a ac intellecta: quippein radice sunt coniuncta ut unum & idem. quanquam in radice habeant supposita diuersa, quod plane modum intelligendi in mortalibus superat. Nam cessante desiderio amoroso, necessario uel mox satietas, uel insensilitas fruitionis oboriretur; quod in coelestibus turpe foret. Est itaque istud desiderium amoris, fomes delectationis interminabilis. In homine denique est Regnum Dei ineffabile, id est, Deus ipse, cuius perpetuo splendore cuncta in ueritatem colliguntur. Ergo Imago Dei primaria est in eius anima immortali; qua consideratione mens refert Spiritum Paracletum. utpote cuius ipsamet essentia, & ipsissima Dei Imago. Creator enim ineffabilis hominem posuit in libertate sui desiderii, ut in spiritu uiuat ad Imaginem Dei, in desiderio sancto, & charitate perfecta. Quae Imago nec uerbis exprimi potest, ut nec corde cogitari in hac uita, quia Dei similitudinem aliquam refert. In siliqua uero mentis, siue in sensitiua, atque uitali forma, est Imago eadem relucens: Patet ergo, operationes esse distinctas a radice facultatum, dum intelligimus quae non desideramus; desideramus uero, quae non plane noscimus, & quae nollemus. attamen per modum inferioris naturae recepta, deturpataque per transgressionem siue mortem. Uolumus denique ( dum uolens uadit adsupplicium ) quae non desideramus: Unde tandem corpus etiam non quidem Dei Imaginem, sed figuram illius mutuat. & desideramus, quae nollemus ( dum quis sibi crus amputari iubet ) Itemque desiderium exin quandoque superat uoluntatem, uel uoluntas desiderium non raro cogit, & uicissim se trahunt subter mutua imperia: Ast anima, deuoluta in exteriores tenebras, prout a lumine increato, & a uirtute Imaginis sese separauit, ideoque natiuum lumen, propter appropriationem, tanquam sibi ex condigno proprium esset, ita amisit; sed totum in mortalibus, eo quod anima sensitiua intellectum: quod deinceps nil intelligat, uelit, aut amet praeter se, & propter se. Damnati enim resurgent non mutati: & corpus animam sensitiuam trahat in multiplicem diuisionis ataxiam. Quia corpus illorum resurgens, recipiet determinationes ab anima. Sic namque contingit desiderari impossibilia, & praeterita optantur praesentia. Quae cum modo sit cum omnibus deprauatis affectionibus, in se duntaxat reflexis, per modum corporeum: Etenim nisi istud desiderium esset de radicementis, non peccaret qui uideret mulierem ante concupiscendum eam, ante plenae uoluntatis consensum. Imaginem Dei uelut in se suffocatam, in corpore resurgendo non adumbrabit, nisi corporeo modo: id est, figuratenus. Desiderantur ergo plurima, quorum causae non sunt uolitae; multaque, quorum effectus a uoluntate atque iudicio recusantur. Denique priuata per mortis catarractam, ab Imaginationis, memoriae, & uoluntatis liberae adiumentis: In modo etiam aliter operatur desiderium, atque aliter uoluntas. cuncta deinceps intelligit, uult, amat, caeca apprehensione, sibi duntaxat addicta. In motu quoque dici, siue in duratione, desiderium saepe praecedit, & subinde sequitur uoluntatem, superatque uicissim unum alterum, ut quid a se distinctum coerceat. Scit enim suam immortalitatem, damnationem uero sentit, eamque queritur ut iniustitiam sibi factam. Idque totum in caducis. In aeternitate uero, ubi consurgit amor, siue desiderium amorosum, tanquam substantia animae, nil est desideratum, quod non uolitum: idque tam quoad actum, quam substantiam & essentiam. Eo quod suus amor sit tantum ad excusandas excusationes in peccatis, tanquam patratis inscitiae & innocentiae diebus, cum multa naturae fragilitate, hostium insidiis, & sufficientis gratiae defectu. Quia ob substantiae simplicitatem, collecta sunt in unitatem: Nec deberi ex condigno aeternum supplicium, pro momentanea transgressione. Tum enim furere incipit, & odisse Deum perseuerat. Maxime quod sciat Yyyy 3 sciat damni arrestum inuiolabile, & euadendi impossibilitatem aeternam. Accedit etiam, quod cum intellectus naturaliter se transformat in ideam rei intellectae, & ideo in obiectorum cacodaemonum similitudinem. Ideo semper est intus praesens odium Dei, desperatio, maledictio, damnatio, & furiales inferni cruciatus. Spe ergo truncata in ultimam desperationem, uel ab ipso introitus initio transit, in loco, ubi nulla pietas, compassio, relaxatio, aut retractatio hospitatur. Omnipotens, sua bonitate, dignetur conterere laqueos, nobis in uia extentos: Amen. Astra rotantur in dies, & sub se quotidie terrae climata aequaliter propemodum afficiunt: hyemem autem & aestatem per Solis accessum & recessum quotannis recipiunt. Interim tractus terrarum propinquiorum, longe a se inuicem uariant. Externorum Proprietas Absoluto iam spirituali uitae initio, priusquam ad corporea & sensibilia organa, at que alia uitae sustentacula deueniam, de locis aliquid proponam. Inprimis itaque coelum post transgressionem, non aliam legem suscepisse, certum est, quod sola terra maledictionem omnem in se sustulerit. Sunt ergo singularia Soli, non autem coeli dona, quae idcirco stabilem bonitatem iisdem tractibus uelut prouincialem seruant. Hinc namque, coelum a nostris peccatis esse immune, nec uindicem iniquitatum agere, sat alibi demonstraui. In Sacris quidem terra promissionis melle & lacte fluit, uino fertilis, Cerere, legumine, & fructibus arboreis diues: itemque stercorationem, laborisque taedia uix requirens. Sin uero loca quae dam morti, certisque morbis sunt opportuna: id non coelorum rotationi, astrorumque caecis influxibus tribuendum; Uideo dein, caeteras mundi plagas, tributum debere & soluere promissionis, terrae. sed omnino terrae dispositionibus est uernaculum. Non enim etsi prouinciae orientales uideantur feliciores, id coelo tribuendum. A polis namque utrimque continuae pluuiae terras macerant, ut promissum Solum, absque pluuiarum molestia, aquam sibi debitam assumat, rependatque Aegyptus, duplici frugum fenore, soli coelique fauores. Cum in orbita, quaeque pars subiecta, sub eodem circulo, sit aeque orientalis. Alioqui circulus non careret initio, fine, & extremitatibus. Maria enim & flumina certatim festinato cursu ad loca ista properant. Ergo solo innata est bonitas, glebaeque fertilitas, adiuuatur siderum continuata fomentatione, & uisitationis perpetua familiaritate. Equidem sub orbita Solis, climata calorem habent ordinarium & aequalem: adeoque quotquot fructus per maturitatem, ad perfectionis gradum adscendunt: Imo & ab ultra capricorni tropicum, Nilus suas liquatas niues, per Aegyptum ad Mediteraneum, tanquam annuum tributum naturae, defert, ut tractus feliciores si non pluuia, saltem rore, ac nubilibus Nili aquis nitreis irriget, sublatisque per solum uaporibus a mari, rorem copiosum circumcirca copiosissime rependat. propter calorem, ibidem sunt feliciores, qui alibi ob caloris defectum non aeque perfecti. Adeoque totus mundus inseruire uidetur felicioribus istis regionibus. Sub linea aequinoctii, quotidie pluit pluries, eo quod aquae tributales non eo pertingant: Sed Solis calor respicit fructus, non autem uitam longam, quae non minus longaeua in frigidis, montanis, & borealibus locis, quam alioqui sub zona feruente. Certe Soli fayores non ex astris pendent, ut neque uitae protelationes. sed absorbeantur in tractibus, quos Deus olim suo populo, nunc autem Barbaris destinauit, ob praeuaricationes a prophetis praemonitas. Sufficitque quod maliguitate locus careat, ut uitae diuturnitas acquiratur, quantum est ex natura loci. Non igitur terram promissionis ob populum Israeliticum ab initio beauit: Denique, fontes sunt insipidi, uel minerales, non qui uitae longaeuitatem positiue habeant: sed ob rationes sibi ab aeterno praecognitas, quasque in naturam fixit stabiles. Imo non solum totius mundi tributum ad has terras destinauit: sed qui quotidianas amurcae succrescentias insensiliter demetunt, atque hactenus uita non ex obliquo, praecox tollitur. Neque etiam ad hoc ualet aeris multa suauisque temperies: sed plerisque addidit rationes, ideas, semina, atque dona, quibus intemperantiora destituuntur climata. Nec id totum ob alios fines, quam quod sibi sic sit beneplacitum propter occulta iudicia. Sed haec non ad uitae longae considerationem faciunt: siquidem in asperis Arduennae, Scotiae, & Cantabriae collibus in Campinia nostra, uita longior plerumque occurrit, quam in Aquitania. in Islandia namque longaeuioris uitae reperiuntur, quam in Palaestina, Phoenicia, Aegypto, etc. Hieres enim, uallis est prope Marsiliam, praeclusa montibus, fructuum suauissimorum ferax. Ubi continuatur fere ueris statio suauissima. Saepe etiam in montanis, asperisque collibus seniores occurrunt, quam in amoeno agro. Breuioris tamen uite habens incolas, pallido uultu deformes, adeo ut in prouerbium aegrotis, & conualescentibus irrepserit. Uideris nobis ab Hieres aduena. Fructuum enim amoenitas, eudemici mineralis suspicionem tollit. Ut scilicet cognoscamus uitae Principem, uitae longaeuitatem dedisse, tam miseris locis, & tractui singulari, quam denegauit amoenissimis opulentissimisque quibuscunque. Nedum etiam frigora montana uitam extendunt: Solo ergo natura subest, etiam ad stabilitatem uitae. sed inter Abyssinos senium frequens. Etenim ex Eudemicis dimetimur uitam morbosam, breuemque. An forte eudemicum ens exspirat e terris, quibus uita prorogatur? non sane. Loca ergo ad uitam longam opportuna sunto, quae nulla labe eudemiorum polluta, caeterum aquas non insalubres habent, neque uento procelloso infamia. Ut scilicet primigenium humidum in nobis, & calidum radicale, pro synonymis sint. Humidum Radicale Uno oris tono, Scholae humidum radicale uitae proficiunt. Caeterum uniuoce omnes uitalem calorem, defuturam nunquam augurantur, si humidi, illiusque pabuli sat, semper, superque foret. Ex eo enim, & in eo nos uiuere, illoque nonnisi absumto, nos mori declamant. Etenim qui una cum Aristot. cuncta calori, uelut principio actiuo tribuunt: Quod humidum, quia necessaria caloris actione depopulatum iri credunt, uitae longae spem, & tractatum, per negationem absoluunt. Sed eheu! quam perniciosa caecitate Scholamedica putando cespitauit in omnibus! humidum radicale non ferunt initium uitae, ut neque hospitium, nisi primatum calori, in humido deferant. Aliis uero magis placuit humidum. etiam uiderat flammam lampadis, oleo nutriri, huiusque defectu & illam deficere, continuari uero affuso oleo: Unde perterriti indagandi ignauia, ne errarent, indistincte, tam ab humore quam calore, uitam nostram pendere, & protelari uolunt. quocirca arrisit plausibile inuentum, atque illud proinde in uitae historiam traxere. Adeoque non quidem calorem: sed concretim calidum radicale, siue humidum primigenium denominant. Praesertim quod in quadrupede, & aue, non minus quam in homine, calorem sensu notarent. Quapropter piscium speculatione ut sterili, derelicta ( quod plausibili commento refragaretur ) calentibus animalibus, uelut somnio palantes, sibi complacuere, cum applicatione lampadum & uitae. Calorem usque adeo sub uitae etymo confuderunt, cum Aristotelis patrocinio. Dein mox e calore, indicium ueri & praesentialis ignis hauserunt. Sub lite tamen mansit quaestio. Itane humidum radicale, non amplius cum Aristotele spermaticum, spumosum, & mucilaginosum erit; sed oleosum nunc, pingue, atque conflagrabile in Scholis esto? Aristotelici quidem hunc ignem elemento stellarum attribuunt, ac contra sublunare ignis elementum specie distinguunt. Alii uero elemento ignis sublunaris adtribuunt. Habentque hinc inde sua rixarum argumenta. Siccine ergo pinguis uenter, qui multa axungia humido radicali fomentum dederit, solus necessario longaeuus erit? Interim de mutis ac frigidis piscibus tota obmutuit Schola. Et quanquam pisces non infelicius, quam quadrupedia uiuere, moueri, & ali fateretur: Capuccinus, nostris tractibus, toto anno fere frigidus, saltem utroque crure & brachio, quia minus humidi amittet, diutius suum oleum in lampade retinebit necessario. At saltem subest hic lurida quedam Scholarum stupiditas, alibi a me demonstrata. imo longe secundiori propagine prolium ditari, saniori uita demum uiuere sciret, atque deficere tamen subter pelagus ( praesertim glaciale ) ignes, ac calores, ubi interim maxima & populosissima esset respubl. Nimirum quod actio caloris ( praesertim si uiua flamma non fuerit accensus ) uniuersim omnia quidem humida exsiccet in tophum, & carbonem: nequaquam autem consumat absque residui remanentia, prout in nobis est obuium: nihilominus haustas a teneris annis igniculi uitalis fauillas deserere noluit, etsi ueri patrocinio se delusam animaduerteret. Quocirca ad lura confugiunt miserae Scholae. usque adeo consumtionem in nobis non a calore solo fieri, mirum quod hactenus non animaduerterint. Uoluerunt itaque hominem, aues, simul & quadrupes, terno uidelicet numero, quartum & consocium piscem inuolui posse, ac subter latam doctrinam cogi. At saltem lychnio ( quod etiam nondum Scholae considerarunt ) opus esset in corde: Ut de pisce, tanquam absente, aequale ius statuerent, in participatione calidi radicalis. ne alioqui ficta humidi, & halituosa pinguedo, ( utpote quae in cordetota spiritualis esset ) instar aquae uitae, paruo momento, magnoque compendio, simul tota conflagraret, ac esse defineret. At quia anima ut serua sancitis uoluptatibus aduenit, & rationes etiam nonenti ad lubitum subministrat: subterfugium commentae sunt. Statuuntque scilicet calida animantia, actu calere igne palpabili: Alias namque sine lychnio ( a Scholis neglecto ) male quadrabit ficta uitae historia, structis ex primigenio liquore ignibus, simul undequaque accensis. pisces uero duntaxat potentialiter calere. Utut dixerint, Saltem unico e uitae latice absurdo, anxietates plurimae. Quasi proinde pisces duntaxat potentialiter uiuerent, si causis datis non male qua dret effectus. At fingamus gratis, Hoc Scholarum otiosum commentum stare posse. Calorem inquam fingunt Scholae, actualis uitae causam totalem, qualitatem nimirum aequiuocam substituunt, calori parem: Uitam nempe esse ignem aliquem, depopulantem radicale humidum, quod pingue sit, & inde uiuat, solosque macros, breuioris uitae. Sed unde istud humidum in nobis? sed anomalam, anonymam, quia incognitam, fictam ac mentitam, sub nomine potentialis caloris receptibilem. An non ex alimento materialiter, & a uitali Archeo efficienter: Subire namque in profundum aequoris imaginando, horruerunt Scholae. Certe nunquam exstinguetur lampas, si caloris conflagrantis potestas ( ut uolunt ) sit conficiendi olei e pane & potu, ninilque residentiae remaneat in lychnio a pinguedine, quod lychnium obstipet aut suffocet. Siquidem si e solidis transeat ad non solida apposita, durante tota uita: poterit semper ad non solida sibi apposita transire: Prout nempe e cruore nil remanet tandem in adultis, quod superflui carbonis instar habeat. Enimuero epulo nonne sua abunde habet alimenta. nec ualet excusatio, quod desinat esse radicale, dum intimae radici non amplius unitur. & intus inde resultantem calorem fabricatorem humidi illius pinguis? Quoniam tunc ab accretione deinceps statim uigor uitalis extingueretur, eo quod humidum tum non amplius unionem cum solidis non suscipiat. cum lumen de lumine, & ignis de igne procedat inconflagrabilis nullo negotio: cur ergo moritur: etenim reperio ex positis Scholarum, motum perpetuum in Theoria; At cur diutius refellendis absurditatibus immoror? non autem in praxi. tam satis superque ostensum est, ignem non esse elementum, falsam esse eiusdem mistionem ad corporum quorumcunque subsistentiam: Ergo fraus atque dolus subsistunt in Thesibus, uel saltem pudibunda incogitantia. quia corporum mistorum merae sunt & antiquae fabulae. At dicent, post accretionem, nil amplius de humido radicali, apponi ad partes solidas: Ignis ergo, si quis in nobis esset, primario in uitali spiritu esset, cui semper humidi satis e cruore suppetit. proinde necesse uerum humidum radicale cum iam amplius radici non cohaereat, ideoque solida sensim arescere; atque sic deficiente caloris pabulo, eundem interire. Quamobrem sane doleo, in subiecto uitae, atque integri doctrina, tam segniter cespitatum hactenus. Inprimis enim hinc elicitur, mortem senii non euenire, nisi obariditatem similarium. Etenim exinde conieci ab adolescentia, turpiter omnino erratum, commissum, & omissum esse in consideratione defectuum & morborum. Cum ceruus unius anni siccior sit uiro octuagenario, & facile tamen in unum atque aliud seculum uitam extendit. Quia nemo obliquum recte cognoscit, qui rectum prius non nouerit. Denique si humidum desinat esse radicale, eo quod attingat finem, siue applicationem ad radicem. Haec igitur est ficta Scholarum de uita doctrina, quam supposita Hippocr. Id enim humido est per accidens, ideoque eius essentiam non immutat. ficti libelli de natura humana, authoritate stabilire nituntur, Dicentis, nos prima die ortus nostri esse calidissimos, ac uicissim ultima tandem frigidissimos. Neque enim calor ignis definit propagari in ligno uicino, tametsi ardens lignum non susceperit fomentum pinguedinis ab extra. Denique nec subsistit praesata excusatio. Quasi caloris nostri, quam aliarum quarumuis rerum, diuersa sors foret? Siquidem in omnem euentum solida se habebunt instar lychnii: etenim quaecunque alias oriuntur, mox dein incrementum assumunt; & statim, tandemque declinant atque deficiunt. Quare si ex mente Senis prima die abundaret maxime calor: quod sufficit ardere, qua parte oleum sibi suppeditatur, adeoque suppeditato oleo forinsecus, ignis uicturus esset in perpetuum. nec sit tamen uita calori alligata. Siquidem calorem potius uitae effectum in animantibus calidis demonstraui, quam uitam ipsam, aut uitae causam: Docent namque, calorem solidorum esse ex elemento ignis, quod in mistionem corporum esse putant & accendi in pinguedine humoris radicalis. Inprimis humidum istud est spermaticum mucilaginosumque, non autem unguinosum. atque idcirco pisces calore tutissime carcere possunt, iam eo ipso elenchum non causae ut causae committit. Deinde si ignis e solidis transeat ad humidum, quod accendit: sufficiet humidum consumi, & semper deforis apponi, nec radici per totum incorporari. Equidem soleo semper calorem ut calorem, utque qualitatem aspicere, indagare, credere, & metiri, nec alios adhuc testes uel iudices implorare, praeter sensum tactus, & organum uitreum, quod anzzzz te te docui, ad explorandos gradus atque momenta caloris in ambiente. Ac tandem diuino fauore, tandem certior factus sum, nil quicquam eorum esse in natura, quae a Scholis hac in parte elato supercilio promittuntur. Agnosco quidem humidum seminale primigenium, nostri constitutiuum: Quo sensu, reperi uirum triginta annorum, quouis puero calidiorem: utut interim insaniat de speciebus calorum diuersis. sed eiusdem prorsus speciei, proprietatis & identitatis, cum eo quo crescimus, & incessanter alimur deinceps. Disputent enim de qualitatibus sensu notis, tanquam de fabulis, ac sub considerationibus potentialibus: ego autem assueui, res prout in se sunt, dissecare, aperire, inspicere & aestimare. Adeoque ossa, uiscera, nerui, tendines puerorum, indifferenti humido constant, crescuntque simili, quo iuuenes, absoluto iam incremento aluntur. Iuxta axioma Scholarum. Nutrimur iisdem, quibus constamus. Constamus autem primigenio: Caeterum Paracelsus humidi radicalis Scholarum ignarus, illud subinde cum Mumia nostri corporis confundit: ergo & eo nutrimur. alias uero reputat uelut corporis nostri umbram internam, unde Phlagas umbratiles circumlucescere uoluit. Deprehendi tamen humidum alimentarium, quamdiu is intra radicem mistionis, homogenialiter pro incremento admittitur: Nimirum humidum radicale esse hominis simulacrum, per totum hominem extensum, & uitam deferens. esse prorsus idem cum radicali. Sin uero postmodum per accidens, in consortium inseparabile, non amplius admittatur: quia cessat accretio: A libi quoque mercurium, siue unum e tribus suis initiis ( non diuisibile in uiuis ) humidum radicale, per totum aequaliter participatum, aestimat. hoc tamen ne minimum mutare, uitiare, alterare, aut alienare naturam prioris humidi. Etenim extincta per pestem uita ( mors enim mumialem bonitatem tollit ) mumia quidem desiit, perscite eodem humido in corpore. Utpote quod quauis praeclare, per somnia abundans eiicitur, eiusdem speciei, cum primigenio ac radicali. Quae duo nomina in hoc saltem distinguuntur, quod e primigenio formetur foetus. Tandem quanquam Scholae fateantur, iuniores non raro extingui, nondum absumto humido radicali, ut neque caloris penuria: Radicale uero sit illud idem, & insuper illud, unde crescimus atque nutrimur. atque hactenus pro sua thesi non admodum sint sollicitae, qua uitam calore, & humido radicali, adaequatae metiantur: manent tamen in terminis auorum, propter assentiendi consuetudinem, indagandi ignauiam, & discendi desperationem. Et enim quantisper augemur, fit nedum humidi, at solida appositio, appositique assimilatio ( Id namque sub quauis nutritione contingit indies ) sed insuper fit radicalis unio aliti cum alimento: Siquidem ignorarunt uitalia lumina luminosa quidem: quae mox dein per spiritum uitae sigillatur, & uitaliter illustratur a forma. sed indifferentia esse, propter binorum luminarium maiorum distinctionem. Calida enim iuxta atque frigida esse posse. Id est, non didicerunt formas & uitas esse synonyma. Itaque sigillatio characterem continet, qui istud humidum fixat, solidatque in partis similaris ( a cuius nempe Archeo ipsum nutrimentum est conuersum & assimilatum ) homogeneam substantiam: adeoque transmutando abit in familiam continentis, quod antea contentum duntaxat erat. Sub quo fluxu, contingit uera animae informatio. Ego uero semper confusam huius humidi traditionem tanti momenti, insigniter miseratus ( licet in humido radicis fateantur uolui utrumque medendi cardinem ) multum laboris impendi iuniori bus annis, per corporum analyses, ut certum radicalis humidi nuncium aliquem offenderem. Sorte igitur tantum atque felicitate, distinguitur humidum radicale, a rore secundariorum humorum: non autem in natura. Nimirum quod ros, uelut recens atque nouellus humor, pro magna sui parte, sub accretione, & pro toto, post accretionem absumatur: Siquidem coniicere licet potius ex defectu potestatum uitalium ariditatem, quam ex ariditate praefatum defectum. nec unquam in radicem mistionis uniatur, ut fiat praedicte sigillationis particeps, dignitatemque continentis assequatur. Nam humidum solidorum, utcumque in atrophia & morbis diuturnis ex aequo ac per totum integrale consumtum: Per exemplum. Calx uiua, ubi restinguitur, fit puls, quae aquam calci penitissime copulat. facile tamen debito alimento restituitur, ac magnificentius assumto elemento perlarum lacteo. Sic & pulmonum ulcera solidantur per corallatum dulce mercurii diaphoretici: Sin autem plus iiusto aquae affundatur, eadem mox abundans respuitur, ac supernatat. cuius uirtute nempe Paracelsi epitaphium sonat, tabem saepius restitutam fuisse: Interim tamen dierum numero, etiam mediis sub undis, calx ista siccatur atque lapidescit. Semel uero acquisita illa duritie, licet dein exquisitissime teratur in tenuissimum pollinem: Memini enim, me sub ingenti aestu mensis ulii, acuto baculo caput bufonis terebrasse, alteraque extremitate baculum fixisse in terram, ut suspensus bufo exsiccaretur. attamen in posterum, pulueris speciem seruat, & intima aquae connubia aspernatur, pristinae pultis indolem non assumit, nec aqua radicaliter ipsi deinceps commiscetur. Contigit autem, quod toto quadriduo post, rediens ad eundem locum, inuenerim bufonem uiuum, femora contrahentem, tanquam si pridie tantum ibi fuisset: Est attamen ipsius aquae humidum indiuidualiter idem, siue a calcis commistione secludatur, siue admittatur. Idque; eo quod foramen non recta in medio capitis, sed parum ad latus sinistrum magis uergeret. quia est aquae per accidens, contingens contingenter non tam aquae, quam calcis, siue radicis defectu. Quare baculum in medium capitis adegi, & circa uesperum rediens reperi bufonem nedum mortuum; sed penitus exaruisse. Caeterum tardius praefatapuls calcis plane siccatur, quam deforis madoris puluis, aquis undequaque alluitur. Consideraui itaque, utut Scholae multa deradicali humido resonent; Unde firmius mihi persuasi, non quidem uitalium defectum ex ariditate solidorum: sed potius ariditatem esse, & increscere in nobis, iuxta proportionem paulatiuae exstinctionis potestatum uitalium. humorem tamen alimentarium nequaquam a seipso differre radicali, quamdiu intra radicem missionis pultescit, & solidatur, radicali unione primis constituentibus coniunctus. Facessat itaque radicalis Scholarum ignorantia, qua per irreparabilem ( ut uolunt ) radicalis humidi penuriam, suam tegunt culpam sub humo coemiterii. Quippe quod uterque liquor materia, uirtute, substantia, puritate, formali identitate, & uitae participatione, idem est: Sola namque donorum, siue potestatum uitalium, in spiritus insiti oeconomia sigillatarum diminutio senium, ut & extinctio mortis intestinas calamitates aduehit. Quod est dicere: Spiritus meus attenuabitur, & dies mei abbreuiabuntur. qui, cum solida nostri non amplius pultescunt, admittuntque intimam connexionem radicis, saltem deinceps impedit, quantum potest, retardatque continentium solidorum ariditatem, propter continuam sui irrorationem. Nam cum ista solidorum puls iustam soliditatem nacta est: Facessat itaque humidi radicalis consideratio, pro uitae longae studio. Siquidem Hippocr. scilicet quia potestas crescendi, e cerebro defluens, est exhausta. Tum alimentale duntaxat humidum fit, quod antea radicale fiebat. Etenim utcunque senectus faciat ariditatem: mors tamen non ex sicciore habitu est. naturas ipsas, siue potestates uitales, morborum medicatrices dicit, quibusque ideo languentibus, quotidianae infirmitatum aerumnae inualescunt, & recedentes, elatis humeris de uita desperatum conclamant, quo¬ Zzzz 2 quoties uires siue potestates deficiunt: Est namque ideo annosis quadrupedibus copiosior medulla, quam iuuenculis: quia eius necessitas maior. siue interim copia humidi radicalis adsit, uel eiusdem parcitas. Coruum enim & ceruum, quouis edentulo sene sicciores, non desinunt in aliquot secula exspatiari, & operoso uenerationis quaestui incumbere. Ego itaque humidum radicale irreparabile, pro uitae fundamento, non magnifacio amplius, ut neque ariditate stupefactus in quantum tali, nec etiam uitam ad placitum primarum qualitatem dimetiri soleo. Quia noui uitam non siccescere, ut neque a gremio elementorum hauriendam, postquam uitae longae & breuis alteritates, in centro uitae conspexerim. Etenim quia siccitas incipit ab ossibus, huic sagax atque prouida natura, largiori alimento medullae eidem ariditati obuiam uenit, uoluitque esse pingue, ac minus per calores difflabile, ut unctuoso humido ab atiditate ossium senectutem uindicet. Quem modum uulgus nouit, exercetque, dum e granis, fructibus, cereuisia, hydromelite, aquam uitae non minus quam e uitis succo, fabricat. Aura Uitalis Non sat egerunt Scholae docuisse, alimenta primo in chylum, hinc dein in cruoris chymum transmutari, adeoque in hepate spiritum naturalem fieri, qui repetita in corde digestione, in uitalem formetur, ac tandem in cerebro animalis fiat. Est autem aqua uitae, liquor uolatilis, oleosus quidem ( quatenus totus inflammatur, totusque pariter salsus, in quantum aer mordicat, imo & paululum in ore detentus, comburit ac uesicat gingiuarum epidermida. Sic ut spiritus naturalis esset utendis partibus aptus; uitalis uero, uiuificandis atque conseruandis iisdem: Obiter hoc loco annotans, unicum ac indiuisibile simplex, duo esse initia chymica. ut & animalis tandem, sensus motus, mentisque functionibus destinatus. Ostendi quoque alias, quomodo ◉ una aqua uitae, combibita in sale tartari siccato, uix fiat semuncia salis, caeterum totum corpus fiat aqua elementalis, ut prius erat. Adeoque & hinc obuium, aquam esse corpus per naturam prius atque simplicius ipsis initiis chymicis. Quin meo iudicio quidditatem, & facti historiam amplius detegere debuissent in tam longastudiorum serie, & scriptorum repetitione. Equidem sciunt spiritum esse aliquem, illud impetum faciens Hippocratis, uitae clauum manu sua tenens. Dum aqua, quae prius non inerat actu, in aqua uitae deflegmatissima, fiat tamen per sui reductionem inde primum aquae elementum. Quam porto mechanicam traducendo ad uitae speculationem, reperio quod uinum, parte sui uinosa, aquam uitae contineat. Quaerendum & pronunciandum erat, quibus spiritus iste organis fieret, quidue ageret, simulque omnem eius indolem, substantiam, atque substantiae proprietates, simul & fiendi modum explicuisse: dicam igitur, quid mihi hac in parte occurrat. Ideoque facile, cito, & absque hepatis atque fellis digestis maturitatibus, rapi per arterias stomachi, ad cor; Ut igitur in spiritus uitalis cognitionem ducamur, primo Blas humanum hoc loco repetendum esset; siue, aduocari immediate in supplementum, & defectum spiritus uitalis, atque hactenus eludere Scholarum opinionem, quae praesupponit iecoris spiritum praecedere debere. sed hic, ne taedio sim, omittam, ac lectorem alio remittam ad uolumen de ortu medicinae. Modum quoque alibi tradidi, quo ex quacunque planta, fructuque, per indita fermenta, fiat aqua uitae. quae tamen mansa, deglutita, & bene intus confecta, paucis horis in chylum abeunt, primamque herbarum naturam amittunt. Etenim si iusto plus spiritus uini insit stomacho, sequitur ebrietas, quanus scilicet spiritus uini largius attrahitur, quam queat commodo interuallo in spiritum uitalem commutari. Quod sane inprimis sui commutationem arguit, simulque digestionis & fermenti operationes. Denique & illud notabile. Quocirca alias adhuc inculcaui, tot nempe esse fermenta digestiua specifica, tot putrefactionum uarietates, & totidem stercora unius panis, quot species animalium pane alitorum. Imo & adhuc plura sunt fermenta in corruptionem panis: In uino nimirum esse spiritum quendam mitiorem, alterius ac nobilioris qualitatis participem, quam qui immediate per distillationem elicitur, diciturque aqua uitae de phlegmata. Quod facile in simplici oliuarum oleo ad oculum spectatur. siquidem adhuc pluribus modis tam sponte, quam odore locorum, & agentium impressionibus, panis putrescit. Quodque de pane est dictum: idem de cibis aliis intelligatur. Scholae quoque animaduertentes, nil nobis profuturum, quin in sui radice contineat uitae praeludium, atque ideo uoluerunt in cruore, hepatis spiritum, naturalem actu, aurae instar gliscere. Quippe distillatum oleum absque laterum aut tegularum additamento, quodque oleum philosophorum dicitur, multum differt ab eius oleitate, quae elicitur prius reducto oleo simplici, in partes dissimilares, sola digestione & salis circulati Paracelsici appositione. Putaruntque esse uaporem, adeoque & cum halitu confuderunt. Nesciae, quod uapor sit aqua: non autem sit Gas, spiritus siluester, incoagulabilis aura, aetherque. Siquidem sal circulatum, idem in pondere, & qualitatibus pristinis, ab oleo segregatur, postquam oleum oliuarum in sui heterogeneitates est dispositum. Dulce enim tunc oleum oliuarum ex oleo, prout & suauissimus uini spiritus a uino, hoc pacto separantur, longeque ab aquae uitae acrimonia distinctus. Putarunt itaque, quod uapor e cruore extra uenato exhalans, prout alias e quolibet tepente liquore spirat, esset ille cruoris spiritus, unde materialiter spiritus uitalis deinde fabricaretur. De quibus alibi ex professo. Enimuero quicquid in sanum stomachum descendit, si conficiatur a Splenis fermento, acescit fermentali ac specificam aciditate nostrae speciei. Ac tandem in cruorem uertitur, prius abinde sequestratis superfluitatibus. In nobis autem, etsi cibus cum potu quadantenus putrescant ( nimirum ista putredo, est modus atque medium transmutandae rei in rem ) attamen in digestionibus nostris, per eiusmodi putrefactionem, actionemque fermenti lienaris, non educitur ex oleribus leguminibus, frumentalibus aut pomis, spiritus aquae uitae. Siquidem naturae nostrae intentio, non est sibi procreare aquam uitae: Qui cruor post metam suae digestionis in cor transfertur, & sanguis fit, qui in Sacris dicitur spiritus rubeus, cui anima inhabitat. uerum longe aliud in nobis est fermentum, quo res resoluuntur in chylum. Atque aliud, quo res putrescunt, atque separantur in aquam uitae. Hoc namque pluribus mediis fermentum introducitur: Aptus enim fit in spiritum uitalem transmigrare, eiusque residuum pati ultimam solidorum digestionem, atque tandem absque illa sui residentia, in auras exhalare. illud uero, non nisi specifica cuius uis speciei proprietate fermentali acquiritur. Itaque & eo ipso oportet esse uolatilem, & spiritus indolem assumsisse in corde. Porro istud acidum stomachi, totum ui fermenti fellei conuertitur in salem, prout alibi de digestionibus. Etenim dum herbae in aqua per macerationem longam, fermento suo, aut uicario, putrefiunt pro extractione aquae uitae, manent caudex, rami, ac folia integra, in figura & duritie: Separaturque actualis salsedo, cum urina & sudoribus, quia euasit excrementitia. Cruoris uero ipsa massa, cum nequeat in spiritum transire, nisi fermento uitali cordis. Zzzz 3 cordis. Cruoris inquam in sanguinem, & sanguinis in spiritum traductio substantialis, fit tota pertotum, sine ulla residentia, & separatione heterogeneorum: eo quod excrementa prius inde sint abducta. Corergo fabricat suo fermento, e cruore sanguinem, quem eadem opera aptat extenuatque sic, ut porro in arteriis tanquam suo stomacho, tantundem uitalium spirituum e sanguine fiat arteriali quantum sanguinis grossities, renitensque substantia permittit, tantulo spatio, quo in arteriis agitatur, fieri. Estque uniuoca propemodum actio, dum cruor in sanguinem, & sanguis in spiritum transit. Est que cordis irrequieta substantia, continuo circa hoc transmutationis munus occupata, ut indesinenter e cruore sanguinem arterialem, & ex hoc spiritum uitalem efficiat. Quia non differunt officinis itemque digestionis, extenuationis & subtiliationis gradibus. Osque adeo non praeexstitit aliquis spiritus naturalis in cruore, unde uel ut e materia ex qua, spiritus uitalis fiat. Sed ipse totus cruor, si opus fuerit, fit sanguis arterialis, atque inde spiritus uitalis. Tantundem namque sanguinis nascitur e cruore, tantundemque e sanguine spirituum uiualium eodem cordis fermento conficitur, quantum sibi cuique opus est. Et uires conficiendi ualent. Differunt ergo cruorificatio in hepate, & sanguificatio in corde. Nec sufficit adhuc nouisse, cruorem in sanguinem arterialem adscendere; Nam unum, est chyli in cruorem uera transmutatio, & generatio noui entis. Aliud uero est cruoris in sanguinem uolatilem, & in auram uitalem extenuatio. sanguinem uero partim in spiritum uitalem transmigrare, partimque abire in solidorum nutritionem. Cruor enim fit cum sui inspissatione, & liquidi excrementi sine lotii separatione. E spiritu uitali quoque tandem fieri animalem, quique in suis neruis ultimatam recipiat determinationem. Ita quidem, ut spiritus uisiuus fiat in neruis opticis, inde autem exorbitans, & in linguam delatus, gustatui esset plane inutilis: Spiritus uero uitalis fit cum inspissati liquatione, & aerea extenuatione, ad quam sanguis scilicet praebet gradum siue medium. prout & spiritus animales tactuum authores, metui sunt impares, & uicissim. Fateor equidem, spiritum uini, rapi, ut spiritum, in arterias, tanquam aliquod simplex symbolizans, atque praeuie dispositum, ut facile in spiritum uitalem transcendat: Quin insuper spiritus uitalis medullam nouisse oportet. sed ex hinc Scholae nil pro suo hepatico conficiunt. Enimuero ex acido chylopartim fit cruor, partimque urina & sudor. Cruor ergo ipsus esto spiritus hepaticus coagulatus, & uitalium spirituum praeexsistens materia. Salsedo uero illa urinae exerementosa est spiritus uolatilis & salsus, qui terrae confermentatus, tandem sal petrae formatur: quapropter spiritus ille salsus est excrementosus. Qui sane spiritus, corporis naturam habet, cum potentia ut spiritualizetur. Itaque prout a cordis fermento, cruor fit sanguis arteria lis ac spiritus uolatilis: Cruor uero per distillationem nobis monstrat etiam spiritum salinum, plane uolatilem, odore nequicquam, ut neque gustu distinguibilem a spiritu urinae. ita in arteriis tanquam cordis stomacho, desumtoque fermento cordis, ipse sanguis in rempubl. spirituum transit. In eo tamen essentialiter diuersam, quod spiritus salis cruoris, curet epilepsiam: non autem spiritus salis lotii. Imo & secundarii humores, siue proxima solidorum nutrimenta, fiunt sensim uolatilia, ne post se residuam residentiam relinquant: Hinc saltem constat, in cruore esse spiritum salsum, & uolatilem. sed totali sui transpiratione egressum faciant. At quo modo totus cruor homogenealiter a fermento cordis transmutetur, uerbis explicari nequit. Eo quod naturae ipsae a priori non sunt demonstrabiles. Fermentorum namque sunt essentiales operationes, in rerum transmutationem: Membro enim semel stupefacto, si sensus redierit, id sane cum sensibilibus stimulis & punctionibus fit, quae uerae salsedinis sunt indicia. Quod autem totus cruor sit merus sal, non aliunde clarius deduci potest: non autem accidentariae accidentium propagationes, ad dispositiones faciendas duntaxat. Est ergo spiritus uitalis plane falsus; ideo balsamicus, & custos a corruptione. quam quod homogenealiter totus in ascite, & in ulceribus, in salsum ichor mutetur per facillimam degenerationem. Ut quanquam aqua uitae facile in spiritum uitalem migret; non est tamen hic oleosus, aut combustibilis instar aquae uitae: Condecens autem fuit spiritui uitali qualitas salsa, acuta, & materia subtilis, si conseruandis membris sufficere debebat. sed spiritus uini, solo fermenti attactu, facile totus in spiritum salsum mutatur, & indolem inflammabilem extemplo amittit. Rubedo quoque cruoris, flauedinem assumit, dum sanguis fit arterialis, eo quod rubrum per salis acredinem flauescit in sui dissolutione. Nec tamen sanguis omnem rubedinem amisit, siquidem pars eius permanere debebat in solidorum membrorum nutrimentum. Prout docui libro de Duelech, quomodo per spiritum urinae, aqua uitae unico instanti in offam subtilem coaguletur. Quod de sale sanguinis uolatili, multo euidentius fermento cordis effectiuo licet argumentari. Mortuum est quicquid hactenus dixi, spiritum uite esse salsam aporrhoeam, acutam, & e sanguine factam per sua membrorom uitalium fermenta. De uita ergo spiritus dicam. Quapropter, qui cordis palpitationem aliquantisper tolerant, licet affatim tum multumque uini meracioris hauserint: attamen non facile inebriantur. Etenim cum uitae muniis fungi debebat, non requirebatur ut esset in specie liquoris salsi, aut sanguinis, uel ut illudat sub imagine salsae exhalationis: Eo quod propter urgentem necessitatem, citissime spiritus uini in cor, & arterias, spirituum penuriosas, attrahatur, subitoque in spiritum uitalem formetur. at quia uiuere primario, uitamque suscipere debebat, illuminari, ipsi fuit opportunum. Restaurat inquam uires, nec tamen tum inebriat: Non sane lumine urente, inflammante, aut igneo: eo quod non amplius peregrinus: sed facile domesticus factus, in cor tractus, dein per arterias quoquo uersus dispensetur. sed lumine simplici, uitali, de natura formarum animantatorum, uitae & animae sensitiuae: & quidem de specie humana. Non arguit enim in ad uersum, quod spiritus salis petrae, sit acidus, ac quod proinde uitalis spiritus, acidus esse debeat. Finge enim ad illius intelligentiam, uermes nitedulas nominatos, lucem noctu in uentre habere, quae nedum splendeat instar oculorum felis: Neque enim spiritus, unde sal petrae in terra fiebat, acidus tum erat. sed & circumcirca tenue lumen effundat. Lux ista exstinguitur cum uita nitedulae. Par lumen, finge, quod spiritum uitalem illuminat, quoad uiuit lucet, & propagatur in recenter factum spiritum, debite elaboratum. Estque ideo spiritus uitalis salsus, uiciniorque spiritui lotii, quam salis petrae, qui propter adustionem & extractionem, semper noua sui concreti est creatura. Quod ergo per fermentum fellis iactum est fundamentum, uolatilizando & salsum faciendo: Et quo impurior, minusque elaboratus fuerit, eo lumen istud esse tenebrosius. hoc deinceps in cordis officina perficitur. Exstinguitur autem in nobis lumen istud, perstite spiritus materia in peste, uenenis, & c. Etenim praeuiae digestiones, sunt totidem dispositiones ad uitales functiones & necessitates. prout per syncopen & palpitationem lumen exstinguitur, & spiritus euanescit. Sub mortem quoque, oculi membrana, manifesta, luce destituitur, plane uisibili. Haec siquidem nullam fecem, aut residuum aliquod post se relinquit. Illa uero tophum, uel carbonem. Adeoque prior tendit in inspissationem: posterior autem in extenuationem. Non est tamen par lucis illius essentia in nitedulis, quae in nobis, ut solo uidelicet gradu a nobis discrepent. Sed sunt tot luminum horum species, quot uitalium creaturarum. Sin autem in nobis ingens quandoque calor insurgat, qui membra pruno, & igne persico adurat, gangrenetque, escharam mouerat, & subinde gliris instar carnes erodat. Diuinae id nobis largitatis indicium, quod luminum, quae nobis unica sub notione comprehenduntur, tot sint species, & uitales differentiae. Ita nempe sunt opera corrosiuorum salium, actus degenerationum exlegum a Republ. uitali proscriptorum. Utpote quod illae luces sint ipsaemet uitae ac formae uitalium. Perinde enim per laxatiua uenena totus cruor in putrilaginem resoluitur. Adeo patrem luminum ter gloriosissimum ludere abundantia genericorum luminum, non minori prodigalitate, quam in uultu humano unico, tot propemodum uarietates effinxit, quot homines. Errores enim alienigenorum seminum uiolentiis adscribendi, sub quibus uitale lumen degenerat, non secus, atque compressio foeni, ignem excitat. Est quippe penes ipsum quaedam luminum uitalium respubl. Porro spiritus uitalis, per aortas arterias, in caput scandit. & innumerabilium ciuium cohors: In cerebri meditullio autem est unicus sinus, qui superne inspectus, duplex uidetur, sed eleuata sursum camera, unitatem ostendit. cuius similitudinem quandam in uitalibus animantatis exprimit per uitam, formam, id est, per lucem uitalem. Est ergo spiritus uitalis, sanguis per uim fermenti & motus cordis, resolutus in auram salsam, illuminatam uitaliter. In hoc autem sinu, desinit arteria in uas rugosum, & alterius texturae, quam caetera arteriarum compago. Quod lumen in nobis est calidum; In pisce uero friget actualiter sic, ut nunquam quamdiu uiuit ac subsistit, queat ad caloris potentiam adspirare. Hac ergo diffluit spiritus uitalis, in sinum cerebri, pro ministerio Imaginationis, memoriae, & pedissequarum facultatum spiritualium: quae omnes pariter fundatae sunt in spiritu insito, cerebri incola. Non est igitur calor noster, humidi primigenii consumtiuus: ut neque proinde, defectu caloris, pisces, mortem effugiunt hactenus: Hinc autem, si spiritus influens pergat in oscula neruorum incipientium a cerebro, uel cerebello, proprietates acquirit ibidem destinatis partium functionibus aptas. licet humidum illorum non efferatur in exhalationem: atque omnium minime, in mari glaciali. Hunc alibi dixi a spiritu uitali essentialiter non differre: sed in essentiae suae latitudine plurimarum proprietatum esse capacem, iuxta Idearum sibi impressatum latitudinem. Qui namque ad linguam defluit, gustatum efficit; qui tamen in digito non gustat. Neque enim Capuccinus nostras, maxima parte anni, a pedibus in uentrem usque frigens, nec sentiens se pedes habere, proinde humidi alimentarii non tolerabit quotidie transspirationem, aut recusat alimentorum refectionem, aut Capuccinus illis partibus mutatus est in piscem: quod alioquin esset necessarium, si calor esset fundamentum uitae primarium, non autem adiacens, & comitans. Quia particularem organi determinationem induit, absque naturae suae transmutatione, ne tot essent spiritus animalis subdi uisiones, quot officiorum pluralitatibus diremta ministeria. Absit, nescire aliam esse consumtionem humidi a calore: Interim rem uoca, ut lubet. aliam uero quae a fermento extenuante promouetur. Quapropter uenarum esse aliam uitam, qua nedum uiuant: sed & in uita ipsum cruorem conseruent. Ostendi alibi in utero monarchatum, adeoque & uitam singularem: qua scilicet post mulieris mortem, prolem adhuc enititur. Uidi & mulierem, quae nunquam caduco corripiebatur, nisi instante partus dolore; Postremo & demonstraui, uitam quandam peculiarem musculis inesse, cum facultatibus sensitiua & motiua, per quam se tendunt pauido spasmo omnes ad sensationem mortis. nec ceslabat etiam nisi post partum. Ut patet in tetano, rigoribus & conuulsionibus, in quibus tam in uiuis, quam a morte, musculi mouentur inuita uoluntate, etiam post uitae extinctionem. Ostendi quoque uiuere quidem lieniformem quandam carnem inter secundinas & acetabula uteri obnatam: eiusque uitam sibi propriam, sic ut non uiuat uita matris aut foetus: sed quadam promiscua, non quidem uita sensitiua, quanquam uegetetur ui quadam uitali: non autem animae cuiusdam herbaceae, aut uegetantis fauore. Et quanquam hae uitae uariis subiectis distinguantur, & munium diuersitate manifestentur, omnes tamen originaliter a semine oriuntur, uesanae sunt, subiectis suis implantantur, & uitae integrali ut partium formae insunt totali. Quare nec considerandae sunt in tractatu de uita longa. Utpote quae sine spe fomitis pereunt, saltem mox a morte hominis. Tandem quoque uenis suam a morte hominis adhuc permanere uitam, qua multos dies ab obitu personae, cruorem in se detentum a coagulatione praeseruat, & hactenus uita quandam illustrat. Memorabiles tamen in morborum alteritatibus & indicatione curatiua. Siquidem non est ulla uteri diductio uoluntaria, ut neque artificiis subiecta. Fluxus Ad Generationem Generationis nostrae initia somnio - tenus uidi, & calamo describam, quantum uerbis potest. Quin potius quod ammodo superans naturam, ostentat Deum humanae generationis Praesidem, continuatae in posterum iuxta uerbum benedictae propagationis. Crescite, & multiplicamini. Inprimis uidi uterum plicis, inimitabili artificio contractum, seseque sub conceptum pandere, per proprium Blas magneticum: Est quippe Dei digitus, qui hos diducit loculos, sine medio organico. Quod in Sacris dicitur: idque adaequate ad seminis extensionem. Deus aperuit uterum Sarai. Quae scilicet plicarum diductio, uel apertio, causat suctum, & attractionem seminis, ratione uacui. Atque in eo rhombus conceptionis iacet pro sexu femineo. Profecto tota generationis historia naturam excedere uideretur, nisi acquisite propagationis iure & comtinuata sui frequentia intra naturam esset recepta. Siquidem continet causam immediatam complacentiae, & attractionis seminis in uterum. Quisquis ergo prolium exspectationem meditatur, non uenerem salacem, non seminis abundantiam, imo nec sanitatem exspectet: sed omnino atque primario prefatum uteri magnetismum. Neque enim alias in congressibus, utut uoluptuosis, fit ulla unquam plicati uteri expansio, nisi in ipso conceptus instanti: hinc namque brutorum fere infallibilis conceptus. Et ex parte uirilis sexus, semen nullo infame contagio. Alioqui namque, uterus semen male imbutum semel recipiens, illud reiicit, nec dein¬ Aaaaa deinceps se aperit; In lacte igitur in corruptionem tendente, fiunt materiae disparitates. ut intro fugat in uitam istius uiri semen. Quod in seminibus ad generationem collectis ac dispositis, non accidit. Saepe namque in secundis nuptiis concipit uterus, qui primo thoro fuit sterilis. Porro quamuis aura sub hominis figura cerneretur: nondum tamen character sexualis notari a me potuit. Debet autem idcirco extensio uteri, semini adaequata esse ratione uacui uitandi. Deinde, omne alienum est generationi hostile impedimentum. ( Post aliquot dies a uisione incidi in locum Apostoli, non erit Graecus aut Ebraeus, non mas aut femina: sed unum omnes in Christo. ) Circa diem 17. Tum demum, postquam uirile foeminino semini sociatum est, in praefato concauo uteri confestim cessat illius magnetis suctus, clauditurque uteri ostium prope eius ceruicem. uidi, quod haec aura figurata sese demergeret, atque plane desponsaret intra albumen, ac quasi dormiret toto triduo, & horis circiter 12. eratque in semine rursus quoddam chaos opacum. Quo interuallo sibi secundinam uisibilem obduxit: Uterus uero, contentum undequaque & adaequate, excluso omni aere, beneuolo fauore amplectitur, incipitque amborum exactior commistio, propter occultam syngamiam, utrimque in seminibus explicatam. atque duritiem membranae, quam in materia non reperiebat, sibi fecerat, per uim formatiuam & transmutatiuam. Mox dein, tametsi conceptum semen initio turbidum sit, atque opacus liquor: attamen biduo abinde, transparentis albuminis similitudinem assumit. Aura nimirum haec formatrix, dum sculpit corpus, non utitur separatione, nec ideo opus habet materiae diuersitate, quam sibi in typo propositas organorum alteritates fabricet. Quo triduo exacto, tum prius apparuit spiritus ille formator, sexuum signatura insignitus, non tamen amplius per totam seminis molem obambulans indistincte: Sexto autem die ( neque enim prius ) aparuit mihi seminum incola Archeus, tanquam uapor nubilus, qui post, decimo tertio die, hominis figura umbratiliter dotatus fuit, cum aliqua clarificatione suae spissitudinis. Tum. enim semen decima forte sui parte accreuerat, sibique primigenio nupserat liquorem alimentarium. sed quadam sub confusione, illi triduo propria, tota ist haec aura, singulis in partibus ( licet nondum apparentibus ) coaluerat. Neque enim tam adhuc alter erat uagus, & fluctuans in ista massa. Mirabar interim egoitatis inceptam philautiam, quae uel in seminibus inciperet meditari mox sui incrementum. Etenim ut tepens lac, sese statim incrustat pellicula: Sed unicus insitus, sibi per partium rudimentacontinuus, totam generationis repartitionem absoluebat. ita & semen mox a triduo sese pelle loricat, quae tamen sensim euadit manifestior. Fuitque suus iste labor, indefessus, sine labore tamen atque taedio. Et quanquam in opera non lassaretur, uicarium tamen sibi adsciuit. In eo tamen utraque toga differt, quod lac pellem, saltem contra aerem obducat: semen uero, undequaque. Quia lacti non obtenditur pellicula a spiritu formatore: sed a calore, separante lactis alteritates. Etenim magis magisque partium distinctioexplicatur, & totius fit accretio, ex materno & puriori sanguine, sibique format humidum radicale, solidarum partium constitutiuum: Hinc namque fit, quod e lacte uiscidiores, pinguioresque & uiciniores semper partes, ad pellificationem deligantur, per separationem a reliquis: quibusque absumtis, cessat lactis pellificatio. quapropter & a materni sanguinis spiritu uitali, sibi incrementum atque fomentum haurit, quod nimirum sibi mox assimilat unione perfectissima. Falsum est ergo, quod natura ubique sit circularis. Alitur nempe, & crescit spiritus in seminis adumbratione, non secus atque ipsa embryonis corporea moles. Quippe quae ubique suis uoluit satisdare finibus, qui ab Opifice glorioso naturae, & non a natura induatur. Influens tamen spiritus, non mihi uisus ante diem 32. a conceptu. Tenuis quidem tum adhuc, & sanguine materno desumtus, in uicinam speciem traductus. Neque enim alioquin a generante, recuruata reflexio inditur spiritui seminali erecto: Hic uero circa 11. sed procedit a digito eius, qui a fine usque in finem disponit omnia suauiter. diem lucem aliqualem siue splendorem uitalem adeptus erat, simul & staturam humanam: sed conglobatam expressit. Confestim itaque concepto semine, uterus clausit ostium infernum, ne quid irtuat peregrini, quod conceptum conturbet. Deformem tamen, ob capitis disproportionatam magnitudinem. Quae lux erat tanquam fulgor, e flamma, quam aqua uitae ardendo exhibet. Denique, uasa uterina imperio subiecta, superne etiam, uelut addito hostiario, clauduntur: quia tum noua oritur in utero respubl. noua futuri foetus oeconomia: Ac non multo post aliquot momenta, subito, haec lux seipsa est facta lucidior. ideoque & in confinibus uasis singularis culina erigitur. Sensitiua anima, quanquam in brutis speciem faciat, ideoque per se subsistat: Usque adeo ut embryo, non e cruore hepatis: In homine tamen, non speciem: sed puro putoque sanguine arteriali, dudum alatur, & crescat. sed luminis tantam subordinatam alteritatem, siue gradum ad mentem, continet. Ideo uix subsistentem absque mente. Ac licet in homine sit uita sensitiua: ac non est ens specificum a creatione: Mox uero dein, atque haec coquina, pro embryone ( qui uicturus est proprio orbe ) est instructa, uterus cruorem praeparat, quem embryoni propinet, euerriturque proinde, quicquid minus utile occurrit. sed seminale, per libidinem Protoplasti occasionatum, cuius character a mente totus coercetur. Adeo ut toto illo motu, plerumque mater se male habeat. Uita ergo sensitiua sub splendore coeruleo & obscuro, informat statim spiritum seminis: informaturque a mente, & luce clariore. Siquidem cum non amplius per emunctorium uteri expurgari possint sordes, quaeque nec partus maturitatem queant exspectare: Intercedunt tamen 4. 5. 6. aut 7. puncta funis pedalis. Quia semina distant dispositionum perfectione: sordes, in bonas retro eunt, conditionem excrementi nanciscuntur, & foras, per uomitum, aliasque sentinas extruduntur. distantque ideo seminum formatores spiritus perfectione, & agendi alacritate. Id quod in brutis non aeque fit, cum menstruo careant, & importunum congressum non admittant. Denique conceptus hominum, non ex prima Creatoris intentione erat, per modum, quo in peccatis concipimur. Hinc namque quod uni conceptur una fit quadragenaria, id alteri secunda obuenit, uel tertia, nec tamen propterea empsychoses tardiores uel segniores, imperfectiores uelocibus, non secus atque praecocia ingenia, sunt non raro tardioribus postponenda. Tandem etiam, quia pro brutis, non aeque purus in alimentum sanguis requireretur. Tota saltem generationis nostrae series spirat augustum aliquid. Sola itaque praegnans mulier, dira, multarum poenarum piatione unius congressus puritum, prae brutis pendet. Embryo ergo, sanguine arteriali, in culinis utero uicinis praeparato, primum alitur, donec post primam quadragenariam, uiuente potitus anima, sui sit iuris. Etenim quantumuis opifex formator Archeus humanam in se figuram contineat, & corpus ad sui similitudinem figuret, non est tamen fabrica humana, ab initio, in statura erecta, ut neque confuse globata: Culina uero praeparatoria, in carne lieniformi, qua utero adhaeret secundina, exerce¬ sed curuata, quomodo caret fetus in utero. Aaaaa 2 ercetur. Tarda ideo & saepe irrita sunt foetui auxilia, & oretenus matri exhibita: Itemque si mater perculsa ualide, antequam propria uiueret quadra, ad se retraxit spiritum arterialem. eo quod ante introitum ad embryonem, recoquantur singula. Iterumque in ipso foetu, antequam eundem augeant. Qui si abinde mox redierit, tamen eundem uelut syncopizatum inuenit, cui ita tenellae, uix uita reconnectitur. Infans autem editus, antequam duriores cibos sit ferendo, blandioribus assuescit. Hoc pacto semiuitalis conceptus subinde molam, aut fatuum germenabortire assolet. At id uix paterni seminis defectu euenit: eo quod semen sterile aut fatuum, uel non attrahatur, adeoque nec concipitur. Uel si attrahitur, iterum mox stulta uteri libidine excidit, irritatque conceptum. Ita namque dudum pascitur sanguine arteriali, qui nulla post se stercora deponit, Nam quae nato infantulo, mox primo uagitu excidunt, sunt cruoris iecorarii reliquiae, qui non nisi plerumque post tertiam quadragenariam, primum in praefatas culinas admittitur. Degenerat autem semen in molam, propter externas incidentias, semini superuenientes: quibus Hippocrates ait semina abduci, quo nolunt. Suntque haec nimirum excrementa, quae partus necessitatem maturant, & solicitant. Mola ergo fit, dum spiritus in corpus seminis demergitur, spoliaturque figura humanam, retinens tamen uegetationem pristinam. Enimuero insitus semel semini spiritus, in semina demersus, statim corporis necessitates, si non praenoscat, saltem addiscit, & dein consanguineum sibi spiritum, quadam cognationis symphonia, in alimoniam trahit. Demersio itaque sola potest figuram e spiritu formatore praecipere, si nimis dudum sopitus intus soporatur. Uterus tandem, foetus maturitatem sentiens, sese corrugando contrahit, quod eniti prolem ueteres dixerunt. Uisio autem somnialis quanquam uix semiquadrantem horae expleret, omnes tamen generationis successiuas periodos, simul uelut in speculo rei repraesentabat. Saepe etenim abortum detinui comminatum atque inceptum: quandoque uero, non potui. Momenta nimirum, fluxus, motus, aspectus, alteritates, simulque errores in unitatem collecta stabant. Detinuisse uero me agnoui, quoties abortus causaret ex symptomatica thymosi sine praematura expulsiua, abertante scilicet utero. Expergefactus autem, eheu quantum ingemui similitudinem nostrae propagationis modernae, cum brutali. Remediumque operabatur cohibendo, sopiendo, sedando, & placando praefatos uteri furores. Adeoque non immerito Adam planxit per seculum mortem Abel. Exosam tantisper dolens brutalem generationem, totoque illo seculo uxorem non cognouit. Sed ab ortum praecauere non potui, quoties casus matris ex alto, multaque perturbatio terroris, moeroris, irae, ec. inordinatorum. Perpendens, quod natura in sui radice iam deturpata, aerumnas originales, & necessario durabiles passura esset. Itemque si foetus monstrositatem insignem haberet, quae non segne ad expulsionem calcar addit. Uel si foetus moriatur, aut insigni debilitate tabescat, aut deficiat. Lunare Tributum. garriant autem Scholae plurima de menstruo, tanquam foetus ordinario alimento: oportuit sane illarum iactantias, in tractatu de uita longa detegere. Inprimis namque luna, non accumulat uel expellit hunc cruorem: Cum sola mulier inter animalia ( demta forte simia ) patiatur menstruum, uideaturque obhoc sideris lunaris operationes experiri: licet uteri purgatio coincidat cum cursu lunae. Mulier enim poros habet exiguos, carnosa membrana, supter epidermida, ipsi multo adipe diues est, neque ideo potest in alimoniam consumere, quantum superabundantis in se cruoris indies conficit. Nam istud coincidere utrique termino est per accidens. Nacta ergo meta cursus cruoris, effetus fit omnis superfluus, quem proinde eiicere satagit natura; eumque ad uenas uteri tanquam destinata emunctoria sequestrat. Etenim alioqui si ista muliebris purgatio, a Luna ipsa esset, omnes feminae utique eodem die, saltemque in eodem habitarent climate, essent menstruae. Uel saltem iuuenculae omnes cum nouilunio idem pariter paterentur. Quod falsum est. Ad loca quippe illa propria, nec item aliena, cruor recedit, eo quod ob fines iam narratos menstruum, solius sit muliebris cruoris superfluitas. Fitque onerosus ipso titulo, quo superfluus: eoque adhuc magis, quod tum exuat spiritum uitalem. Etenim si aliquot naues praetoriam aut tribunitiam unam sequantur, obscura nocte laternam profanali habentem: laterna quidem signum duntaxat sequelae praebet: Non secus atque uina quaedam, exacto anno, uappa fiunt. sed uentus, clauus, clauique rectores, erunt causa immediata efficiens insecutionis. His igitur finibus & modis, cruor fit excrementum, dein uirus, uiresque in peius acquirit eundo. Sic luna instar facis septimanis quatuor & horis sex absoluit pensum circuli: Tandem autem recentis cadaueris proprietates horridas assumit. sic etiam mulier ob rationes mox addendas. Propterea nempe menstruum primorum dierum, magis est infectum, quam quod subsecutiuis diebus effluit. Mulier enim conceptam genituram, de suo augere atque alere debebat, in iustam foetus proceritatem, editumque infantem suo cruore in lac uerso pascere: Nam tametsi expulsio menstrui, sit uenarum proprium munus: attamen eiusdem collectio; ergo necesse habuit copiosiore cruore, ideoque, dum in eiusmodi fines non absorberetur, superfluus quoque fieret, & per consequens excerni. prout & renouatio, ac sequestratio, pertinent ad monarchalem uteri Archeum. Imo quanquam mulier multo minus edat, bibatque, quam uir: pluri tamen cruore scatet. Ideo nempe exosum maxime, celerius foras eiicitur, quo prius a bono cruore secreuerit, & hactenus diutius circa uteri uenas detentus, atque ob id uirulentior magis. Id est, officina cruoris plus sanguinis efficit in muliere, quam in uiris, etiam e parciori edulio atque potu. Unde necessario demum consequitur, Plus in muliere in alimentum utile uerti: & plus in uiro in excrementa mutari. Denique etsi hoc uirus specie cruoris ludat, deposito uitalis balsami fauore tamen, per gradus, ad liquaminis cadauerosi malignitatem adscendens, assumit ueneni indolem, & a pristinis cruoris natura & proprietatibus degenerauit. Quod probat mechanica. At ut constet, quis qualisue sit cruor ille superfluus, sciant omnes, Quod cruor humanus renouari debeat dierum spatio, quo luna per zodiacum singulos metitur cursus. Siquidem linteum menstruo tinctum, si demergatur in aquam bullientem, maculam contrahit in posterum indelebilem: Istud nempe est spatium, quo cruor suo custoditur balsamo, & diutius reseruatus, corrumpitur. quaeque tertia saltem elotione, excidit e linteo foraminato, non secus ac si spiritu sulfuris acido corrosum foret. Siquidem qui cruore abundat, necesse est, ut in uitae familiam eundem alendo absumat, uel in pinguedinem, phlegmata laticis, scorias ue alias, sudorem uel excrementa morbosa transmutet. Id quod cruori humano alias est exoticum, siue per nares, uulnera, haemorrhoides uel dysenteriam profluxerit, uel demum si liuidioris grumi instar ab ulceribus exciderit. Unde quoque constat; menstruum habere proprietatem aluminosam tinctoriam, ac Aaaa 3 quoque retento, mox dein febris delira interitum minatur, cruor quidem est; non tamen matris menstruum: ac praeterea cadauerosum uirus acutum, erosioni aptum. relictus enim est a fetu, qui cum ab empsychosi proprio uictitaret orbe, culinam habuit extra se, in uasis uteri. Quatenus autem semel sigillo uitalis Archei potiebatur, quo dein priuatum, uim fermentalem, potenti contagio plenam; Quapropter aliam sibi ad sciuit proprietatem, quam matris, & quam menstrui. hostilesque acerbitates nanciscitur. Hospes enim ille, cruoris menstrui quidem habet speciem: Cruor enim iste, diuersis malitiae gradibus, uaria intus miserae mulieri pathemata concitat. alienae tamen familiae adoptiuus, & matri factus exoticus, serio est expellendus, non alias sane quam ipsaemet secundinae. Omissus uero atque derelictus, corrumpitur, & mortem infert. Nam ubi semel ad uenarum uteri hospitia, a caetero cruore sequestratus, malignitatis praefatam acrimoniam suscepit, atque inde retrogrado reuulsionis motu ( qui fit uel per largas uenaesectiones, uel uteri symptomaticas excandescentias profluuiorum concitatrices ) intra uenae cauae caudices resorbetur: Caeterum cum in praegnante nullum prorsus sit menstruum, per consequens nec foetus ille alitur: syncopes, palpitationes, conuulsiones, & non raro strangulationes horribiles efficit. sed puro sanguine matris, putoque cruore dein, prius adhuc suis culinis depurato: falluntur ergo Scholae, docentes exanthemata, morbillos, seu uariolos, unicuique propemodum mortalium deberi, propter tributum alimenti menstrui. At si cruor menstruus, nondum ad uteri uenas deductus, aut plane a reliquo secretus, adeoque necdum ultimam perniciem habuerit: Etenim obseruabant, rato aliquem bis feriri isto morbo, rariusque forte ab illo excusari: Inordinatione quapiam detinetur, uariaque symtomata passim conspicua excitat. quapropter communem indagantes causam, effectum, unde fetus nutriretur initio, in menstruum retulere. Ex praefatis igitur liquet, praegnantes, nutrices, infirmas, exsangues, emaciatas, impuberes, & Rotulas, carere menstruis, quia & superfluis. Ast in omnibus citra rerum cognitionem, sibi mutuo subscripsere, in fabulas & coniecturas lapsae sunt. Falsum quoque est, Omnem cruorem menstruum, absque distinctione esse uenenosum, uel innocuum. Itemque, quod in utero nutrimur, grandescimus ex menstruo. Inprimis namque non considerarunt, impossibile fere isto morbo immunem fieri quempiam, si pariter menstruo nutriantur indifferenter omnes. Deinde quod certo, uno, ac statuto uelut criseos termino affligerentur. Siquidem cruor muliebris non ante conditionem habet menstrui, quam dum nutritioni ineptus, uita effetus, uinctusque ducitur ad cloacam. Neque enim qui uinum potat, bibit acetum, licet hoc ex illo fiat. Ut neque excrementis uescitur, qui cibos edit. Imo quod amplius est. Fateor quidem, uariolos e ueneno scaturire, uirusque secum ducere, suo fermento cruorem inficere, aliosque adstantes ( praecipue uero pueros ) contaminare, quodque uenenorum interna essentia, non sit demonstrabilis a priori: adeoque per effectus, proprietatem ueneni metiamur. Cruor qui in uel mox a partu excernitur, non est menstruus, defectu conditionis, eo quod non sit a praecedenti lunae cursu superfluus. Prout a fructibus arborem. 1. ergo uenenum uariolorum esse duntaxat humanae speciori proprium. 2. Naturam facile pronam, ad fabricandum illud. 3. Dein etiam, quia non coaceruatus, carnosus, non aluminosus, non tingens lintea, nec a toto segregatus, nec ad loca Uteri proscriptus in expulsionem. accendi autem circa stomachum, adeoque in centro corporis. 4. Ille enim, qui copiosus sub & post partum excernitur; Partes semel hoc ueneno obsessas, illud a se repellere ocissime uersus superficiem. 5. digestionum classes distinxerim: Menstrui tamen mentionem uix fecerim. Officinas illius 735 ueneni, postquam semel eius tyrannidem senserunt, hostili deinde auersione & horrore edoctas; magna praecautione illius generationem uel ab ipso initio praepedire, ne, uti prius, incaute in illud incidant. Eo quod menstruum nec digeratur, neque digestionis sit recrementum, adeoque alterius est conditionis. Ergo uenenum fit in homine, non autem illi connatum ex menstruo. Nam primo peccat abundantia bona, de in superfluitate onerosa mox priuatur uita, & uirus euadit. Porcos tamen sanat in lepram uergentes: Quale autem istud sit, describi nomine nequit, quia proprium nomen extra effectus non habet. prout & confestim equos, ex potu intempestiuo contractos, si tantillum menstrui potitent. Sufficit hoc loco, non posse menstruum in causam trahi, ob antedicta. Igitur primum menstruum peccat in materia, propter solam abundantiam. Itemque menstruum alterius mulieris uirulentum atque uerum, paucis guttis exhibitum, confestim strangulauit mulierem profluuio laborantem. Dein gradum subit, Ut primus sit, quo cruor ille, a praecedenti lunae cursu, est superfluus. Alter uero simulatque separatur a reliquo. Cruor autem qui tandem in profluuiis copiosus excernitur, paucis guttis potus, profluuia sistit. Tertius autem, dum circa uteri uasa deputatus resedit. Porro quod sola mulier ( demta forte simiam menstrua patiatur: Quartus, qui aliquantisper ibidem haeserit, & uiam mortis intrauerit. ac licet menstrua solam accusent abundantiam. Ultimus tandem, dum iam ut cadauer, & in auras elapsus est. Uacca tamen ubere arefacto, non patiatur menstruum, alias plurimo diffluat lacte: denotat, quod cruoris abundantia sit quidem causa materialis: Peccatur ergo a Scholis, per uenae sectiones, dum uirgines ex parte menstrui, palpitationem sentientes, succurrere satagunt, sine distinctione. at non proinde finalis, quamque ideo inter naturales non redegi: Nam quanquam menstruum primi gradus, per phlebotomiam reuulsam, palpitationes sedet: eo quod solus Omnipotens omnes omnium fines causales intra se claudat, qui cuncta suauiter disponit pro inscrutabili iudiciorum suorum abysso. In tertio tamen menstrui gradu, exitiale remedium praedixi archiatris nostris. Eo quod inanitis brachii aut poplitum uenis, retro tractum menstruum a uiciniis uteri, in uenas obseruauerim. Siquidem, quae non manent inanitae; At si lubeat causam huius inquirere, certum est, Euam post esum uetiti pomi, prurigini libidinis se subnoxiam fecisse, uirum in congressus excitasse & admisisse: sed communione continuitatis replentur iterum: hincque conceptam naturam humanam corruptam, atque degenerem deinceps perseuerantem. Cuius corruptionis ergo, posteri incomparabili puritate orbi sunt. Unde coniecturae locus: sicque post ingentes palpitationes, pulsuumque intermissorum pausas, uel post subsequentes laterum dolores acutissimos ex utero ( propter nimirum uirus aluminosum tertii gradus ) uirgines repente extinctas propter phlebotomiam me inuito institutam. quod Eua per membrum, quo multis aerumnis subnoxia euasit, testari apud posteros, lapsus sui successiuam culpam, & cruentam deturpationem in natura. In primo quidem gradu, demitur abundantia cruoris. At minus malum, licet pars effeti cruoris superstes relinquatur. Etenim pars qua imago Dei, ex sancto spiritu concipi debebat, cloaca sordium euasit, testaturque abusum, & culpam peccati indelebilis: ideoque & tolerat. Malim equidem naturam in sequestratione & expulsione iuuare: quam indistinctum cruorem hauriendo; naturam debilitasse. Istud adhuc Quia in dolore paries filios brutorum instar, quia deinceps brutorum more concipies. notabile: quod licet morbos, per Sic namque ista maledictio introiuit in naturam, & permanebit. Atque eadem lege etiam menstrui necessitas. Incomparabilem Dei Genitricem uirginem, Arcam federis, corruptionem nullam in se unquam admisisse, & per consequens, nunquam menstruo obnoxiam, ut neque muliebres incommoditates passam. Ante peccatum enim clauso utero egressus fetus, dolorem non causasset. Quocirca ex praemissis argumentari licet. Quippe quae merito lunam, lunaeque proprietates, diuino nutu pedibus substratam habet. Cui post Deum, honor & laus. Uita. Tertia demum uisitur in plantis, seipsas augentibus, & successiua multiplicatione prolificantibus. Si de uita longa tandem mihi philosophandum, intuendum primo, quid uita; Quarta denique per motum, sensum, arbitralemque electionem manifesta in brutis, cum aliquali imaginationis discursu. dein, & quae uita hominis, quae immortalis & Adamica, quae Postrema tandem, in mente immortalique substantia nunc obscuratur, & per animam sensitiuam sui uicariam, quadantenus explicatur. deinceps sensitiua & breuis, quae morbosa, quae sana, quae mundi uita, & quae uita aeterna. Quorsum ex meis praemissis repetere conuenit aliquot documenta. Non est igitur uita balsamus, non mumia, non denique spiritus sanguinis, licet hic sit corporis conseruator. Eo quod uita non sit materia, imo nec substantia: sed ipsissima rei forma. Inprimis ergo uita est lumen & initium formale, quo res agit, quod agere iussa est. Porro de uita hominum immortali dicturus, textum sequar. Enimuero quia infracti praecepti poena, mors erat: Mors enim non ex Deo, sed ex conditione legis aduenit. Hoc autem lumen a Creatore rebus infusum datur unico instanti, prout a silice ignis excutitur, sub formae identitate ac unitate clauditur, perque genera & species est distinctum. Mortem inquam non fecit Omnipotens, ut neque medicamentum exterminii in terra. Non est autem lumen igneum, combustiuum, humidi radicalis consumtiuum. Idque duntaxat respectu hominum est intelligendum. Tam in pisce est uitale, quam in leone; tamque in papauere, quam pipere. Neque enim uniuersi tota natura & conditio, ob peccatum Adae conspurcari debuit: Nec etiam in nobis calor deficit, ob humidi radicalis consumtionem: nec uicissim humidum deficit, caloris defectu: adeo ut bruta, nostri generis praeuaricatione sint morti facta obnoxia. sed sola duntaxat potestatum uitalium, adeoque & luminis diminutione, & extinctione. Siquidem uel ante peccatum bruta mori debebant, quorum nempe quaedam, aliis in escam & pabulum substituerat rerum Dominus. Ignis, lumen, uita, formae, magnale, locus, & c. Naturaliter enim mori debebant. sunt creaturae neutrae, non substantiae, ut neque accidentium catalogo comprehensae. Cuncta quorum saltem annihilabilis uita atque formaunum quid erant. Nec formam ideo in uitalibus a uita distinguo, excepta utrobique mente humana. Quaedam scilicet uita muta est, & uix apparet, qualis occurrit in mineralibus; Perire scilicet formas illas fuit necesse, quaecunque corporali seminum connubio, primas sui antecedentes, & subsequentes dispositiones nanc iscuntur. quae tamen uiuere ac defungise, per suas declarant notas, & uirium uitalium insignia. Altera deinde paulo est explicatior. Qualis in rerum seminibus, ad periodum suae speciei tendentibus. Mors ergo brutorum, digna non fuit uocabulo mortis, quae extinctionem & annihilationem luminis, non autem eiusdem separationem cum separati conseruatione includebat. Arbor uitae itaque, & loci Eden salubritas, Adamum in pristino uigore, a morte uindicassent: Complacuit itaque sibi immensus, quod hominem conderet in proximum diuinae maiestatis simulacrum uiuens, nec morti obnoxium. Ideo nec mortem fecisse dicitur. donec exacto annorum numero, felix ad patriam gloriae, absque morte translatus abiisset. Creditum est itaque Adamum, ante transgressionem, fuisse immortalem, ex creatoris bonitate: Insuper de fide est, Adamum de arbore uitae nunquam degustasse: ergo cognoui, Adamum quidem fuisse immortalem, ante legis praeuaricationem: & ne de illa ederet, fuisse eiectum e paradiso, qui mortem iam oppetere debebat. attamen illi non fuisse naturalem ex radice uitae: sed arboris uitae ergo. Frustranea namque alioquin huius arboris plantatio in Paradiso, si aetatum alteritates, & calamitates, homo pati non potuisset. Fuit ergo arbor creata. In renouationis, reiuuenescentiae, imo in praecautionis senii potestates atque necessitates. Imo tam perfectae erat constitutionis, iam horto uoluptatis proscriptus, quod ad aliquot mille annos uixisset ( qui immediate a manuomnipotentis plasmatus citra naturae commercium ) atque longe aetatem Mathusalem superasset, suae naturae sponte, nisi unius continuato seculi luctu, ac moerore, filum longissimae uitae sibi praescidisset. Nam etsi corpus ex creatione non esset uulnerabile, nec morbis obnoxium: attamen paulatim aetatum uicissitudines sensisset, nisi ex arbore uitae continuatus uigor fuisset. Non est igitur deploranda mors Adae ( ut alioqui sibi male persuasit Paracelsus ) eo quod uitalis spiritus, atque scientia uitae longae una simul cum eo corruissent. Contradicunt nempe, uita longa potiri ex scientia: Neque enim credibile rerum Dominum mundi Saluatorem deterioris constitutionis fuisse Protoplasto. Quod autem mundi Redemtor sit mortuus, aetatumque calamitates ita senserit, ut 32 anno, census sit quinquagenarius. Id non ex sui natura, neque ex radice uitae suae contigit: itemque ex plasmatione manuum Dei, arborisque uitae suffragio esse immortalem, etiam a peccato, retinuisse donum uitae longae ob perfectissimam ac nobilissimam uitae atque corporis constitutionem. Mors namque, ut & annorum caries, nil iuris in ipsum habebant: Unde tandem spiritus floridae & exuberantis uitae, in posteros translatus, declinante sensim uigore, per generationum traductionem, uitae atque morborum iniurias, perque annorum cariem, cooperante maledicto, sese manifestauit ut magni oportet: Sed ex infinita sua bonitate, qua se uadem constituerat pro peccatis nostris, uoluit aerumnis, adeoque & morti se subiicere in gloriosissima sui natiuitate, in qua formam serui assumsit Dominus. quae semel uiscera mortalium ingressa, mox eorundem possessionem cepit. Quantum uero recesserit ab humanae naturae suae pristina, ac genuina illi dignitate, qua in utero erat conceptus: ipsus ostendit. Etenim quorum uita, prius per arborem erat citrainteritum, mox quoque citra illam, breuiconscripta termino languit, augmentum, statum, declinationem & occasum, aliarum rerum more, subiuit. Quippe qui clauso uirginis utero spretisque dimensionum repagulis, in mundum prodiit, statim se destinatae mortis conditioni substrauit, sensitque lubens, omnem seruilis nature necessitatem. Sic nempe mors, suadente diabolo, in suum imperium stabiliuit. Uterque nimirum Adam, initio sui fuit immortalis. Prior enim ex ligno uitae conseruari debebat. Uenena enim sub arbore uitae innocua, dein in medicamentum exterminii suffulta sunt. Alter uero arborem uitae prorsus in se continebat. Uterque nimirum elegit mori, prae uiuere posse. Opinor enim, Adamo occultatas fuisse arboris uitae conditiones, ac praesentiam. Prior enim ex uitio: alter uero ex charitate. Alioquin ad hanc citius, quam ad arborem scientiae boni & mali, extendisset manum. Et licet arbor Bbbbb uitae Nec quidem nostra ( de qua primus ago ) impassibilitatem, morborum indolentiam, mortisque incapacitatem, ut altera, continet. uitae, quam nuper detexit Creatoris munificentia, praeparari queat ita, ut ad prima nostri constitutiua pergat, cum facultatum ueterascentium refocillatione; Quinimo etiamsi arbor uitae e Paradiso hodie nobis adesset, non tamen immortalitatem causaret. Quia mutata est recipientis conditio. non tamen illam intelligo, quae Paradiso uoluptatis implantata legitur, ad quam mortalium nemo extendet unquam. Sed nostra est umbratilis, & uicaria alterius. Factus est nimirum homo alterius generationis, corruptae naturae, & longae alterius uitae syndesmo constructus. In quo non amplius mens immortalis immediate omnes uitae actiones in se sustulit: Quae scilicet nil habet eximium & augustum, nisi sub retentione proprietatum per artem reducta sit in succum eiusmodi, qui possit se commiscere solidis per minima. sed successit caduca anima sensitiua, obiens uicariatum mentis, uitaeque necessitatibus prouidens: ipsamet, instar flammae, in horas labilis, & extinguibilis. Uita Breuis. sed non est artificis, producere de se, uel immediate lumen uitale. Quod Chymici aiunt Artifex nequit introducere formam substantialem. Generans quidem patrans, atque aurae uitalis productor est, in quantum ad sibi simile, materiam contribuit, eiusque dispositiones in ordine ad uitam: Aura formatrix, in semine, sensim ad sui maturitatem adscendens, tandem lumen suo speciei concipit siue formam essentialem, quae a Patre luminum immediate fit, & est proprii nominis uita. Quot enim speciebus res differunt, quae tenebris obuoluuntur: nullatenus autem uitam, siue ultimatam entelechiam producere potest. totitidem quoque subluminis speciebus formas esse oportet. In morbis etiam quandoque lumen uitae ad gradum ignis adscendit: quia comminata distinctione Archeus excutit lumen igneum: Si enim propter formam res est id, quod est, in alteritate ab aliis quibuscunque. Forma autem uiuentium ( excepta mente ) & uita sunt synonyma: non quod ille hoc, ut generans sui simile, producat: sed per furorem Archeus foenum madidum comprimit, & accenditur: necesse est totidem uitas esse, quot uitales formas. Lumen ergo uitae, per se ubique simplex est, & specificum: quod siccum non item fit. non autem igneum: quia uitale, formale, & essentiale. Alio quoque modo ligna confrictione, & ferrum attritu, ignem, quem non habent, concipiant. Quod autem lumen uitae calidum uel frigidum sit, denotat uitam, non nisi accidentaliter calori, aut frigori nupsisse. Sic ut calor, uel frigus e uita: Siquidem non possunt a rebus toto genere differentibus, iidem in specie effectus prodire, nisi per accidens, siue actionem aequiuocam. non autem uita e calore uel frigore proueniat. Uita ergo aliter intelligi nequit, quam sub luminis conceptu. Sic nimirum spiritus sensitiuus propter dolorem, siue archeus per uenena, propria ire excandescentia per accidens ignescit praeter sui naturam. Neutrumque magis a priori est demonstrabile, quam ipsae rerum formae, & quicquid immediate profluit e sinu Omnipotentis. Nam Blas habet, quo recedens a uitali lumine, ad destructionis alterum extremum reclinat: Lumen ergo uitale per species, proprio caret nomine. Possumus quidem facere lumen igneum, nobis ad magnas necessitates datum: Mars denique dissidentes in prioribus digestionibus reliquias amouens, in felle succenturiatus, militi conformis est. in quo radii sui luminis, uelut a silice, ignem excutiunt, de materia corruptibili, ubi lumina ambo, Archei & rei corruptibilis, sese penetrant, uniuntur, & in lumen igneum promouentur. Tribus his tantum opus atque satis uisum fuit, Sole nempe, Saturno, & loue, quamdiu in concentu consonarent singula. Quippe ignis utrobique mors rei est, ex proprio deficientiae effectu, suscitabilis in rebus, aliquo pingui inflammabili constantibus. Sed martialis deinde uita subiuncta fuit, non quidem ut respubl. & status simpliciter esset: Enimuero quamuis unicus sit in semine spiritus, plane uniformis, ac singularis, embryonis Architectus in scene exitum durabilis: sed ut pacem, mutuaque officia seruent singula inuicem, neue ut succrescente impuritatum turba, destinatur unitas. Porro crescere, sequitur adesse. Prius namque res est, antequam creseat. attamen id naturae materialis uitium & exitium fuit, ut officiorum pluralitate discerptus spiritus, sensim ad singularitatum heterogeneitates multiplices deflectat. Imo cum altile esse nequeat, nisi nutriatur, ali precedit crescere. Uitiumque reuera est, quatenus in ataxiam, uiam sternit. Luna enim erronum ultima, respectu altilium, telluri proxima. Alias namque cum finium necessitatibus spiritus seruire debeat, certe in munium numerum distrahi, sibi fuit nobile. Immediata ergo & inexcusabilis eius necessitas, hanc cerebro oeconomiam dicauit, ludici in monarchia sacram. Uiuitur nimirum ex Corde, Alimonia autem ex Splene, & hepate: Seruilia quippe organa ipsa sibi fecit necessitas, quae ideo plura atque diuersa condidit sibi, & hactenus se ipsam ad eandem necessitatis legem traduxit. Correctio digestionis e felle: sed accretrix a cerebro est. Imitata nempe statum monarchicum, in quo est princeps aliquis independens, legum & regiminis moderator: Differunt itaque initiis iuxta atque organis, uegetari & crescere. Idque sane non per accidens, uel ob partium contumaciam, crescere deinceps recusantium. Sed propter singulares Uiscerum dotes. quapropter & Cordi, solarem quandam uitam, emanatiuam, at uelut aliunde in dependentem effingens, radicalis uitae fontem ibidem statuit. At quia respubl. dudum subsistere nequit, nisi alatur: Enimuero quod dixi, uel in ortu embryonis spectatur. Siquidem quia crescitiua ( quod nemo ante hac putauit ) e cerebro fluit, caput embryonis, ipsiusque foetus, caeteris membris proportione longe maius est. ideo post Reges, primi sunt Agricolae, & Piscatores, qui grana, armenta, greges, pisces, lanas, lina, uina, ligna, mella, olea, & coria nobis proferunt. Quia & ante cogitatos Reges, iam greges suos habebant pastores & agricolas felices. Etenim si dislocetur manus, ea non solum crescere cessat, quin insuper decrescit etiam in adultis. Gibbosi quoque crescere sistunt, licet uertebrae sensim distortae, tantum protuberent extrorsum, uel ad latus: Ea propter enim fingitur Saturnus, deastrorum parens, cui in nobis nutritionis necessitatem a Splene, commutatiuo labente fermento splendidam uegetationis uitam, ethnici tradidere. non sane quod gibbosis sensus sit sublatus, aut minutus: qui non minus aliis quibusque sentiunt. Agricolis demum suffragantur, qui grana in panificium, lanas quoque, linum, & coria, in uestes ornarent: Quocirca defectus accretionis, non pendet ex ulla dissocatione neruorum, uenarum aut arteriarum: mox supiter patris loco suffectus, astu & ui successit; sed solius obliquitatis intuitu, in medulla, perquam rectus influxus cerebri, est parum incarnatus. Ideoque & alter nutrimenti dispositor, in hepate domicilium fundans, uitae nutritiuae adiunctus est, e loco in monarchiam necessario, adaequate respondet. Nec est fluxus iste humoralis, per uenas scilicet & arterias ( siquidem in retortis arborum ramis, prout & in tibiis curuis, non cernitur accrementi defectus ) sed Bbbbb 2 Uitam inquam participatiuam, & distributiuam per totum, aequabili aura difflabilem. sed est fluxus lucis cerebri. Prout de actione regiminis alibi. Sinc qua nempe, cruor omnis in tophum nutritione densaretur, cresceretque corpus mox uel in immane monstrum, uel mox ab initio suffocaretur. Prout alibi de Blas humano: Caro in cauo ulcere succrescit, crescuntque menstruatim medullae, quanquam caeterae partes crescendo sistant. Ast hanc rempubl. Adultis quoque crescunt cum thoracis amplitudine costae, fracturis super crescunt pori; hepar per morbum succreuit mirum in modum. & harmoniam sic erronibus astris comparatam, nolim tamen peregre a coeli sideribus aliunde sibi seminis Architectus mendicet. Senibus non raro obnascuntur dentes. Idque totum, quia uis accretrix paret cerebro. Analoga enim syzygia aemulatur astra, quia ens coelicum Archeus in se habet. Astrologi uim crescitiuam lunae tribuunt: Is enim, qui uerbulo astra fecit de nihilo: nemo tamen cerebro. Ossa ueterum animalium ( ut dixi ) singulari arcano, plus medullae continent, quam iuniorum. consimilem Uerbi potestatem ( crescite, & multiplicamini ) in secula durabilem, intra seminum penetralia constituit. Eo quod luna ad transmutationem, quietem, interitum, & reductionem in primam materiam facit. Itaque ex dono gratuito hausit semen sibi, posse siderum analogismos in suo Blas ciere, atque imitari. Praepotens idcirco luna in ueteribus, medullam augeri non impedit. Quare contingit, ut statis periodis feliciores innatis subsequantur astrorum aemulationes quia potentiores, clarioresque sigillationes. Porro cum unumquodque esse accrescere desideret, suique propagationem uel ab initio meditetur, deque nullo alio plus solicita sit natura, quam de sexu: Neque interim ea astris potestas est, quod mortalium formationi moribus, ualetudini, uocationi, atque fortunis praesint. adeo ut insectas, quas corruptis ab excrementis suscitat, sexuum discrimine notauerit. Uenere quoque opus fuit. Quorsum renes seruire putant Scholae. Qui enim omnia in omnibus est, cunctaque immediato fine ad sui gloriam creauit, noluit sui imaginem astris subditam, ne se per siderum importunas reuolutiones criminis excusent. At bene. Dissentio autem, quia utroque rene calculosos, plus iusto petulcos obseruarim. Inesse enti seminali analogon, quod astris, totique uniuerso, quadantenus respondeat. Nec enim alioqui credere possim, parte fundamentali Ueneris oblaesa, salacitatem subsistere posse. Quapropter primum in homine, semen se uestit secundinis, mox dein propriae insudat oeconomiae, denique Rempubl. Eo quod hoc sit partium necessitas, ut laesae organo proprio, eius functio quoque necessario intercepta sit. De Uenere Splenis quandoque dixi. Praefatam meditatur, uarie singula disponit, legibusque coercet municipalibus. Saltem hic sat sit, muliebre genus, in Reipubl. Tumuero regnum quoque, & imperia cogitat. subsistentiam apprimo necessarium, ac summe utile, diuino elogio, esse. Tandem totam terram, ac coelos postremo. Adeoque ui uerbi, totum uniuersum in se adumbrat, quatenus Imago Dei. Substituit enim pedibus eius uolatilia coeli, pisces maris, oues, boues, & pecora campi. Sed tandem cum non omnis ferat omnia tellus, hactenus ad bene commodeque uiuendum, mortalium consuetudo, colligatas prouincias, & mercaturae conspirationes introduxit. Quia constituit illum super opera manuum suarum. Pulmonem itaque Mercurium, & mercaturae, cum exteris conformem, fecit sibi utilitas. Coeli autem sunt opera manuum Dei. Ut postquam iam fetus auctus esset, haberet respirationis, uocisque uitalem uigorem. Quae certe constitutionis dignitas, cum alioqui iussum contineat, non fictam quidem aut remotam, & allegoricam potestatem quandam: necesse est ergo nos quodammodo referre coelos in imagine Archetypi. Est tanta quippe in sinu materiae heterogeneitas, ut uix filum aureum fiat, quod non aliqua sui parte sit infirmius, citiusque dissiliat. Iussus autem ille, cum iam sit in naturam plantatus, erit homini sua amplitudo ab ouo genialis: non autem ab Astris sibi substitutis. Itaque neque mirum, in tanta membrorum ac functionum distractione, robur membris inaequale inolescere. Quocirca integrae familiae tabeuel hydrope pereunt. Aliquibus gressus a quinquagesimo deficit, quibus uisus in octogesimum persistit. Cum autem Scholis & rusticis, plus considerati sunt defectus, qui in deformitatibus, uitiataque formatione erunt, quam qui erroneis facultatibus essent oriundi: Aliis uero a quadragesimo uisus hebes, quibus gressus longaeuitatem promittit. hinc dedere occasionem ut Astrologi pro lubitu cuncta ad suas astrorum choreas traherent. Quippe ex simplici uniuersalique seminis spiritu, sui inolescunt singulorum organorum rectores. Qui sane ibidem, uel uitio recipientium, uel errore dispensationis, non raro recedunt a scopoalienati. Spiritus enim, qui partes ab inuicem distinxit & formauit, mox & in ipsis partibus determinationes omnes suscepit. Sed postquam officiorum diuersitas cognita fuit ab emunctioribus, implicare heterogeneitatem facultatum & organorum, ceperint ii proinde alteritatem, numerum difformitatemque ab astris repetere, & in seminum directiones referre. In oculo enim opticus spiritus uidet, & in lingua gustat: quia influens spiritus, ab insito ibidem determinatur. Etenim nec poterant sub natura iam semel corrupta radicitus, dudum semina custodiri felicia subter unitatem, neque per hanc compleri tot organorum distincta officia, quin pene ab exordio roboris disparitas in uisceribus; Ut praeterea quaedam uita principians in Splene, alia in musculis, atque alia demum in utero muliebri, prout saepe alias demonstraui. imo & in singulis, fortitudinis inaequalitas subreperet, & sigillaretur in locis. Unde tandem disruptio fili, dissolutio, infirmitatum soboles, atque lues multa. Quae singulae in tantum a uita communi hominis sunt diremtae, quantum illa quae diuersas habent exsistentias. Quae cuncta coeli augures, non reluctantibus, at stupentibus Scholis, impune ad sua siderum tripudia transtulere. Quare uelut antesignano hirco per barbam arrepto, tota admirata est subsequens posterorum caterua. Cum ergo pluralitas dualitatem aliquam includat, non mirum uitam, multis diuersis rectoribus agitatam, facile in dissolutionem ruere, postquam mens immortalis habenas regendae uitae, in collum sensitiuae labi siuerit. Euangelium debebat includere abolitionem peccati originalis, aliorumque omnium, ex naturae corruptione defluentium. Itaque cum homo deinceps non amplius ex Deo: Uita Aeterna Euangelium promittit mortalibus, non solum, quod Filius Dei sit incarnatus & passus pro salute humana: sec quod haec duo mysteria sint applicabilia indiuiduis, quae alias uelut frustra essent. sed ex sanguinibus sexuum, ex uoluntate carnis, & ex uoluntate uiri tantum naturaliter nasci deberet: Consideraui autem istam applicationem hoc modo. Enimuero per peccatum, non minus fregit homo intentum, quam decretum Dei; nec tamen eius corpus posset resurgere ulla sui potentia, in pristinam dignitatem, multoque minus, desinere esse, ut iterum aliterque esse inciperet. unde natura humana in sui radice fuit corrupta, quia insecuta est generatio altera, pene belluina, uitae aeterne ex se incapax. Quapropter Idcirco laetum nuncium nobis allatum fuit, quod unum baptisma datum esset in remissionem peccatorum, per quod homo ita Bbbbb 3 sicque nobis dat uitam sibi conformem. Datur corpus Domini pro mundi uita. Et quanquam non statim pereat corpus hominis, conceptum ex sanguinibus: renarenasceretur ex aqua & Spiritu sancto, quod eius anima, tanquam noua natiuitate renasceretur, & fieret particeps illibatae humanitatis Christi Saluatoris, fabricatae per Spiritum sanctum. Quae renascentia animam in pristinum statum innocentiae reponit, tollens peccatum simul. Idque sic omnino realiter se habere credimus: eo ipso tamen, quo cum corpore Domini, eiusque humanitate unimur, nos reddit participes incomprehensibilis suae incarnationis, restituitque in pristinam naturae humanae integritatem: non autem quasi allegorias aut metaphoras, pro uero amplecteremur: quatenus uirginitatem purissimam Christi, in qua saluari debemus, acquirimus participatiue. Adeoque propter amorosam unionem sui, tribuitur nobis participatio meritorum passionis eius. sed reuera & actualiter haec in baptizatis sic contingunt, ut sensibiliter permittat Deus traduci in corpus testimonium actualis illius gratiae, quae per baptisma confertur. Est ergo principalissimus effectus sacrosancte eucharistiae, participatio puritatis, & naturae uirgineae incorruptae, Domini esu. Adeoque ob hoc propria periphrasi praedicatur, uinum germinans uirgines. Quo nimirum respectu Mahumetani, baptismum recipiunt, quatenus tollit innatum foetorem illis alioquin in uitam durabilem, quemque in Ebreis omnibus alioquin obseruamus hodie. Adeoque baptismi effectus interior, etiam extra relucet. Porro ineffabilis diuini amoris hocce mysterium, operari praefatos reales effectus regenerationis, in natura humana. Docet Apostolus. Omnes quidem resurgemus: Imo & id confirmat unici baptismatis esse perpetuum, atque indelebilem. sed non omnes immutabimur. Quasi dicat: Mortales omnes quandoque a morte resurgent. At ista renascentia non tollit mortem, sed Christianos deserit cum sarcina corrupti corporis, ex uoluntate uiri, generati: Damnati quidem resurgent, nequicquam immutati: atque hactenus animam nihilominus relinquit uitiis corrupti corporis subnoxiam. sed in pristino corpore Adamico, ponderoso, non penetrante, etc. sola uidelicet mortis optata necessitate illis ademta. Quapropter adultis non satis fuit baptismus, quanquam iunioribus, quamdiu insontes sunt, abunde sufficiat. Pueri uero, solo baptismi lauacro regenerati, resurgent, in corpore aliquatenus glorificato: sed tanto minus perfecti, quanto a tanta felicitate fuerunt remoti. Priuilegium itaque aliud promulgatum, per quod adulti uitam aeternam habere possunt, Quod qui non indigne manducauerit corpus Dominicum, Christus illum resuscitabit ad uitum in nouissimo die, Si uero non manducauerit, non habiturus sit uitam in se. Qui autem in communione corporis Dominici fuerunt uniti, resurgent plane gloriosi, per totam sui naturam: quia perfectissime fuerunt in uita regenerati. Nam hoc mysterium nobis datum est pro mundi uita. Cuius regenerationis, quanquam non apparuerint uisibilia signa: Est nimirum mundi uita Adamica, caduca, & propemodum brutalis. reuera tamen inerant; In cuius per mutationem datur nobis pignus, itemque actualis & realis participatio uitae aeternae. neque enim de nouo fiunt in resurrectione, nisi prius in seculo, per omnimodam regenerationem praeexstitissent. Fides nostra non est de nonentibus: sed de rebus ueris, non uisibilibus, quia uult nos promereri per fidem. Merita igitur passionis dominicae nobis communicantur per participationem illibatae uirginitatis Christi Domini. Quapropter quantumuis amoris, & unionis cum Deo, sit hoc symbolum prorsus inscrutabile, prout & effectus inuisibiles modo: Communio enim purissimi & castissimi corporis sui, unit nos sibi, & nos in se regenerat actualiter: Itaque unicum granum illius pulueris transmutasset in aurum optimum partes argenti uiui, sibi aequales 19186. attamen praefata mystica, & realis renascentia, censetur adhuc terrena apud Nicodemum, atque eo titulo huc transtuli. Ego itaque, renascentiam saluandorum contemplor in natura sublunari, & terrena fieri, perinde atque in proiectione lapidis Chrysopoei. Enimuero uidi illum aliquoties, meisque contrectaui manibus. Inter terrena ergo reperitur praefatus puluis, quodammodo similis, qui fere infinitum metallum impurum transmutat in aurum optimum, sibique uniendo, ab aerugine, rubigine, carie, & morte defendit, ac uelut immortale facit, contra omnem ignis & artis torturam, transfertque in puritatem uirgineam auri: requirit saltem feruorem. Erat enim coloris, qualis croco in suo puluere, ponderosus tamen, & micans, instaruitri puluerati. Datum mihi semel eius fuerat unius grani. Anima ergo, & corpus sic regenerantur per baptismum, & communionem illibati corporis Dominici, modo iustus deuotionis feruor fidelium adfuerit. Granum autem uoco sexcentesimam partem unius unciae. Ignoscat Theologus mihi, si ultra crepidam de uita aeterna per parenthesin dixerim. Fateor enim lubens; non est corpus regeneratum. Hunc ergo quadrantem unius grani, chartae in uolutum, proieci super uncias octo argenti uiui feruidi in crucibulo. mei fori. Tantum de uita mundi proroganda ago. Et confestim totus hydrargyrus cum aliquanto rumore, stetit a fluxu, congelatumque resedit, instar offae flauae: post fusionem uero eius flante folle, repertae fuerunt unciae octo auri purissimi, granis undecim minus. Hoc saltem dixi, Baptismum realem effectum sensu perceptibilem, puritatis adferre, & sacrosanctam eucharistiae communionem in terrenis habere aliquid simile, quo facilius credamus regenerationem. Mortis Occasiones. Cita etiam profusio cruoris, ex amplo uulnere, uitam profundit, uitaeque lumen efflant. Ignem lucemque, uitae comparaui, quia aliquid prae se fert, quod uitale uidetur. Sic puris, aquae, uel uenti affatim facta prodigalitas inordinata: Etenim formae uitales, siue rerum uitae, siue sunt luces. balnea item, fames, solutiua, intempestiuam mortem introducunt. Ergo totidem mortis erunt saltem occasiones. quot lucis ablationes. Primo ergo lux exsufflatur, itemque compressione, flamma perit, quod uocant defectu aeris. Item per compressiones anhelitus in cuniculis, asthmatis, laquei, submersionis, fumi, & uteri symptomata, resolutiones item & paralyses neruorum, anhelitui substratorum. Ego uero demonstraui, id contingere, defectu noui Magnatis: non autem, quod ignis aere nutriatur. Item per combustiones, destructiones, carbonizationes, gangraenas, & conglaciationes frigoris. Sic & constrictione fumi alieni. Sic nimirum in cryptis, & cuniculis lampades extinguuntur, exsufflatur autem Lux uento, uel alia flamma. Item per uenena, alcalia, rodentia, escharotica, putrefacientia, uel fermentali contagio pessumdantia; Item per retenta excrementa, obstructiones, & abnegata partium commercia. Saepe enim candelae, flamma, puluere colophoniae, uel pyrio, suscitata informe, extinguuntur. Item per defectum digestionis alicuius, atrophiam & consumtiones, partis aut totius. Tandem alimenti defectu ignis interit. Mors similiter multifariam irruit. Uel enim corpus uiuens, subito colliditur, conquassaturque a pondere. Item per suffusiones cruoris intra cranium, thoracem, abdomen, uomicas, pleuritides, pulmonias, & c. At cum ipsamet anima sit in se mortalis: necesse est inprimis omnes potestates uitales, uitae coaeuas, labiles esse & caducas. Hinc tandem mors. Item per dislocationes uertebrarum, contracturas partium expurgandis sordibus destinatarum. Ad uitae igitur longaeuitatem, primum requiritur morborum sanatio; Tandem propter effetam seminum, potestatumque defunctionem, decrepitam, exantlatamque. Itemque propter pathemata animi grauiora, & incantamenta. tam illorum qui uitam totius attingunt, quam qui partis & functionum damna, uel conseruationem spectant, & hactenus insidiantur uitae: Mors ergo tot modis quotidie furatur mortales, quorum uita tamen semper simplex & uniuoca est. Nam est ideo uitae atque mortis aliena, & discrepans consideratio. Siquidem cum membrorum sit uniuoca conspiratio, principales certae potestates, non possunt non tandem labascere, etiam diminutis tantum subalternis. Etenim ensis uitam tollit: est tamen longe alia uitae speculatio conseruandae, quam sanandorum morborum, per causae ablationes, & praepeditiones. In quo a Paracelso discedo, quod putauerit morbum omnem, per pharmacum ad uitam longam, necessario tolli. Siquidem causae partim sunt externae, ut uulnus, pestis, ambustio, etc. quorum proinde sanatio, a causarum ablatione non pendet. Quoniam bonus uir ille, medicamen ad uitam longam, usumque, non minus ignorauit, quam ipsam uitae longae essentiam, proprietatesque. Neque enim ideo Ignis a foco delendus, qui aliquem combussisset, ut sanetur: prout nec ensis est frangendus, ut uulnus solidetur. Ideoque sua arcana plurimum conferunt ad uitam sanam, siue ad impuritatum ablationem: directe tamen atque primario, ad uitam longam, tanquam ad finem ultimam, nequicquam facere. Eo quod ut uita: Sed in uitae longae conseruationem, non minus externarum causarum contemplationes, & ablationes, quam fomenti uitalis occurrunt. ita & arbor uitae, concernit primario conseruationem, & redintegrationem, siue reiuuenescentiam facultatum uitalium, partibus insitarum. Enimuero tametsi nullo infestarent infirmitates, non tamen ob id mors desineret in dies, uiam ad suum introitum sternere. Nam etsi sanitas uitam, ut basin respiciat: In hoc itaque, arcana superfluorum ablatiua, ab arbore uitae distant. non tamen uita sanitatem includit. Caecus enim, claudius, podagricus, etc. non minus uiuit, quam sanus. Quod illa quidem morbos sanent, etiam quos natura parens, per se nunquam curat. Puta lepram, calculum, paralysin, tabem, hydropem, & c. Quid si uita per morbum desinat, id uite est peregrinum ac per accidens. sed arbor uitae hos morbos iam admissos non sanet. Sicut gladius mortem continet: Etenim si Hippocr. at non nisi per applicationem. dictitauerit, quod naturae ipsae sint morborum medicatrices: Alioqui mors per se respicit uitam: id suae aetati, & arti incipienti condonandum. causae uero morbificae, tantum per accidens, siue per applicationem ad spiritum uitae, euadunt mortales. Alioquin arcana ( quae tum nondum enotuerant, & hodie pene latent ) naturae uires superant, prout persaepe ars naturam uincit. Hinc namque impedimenta uitae longae, sunt serio attendenda, auertendaque, si longaeuitatem exspectemus. Idque nedum in arcanis morbos sanantibus: Initio itaque uitae meditatio consistit, non extra: sed in uita ipsa. sed & in arbore uitae, naturam deficientem restaurante, uerum est. Qualiter nimirum uita in corpore conseruetur. Arboris ergo destinatio, est uitae conseruatio, cum aliquali reiuuenescentia: sed cum remedio arboris perseuerat lepra, calculus, etc. Etenim anima sensitiua, iam deinceps a peccato ( ut dixi ) proprietatem uitae totam ad se traxit, & uitae uinculum cum corpore euasit. Est ergo plane alia consideratio arcanorum Paracelsi, & alia arboris Quod sic confirmo. Consideretur luuenis cum aliquo morbo praedictorum: Non enim Necotiana famem sedat, quasi satisfaceret defectui: sed in quantum defectus sensum tollit, simulque functionum exercitia. non enim florida atque uiuida eius iuuentus sanat hos morbos: ergo neque etiam arbor uitae. Impedimenta denique uitae sunt frequentes thermae, phlebotomiae, uulnera, solutiuorum quoque usus frequens. Eo quod haec tantum spectet fomentum floridae illius uitae. Quae sane adhuc recipitur per modum recipientis. Quae scilicet patrantis generationem faciunt minus floridam, ideoque & senium accelerant. Denique ut climata faciunt ad uitam longam: ita & quaedam officiunt. Sunt enim, quibus rarus est senex: Ergo in parte recipiente morbosa manet semper roboris disproportio, respectu partium beneualentium, quae erat ante assumtum pharmacum ex arbore uitae. alia, quibus senectus in honore est. Nam etsi singula participarent aequaliter de illo pharmaco: Endemica enim arsenicalia, subterranea uitam adhuc uiridem in flosculo demetunt. non tamen aequo robore resarcirentur. Primum ergo impedimenta uitae longae, in uniuersum sunt remouenda. Sunt &, quibus tractuum inundatorum est uicinitas. Inter impedimenta autem, quaedam uitam abbreuiant actiue, ut sunt morbi, uitae inordinationes, & c. Etenim debet quicquid sponte a putredine in aqua efferbuit, & resolutum est, simul cum uapore offerri, & a nobis sorberi. Perniciosi ergo paludum halitus putridum spirantes: Alia uero arborem uitae in sua bonitate determinant, accurtantque, ne suae destinationis ultimatum finem assequatur. dein qui salem semiputrefactum cum sordibus, ac resoluto luto efflant. Hoc quidem de arbore uitae nostra, non autem de Paradisi; deque uita corrupta, non de uita Adamica ante lapsum. Uidi enim Antuerpiae, postquam ager Austerueelius undas concepit, tiliarum folia in moenibus ab Augusto siccata, & uelut carie erosa. Morbi itaque aliquot, itemque multa profunda speculatio fortis, & non iucunda, & perturbationes, imo & incantatio. Prout suo loco. Quae ante inundationem, in Octobrim usque uiridia in arbore seruabantur. Idem Amstelrodami uisitur. Quando Lugduni Batauorum, folia arborum adhuc Maium mentiuntur. Hanc enim cladem frondes patiuntur a uapore semisalso: Felices ergo & plerumque longaeui, qui procul a curis, usuris, negotiis, atque seculi sui tempestatibus, paterna bona bobus potest arare suis, in pace & hilariter uiuere. quid tandem non in teneram pulmonis tunicam, atque sui parenchymatis spongiam factum iri putandum? Quicquid ergo pro uitae longae consecutione cogitandum, cogitandum in pace incuria, cum plena resignatione in placidissimam Dei uoluntatem. Profecto tot undique nostrae uitae hostes insidiantur, ut nisi longe a nocuo aeris contagio recesserimus: uix erit sub arboris uitae plena concessione, optata uitae longae participatio. Cogitandum eius ergo, quantum ridiculae cogitationes lassent in febribus, quantum seria studia eneruent, quantumque anxietates dierum numerum pessundent. Nam originalis arbor uitae in Eden, erat pro habitantibus suis: Quia sic spiritus attenuatur, & dies abbreuiantur. non autem pro uallis miseriarum indigenis. Porro Uenus suum primatum inter impedimenta uitae longae obtinet. Quia uitam affatim exhaurit. Sequitur Uenerem crapula multa, intempestiua: Itaque quicunque uolet bonitate arboris uitae potiri, & ex labore Sophiae proficere, deligat tractum, qui passim multos alit senes. Et in quo rari ferociunt passim morbi. magisque si potus sit noxius. Nocent quoque Tabacum; fungi, & quae propter occultum uirus, late serpens, uires uitales consternant. Tum denique a puero ( rectius si puer in utroque primum parente, mox dein & in nutrice ) arbore uitae uti Ccccc uti incipiat, dum alimentum, in augmentum solidorum staminum abripitur. Etenim quicunque iniuriam notabilem uitae passus est, desperet per arborem uitae plene redintegrari. Qui uero puer, medelam uitae primis admiscuit constitutiuis, sicque adoleuit; Quae uero medicamen arboris uitae impediunt, & diminuunt, ne ad apicem adscendat, sunt haereditariae, atque innatae debilitates, totales uel partiales; siquidem arbor uitae non est plusquam perfecta, ut queat decrepita in pristinum restituere: speret se acquisiturum, quod regum medentes aulici uix credant. quibusque acquisita succedunt per inordinationem haustae, quaeque per indebita dolorum morborum atque laborum tormenta aduenere. De Magnetica Uulnerum Curatione. Unde & quid usneae semen. 43. Fructus aeris. 44. Usnea fructus ex igne. 45. Disputatio de Magnetica uulnerum naturali, & legitima curatione, contra R. P. Ioannem Roberti Theologiae Doctorem Societatis Iesu, presbyterum non minus, quam etiam Rodolfum Goclenium professorem Medicinae. 1. Fascinus, sympathia, & magnetismus differunt. 2. Unum unguentum sympatheticum, aliud magneticum dictum. 3. Quid mumia. 4. In usnea dorsum etiam magnetis, mutato scopo. 46. Deus in miraculis sequitur naturam 47. Deus per reliquias magnetismum unguenti approbat. 48. Philosophia rationibus tantum immediate redarguitur. 5. Magnetismus supernaturalis prebat naturalem. 49. Differentia Iuris & Philosophiae. 6. Ex ignorantia causae magnetismus putatur diabolus. 7. Qui sint interpretes naturae. 8. Cur soli spagyri naturam interpretentur. 9. Usneae flocculus in fronte contra ensem, stolae uero contra dentem. 50. Superbit, qui ex ignorantia causae rem credit diabolicam esse. 10 Qui sint daemonis adulatores. 11. Flocculus in fronte in totam uitam praeseruat, a dente impressio sanguinis eadem in zinzilla. 51. Piper degenerat in hederam. 52. Magnetismus non est nouum inuentum. 12. Quomodo de personis iudicandum. 53. Unguentum armarium. 13. Paracelsus monarcha arcanorum. 54. Intentio, scopus, remedia, & modus in unguento sunt bona. 14. Res quaeque habet suum coelum particulare. 56. Unde inclinatio. 57. Cur unguentum non illegitimum. 15. Cur non sit superstitiosum. 16. Unde morbus astratis in nobis. 58. Quid superstitio. 17. Unde aegroti praesentiant temporum procellus. 59. Quid in mari fluxum & refluxum causet. 60. Cur modus unguenti incognitus Censori nil improbet. 18. Quid Magnetismus. 19. Unde uenti concitentur. 61. Aliquot effectus magnetis. 20. Coelum non causat, sed enunciat futura. 62. Magnetica cura morborum incurabilium perfecta. 21. Ens seminis cuiusque habet firmamentum & uirtutem influentiae suae. 63. Lac combustum mammas siccat. 22. Uitriolum per magnetismum moritur. 23. Uitis turbat uina, non coelum. 64. Antimonium obseruat influentiam. 65. Magnes se dirigit, non autem trahitur. 66. Mumia ab Italia Bruxellam usque operatur. 24. Carlina sub umbri trahit mirifice. 25. Uitrum magneticum. 67. Resina magnetica. 68. Allium contra magnetem quid agat, & cur idemque de Mercurio. 69. Item numero morbus subiecta mutat. 26. Fiores solisseguos ex magnetismo esse. 27. Filtra mumialia quomodo sint magnetica. 28. Uirtus ad dissitum obiectum est naturalis etiam in sublunaribus, & est magnetica. 70. Arcanum sanguinis spagyroram magnetem esse. 29. Herba cur & quinam magneticae. 30. Omnis creatura uiuit suo modo. Asarum & sambucus magnetica. 31. 7i. Quid unguentum trahat e uulnere absente. 72. Effectus satanicus omnis est imperfectus. 73. Pactum implicitum anchora ignarorum. 32. Sympathia praesupponit sensum. 33. Cur satanas non cooperetur cum unguento nostro. 74. Quae dicatur uoluntas & fantasia carnis & exterioris hominis. 75. Duplex ecstasis. 76. Fratris mortui mumia olim impressa sedi, adhuc magnetica. 34. Sapphirus in magnetismo unguenti aemulus. 35. Sapphirus tactu unius carbunculi caeteros sanat. 36. Uis ecstatica sanguinis. 77. Corruptio potentia laetantem manifestat. 78. Essentiae rerum non putrescunt. 79. Cur Ecclesiae antistites annulos caeruleos gestent. 37 Est magnes homini. 38. Zenexton pestis. 35. Ad quid putrefactio spagirica. 80. Causa magnetismi in unguento 81. Necese est accidens migrare idem de subiecto in subiectum. 40. Cor a thesauro trahitur magnetice. 82. Magnetismus qualitas coelestis. 41. Nectromantia unde. 83. Fur, latro, & uiraut mulier proba eandem dant usneam. 42. Quid sit homo animal, & quid homo imago. 84. Cur uitrarii utantur magnete. 145. Quomodo aquila per magnetismum cadaueris aiciatur. 85. Mutatur trahentium phantasia. 146. Inanimata habent suam phantasiam. 147. Quomodo cruor in unguento trahatur ad thesaurum suum. Cur aquilae ad cadauer magnetice. 86. Cur aliqua esu amentiam inducant. 148. Sensatio naturalis & sensatio animalis differunt. 87. Cur morsucanis rabiem introducat. 149. Sagarum effectus nefarii. 88. Tarantula ictu amentiam facit. 150. Potestas sagae est naturalis, & qualis ea sit. 89. Cur contra catellum rabidum bruta reliqua senon tueantur. 151. Ubi sita sit potestas magica in homine. 90. An homo caeteris corporibus imperet. 91. Cur homo agat per nutum. 92. Quae sit facultas magica. 93. Sympathia inter dissta medio spiritus cuiuidam mundani fit, qui etiam solem titaniaque astra gubernans, sensu pollet. 152. Potestas magica diuersimode latet in homine. 94. Phantasia in electiuis est uaria ad lubitum; in aliis uero est determinatae semper identitatis. 153. Homo internus cum externo fundamentaliter unum, materialiter autem diuersa. 95. Primus gradus potestatis magice habitat in sormis trium principiorum. 154. Quid sit spiritus uitalis, eius scientia & donum. 96. In cadauere sponte mortuo non est spiritus insitus. 97. Alter gradus est per phantasias formarum mixti, qua destructa nempe adhuc manent principia. 155. Diuisio spirituum iuxta medicos. 98. Tertius gradus ex phantasia animae oritur. 156. Anima in corpore solo nutu agit magice. 99. Quae brutae sint magica, & agunt extra se solo nutu. 157. In corpore solo nutu somnolento, extra uero nutu excitato agit anima. Impedit scientia pomi scientiam magicam. 100. Quartus gradus magicae potestatis est excitato intellectu hominum. 158. Initium cabalae in somniis hauritur diuinitus. 101. Defectus intellectus in homine exteriore. Uox magiae analogon multorum ad unum tertium. 159. Omnis magica uis excitatione gaud t. 102. Quid faciat Satan in Sagis. 103. 160. Quod dicatur subiectum capax magnetismi. 161. Quae sint uera solius satanae opera. 104. Peccatum doni gratiae abstulit, dona naturae obscurauit. 105. Quomodo differat magnetismus ab aliis formalibus proprietatibus. 162. Quorsum exercitia pia catholicorum. 106. Effectus potissimus Cabalae. Humores & sordes suam habent phantasiam. 163. 107. Duo subiecta rerum quarumlibet. 108. Cur scriptura sanguine potius, quam alios succos animatum dicat. 164. Homo tam spiritu quam corpore agit. 109. Semen habet traducem patris phantasiam. Unde nobilitas orta. 165. Quinam radius a Saga in brutum. 110. Quomodo Saga prodatur. 111. Quomodo alligetur Saga in corde equi. 112. Pelles lupi & ouis phantasiam inimicam uitae prioris impressione retinuerunt. 166. Intentio opus bonum deprauat. 113. Phantasia sanguinis recenter allati in unguento quid efficiat. Modus magnetismi in unguento. Uirtus seminalis est magica naturalis. 114. Cur cruor praesente homicidi esstuat. 167. 115. Cur pestis in obsidionibus frequens. 116. Differentia inter curationem magneticam, quae per unguentum, & illam quae per ouum putridum fit. 168. Opera misericordiae saltem respectu pestis euitandae exercenda. 117. Notabile mysterium humanae imaginationis fundamentum magiae naturalis. 169. Pestes uindictae & exsecrationum sunt exsecrabiles. 118. Cur corpora a patibulo essent tollenda, 119. Cur excrementa non causent pestem. 120. Intellectus procreatam entitatem imprimit in obiectum externum, & ibi realiter perseuerat. 170. Cur sanguis tauri sit deleterius. 121. Quomodo parentur sigilla esficacia. 171. Cur pinguedo tauri sit in ung. Phantasia per clauum ceu medium spiritum Sagae nectit. 172. sympathetico, ut fiat nempe unguentum armorum 122. Cur Satan non concurrat ad unguentum. 123. Si Satan naturaliter mouet corpus sine extremitate, cur non & homo interior? Basis magiae. 124. Unde uanitates pro magia habeantur. & cur non potius adhuc spiritum Sagae. 173. 125. Magia bona in sacris. 126. Uirtus unguenti non ab imaginatione componentis: Quae dicatur magia uera. 127. Causa idololatriae sagarum. 128. sed a simplicibus in unum coalitis est. 174. Excitatores magiae. 129. Satan excitat imperfecte. 130. Author professionem fidei dat. Unde belluae quoque magicae. 131. Anno octauo huius seculi, Regnum spirituum litem alit, & amorem. 132. Cur microcosmus homo. 133. allata est mihi oratio declamatoria Mens generat entitates reales. 134. Entitas ista inter corpus & spiritum media. 135. Descensio animae uelle conformatum patrat. 136. Causa fecunditatis seminum. habita Marpurgi Catrorum, qua Rodolf. 137. Cur libido mente uelut alienet. 138. Goclenius ( cui nouiter Pater per spiritum seminis generat extra se, in obiecto mox absente. 139. Quis sit spiritus patronus magnetismi. 140. Uoluntas mittit spiritum ad obiectum nisi uoluntas aliquid reale produceret, daemon eam non agnosceret, & nisi extra se dimitteret, daemon absens eo non concitaretur. demandata erat professio Philosophica ) primitias exsoluens, conatur uulnerum sanationem, per unguentum Sympatheticum & Armarium a Paracelso inuentam, ostendere esse mere naturalem. Ubi ergo thesaurus, eo tendit spiritus hominis magicus. 141. Magnetismus fit per sensationem. 142. Plures esse sensationes in subiecto unico. 143. Quam orationem legi totam, & ingemui, naturalium rerum historiae tam debilem patronum obtigisccccc Ex phantasia superiore ipsi imperante. 143. 2 se se. Abstrusiores scilicet quosque effectus indistinctim adfert anxius, quo rationibus destitutus, suum magnetismum comprobet. Complacuit sibi nihilominus author eo scriptionis argumento, & continuata probationis sterilitate, idem opus anno 1613. non nihil auctius edidit: Exemplo fascinum a sympathia, & utrumque a magnetismo distinguam. ( 1 ) Canis antipathiam sunt namque sympath. & antipathia eiusdem generis filiae ) cum gallina habet: hanc nempe uorat ille, & hec canem fugit. nuperrime oblata est praedicti libri succincta anatome, a Theologo quodam in speciem lepidae censurae potius, quam disputationis concinnata; At ubi nouiter pullos exclusit, haec canem fugat, quamuis generosum: fascino nempe anima gallinae, canis animam ligante; petitum ergo meum utcumque fuit iudicium, eo saltem nomine, quod res Paracelso inuenta, eundem spectaret, & me suum sequacem. non obstante antipathia priore, disparili armorum praesidio & robore inaequali: nusquam tamen in his magnetismus est. Dicam ergo, quid de Medico Goclenio, & quid de censore Theologo sentiam. Quae porro Medicus adfert de sigillis, characteribus gamaheum, ceremoniis, uanisque ut plurimum obseruantiis: Medicus inprimis proponit, & ostentat se probaturum, magneticam curam uulnerum esse naturalem: sed promissorem ad tantum munus imparem inueni: sunt prorsus huc impertinentia, & potius magnetismum ceu suspectum, destruunt quam astruunt: utpote quod nuspiam uel tenuiter saltem titulo aut pollicitis satisfaciat. meum non fert ingenium, de his quicquam decernere. Errat deinceps Goclenius, & quidem temere iuxta ac ignare: Multa hinc inde rapsodia colligens, quibus uires quasdam formales, quas sympathiam & antipathiam uocant, esse in rerum natura: atque ex earum positione, magneticam curam naturalem probasse sat se putat. somnians ex praescripto Paracelsi, telum quod sauciauit, si unguento armario obligetur, uulnus curari. Frustra namque telum aut mucto praescripto a se unguento inungentur, nisi cruentum, idemque cruor prius in dicto ense exsiccatus fuerit. Multa inquam ex Aegyptiis, Chaldaicis, Persis, coniuratoribus, & praestigiatoribus in unum cogit, quo ignotum sibi magnetismum comprobet. ( 2 ) Aliud namque unguentum Paracelso est sympatheticum, ratione cruoris habiti e uulnere; atque aliud certe unguentum, quo arma nullo sanguine tincta emplastrari debeant: Partim ut rerum nouitatis auidos animos oblectando ex scopo seducat, partimque ut authorem admirentur, nedum triuiales scriptores, sed & quosuis rariores alios triuisse. uocatque idcirco prius unguentum magneticum & sympatheticum, posterius uero magneticum armarium: Quocirca perperam Medicus sympathiam ( quam diuersimode, & fabulos e saepius adfert ) cum magnetismo confundit; & hunc naturalem esse, ex illa concludit: quod insuper mel & pinguedinem taurinam idcirco ( nec frustra quidem ) recipit. nam & unguentum illud uulnerarium, nedum homines, sed & equos curare uidi: quibus certe non tanta est affinitas nobiscum ( nisi asini simus ) ut proinde sympatheticum unguentum nobis & equis communcdici mereatur. Male itidem confundit Medicus sympathiam cum fascino & ligatione, & utrumque cum magnetismo. Postremo, quo suo genio satisfaciat, descriptum Paracelsi immutauit Goclenius, asseuerans usneam e folis craniis suspensorum deligendam esse, cuius sui & falsi inuenti causam quaerens, non ueretur somniare, spiritus uitales strangulatu in caluariam intrasse, & ibi tantisper manere, donec sexennio abinde reuoluto, sub diu usnea succreuerit. Quid mirum, cum Theologus candem se nescire fateatur, atque idcirco satanam authorem coniiciat: Paracelsus contrarium expresse docuit, & usu comprobatum est, usneam e cranio rota interemtorum non minus laudabilem esse, quam laqueo suspensorum. ea namque est infirmitas nostra, quod plurimarum & praestantissimarum rerum notitia destituti simus. Idcirco etenim plurimas res ad sacram ignorantiae anchoram, inuiti deflectimus, & catalogo causarum occultarum referimus. ( 3 ) Ex animalibus siquidem non quintum esse ( quod simul cum spiritu influente & uita, pereat essentia principalis, ) sed sola uirtus mumialis, id est, spiritus insitus & confermentatus, in ui enectis corporibus superstes educitur. Quis enim Theologorum unquam causam risibilitatis, uel alterius proprietatis formalis, puta caloris in igne, demonstrationem ad plenam sciuit: An non committitur petitio principii, si dixeris: Calor summus igni competit, quia de eius est natura? Quae de memoriae instaurandae remediis prodidit Goclenius, ut fini concepto nequaquam congruentia agnoscimus, sic & impertinentia ostentacula esse, probare nequicquam diffidimus. equidem formarum essentiae; Inter Theologum & Medicum non est quaestio facti: quia ignotae sunt nobis a priori, ideo & formalium proprietatum prosapia tota ieiuna est, & incognita: concedit nimirum uterque sanationem uulnerato accidere: in eo tantum lis est, quod Medicus eiusmodi sanationem adstruat naturalem; Theologus uero uelit esse satanicam, idque ex pacto primi inuentoris. atque ubi aduertimus, aliquam passionem formalem subesse, mox ab indagine eius, mens uelut fatigata frustra, cessat, seseque reponit, contenta nomine occultarum proprietatum: Cuius censurae non aliquam in sua anatome positiuam adfert rationem: eia sodes, an forte anatomicus censor causam nouit, cur canis laetus caudam uertat? leo uero itidem, quando iratus? felis quoque applaudens eandem erigat? satisfactum arbitrans, si penes se resciderit, etsi resectionis rudimenta nulla coram attulerit, in eo uidelicet quiescens, quod asserentis elumbes rationes submouerit: quod nullius est operae, nullius est artis, nec ullius etiam est authoritatis. Quid itaque, si ipsus ne caudae motus rationem nouit, mirabitur Goclenium magnetismi rationem dedisse insolidam? eiusque refutatione, praesumet curam satanicam, quae magnetismi est, se sat superque demonstrasse? Nam quorsum facit, ex futilitate rationum alicuius imperiti, de reipsa iudicare? absit tanta iudicii temeritas. eamque impiam declarare, si suae sententiae ne unam quidem ratiunculam somniarit: Agedum, cur diabolicam dicis curam? debueras equidem rationem censurae addidisse, nisi eadem facilitate, qua diabolicam praedicas, negatum ab aliis exspectes. Quid si presbyterium laicus incomtis laudem rationibus, easque aliquis uelut immeritas reiiciat, an propterea ipsum sacerdotium reiiciendum erit? quid quaeso res ipsas attingit imperitia aut temeritas alterutrius; ( 5 ) Iuristae solam affirmatiuam confirmatam expetunt: at philosophi utramque, ne negantium quam asserentium maior uideatur aut ignorantia, aut etiam proteruia. ( 4 ) Certe non se censuris Philosophia substituit, nisi censorum adsit pondus rationibus stabilitum. An forte diabolicam astruis, quia non potest intelligi ( a te ) subesse rationem naturalem? Ego itaque, qui contra Theologum curam magneticam uelut naturalem suscepiprobandam: non credam ex infirmitate tua de uirtute, tam inertem ferres sententiam. Scis etenim, quod uitium nostrum, infirmitas intelligendi sit, non rerum. inprimis Goclenium excusandum ratus sum, si frustra laborauerit in inuentione causae proximae huius insoliti effectus. Satage ergo unde scis, Deum eiusmodi uirtutem magneticam non direxisse in usum Ccccc 3. usum uulneratorum? ( 6 ) Ostende literas: Mihi profecto nullatenus mirum uidetur, si extra magnetis corpus consimile, & solo magnetismi nomine explicabilem uirtutem, rebus Deus dederit. ante Deus sui consilii secretarium elegerit ) sane utcunque uageris uario, tandem reperies non alia ratione, apud uos esse curam diabolicam, nisi quia tenuitas & uocatio uestra eam non capit. Quid mirum, si Theologus nullus haec suboleuerit? Nonne ad magnetisimi positionem sufficere deberet, unicum saltem dari exemplum ( per plura & apposita mox adferam ) naturale istius lapidis, ad cuius normam, caetera quoque diuersimode distributa intelligantur in creaturis? An proinde quia nouum paradoxum & tibi incognitum, idcirco & satanicum esse debebit? ( 7 ) Postquam enim Sacerdos & Leuita transiissent in Iericho, successit Samaritanus laicus, qui omne ius Sacerdotibus inquirendi rerum causas eripuit: Absit tam demerite de diuina Conditoris maiestate sentire: natura idcirco abinde, non Theologos in sui interpretes uocauit; neque certe, isto honore deferendo, ( 10 ) Satanae blandiri debemus: ( 8 ) sed solos Medicos in filios optauit, & quidem tales duntaxat, qui pyrotechnia instructi, rerum proprietates examinant; quid enim ipsum uspiam suauius afficit, quam si bonorum operum gloria ita deferatur ei, quasi ipse eorundem author exstitisset? separando potestatum delitentium impedimenta, cruditatem scilicet, uenenositates, & feces, id est, tribulos & spinas e maledictione, naturae uirgini passim insertas. Nam cum natura quotidie distillet, sublimet, calcinet, fermentet, soluat, coagulet, fixet, & c. nos certe iisdem adminiculis rerum proprietates ab occulto cruimus in lucem, naturae soli interpretes fideles. ( 11 ) Naturam materialem quotidie magnetismo suo, a superis formas trahere, coelestiumque fauorem expetere, conceditis, & coelos quippiam ab inferis uicissim allicero inuisibiliter, ut sit liber & reciprocus aditus, & in unicum totum membrorum concinna chelys, Magnetismus itaque, quia passim uiget, praeter nomen, nil noui continet, nec paradoxus, nisi iis, qui cuncta derident, & in Satanae dominium ablegant, quaecumque non intelligunt. Theologus autem, quo iudicet prestigiosum a naturali; a nobis prius definitionem hauriat necessum est: Profecto quaerenti derisori sapientiam ea non exstat. ne sutor nempe ultra crepidam labatur turpiter. ( 12 ) At quaeso, quid superstitionis habet unguentum armarium: De Deo Theologus, naturalis uero de natura inquirat. an quia usnea sanguine mumia, & adipe humanis conflatum? atqui innoxie his utitur Medicus, & ad hoc impune uenundat seplasia. Multa certe ubique Conditoris bonitas fuit, qui omnia creata in ingratum hominum usum condidit: ( 9 ) nec Theologorum quenquam assessorem admisit: quot quantasque rebus uirtutes inderet; An forte quia modus utendi tibi nouus, uulgo insuetus, utrique uero admirabilis, idcirco effectus erit satanicus? Subde te, nec aestua; mox melius habebis. ( 13 ) Etenim modus utendi, nil mali continet. nescio sane interim, quomodo a superbiae peccato excusari possit, qui quia non percipit rationem naturalem, tanquam uniuersa Dei opera suo metiens acumine: Intentio inprimis bona ac sancta est, & tantum in bonum cedit finem: idcirco audacter negat Deum eiusmodi rebus uirtutem dedisse; quasi homo uermis, Dei & consilii eius compos esset: nempe sanare dolentem, proximum sine dolore, periculo, & sumtuum emaciatione? Hoccine diabolicum dicis? omnium animos exsuo aestimat, qui putat fieri non posse, quod intelligere non potest. Denique ipsa quoque remedia res naturales sunt, quibus eam facultatem a Deo concessam mox argumentabimur. Utinam tu quoque tuam nobis negatiuam sic firmasses: Pars eius australis, si ferrum tetigerit, illud ad Aquilonem uertit, & borealis magnetis pars, ferrum attactum, ad austrum inclinabit. Boreali parte, id est, uentre suo, ferrum allicit, & dorso, illud ante se propellit: Deum nempe summum bonum, non dedisse unguento sympathetico uim naturalem, & mumialem magnetismum. aquilonare latus, a dextra in sinistram, fricando acus compassi cuspidem, eandem ad austrum diriget: ( 14 ) Hoc remedium magneticum nullatenus suspectum reddi potest: sin uero frictio, a sinistra in dexteram instituatur, contraria cuspidis directio erit. cum nullos ritus habeat, nulla uerba, nullos characteres aut sigilla poseat, ceremonias nullas admistas, aut uanas obseruantias: Similiter australe magnetis latus uariatur. ( 15 ) non praesupponat horas, non profanet res sacras; imo quod amplius est, ne quidem praeexigat imaginationem, confidentiam aut fidem, neque ueniam a uulnerato petendam: Imo quod magis est, si magnes affrictu suo ferrum magneticum efficiat, id est, ferri alterius attractiuum, idem ferrum iam magneticum, sursum deorsum inuersum, rursum ad magnetem fricetur, tractoriam potestatem confestim exuer. quae cuncta curis superstitiosis annexa sunt. ( 16 ) Superstitio quippe dicitur, quoties statur fide, aut imaginatione aut utraque, super uirtutem aliquam, quae talis non est, aut non eo a Creatore directa. Quae si sapiant, inquire Guilielmum Guilbertum, Londinensem Medicum, de magnete, quo nemo melius de hac materia scripsit, & cuius opera, uariatio pyxidis restaurari potest. Acus quae nunc ad Aquilonem uergit, sub aequinoctiali ambigit; Nihil igitur cura Magnetica, superstitionis habet: ultra eam uero ad alterum polum tendit. Hoc medicum addam: dorsum magnetis sicut ferrum; Quocirca Theologe Censor, saltem deridendi satanam ergo periculum unguentis sacrasmo plenus, facito, quo pactum illud implicitum eruas: ita & intestinum pellit, curat herniam, omnemque catarthum de natura Martis; effectum nihilominus eundem plane nobiscum, uelis nolis, reperies: omnes nempe magnetismi, ad usum hominis ordinantur: quod superstitiosis causis nequaquam euenit. ( 17 ) Quicumque magneticam uulnerum curam diabolicam putat, non quia fine & mediis illicitis constet: uis trahendi ferrum, si mumiae muliebri maritata fuerit, tunc dorsum magnetis, in femore, & eius uenter in lumbis emplastrata, abortum iam minitantem tuto praecauet: sed quod modo ipsi incognito procedat. uenter uero magnetis, in femore, & dorsum lumbis appositum, partum mirifice facilitat. Is etiam eodem conuictus argumento, omnium quae de magnete dicturi sumus, causas quidditatiuas dabit: uel fatebitur, magnetis operationes praestigias esse Satanae: Quae cuncta de magnete, noster Anatomicus rationibus a priori illustrabit, modumque uelut ipsi cognitum nobis exponet: uel pariter Satanae esse illusiones, & non naturales effectus, parili ignorantiae argumento, decreuero. Exempla aliquot consimilis magnetismi iam proferam, ut tandem ad rationem positiuam, omniumque oppositionum refutationem, animo imbutiore accedamus. Quid agam amplius? quas non attulisti rationes pro te, ipse comminiscar. uel saltem ( quod tutius erit ) magnetismum, ist est, proprietatem quandam occultam, hac appellatione propter manifestam illius lapidis praerogatiuam a caeteris abstrusis, & uulgo ignotis qualitatibus diremtam, nobis cum cogetur agnoscere. ( 18 ) Magnes dapi impositus ligneae, atque innatanti, confestim uno & certo latere ad austrum, altero ad Aquilonem uertitur. Omnis, inquies, effectus, uel immediate a Deo opifice procedit, & miraculum est: Si quis ad ostium tuum cacauerit, idque prohibere intendas, ignem ferri recenti excremento superstruito; uel a satana, & prodigiosus est; uel a causis naturalibus & ordinariis, & tunc naturalis est: mox per magnetismum natibus scabiosus cacator fiet: atqui magnetismus non est miraculum, neque effectus naturalis: Ergo satanicus. igne uidelicet torrente excrementum & tosturae acrimoniam quasi dorso magnetisico, in anum impudentem propellendo. Respondeo: Forte hoc satanicum dices, quia finis laesio. At certe abusus potestatum in libert ate hominis est: attamen usu non minus naturalis. ( 22 ) Fac tabulam ex bismuto, & una extremitate, pone succini frustum, tribus inde spithamis, colloca uitriolum uiride: Quanquam hanc dictam enumerationem insufficientem queam ostendere, quatenus homo interior etiam agit, nullo dictorum modorum ( quod postea satis luculenter dicturi sumus ) nihilominus sicco pede assumtum nunc transimus, subsumtum negaturi, qua nimirum parte, effectum non naturalem, asseritur. Id enim prius probandum erat, ne petitio principii committeretur: mox hoc colorem & acredinem uisibiliter amittet. Quae ambo in succini praeparatione reperiuntur. Saltem hocce omni satanae illusione carebit. uerum in hoc fuit, & erit defectuosus noster Censor, dicere non esse naturalem, nisi dicere, putauerit idem esse & probare, & authoritatem suam uice rationis locasse. Bruxellensis quidam in pugna nasum amisit, adiuit Chirurgum Tagliacozzum Bononiae degentem, ut nasum praestolaretur: Multi namque effectus naturales sunt, qui non ordinario contingunt: rarius nempe incidentes. & cum incisionem brachii sui timeret, baiulum ad hoc conduxit, e cuius brachio nasum tandem dato pretio eruit. Itaque in gratiam Anatomistae, ubique partem affirmatiuam nedum tuebor: sed & declarabo rationibus, & exemplis consolidabo. Sic nempe propria ruet mole argumentum iam allatum. Mox tredecim circiter menses, a reditu in patriam, repente nasus insititius friguit, & abinde aliquot diebus, putrilagine cecidit. ( 20 ) Est, liber impressus Franekerae anno 1611. apud Uldericum Dominicum Balck, dem lampade uitae. Cuius rei inopinum casum inuestigantibus inuentum fuit, eodem forte momento, quo nasus friguit, exspirasse baiulum. ( 23 ) Superstites sunt horum testes oculati Bruxellae. Ubi reperies ex Paracelso, ueram magneticam curam plurium morborum, puta hydropis, podagrae, icteri, etc. An non est mumiae magnetismus ille plane consimilis, quo nasus uita communi, sensu & facultate uegetatiua tot mensibus, insitionum iure gaudens, repente trans Alpes mortuus est? ( 24 ) Cedo quid subest superstitiosi? quid phantastici? sanguinem calentem aegri, includendo teste, ouique putamini, quod fouendum exponitur, & carnibus admistum sanguinem hunc, cani esurienti uel sui dabis, mox aegritudo abs te in canem trahitur, & abit: non secus atque in Gehasin lepra Naamani, exsecratione transmigrauit. Radix Carlina ( quae Chamaeleonti, est ) plena succo & uiribus euulsa mumiae humanae contemperata, tanquam fermento ex homine, cuius umbram premis, uires & robur naturale in te trahit. An & hoc diabolicum censebis, sic proximum, solius sanguinis mumialis magnetismo, restituisse? restituitur autem prorsus, & indubitato. ( 25 ) Sed hoc praestigiosum dices, quia paradoxum: ( 21 ) Mulier ablactans infantem, quo citius ubera sibi sterilescant, in prunas lac emulget, & mox ubera flaccesunt. quasi non eadem lepra e Naaman in Gehasin esset traducta, & icterus idem numero, in canem transplantatus: An forte satanas exsuget ea? non enim morbus in praedicamento qualitatis est; sed omnia sunt praedicamenta, in morbis singulis. sane non adeo breuis dies hominis foret. Haec nempe intestinae fuit calamitatis causa. Siquidem licuerit non res nominibus, sed nomina rebus accommodare. ( 26 ) Solissequi flores magnetismo quodam, feruntur ad solem: non sane propter eius calorem quem optent ( nubilo namque & frigidiore die, solis quoque rhythmum imitantur ) nec etiam propter eius lucem, solis sunt pedissequi: nam nocte opaca, ab occasu, ubi solem reliquerant, ad ortum tendunt; ( 29 ) Persicaria siue piper aquaticum, consolida, sophia, serpentina, brassatella, atque plures aliae, istud habent peculiare, ut si frigidae, demergantur in aquam ( flante enim Borea, excisa quercus uerminosa erit, nisi confestim subter aquas demergatur ) & super uulnus aut ulcus, aliquantisper intepescant, mox defodiantur coenoso loco: Non hoc diabolicum censebis, quia aliud subterfugium paratum est: ubi putrere incipiunt, etiam attrahere satagunt ex aegro, quicquid nocuum est. nempe esse harmoniam superorum cum inferis, & facultatem tractricem plane coelestem, nullatenus sublunaribus communicandam. Quasi uero microcosmus, coelestis sortis indignis, nullam in suo sanguine & usnea notaret astrorum reuolutionem. ( 27 ) De philtris dicerem, quae mumialem confermentationem requirunt, ut ad certum obiectum trahatur dilectio. At consultius est praeterire, ubi hoc unum saltem prius dixere. Idque peragunt herbae, non quamdiu in terra crescebant, neque etiam quamdiu in forma manent pristina ( oportet namque granum emori, ut fructum ferat ) sed in corporis putrefactione, uirtutes iam quasi corporis repagulo solutae, libere magnetismum, secus dormientem & impeditum, exserunt, & iuxta contagionem, impressionemque a uulnerato aut ulceroso loco acceptam, reliquum mali, uel eminus multum exsugunt. Noui herbam passim obuiam, quae si teratur, & foueatur manu, donec intepuerit, mox alterius manum detinueris, quoad & illa tepescat amore tui, ille totus continuo ardet, ad aliquot dies. ( 30 ) Si quisquam folia Asari decerpendo, sursum uellicauerit, purgabunt aliam, id est, tertiam personam tractionis nesciam, per uomitum tantum: sin uero deorsum carpendo torqueantur, solam deiicient aluum. Hic saltem nulla subest superstitio. Detinui pedum cuiusdam catuli, hic confestim peregrinum me secutus adeo, quod noctu ante cubiculum eiularet, quo eidem aperirem renunciata heram sua. Nam quid hic imaginationis commemorem: Ad sunt Bruxellae mihi huius facti testes. cum illa in tertium obiectum nil operari concedatis, maxime ubi istud ignarum sit modi, quo decerpens suerit usus? Calor etenim prius herbam calefaciens, calor inquam non solitarius, sed effluuio quodam spirituum naturalium concitatus, herbam ad se determinat, indiuiduatque sibi: ( 31 ) An forte pactum implicitum rursus, & sacram ignorantiae anchoram, incusaueris? & assumto hoc fermento, per magnetismum alterius spiritum, trahit & subigit in amorem. Atqui hic nulla latet uana obseruantia, praesertim ubi inscio assumente decerptor, sursum uel deorsum folia uellicauerit. ( 28 ) Relinquo curas multarum aegritudinum, quas arcanum sanguinis humani magnetice perficit: Profecto praeter asarum & sambuci extremitates, id caetera non habent purgantia, quae quomodolibet decepta, uni uoce operantur continuo. Sed in asaro, planta integrali, proprietas elucescit magnetica, adeoque ad carptionis sensum uarie sua dotat folia. nisi etenim sanguis imo pus, urina & perspirabile effluuium, continuo aliquid secum de spiritu uitali demerent, hisque inesset participatio quaedam totius, extra concretum naturale: Habere autem nedum plantas, sed & creata fere sinddddd gula gula ( 32 ) sensus quandam adumbrationem tam antipathia, quam sympathia ( quae sine sensu consistere nequeant ) latius comprobant, quod mox docebimus. Nec locus est subterfugio, dicere uirus attractum eo momento, quo locus a sapphiro tangitur, uel etiam tum temporis intus edomatum figurare, & non magnetismo absentis gemmae id tribuere. Uerumtamen aegri fidem dabunt, se non confestim percipere subleuamen, sed multo post; abscedente paulatim scilicet, per tractum magneticum ueneno. ( 33 ) Matronam nobilem mihi notam, abeunte podagrae paroxysmo uno, nouus subinde alius excepit, ac per multos menses podagra sine remissione, insolito infestauit recursu. Imo locus ipse pro magnetismo certius testimonium dabit: Nesciens uero, unde tanta sibi, inauspicataque morbi recidiua; qui non nigrescit sub ductu, uel per ductum sapphiri: sed mox abinde atrescit, combustus immediate per aurum pestiferam, id est, arsenicalem, isthac, & non alia egredientem. tandem quoties remisso accessus feruore e cubili iam surgens, sederet sede, qua frater eius olim, & in alia urbe, podagricus sedere solitus erat, extemplo nimirum abinde morbum repullulare reperit. Effectus utique nullatenus imaginationi aut scrupulo adscribendus: utpote quae duo effectu longe fuerunt posteriora. Qua etenim uirus continuo exhalat, nimirum in conum resumtis radiis uenenosis ibidem necessum est locum impetum pati, atrescere & comburi, quae prout successu temporis contingunt: uirus quoque successiue effluere, ad tractum absentis gemmae, edocent. Qua autem sede, si contingeret alium sedisse podagricum, nulla ei accidit morbi reincrudatio. Respondebis forte, unumquodque agens requirere impressionis suae certam durationem: Itaque iam fratris mortui, mumia, sedem contagio suspectam merito reddidit, que sorori & non alteri podagrico, fluxus illos secus quieturos moueret, trans omnes uestes penetrans. Magnetismus fuit ad uterinam sororis scilicet mumiam: idque longo post funera lustro. huic sapphirum non instanti iuuisse, sed impressionem reliquisse, quae paulatim reliquum mali euictura esset, non autem absentem gemmam quippiam deinceps trahere. Cedo, quid hic est pacti impliciti cum hoste Satana? Ubi notabis, omne agens naturae in instanti agere, nisi sit in patiente obstaculum. In corpore uero contaminato non esse impedimentum, utpote quod citissime auxilium exposcit, & omnibus ad id uenis anhelat. ( 34 ) Sapphirus coeruleo colore satur, si anthracem quo pestis sese prodit, attigerit, & aliquamdiu affrictus fuerit, mox uero auferatur, non cessat magnetice iam absens gemma, uirus totum e contaminato attrahere: modo id uiribus nondum de bellatis fiat. Aliud prorsus esset, si sapphirus in loco dolente praeparandus, concoquendus aut alterandus esset, ut ex illo educeretur obseratum agens, quod deinceps in corpus spargeretur. Solent idcirco ( nobis in maiorem magnetismi fidem ) locum apostematis sapphiro in circinum paulatim aucto conscribere: At cum is maneat integer e incorruptus, certum tempus duntaxat exigit ad hoc; ne scilicet exiens uirus, qua insensiliter euolat, latius exspatietur, & nobilem aliquam uicinam partem latius proinde infectet. ut radium suum influentialem, per attactum mumiae copulet radio aure pestiscre, quo eam mox absens exigat. Qua enim uirus magnetice e corpore tabido, tanquam per tubum attractum, exhalat, totus circinus mox nigrescit, & tandem in escharam combustus, excidit: corde interim, a mortifera contagione praeseruato. Ad dictam inquam copulationem, ut fiat alligatio uirtutis sapphiricae, ad uenenum, requiritur certum tempus ( puta unius octauae horae ) quo circumdatur anthraci circinus: sed sufficeret qualemcunque remotam & commodiorem pellis partem attingi: quod falsum est. nam si esset aliqua sapphiri impressio, quae paulatim intus uenenum edomaret, & non tractio magnetica gemmae absentis; Tertio, An sapphirus forte aperiat poros? nulla esset ratio, cur atresceret & combureretur certus iste locus circini, neque etiam quo minus uirus latius ambularet, quam dicto circulo. & an natura non potuisset eadem sua expultrice uti, citra attactum sapphiri: quod si non: tunc sapphirus non attrahet; Quod amplius est, si anthrax recenter pluribus in locis se simul ostentet: sed tantum expultricem in aegro roborauerit. ( 35 ) solus tamen ille, qui sapphiro circumscriptus fuerit, amburitur, sidentibus & pereuntibus caeteris. Huic contrarium est, quod non ultra, neque citra circinum, locus amburatur; quodque incipientes, etiam non attacti, anthraces sidant & pereant. Itaque quam obsecro impressionem attractiuam post se sapphirus relinquet absens, si non magneticam? Siquidem roborata expultrice tantum, ipsa quaquauersus expelleret, & non ad certum & electum uinceretur locum. maxime quod attractum, dicat inseparabilem respectum ad attrahens, & uicissim? Quarto, Natura ante tactum sapphiri, iam denotauerat suum robur ualidum in expellendo anthracem. Unde quoque falsum est, naturam semel in expellendo commotam, deinceps per se perseuerare, cum ad expulsionis initia tardus alioqui sapphirus uenerit. Imo si sapphirus de se, uirtutem in corpus aegrum dedisset, una aut altera uice, seipso imbellior esset ( sic nempe ungula alcis, epilepticos arcens insultus paulatim, effeta redditur ) amissa facultate, quam impressit, quod plane in sapphiro, uere exsors est: Igitur utut dixeris absente gemma uirus attrahi magnetice necessum est. eo namque potentior laudatur, quo saepius uenenum exsuxerit. Uisne ergo clarius ostensum tibi unguenti armarii magnetismum naturalem? Dices forte, sapphirum generasse qualitatem in aegro, ratione cuius incepit attrahere, & uirus isthac euellere: uel an tractum gemmae calumniabis, & calumniatori quoque scribes? Iudicabis ( reor ) praestare & longe praestare, nobiscum sentire, quod sicuti mors, uulnera, morbus, caedes, per diabolum irrepserunt, unde nil nisi malum: & quamquam sapphirus tunc remoueatur, naturam nihilominus semel commotam perseuerare in expulsione, idque qua uirus expelli coepit. ita omne donum bonum desursum esse a patre luminum. Primo quaeritur, an sapphirus trahat prima sua qualitate ( puta calore ) uel formali & magnetica proprietate? atqui haec non desiderat praeuiam generationem, nouae qualitatis intus: sed tantum copulam uirtutis tractricis ad trahendum. Bonum uniuersim censentes istud, quod neque subiectum, neque obiectum, neque media, neque intentus finis, inculpare prauitatis ausint. Tractionem itaque fieri, per absentem gemmam. Probatur subsumtum: quia omne trahens naturale trahit ad se. ( 36 ) Solent proinde pridem, Ecclesiae proceres annulos sapphiro ditatos gestare, ignorato apud illos pene illius gemmae usu. Etenim ad hoc scilicet duntaxat trahit: Etenim quibuscunque data est animarum cura, iisdem quoque incumbit ex lege & officio, contaminatis peste adsistere: quocirca noua qualitas intus generata, ad se uirus intro traheret & neutiquam foras, per tractum educeretur. caligine nimirum ignorantiae, praeclarissimam rerum naturalium scientiam, hodie inumbrante: Secundo, An forte sapphirus genuerit uirtutem de se, eamque in pellem tantum impresserit? enimuero neque illud constare potest: in cuius uicem, dicendi lepor inflantis & mortuae literae nitor, & praesumens garrulitas, successere: quoniam tunc non esset necesse, circum anthracem duci circulum per gemmam; quod dolendum summopere, atque admirandum magis, artes mechanicas proficere quotidie: solum uero naturaddddd 2 lium Ecce, quo Paganicus error praecipitet improuide carpentes. lium studium, censuris iniquis terreri & retroire: prolixior de sapphiro fui, quia similem cum armorum unguento, paremque casum prorsus continet. Putare inquam impossibile, quod prorsus est necessarium, densissimae est ignorantiae officium, lumen scilicet, a sole usque in terram, uel ictu oculi celerius per minimos quosque atomos aeris, producere nouas species, & specierum species luminis: Caecutire nempe hoc est ad solem; ( 37 ) Est igitur hac in parte, suus quoque homini magnes, quo tempore pestis, per insensibilem transpiratum a contaminatis uenenum forinsecus haurit. nam si non haberemus lumen, & uirtutem solis apud nos, sed millesimam, millenorum millium speciem luminis & uirtutis duntaxat; ne quicquam cresceret, & refractione uel unione radiorum, nunquam ignis produceretur. Natura etenim, quae solet alias benignum succum duntaxat admittere, eumque ab excrementis solerter secernere, hoc suo nunc magneti succumbens, nocuam auram allicit, mortemque intro uocat. Etenim species specierum luminis, cum lumen non sint magis, quam colorum species, colores ignem nunquam causarent. Ego certe mihi gratulor de ignorantia talis doctrinae, de qua Goclenius, uelut rudis accusatur. Nonne trans uitrum, candenti fluxu sigillatum ( in quo nullus inuenitur porus ) ligula compassi ad polum sese flectit? Contra quem magnetem, suus est magnes contrarius ( ne uidelicet disputatio, ulla sui parte, cedat sterilis ) ipse nempe sapphirus, uel etiam frustum succini lucidum, prius per septem planetarios pulsus confricta ( sunt autemii in gutture, carpis manuum, prope pedum malleolos, & ad cordis thronum ) e collo, periapti uice appensa, humanum magnetem praecellunt, impediunt, adeoque dirae luis amuleta certissima; alioqui plane inefficacia, si pulsuum confrictio non praecesserit. & ad ferrum uicinum trahitur, polo interim neglecto & Igitur idem accidens, trans uitrum migrat, de magnete in aerem, & ad polum ipsum, fortassis attingit. Quae enim prius sapphirus & succinum erant, ab affrictu, mutata familia, nomen prius amittunt, & zenexton deinceps appellantur. ( 40 ) Et magnetismus quoque, qualitas coelestis est, ast ralibus influentiis persimilis, nec loci distantiis coercita, prout neque unguentum magneticum, de quo disputo. ( 38 ) Haeccine quoque diabolica censebit, & inito pacto attribuet aliquis: Sat est paucula; Rides, quod usneae herbulam, ex cranio hominis trium literarum, legat Goclenius. sufficientia tamen exempla, & unguenti armarii parem casum continentia, attulisse: ( 41 ) Nec est sane, quod hic putaueris anguem in herba, superstitionis uanitatem latere: nunc tempestiue nos ad tua argumenta uoluemus. nam etsi Iesuita, suspendio, alioque martyrio enectus, ad siderum influxum & obedientiam exsiccari relinquatur, eius caput, consimile furis cranio, usneam oriundam, peraeque utilem, & simul corradendam exhibebit: siquidem usneae semen de coelo cadit in agrum caluariae, interdum enim spuma pluit. Arguis Goclenium de inscitia Aristotelicae doctrinae, eo quod idem accidens migrare de subiecto in subiectum, insinuen(utinam tam praesto esses probando, ac es refellendo ) utpote & hoc pertinacitatis est ingentis, putare, cicatricem in cadauere non eandem esse, quae in homine hesterno fuit. quae aurora dicitur: subinde mucilago tenacior, quae sperma siderum uocatur, decidit. Nonnunquam ranis, ataneis, etc. ( 39 ) Frustra etenim nos sanctorum reliquias ueneramur, si sola materia impossibilis Aristotelicorum supersit, & non accidentia quaedam in corrupto remanserint, quae olim erant in uino. pluit coelum, quae decidendo substantia fiunt tangibilis & uitalis. Alicubi in montanis, lacte pluit, non minus quam sanguine: flocculus ibidem de stola D. Huberti, intra frontis cutem, demorsi a rabido, soli datur, & in posterum, a nulla fera rabida feriri potest, dentesque arcet flocculus. ( 42 ) non raro quoque in lapides & ossa, incumbit alba & bituminosa substantia, coelitus demissa, quae usnea fit. ( 43 ) Haec alibi crustam lapidibus inducit, ubi lapidescit; ( 46 ) Respondebis, id miraculum esse Dei, per reliquias: esto miraculum. & alibi in muscum degenerat. Huc spectant ros, manna, throni, thereniabin, nostoch, nebulgea, laudanum, & his similia. Deum tamen in miraculis, ut plurimum ad latus naturae ire, huiusque morem obseruare, ipsi suo flocculo ostendunt. Quanquam haec aeris substantiam magis participent: Nam qui solo uerbo potest omnia, etiam mediis subindeutitur. Sic sudor in sudario D. Pauli, esto unguentum magneticum: ( 44 ) ubi interim siderum excretiones usneae altioris sunt prosapiae, & flores coelestes nuncupatae; multa moliti sunt per eas; ut pote cum coelorum fauore, & influentia continua sint ditatae, fundamento egregiarum uirtutum non carent. sudor uero aegrorum, uel etiam insensibile effluuium, ab iis effluens, esto sanguis uulnerati, intra unguenti pyxidem, bacillo positus, e uestigio tota undique noxa ex aegro magnetice trahitur. ( 47 ) Idque eo fit potentius, quo magnes ille supernaturalis maioris est efficaciae: Usnea igitur cranii, cum coelitus semen acceperit, uterum autem & suum incrementum ex medullis mumialibus cranii humani, & arcis microcosmi: par est scilicet utrobique ratio, & par modus; nisi quod in mundo materiali, sanguine & unguento, seu mediis corporalibus contingat: non mirum, si insignes, & supra uulgarem uegetabilium sortem, potestates obtinuerit astrales & magneticas, quanquam non desint herbis, qua herbae sunt, sui magnetismi. in supernaturali uero, per amicorum Dei reliquias, multum saltem hoc nomine uenerandas: quae ut unguento magnetico proximiores euadant, e quibusdam fontem olei, liquoris balsami indesinenter stillantem excitauit nostri misertus Deus; Dicam quae uidi, Miles quidam, & nobilis, frustulum aliquod usneae cranii humani, intra cutem & carnem capitis, consolidatum gerebat; ( 48 ) quo scilicet magnetico remedio utrobique suffulti, certo sciamus, curationem magneticam Deo acceptam & in utroque mundo, consimili ordine, pari passu, unoque ductore ire. ( 45 ) qui amice intercedens, inter duos fratres, inuicem de uita dimicantes, gladio in capite caesus in terram cecidit, quo ictu pileus & coma, ad cutim usque, uelut nouacula, discissa fuerunt, pelle tamen illaesa euasit. Uos coniicite, cuinam causae, pellis tutela dedicanda sit. Hinc nempe reliquiae recentes, plura & angustiora edunt miracula, uel ubi transferuntur, tanguntur, etc. Ego coniecturis non assueui animum in certis torquere: quia necesse est magnetem fricari, moueri, si ipsum trahere oporteat. ( 49 ) Ad te usnea coelo sata redeo: fulgur siquidem ensem potentius, si laurum, non saltem uitulum marinum quatit, nec equum attingit, cuius chamus, uituli marini pinguedine inunctus sit; qui enim a rabie per flocculum, & alios pios ritus conualuerit, nedum liber a cane furente in posterum relinquitur; nec stabulum ferit, cuius postes tali adipe pingues sunt. Experientia est triuialis. Transeo attamen, & aliis hanc arenam relinquo, ubi simile paradigma prius monuero. sed quod magis est regium, alteri potest demorso a cane rabioso, tempus differre ad multas quadragenarias, donec queat D. Hubertum suo commodo adire, silente interim & suspenso ueneno rabidi. In Arduenna D. Hubertus colitur, quo omnes a cane rabido demorsi tendunt ( prout ad sancti Domiti, & Bellini sacella alii confluunt. ( 50 ) Consanguineum natura quoque dedit Zinzilla ( que est excrementum diaphragmatis in phlegmonem abiens ) occidit, umbi Ioneinstar Dddd 3 instar circumierit; Et papauera apud nos lethali qualitate priuata, utcunque patria nostra decuplo gelidior quam ipse Thebe. Ideo uaria est usnea, uario ossium solo succrescens. Curatur autem tuto & celeriter, si sanguine cuiusdam, qui semel illo morbo laborauerit, foris uel tenuiter locus inungatur. Si etenim fulgur in tactis loculis nummos liquefaciat, & ex decem sodalibus compressim assidentibus, unum de medio tollat e collidat; idque inquam non casu aliter; Nempe qui semel a morbo illo conualuerit, sanguinem nedum balsamicum obtinuit, unde in posterum ab eodem morbo tutus sit; uerumetiam eundem affectum curat in proximo, eius. sed permissu eius, qui ne frondem de arbore iniussam decidere uoluit, contingat, & cuius solius ope, uirtutes omnes stabilitae sunt: que sanguinem cutaneo attactu, ui magnetismi, in balsamum similem transplantat. Dices, si magnetismus sit in usnea, frustra erunt reliqua. non mirum quoque fuerit, aliud usneae semen magneticum super cranium, & alterius classis super ossa coelitus depluere caetera. Saltem os capitis ualet ad epilepsiam; non item ossa reliqua: Respondent Medici, quaedam esse principalia, alia uero minus, aliqua esse contrarietates impedientia, non nulla uero excitantia, quaedam quoque augendo promouentia. Hanc scilicet fuisse compositionis necessitatem. Quamobrem prout fuit impertinens dicere. tum demum, cerebrum totum in cranio consumitur & liquescit, cuius liquoris ( uisceris inquam ) irroratione continua, uires cranium acquirit alias, quas aliis abesse ossibus animaduertimus. Si usnea magnetismum habet, ergo pro reliquis frustra exenteratur homo: Noui satis contradicentium mores. Ita quoque absurdum esset inculcare. Cum enim nil in rem ipsam momenti habent amplius, contumeliosiores fiunt, & in hominem impingunt: Si usnea per se non habeat sufficientem magnetismum, neque adeps, neque sanguis, & c. quocirca dicet fortasse aliquis. Magnetismum esse quid nouum, a Paracelso solo inuentum: Ergo neque toti composito inerit, is magnes unguento attributus. eum autem fuisse hominem improbum & ignarum. Cum singula nequeant adferre in compositionem, quod antea in simplicitate non habebant: cogarsubinde tuas explere uices, & pro te cauillationes somniare; Tum quod si fuisset uspiam talis uirtus naturalis, illam non tot saeculis occultam stetisse, & exspectasse in aduentum Paracelsi. uerumtamen debueras prius ex rusticis experimentis didicisse, in compositione saepius nouam atque insolitam qualitatem emergere, quae in singulis antea simplicibus latebat minime: nouisse nempe conueniebat, nec uitriolum, nec gallas esse nigra: Respondeo quoad scommata, & multorum subsannationes, in uirum Germaniae decus instillata, ne nuce quidem digna esse, & asserentem eo ipso reddere indigniorem: iuncta tamen atramentum efficere. utpote qui nedum uiuos, sed & mortuos iudicare annititur. Obiicies rursus: si usnea in se magnetismum custodiat, ex uirtute mumiali ossium, & coelestium orbita: Nam quae de literis, sapientia, adeptisque donis perhibent eius monumenta, non est quod impar laudem ego, qui neminis encomium suscepi: sed res ipsas trutino. ergo eadem non ex solis craniis, sed ex ossibus quoque caeteris sceleti, colligenda erit; ridiculum & illud: Est itaque obiectio superbia sua sterilis, quae nimirum praeter uiuos & mortuos, etiam Deum ipsum iudicandum assumit: quippe solo natura quoque subest; non debuisse nempe in Paracelsum; & piper recens in Italia plantatum, idcirco hederam patrat. ( 51 ) Ueratrum in Tridentino tractu, ui purgante orbum est. sed in aliquem alium ( Iesuitam forte ) infudisse, nec seculo Theophrasti, sed citius multo, aperuisse tantam naturae consonantiam: Obiicies; atqui cedo cur Ignatius tam sero uenit, ut societatem toti orbi tam proficuam stabiliret? In sublunaribus non esse uim influentialem, coelestibus impressionibus parem: Cur non multis antea seculis ea emersit? Eheu quo te praecipitas praesumendo miser homo. ( 52 ) An non Deus, sui beneficii liber dator? & in immerita donatione sibi complacet? atqui si hac impegeris, omnes recte philosophantes una reprehendes, qui superam lationem in inferis esse, modo inferiore, & inferiorum analogiam in superis recte adnotarunt. cotem, iuxta quem de personis iudicemus, praebuit: nempe quod ex operibus cognoscemus eos. An non herbae, animalia, & aeger homo, mutationes temporum futuras, praesentiunt & praesagiunt? An non rana, quo profundius sibi instantis brumae hospitium excauarit, eo immanior hyems exspectanda est? Hinc etenim auspicia meteorica: Quae autem sint Paracelsi opera, & quam omni exspectatione naturae & linguarum mordacitate maiora, ipsius Epitaphium ab Illustriss. & Reuerendiss. Antistite Principe Salisburgense, illi benemerito funeri appensum satis inuita inuidia declarat. Epitaphium Paracelsi, non quidem, quod ista contingant motu coelestium praecoci, & adhuc futuro, quippe priusquam adsit, causet eam sensationem praesagam in sublunaribus. Absit. futura enim tantum nunciat firmamentum; non autem causat. quod Salisburgi in Nosocomio apud S. Sebastianum ad templi murum erectum spectatur lapidi insculptum. ( 54 ) Uerumenimuero creatis singulis suum inest coelum, coelique rotatio, dependens ex ente seminis, in cuius spiritu ( utpote qui uniuersi celaturam continet ) suum est coelum, & sua sunt insuper adscendentia: nec est quod nos Astrologiam pessundare putes: at elucidamus; Conditur hic Philippus Theophrastus insignis Medicinae Doctor, qui dira illa uulnera, lepram, podagram, hydropisim, aliaque insanabilia corporis contagia, mirifica arte sustulit: ac bona sua in pauperes distribuenda collocandaque honorauit. Anno 1541. res siquidem unaquaeque suum coelum, coelorumque ob id syzygiam continet: die 24. Septembr. uitam cum morte mutauit. coelorum tamen motus, quia notissimus, quia communissimus particularium coelos ( sic dicam uerbi defectu ) dirigit iuxta se. ( 56 ) Haec nimirum causa est, cuiusque naturalis inclinationis: atque ubi creatura a motu illo coeli, tamquam norma communissima, proprii coeli persuasu exorbitat, confestim adest aegritudo & defectus. ( 57 ) Nam ouis sine ductore, incerta oberrat; ( 58 ) propterea nempe aegroti praesentiunt tempestates, temporum futuras mutationes, non itidem sani: ( 53 ) Paracelsus igitur, tantum abest, quod male sit meritus, quia antiquitati ignotum magnetismum, & loco naturalis studii, quod passim in scholis sterile docetur, reale aliud, corporum analysi & synthesi, ad manus probabile, & longe uberrimum attulerit, quin proinde potius denominationem Monarchae arcanorum, iusto titulo, praecedentibus cunctis eripuerit, nisi cum osoribus, bene gesta, & in bonos usus congesta, ignari iudices uituperemus omnia. Ita sum homo: sordent apud me, quaecumque sola consuetudine fidem merentur? ( 59 ) mare namque si flueret & reflueret, ductu Lunae coelestis, id est, pyromantiae solius, & non Lunae suae hydromanticae: Cum nil sit, quod maiori nos implicet caligini, quam quod ad consuetudinem componimur, rumori somnioque assentientes creduli. Eundum est itaque ad libertatem, fruendum, non seruiendum iudicii muneribus. Siquidem in sublunaribus exempla facti attuli, & instantias plurimas, appositas que de naso nempe insititio, de sapphiro, de persicaria, asaro, & herbis plurimis. ( 60 ) uenti quoque si concitarentur ductu Mercurii coelestis, & non astri chaomantici sui, profecto nec essent uspiam uenti ulli prouinciales, & per totum orbem ( quia unicus est tantum Mercurius, & simplex Luna in coelis ) consimilis flaret uentus, & mare flueret ubique, si non eodem tempore: saltem rhythmo eodem, quod neoterica nauigatio improbat. Sed negatis ( sat scio, quia nescis ) uel ea non sic accidere, uel ope diaboli ( quod paratius est ) euenire asseres. Moris non est, nudis authoritatibus disputare physicos: ad manus, experientiam scilicet, eundum est nobis cum certantibus. Sat est itaque, hic obiter ostendisse, naturam coelestem & enormonticam rebus ipsis inesse, quae tamen ad rhythmum superioris lationis sese concitet ac moderetur, quamdiu non refractaria haberi uelit. Explora igitur, & nos mendacii arguas; si nequis, saltem credas: Firmamentum quoque non causare futura, ( 61 ) nisi remote, idque primis tantum qualitatibus, uice cuiuspiam coqui: idcirco insolentis est petulantiae, negare facti esse, quod passim triuiale, quia nimirum non explorauit, nec explorare annisus sit: alioquin opulenter enunciare opera manuum Dei. multoque insolentius, daemoni indifferenter ascribere, quod naturae ubique consonum est, ut mox docebitur: ( 62 ) Res ipsas autem continere in ente seminali firmamentum particulare, ratione cuius symbolizant supera cum inferis, lege amicitiae & philautiae: idque unam tantum ob culpam scilicet: ex quibus saltem nunc colligere est magnetismum & uires influentiales passim rebus insitas atque proprias: quia nimirum a nostro Censore modus per causam intelligi nequit: quas qui a sublunaribus arcet, subterfugium inane quaerit. a Censore, qui intelligendi suo acumine, & physices Aristotelicae studio, ambitum totius naturae undequaque se lustrasse praesumit: a Censore inquam, qui etsi in unguento nil deprehendat superstitiosi, nihilque illiciti; Instabis propius accedendum esse, nec satis adhuc constare, in sublunaribus coelorum qualitatem aemulam, & quidem talem, quae ad longe dissitum & absens obiectum influat; quod tamen in unguento armorum praesupponitur: propter applicationis tamen modum sibi paradoxum, illud ceu improbum damnat, exsecratur, & diabolicum nescio quid continere asserit. At cuius obsecro? quia nempe ensis uel paxillus cruentus, unguento mumiali & magnetico emplastratur: adeoque magnetismum esse quidem uirtutem coelestem, nullatenus tamen sublunaribus tribuendam, multoque minus conficto unguento armorum. quia sanguinem semel extrauenatum cum eo, qui adhuc uenis fouetur, concordantiam seruare nescit: At quid est aliud ( quaeso quam negare magnetismum, extra uel praeter magnetismum? Et quia ad longe dissitum obiectum, extendi actionem unguenti non credit. Sed redi ad te: quia mox ea intelliges, & credes, nisi pertinax nunc in gratiam tui, magnetismi actionem in sublunaribus ad lucem reuocabimus. nam si uniuersim omnem sublunarium influentiam ad inuicem, uocitemus magnetismum, eamque occultam coaptationem, qua absens in absens per influxum agit, siue trahendo uel impellendo fiat, etymi defectu magnetismum nuncupemus; profecto quicumque negat extra magnetismum, influentialem uim sublunarium ad inuicem, & dari sibi instantiam ex aduerso poscit: Enimuero extra immerito suspectam tibi, rerum & herbarum classem, influentiam rerum quarundam, ad inuicem esse, & seruari inter obiecta distantia, nunc ostendam. ( 63 ) Uitis quae in flore est, turbat uina procul. Excusabis eandem motationem fieri impetu coelorum: is absurdum requirit magnetismum nimirum extra magnetismum, nescitque quid neget aut petat. probatur, quod non: si etenim coelum causaret flores in uite, & uinorum in cadis turbulentiam, necesse esset, utrumque annis singulis, stato fieri & definito quasi momento: Quocirca si magnes traheretur a polo, recta quoque polum ostenderet; quod falsum est. igitur magnetes, saltem quod uidi hactenus, non a polo trahuntur: Nam subinde uitis florescit, & turbatur uinum ante solstitium, atque in eadem regione, alio anno, longe post: neque etiam ab aliquo uicino circa, nam cum illud ipsum quiescat nunquam, sed indesinenter in orbem feratur: sed paucis minutis exceptis, sol & stellae fixae, singulis annis ad idem punctum redeunt: igitur si traheret, etiam magnetem inquietum redderet, trahendo ipsum nunc aliquot gradibus ad ortum uersus, mox totidem gradibus ad occasum, nunc uero ad zenith sursum, aut deorsum uelleret: quod falsum est. Ergo non trahitur, sed sua fertur sponte magnes. ergo uitis floreret, & uina turbarentur, eodem semper tempore, At si diuerticulum quaeras, & alios, praeter solem, planetas, huius rei causam dixeris, qui non singulis annis in solstitio parem habent situm, saltem uti communissimus est coelorum motus, uineae florerent eodem anno omnes fere ubique simul, quod falsum est. Nam sicuti solo natura astralis subest: ita & uiti eadem natura particularis inest: Quod autem alioqui magnes per se sursum feratur ad zenith, instrumentum est quoddam a Guilielmo Guilberto inuentum, cuius inuentigloriam Ludouicus Fonseca, nuper apud maiestatem Catholicam ad se rapere annisus est: quae & ipsa per se ( non secus ac terrae data est uis germinandi per se ) florem, fructum, & semen profert, seseque ad rhythmum generalissimi motus coelorum componit & mouet: hoc inquam poli altitudinem, ubique locorum spontanea eleuatione in annulo aeneo suspenso ostendit, nedum latus poli. Pro polo certabis, uiam fugae lustrans: Asserunt adhaec, uina neutiquam turbari regionibus, quibus nulla uitis nascitur; ergo uitis flos, & non coelorum motus, uina turbat, idque multis inde milliaribus; polum quidem trahere magnetem, sed iuxta uariam certamque magnetum dispositionem materialem, eosdem non recta ad se ( ea nempe est trahentis conditio & uoluntas ) sed ad locum uicinum uellere. hoc est dicere. caeterum eo quidem potentius, quo uina uiti sunt propinquiora. ( 64 ) Studiis publicis gratulor, illique bene faueo, qui nouit, quod ammodo antimonium uulgare, inter praeparandum, ad influentiam se continuo dirigat. ( 65 ) Mensuram confectam metiri uolo: Polus trahit quidem recta magnetem ad se, non tamen magnes trahitur recta ad polum, propter impedimentum aliquod ignotum ( quod uocas certam eius dispositionem ) inexsistens magneti, quod poli tractioni resistit, eaque potentius & superius est: quanquam sospes a tot millenis militaribus, eadem ad magnetem pertingat. Uides, quantum ueri subterfugio sis deditus? itaque potestatem quandam influentialem loci distantiis non obnoxiam, sublunaribus familiarem satis probauero, atque eo uiolentius in fauorem magnetismi, si ipsum magnetem sua se sponte ad polum dirigere, nullatenus autem a polo trahi, docuero. Etenim magnes unus, ad tres, alter ad sex, septem & undecim gradus a polo declinat: nullus autem ( quod sciam, recta polum signat; & quam recusas inesse magneti, dispositionem tamen certam quandam motricem, inuitus magneti inhabitare asseris ( certam dicis, fictam tibi, & omnibus in toto incertam ) praeter, & supra tractum poli? igitur si traheretur magnes, uel a polo, uel ab aliquo poli uicino, uelleretur: non enim a polo ipso: quod idem est, ac si dixeris, magneti inesse directricem uirtutem ad aliquem distinctum locum; non autem trahi a polo. quia quicquid trahit, ad se per lineam rectam, & non per obliquam trahit. Recalcitrabis pro uicino poli, dicendo magnetem trahi, non semetipsum dirigere: Eeeee quia nempe per alium obdormiscit, spiritualis illa sensatio in magnete: gere: trahi non ab aliquo puncto, aut astro, sed a toto circulo quodam, prope polum. Respondeo, longe petitum esse subterfugium; nam iste circulus saltem latitudinem habebit ad minimum octo graduum. a tribus nimirum ad undecim gradus. Quia tantae uariationis magnetes uidi. quam sensationem, causam unicam actus proprietatum formalium, iam antea perhibuimus, debilis utique politractus foret, qui per tot coelorum orbes, uastamque aeris regionem, per tecta, per muros transiret, solum uero allii succum ( aut mercurii fuliginem ) penetrare nesciret, constante radice materiali eadem, & forma lapidis unica. Natans magnes, parte certa ad Boream, altera ad austrum fertur. Ergo si toti circulo inesset potestas trahendi, idem magnes continuo uariaret, nunc ad tres, tandem ad octo uel undecim gradus a polo deflecteret eadem hora. quod falsum est. Igitur si istud a trahente polo fieret, totum latus boreale lapidis, semper a polo boreali duceretur. quod falsum est. Ergo saltem in tantae latitudinis circulo, erunt diuersae orbitae, quarum sua quaeque suum magnetem alliciet. Quo concesso, recides in idem barathrum: Nam boreali latere, si ferrum tetigerit, non illud secundum suam proprietatem ad Boream, sed ad austrum inclinabit, etsi lapidis pollenferro adheserit: esse nempe dispositionem quandam in magnete, cur potius ab hac, quam ab alia solicitetur orbita; sin uero australi, ferrum tetigerit, illud ad boream uertet. Item magnes qua ad boream parte, se semper inclinauit, ultra lineam aequinoctii ad austrum tendit. Adhuc paulisper. & per consequens, figmentis ad lubitum deductis, erit uirtus nihilominus motrix in ipso magnete. ( 66 ) Nondum satis est, si polus traheret magnetem; Magnes scutellae innatans, stagno quieto, si boreali parte uersus fuerit ad austrum uiolenter: hoc fieret uel ob elementalem & materialem temperiem lapidis, uel propter eius formam: statim boreale latus Aquilonem repetit, uelut impete ductu: atqui uitrum optime elotum, utcumque multis frictionibus mundatum, in quo fuit magisterium magnetis praeparatum, in posterum suos etiam obseruat polos: igitur si a polo ipso magnes uelleretur ad polum, & non esset spontanea lapidis directio, necessario eodem tractu, tota scutella fluctitaret & traheretur ad ripam aquilonarem. ob impressionem scilicet, uitro citra reliquias corporeas communicatum. quod falsum est; Chalybs quoque post magnetis attactum, probe elotus & abstersus, polum notat nihilominus: directione namque borealis lateris acquisita, stant super aquam, magnes & scutella immobiles. quae duo, cum neque parem inuicem, neque cum magnete contemperationem uel formam habeant; commonstrant ob neutrum finem, polum magnetes trahere. Est igitur in magnete uirtus influentialis, que citra respectum propinquitatis obiecti, coelestium more, libere ad polum usque fertur, cum sit spontanea magnetis ad polum eradiatio: ( 67 ) Dices affrictu, participationem magnetis factam in poris chalybis, aut spondilibus uitri. misera excusatio? ( 69 ) itaque si unica naturalis est iam reperta uirtus in sublunaribus, ad obiectum longissime distans, diradians ( puta in magnete ) satanae nequaquam adscribenda: nam resina abiegna, per se coagulatur in lapidis duritiem, quae tum ferrum non alias, quam magnes allicit. Hic saltem fictitia magnetis participatio subsidit. sufficienter quoque probatum erit, & pares plures esse posse prorsus naturales, ut in exemplis allatis & unguento armario. ( 68 ) Magnes solo allii affrictu polum negligit, seruata sibi interim forma, materia, & proprietatibus: Quocirca Censor noster merito redarguendus est, quod antequam medicum philosophico stilo scribentem intellexerit, carpserit ausu planeintolerando. Magnes itaque, uel ferrum a magnete contactum, cum sponte se ad polum conuertant, necessario extenditur qualitas quaedam a magnete ad polum: Adeo namque fuit difficile, modum tenuisse in cunctis. Rogas, quid trahatur e uulnerato? & quomodo fiat tractio per unguentum absens? At sane non iniurius responderem: quam quia nouimus fieri citra effluuium aliquod corporeum, idcirco eandem spiritualem denominamus, in hoc a Theologo nostro dissentientes, qui spiritum contra omnem naturam corporeum, uelut quid praeter naturam distinguit. quando ipse nobis ostenderis, quapropter magnes ferrum traxerit, seseque ad polum conuerterit: Medici uero, duntaxat contra crassiorem corporis compaginem; tunc tibi quinam mumla tactam mumiam per mumiam sanet, indicauero: hoc pacto dicimus, solis lucem, & coelorum influxum, torpedinis i aculationem, basilisci uisum, & c. esse qualitates plane spirituales: quod scilicet non communione substantialis euaporationis in distans dispergantur: at quia insufficientie Goclenii hac in parte reparandae, substituti fuimus, mox quoque quinam tractio magnetica unguenti contingat, didactico analogismo ostensuri sumus, si tamen quid trahatur tibi satis fecero. ( 71 ) Notandum igitur in uulnere, non solam continui fieri solutionem; sed tanquam imperceptibilis lucis medio, diradientur a subiecto in obiectum debitum. Quibus sic suppositis & probatis, satis liquet, quod nondum intellecto Goclenio, ipsum Theologus nihilominus carpserit, multoties immeritum. sed simul introduci exoticam qualitatem, unde labra uulneris indignata, mox aestuant, apostemantur, imo totum abinde corpus febribus, ac uaria symptomatum syndrome, conflictatur: Primo, quia qualitatem spiritualem in unguento corporeo stabularet Goclenius. sic namque ouum, cuius putamen uel tenuiter saltem laesum est, putrescit, ubi alias potuisset conseruari. Secundo, quod radialis lucis instar, seu medio ac uehiculo tractus feratur in obiectum appropriatum. Magnetismus igitur huius unguenti, trahit peregrinam illam dispositionem ex uulnere, unde labra, nullo demum accidente praegrauata, sine dolore sunt, & mox accrescere festinant, nullatenus impedita: Tertio, quod spiritus mundani sensatione quadam ( omnis sympathiae causatrice ) deferantur eiusmodi qualitates, ad longinquum & destinatum obiectum. Naturae ipsae, uulneris medicatrices sunt; medicus, illius tantum minister; Hunc spiritum Theologus cacodaemonem interpretatur suo, at nescio quo iure; nec pharmacum in uulnere carnem gignit, satagit si obstacula remouerit: quae alias unicum armorum unguentum, arcet satis secure, & opulenter. cum sit aura aetheris purior & uitalis, qui solem, titaniaque astra, spiritus intus alit, totamque diffusa per artus mens agitat molem: Obiicies, unguentum armorum non debere potius allicere, alienam iam dictam Qualitatem; adeoque mundum communione quadam, partium ac uirium conspiratione, moderatur, iuxta consensum omnium recte philosophantium: quam naturale robur, & uenarum uires: uerbi gratia, ( 70 ) Solissequi flores sentiunt solis iter, mare lunaestitium utrumque notat. quodque sanguis, in unguento cum sit sanus, adsciscere deberet sanitatem uulnerari, non autem indispositionem; prout nempe de Carlina scriptum est. Respondeo, diuersos esse magnetismos: quidam enim trahunt ferrum, quidam paleas, plumbum; In summa omnis creatura, per uitam ( Regem cui omnia uiuunt adoremus ) essentiam, exsistentiam, & sensationem, Creatoris maiestatem, liberalitatem, & praesentiam attestantur. quidam carnem, pus & c. nonnullorum uero ea est gratia, ut pestiferam duntaxat auram extrahant, etc. imo Eeee 2 Rationes positiuae magnetismi propinquius per metaphysicam & magicam deductae. imo si effectum sanationis, in unguento nostro, cum tuo argumento copulaueris, telum te sauciabit proprium. Exinde etenim, quod effectus unguenti sit sanare perfecte, breuiter, absque dolore, sumtibus, periculo, & uirium iactura: Tempestiuum est nunc, prodere causam proximam magnetismi in unguento. hinc in quam liquet, uirtutem magneticam unguento, a Deo naturaliter, & non a satana inesse. Consensu inprimis Theologorum mysticorum, hominem diuidimus in externum & internum, utrique assignantes mentis cuiusdam potestates: sic nempe carni & sanguini uoluntas competit, quae non sit uoluntas uiri, nec uoluntas Dei; & pater quoque coelestis quaedam reuelat homini interiori; ( 72 ) Quoniam si hic cooperator esset dictae sanationis ( quod asseris ) eadem esset imperfecta, cum roboris amissione, de bilitate, uitae iactura, difficili conualescentia, uel animali alicuius maioris, & infortunii recidiua. quaedam reuelat caro & sanguis, id est, homo externus & animalis. Quae singula prout diabolicis curis sunt annexa: Quomodo enim idolorum seruitus, inuidia, & c. ita procul a cura nostri unguenti absunt. Pro nobis fidem facient, quotquot unquam hoc unguento curati sunt. inter opera carnis rite numerarentur ( cum in imaginatione tantum consistant ) si & carni sua non esset imaginatio, & uoluntas electiua? Satanas nunquam ueridicus est, nunquam boni suadus, nisi ut decipiat, imo nec dudum in uero perseuerat: Porro esse ecstases miraculosas, homini interiori competentes, in confesso est. semper namque, si quippiam boni attulerit, plusculum mali submiscet hostis. Esse quoque ecstases in homine animali, propter intensam imaginationem, extra dubium est: Eandem sane legem, & in hoc unguento pro sua consuetudine seruaret, si author aut fautor esset: ( 73 ) saltem tunc deficeret hoc remedium, quum uelut ab inferis reuocatur uulneratus, qui secus mortali peccati labe, uitam mox cum sanguine, periculoso uulnere elisurus esset: nisi Satanam tunc nostri misertum forte dixeris; & quod ius in talem uulneratum iam sibi acquisiuit, ipse in ancipiti ponat, curando nempe per unguentum magneticum, quem perire mallet; ( 75 ) imo Martinus Delrio, Societatis lesu presbyter, admittit in suis disquisitionibus puerum quendam, tam uiolenta cogitatione, in ciuitate Insulensi ductum, quod flagranti eodem desiderio, uidendi parentem, quasi per ecstasin raptus, eam multis inde milliaribus absentem inuiserit, & ad se rediens, omnium quae uiderat memor, multa quoque signa, apud parentem uerae praesentiae suae dederit. Plura occurrunt quotidie similia, quae breuitatis ergo omitto. fortassis quia angustus uerbi & pacti obseruator, iam apud uos est satanas, nec amplius uersipellis, fraudulentus, impostor, mendax totus. Istud autem fuisse desiderium exterioris hominis, sanguinis scilicet & animalis, certum est: Praeterea negamus suppositionem, & sanguinem extrauenatum perfecte sanum: nam anima, alioqui disligata semel a corpore, nunquam nisi miraculo reunitur. sed potius uita communi iam priuatum, & initia alicuius corruptionis ingressum esse. Obtinere saltem uitam mumialem. Huc facit cruor putridus, & tamen magneticus in ouo. ( 76 ) Igitur in sanguine est quedam potestas ecstatica, quae si quando ardenti desiderio excita fuerit, etiam ad absens aliquod obiectum, exterioris hominis spiritum, deducendo sit: ea autem potestas, in exteriori homine latet, uelut in potentia; Transeo itaque obiectionis absurditatem, quod magnetem unguenti, ad placitum torquere ausit, non quorsum a Deo datus est. nec ducitur ad actum, nisi excitetur, accensa imaginatione feruenti desiderio, uel arte aliqua pari. sumendo non spiritum, sed cogitationem & desienim contineret, quod ubicumque homo sua cogitatione thesaurum collocaret, ibidem sua esset cogitatio: ( 77 ) Porro uti sanguis quod ammodo corrumpitur, tunc se eius potestates omnes, sine praeuia imaginationis excitatione, quae antea in potentia erant, sponte in actum deducuntur; ipsa quoque ueritas textum praesentem non mystice interpretatur, adiunctoque exemplo ostendit realem & localem praesentiam aquilarum ad cadauer. corruptione namque grani, uirtus seminalis, alias torpens & sterilis, in actum erumpit: Sic etiam hominis interni spiritum esse localiter in regno Dei in nobis, quod Deus ipse est; & hominis animalis cor, siue spiritum, localiter circa thesaurum esse. ( 82 ) Quid mirum? aut hominum animalium spiritus astrales, post funera, circa thesaurum defossum adhuc sese ostentent oberrantes: ( 78 ) utpote cum essentiae rerum, earumque spiritus uitales, putrere nesciant, dissolutione inferioris harmoniae, sospites emergunt. ( 79 ) Proinde nempe omnis occulta proprietas, corporum compagine, digestionibus praeuiis ( quas putrefactiones uocamus ) iam dissoluta, ad manum uenit libera, expedita, & in actum manifesta. quibus nectiomantia ueterum tota sese emancipauit. ( 83 ) Dico itaque, hominem externum esse animal, ratione & uoluntate sanguinis utens: Igitur cum uulnus, aeris ingressu, qualitatem aduersam admiserit, unde mox sanguis in labris aestuat, & alias purulentus euadit; Interim uero, non animal; sed imaginem Dei uero. Uideant ergo logici, quam defectuose hominem a ratiocinii potestate definiant. De his plura alibi. Adiungam ergo magnetismum aquilarum ad cadauera: nec etenim uolatilia tam acuto sunt odoratu, ut ab Italia in Africam ad cadauera concedant. Nec enim odor tam large lateque spargitur; ( 80 ) contingit sanguinem in uulnere recenti, propter dictam qualitatem exoticam, aliqualis corruptionis iam initia ingredi ( qui etiam in paxillum tunc assumtus, unguento magnetico oblinitur ) quo mediante corruptionis initio, potestas ecstatica in sanguine, latens potentialiter in actum ducitur, quae quia ad corpus suum redux est, ratione latentis ecstasis, hinc sanguis iste ad sanguinem totius sui indiuiduum respectum gerit. obstat namque maris ampla latitudo interiecti, & quaedam consumtionis proprietas elementalis: Tunc nimirum magnes, in unguento operari satagit: nec est quod uisu arbitreris, has aues percipere cadauera tam eminus, maxime si pone montem, ad meridiem ea iacuerint. At quid opus est, auium magnetismum inculcare pluribus: & mediante potentia ecstatica ( sic uoco etymi penuria ) exsugit noxam e labris uulneris, & tandem uirtute mumiali, balsamica & attractiua in unguento acquisita, magnetismus perficitur. En habes nunc rationem positiuam magnetismi in unguento naturalis, ex magia naturali depromtam; si Deus ipse, philosophiae initium & finis, eundem processum cordis & thesauri, cum auibus & cadauere, atque uicissim expresse statuat? cui assentitur lux ueritatis. ( 81 ) Ubi thesaurus, ibidem cor; inquiens. ( 84 ) Si enim aquilae ad escam cadauera, ducerentur eodem appetitu, quo quadrupedes ad pascua feruntur, certe dixisset uno uerbo, quod animalia ad escam confluant, sicuti hominis cor ad suum thesaurum. quod falsum contineret. Si etenim thesaurus in coelis sit, tunc cor, id est, hominis interni spiritus, in Deo ( qui paradisus, qui solus uita est aeterna ) est. Sin uero in caducis thesaurus configitur; tunc quoque exterioris hominis cor & spiritus, in caducis est. Nec est quod mysticum sensum adferas: Neque etenim cor hominis ad thesaurum pergit, ut saturetur eo, sicut animalia ad escam. Itaque non est comparatio cordis humani, & aquilae in fine, propter quem ad de¬ Eeee 3 ad desiderium tendunt: nam quod in ecstasi illa, quae est interioris hominis, sanctorum plerique, multa & absentia uiderint, hoc fit extra tempus & locum, in unitate collectis uiribus supernis, & uisione intellectuali; non autem praesentia uisibili. sed in tensionis modo, nempe quod alliciantur & ferantur per magnetismum realiter & localiter. Alioquin anima non separatur a corpore, nisi serio, nec reconnectitur: quae tamen reconnexio, exterioris hominis spiritui est alias uernacula. ( 85 ) Igitur spiritus & uoluntas sanguinis e uulnere habiti, & in unguentum paxillo intrusi, tendunt ad thesaurum suum, id est, reliquum sanguinem, adhuc uita interioris hominis potientem. ( 86 ) Non satis est in tanto paradoxo, rem semel attigisse: Ast aquilam peculiari elogio trahi dicit ad cadauer: quia a spiritu insito & mumiali cadaueris uocatur, non autem ab odore corporis putrescentis. ulterius propaganda est, & explicandum, quomodo tractus magneticus, inter res etiam inanimes, per sensationem, non quidem animalem, sed naturalem quandam contingat. Istud nempe animal, solum spiritum mumialem, in assimilando, sibi appropriat. Hinc nempe peculiariter de aquila dicitur: Iuuentus mea ut aquila renouabitur. Quod quo magis serio fiat, dici prius oportet, quid sui satan adferat, & quomodo cooperetur in actionibus mere nefariis & impiis sagarum; exinde namque apparebit, cui causae quis effectus tribuendus ueniat. Denique quae sit illa uis spiritualis, ad longe remotum obiectum tendens: Si quidem iuuentutis renouatio, ab elixire spiritus, probe depurato, per quandam digestionem singularem, isti uolucri propriam, & non ab esu carnium, prodit. Alioquin etiam canes, & picae renouarentur. quod falsum est. quaeueactio, passio, & uelitatio sit, inter spiritus naturales: quaeue sit superioritas hominis, ad alia inferiora: Et per consequens; Dices, longe petitam esse rationem, pro magnetismo. Quid tum postea? cur uidelicet unguentum nostrum, mumiis humanis compositum, etiam equos persanet, exemplo rem explanabimus. si quod longe ab intelligendi capacitate tua remotum fateris, illud tibi e longinquo deducendum fuerit? profecto, in sanguine omnium animalium, animam inesse perhibet genesis. ( 87 ) Ponatur itaque saga, quae absentem, per figuram ceream, imprecationem, incantationem, uel etiam solo attactu praeuio, ualide excruciet ( nam de ueneficiis, utpote quae solo ueneno necant, nihil hic: Insunt nempe sanguini uires quaedam uitales, tanquam si animatae essent, e coelis uindictam, imo & a iudicibus terrenis, in homicidam, animaduersionem postulantes: quod haec imitari quilibet possit seplasia ) hunc actum esse diabolicum, nemo addubitat. luuat tamen, quantum huc satan, & sagaquantum, adferant, discernere. quae cum sanguini Inesse naturaliter negari nequeant, non uideo, cur sanguinis magnetismum in satanae ridiculos actus reiiciant. Amplius hoc dicam; Suppositio prima. ambulantes nempe in somno, non nisi ductore spiritu sanguinis, id est, exterioris hominis, ire, peragere, scandere, uigilibusque alioqui impossibilia, tractare: Inprimis notabis, Satanam, iuratum & inconciliabilem hominum hostem, apud omnes aestimari, nisi eundem sibi quis amicum malit esse: uirtute inquam magica, exteriori homini naturali. idcirco quantum mali causare, uel optare nobis possit, id sine dubio & negligentia, procurat paratissime. Diuum Ambrosium, exsequiis diui Martini, uisibiliter tamen adfuisse, etsi corpore longe abesset. Altera Suppositio. Spiritualiter tamen exsequiis interfuit, spiritu externi hominis uisibili, & non alias: Deinde, quanquam sit sagis inimicus, in quantum toti humano quoque generi insensissimus hostis est: ( 89 ) Haec igitur in illa parte, qua Dei imaginem proxime referimus, collocanda fuit. Et quanquam, uniuersa quoque, quadamtenus uenerandum illud simulacrum referunt: saltem quatenus sua sunt mancipia, & de suo regno, eas nunquam prodit, aut detegit iudicibus, caeterisque hominibus, non nisi inuitus, ludibrio exponit, ob tres rationes. Prima, cum sit superbiae parens, multum suae famae, ditioni & dominio, per hoc decedere non ignorat. ( 90 ) uerum quia homo elegantissime, propriissime, atque proxime, ideo imago Dei in homine, praepollet, dominatur, & imperat simulacris Dei aliarum creaturarum. Fortassis etenim, hac praerogatiua, pedibus eius substituta sunt omnia. ( 91 ) Quocirca si Deus agat per nutum, per uerbum: Secunda, cum sit ipse insatiabilis animarum persecutor, per animaduersiones & ignes quosdam, alias in suam tutelam labi promtos & paratos, terteri nouit, & plane auerti. sic oportuit hominem, si uerum debeat dici eius simulacrum, agere nonnulla solo nutu: nec etenim id nouum, id parum tranquillum, id soli Deo uernaculum: Tertia, quam obtorto collo, aut clausis faucibus, optaret tortor perimere sagam, subinde uel ante ignes poenitentem, adeoque suis unguibus ereptam, uidit multoties. Satan namque creaturarum abiectissimus, solo quoque nutu, corpora loco mouet, cum non habeat extremitates, quibus tangat, moueat, uel etiam nouum corpus sibi arripiat. Ex priore suppositionum concludo, hominem peccati mortalis reum, si satan per se posset occidere, nequaquam procrastinaret: atqui non occidit: ergo non potest. Uerumtamen, eundem saga saepius occidit; ( 92 ) Priuilegium istud itaque non minus homini interno, qua spiritus est, competere debuit, si Dei repraesentare debeat, & quidem non otiosum simulacrum; hinc etiam, eundem occidere potest: non secus ac sicarius ense quempiam, libertate sui arbitrii, interficit: hanc facultatem si magicam appellemus, hocque uocabulo male instructus terrearis, spirituale robur uocitaueris, per me licet: est itaque Sagae quaedam potestas in hoc actu, quae non est satanae; ( 93 ) de nominibus siquidem nil soliciti sumus, rem ipsam, quam proxime possum, semper aspicio; & consequenter, non est satanas principalis efficiens, & exsecutor istius homicidii; alioquin enim, si exsecutor esset, nullatenus egeret coadiutrice saga: ( 93 ) uis igitur ista magica est in homine interno, siue hoc etymo animam intelligas, siue eius spiritum uitalem, nunc nobis perinde est: sed maximam hominum partem, de medio, solus mox abstulisset. Miserrima certe mortalium conditio, quae tali tyranno subesset, & suo subnoxia staret imperio: ( 94 ) cum hominis interni ad externum sit quedam proportio in omnia, suo gliscens modo, dispositio appropriata, & proprietas proportionata. Fidelem nimis habemus Deum, quam quod opus manuum suarum, arbitrio satanae subposuisset? Quapropter necesse est hanc uim, per totum hominem dispersam esse: in anima quidem uegetiorem, at in carne & sanguine longe demissiorem. ( 88 ) ergo in hoc est aliqua uis sagae plane propria, & naturalis, quae non est satanae. Porro quaenam, quanta, & qualis ea sit, trutinandum est exactius: constat inprimis, non esse corporale masculorum robur; nec etenim concurrit attactus extremorum ualidus, suntque enerues, & effectae. Ut plurimum anus maleficae; ( 95 ) Spiritus uitalis in carne & sanguine, animae uice fungitur, id est, in exteriori homine, is idem est, qui in semine totam hominis figuram, superbam illam constructionem, & perfectam adumbrationem, finesque rerum agendarum nouit, quia continet: & qui iam constitutum foetum, usque in uitae periodum comitatur praesul; idcirco aliam uim esse oportet, corporea mole longe superiorem, homini naturalem. hinc etiam quandoque in somnia prophetica sunt, & Deus ipse, in somniis, saepius homini, per effectum propinquior idcirco est. ( 96 ) quique tamentsi cum ea abscedat, eius saltem tantillum, in cadauere ui interemto, tanquam eidem confermentatum optime, remanet. Obi uidelicet interior magica, iam per scientiam pomi, non interpellata, usquequaque sese exserit intelligendo. De cadauere autem sponte, & fatiscente natura mortuo, tam insitus quam influens spiritus, migrarunt simul. prout nempe, quando sese in potestates inferiores demergit, mouendo cuntes in somno, tuto ducit. ( 100 ) Qua uigiles scandere non possent. ( 97 ) Hunc spiritum propterea medici, in insitum siue mumialem, & influentem, cum uita scilicet priore, abeuntem, diuidunt. Igitur principum cabalae, inter dormiendum hauriri asserunt, consopita scilicet pomi scientia. Et hunc deinceps in naturalem, uitalem, & animalem subdiuidunt, nos uno pariter uocabulo, omnes hic simul comprehendimus: Intellectualis animae actus, clarus semper & inconcussus est, ac quodammodo perpetuus; ( 101 ) attamen, quamdiu principale agens uim suam usque ad sensus limites non traduxit, nondum per totum hominem, istiusmodi actio propagata est. ( 98 ) Anima igitur prorsum spiritus, nequaquam posset spiritum uitalem ( corporeum equidem ) multo minus carnem & ossa mouere aut concitare, nisi uis illi quaepiam naturalis, magica tamen & spiritualis, ex anima in spiritum, & corpus, descenderet. Cedo, quo pacto obediret spiritus corporeus iussui animae, nisi iussus spiritum, & deinceps corpus, mouendo foret? Etenim qui una cum sentiendi uirtute, cum carnali intelligentia sumus, perpetuo per eandem, a scientia & magica superiore, proh dolor, distrahimur, in umbra cognitionis potius, quam in ueritatis luce, retinemur. Nec enim aduertimus nos intelligere tenebrarum incolae, nisi quando facta est facultatum mutua quaedam traductio, ac uelut actionum anguli, diuersis agentibus prorogati, circa medium complicantur. at extemplo, contra hanc magicam motricem obiicies, istam esse intra concretum sibi, suumque hospitium naturale, idcirco hanc etsi magam uocitemus, tantum erit nominis detorsio, & abusus, si quidem uera & superstitiosa magica, non ex anima, basin desumit: cum eadem haec nil quicquam ualeat, extra corpus suum mouere, alterare, aut ciere. Respondeo: ( 102 ) Satan itaque, uim magicam hanc excitat ( secus dormientem, & scientia exterioris hominis impeditam ) in suis mancipiis: & inseruit eadem illis, ensis uice, in manu potentis, id est, sagae. Nec aliud prorsum satan ad homicidium ad fert, praeter excitationem dictae potestatis somnolentae, & compulsae, ut plurimum, uoluntatis in sagis consensum: uim, & magicam naturalem illam animae, quae extra se agat, uirtute imaginis Dei, latere iam obscuram in homine, uelut obdormire post praeuaricationem, excitationisque indigam ( quae cuncta mox suo loco probabimus ) quae cadem, utut somnolenta, ac uelut ebria, alioqui sit in nobis quotidie; sufficit tamen, ad obeunda munia in corpore suo: propter quae duo, tanquam sibi totum deberetur officium, scurra postulat sibi per pactum, iugem, tenacem, & irreuocabilem oppignorationem, seruitutem perpetuam, & deuotam adorationem, si nihil adhuc amplius. ( 103 ) Cum alioquin eiusmodi potestas sit collata gratis a Deo opifice, homini plane naturalis. ( 99 ) dormit itaque scientia & potestas magica & solo nutu actrix in homine, postquam scientia pomi manducata fuit, & quamdius haec ( quae est carnis, sanguis, exterioris hominis, & tenebrarum ) uiget, pessundata est, nobilior potestas magica. At quia in somno subinde tota pomi scientia dormit: Enimuero praestigia, oculorum effascinationes, utque false appareant laruae, ac his similia, ex solo sunt satana, eiusque solius sunt actus proprii: adeo namque, duntaxat ridicula sunt sua opera, & falsae tantum apparitiones: quia misericors Deus, eundem, latius quippiam posse, non permittit, sed uinctum tenet: cum alioqui reales, & nefarios actus, saga de sua facultate naturali exserat: quia actio in corpus terminatur ( mens namque postquam alligata est corpori, fluit semper inferius, prout dolente palato, isthuc continuo tendit lingua ) sed non contra. Sunt namque morbi materiales aliquot, qui tantum tinguntur materialiter. ( 104 ) siquidem per peccatum Adamo non dona naturae, sed gratiae, obliterata esse, nemo ambigit: Adeo namque multiplex interitus occasio, ut non sit unde superbire queamus. eademque adhuc dona naturalia quanquam non sublata fuerint, stetisse tamen uelut somno coercita, ac sopita. Actus igitur sagae praetactus, plane naturalis est: Sic uti enim ex tunc mortalitati obnoxius euasit more sociorum animalium: quanquam uirtutis excitatio sit facta satanae auxilio: non minus quam si porrecto per satanam ense, saga equum trucidaret: actus iste sagae, naturalis est & corporeus; ita obscuratae fuerunt antistites potestates in homine, quae proinde excitatione, & e tenebris eductione, opus habent. prout alter praecedens, est actus naturalis, & spiritualis. ( 108 ) Siquidem homo non minus naturaliter constat spiritu, quam corpore: nec est ratio ideo, cur unus actus dicatur naturalior, aut cur solum corpus agere dicatur, spiritus uero feriari saltem actione sibi propria ( quatenus imago Dei est ) omnino destitui: ( 105 ) Huc nempe spectant contemplationes, continuatae orationes, uigiliae, ieiunia, & mortificationis actus, ut deuicta nempe carnis somnolentia, potestatem illam agilem, coelestem & expeditam in Deum nanciscantur, eumque coram alloquantur suauiter, qui non nisi in spiritu, id est, interioris hominis fundo, adorari efflagitat. imo spiritus uitales, propriissime loquendo, sunt qui sentiunt, monent, memorantur & c. ( 106 ) Huc inquam spectat ars Cabalae, quae potestatem illam naturalem, & magicam, uelut excusso somno, animae restituat. nequaquam uero corpus, ipsumque cadauer: Per exempla more mathematico, me ulterius explicabo, & assumam ipsa sagarum opera: quae quanquam nefaria & horrenda sint; omnis idcirco actus magis proprie suum agens respicit, quam agentis hospitium corpus. ( 109 ) Radius itaque aliquis spiritualis a Saga abit in hominem, aut brutum, quod interimendum statuit, iuxta axioma: non fieri actionem; eadem tamen radice, indifferente ad bonum & ad malum, potestate nempe magica, nitantur. Nec enim maculat arbitrii maiestatem, uel eiusdem tractatum, tametsi de fure, latrone, scorto apostata, & saga, subinde disseratur. nisi debita fiat approximatio agentis ad patiens, & copula uirtutum inuicem, siue eadem approximatio fiat corporaliter, siue etiam spiritualiter, quod ad manum uisibili testimonio probatur: Esto ergo saga, in stabulo absente, occidit equum: Nam si recens cor equi, per Sagam mactati ( est enim sedes spiritus uitalis ) clauo transfigatur: assetur ueru, uel crate torreatur: uirtus quaedam naturalis, a spiritu sagae, & non a satana, deriuatur, quae opprimat uel strangulet spiritum uitalem equi: puta duo esse subiecta morborum & mortis, unum nempe corpus, in quo morbus habitat. ( 107 ) Et quia in hoc omnia entia agunt, tanquam passiuum maxime; ( 110 ) mox spiritus uitalis sagae, citra alterius medii interuentionem, & inde saga tota ipsa ( siquidem non corpus, sed solus sentit spiritus ) immanes patitur ignis cruciatus & dolores: putatum est reliquum spirituale dominium fuisse satanae. quod sane nullo pacto contingeret, nisi facta fuisset copulatio spiritus sagae, cum spiritu equi: Aliud uero est spiritus impalpabilis & inuisibilis, qui per se ipsum omnes morbos pati potest. equus namque strangulatus retinet quandam uim mumialem: Patiente spiritu, etiam corpus patitur; ( sic uoco quandocumque carni adhuc Ffff cum illa infallibiliter hoc signo prodatur, & in intentioni satanae oppositum esse, altera suppositionum, superius satis ostensum est: effectus namque est perpetuus, nunquam fallens, fundamentum in ratione & natura spirituali habens, minime uero superstitionibus nisum. conconfermentata est uirtus liquoris uitalis, id est spiritus insitus, qualis in sponte prae aegritudine, aliaque inferioris ordinis disruptione, morientibus, non inuenitur, cui comes est spiritus Sagae, ipsi copulatus. An non similter confossum quoque cadauer ante iudices, praesente homicida, sese cruentauit, certumque saepius delicti iudicium exhibuit: ( 114 ) tametsi iam ante cruor restrictus stetisset: In corde itaque recenti, prius quam ad sagam, dissolutione suus retromeet spiritus, fit alligatio spirtius Sagae, qui retinetur per infixum clauum, & tostura utriusque spiritus simul, unde per magnetismum, extremo ignis termino, sagam in spiritu sensitiuo agitari contingit. ( 111 ) Effectus iste ab intentione mutatur: scilicet moriente prae uulnere homini, uirtutes inferiores quae mumiales sunt ( effrenes enim eae, non sunt in nostra potestate ) uindictae faciundae uestigium, sibi impresserunt hinc praesente homicida, ebullit cruor, & effluit, quasi & in ira, impresso ultionis simulacro agitatus, in sanguine nimirum, etiam post mortem inest suus praesentis homicidae sensus, sua uindicta, quia sua quoque phantasia: si namque uindicta experimentatorem concitauerit, tunc effectus reprobus est. ( 112 ) At si periculum fiat, ut Saga eo sese prodere cogatur, iudicibus substerni, & proximo, sibique hactenus beneficentia procuretur, quatenus sublato tam impio blasphemo, & nocuo satanae mancipio, Dei gloria, pax & requies, maior inter uicinos oriatur, tum certe effectus reprobari nequit. ( 115 ) ideo non ipsius Abel, sed innocens sanguis eius, clamat tamen in coelum uindictam, propterea in obsidionibus, pestis plerumque comes incedit: Non est cogitandum, totum spiritum Sagae abiisse in cor equi ( ipsa namque sic e uiuis discessisset ) uerum esse uniuocam quandam spiritus lucisque uitalis participationem, prout nempe in semine qualibet uice, totius hominis architectus spiritus, etiam ad multos foetus sufficiens, propagatur, manente tamen integro patris spiritu. quia nempe spiritus magicus exterioris hominis concepit in conflictibus, arrham uindictae impressam, nonnunquam uero ad desperationem, prae paupertate, milites, eorumque coniuges, moriendo pene adiunguntur, ( 116 ) & multa ditioribus imprecantur infortunia, unde fortissimae impressiones, in spiritum sidereum morientis ( grauidae praesertim ) relinquuntur posthumae: qui mox ab obitu, in aere oberrans, suae classis, id est, spirituales nocendi ac ulciscendi modos comminiscitur, & promtus patrat. ( 113 ) Ista nempe spiritualis lucis participatio est magica, uirtute uerbi ( animalia & herbae producant semen ) locuples communicatio, & unum producit decem myriades seminum aequiualentium, & spiritus seminales integrales totidem, tanquam de lumine lumen accenditur. ( 117 ) Pestes autem eiusmodi sunt ferinae, nemini parcentes, ac uelut diuinitus immissae: & quia spirituales remediis corporeis operam implorant frustraneam, sileo: Quid autem sit proprie spiritus magneticus, & entitas phantasia parente genita, postea scribam latius: nunc ad propositos reuertor terminos. nec etenim tutum est satis, mumiarum ad inuicem connexum, & concordantiam exprimere: ( 118 ) inde nempe tota dimanauit nectromantia ueterum. Nec est quod quisquam autumet hanc cordis in sagam reactionem, putaticiam esse, aut praestigium ac ludibrium satanae plane superstitiosum & damnabile; ob id quoque Deus in lege uetuit, corpora suspensorum ( etiam ethnicorum ) relinquenda in patibulo, neue sol super ea occidat; respondebis pestem obsidionum oriri, propter multiplices excrementorum sordes. at certe quaecunqe de satana & sagis huc attulimus, non est quod inde conformitatem unguenti cum Sagis sperent alii: ( 119 ) Sed contra instant coriarii, coprofori, & qui collae putrefaciendae nauant operam: neque etenim doctore aut impulsore satana, spiritualis uirtus unguenti, & sanguinis phantasia, excitantur. Sed istud uolebam: omnes enim ( tantum ab est, quod pesti essent obnoxii ) ut plurimum sunt longaeui, mirabilis Deus in spiritu microcosmi. ( 120 ) An scire forte aues, cur sanguis taurinus toxicus sit non autem fratris sui bouis? habitare uidelicet in anima uirtutem quandam magam, a Deo datam, ipsi naturaliter propriam, & competentem, in quantum imago & sculptrum eius sumus; occidendo scilicet obmurmurat taurus, & suo sanguini, uindictae notam ac potens sigillum imprimit: hactenus quoque agere peculiari modo, id est spiritualiter in distans, idque multo potentius, quam corporeis ullis adminiculis. quia cum anima sit pars corpore principalior: sin etiam contingat, mactando bouem, uno ictu euasisse furiosum, & diutius in eodem perseuerasse furore: idcirco actio ei competens, est spiritualis, magica, & ualidissima. carnes male sanas relinquit, nisi prius sopita perturbatione, deses & seclusus relinquatur ieiunio in se redire. Animam uirtute eadem, uelut somnolenta, per scientiam pomi esu acquisitam, reddita, regere ac agitare corpus suum: ( 121 ) Taurus igitur moritur, prae caeteris animantibus, uindex excellentius: eadem uero magica nonnihil expergefacta, etiam extra suum ergastulum, in aliud distans obiectum, solo nutu agere posse per media deportato: ( 123 ) in eo nempe sitam esse totam basim magiae naturalis: nullatenus autem in benedictionibus, ceremoniis, uanisque superstitionibus; atque idcirco eius pinguedo ( non autem sanguis, ne sanguis humanus in unguento exotico taurini sanguinis tinctura superetur ) pro unguento armorum, prorsus est necessaria, si arma uulnerum authores incruenta adfuerint, iisdemque oblitis, secura sanitas exspectanda sit, profectonon satis sunt, usnea cum sociis ingredientibus, ut sine sanguine recenti e uulnere habito, sanatio instituatur, uiolentior nempetaurina impressio exigitur, & floridi mellis aerea communicatio. ( 124 ) sed has omnes obseruantias nefarias inuectas fuisse per eum, cuius semper studium fuit, bona passim omnia suis conspurcare zizaniis, nomen magiae non expauentes, ( 125 ) sed cum scriptura bene interpretantes, in bonum tamen & malum apicem, indifferenter usurpari posse, per usum nimirum illius potestatis, uel abusum, concessimus. ( 122 ) Hinc itaque satis liquet, non concursu Satanae ( qui etiam sine melle & tauri cruore sanaret ) sed communione qualitatum naturalium, cum uindicta posthuma traduce, in concreto relicta, conscribi unguenti efficaciam. ( 126 ) Adeoque sub eo uocabulo, altissimam rerum cognitionem ingenitam, & potentissimam ad agendum potestatem, subaudimus, nobisque cum Adamae aeque naturalem, peccato non exstinctam, non obliteratam, sed uelut somnolentam, idcirco excitamenti indigam. Obgannient contrarii, gaudentes, uix potuisse probatam euadere magnetici unguenti potestatem, nisi per sagam, Satanam, & spiritualem mundi in uisibilis magiam, scientiam putatitiam, plane nihili, & damnabilem errorem. ( 127 ) Ideo ostendimus magnetismum, non quidem per Satanam: uerumtamen, non istud rei tractande, sinistra quaepiam obliquitas, sed aliorum crassa ignorantia, & fragilitatis humanae conditio misera, postulauit: sed per id quod Satanae non est, exerceri, adeoque abusiue potestatem nobis connaturalem, Satanae tanquam si is patronus foret dedicatam stetisse: potestatem magicam in nobis, a peccato uelut dormire; ( 128 ) ideoque excitatore opus habere: siue is sit spiritus sanctus per quae promtius in malum tendit, malum cognoscit, & malo paratius docetur, quam bono: F ffff 2 Docuimus praeterea, esse connexum inter res spiritualiter agentes, & spiritus cum spiritibus, utidimicate, exemplo Sagae, ita & amicari ostendimus, exemplis magneticis, & rationibus propriis, pro fascino & ligationibus animarum, prout de Dauide & lonatha, etc. illuilluminationem, ut in eoicis magis contigisse commemorat Ecclesia, & hodie in aliis subinde contingit: siue etiam satanas propter praeuiam oppignorationem, eandem suscitet: postremo ostendere annisi sumus, hominem caeteris creaturis corporalibus praedominari, & magia sua naturali domare posse aliarum rerum uirtutes magicas: quam praedominationem alii in ius carminum & incantationum transtulerunt false & abusiue. ( 129 ) estque in hisce eiusmodi excitatio tanquam per soporem uigilantem, catochum, ideoque imperfecta, propter modum, mala propter finem, obscura propter media, & nefaria propter authorem: Qua hierarchia satis superque elucidauimus, quaecunque hactenus in Satanae dominium, non nisi rustice, corporaliterque nimis philosophantes retulerunt. nec patitur uersipellis, quod saga hanc uim cognosceret sibi esse naturalem; Uniuersa quae dicta sunt ignorantes, de multis adhuc dubitare necesse est: igitur cuncta repetere statuimus; inprimis quo lucidiora euadant, quae supra, de spirituum duello, uel amica inuicem conspiratione, diximus: operae pretium est spirituum arma, & eorumdem rempublicam definire: quo eam strictius deuictam sibi detineat, neue tam nobilis potestatis excitae exercitium, alio, quam ad nefas propendat, frenum itaque is imperat, nec Saga nouit excitare ad lubitum suum, quae alterius tyranni uoluntati se totam prostrauit, potest & ipse homo sibi, per artem cabalae, excitamentum tantae potestatis, ad suum lubitum causare, uocantur hi adepti, quorum etiam rector spiritus Dei est. Quocirca serio notandum est, exemplum praegnantis, quae si cerasum uiolenter animo conceperit, mox eius uestigium foetui imprimitur, parte ea, qua sibi praegnans manum admouerit. Hanc eandem uirtutem magicam, esse quoque in homine exteriori, in carne & sanguine uidelicet: ( 130 ) suo tamen & longe effetiori modo; Nec est quidem otiosum duntaxat cerasi simulacrum, ac macula; imo nedum in homine externo: sed quod suo tempore, cum caeteris arboribus florescit & maturescit, mutatis nimirum colorum & figurarum signaturis: sed etiam proportionaliter in brutis ( sic nempe Genesis, animam brutorum, sanguini inesse commemorat, eundemque hoc merito, extra cibum nostrum conscribit ) & aliis forte rebus omnibus; cum singula, totius uniuersi adumbrationem in se contineant, eoque nomine saltem Deum, id est omnia, in omnibus esse, ueteres serio adnotarunt: ardua ac sacra profecto, uis microcosmici spiritus, qui extra truncum arboreum, uerum cerasum, id est, interioris cerasi proprietatibus, & dynami, insignitam carnem solo conceptu profert, unde duo necessario consequentia intelligimus. exterioris hominis. magiam, non minus quam interioris, excitationis esse indigam; nec satanam, aliam in suis scrophis excitare magiam, quam quae exterioris est hominis: ( 132 ) Prius, omnes omnium rerum spiritus, ac uelut essentias, in nobis latere, & microcosmicratrice phantasia duntaxat nasci & educi. ( 133 ) Alterum, animam concipiendo generare quandam ideam rei conceptae: quae quidem prout antea latebat ignota, & uelut ignis in silice: in interiore nempe ani mae fundo, regnum Dei est, ad quod nulla ra creatura accessum habet. ita concitatione phantasiae, produci quandam ideam realem, & essentialem determinationem quidditatiuam cerasi: quae non sit qualitas nuda; ( 134 ) uerum aliquid substantiae simile, inter corpus & spiritum, id est animam, ambigens. Id est ita spirituale, ut non sit plane corporee conditionis exsors: cum actiones animae, in corpus, & inferiores sibi ordines, propendentis, terminentur: neque ita corporale tamen, ut dimensionibus claudi possit, quod & enti seminali proprium, quoque recensuimus. Siue igitur peccatum, nihilum dicamus, siue aliquid, saltem consensus in malum, nunquam fit sine reali procreatione, huiusmodi cuiusdam entitatis, eiusque assumtione ac indutione, haec fuit causa secunditatis seminum: ( 136 ) phantasia nempe, libidine commota, entitatem lenem patrat: Haec igitur entitas idealis cum ex mundo inuisibili, & intellectuali, microcosmi excidit, corpus induit: & tum prius loci & numerorum determinationibus clauditur. quam si anima per uoluntatem induat ( uti semper actio incarceratae mentis deorsum & extrorsum tergit ) hanc eandem entitatem in liquorem seminis dispergit, qui alias non nisi sterilis foret: ( 137 ) quae actio uelut per mentis alienationem fit: Obiectum intellectus, nuda ac pura, in seipsa, essentia est, non accidens, consensu Theologorum practicorum, id est mysticorum. Protheus itaque intellectus, hanc conceptam essentiam uelut induit ac uestit. At quia quod uis opus, siue externum, siue internum, in sua propria imagine fieri habet: abeunte scilicet uoluntate, per ueram magicam exterioris hominis, in ecstasin quandam, in qua fit communicatio cuiusdam lucis mentalis, super entitatem, descendentem in corpus seminis. Quotiescunque igitur cogitatio sensum, & uelle, in consensum trahit; intellectus agnoscit, uoluntas diligit & uult, & memoria recogitat, non nisi per imagines: turpis toties nascitur & induitur pellis, idealis entitas spuria: hanc itaque eandem imaginem obiecti sui, intellectus induit; & quia anima; quo partu, uoluntas dicitur confirmata: illa quoque idealis entitas, quoquouersus a uoluntate dirigitur, eo uadit: hoc pacto, uoluntas mouet nunc brachium, mox pedem & c. porro quando spargitur dicta entitas in spiritum uitalem, ad aliquid amandum iuuandum, nocendum; simplex est corporis forma, quae quoquo se auertit, idcirco nec duas intellectus agens simul imagines habere nequit, sed prius unam, mox alteram, super intellectum itaque, & comprehensam imaginem adhuc lenem, ( 135 ) tota descendit anima, & hanc essentiae cognitionem format in imaginem persistentem, siue idealem entitatem: conspurcata mens prolapsa fuit in indignationem Dei; & quia simul deturpata eadem, prioris sortis exuta nobilitate; leui tantum indiget excitamento siue Dei, artis uel Satanae opera, facto, ut nimirum peregre abeat portiuncula spiritus, quae entitatem iam induit, obeatque munus suum, ipsi a uoluntate iniunctum. ( 138 ) Sic masculus, semen extra se deponit, quod per entitatem quam hausit secundum est longe, & extrasuum truncum, suo fungitur munere. Corpora profecto, uix mundi medietatem faciunt: spiritus etiam per se, suam habent medietatem, & quidem totum mundum: mors introitum inuenit, non quidem creatoris mandato, sed hominis degeneratione, propter eandem entitatem idealem iam indutam, in turpitudinem delapsi, & a seipso degeneris, quam serio ac sedulo turpitudinem etiam in singulis peccatis emergentem, poenitentia emaciare conuenit hic, uel in futuro seculo. ( 139 ) Itaque toto hoc contextu, Spiritus uoco magnetismi patronos, non qui ex coelo dimittuntur, multoque minus de infernalibus sermo est: Entitas igitur, in intellectu adhuc leuis est, nec alibi quam in praegnante, consistentiam reperit, quam in nobis non nisi per uoluntatem nanciscitur, id est, intellectus semper procreat entitatem, sed eam non induit nisi per uoluntatem, exceptis praegnantibus. sed de iis qui fiunt in ipso homine, sicut ex silice ignis, ex uoluntate hominis nempe, aliquantillum spiritus uitalis influentis desumitur, & idipsum assumit idealem entitatem, tanquam formam ac complementum. Qua Fffff 3. nacta alia quoque phantasia, magnes trahit quippiam e uitro ignibus excocto: nacta perfectione, ( 140 ) spiritus qui antea aura aethere erat purior, instar lucis subtiliatur, mediamque sortem inter corpora & non corpora assumit. minutulum enim eius fragmentum, in massam uitream iniectum, dum coquitur, e uiridi uel luteo candidum efficit. ( 144 ) Quanquam enim ipse magnes rubeo colore sit saturatus, & igne consumatur uitrario: Mittitur autem eo, quo uoluntas ipsum dirigit, uel saltem, quo innata spirituum scientia infallibilis, iuxta scopos rerum agendarum, eundem mittit: interim attamen dum uiuit, etiam e candenti uitro, liquorem tinctum attrahit, consumit: adeoque; eius attractio nedum ad ferrum est: ( 145 ) sed insuper ad partem illam aeream, quae difficulter e uitro abiret, hactenus uitrariis in usu communi est. idealis igitur entitas, itineri iam accincta, quodammodo lux, & quasi non amplius corpus nullis stringitur locorum, temporum, aut dimensionum imperiis, ea nec daemon est, nec eius ullus effectus, nec ulla eius est conspiratio, sed spiritualis quaedam est actio illius, nobis plane naturalis & uernacula. Succini phantasia, paleas ac festucas trahit, tractione quidem satis otiosa, sed tractionis signatura perfectili: nam mumiae nostrae maritatum, nostro quoque magnete fortius, trahit in aduersum & zenexton euadit; Hanc qui bene capit sophiam, facile intelliget, materialem mundum utrobique ab immateriali, & inuisibili, regi & coerceri: gummis uero immistum succinum, uirus & plumbum, sua imaginatione transplantata iam, e uulnere trahit, uariata nimirum utrobique trahendi uoluptate, & uoto. hominum autem pedibus substituta esse creata caetera corporalia, haec est nimirum causa, cur etiam mumia, adeps, usnea, & sanguis humanus, phantasia nempe eis inexsistens in unguento, imperet sanguini canino, equino etc. At quid mirum fuerit ( nisi apud eos qui omnia ignorantes, omnia quoque admirantur ( 146 ) ( res inanimes phantasia pollere? in pyxidem per bacillum adportato. ( 141 ) Nondum de magnetismo unguenti satis dictum. Resumam ergo. cum is, qui totus uita est, res omnes creet, nullamque ideo e manu sua mortuam exspectandam promisit? Magnetis nempe, & rerum inanimatarum magnetismos, fieri per naturalem sensationem sympathiae omnis authricem, certum est. nulla quoque adueniet penitus, in qua & ipse non elucescat praesens, Spiritus domini totum repleuit orbem terrarum: imo hoc quod continet omnia, uim uocis habet. Nonne multam scientiam in pomo fuisse credimus? Si namque magnes se ad polum dirigat, eundem nouisse oportet, si in directione sua errorem non sit facturus: ( 142 ) & quomodo quaeso nouerit, si non sentiat ubi sit? eiusque esu, protoplastos scientiam una esitasse, & intus concepisse? & an non scientia phantasiam sui generis praesupponit: similiter si ad ferrum eminus positum, se torqueat polo neglecto, ferrum sensisse prius, necessarium est. Uarios igitur sensus, imagines habet unicus: sic etenim aliquot simplicia amentiam, nonnulla insaniam, aut furorem maniacum alia inducunt: neque etiam sensisse satis erit, nisi amoris & philautiae stimulos addamus, adeoque phantasia quadam naturali dotatum esse, & cumius impressionis ergo, uniuersi magnetismi conflati sint. Alia nempe phantasia dirigitur in ferrum, quam in polum: ( 147 ) non quidem cerebri destructione, aut spirituum eius dissipatione ( tunc saltem non constaret robur furiosi, & uires ualidissimae ) sed introducta illorum simplicium alienigena ac furiosa phantasia, quae uictrix nostram subigit, atque eandem pro tempore ( ut in delirio frenitide & c. tunc enim per uicinum duntaxat spatium, uirtus sua spargitur: ( 143 ) mutata est eius phantasia, quando fetum, catarrhos aut intestinum cohibet; nonnunquam & perpetuo, sibi seruam effecit, ut in lunaticis & uesanis. ( 148 ) Nonne sic canum rabies in hominem transit? phantasia nempe furoris maniaca in saliuam transplantata; at ubi in unisono concordant, tunc alioqui quietae testudinis fides, morae impatiens, subsilit, prae laetitia gestit, & inuisam paleam subsultu excutit. An & hic Satanas uobis fidicen erit? quae uictrix mox triumphet de sanguine illius animalis, quem aperta cute, utut tenuiter attigerit: quam paleam non contingit subsilire, etsi omnes fides alterius testudinis unanimiter, fortiter & cominus pulsentur; nec etiam nudus tonus, alteram & quietam chordam subsilire cogit: Tunc scilicet phantasia totius sanguinis prisca loco cedit, & peregrinae tincturae phantasiam hydrophorbicam, uelit nolit, assumit. id nempe tunc quilibet tonus efficeret: Unde tandem mors binsica, id est, ex sola aegritudine mentali, exaltata nempe, & excitata uirtute magica canis, super phantasiam animalium non excitatam. sed solus leno spiritus, in medio habitans, actionum naturalium fidus exsecutor, & adiutor, sympathiam defert, promouet & concausat. ( 152 ) Cur nomen magiae perhorrescimus? siquidem tota maga est, nec ullam habet agendi potentiam, quae non a formae suae phantasia, & quidem magice proferatur. sed somnolentam. ( 149 ) Eodem plane modo phantasia Tarantulae, ictu exili imprimitur, & mente statim alienati tripudiant, saliuntque immensum, in eo tamen differt tarantulae uenenum a rabidi, quod hoc agat potestate magica excitata, adeoque per magicam ueri nominis: At quia haec phantasia, in corporibus electione carentibus determinatae est identitatis, idcirco ignoranter & rustice nimirum, non phantasiae illius rei; sed proprietati naturali adscriptum stetit; ( 150 ) at illud, per facultatem magicam somnolentam, prout & in napello & caeteris deleteriis, exili quantitate necantibus, patet differentia: loco causae, effectum uidelicet causarum ignorantia adferentes: quia contra canem rabidum, nullum animal se tuetur aut defendit, quoniam est potestas magica ligans, contra quem non ualent dentes aut cornua: cum alioqui omne agens agat in obiectum proprium, praesentiendo nempe illud, quo suam non temere, sed in obiectum duntaxat, spargat actiuitatem: post sensum nempe obiecti; quod de tarantulae ueneno dici nequit. commota phantasia, dispergendo idealem entitatem, & copulando eam radio entitatis passiuae, haec nempe fuit magica actio rerum naturalium, proprii tamen nominis magica & phantasia, est in electionis potestate dilatis creaturis. ( 153 ) Per classes ibo. Proprietates itaque formales, manantes a formis trium principiorum, salis, sulphuris & mercurii: In homine igitur externo, prout & in sociis animalibus, uis magica uelut consopita est, nec in solo homine excitari potest ( etsi quidem multo facilius ) ( 151 ) sed in consortibus animantibus quibusdam, imo nec satis est spiritus, cum spiritus hanc seruare concordiae & monomachiae legem, quinetiam in toto uniuerso latet spiritus quidam, quem magnale magnum dicimus, qui sympathiae & dispathiae leno consabulator & actionum promotor exsistit; siue salis, pinguedinis, & liquoris, unde corpus unumquodque conflatur, & iterum resoluitur in eadem: & ratione cuius, magnetismus, tanquam per uehiculum, ad distans obiectum extenditur. estque Mercurius siue liquor toties diuersus, quot rerum sunt species: Probatur id ad oculum, etenim si super testudinis chordam siue fidem lenem paleam, ancipiti extremitate in aere, instar staterae pendentem, posueris, &. idem esto de sale & sulphure iudicium, proprietates inquam eiusmodi manant a phantasiis harum formarum, quae quia corporales ualde, & in sinu elementorum adhuc haerent: alterius testudinis similem fidem pulsaueris eminus, ubi toni in octauo consonant, uidebis paleam trementem: idcirco uocantur proprietates formales & occultae, propter formarum ignorantiam, quae alioqui sunt effectus magici, a phantasia dictarum formarum propagati: hinc nempe sacra pagina dicit animam esse in sanguine extrauenato, etiamnum per ignem cocto, fortassis & per fotum plane putrido. sed ignobiliores ac maxime corporales; finibus tamen quos respiciunt, abunde satisfacientes. Huius generis sunt uirtus subductiua alui, somnifera & c. ( 157 ) Postremo est uirtus magica a corpore quasi abstracta, quae fit excitamento interioris potestatis animae, unde fiunt potentissimae procreationes, impressiones augustissime, & ualidissimi effectus, ( 158 ) utrobique scilicet natura maga est, & per phantasiam suam agit: & quia quo spiritualior, eo potentior est, ideo quoque ( magica ) etymon est analogon. ( 159 ) Omnis propemodum uirtus magica excitatione eget, infima nempe per teporem praeuium; ( 154 ) Sunt praeterea nobiliores aliae proprietates, ex phantasia formarum mixti, oriundae, suntque eiusmodi in toto, ratione formae, ut magnetismus magnetis, uirtus tincturarum, item specifica & appropriata omnia, quae ratione uel totius homogenei, uel formae alicuius partis integralis, non autem solius alicuius principii accidunt: excitatur scilicet uapor quidam, sine aura spiritualis, cuius ratione, dense. qualia sunt quae in carne, radice, foliis, fructu sita sunt, & non in trium separatorum inde ullo. Item antimonium quamdiu manet in sua forma, summas obtinet: dormiens phantasia expergefit, incipitque uelitatio corporeorum spirituum media, quae est magnetismi, per attactum praeuium excitatur. quas in suis principiis nunquam assequitur, & haesunt quoque de gremio corporali: Summa autem, quae est brutorum & hominum, conceptu intellectuali excitatur, & hominis quidem interni; ideoque magica spiritualis in hisce adhuc occulta est, & tota deberi putata est naturae, hanc contra magiaminepte distinguendo. non nisi per Spiritum sanctum, & per donum eius, cabalam, excitatur: Sic rosae folium aliam habet uirtutem, quam non habet caudex uel anthra: externi uero, per fortem imaginationem, assiduam & intensam speculationem, imo & in sagis per satanam excitatur. estque ea uis folio non ex tribus primis, sed ex uita eius natalis: Sanguinis autem extrauenati, in quo anima habitat, excitatur magica, quae in potentia adhuc est adactum; uel per ascendentem imaginationem fortiorem, puta magi, sanguine tanquam medio ut entis, & in illud entitatem suam accensam stabulantis; quae quando destruitur, tunc alias uirtutes habet, ut puta granum in uita prima nutrit, quam si amittit, tunc prolificet. ( 155 ) Tertio deinceps est uirtus magica, quae profluit ex phantasia uitae, totius integralis, ea est in brutis & homine externo: uel puta, unguenti armarii phantasia ascendente, latentis in sanguine proprietatis excitatrice: quae magis absoluta est iam spiritualis, nondum tamen ad summum deducta apicem, subinde tamen multa excitatione, forti phantasia, per entitatem introducta, ad magnum culmenadscendit, & hominis interni magiam ueram aemulatur quam proxime. uel per praeuiam destinationem sanguinis ad corruptionem, per quam scilicet elementa ad separationem disponuntur, & essentiae quae putrere nesciunt ) essentialesque phantasiae, quae in potentia proprietatum latebant, in actum deueniunt. ( 156 ) Caeterum cuiuscunque bruti anima uim habet creandi entitatem realem, & per uoluntatem. dimittendi eandem longius; eiusmodi brutum est magicum, ut basiliscus, canis, pisces multi, apud Olaum, etc. talis quo que est uirtus habitans in sanguine multorum animalium: ( 169 ) Cuiuscunque igitur subiecti phantasia ualidum obtinuit appetitum, ad alterius rei spiritum, ad aliquid inquam loco mouendum, trahendum, expellendum uel repulsandum: pro indole scilicet uiuentis illius animalis; ( 161 ) ibidem, & non alibi, magnetismum uelut naturale eius rei donum magicum, a Deo illi instabulatum, agnoscimus. Est. igitur formalis quaedam proprietas in eo, a sympatheticis & abstrusis qualitatibus, segregata: adeoque solo tegmine externo, traducitur phantasia animantis, quondam uiui, pellibus hospitata, in hominem subter dormientem. quod harum motrix phantasia, non ad motum localem; sed tantum ad alteratiuum directe fluat. Estoitaque omnis magnetismus, sympatheticus uel antipatheticus: non tamen omnis sympathia, magnetica erit. Ad propositum nobis scopum reuertentes: iam probe ( opinor ) intellectum est, inesse nedum sanguini phantasiam & appetitum magicum, sed & humoribus, cibis, & excrementis: cum uaria quoque id morborum proles patefaciat: Itaque ministerio phantasiae sanguinum fit, quod extrauenatus, in paxillum assumtus, unguento magnetico introducitur. ( 166 ) Tunc namque phantasia sanguinis, alias adhuc somnolenta, lentaque ad actum, uirtute unguenti magnetici excitata, ibidemque reperiens balsamicam & medicam unguenti uirtutem, optat sibi inductam qualitatem, impertiri suo toti, atque exinde elicere spirituali magnetismo omnem peregrinam tincturam: praegnantes peregrina enim appetunt, & uirgines, naturali uteri exorbitantis oestro, pallide, ac celeriter, quod appetunt, digerunt; ( 162 ) non quidem ex ratione, nec consanguinitate naturae humanae, id poscentis: quod cum per se, non apte satis queat efficere opem usneae, sanguinis, adipis & mumiae implorat, quae simul in balsamum coalita talem, qui non nisi sua phantasia quoque medicus, magneticus simulque omnis alienae qualitatis e corpore tractiuus est, cuius inquam recens sanguis, spiritu abundans, apportatus est; sed exotica humorum phantasia, sic stulte imperante, seductae, quibus sordibus expulsis, subitam laesorum appetituum sanitatem saepenumero restituimus: siue hominis fuerit, siue alterius animantis. est igitur phantasia redux & exstatica ex parte sanguinis recenter & nouissime apportati: tractus uero magneticus, in sanguine inceptus, medica unguenti uirtute perficitur. Non trahit autem unguentum, uulneris infirmitatem ad se, ut fiat pyxis Pandorae: uel etiam saturata eorumdem humorum amente phantasia, compescuimus. ( 163 ) Igitur in sanguine sua est phantasia, quae quia potentius ibidem uiget, quam in rebus caeteris, ideo scriptura alto elogio, sanguinem adhuc coctum, & edi promtum, animatum uocat. sed sanguinem nouiter allatum, in spiritu alterat, medicum reddit, eiusque potestatem excitat: ( 164 ) Et quia eadem phantasia tradux inest, ob id nempe in posthumo, mores, gestus & conditiones aui emicant. Nobilitas ex bene merita uirtute, ortum sumsit: inde illi uirtus quaedam medica, & magnetica, quae redit ad suum totum, curatura germanum spiritum sanguinis, per totum hominem: hinc nobilitas, immerito continua stirpis propagatione, augeri suspicaretur, nisi auorum mores ac uirtutes in seris nepotibus, elucescere sperarentur probabiliter. ( 165 ) Nonne etiam concepta lupi cum ouibus inimicitia, in eorum pellibus remanet? exsugit scilicet, tristem impressionem e uulnerato, eamque, medica potestate, perituram expellit, foras exigit quae uirtus medica, domatrix mali, est partim in sanguine excita, partim etiam eidem ingenerata, per unguentum; quocirca nedum fantasia animalis in cruorem imprimitur post obitum peruicax: spiritu nempe huius, in spiritum sanguinis, sic imperante ex sua phantasia, id est, dono creato. Alioqui sanguis, integris putrescens uiribus, subtesta oui, & iam quasi compedibus, per praeuiam putredinem liberatus spiritus, trahit mediante canis, mumia, realiter¬ uerum etiam quicumque stragulis, e pelle gulonis ( animal est in Succia frequens & uoracissimum ) contegitur, somniare cogitur continuo de epulis uoracitate, & insidiosa animalium uenatione: Ggggg Insuper acus, quae fit super lineam dictam, casualiter, & inscio fabro, est inanis, nec polum notat. literque transfert aegritudinem, ( 167 ) quae sedet in phantasia & astro sordium, in ipsum canem, non aliam scilicet ob causam, quam quia sine balsamo unguenti interueniente, magnetismus perficitur. Consequitur hinc, quod imaginatio hominis fabricantis, illo momento quasi natiuitatis, cum iam maximus feruor ignis desierit nempe, & sub obscura adhuc rubedine, imprimat huiusmodi facultatem magneticam, & quidem in chalybem, siue subiectum appropriatum. Notauimus etiam, si uulneratum contingat plura simul recepisse uulnera, sufficere sanguinem, ex unico eius saltem uulnere haberi, & curari una nimirum opera quoque caetera: Non autem, quod coelum tunc imprimat: quia tunc etiam influeret non intendente fabro, quod falsum est: si namque coelum influeret ad certam horam & positionem: quia sanguis ille concordem cum spiritu totius seruat harmoniam, & ab eodem educit qualitatem infestam, nedum labiis uulneris, sed & toti homini communicatam: iam triumpharet characteristica, & sigillaria siderum, quam transimus. ( 168 ) ex uno nempe uulnere solet totus homo quoque febricitare. ( 170 ) Sed constellatio, quae influit in chalybem ( & omne fortassis sigillum ) ex coelo microcosmico, id est, ex olympo nostro fluit: irrita fuerunt idcirco sigilla, quae non a mago, in phantasia sua exaltato cuderentur: interiores nempe entitates & phantasiae, cedere coguntur nostrae; per quam sapiens dominabitur astris: Ingens mysterium propalare hactenus distuli, ostendere uidelicet ad manum, in homine sitam esse energiam, qua solo nutu & phantasia sua queat agere extra se, & imprimere uirtutem, aliquam influentiam, deinceps per se perseuerantem, & agentem in obiectum longissime absens; imperio cuius subiecit rerum parens, quidquid coelo conclusum est. Quae de phantasia imprimente in acum nauticam allata sunt, multorum testimonio, mea quoque experientia, & unius cuiusque experiri uolentis, decies millies uera esse comprobabuntur. quo solo mysterio, quae dicta sunt hactenus de ideali entitate in fomite spirituali asportata, & peregre ad munia sua abeunte, de magnetismo rerum omnium, tam phantasia humana, quam cuiusque rei propria genito, nec non de hominum magica, super corporibus reliquis superioritate, ad lucem uenient. Sic asarum nempe, & sambuci extremitates, auscultant imperanti phantasiae decerptoris, qui imprimit in plantam, haec magnetice uero in folium absens: ( 169 ) Clarum est, constatque sine controuersia, ex chalybe acum fieri, quae magnetis attactu, polum ostendit nauigantibus: chalybem uero irrito in acum cudi, & pixidi nautoriae, ad designandum polum imponi, si magnetis affrictus debitus non praecesserit. cum alioqui cocto folio ( ut recocta acu ) & in potionem exhibito, periret uirtus phantasiae impressa, si a planta integrali magnetismus non foueretur, coctus sanguis & edi paratus, animam adhuc continet; uerum est. Quae cum sint extradubium, nunc solo nutu, acum nauticam fabricare conuenit: in cude igitur, qua cuditur acus ex chalybe, notatus sit septemtrio, idque linea recta; At uis ista non ab impressione phantasiae humanae & externae, sed a proprio suae phantasiae dono consistere. stes faber, dorso uersus septemtrionem, ut cum ducitur sub malleo chalybs, ad faciendam acum. eam uersus te & Boream trahas: ( 171 ) Hoc pacto quoque clauus cordi equino infixus, spiritum Sagae detinet, & nectit cum spiritu mumiali equi, quo simul torreantur, ut tormine illo, ceu equuleo, ipsa prodatur; dico igitur, quod talis acus, sic facta, sine ullo auxilio alio, polum notabit; & quidem sine uariatione solita, quod ingens est mysterrium. utque tandem per iudicem, Deo infesta, mortalibus perniciosa, de coetu horumtollatur, iuxta legem Dei. Medio inquam utitur semper magus: Etenim si opus ad aliquod obiectum externum terminatur, id anima maga sine medio nequaquam aggreditur: ideo clauo utitur iam dicto. sic etenim, nisi praegnans manum ad crus frontem uel suos nates extenderit, foetus non signabitur in crure, fronte, uel natibus. Sic enim uerba siue formae sacramentorum semper operantur: Probato nunc eo, quod homo habeat uim per nutum agendi, aut mouendi aliquod obiectum dissitum: quia ex opere operato, at quia exorcismi non semper operantur, defectus non est in Deo: sed tantum, quia mens inexcita Exorcistae uerba reddit torpida. Itaque nemo felix exorcista, nisi qui uirtutem magicam excitare suae mentis nouit: uel sine scientia, potest. satis quoque confirmatum est, eodem naturali exemplo, & homini istam energiam Deo datam, & naturaliter ipsi competere. ( 172 ) Absurdum fuit hactenus putasse, Satanam mouisse, alterasse, asportasse quicquam, & applicuisse actiua passiuis motu locali per solum nutum; Dices fortassis, unguento armario non aliam, quam componentis phantasiam genitam, uirtutem magneticam obtinuisse: erras. Attamen si istud daretur, nec inde melius haberes: cum nempe non dubitent, ipsum in dictis motibus fuisse primum mouens, extremitatibus quibus tangat, arripiat, aut transferat, uel aereum ( quod fingunt ) corpus saltem, ullatenus moueat, attamen anima carentem. siquidem non proinde satanae ueniret ascribenda. Absurdum inquam Satanam post lapsum, retinuisse magicam dignitatem, qua solo nutu agit quaelibet, quia eius donum erat naturale: Sic enim unguentum non ingenita sibi phantasia, sed exterius a componente impressa magneticum esset: cum non sit propinquius dicti magnetismi medium, quam sanguis humanus cum sanguine humano: eandem uero naturalem homini, ablatam esse, negatam & daemoni datam creaturarum despectissimo: si qui uero sint effectus tales ab homine prodeuntes, pactoque cum eo supplicio saltem, attribuere. profecto solus sanguis, tanquam subiectum dispositissimum, pro unguento sufficeret, & reliqua simplicia essent frustranea, quod falsum est; praesertim sanguis taurinus, & mel ubi per arma incruenta, unguento intrudentis, sufficere sine sanguine taurino, quod falsum est. Aperi oculos, gloriatus opime in tanta uestri ignorantia hactenus est Satan, tanquam si ipsi thymiama gloriae & dignitatis subfumigares, tibique dignitatem naturalem, ceu oculos erueres, ipsique offerres. Diximus, omnem fortassis uim magicam dormire, & excitatione opus habere: ( 173 ) Denique magnetismus unguenti, esset plane generalis, quod componens, ad omnia cunctorum etiam brutorum uulnera, impressionem nimis liberalem, uagam, incertam & insolidam. sua phantasia intendisset efficere. Quid si canem non intenderit: an unguentum propterea cannis uulnus non esset sanando? Apage. quod perpetuo uerum est, si obiectum in quod agendum est, non sit proxime dispositum, si eius interna phantasia non prorsus annuat agentis impressioni, uel etiam si robore patiens sit par, uel superior agente. At contra, ubi obiectum est plane ac proxime dispositum, ut chalybs ad recipiendum magnetismum: Quid Bolus Armenus, quid oleum lini, quid mel, quid denique sanguis tauri, dispositionis ad uulnus equinum aut humanum habet, ut in ista tanquam medium proprium, & non in alia, componentis phantasia imprimatur? quae tamen si exulauerint, unguentum sterile & irritum dabunt. Est igitur naturalis phantasia unguenti, causa magnetismi, & uel plane debile, & sibi conscium ( ut homicida, adulter, fur, Saga ) tunc patiens sine multa excitatione, sola exterioris hominis phantasia in opus deducta, & in medium aliquod alligata, succumbit magnetismo. causa Ggggg 2 Ioan. B. Helm. De Magn. Uuln. Cur. 780 causa curationis propria, non imaginatio componentis. Tres sunt qui testimonium dant in coelis, Pater, Uerbum & Spiritus sanctus; ( 174 ) En habes nostram, id est, Christianam philosophiam, non ethnicorum deliria, aut otiosa somnia. Caue, quaeso, ne & mepropterea in censuram iniicias, qui in censuris promtior fuisti. & hi tres tantum unum sunt ( mox de humanitate Christi loquens ) Tres sunt, qui testimonium dant in terris: sanguis, spiritus, & aqua; & hi tres tantum unum sunt. Tuus sum & catholicus Romanus, cui nil quod Deo, quodque Ecclesiae contrarium, pensitare fuit animus: non in rixas, non in alterius commentaria aut patrocinia natum me scio. Idcirco quae sciui, libertate philosophica uulgi facere uolui: Nos igitur qui parem humanitatem habemus, mirum non est, si sanguinem & spiritum consimilis unitatis contineamus: unum illud adhuc subnectam. sitque sanguinis actio mere spiritualis. Quicumque effectum naturalem a Deo sic creatum, sic datum creaturis, tribuit daemoni; is alienat honorem Creatori debitum, & in Satanam eumdem ignominiose uertit: Imo in Genesi propterea non sanguinis etymo sit uocatus, sed spiritus rubei nomine insignitus. quod ( pace tua dixero ) si bene sub tuam reuocaueris anatomen, idololatriam expressam reperies. Abscede igitur quisquis es, a pertinacia, & alium praeter cacodaemonem in sanguine spiritum agnosce, nisi scripturae ex aduersum eas. Rogo clementissimum parentem Deum, ipse parcat delictis, quae ex ignorantia non pertinaci, & humana fragilitate contraximus. Amen. In Sole Tabernaculum. effectum nempe exsistere, nulla productum causa proprial negare inquam calorem in te, quae tanto robore, & tam procul calefacit! Solem Scholae negant seruidum. Sibi enim & hoc credi uolunt, absque demonstratione. maxime quod iuxta proportionem, qua propinquatur magis ad Solis radios directos, eo maiores occurrant ardores. Ego credo uanam hanc Scholarum formidinem. Quia putant hominem generari ab homine, & a Sole. Ideoque naturam decere. Quod facta sit lux per Uerbum, quod totam lucem in duos contraxerit globos. Ut lux diei esset Sol; & Luna, noctis. Ne si Sol ferueret, se, suum hospitium, & uicina quae que, in fauillam absumeret. Globus luminosus Solis, diametrum terrae & aquae superare dicitur 160 uicibus. Etenim cum immensus sit, procul etiam calefaciat, quid non immane patraret, si in se ferueret? Extra quem globum Solis, luminis radii disperguntur, tam supra quam infra se in uniuersum. quomodo enim generaret hominem, simulque omnia sublunaria? Cunctaque diaphana illuminant penitissime; opaca uero, saltem in superficie. Quasi inprimis Sole feruente immensum, coelorum substantia ideo esset cremabilis? Caeterum ostendi Solares radios per uitrum unitos, esse uerum ignem, proprietatibus suis fulgentem. Atque non esset decentius, Solem calidum citra alimentum admittere, quam negare sensus omnes; Etenim siue radii uniantur, siue non, id Soli est per accidens. Culinarius tionem se disponit. Flagrat nempe, ardet & consumit uicina. Ideoque si radii luminares connexi sint uerus ignis, & ardeant, Sol quoque necessario tanquam connexorum radiorum centrum ipsum, erit longe feruentissimus. Perstat enim Solis ignis absque alimento, ex iussu Dei. A longe autem tantum calefacit, & procul eminus tantum splendet. Imo neque uerus censetur ignis, nisi summo gradu ferueat, connexis radiis in cono luminis centraliter haereat. Cum etiam ignis in medio coni, quo radii solares uniuntur, subsistat sine nutrimento. Solus ignis culinarius prae se fert subsistentem per se lucem, absque Solis interuentu. In eo tamen a Sole separatus, quod ali debeat, ut subsistat. Nobilitate autem a Solis lumine differt, quod non sit de creatis primis, non coelestis indolis, non citra fomenta subsistens, neque ideo sit uniuersalis. Solem ergo ut singularem creauit Omnipotens: Sol autem quia coelestis naturae est, cibis non eget; quia uacuus ab usuris, & ut ardeat sic, a Deo constitutus. ita in singula sensitiuorum specie unicum uelut Solem creauit, qui in finem mundi usque sufficeret, seseque propagaret deinceps, non quidem summe feruidum: Sol igitur ignis feruidissimus, luminum creatorum centrum principale in natura. sed per puncta radiorum dispersorum subsistens, non aueat ad ulteriora graduum momenta adscendere. Fortassis, dum quandoque sua dierum erit plenitudo, & rerum messis matura, A quaster coelorum, aquae inquam quae supra coelos sunt, uirtute diuina, assument fermentum, & semen rei combustibilis, & pluet ignis de coelo, cadent sidera. In minutulis ergo luminum specificorum minutis, formale specierum lumen cohibetur uirtute diuina, quae unamquamque speciem constrinxit ad particulare luminum momentum, generale quidem ex parte Solis: indiuiduatum tamen ex coordinatione Domini mei. Sol enim sui globi cataractas & repagula diffringens, mandato diuino, tam quae iuxta sunt, quam quae procul eminus, ardebit coelos, & consumet seculum in fauillam. Etenim Sol specierum, non secus atque species ipsae durabunt in seculum. Coeli enim mutabuntur, ueterascent, & ut cera, quandoque liquescent. At quia non subsistit nisi in indiuiduis; Ideo Sol specierum est indies labilis in indiuiduis, etiam per singula momenta, nisi continuato uelut fomento alatur. Decidentque astra in terram, non quidem integra ( quia plerumque globo terrae maiora ) sed combustorum partes abyssum ignis facient super centrum. Itaque Sol ignis est in se & prope. Habet ergo lumen uitale aliquam cum Sole similitudinem, partemque igni culinario conformem. Quo autem longius disperguntur, radii per uniuersum, rerum seminibus aptiora fomenta dabunt; In hoc scilicet, quod Sol noster debeat habere pro indesinenti somento spiritus uitales, luminis subsecutiui dependentisque capaces, & administros. quia generale atque commune lumen duntaxat suggerit Sol, excitandis ac promouendis seminibus aptum, atque hactenus uirale. Non quidem, quod spiritus in se, & ex se, caleant magis quam radii Solares; Non autem, quod uitam quodque essentiam seminibus rerum conferat. qui ablato Solis lumine, consestim calore & lumine intercidunt. In Cairo Aegypti oua per ignem clibani fouentur, & nulla fouente gallina, asfatim pulli nascuntur. Cum Sole tamen symbolizant, quod uideantur accensionem propagare, subsistantque centraliter in corde. Non tamen aut ignis clibani uim seminalem dat uel habet, aut oua adurit; aut quia fouet, definit esse ardenter calidus in sui sonte. Sic radii solares dispersi per uniuersum, non sunt ignis amplius; sed simplex lumen. Etenim cum Scholae animaduerterent, corsponte & ex se festinare in frigidum cadauer, exsolutisque spiritibus confestim scilicet frigere, putarunt spiritus istos inflatos esse exordium, centrum, ac punctum Ggggg 3 tanquam lumen de lumine sumtum. Spiritus salsi nimirum, & sulfur sanguineum, in theca cordis per pulsum sese confricant, & accenditur lumen formale cum calore, in spiritu uitali: ctum primitiuum Solare, & caloris, non retrospicientes, quod ipsimet spiritus ex se sint frigidi, pereatque in instanti illorum calor, simulatque a cordis radio & subsidio dirimuntur. a lumine inquam solaris spiritus intimi, & insiti, in quo est tabernaculum Solis specifici, usque in mundi finem. Mirum admodum, quod quibus tota uitalium & non uitalium tragoedia caloribus adscribitur, nescitum & indeterminatum sit hactenus. In hoc Sole humano posuit Omnipotens tabernaculum suum, suasque delicias, regnum suum, cum omnibus charismatibus suis. Utrum, alteri praeualeat in origine, & sustentaculo caloris. Etenim cum nec Cor, nec eius. Lumen autem quod concutiendo concipitur, non fit quidem de nouo, ut a silice & ferro: dem spiritus uitalis, ex sui natura & substantia caleant originaliter; sed propagatur per adeptionem materiae, ex lumine Solari specifico & humano, siue accenditur & dilatatur. hactenus ne semel quidem cogitatum est, unde nobis calor adueniat, uel insit ab origine uniuscuiusque. Cum enim cognitio sui ipsius sit scientiarum potissima, tam in moralibus, quam naturalibus: Uniuersale quidem ibi, & uitale est, consistens in punctis luminis temperati: estque ex parte productionis in natura quidem specificum, ac determinatum pro uita humana: saltem nunquam Scholas pudere debuisset, inquisiuisse caloris & uitae fontem in rebus. Quantae inde tenebrae remanserint in sanando, in custodiendo uitam, nouit Deus. sed indiuiduatur omnifariam ab eo, qui posuit tabernaculum uitale in specierum Sole. Hanc proinde tesseram, a iuuentute mecum discussi, hoc modo. Ex quo tabernaculo inde illuminat omnem hominem uenientem in hunc mundum. Primum cognoui ignem prout limite de formis, non esse accidens neque substantiam. Multoque minus elementum. Quia Dominus esus est incomprehensibili modo lux, uita, initium, uia, ueritas, & totum omnium. Quod alibi pleno philosophiae uelo demonstraui. Dein quod Sol propria caleret dote: Sicut enim non potest uita per momentum subsistere absque luminoso spiritu, a quo illuminatur & animatur in habitatione Solis: e Ignis culinae similiter datus licet, pro fabro, ac morte artificum manibus substrata. Obi uero uterque nos deserit, esse nobis silicem & chalybem, unde nobis Ignem struimus. Ita nec anima, nec uita ullatenus unico momento, absque gratia eiusdem aeterni luminis subsistere queunt. Ex duobus nimirum frigidis & mortuis ignem excutimus. Concepi autem qualitatem & intensionem caloris, resultantis ex isto lumine: Sic & aquas thermarum sub terra, ex sale & sulfure uolatilibus accenduntur. quatenus totum corpus humanum, pendens forte libras 200, calet actuali tepore, quodque sine isto uitae lumine mox frigeret, essetque cadauer. unde didici, quod spiritus salis ideo debeat esse salsus & uolatilis, & sanguis arterialis sit partim salsus, partimque pinguis atque sulfureus: Est ergo tantum caloris in corde, quantum sufficit diffundendo tepori per libras totidem aquae alias frigidae. tum demum, quod deberet esse pulsuum concussio, non quidem ad refrigerium ( ut alioqui somniant Scholae ) sed scilicet; Uita ergo specierum, ut in simplici, & non unito lumine consistit. ut sicut butyrum ex lacte fit per concussionem: Mysterium prouidentiae Diuinae continet. ita ex sanguine sulfuruitale. Etenim igneum lumen utcumque propter distantiam sit mitigatum, inque teporem fouentem reductum: Quod deinde per eiusdem operae, concussionem, in spiritu uolatili lumen concipit, propagaturque formale siue uitale lumen: naturaliter tamen nequit sistere, quin ad culmen luminis connexi non conspiret, adeoque ad sui ruinam siue interitum contendat. Hic sufficit ostendisse paganici erroris reliquias esse, ac plane blasphemas, dixisse: Homo hominem generat, & Sol. Cum uitanon sit Solis: Prouidit ergo Pater & dispensator luminum, qui in Solis tabernaculo sedens, lumina per species, & repagula constrinxit. sed solarum actionum sublunarium fomenta, excitamenta, ut & impedimenta, uitae inseruientia. Infantis Nutritio Ad Uitam Longam. Sed doctrina uitae longae ualde est heteroclita: Liquet iam, uitam non ex astris esse: scioque illam inter diuinitus electos filios artis usque in occultis permansuram. sed ex ui seminaria parentum, uitam esse breuem, morbosam, sanam, uegetamque. Doctrina ergo praesens non spectat cursum naturae ordinarium: sed nouam metam. Non itaque me naturae iniurium autumo, si insolitum alimentum lacti praetulero. Determinatur nempe pro in dole seminis, & truncorum, non minus quoque secundum alimentorum & climatum bonitates. In lacte siquidem plurima ingruunt incommoda. Inter uitae longae impedimenta est infirma foetus constitutio, infantis mala nutritio. Generato ergo & parto foetu, spectanda est alimenti quantitas qualitasque: Inprimis lac grumescens uomitiones frequentes, uermes, termina, febres, diarrhoeas, epilepsias, conuulsiones persaepe profert, multasque necis inopinas occasiones continet. cum eius corpusculum ali, & grandescere, adeoque constitui debeat: Lac enim in stomacho, proprio loci fermento obediens, necessario acescit, antequam in alimentum uertatur; sitque praecipue iam notum, quod succus alimentarius in puero, adoptetur in haereditatem radicalis. Natura enim destinauit lac in uberibus pro cibo & potu infantuli, quod ipsi alimentum cum brutis commune cessit. cui si nouus succedat lactis suctus, durus tenello stomacho lactis grumus incunbit, qui in glebas occalescens caseum mentitur tenacem, non secus multo atque lac intra ubera non raro concrescit, & non nisi cum apostemate erumpit. Putatum esset a quibusdam, iniuriosum Deo fore, si de alio alimento cogitemus: quasi e mediis non semper elegisset, quod esset longe optimum. Quod cum digestioni pertinaciter resistat, si non etiam ualde nocuum fuerit, mox saltem putrescit, amaricat, flauescit, uiridescit, nidorem contrahit, & pylorum alienat: At sane erit ne Deus naturae uitricus, & natura ipsa nouerca, quod non panem nec uinum, sed grana & uuas duntaxat fecerit: unde praefato morborum clades saepe excitantur. Natura regitur digito Dei. Ita est. Infans enim dudum sugit, frequenter repetit. Lac ergo, ut alimentum ordinarium, ad uiuendum sufficienter praebuit: non autem ut uitae longae inseruiret. Lac primum est coagulatum, aliud recens intromittitur tertio sextoque, fitque commistio omnium, ac idumque praeter naturam alienum concitatur eiulatibus, fitque coagulum commune ex omnibus. Non enim natura amplius de uita longa est meditata, postquam cognouit authorem suum uitam accurtasse, nec uelle unumquemque longaeuum. Lac autem unicuique ex aequo in cibum dederit. In quo heterogeneitatis manifesta, sequiturque recens suctum, symbolum cascati, nidorosi, & putrefacti. Etenim morborum exercitum in naturam misit, ut mille mortis praecocitates, ad uite fundamenta uergerent in ruinam. Natura ergo per lac satisdat finibus sui authoris, deditque alimentum belluinum. Haec uitia fere sunt ineuitabilia, suntque peccata lactis materialia, quae recens foetus editus ex origine piare incipit, quasi ab ortu mater insidias, mortisque comminationes suo infantulo struat. Sunt insuper alia lactis crimina, occultiori tabo perniciosa. Nimirum nedum lues ueneris, lepra, pestes, febresque contagio infames suguntur a nutricibus: Quanto magis, quod medicamen ad uitam longam ut a cunis quotidie guttatim porrigitur, ad uitam longam & sanam, non potest digeri, ut neque penetrare, si intra crassos lactis grumos sepeliatur. uerum etiam inuritur puero a cunis propensio morbosa nutricum, non secus ac si haereditaria esset. utpote sic etiam uenena in lacte propemodum innocua euadunt, & uelut castrata sterilescunt. Certe character in uitam deplorabilis. Odi ergo infantis nutritionem per lac intentatam. Noui quendam Praesidem sexta sanaque prole beatum, cui septima ( quod nutrice aleretur renum calculo subnoxia ) luctuosa lithiasi anno aetatis suae 13, tertia sectione sub lithotomo finiuit. Hactenus non soleo lac edere nisi merum, solum, absque alio cibo potuque, donec plene digestum e stomacho prolapsum sit. Laudo pro puero nostro alimenta, quae pane, tantisper in tenui cereuisia bullito, cum melle despumato, sin minus, cum saccharo, instituitur: Denique non sat est morbos materiales lactis, occultas tabes morborum, radicesque haereditarias per lac in sugentem transplantari, & pertinacissime in uitam incorporari: donec simul in mucilaginis, aut collae speciem, siue gelatinam deuenerint. uerum etiam uitiorum quorumcunque sementa moralia, cum lacte intro penetrant, ac in uitam perseuerant. Huic tum tantundem tenuis cereuisiae miscetur ac diluitur, quantum satis ut potus loco inseruiat. Obseruaui sic, nutricem salacem, furtiuam, auaram iracundamque suam fragilitatem transtulisse in pueros. a pane tamen secalitio abstinendum, si melle nutriatur, quia lumbricos gignit. Imo iniecto in uas mellis frusto illius panis, transit in formicas. Sic insolita in familias stupiditas, ira, dementia, multaque animi pathemata ( etiam praeter defectus morales ) dudum somniantia, ac tandem dierum sub maturitate explicata prodeunt, a nutricibus mendicata, & per lac propagata. Hoc pacto filium Comitis, inter caeteros nutriri iussi a natiuitate, qui tres fratres robore, sanitate, statura, ingenio, omnique ualore longe superauit, adeoque nisi in bello pugnaci manu glande transfossus occubuisset, magnae spei erat. Tum demum lac in nutrice adhuc obnoxium est, ut cadauerescat si nutrix clanculum impraegnata est, participat de febribus, & malis, quae nata sunt lac quomodolibet inficere. Tandem in horas, lac uarias impressiones subit, ex omnibus animi perturbationibus, unde nedum grumescit, putretque: Enimuero ut praefatus cibus potusque, est innocuus, non putrescens, non coagulabilis, non contumax digestioni ( putrescunt enim facile, quaecunque ab animalibus petuntur, tenerioribus stomachis ) ut neque malignitatis particeps, uel alienae perturbationis instabilis, aut inductae uitiosae impressionis heres: sed & non sensili qualitate, induit difformitates, quas insons infans bibit, atque piare tenetur. Non enim nutrix uno semper tenore animum frenat, mille sed apprehensionibus, irae, tristitiae, agoniae, inuidiae, lasciuiae, furti, auaritiae etc. ita semper sibi aequalis, par & constans, naturae fit familiarissimus, non uermiculosus, non acer, putidus aut nidorosus, non denique acer, acutus febriculosus, imo nec unquam nocuus, licet quantitatem excesserit, nam plus minus ue dilui potest. perculsa succumbit, quarum singulae, est indubium, quin lac male disponant tam quoad corpus, quam animam. Ineuitabiles enim sunt pleraeque, periculosae tamen. Adeoque & sine morbis crescit, adolescitque infans, & fit capax remedii ad uitam longaeuam. Non ergo etiam male iuxta literam de Messia ter - glorioso incarnato legitur, quod mel & butyrum comedet. Quicunque ergo a natiuitate, uitae longae studere uoluerit, ne exponat suos huiusmodi uoluntariis, inopinatis, & certis periculis. Unum siquidem continet gloriam roris cum extracto florum: Succrescente autem dierum robore, paulatim puer noster assuescat uegetioribus atque durioribus cibis: alterum uero omnium paene herbarum est magisterium. apprime tamen mediocritatem laudo. Butyrum ergo, non autem lac comedet. Unde discretio boni a malo, & iudicii acumen promittitur. Quotidie autem bis sumat guttas quatuor de arbore uitae. Arcana Paracelsi. Hae tamen non sunt rationes naturales uite breuis, ut neque specici connexae, uel innatae breuitatis necessitates. Enimuero de fide credimus, uitam hominum abbreuiatam, ex uoluntate diuina; Certe praeter accidentarias contingentias, mediis in deliciis, circumferimus uitae breuis causam. peccata autem mortalium, occasionem ad hoc dedisse. Prima namque omnium labascit memoria; uisus dein, gustus, auditus & gressus hebescunt. Sapere enim, non immerito tam gustum, quam iudicium mentale, indistinctim significat, quod simul saepe intercidant: Uoluntas siue iussus Domini intrauit in naturam, atque rationes mortis, quas non inueniebat, fecit ante diluuium quasi successiuo ordine, uita continuo per proles immutata est, tandem ad centesimum & uigesimum annum fuit extenta. Gustus autem primum deficit in stomacho, ob lienem. Atque postremo septuaginta anni dies hominis: Quocirca alibi gustum linguae, & gustum stomachi sat distinxi. quod supra, est miseria: praeterquam in potestatibus, quas ad 80 peruenire uoluit. Mox propter inaequale partium robur, hinc inde sensim deficiunt officinarum innata fermenta: Haec est ergo uita breuis, uita ordinaria, ad quam homo sponte naturae, allatis impedimentis, fluit & peruenit: stupescente autem fermento lienis, conceptuum primorum potestas labascit, & puerascere senes dicuntur. quam ex Sacris fuisse diuino elogio statutam. Radices ergo uitae breuis locum in natura deinceps habent. Scholae etenim memoriam pueris uiuidam concedunt, propter cerebri teneritudinem, facile suscipientis quaelibet sigilla: Inprimis mens quae mori nescit, non senescit. sed cerebro per ariditatem duriore sigillorum impressiones. Sensitiua autem anima licet tandem instar lucis exstinguatur: non tamen ipsa lux senescit, eo quod per partes aut gradus non adueniat. tanto magis arduas fore, quanto ad retinenda conceptuum stigmata sunt ex ariditate pertinaciores. Si namque anima sensitiua, siue ipsa lux uitalis senesceret, cum pereunti huic nil addi possit, quod de eius indole sit, frustra de uita longa cogitarem. At friuola est Scholarum aequiparatio, quod cerebrum se haberet per modum cerae, ut neque cogitationes sigilli uices exprimunt. Nam inprimis uix decem sigillis aptus locus esset. Senescunt ergo tantum potestates uitales, sub generationis initiis, cuilibet organo insitae. Quas non contemplor ut nudas qualitates: sed rectores adspicio, deficientes sensim in corpore aereo: ideoque & spirituum potestates, sequi naturam illius corporis, quod paulatim atteritur. Etenim si sigilla eiusmodi tam corporalia essent, ut deberent sequi dispositiones & alterationes cerebri, necessario se ad extensionem loci quadrabunt, eo quod locus a corpore difficilius sequestretur, quam esse durum aut molle: Tristitia enim, non secus atque tinea uestem, uitam rodit; sic & uitae inordinationes uitam praecipitant. dicantque ergo Scholae, quantam extensionem singula conceptuum sigilla in cerebro requirant? Homo denique homini lupus. an memoria pro sigillo concepti equi maiorem locum in cerebro exigat, quam Quae sane uitam adhuc uiridem multis demetunt. Hh 5 quae quae est muris aut muscae? Quod tandem in suae tragoediae finem, exhalatione tenus totus expellatur, per insensilem transpirationem, postquam functiones humectationis obierit. Itaque dum iam liquor ille per intima commistus, perfunctaque digestione, effluuiotenus exhalat, non potest non indolem excrementi assumsisse. ergo & consequenter extensio loci in cerebro pro equo quoque decies millies maior esset, quam pro mure, adeoque cerebrum totum uix memorandis duobus sufficeret equis. Ut cum locus deficeret, potius recordater medii bonis, quam integri. Unde aeque ineuitabiliter consequitur, Uitalem inhaerentem, & uisceribus coniugatum spiritum, simulque eiusdem potestates insitas, continuo necessitatoque suffitu hebetari, alienari, atque tandem exstingui. Imo longe melius recordarer rerum hinc ab uno anno praeteritorum, quam quae quandoque in pueritia mihi obuenerint. Haec est igitur uitae breuis causa continens ac naturalis. Uidi enim puerum, qui secundum Aeneidos memoriter didicerit, qui uix centesimum uersum intelligeret. Consideratio ergo uitae longae tota, circa conseruationem potestatum uitalium uersatur. Adeoque singula uerba requirebant totidem sigilla, & horum locos. Non est enim sat, cunctis membris cruorem adesse, uolupe suo cruore desiderato ali. Sinuero nullum locum sigilla conceptuum requirerent, nec extensionem sui, in cerebro occupent. Neque iterum sufficit spiritum insitum hactenus ab influo sat recreari, continuata nutritionis substitutione. Ergo nil sigillatur, nullumque est sigillatum, & hebes & Scholarum comparatio. Nil enim in uitae palaestra actum, nisi potestates seminales, characteres inquam uitales, ab exitio praeseruentur iam commemorato. Nimis enim lutosae sunt Scholae, quae munia uitalium aut principum potestatum, qualitatibus primis aut secundis adscribunt. Alioquin enim spiritus ad nuditatem reducuntur, & attenuantur, unde dies nostri necessario abbreuiantur. Sed quid agent miserae, si uix digitum ab hisce corporum accidentibus se offerre ausint: Siquidem sensim characterem potestatum, siue dona seminis amittit, fit spiritus non animantati, siue Gas instar. neglectis igitur duritici, ariditatis & teneritudinis respectibus Scholaribus ad causam breuis uitae deuenio. Dixi nimirum ex labascente potestatum uitalium uigore, uitam necessario ac proportionaliter diminui. Non enim etsi in figuris & machinis deficiat motus perpetuus, eo quod non sit in uiribus mouentibus proportio subsecutiuamaioris ad minus requisita, ut aliquid moueat aliud: Unde uero ipsae potestates uelut obducta ferrugine senescant, ac paulatim desinant, repetam. at sane hoc locum habet in rebus, quae seipsum non mouerit, neque mouendo accrescere aut roborari ualent. Ideoque consideratu indigna in rebus seminalibus. Quod sanguis atque cruor tandem successiue transmutentur in nutrimentum alendarum partium, absolutaque accretione adolescentie irroretur quidem succus inde paratus in singulas partes solidas, iisque agglutinetur mucilaginosus aliquis atque spermaticus liquor: Siquidem generationes naturales in mundi usque finem constantes sufficient, ut nimirum species, harumque robora perseuerent integra, semenque nequaquam imminutum de se gignant. sed non amplius dudum cum iis permanet: Per consequens etiam, si quadragenarius generet sibi pridem similem: Sed consumtus, confectusque partium fermento non amplius coagulante ( prout alias sub accretione fieri solitum erat ) exhalat totus absque residentia, fece, aut residuitate reliquiarum. Iste ergo est cruoris epilogus. poterit uita quadragenaria continuari in uigore sibi adolescenti coaequata, nisi uitium rupti fili aliunde irruat, ut dixi. Studiose itaque indagandum, an in natura sint sperandae reliquiae arboris uitae, uel succenturiatae substitutiones: Quapropter plurimi indagant nominum nouitates obscuras sibi significari: per quas scilicet, quicquid demum e nobis euanescit, illis potestatibus sit uice fomenti, nec amplius sortem excrementi, tristi suo suffitu, prae se ferat. alii etiam operandi simplicem eius ubique & accurtatam merito suspicantes descriptionem, apertiorem methodum operandi exoptant. Qualitatem autem praesati nostri suffitus, nedum in odoribus sudorum quorundam agnoscere lubet; Nemo autem detecta larua ad fundum rei, promissaeque ueritatis basin fodere est aggressus. sed praesertim, quod cimices, pediculi, pulices, similesque insectae inde procedant: mera nempe spurcitiae & foetoris proles. Quisque enim uel irridet, uel desperat, uel nimium credulus suspenso naso cuncta admiratur. Mihi inprimis inutilis quaestio uisa est. Si tamen meliores illis, quod sibi non praeciderint uiam spei. An hortus Eden, eiusque arbor uitae desierint, an uero etiamnum hodie persistant? Nemo tamen mediam uiam elegit: & ubinam loco rum? nempe dubitandi & indagandi, quantum ueritatis pollicita contineant. An Enoch, Elias, & loannes, ibidem sub angelorum consortio etiamnum uiuant felices, extra senii & infirmitatum incommoda. Sat mihi. Arborem uitae a creatione incepisse; In natura fuisse: non autem fabulosam, aut parabolicam. Enimuero Paracelsus, se extremuum senium, per elixir proprietatis assecuturum promittit, datumque coelitus sibi mortis deligere sortem atque horam iactitat. Sed uana sunt eius uitae longae ostentamina, cognitio, & mortis electio, qui interim anno aetatis suae 47. Sufficit illam mortalibus ignotam fuisse atque fore, adeoque & impossibilem eius adeptionem nos spe priuare. exstinguitur. Interim succedaneam plantam inuestigo, licet multis numeris inferiorem. Stupent sui interim, miranturque, quo morbo, casuue, adhuc floridus aetate sit abreptus, lapidis illius chrysopoei uerus compos, quique grauiorum morborum myriades passim, uelut falce demetendo, Herculis claya trucidauit? equidem neminis apologum ago. Imo dubium non est, quin, si aliqua sit in hac ualle miseriarum, quae uires primitiuae illius arboris uires refert, locus ad uitam longam suas contribuat partes, tam respectu plantae, quam hominis illa utentis. Fateor lubens, me ex eius scriptis profecisse multum: Eandem namque plantam pro uarietate natalitii soli, nobilitari, uitamque nostram per loca melioris succi alimentarii, suauiorisque aeris potu prorogari, ipsa pro me climata fidem faciunt. illumque potuisse per remedia ad unitatis symbolum adscendentia, sanare lepram, Asthma, Tabem, Paralysin, Epilepsiam, Calculum, hydropem, podagram, cancrum, atque eiusmodi uulgo incurabiles morbos: attamen Paracelsum fuisse ignarum radicis uitae longae, tam ex eius scriptis & medicaminibus, quam ex obitu, collegi. Nec enim credendum, id fauore coeli prorsus contingere, eo quod eodem gradu distantiae ab aequatore, atque eadem prorsus sub orbita coeli, partes ortui suppositae, nobiliores fructus proferant, quam quae ad occasum magis declinant. Quinimo subeodem circulo multa saepe uarietas prope consita est. Siquidem renouationes atque restaurationes, quibus passim, multoque saepe gloriatur merito, duntaxat sunt purgationes partium continentium, cum contentarum correctione, & proscriptione. Quas ambas tamen partes idem coeli adspectus eodem motus nunc quotidie afficit. Atque hactenus fuit morborum fere omnium uindex, & sanator. Pro monente Paracelso etenim erecta est medentum quorundam spes ad uitam longam. Attamen medicamina eius arcana, non tam respiciunt uitam longam, quam sanam, huiusque commoditates. Etenim pili, ungues, ac dentes renouantur, hi etsi durissimi, primi tamen carnem senhhhhh Quisque enim sibi pollicetur Adeptum uitae longae ex eius scriptis, si non tanta tenebricositate uerborum sua descripsisset. 2 tiunt. tiunt. In Cairo, ex uulgo recensitis ad septem milliones feruntur, ex Iudaeis ad unum millionem & sexcentos mille, numerum adscendisse: mulieribus & pueris computatis. Adeoque non frustra scriptum, Mosen omnes dentes habuisse anno 120 suae aetatis. In tanta autem hominum multitudine, uix tertia pars uisum integrum habet. Etenim quatenus obscure uiuunt, suam extra se culinam habent, facillime quoque putrent. Omnes oculis passim laborant ex esu fructuum, & aquae potu superaddito. Caeterum 5. Forte enim Aegyptus, & loca uicina id sibi ex proprietate habent. Memini siquidem de Mumia Memphitica principem Radziuilium Polonum sic scripsisse. non prorsus frustra Paracelsus de elixire proprietatis, ex croco, myrrha, atque aloe, praeparato, sibi fisus est, modo non errasset in eiusdem praeparatione: sed per modum arboris uitae illud medicamen confecisset. A tribus annorum millibus, absque minima alicuius menibri putrefactione, eiusmodi corpora in hanc usque diem conseruantur integra. Tanta autem est hotum cadauerum multitudo, ut pauci sint, qui fastidium omnia uidendi perferre ualeant. Nam ut myrrha mumiam custodit a putrefiendi aptitudine, si myrrhae aditus ad nostri constitutiua detur, non erit cassa myrrhae ad uitam longam authoritas. Aromatum & unguentorum pinguedine adeo condensantur, ut in modum picis indurata resplendeant. Cerebrum praesertim, musculi, & scapulae carnosiores: Quoad renouationem uero tantopere a Paracelso laudatam, quae pilos, ungues, dentesque renouat cum omnium morborum exclusione. Pili sane & ungues, ut sponte quandoque decidunt: ita & quauis aetate facile succrescunt, estque illorum renouatio parui momenti. nam pectus, manus & pedes, cum modicum carnis habeant, & in modum membranae extendantur, mumiae non deseruiunt. Quantum narium iudicio colligi potest, Myrrhae multum hisce unguentis admisceri debuit. Uidi quoque anno 63 aetatis senem, & uetulam, quibus quondam amissi dentes sponte renascebantur, etiam cum doloribus puerilibus. Nullam tamen denotabat uitae longaeuitatem: Saltem unguenta ista ossibus mirum candorem conseruant. eo quod uterque eodem anno oppetierit. Circa antra extrinsecus magna uis ossium proiecta iacet, a quibus mumia ablata. Inter quae non obiter, nec breui tempore contemplabamur caluarias, & inferiores maxillas, ubi dentes fixi: Multos enim in spem uitae longae erexit promissio Paracelsi, de renouationis repuerascentia. Putarunt nimirum, ex dentium & unguium renascentia, repuerascentiam necessariam: nullam omnino inuenimus, quae uel unum dentem cariosum, aut aliquam euulsionis notam haberet. Ita in omnibus maxillis erant pleni, sinceri, & candiduli. potissimum quod canitiem senii indicium exuerent, pristinusque capillitii color rediret. Sed suus error ex indistinctione fuit. Meminit nempe Alexander, se uidisse octogenarium, cui nouelli dentes quotquot deficerent, succrescerent: Inter tot enim centurias maxillarum, erant & seniles, quibus dentes breues & attriti ( quales in senibus uidentur ) at quae dentem ullum putridum, cauum, foraminosum, aut signum clapsi haberet, erat nulla. at non proinde eius longaeuitatem commemorat. Unde colligo primum: Et quanquam potuisset per accidens simul longaeuus fuisse: Mosen potuisse naturaliter omnes dentes habere. 2. cum tamen unum non contineat aliud in radice, siue causis necessariis: Quod ut frigida nocet dentibus: ita & aer frigidus nostras, dentibus sit hostilis. 3. elenchus fuit, ex uno aliud per sequelam deducere. Quod ideo Aethiops & Hispanus candidos habeant dentes. 4. Consolationem capio pro Belgis, ex eiusdem Principis uerbis. Natura quippe, non raro sponte molita est eiusmodi renouationes, sub quibus interim filum uitae longae abscidit. Non absimile est enim, quod pirus quotannis renouetur frondibus: non tamen, quod proinde sit ista arbor longaeua: Ergo eiusmodi arcana non respiciunt potestates organorum, ut neque uitam longam inde dependentem: terebinthus aut cedrus, aut abies, breuioris uitae. sed tantum summam membrorum omnium depurationem: atque hinc natam sanitatem. Imo nec pirum mutuatur ullam uim uitae longae, quod sua arbor quotannis renouetur. Renouatio itaque medicaminum, Paracelsum decepit. Morbi nimirum uniuersi, qui uel e sordibus emergunt, in ipsis sordibus latent, uel demum sordes suo contagio ulterius propagant, sanantur per praefata arcana: Quippe quae tantum sanitatem, propter intimam similarium atque supremam mundificationem arguit: non autem, qui primario potestates uitales concernunt. non autem radicem uitae renoratam, aut uitae inde prolongationem. Non inquam qui debilitatem innatam uel acquisitam, e morbo uel senio continent cum potestatum diminutione. Decepti enim sunt, quod ceruus cornua, & anguis senectam exuant, sintque bruta longaera. Huiusmodi namque non nisi per remedia uitae longae in pristinum redeunt. Ideoque renouationem istam in causam longaeuae uite retulerunt abusiue. Neque tamen perfecta & impleta redintegratione in pristinum. Nam cancri, atanee, cicadae, & insectae breuioris uitae saepius contingit pellem exuere. Nam hoc immortalitatem absolutam alioqui concluderet. Etenim quae a crapula, Uenere etc. debilitates ingruunt; Ex opposito autem ceruus castratus cornua non mutat; quia nec facit noua: per arcana Paracelsi tantillum restaurantur; non definit tamen propterea esse aeque longaeuus. at non nisi comite infirma natura. Insanie enim ex mala conformatione nequicquam restaurantur: Ceruus etenim non abiicit cornua sub autumnum aut hyemem, dum ad maiorem quietem se componunt belluae: Illae autem, quae ex insigni superbiae thymosi exortae sunt, continuo de recidiua metuunt. sed dum nouo surculorum germine pascitur, cui renoratiuasui germinis inest: ut & in ceruos, non autem in boues transfertur. Alioqui uero phrenitis, delirium, caducus, uterina uesania, hypochondrii mania, & quaecunque ex impuritatis aliqua sobole fit, perfecte & complete sanantur remediis Paracelsicis. Eo quod stomachus cerui proprio ac specifico fermento, conseruat germinatiuam surculorum uim, traducitque in uitam mediam cerui. Maniae ergo, quae ab insigni arrogantia prodeunt, sanantur quidem confestim; Quod castrato cornubus carente non accidit, ut eunuchis barba negatur. sed cum metu minoris alicuius recidiuae: quia istae arguunt potestatis Imaginatiuae merum defectum: Renouatio itaque huiusmodi, est quidem effectus uegetioris uitae: ideoque ita semen contaminant, quod in aliquot generationes deinceps translatae non raro elucescant. non tamen inseparabile uitae longae indicium, ut neque causa coniuncta. Nam nec renouatio necessariam uitam longam habet adiunctam: nec uicissim uitae longae est adnexa renouatio. Ut patet in ceruo, ansere, etc. Sic etiam ebriorum filii isaepe uitiatarum potestatum retinent indicia, quasi filii, paterni criminis haeredes, poenas luere debeant. Hoc est, fortes generantur fortibus & bonis. Esto ergo, quod Paracelsi arcana singula uniuersas propemodum tollant aegritudines; Et uicissim mali corui malum ouum. ungues, pilos atque dentes renouent: nequeunt tamen inprimis robur inaequale deficientis alicuius partis adaequare: Sunt namque ebriorum filii plerumque stupidi, indagandis rebus somnolenti, conceptuum tenaces, temulenti in agendis, & facile in uitia abductiles. Saltem non dubito. multo minus potestates deficientes ab interitu uindicare, atque omnium minime easdem restituere in uigorem iuuenilem. Paracelsum suis arcanis usum, utpote qui uideret nedum felices sanationes succedere: uerum etiam aliquot diutius usos, fuisse renouatos pilis, unguibus & dentibus. Hhhhh 3. Uerunueruntamen cum illi non fuerit uita longa, testimonio nobis erunt sua praefata arcana, de lato iudicio meo. Concedo uniuersales aliquot medicinas, quae sub unisono naturae longae gratissimo, insensiliter post se uinctum educunt hostem, cum egregia organorum depuratione. Enimuero circumfertur Testamentum Paracelsi; Concedo pariter appropriatas aliquot, quo uniuersalis amplitudinem, in specificis morborum directionibus aemulantur, peregrinam impuritatum societatem demunt, contractoque iam uitio plane dominantur, non secus atque securis secure arborem uellit. Index arcanorum Paracelsi est. quod quia contradicit publicae authoritati, ex ipsius epitaphio desumtae, quod spectatur in nosocomio Salisburgensi, in muro ad S. Sebastiani aram, quodque bona sua in pauperes distribuenda, honorandaque collocansse memorat: ideo illud Testamentum a Paracelsi osoribus fictum credo. Inprimis tinctura lili, ab electro minerali immaturo in uinum uitae redacta, cuius una pars est metallus primus: altera uero, membrorum essentia. Alii proinde istius farinae asserunt Paracelsum, pacto cum Satana termino, plena in sanitate obiisse. Quod contradicit praefato Testamento, ex ore hostium publicato. Sequitur dein mercurius uitae, stibii proles integri, quae omnem morbi neruum penitus absorbet. Quo uidelicet dicitur, ipsum aliquot dies ante mortem morbidum fuisse. Actusque ille tanti reatus contradicit, quod pauperibus tam fuerit beniuolus. Sunt & alii quoque, qui illam toxico sublatum aiunt. Tertio loco est tinctura lili, etiam antimonialis, eiusdem pene efficaciae cum praecedenti, quanquam minoris efficaciae. Quarto loco est mercurius diaphoreticus, melle dulcior, & ad ignem fixus Solis horizontis omnes proprietates habet. Cui cum remedia non minus quam ad alios morbos cognita, & in promtu essent, supsponunt illum adamantis puluere, peresis intestinis interemtum. Perficit enim, quicquid medicus & chirurgus possint optare sanando: non tamen tam potenter renouat, ut praecedentia. Ego uero nullatenus admiror immaturam mortem uiri, ab adolescentia solliciti, circa arcana chymicam. Maxime si quos uitae suae incurios indagandarum scientiarum nimia curiositas, diu noctuque anxit. Quem enim mortalium non inficiant carbonum suffitus? Eminentior est eius liquor Alkahest immortalis, immutabilis aqua soluens, & sal circulatus eius, qui reducit omne corpus tangibile, in liquorem sui concreti. Succedit elementum ignis e cupro, elementum siue lac margaritarum. aquarum fortium, gradantium, & arsenicalium? Itemque antimonialium noua indies examinatio? Essentiae autem gemmarum & herbarum, sunt praefatis longe minora. quae per longa annorum taedia experiundi, nondum experti haurimus, de malignitate illorum, non nisi per experientiam seram admoniti. Tandem salia uolatilia, herbarum & lapidum praecisam particularitatem referunt, neque uniuersalium efficaciam attingunt. Quid enim sedus agat curiosulus, nec trepidus tyro, in arte tam abstrusa, aliumque recusanter didascalum praeter torturam ignis? Corallatus uero, qui unicum est purgatiuum per sedem, ulcera pulmonis, uesicae, laryngis renum purgando sanat, adeo ut & podagram funditus euellat. Ubi scilicet artis theoremata ex uoto obscurantur: non quidem ut sciantur abrupta: sed potius ut nesciantur? Est nimirum mercurius uulgi, a quo liquor Alkahest semel distillatus est, residetque in fundo coagulatus & puluerabilis, nequicquam in pondere auctus aut diminutus. Intellectus enim datur electis tantum per longam dierum & operum praeparationem, sufficiente sanitate & pecunia instructis, neque criminum grauamine indignitatem meritis. a quo puluere cohobanda est aqua albuminum ouorum, donec coralli colorem acquisiuerit. Etetenim quamuis conualescentibus roburpraebeant: nutritos tamen dein eneruant. Quod Caesar etiam testatur. In spiritu abiecto laudo Dominum rerum, quod paruulis huius mundi sua arcana reuelet, clauumque perpetuo regat, ne in indignorum manus haec sua beneficia incidant. Deprehendi itaque arcana Paracelsi morbos tollere: Etenim teneriores cibi facile absumuntur, carnes teneras efficiunt, & maiori nidore potestates uitales suffumigant. sed ad radicem uitae longe non attingere. Medentum studia autem circa culinae delicias, quas partem diaeteticen nominant, uersantur, in errorem putando abducti enim sunt. Ut si uictus euchymus atque tener debita dosi conualescentibus proficiat. Deprehendi quoque remedia mineralia, utcumque ad summum gradum deducta, inepta tamen esse, ut constitutiuis primis cedant in alimentum, eo quod reseruent uitam mediam concretorum, unde educta sunt. Eatenus namque non deponunt unquam prorsus indolem mineralem: Putarunt & robustiores eodem cibo multipliciter alitos, in summam roboris auctionem elatum iri. imo & propterea recedunt a tenore uitae longe. Non enim in cibando proceditur, ut in arithmetica, ubi 10 librae eleuant nouem; & per consequens, 100 librae nonaginta. At non proinde, qui plurimum edit, bibitque affatim, potentior fiet, quam qui moderatior uixerit. Imo neque unquam facile inducar ut credam, lapidem philosophorum nobis uitaliter uniri posse, propter sui summe immutabilem substantiam, incredibiliter fixam contra ignis torturas, indissolubiliter homogeneam. Id est, propter separationis, destructionis, & digestionis omnimodam impossibilitatem. Siquidem natura non tam seruat proportiones numerorum, atque proportiones potestatum rerum alterabilium, ad potestatem sui Blas. Tantum abest, quod ad uitam longam faciat. Utut est, saltem Medentibus ad uota succedit. Subscribunt mihi historiae, Neminem qui lapide illo sit potitus, uita longa fruitum: sed multos, ob pericula laborando perpessa, uitam breuem mansisse. Quoniam copia cruoris, excrementa parit, aduocantur Medentes adeoque regulas uictus sibi saltem profuturas imperant, uitamque abbreuiant, in medice atque misere uiuentibus. Caeterum neque sperent mangones, cibos potenter nutrientes, uitam longam praestituros. Mons Domini. Equidem semper obseruaui, omnia Dei mysteria fere in montibus celebrata. Quis adscendet in montem Domini? aut quis stabit in loco sancto eius? ] ussus est enim Abraham scandere montem, & ibidem suum unigenitum sacrificare, in typum sacrificii oblati in monte caluariae. Iussit Deus Mosi ad montem adscendere, ut illum alloqueretur. Innocens manibus, & mundo corde, qui non accepit in uano animam suam, nec iurauit in dolo proximo suo. Deditque illi Legem. Et collocutus Moses facie ad faciem, per dies & noctes quadraginta. In Oreb transfiguratus est Dominus, etc. Hic accipiet benedictionem a Domino, & misericordiam a Deo salutari suo. Uerba sonant aeternam beatitudinem. Sic est. Attamen nil impedit, quin ista figuralis atque typica locutio, secundum literam etiam sui ueritatem explicet. Que cuncta in deserto fieri poterant, poteratque Deus exercituum circumdare Mosen fulgure & ignibus, tam in plano, quam in monte, ne quisquam mortalium appropinquasset: sed mons semper electus ex priuilegio. Cum necesse sit, typum correspondere rei per typum significatae. Et benedictio a Domino promittitur in adscensu ad montem Domini. ) Benedictio ergo adscendentibus in montem Domini, iuxta literam, in natura ad uitae longe dotes spectare uidetur. Etenim poterat Dominus breuiori mora Mosi significare sua placita: Ille enim, qui solus totusque uita est, ac Princeps uitae, nemini saltem dat uitam longam, ne quidem per media naturalia, qui in uano animam suam acceperit. nec opus erat diebus & noctibus quadraginta continuis, nisi etiam mora suo pondere ( etenim mora in naturalibus requiritur ad iustam rerum maturitatum efficaciam ) aliquod occultum mysterium designaret. Ergo benedictio adscensionis in montem Domini, uitae longaeuitatem continere uidetur. Singularem itaque Montis Domini imaginem atque uitae longae promittere uidentur illi montes excelsissimi, qui nullius fructus ergo, naturae donati leguntur, quique ad suauitatem imperterriti aeris pertingunt. Naturaliter enim, intelligo in montibus malignitate endemica carentibus esse nedum aerem purissimum, procul a fece & corruptione remotum, a uulgo, erroribus, & defectibus segregatum, & propter frigora depuratissimum ab omni inquinamento: Idque singulari aliqua prae caeteris montibus praerogatiua, utque illo quasi iure, montis Domini nomenclaturam habeant. uerum etiam ibidem esse locum, quorsum per magnalis continuitatem, expeditissima coelestium irradiatio est: quia aetheris purissimi potatio. Etenim si supra omnes incidentias inferiorum pertingat, singulariter mihi promittit, Deum ibidem esse peculiari modo. Qui enim non erat in turbine uenti; sed in aura suaui, ab Elia est perceptus: Memini enim, uno mane me ieiunum sensisse in Alpibus suauitatem inspirati aeris, quem ante uel post, tota uita nunquam. ille, ille ( inquam ) ibidem suum habet domicilium. Certum est etenim, quod Omnipotens tantum Gibbum in natura non frustra condiderit. Id est, Princeps uitae ibidem suam benedictionem dat. Certumque est, omnes mundi diuitias e montibus erui. Non quidem quae paucis horis communicetur: Deinde optimi fontes atque celeberrima flumina nobis e montibus ratione decliuitatis uersantur. sed reuolutione quadragenarii ( per duo scilicet plenilunia Mosi in monte Sinai significata. Denique omnes nationes monticolae, durioris sunt corporis, uitaeque uegetioris, aliis qui campos amoenos colunt. Qui effectus suis causis constant, quippe suauior puriorque aer ibidem inspiratur, & Gas omne suis priuatum sordibus, redit in materiam puram aquae. Et enim qui singulis annis, circa festum Scenopegiae in monte quietis, continuo morari per quadraginta dies posset, accersitis sibi aliunde uiuendi commoditatibus, multum auguror ipsi profuturum in uitam longam, si ibidem praesertim, medicamento ex arbore uitae parato, quotidie resocilletur: eo quod tali monte, ob insignem aeris puritatem, maior sit commistio alimenti ad alitum, & penitior ad prima constituti uaaccessus. Denique, quanquam excelsissimi montes priuilegium uitae longae prae se ferant: Sed quod Deus in cumulum attollat tantam, uel ipsam terrae faciem, uel super eandem construxerit tot saxa, uel in unum saxum coniunxerit, nec tamen aliquo minerali ditauerit, cuius respectum uideretur tantam molem congessisse, nec sontes depluat, nec fructus denique tantis finibus dignos refuderit: minus tamen alti, aliquid singulare promittunt, ex sensu in Alpibus percepto. sed supra omnem aeris atque nubium turbulentias, turbines uentorum atque fulminum portenta exaltauerit, in placidissimam aeris quietem. Semper tamen reiicio montes, qui minerale aliquod spirant. Etenim in Chymicis, propterea arsenicum, nomen fumi metallorum est sortitum. Certe id mihi insigni mysterio dicatum uidetur Benedictio enim antiquitus promissa spectabat plerumque uitam longam, eiusque commoditates, & prolium secunditatem ( ut sis longaeuus super terram etc. Quibus autem daretur commoditas uiuendi in monte sano, & non fructibus mineralium grauido, illi certe gauderent beneficio uitae longae, quantum loci natura tribuit. Cogor credere lapidem aurificum, & argentificum esse: Fateor interim lubens, quod lapis ille uitae zoophytae in suis initiis sit particeps, eamque habeat distinctam a uegetante & sensitiua, quae sit uita hactenus anonyma. Nam iuxta Sapientum uniuoca scripta. Principiis lapidis, semel ouo uitreo coniunctis, si uitio interrupti fotus, semel contingat uel paulisper plane refrigerari: ita emoriuntur, ut non sit spes residua futuri lapidis: quod & in ouorum fotu similiter euenit. quia distinctis uicibus manus mea unius grani pulueris super aliquot mille grana argenti uiui feruentis, proiectionem feci, adstanteque multorum corona, nostri omnium cum titillante admiratione, negotium in igni successit, prout libri promit tunt. Adeoque haec tum pari uita, cum initiis lapi dis uiuere credendum censui. Estque uita uera, quam mors uera testatur. Non erat autem extractum ex auro, quod totidem argenti uiui pondera commutaret, quot erant auri, unde extractum fuisset. Inprimis eo dato, adhuc saltem staret uera unius in aliud transmutatio, ac quidem multiplex. Quippe quod nullis unquam laboribus is errorsit corrigibilis, semel sic mortuo, de caetero nulla restitutionis spes relinquitur. Scio denique arborem uitae frustra ex animalibus utcunque longaeuis quaeri. Secundo, norunt aurifabri, & monetarii, quod nihil, quod non est mercuriale, possit per fluxum ingredi in metalla, aut colliquari cum illis: sed supernatet in fluxu. In quibus omnibus spontaneam mortem, corpus caducum, atque in horas labile, siue uiam omnis carnis inueni. Igitur Tertio, esset istud extractum pinguius, quam sit ullum metallum, si tot millenas partes debeat tingere. Quarto. Quomodo enim dabunt, quam non in se continent uitam longam? Cum si sint longaeua, uitam saltem suam exuerunt, dum in usum assumuntur? Non esset illud extractum amplius metallum, cum tot mille uicibus superaret perfectionem purissim metalli. Aliquando intuitus lapides, quod intra se quandoque uiua animalia continerent, per lustra uiuant, custodianturque absque alimentis, ab interitu. Non etenim metallum patitur totidem gradus amplitudinis in sui perfectione, quot uicibus puluis chrysopeius conuertit inferius metallum, in uerum aurum. Quinto. Ille qui mihi primum dabat puluerem aurificum, habebat saltem & ad minimum eius tantundem, quantum ad ducenta millena librarum auri commutanda sat forent. Nemo autem est, qui decuplo plus auri habeat; Paracelsus totum lapidum aceruum, Mundumque uniuersum, quandoque unicum fuisse autumat lapidem, aut uniuocum saltem liquorem petrosum, qui in metalla, pyritem, saxa, lapides, & sales sensim distinctus, uitalitatis initia, per multa reptilia dederit. ac si haberet, destrueret ut inde demum auri tantundem construeret. Sexto. Dabat enim mihi forte semigranum illius pulueris, & inde unciae 9 atque 3/4 argenti uiui, transmutatae sunt. Adeoque si bufones & salamandras per seculum forte detineant uiua, absque cibo, ac uelut alto sopore stertentia, dubitaui an lapides animantum istorum thece, & matrices, essent uitae longae participes. Sed suasit Scriptura, reptilium uitam nobis horridam & odibilem. Istud autem aurum dedit mihi uir peregrinus, unius uesperi amicus. Utcunque ergo lapis Philosophorum sit reuera in natura: Quapropter ad pretiosiores gemmas respexi. Ueruntamen nec in illis uitae longae uestigia reperi, siue essentiae essent, siue demum illarum magisteria. attamen ob rationes ante dictas, semper ratus nullum remedium metallicum continere benedictionem arboris uitae. quia immediate primis nostri constitutiuis nequeunt assimilari, I iiii similari, uel adiungi: multo magis auertet, retundet, & debellabit, quae altioris sunt & manifestioris hostilitatis. Id enim nisi fecerit, uanum sibi nomen arboris uitae assumet. uel si tandem adiungantur quadantenus, & quantisper crescimus: saltem spoliantur longae uitate pristina, more aliorum alimentorum, naturam a lite carnis induunt, & sequi coguntur. Obseruaui, pullos iumento, & caballo uetere generatos, cito effetos, in uitae uigore languidos, puteosque supra oculos profundiores habere, quam qui caballo iuniore prognatus esset: Didici itaque gemmas, utut medica potestate dotatae essent, ad uitam sanam facere: nunquam tamen prorsus exuere mineralem indolem: Salicem uero ueterum, noua dare uimina, nihilo steriliora si plantentur, uiminibus noui trunci. adeoque nec commiscibiles primis constituentibus. Imo tametsi commiscerentur, tamen uitae longae non inseruirent. Itaque reperi, una cum animantium semine ire senectutem in proles, non autem id tam facile manifestum in foetu arboreo. Quia quicquid non reficit potestates uitales, non obuiat etiam intestinis mortis necessitatibus, multoque minus si reluctetur coniugio solidorum nostri. Imo si uita longa quibusdam bestiis inest, sic est conclusa, ut singularitatem non exeat, & non extra speciem sit communicabilis. Rorem denique per analysim partium examinaui: Ast herbae aromaticae, suis consociis hanc palmam eriperent, si arbor uitae herbacea esset: salem enim saccharinum dabat, magnis morbis opitulantem, at sane ad uitam longam nequicquam proficuum; quatenus gratiores & spiritualiores. Defecatissimus autem liquor, & quicunque totam herbae crasin continet: Propter indeterminatam enim suae bonitatis generalitatem, non tam uitam, quam alimenti proprietates continebat. Conclusi mecum tandem; attamen singularitates, & sanationem duntaxat respicit, eo quod concretum unde manauit, ipsum in se non sit uitae longae particeps. arboreum esse foetum, quisquis ille, qui arboris uitae uicem gereret. Dein e saluberrimo, odoro, balsamico, ac pene immortali frutice, hoc medicamen petendum. Liquor enim, qui suum concretum, cui ab initio per minima nupsit, ab interitu praeseruare nescit, quo pacto uicibus suis spoliatus poterit carnem nostram, mox festinanti putredine diffluam, a morte custodire? Quodque subtilissimarum atque purissimarum esset partium, e propria sui concreti dote, & constitutione natiua: quodque resisteret omnifariam quibuslibet corruptionibus, artis uel naturae errore partis, aut conquisitis. Atque adeo hinc coepit mihi arbor uitae haberi immortalis, non senio, non aetatum incommodis obnoxia, quodque nulla contineret admitteretue excrementa, multoque minus progigneret eadem. Tandem quod arte atque labore, ultimam perfectiouis metam, & commistionis nobis cum licentiam esset adeptum. Uerum potius excellentia quadam auerruncaret, si qua semel quandoque incidissent, propter propellendi & repulsandi uirtutem. Atqui cum ueneno sit geniale, bonum in malum conuertere corrumpendo; Quocirca erat apprime necessarium, ut naturalis dos ista multiplex, nequicquam inter praeparandam frangeretur, aut mutaretur per ignem. Adeoque opus esse igne non urente ad uirium exaltationem, impedimentorumque sequestrationem. uisum fuit mihi arborem uitae indagare, in qua ipsamet uenena morerentur, superata per bonitatem arboris: quare etiam respueret nondum admissa. Quaeque semel admissa essent, corrigeret atque superaret. Etenim si non deberet admittere excrementa, quae infimi gradus quaedam sunt uenena: Ut scilicet ad incorruptibilitatis complementum, siue ad uitae longaeuitatem nobis manutenendam, quantum naturae corruptae recipienti possibile foret, per communicationem suarum uirium participes reddat quosdam mortales. Certe non potest proinde singularem aliquam membri Idiopathiam sentire, aut partialitatibus obedire. sed instituatur propria heterogenei diuisio, in suos fundos sequestrata, ad maiorem puritatis & simplicitatis subtiliationem, uiriumque suarum sigillationem. Etenim in Eden, stomachus uigore proprio cibum subigebat; sine uitae mediae lucta enim, stomacho parebant cuncta libenter: Sed necessum est, sit uitae balsamus integralis, ad ens seminale reductus, in dotibus suis permanens, odore gratus, per cuncta uitae mediae, atque magni Oportet examina. Adeo ut cum tandem alimenta illi permista, sint suo munere defuncta: id quod deinceps usque ad aquarum cataclisma, stomachi per decidentiam seruarunt quadantenus incolume: saltem fuligo eorundem, suo suffitu, spiritus insitos non amplius conterat & extenuet; sed potius recreet: donec annorum & propagationum successione, uniuersa sensim ruerent. atque hactenus incorruptibilitatis aliquam permanentiam aemuletur, custodiatque sub uita nostri media, in nutrititio humore continuata atque propagata. Tum non amplius, ens seminale e cibis est erutum, postquam uitae terminus ad 120 annos, atque deinde ad 80 restrictus fuit. Gratia ergo dotis natiuae, conciliet sibi amorem cum spirituum insitorum potestatibus sigillatis: Etenim ens essentiae, quod antea e cibis petebatur, non prodiit amplius: quia stomachus saltem ens nutrimenti educere sategit. praeparatio igitur recuset alterationem natiuae uirtutis, ac praestet penitiorem ingressum, uirtutisque applicationem. Hinc namque patet, tametsi arbor uitae ex Eden nobis adesset, non tamen uti primis patrum profuturam. Consequenter etiam balsamum nostrae arboris uitalis, non tam proficuam adultis, quam pueris. Adeo ut uelut exlex, praeterque consuetum, admittatur ut conscius intra secreta uitae penetralia, ut informationem ibidem subeat. Qui namque uitae stadium pene decurrit, quisque pro modulo iuuamen sentit. Quibusdam enim climatibus, cuncta robustiora & praestantiora producuntur, ob succi alimentarii nobilitates: Cum omnia in natura recipiantur per modum recipientis personae, loci, ac circumstantiarum. quaeque ideo certum est, ad uitam longam praestare plurimum. Quorundam sic enim sudor olet hircum: aliorum uero a fragrantia non longe distat. Eleuerunt namque amici Iobi cum eo septem dies & noctes, absque esu, potu, & sanitatis discrimine. Quod cuiquam mortalium hodie uix nunc est possibile. Istud inquam unice in uita longa procurandum, ne humor alimentarius, postquam suis est defunctus muniis, delatus per diaphaeresin, amittat gratiam, cuius defectu uitam breuem descripsi. Ergo robora uitae eiusmodi, plus proficerent ex nostra arbore, quam senex ego mille offensionibus, laboribus Chymiae, tribulationum persecutionumque iniuriis pene attritus. Sic nos nobis mella paramus apes. Docui enim alias, suem uel anserem solis piscibus alita, carnes praebere, qua piscium axungiam detestabilem gustanti referant. Cui accedit, quod Eden salubritate loci, esset uitae longae custos ex se: paucis uero abinde passibus mortis corruptionis atque infirmitatum imperium. Quapropter arboris uitae medicamen esto balsamus odorus, aromaticus, naturae gratus, condiens praepollenti bonitate cruorem, & alimentum iam roris modo appositum. Etenim si historiis fides est, Sunt & hodie loca, quibus tercentum annorum uita est ordinaria. Nam ubi longaeui nascuntur, etiam fouentur. Usque adeo incorruptibilitatis suae uigore, continuetur uis balsamica in extremos usque limites suae exhalationis e corpore. In propinquo autem sunt loca alia, ubi uicissitudinum interpolata tyrannis uitam abobreuiat. Quapropter unice cauendum; Sic enim Prouinciales aliquot morbi assueti sunt. Montana idcirco, quae ne ignis hunc fructum separante distillatione alteret: Iiiii 2 Gas Gas mineralium non habent ( ut Arduenna, Asturias, & c. Leprosus e populo segregatus ad Sacerdotem accedens, in manu gestabat lignum Cetim, ut mundaretur. ) nec uligini lacuum subiecta: quia siderum collocutiones beneficae reflectunt, aeremque purum spirant, ad uitam longam faciant: In festo Scenopegiae, quilibet Ebreus Cedrum & ramos myrrhae portabat, ut Deus memor esset in pluuia totius terrae, ut constitueret modos temporum, & Astra. Prout & ager planus, gulae irritamenta nesciens, tantum uitae longae addit, quantum saturitas, uitae longae inimica. Intellexi itaque per cedrum uitam longam, benedictiones item temporum & Astrorum, itemque mundationem mystico sensu designari: Fatigant nempe ciborum sarcinae miseras potestates, ut uidelicet tanquam exantlatae labore ante diem concidant. in hoc seculo uero, etiam obtineri. Nam uitalia caetera, mox contabescunt senio: Quibus sic mecum reuolutis toto triduo undenam medicamen ad uitam longam petendum esset, Arrisit mihi insigniter opobalsamus, non quidem Peruanus, aut Copaiba Brasilianum gummi: unica uero numero cedrus, insigni mysterio, incorrupta ligni substantia, & sospite uegetatrice uitam longam promittit, quia continet. sed uerus Aegyptiacus, Sacris notatus atque primitiuus, pumilis fruticis regina lacrima, uix Regibus uenalis. Ualuae enim templi Salomonis ex ligno Cetim per aurum, tanquam tegumentum uel uilius inuolucrum iussae sunt fabricari. Etenim plurimum perfectionis huic enti attribui merito, fateor. Ac licet sat esset reperibile: attamen adhuc ab arboris uitae perfectione deflectit, quod frutex ille sit adeo caducus. Dumque uarie in natura uagarer, ut arborem uitae lustrarem: Porro extra controuersiam est in Ecclesia Dei Cedrum in Libano, in Templo, in figura Arcae, in mundatione leprae, & festo Scenopegiae repraesentare Dei matrem, Reginam coelorum Uirginem, Uas incorruptibile, arborem quae nobis uitam aeternam in carne protulit. Patronam inquam pauperum, & meam. tandem extra diem, & supra fecem in somnio uidi totam terrae faciem, prout stetit deserta & inanis initio creationis; tum deinde ut fuit, dum plantis undequaque suis uiresceret recens. Iterum quoque sicut latebat sub diluuio. Locus autem Cedri in Libano frigidissimam aeris ualuam, niuibus contectam superans, illibatam Deiparae Uirginis integritatem designat. Uidi namque omnes plantarum species subter aquas seruari. Adeoque si arbor Diuam Uirginem, praesertim tot mysteriis coniunctim designet, non mirum, & Cedrum, arborem huius uitae etiam in seculo significare. Mox tamen a diluuio, cunctas ingredi uiam uicissitudinum sibi iniunctam, per species & semina continuandam. Enimuero diebus Dauidis annosa cedrus erat in Libano, quippe quae propter excellentem proceritatem mystico sensu digna fuit ex tunc. Uidi inquam in apice Libani, Cedros Uerbo Dei gloriosissimi subter diluuium integras permansisse, certoque numero adhuc ibidem superesse. Et statim deinde ad me redii. Quare uel a diluuio ibidem plantata hactenus adhuc eadem numero sospes perseuerat: uel dudum ante, & forte a mundi cunis iuxta somnii uisionem. Per moram uero deinceps consideraui, quod Arca, quae genus humanum ab interitu saluare debebat, iussa fuerit fabricari ex ligno Cetim incorruptibili. Durauerat enim mundus forte 1652 annis. Quod saltem quomodocunque sumatur, ostendit Cedrum senii incommoda spernere. Non est autem a parente Cedro, post diluuium plantata: Noah autem pigre in fabrica processit per centum solares annos. Adeoque ligna & tigna sumebat, quae toto seculo nequicquam damni essent latura. quoniam & ista cedriparens sub diluuio conseruata fuisset, atque multo facilius deinceps, quam quae a diebus Dauidis hucusque perennat. Est autem in succo huiusmodi resolutionis, uis integra Cedri: Rideant qui uolent istam Cedri aetatem in Libano, dicantque modernas nouo germine, uel deciduo semine suscitatas. uitalis scilicet, cum omni proprietate seminali, atque formali uitae longae. Nam tota ligni moles resoluitur in succum: At eo posito, hodie & nouae indies in siluam magnam prodiissent. Ubi tamen noua nulla Cedrus succrescit. quae alioqui distillata, transmutatur, fitque noua quaedam creatura: quod comprobat aqua uitae, e granis aut cereuisiis distillata, item oleum distillatum e lignis, imo ex ipsomet oliuarum oleo. Praxis eius est ista. Quinimo exin colligo, eandem numero cedrum modo persistere, quae uel ante diluuium fuit, imo uel a condito mundo. Quippe B. uirgini in symbolum datam. Caeterum pro nostro magisterio non est sumendus fructus Cedri: Resolue fragmenta ligni Cetim, cum pari pondere liquoris Alkahest, in uitro sigillato, sub tepore fouente. Et infra septimanam uidebis totum lignum in liquorem lacteum migrasse. eo quod eius finis non est ad simpliciter esse in destinatione proprietatum Cedri: sed tantum ad speciei propagationem, quae contradicit uitae longae ex fundamento. Sumendum est ergo ipsum lignum Cetim tam exaltatum in Sacris. Mox uero circa quindenam supernatat distinctim duplex oleum, quod in mensem usque augetur, & separatur dilucidius. Oleum uero tum separetur ab aqua per operationem manualem. Non ergo cortex, non fructus, non radix, neque frondes sunt finis ultimus, quorsum natura respexit ad uitam longam. Tum distillaaquam in balneo, & liquor Alkahest primaeuo sui pondere manet in fundo. Adeoque Cedrus, ab arbore uitae Eden forte & in hoc distincta est. Oleum uero cum aqua toto trimestri, lento tepore foueatur, & totum oleum assumit naturam salis, & sese permiscebit aquae. Estque ens primum Cedri. De uitae autem longitudine pauca adhuc: quia senex haec assequor, & ipse moribundus. Est ergo reperta materia arboris mori nescientis, cuius lignum imputrefactibile, & ob multas eius proprietates, mystico sensu Diuae Uirgini destinata, uitam proferens Mundo, ut mortem redimat. Mens inauditum aliquid spirabat intus: sed inutilis huic uitae sepeliar. Sed eius praeparatio, omnium illorum, quae subter laborem Sophiae cadunt, est longe difficillima. Quia Spiritus ianitor lagenam abstulit mandato eius, coram quo totus mundus tanquam fungus est. Hac nempe de causa Monarchae carent uita longa: quia nullus est, qui eam praeparare nouerit. Sit ipsi laus, qui dedit, quique abstulit, quod suum erat. Merito ergo improperent mihi Scholae. Nam nemo uere Philosophus, aulaedus est, nec Principes sequitur, iisque adulatur. Tu miser, paruae notae homo, magnae ambitionis uir, senex paradoxe tardus uenisti, ut cum tuo Cedri encomio, mundo obtendas nebulas. quippe quia nullius rei indigus, spernit quaecunque Princeps dare potest. Herbariis nostris notae sunt stirpium historiae ac uires. Sola ergo arbor uitae, uires lapsas recreat, detinetque aliquousque uitam in fluxu. Tu uero ut inauditum commentum de uita longa ostentes, insanire cum Cedro paradoxus pergis. Difficultas autem praeparandi consistit in eo, quod lignum, absque uirium resolutione, debeat resolui, per teporem, qualis solis martii, usque ad primum ens sui. Eia si Cedro tanta ad uitam sit potestas, cur Reges omnes non longaeui? Unde nouus hospes aduenis? profer literas & experientias, quibus crediuis. Ut enim Iurisconsultus rubescit sine lege loqui; sic Medicus, citra experientiam. Negare enim non potes, quin decocta frondium, nucleorum, ligni, corticis, radici In quo ente duntaxat, conceditur illi fermentalis conseruandi, & condiendi potestas, cum ingressa ad prima nostri constitutiua, seseque insinuandi in familiaritatem spirituum insitorum per organa singula. Iiiii 3 cis, uel resinae cedri, uitam continuatam iamdudum prodidissent. At nihil horum liquet per nostros herbarios. Sic nimirum pleraque salia uolatilia, per colliquationem facientia congressum cum oleo rei fixantur in carbonem, qui tandem exusta pinguedine redit in cineres. Tu ergo occulto modo praeparationis deterres, styloque tetrico artis fumiuendulae, mentitum mysterium cedri inuoluere optas. Sunt & salia fugitiua, quae intra oleorum pinguedines latitando agunt, nouum moliuntur productum: ita ut olea alioqui sat fluxa, combinatione salium commutentur. Quaedam idcirco saponaria fiunt, nonnulla fuligines recondunt. Quod, deposita larua Alkahestica ( assumta duntaxat ad occultandum tuam inprouidam temeritatem ) ridebunt literati pene omnes, qui non patiuntur se abduci in noua placita per somnia, aut fictas ecstases. Saltem adusta omnia contrahunt empyreuma, & in aliud permutantur. Nil enim permanet antiquieo quod illa sit ignis proprietas, non quidem simpliciter separare: Argumentum hoc partim ex inueterato in nos odio, partimque ex antiqua simplicitate emanat. sed propria authoritate sub se alterare, atque commutare. Quantum enim attinet meam personam temeritates scribendi insuetas. Nouit Deus, quod scribam quae scio uera. Proinde non licet distillatorum uires ponderare e concreto, unde dimanant, nec credere licet, quod etsi uires rerum non sint abolitae, non exstinctae, aut per ignem plane defunctae, ideo rerum pristinas uirtutes per adustionem non innouatas. Ago illi gratias, quod cum contulisset in me quinque talenta, fecissemque me indignum, & hactenus repudium coram eo factus essem, placuit diuinae bonitati, auferre a me tria, & relinquere adhuc bina. Ut me sic ad meliorem frugem exspectaret. Quae autem noua fiunt per ignem, saepe deteriora fiunt, at etiam non raro ita a seipsis prioribus distincta, ut centuplo meliora fiant. Maluit inquam me depauperare & tolerare, ut non essem utilis plurimis, modo me saluaret ab huius mundi periculis. Sit ipsi aeterna sanctificatio. Simplicia denique, quae elixando suam mucilaginem uel gummi liquant, & hactenus in decocti ius suas uires transmittunt. Quatenus autem argumentum Scholarum nititur apparentiis decoctionum & iusculorum, Id sane ex simplici ruditate profectum est. Inprimis non pro in tamen eandem facultatem, quam integro concreto habebant, retinent: Siquidem hactenus nemo facultates rerum in agendo exarauit. sed languida saepe illorum actio est. Inprimis namque debent ciborum more in stomacho confici. Ratum ergo, quod quamuis multa distillando fiant acutiora, adeoque magis actiua: tamen eo ipso recedant & alienentur a genuina seminum proprietate. Quorum etsi pleraque, ex proprietate magni Oportet, aliquid pristinarum uirium sapore referant, Attamen hae uel una cum excrementis foras eiiciuntur; Quia Ignis est mors artificialis, quae si aperta flamma fiat, contingit per seminum & Archei exstinctionem. Mors autem naturalis rerum praesupponit lassationem seminum. uel perperam confecta, appropriataque, non nisi heterogeneitatis inassuetae rixas mouent, loco remedii. Mors autem artificialis, quae non fit per flammae consumtionem: separat quidem uolatilia a fixis, cum dissolutione & morte uitae ultimae concreti. Uel saltem si sanguinem atque carnem suo odore afficiant, non nisi languidam opem pollicentur, adeo ut & hinc quartana Splenis incola, hactenus in ludibrium Medentum intacta maneat. At, ut aliquid in oeconomiam spirituum, & solidorum constituentium familiam admittatur, non est quod per decocta id speretur ullatenus. Sed & ideo alterantur & alienantur per ignem uires pristinae, & noua creatura resurgit ex igne, ex materiali dispositione, pristinis entis proprietatibus, per inuersionem in morte artificiali obuiam. Ut neque per distillationem; Saepe is qui dat somnia, eodem quoque mox reserat, cum tanta sui certitudine, ut mors nec infernus dubium queant inuehere. Quanquam autem Cedrum omnibus praeferam lignis: forte tamen Indica ab Palaestini littoris Cedro nequicquam inferiora prebet. quae omnem prorsus uite longae entelechiam, quam lignum in se claudit, exuit per mortis artificialis interuentum. Ego tamen Sacrorum authoritati semper primatum dedi. Non tamen, quod ob id manus Domini se Cedro alligauerit. Succus autem, puluis, aut condita, e Cedro petita, nobis adeo sunt peregrina, quod nisi subigatur, per methodum primi entis, nequicquam familiaritatis nobiscum spondeat. Quae autem de Cedro scripsi, in memoriale honoris erga Deum mihi propitium obtuli. Procul sane, quod nostram naturam superet, suique incorruptibilitate donet. Caetera autem quae de Cedro sunt, mecum sepelientur. Nam mundus capax non est. Nil ergo distillata, nihilque simplicia cruda, utur nobili facultate fulgeant, ad uitam longam momenti habent. Quod autem moderni de elixire proprietatis iactitant, id iiuxta descriptum Paracelsi non succedit. Oportet namque ut seruata ad amussim Cedri incorruptibilitate, mortis nescia, nec tantillum deteriorata eius in nos beneficientia, separetur ab ea omne impedimentum peregrinum; Nam tria simplicia amplissimo uase uitreo, sigillatoque conclusa, paucas saltem guttulas liquoris lactei & aliquot olei subpallidi dant post biduum, totidemque, nec amplius, post himestre, uix autem tertia pars materiae patitur ab igne, quin empyreuma comminetur. quod alias per multam nostri archei luctam in ens nutrimenti, non autem in ens essentiae reflectitur. Sin uero fortius paululum urgeatur: uas, utcumque amplissimum, dissilit. Sic tamen, ut insuper illi superaddatur penetratio, communicatio, & conspiratio cum primis nostri constituentibus, & facultatum inexsistentium recreatione. Sin uero ingredientia cum liquore medio connectantur: res ipsa tandem est nihili. Stupeant interim Galenicae Scholae, insuetum praeparandi & describendi modum, measque pollicitationes rideant, mera credant somnia, cantet auis singula iuxta suum rostrum, per me licet ab illis uilipendi. Subticuit scilicet Paracelsus ( prout in plurimis aliis ) additamentum liquoris Alkahest, cum quo tota materia mox soluitur per totum, & succedit medicamen iuxta illius descriptionem. Inest enim elixiri huic subtilis fragrantia. Siquidem ad annosas lucri solius ergo effictas oblocutiones, iamdudum auribus callum obduxi. De Uita longa scripsi, quae scio uera: Ob quam praeseruat materiam liquidam nostri corporis a corruptione, tanquam balsamus. non quidem tyronibus, ut neque lectionibus amplectenda: nouit enim Deus, cur caprae curtam caudam dederit. Saepe namque febri contagiosa deploratos, unica guttula in uino propinata sic recreaui, quod adhuc in meridie mecum pransi sint, qui media nocte unctionem postremam sacri olei susceperant. Sua quandoque dierum maturitate erit, qui me uerum dixisse intelliget, Adeptus. Quod uero attinet ad sententiam somnio acquisitam. Profecto defectu Cedrini entis, subuenit elixir proprietatis. Sed quid? Is legat somnium Nabuchdonosoris, soli Danteli notum. Requiritur Alkahest. Quod non datur putantibus: sed solis scientibus, & quidem duplatis. Attamen iusserat omnes suos Sophos igni conterminari, nisi somnii explicationem indubiam referrent. Quocirca aliquid triuiale in usum, uulgi pro conseruatione uite longe edisseram. Anno 1600. Certe eiusmodi somnia, certitudinem quandam intus pollicentur, nec uana esse. Uir quidam annonae militari inseruiens a computis, numerosa autem & parua prole grauatus, conqueritur quod annum ageret 58. Quapropter dedi illi lagenam distillato liquore sulfuris plenam, & pariter docui artem parandi istud oleum e sulfure accenso. si autem deficeret, contingeret liberos suos ostiatim stipem petituros. Iussi porro, ut singulo pastu. Rogauit aliquod uitae praesidium a me. binas saltem guttulas illius liquoris, primo cereuisiae haustu sumeret, neque facile dosin istam petulans excederet. Ego adhuc iuuenis, eius sortem condolens, cogitaui, quod odor lychnii sulfurosi accensi uina a corruptione praeseruaret. Ratus, binas guttulas multum fumum sulfuris continere. Paruit uirille monitis, & adhuc per plateas Bruxellae Anno 1641. ambulat. Idcirco in animum induxi, quod acidum sulfuris stagma, hunc fumum sulfuris atque omnem plane odorem necessario sic contineret, ut ipsum esset nil, nisi ipsus Sulfuris fumus, in eius salem mercurialem combibitus. Quodque augustius est, toto quadragenario illo, nullo penitus morbo unquam decubuit, etsi semel casu super glaciem, tibiam prope poplitem fregerit; immunis tamen semper a febri, gracilis atque macilentus mansit, licet in penuria commoditatum senex uixerit. Nomen senis, est loannes Mass. qui seruiuit a cubiculis Episcopo Yperensi Rythouio, dum Comites Egmondanus & Hornius capite plecterentur: Tum denique ratus sum, quod cruor noster esset uinum uitae nostrae, illoque praeseruato, si non uitam daret longam, saltem a multis morbis corruptionum tutaretur, cuius efficientia, uita sana, a morbis immunis, & a doloribus tranquilla, saltem protelaretur quodammodo. eratque tunc aetatis uiginti quinque annorum.