Siue Aureliae Occultae Philosophorum, Materiam Primam, Et Decantatum illum Lapidem Philosophorum filiis Hermetis solide, perspicue & dilucide explicantes, Per Aenigma Philosophicum, Colloquium Parabolicum, Tabulam Smaragdinam Hermetis, Symbola, Parabolas & Figuras Saturni, F. Basilii Uicentini. M. Georgio Beato Fr. Interprete. [ Image 1 ] Senior Adolphus 1605 Francofurti, Typis ac sumptibus Ioannis Bringeri. Libuit, Candide Lector, in uestibulo huius opusculi Symbolum Saturni praefigere, cum materia illa prima, per hoc dilucide & perspicue explicetur. Tu nostro studio fruere & uale. Aenigma Philosophorum Siue Symbolum Saturni, per Parabolas Azoth dilucide ostendens. Euenit aliquando cum per tot annos uitae meae nauigarem a polo Arctico ad polum Antarcticum, ut singulari Dei nutu eiicerer ad littus magni cuiusdam maris: Et licet maris illius mundi aditus & proprietates optime cognitas & perspectas haberem, nihilominus inscius fui, an etiam in illis oris generaretur pisciculus ille, Echeneis, quem tot magnae & paruae conditionis homines hactenus tam sollicite quaesierunt: Dum autem in littore Melosynas hinc inde natantes cum Nymphis conspicio, fessus etiam a praecedentibus laboribus, & cogitationibus uariis grauatus, ab aquarum murmure somno corripior: Et dum suauiter obdormisco, occurrit mihi in somnis uisio mirabilis. Uideo e mari nostro uenerandae canitiei senem Neptunum cum tridente egredientem, qui me post amicam salutationem in Insulam deducit amoenissimam. Haec Insula pulcherrima uersus austrum sita erat, ac rebus omnibus, ad hominis necessitatem, & ad eiusdem delitias spectantibus, refertissima. Uirgilii campus Elysius uix cum illa potuisset comparari. Totum Insulae littus, undique uirentibus myrtis, cupressis, ac Roremarino cinctum erat. Prata uirentia uarietatis floribus tecta, iucundissime aspectu, suauissime redolebant. Colles uineis, oleis, & cedris, miro modo decorati erant. Nemora Arantiorum & Limoneorum arboribus referta: Uiae publicae laurorum ac Granatorum arboribus singulari artificio intertextis, utrinque consitae, gratissimam peregrinantibus praebebant umbram. Ut paucis dicam, quicquid in toto mundo est, ibidem uidebatur: Inter ambulandum monstrabantur mihi a dicto Neptuno sub aliqua rupe, latentes duae illius Insulae minerae Auri & Chalybis. Non longe illinc deducor ad pratum in quo peculiaris hortus uariis & spectatu dignissimis arboribus plantatus erat; Inter complures Arbores autem, ostendit mihi septem arbores nominibus insignitas: ac inter has, duas praecipuas aliis eminentiores obseruaui, quarum una ferebat fructum instar Solis lucidissimi & fulgentissimi, & folia eius erant instar Auri; Altera uero producebat albissimos Liliis candidiores fructus, & folia eius erant sicuti argentum uiuum: Uocabantur autem hae arbores a Neptuno una Solaris arbor, & altera Lunaris. Et quamuis in hac Insula omnia ad nutum essent, unicum tamen ipsi deerat. Aqua non habebatur, nisi magna cum difficultate. Erant quidem multi, qui partim tentabant illuc Aquam fontis per canales deducere, partim etiam ex uariis rebus eliciebant, sed frustraneus erat attentatus labor, quia illic locorum nullo poterat haberi medio: & si habebatur, inutilis tamen fuit & uenenosa: nisi e radiis Solis uel Lunae, quod pauci praestare potuerunt, & qui in hoc perficiendo fortunam habuit propitiam, nunquam ultra decem partes potuit attrahere. Erat enim eiusmodi Aqua mirabilis, & crede mihi, quod oculis meis uiderim, & palparim Aquae illius niueum candorem, & dum illam aquam contemplarer, ualde miratus sum: Interim fatigatus illa consideratione, euanuit coram oculis meis Neptunus, & apparet mihi uir magnus, cuius fronti nomen Saturni erat insculptum: Hic accepto uase hauriebat Aquae partes decem, & statim de fructu Arboris Solaris accepit & imposuit, & uidi fructum Arboris consumi & resolui instar glaciei in Aqua calida: quaesiui ex illo: Domine, uideo rem mirabilem, Aquam esse fere ex nihilo, uideo fructus Arboris in illa, adeo suaui calore consumi, quid ista? At ille mihi gratiose respondit: Fili mi, uerum est quod res haec est mirabilis, sed ne mireris, ita enim oportet esse: Nam haec aqua est aqua uitae, habens potentiam fructus arboris huius ita meliorare, ut postea non plantatione seu insitione, sed solo suo odore faciat sibi caeteras sex Arbores uniformes. Insuper haec aqua est huic fructui instar foeminae, in re nulla possunt arboris huius fructus putrefieri nisi in hac aqua. Et licet fructus per se sit mirabilis, & res preciosa: attamen si in hac aqua putrescit, gignit ex hac putrefactione Salamandram in igne perseuerantem, cuius sanguis omni thesauro preciosior est, habens facultatem sex arbores, quas hic uides, fertiles reddere, illarumque fructus melle dulciores proferre. At ego petii, Domine, quomodo fit istud? Dixi tibi, inquit, arboris solaris fructus esse uiuos, dulces, at ubi nunc unus saltem ex illo saturatur, quando in hac aqua coquitur, possunt postea mille ex eo saturari. Quaesiui porro, Domine: coquiturne igne forti & quandiu? At ille: aqua ista habet intrinsecum ignem, & si iuuatur calore continuo, comburit tres partes corporis sui cum hoc corpore fructus, & non remanebit, nisi pars minutissima, quae uix imaginari potest, sed in summa uirtute, coquitur sagaci ingenio Magistri septem mensibus primo, postea decem: sed interea apparent res uariae, & semper in die quinquagesimo, plus uel minus. Adhuc interrogaui: Domine, nonne potest etiam in aliis aquis coqui hic fructus, uel additurne illi aliquid? Respondit: non est nisi haec una aqua, quae utilis est in hac regione uel in Insula: Nulla etiam alia aqua potest penetrare poros huius pomi, nisi haec: & scito arborem solarem etiam ex hac aqua ortam, quae ex radiis Solis uel Lunae ui magnetis extracta est. Propterea inter se magnam habent concordantiam: Sed si aliquid peregrini ipsi adderetur, non posset id praestare quod facit per se: Relinquenda igitur per se, nihilque ei addatur, nisi hoc pomum: Post decoctionem enim est fructus immortalis, uitam habens & sanguinem, quia sanguis omnes arbores steriles facit portare fructus eiusdem naturae cum pomo. Rogaui ulterius: Domine, hauriturne Aqua haec alio modo, uel habeturne ubique? & ille, in omni loco est, & nemo sine ea uiuere potest, hauritur miris modis, sed ista est optima, quae ex trahitur ui chalybis nostri, qui inuenitur in uentre Arietis. Dixi: ad quid utilis? Respondit, ante debitam coctionem est summum uenenum, sed post coctionem conuenientem summa est medicina, & dat uiginti nouem grana sanguinis, quodlibet autem granum, ostingentos sexaginta quatuor suppeditabit tibi fructus arboris solaris. Quaesiui: nonne ulterius meliorari potest, teste scriptura philosophica? Ait, ad decem, postea ad centum, deinde ad mille, & decem millia, etc. Potest exaltari. Instabam, Domine mi, noueruntne multi istam aquam, & habet ne nomen proprium? Ille clamabat palam dicens, pauci nouerunt, sed omnes uiderunt, & uident & amant: Habet nomina, sed multa & uaria. At nomen proprium eius est Aqua maris nostri, Aqua uitae, non madefaciens manus. Petii adhuc: utunturne ea alii ad res alias? Utitur ea, ait, omnis creatura, sed inuisibiliter. Nasciturne in ea aliquid, interrogaui? At ille: ex ea fiunt res omnes in mundo, & in ea uiuunt, sed in ea proprie nihil est, sed est res quae se miscet omni rei. Quaesiui: est ne sine hoc arboris fructu utilis? Ad hoc dixit: in hoc opere nequaquam, siquidem non nisi in sole hoc arboris solaris fructu melioratur. Incepi adhuc rogare: Domine, quaeso nomina mihi illam tam manifesto nomine, ut nullum possim amplius habere dubium: At ille sublata uoce ita clamauit, ut me e somno excitaret, ideo non amplius poteram quaerere, nec ille ulterius mihi respondere uoluit, nec ego tibi plura dicere possum: contentus esto hisce, & crede quod non est possibile, lucidius loqui: Nam si haec non percipis, nunquam aliorum Philosophorum libros assequeris. Post Saturni insperatum ac subitaneum discessum, nouus me sopor inuasit, & denuo mihi forma uisibili apparet Neptunus: Praesentem in hortis Hesperidum congratulatur felicitatem, monstrando mihi speculum, in quo totam naturam detectam uidi: Post uarios ultro citroque commutatos sermones, gratias ipsi pro exhibitis beneficiis ago, quod suo uidelicet ductu, non solum hunc amoenissimum Hortum ingressus fuerim, uerum etiam in optatissimum Saturni colloquium uenerim. Sed quia propter improuisum Saturni discessum difficultates aliquae quaerendae & inuestigandae adhuc restarent, rogaui enixe, ut hac exoptata occasione mihi scrupulum eximeret. His autem uerbis illum compello, Domine, legi libros Philosophorum affirmantium generationem omnem fieri per Marem & foeminam, & tamen solum fructum arboris solaris uidi in somniis, Saturnum Mercurio nostro imponere, credo etiam tibi ut Domino Maris huius, quod ista bene scias, responde quaestioni meae quaeso? At ille, uerum est, fili, omnis generatio fit in mare & foemina, sed propter distinctionem trium Naturae regnorum, alio modo nascitur animal quadrupes, alio modo uermis. Licet enim uermes habeant oculos, uisum, auditum, & reliquos sensus, tamen per putrefactionem producuntur, & eorum locus uel terra, in qua putrefiunt, foemina est: Ita in corpore philosophico mater est lius rei, repetita toties illa aqua tua, & quicquid ex ea nascitur, more uermium, per putrefactionem nascitur: Ideo Philosophi phoenicem es Salamandram uocarunt: Si enim e duorum corporum conceptione fieret, esset res morti obnoxia, at quia se tantum reuiuificat, destructo corpore priori, emicat aliud incorruptibile: Siquidem mors rerum nihil aliud est, quam separatio unius ab altero. Et in hac phoenice ita fit, quod se uita a corpore corruptibili per se separat. Insuper quaesiui: Domine mi, suntne diuersae res rerum uel compositio in hoc opere? At ille, unica res est, cui non miscetur aliquid aliud praeterquam aqua philosophica, tibi in somno aliquoties manifestata, quae in decuplo esse debet ad unam corporis partem: Et firmiter ac indubitate credas, fili, quae per somnia in hac Insula, pro more regionis, tibi a me & a Saturno fuerunt patefacta, nullo modo esse somnia, sed purissimam ueritatem, quam experientia unica rerum Magistra tibi Dei assistentia detegere poterit. Ulterius quaerentem sine responso post ualedictionem discedens, me a somno excitatum, in desideratam Eutopiae regionem sistit. Et ita tibi etiam, amice Lector, satis hactenus a me dictum sufficiat. Uale. Pars Prima. Collocutores, Adolphus. Senior. Salue uenerande senex: cum iampridem e longinquo iuxta arborem hanc solum tecum ipso nescio quae animo uolutantem uideam, intermittere non possum, quin te adeam, deque causa illiusmodi meditationis inquiram. Senior. Imo, o Iuuenis, iam demum ea mihi cognoscere licet, quae in iuuenili aetate constituto absona & incredibilia uidebantur, cum enim literis adhuc operam darem, turgida ambitione inflatus, omnium rerum scientiam mihi arrogabam, uerum nunc demum aetate prouecto, diligentiori studio naturae librum illum magnum, & perplexum inuestigare libet, cum tamen temporis omnem opportunitatem & diuturnitatem, tanquam praeterfluentem aquam, praeterlabi, uideam, & ingemiscam sedulo. Adolphus. Hoc uero est, quod admiror inte, o senex, cum diuersimodas inter nos affectiones conspicio, tibi enim auolare tempus praecox, mihi tardi segnesque uidentur ire dies, eaque de causa iam dudum in apricum exoptatumque deflectere equum animus gestit campum, & sodalium quaerere congerronumque sodalitia, quae temporis tarde gradientis molestiam excutiant. Senior. Uideo equidem, amice, te liberali facie in ipso aetatis flore constitutum, libet itaque de tuo nomine ac progenie liberius inquirere, non enim molestum tibi fore puto, si remota fraudis suspicione, nomen tuum & uitae conditionem inquiram diligentius. Adolphus. Adolphi nomen, & Hassiam patriam mihi esse scias, quae & literis in puerili aetate imbuit, & prouectiorem aetate ad mercaturam literalem publicis scholis transmisit, uerum custode paedagogoque remoto, bonorum paternorum legitimus effectus administrator longinquas inuisere terras & peregrina adire loca animus gestit, & quidem ante alia Romam illam terrarum dominam petere cum comitibus libet, tuum uero, uir usu rerum & experientia clare, de ea profectione consilium audire prius uelim. Senior. Consilium meum tibi non deerit, quod quidem eo facilius suppeditare queo, locorum horum gnarus, modo tu sanis monitionibus parere non recuses. Adolphus. Mihi iussa capessere fas puto, tu, qui aetate & rerum experientia praestas, consilio fausto uias tenebricosas ingredienti praemonstra, uidebis docilem & attentum te nactum esse auditorem. Senior. Dixisti fili, teneri te desiderio inuisendi Romam, at hoc tibi persuasum habeas optime, Romam hanc Sodomam esse, & nuncupari uere. Uidi equidem & ego hoc orbis caput, sed prudentiore iam aetate septus, ad discrimina & pericula attentior. Meo igitur consilio, diu haerere hisce in locis animum non inducas, uere enim Roma uia mundi perniciosa, paradisus est terrenus, hortus delitiarum uenerearum, & locus a quo probitas, pietas, pudorque omnis exulat, regia uicarii principis mundani. Uidebis in hac omnes huius mundi illecebras, & superbiae fontem, uoluptatumque colluuiem, & fructus carnis, quae nullius est pretii, & litera est absque spiritu, Spiritus enim hic loci non reperitur, sed altiori indagine quaerendus, felix terque quaterque cui Deus spiritum hunc interiorem exsuscitat, quem Iudaei etiam caeci repudiarunt, etiamsi uelum templi abruptum esset & agnus librum septem sigillorum aperuisset, & dixisset, consummata esse omnia. Ante omnia igitur pietatis opera amplectenda, nec mundi studia naturaeue iis anteponenda, prout in sequentibus latius ex me audies. Uerum hoc maxime displicet, cum uideam te ualetudine optima temporis accusare diuturnitatem, licet florenti aetate subnixus morbi nullius uim sentias, meliori igitur calculo haec trutinanda tibi omnino existimes uelim, breuiuscule enim haec me attigisse potius, quam prolixius decurrisse hoc stadium uides; nec temporis opportunitas inanis absque labore studioque transmittenda, sed potius cognitioni Dei ac operum eius accurate seduloque insistendum & exerendae sensuum nostrorum uires, eum enim in finem ad imaginem Dei sumus creati, non ad similitudinem bestiarum, que nostrum in usum sunt potius conditae, oculi igitur nostri & aures in laudem Dei exacuendi, arrigendaeque sedulo sunt, otiumque profligandum, nec tempus ullum absque studiis honestis transmittendum. Adolphus. Equidem mi senex uideor mihi iam dudum ea quae usui mihi esse possent, percepisse, acquisiui enim Latinae Linguae cognitionem & Aristotelicae Doctrinae notitiam non poenitendam, non igitur hisce in studiis aetatem terere, ex usu esse uideo, praesertim cum sentiam omnia imperfecta & uana esse, nec ullum uideo magistrum & doctorem artis, qui absque fraude & dolo actiones ita suas instituat, ut ad finem praeoptatum dextre perueniat. Astronomiae studium, quod ante alia certum maxime & indubitatum esse debebat, incertum prorsus, fallax, inconstans, idem de medicina iudicium. Qui uero errorum cacoethes in sacris Theologorum scriptis uersentur, nemo non uidet, cum tamen Scripturae sacrae summa sit certitudo, & constantia: ab omnibus tamen fere in diuersum rapitur sensum, nec ullus controuersiarum finis, hac uitae insidiatur alterius alter, alius uel ipsam animam occidit, altera ex parte fortunae bonis alii insidiantur, nec ullus furtorum, rapinarum, contentionum & pugnarum finis est, & haec uel summae doctrinae, uel prudentiae, uel fortitudinis esse opera, quiuis gloriari solet: Ego uero in iuuenili aetate constitutus hisce me assensum praestare posse uideo, licet literarum cognitioni & studiis operam meam amplius non addicam, praesertim cum uideam scopum uerum a nullo fere contingi, quod & superioribus diebus a rustico quodam mihi obiiciebatur, Doctiores peiores scilicet & deteriores aliis esse: & metuunt nonnulli, nec quidem abs ratione, doctos uel proprio exitio poenas huius reidaturos: nec rationem ullam uideo, ob quam a uera & coelesti doctrina deflectamus, cum tamen ea nobis coelitus tradita sit per Uerbum in carne natum, ut & ante ex te audiebam, imo, ut uerbo dicam, humana sapientia & doctrinarum circulus inconstans, imperfectus est, huicque meae opinioni te assensum praebiturum, confido. Senior. Uerum quidem hoc, latinae linguae cognitionem eatenus & mihi uindico, sed exoticarum linguarum notitia peculiarem locum non habet, nec eo modo necessariae uidentur, prout Hebraicae, Grecaeque notitia, in quibus omnium artium cognitio nobis antiquitus tradita, sed uidemus etiam illarum exoticarum cognitionem in aulis maxime principum, ob uaria negotia, necessariam esse, & praeclarum Dei donum, quod exemplo aedificantium turrem Babel patet, inter quos uaria linguarum idiomata exoriebantur, eum quidem in finem ut in diuersas orbis partes dissipati, in diuersas etiam opinionum sectas traderentur, haec omnia tamen a Deo Opt. Max. ita regebantur, ut ad honorem Dei inseruirent: & efficacia Spiritus sancti, piis ex omnibus gentibus collectis, turris illa insana structura in sacrosanctum Dei templum, ministerio Apostolorum conuersa est, in quo Dei laudes audiantur, non enim Deo ulla confusio & dissipatio placet, cum econtra Daemon controuersiarum & discordiarum author siet, & Deus Trinunus omnium maxime concordiam a nobis & pacem exigit, haec pax est, omnibus supereminens, in qua mundus hic conditus, & regnorum administrationes elucescunt, qua in re Christus saluator & eius asseclae nobis exemplum praebuerunt, quod imitari omni studio decet. Et haec quidem de linguarum uariarum cognitione, sed quoad animarum rem procurandam, necessarium haud est, aetatem omnem in linguarum cognitione assequenda atterere, sed requiritur, ut sacras ministrorum conciones audiamus & sacrae scripturae lectioni incumbamus sedulo, prout idem extribus illis linguis primariis, lingua uernacula omnibus proponitur, idem iudicium de naturali Philosophia, & studio acquirendorum fortunae bonorum. Uerum sapientes huius mundi & astuti seculi huius uarias insistunt uias, nec regimine a Deo praescripto contenti, extera quaerunt, hinc temporis thesaurus ille pretiosus disperditus, & uaria animarum pericula, quibus extremo hoc seculo subiacemus, in quo Deus ultimam illam urbem Hierosolymorum, uniuersum nempe orbem uisitaturus, & iudicaturus est. Exorientur etiam pari ratione tres illi inimici capitales, & primarii, spirituales, prout & Christi in carnem aduentum praecedebant, & ultimam eiusdem de solationem, sed ultimo eius aduentu consilia eorum inania reddentur, & elusoria ante Christi tribunal. Si igitur postremis hisce temporibus hi aduenerint, animaduertemus, mundi finem instare: & eodem tempore existebant Pharisaeorum, Sadduceorum & Essaeorum diuersae sectae. An non autem Pharisaei operarii meri erant, externis operibus occupati, literales, non cognoscentes spiritum, nec Messiae aduentum. An non Sadducaei resurrectionem mortuorum pernegabant, Essaei autem Anabaptistico spiritu agitati, Sacrosanctam Trinitatem oppugnabant: in Omnipotentiam diuinam blasphemia prima, secunda in misericordiam & tertia in iustum & uerum Dei Spiritum iniuriosa. Hinc uides, homines normae diuinae semper aduersantes, & quamuis plures numero essent & diuersae sectae, prenominatae tamen primariae erant & precipuae, quarum unaquaeque doctrinam de sacrosancta Trinitate oppugnabat, subinde ex alia, alia exoriente, mutatis tantum nominibus, accrescente indies horum malitia, & procedente, pauci enim erant inter Iudaeos, qui uere religioni addicti, clanculariam quasi uitam agentes, summo studio insidias mundi huius effugiebant. Spiritus igitur omnis probandus, imo unusquisque nostrum semetipsum probet ex uerbo diuino, tanquam ad lapidem lydium: quod si fiat, spiritus ipse conscientiam uniuscuiusque perscrutando, examini sistet. Haec de linguarum cognitione dicta sunt. Persuasum uero habeas, hominis naturalem illam, quotidianam & aeternam conseruationem & cognitionem non in animali notitia solum exquirendam, humanum enim errare, sed in ipso Dei uerbo ex utraque parte quaerendam, quam naturae inuestigatio sequatur, ex Deo enim ortum trahentes, ad eundem reuertuntur, & in eodem terminum finemque statuunt, uerbum enim sola norma & sceptrum est, & natura norma omnium creaturarum, & ad animae corporisque habitationem uiam sternens, ex quibus omnibus Theosophus uere cognoscitur, horum autem omnium cognitio uera Aristotelem latuit, nam in tenebris cecutientem eum uidere licet, humanae quamuis rationis acumine aliis longe praestantem. Idem & de sectatoribus eiusdem dicendum, authoritate nominis apud plerosque licet magna polleant. Temporis itaque ante omnia exacta consideranda ratio, & ueritatis iustitiaeque studium conatu omni sectandum, implorandumque sacri spiritus auxilium, qui spiritualium nobis rerum cognitionem largiatur, & uiribus omnibus cauendum, ne labyrintho huius mundi, uitiis inhaereamus, sed bonum & equum sectantes, & diem, horam ue nullam absque fructu laboreque praeter labi permittentes actiones nostras omnes ad diuini nominis gloriam & proximi emolumentum dirigamus. Adolphus. Copiose adeo de his omnibus disseruisti, mi senex, ut minimam eorum partem assecutus, de omnibus respondere haud possim, uideo quidem bonum omni studio sectandum, sed non cunctis simul respondendum, & lente quidem festinandum statuo. Senior. Discenda ea, o amice, quae adhuc ignorare te fateris, seniorum enim & antiquorum beneficio uiam hanc expeditam & facilem mihi redditam, fateor, idque etiam tibi contingere posse ne desperes, modo tua etiam ipsius uoluntas & studium diligens non desit. Adolphus. Ego uero haec omnia ex te audire percupio, & nullum unquam laborem subterfugiam, quo minus huic desiderio meo satisfacere queam, cum praesertim ea omnia & honesta & utilia esse facile perspiciam. Senior. Summo rationis acumine ante omnia consideranda est nobilitas & excellentia septem dignitatum illarum, quas mox ordine tibi pandam, quae sunt, ualetudo prospera, & temporis accurata dispensatio, quae triplex est, reiicienda item uenustatis & authoritatis existimationisque humanae, ut & fortitudinis ac potentie, diuitiarum quinetiam & rei familiaris cura: hec enim quatuor dona sunt, quibus incogitanter homines abuti solent. Quod ni Deus Opt. Max. afflictionum & tentationum flagellis praeter haec nos haud uisitaret, nec inopinatae quandoque morti traderet, nec terribili illa tuba reuocans ( coram eo enim nullus personarum respectus, aut dignitatis consideratio, & nescia hominum mens, serus quid uesper uehat ) remoram iniiceret humano generi, faciliori uia ad bonorum eiusmodi contemplationem & cognitionem perueniremus. Uerum enimuero, quotusquisque nostrum iuxta animae salutem etiam de aeterna illa, & perpetua ualetudine, aeterna pace, angelica uenustate, coelesti fortitudine & sapientia, ac thesauris gloriae curam suscipit? Quae omnia nobis promissa sunt, & quorum communicationem expectamus, per saluat orem nostrum lesum, sed non in marcessibili & putrido hoc corpore, si nimirum in uiis eius ac praeceptis ambulantes a dignem usque perseuerauerimus, ad arcam illam foederis ueram usque. Qui enim uoluntati illi diuinae, in libro uitae patefactae & demonstratae, obedientiam prestiterit, ex libro illo uitae nomen eius non auferetur, omnes enim uocati sumus. Quamuis uero & de gloria huius mundi dicenda aliqua essent, quae uera scilicet est, nulla tamen haec est & emortua plane coelesti illi comparata, preciosissimus licet & haec sit thesaurus, talem enim & ego agnosco, sed caduca & uana, non autem perpetua & immortalis, prout coelestis illa gloria, Christus. Beati autem & uere felices illi sunt dicendi quorum mentes Deus per afflictionum tenebras illuminat, & huc usque perducit, tunc enim spiritualis illa concertatio & lucta & arma quibus in ea utendum, patefiunt, unde patet, temporalia illa tantam efficaciam praestare non posse, sed uim illam a solo uerbo Dei pendere & in mortis articulo hominibus concedi, uerum nec omnibus haec conceduntur, hinc etiam praeposteram curam agentes, minus, de ea soliciti, uitam plane ociosam & uoluptariam uiuimus, arbitrantes cum sola natura nobis pugnandum esse & concertandum, cum tamen longe aliter haec sese habeant, hinc securitas illa in tota fere hominis uita tyrannidem gerens. Hinc manifestum quoque euadit, etiam spiritum hominis passionibus & cruci subiici, prout etiam primus ille peccauit, & corpore secundario peccata consummauit. Eodem modo etiam spiritualis illa anxietas & afflictio mortem praecedit, eamque horribiliorem homini & terribiliorem omnium aliarum rerum proponit, & hoc praecipue iis, qui in securitate illa & uoluptatum palude etatem transegerunt, hinc ille conscientiae uermis animas hominum mille tentationum modis arrodens. Utinam uero tempore gratiae florentis gloriam Dei uere cognosceremus, & oculis audituque apprehenderemus tanquam in praeterito digniori & futuro comparati in uerbo eius, in quo coelestes thesauri & aeterni latent, qui & post omnium aliarum rerum desolationem & interitum permanent, quamuis omnia plena sunt gloria maiestatis diuinae, & de illa omnes creaturae & opera manuum eius in coelo, subtus coelum, in terra, & infra eandem testimonium perhibent. In his enim omnibus Dominum Deum in potentia uirtutis suae & bonitante contemplari licet, hoc si exactius considerauerimus, deprehendemus ingentes adeo sapientiae thesauros nobis contemplandos esse, ut praeter cognitionem uerbi eius, prae tenuitate nostri intellectus ante Dei faciem contremiscentes, eos assequi uix unquam sperare possimus, cum uideamus Deum Opt. Max. cuncta in nostri amorem ordine bono & decenti creasse. Talis enim Deum spiritu uere contemplatur, & de eo gaudere potest, cum imaginem Dei spiritu sese esse sciat, & uitae suae actiones ad Christi primi Adami & praecursoris actionum normam dirigere, ad proximi utilitatem, teneatur. In futura autem & perfecta uita cognitionem plenatiam Diuinae gloriae acquiremus, absque ullo addiscendi labore ac taedio, quod in hac uita deuorare cogimur, in ea uita diuini nominis honor & gloria consum. mabitur, in aeternum permansura, nouimus enim misericordiam eius quotidie renouari & gloriam eius linguis Angelicis decantari satis non posse: nec enim homines nos mysteria diuina perscrutari & praedicare satis possumus, nisi haec omnia ex dono spiritus sancti fiant. Improbi uero, qui in administranda illa re familiari male uersantur, propositam habent aeternam ignis aeterni afflictionem, sitim & famem aeternam, spectra daemonum, frigiditatem & aestum intolerabilem, quae etiam ipsos daemones affligent, quamuis elementares passiones sentire non possint, sed solum poenas aeternas & spirituales sentient, de quibus nihil certi, nisi quod ex uerbi diuini mysteriis hausimus, dicere possumus. Quin & aeternitas illa & temporis duratio omni fine carens, consideranda, & examinanda est, omnique temporis momento Deus exorandus, ut nos ab hoste, qui in omnibus uiis & semitis nostris, infinitis tentationibus & malis nos opprimere tentat, liberet: prout etiam creaturae aliae & elementa, coelestia corpora & spiritus, idem periculum inferre attentant, nisi etiam hac in parte Dei auxilium occurreret. Omnium igitur maxime est necessaria precatio ardentior, qua auxilium spiritus sancti imploramus, ut eius gratia adiuti uerbum Dei absque intermissione audiamus & addiscamus, per quod fiduciam illam in Deum acquirimus, quae norma etiam est & lydius lapis uitae nostrae, cum & ipse dicat, Fac hoc & uiues: & alibi: qui peccauit, poenitentiam agat, & a peccatis desistat, non enim morte peccatoris gaudet, sed uult ut conuertatur & uiuat. Quod uero ad carnis nostrae sensum attinet, uideretur prima facie, nullum esse numen coeleste, cuius ira & poenae timendae forent, cum nihil nisi terrena omnia & caduca, non autem diuinum numen, oculis nostris cernere & audire queamus. Uerum aliter res sese habet, habemus enim Moysen & Prophetas, & uocem clamantem in deserto, qui uerbum Dei & uoluntatem eius annuntiant, & uiam praeparant, quo digni efficiamur in die illa magna mortis nostrae & iudicii uniuersalis, cum actiones hominum omnes, iuxta normam libri uitae & testimonium spiritus examinabuntur, & sententia feretur super omnem carnem uiuentem, tunc enim infideles uidebunt eum, cuius latus perforarunt, cum tamen inuisibiliter & in spirituac fide eum uidere noluerint, nisi digitos suos uulneri illi a Iudaeis illato applicauerint, ea magis considerantes quae naturae huius mundi conueniunt, quam quae coelesti illi Regi attribuuntur. Adolphus. Concionem equidem pastoris cuiusdam audire mihi uidebar, licet diffiteri nequeam spiritualia haec oneri mihi fore, & actiones uitae meae iuxta hanc normam instituere non libeat, sed forsan & olim haecce didicisse & perfecisse iuuet. Interim tamen uires ingenii exerere & ea omnia facere sedulo annitar, quae per humanae nostrae imbecillitatis uires facere licet. Uerum cum antea thesauri huius mundi mentionem feceris, aueo ex te scire, quisnam ille sit thesaurus mundanus, uideor enim & mihi eum iam pridem cognouisse, eumque nullum alium esse; quam mundi huius opes & diuitias. Quod si uero alius & diuersus ab opinione mea hic sit, eius descriptionem & cognitionem pleniorem a te uehementer expecto. Senior. Quidni expectare eius cognitionem te pleniorem putem? Cum uel uniuersus hic mundus eius cognitione ardeat, uerum persuasum hoc tibi habeas, esse thesaurum hunc uirtuosam & spiritualem essentiam, nec solum diuitiis, sed etiam medica scientia pollentem, & quidem tali medica potione, qua homines insuperabilibus morbis, diuina aspirante gratia, liberantur, quibus etiam medicus alius leuamen aliud afferre nequeat: hoc uero mysterium omnem auri argentiue praestantiam longe exuperans, rationem humanam exacuat, & plenum est mysteriorum, quae uel incredibilia aliis uidentur. De his omnibus Apocalypsim Hermeticam Theophrasti perlegere poteris, non enim hac uice ego tibi dicere constitui quidnam ille sit, mysterium namque hoc arcanum est & absconditum ab ipso mundi exordio, ad hoc usque tempus, haec enim Dei est uountas, nec ego Naturae illud sigillum reuelabo apertius, more antiquorum Philosophorum, & mysteria haec praeter alia alias etiam satis aperte & dilucide uariis scriptorum monumentis tradita sunt, uerum diuina prouidentia factum est, quod piis huius artis sectatoribus mysterium sit reuelatum, a principio enim futura hic cognoscit omnia, & haec est diuina illa prouidentia cui fasces superbiae submittere homines omnino decet. Adolphus. Equidem iam demum ego agnosco & intelligo dicta tua, licet spirituali uelamine huc usque tegere ea sis conatus, hoc enim mysterium uere lapis est ille Philosophorum omnium scriptis adeo decantatus, ex prima materia compositus, sale nimirum, mercurio & sulphure. De hoc lapide Philosophico omnium libri pleni, & adhuc plura scripta quotidie in lucem prodeunt, & quidem nonnullos etiam noui, qui huic arti addicti, etiam multa de hac mecum collocuti, scripta etiam monstrare solent, quae & ipse quibusdam in locis mutaui. Etsi uero haec quandoque accurate & artificiose elaborata sint, corrumpuntur tamen & perniciose mutantur a talibus, hinc & typographus & plebs imperita fraudem sentit, cum emolumentum ad solum illum perueniat plagiarium: hinc magnum scandalum percipio. Preter haec & nullibi fere artis finem & effectum uidemus, ac rari nigroque similimi cygno artificii huius cultores, qui uerum eius usum & effectum assequuti sunt, quin & plerisque in scholis artis haec praecepta pro nugis ac fabulis reputantur, quod non semel ex uiris apprime doctis audire licuit, qui dissertatione cum artis huius cultoribus instituta, plagiarios eos, impostores & sycophantas pronunciarunt, cum nulla artis constantia & certitudo reperiatur, nec & mihi credibile unquam uidebitur, huius artis mystas uerum aurum & argentum ex aliis inferioribus metallis producere posse, & uel diuina uirtute uel incantationibus & ministerio daemonum fieri haec puto. Praesertim cum plerosque de familiaritate cum daemonibus suspectos non abs re audiuerim saepiuscule. Uerum a te, uir uenerande, cum uideam te huius artis haud leui cognitione imbutum, enixius audire gestio, licet mysteria huius reuelare alia & primaria recuses, uerum de hac & accuratius iudicium, num scilicet hocce donum uere a Deo Opt. Max. hominibus datum siet, tantam metamorphosin naturae arcanorum instituere, quae quidem cogitantem magna me subit admiratio, praesertim cum & nonnulla legisse me recordor, in hunc sensum, uerum sensum eorum assequi minus uidebar cum recondito ab aliis dicendi genere mystae huius artis uti soleant, hinc uanae tot annorum & sumptuum laborumque immensorum profusiones, ut uere exclamare hic mihi liceat, dubiam plane, incertam ac fallacem spem esse, que huic arti addictos nutrit, praesertim cum nullibi uerum effectum huius uidere liceat. Senior. At, uerum huius artis effectum, & finem ego tibi, amice, ostendam, quo certitudinem eiusdem, & me possessorem eius uerum agnoscas, at lapidi hoc dictum uelim, hoc uero persuasum tibi habeas, me una cum aliis huic studio addictis radicem huius arboris ueram optime cognitam habere, quae tamen radix aliis omnibus ignota eo usque est, donec de arbore decidat, & ab aliis etiam ac uulgo cognoscatur. Ne uero taedio afficiaris, cum uideris me prolixius solito de hisce disserere, sic enim ratio huius artis exigit, & primaria, praestantiaque praecedere debent, terrenis subsequentibus, ad quaestiones autem mihi a te propositas, inferius dilucidius respondebo, & uera me dixisse, demonstrabo apertius. Adolphus. Ante omnia uero causam mihi aperiri uelim, qui fiat, quod huius artis cultores nullos sciamus, qui uerum artis finem assecuti, transmutationem metallorum exacte calleant, econtrario uero nullius pretii fere apud omnes doctos haec habeatur, cum tamen merito & hi eius plenariam cognitionem callere debeant, praesertim cum haec tanta cum utilitate & fructu sit coniuncta, licet nullum uspiam locorum uiderim, audiuerimque, qui huius beneficio decantatas illas Croesi opes sit consecutus. Et quidem cum & tu huius artis cognitionem tibi uindices, paupere uestitu & eremitano incedis. Ego uero si huius praestantis adeo & auriferae artis processum cognitum haberem, ingentes diuitiarum thesauros, & mundi opes, dignitatemque compararem, quae uel potentissimis mundi Regibus terrori essent, & aemulationi, tales enim huius cultores aliis pollicentur: quae tamen, circa haec, tua sit sententia, audire percupio. Senior. Uideo tibi, uulgi huius mundi, & insipientium omnium, sententiam arridere, qui omni studio diuitiarum solummodo marcessibiles thesauros & uoluptatum illecebras quaerunt, longe uero alia est Philosophorum mens, ac sententia, non enim Philosophi nomine talia ludicra sectantes digni sunt, sed ii, qui ad mysteriorum diuinorum cognitionem plenariam assequendam annituntur sedulo, omneque studium & laborem ad Deo Opt. Max. & proximo inseruiendum conferunt, ostentationis titulo ac ambitione terrenaeque opum congestionis cura remota, licet & illis necessaria ad hanc uitam Deus misericorditer largiatur, alia huius seculi studia, alia mens in sola pecuniarum acquisitione laboriosa & opum dignitatisque ostentatione inuidiosa occupata, quorum in odium Philosophi huius artis mysteria abscondere solent, ne Nemroticae familiae huius uim & oppressionem sentiant. Eadem ratio est, ob quam haec secreta circulatoribus & praestigiatoribus conclusa permaneant, ex eius namque propalatione magna cuiusque ordinis huius mundi confusio & perturbatio exoriretur, cum tamen ordinum haec distinctio summo consilio a Deo ipso instituta, & ad concordiam pacemque inter homines propagandam, necessaria maxime siet: Deus enim Opt. Max. nanc ordinum & graduum inter terrigenas distinctionem ita dispersit, ut alteri alter inseruiret, & concordiam ac pacem alterius procuraret, quousque a Deo rursus abinuicem separentur, quemadmodum artis Alchymicae cultor animam, corpus & spiritum abs se inuicem segregat, & uicissim coniungit. Haec autem diuina Dei Opt. Max. segregatio nulli hominum facienda est, nisi improbos coercendi praeceptum acceperit e uerbo eius, quod solum est ueritas illa unica & iustitia: quicquid autem extra hoc est, blasphemia est & abominatio coram Deo. Hinc enim magistratus Dei uicem gerens, potestatem plane diuinam accepit: hinc & legis illa uindicta aduersus eum, qui sanguinem humanum extra hoc praeceptum effundit, nec enim apud Deum ullus est personarum respectus: separatio autem naec diuina attentius consideranda & summo in pretio habenda. Uerum haec extra cancellos dicta uidentur, magnum tamen emolumentum & utilitatem humano generi afferunt, ob eamque annectere placuit. Uerum enimuero in libro Ezechielis Prophetae mentio fit quatuor uentorum, qui ossa demortua afflarunt, quae ex illo carne circumdabantur, quin & spiritus, qui illa occupauit, mentio ibidem habetur, pari ratione etiam dissipationis & reditus uentorum mentio fit crebrior, uidemus etiam in agone mortis omnia in homine ab inuicem segregari, quatuor enim tunc elementa, spiritus & anima, quae spiritus nomine insigniuntur, segregantur, & ab inuicem discedunt, horum loco elementatis illa aqua & terra copulantur, & alius etiam aer ac ignis condensantur. Sideralis spiritus uitae, internus & inuisibilis homo ad sidera redit, & supra elementa eleuatur, anima in sinum Abrahae tendit iuxta Dei promissiones, & sub altari quiescit, usque ad consummationem & coniunctionem, donec scilicet numerus & tempus huius mundi, terrenae matris nostrae, & coeli naturae parentis compleatur: quin etiam uidemus, quo modo terra quotidianos nobis cibos suppeditet, in iis latet spiritus elementorum, tanquam nutrimentum, ut & coelestis essentia. Pari ratione etiam nutrimentum aquae & ignis habemus, quo temperamentum conseruemus, in corpore terreno, quod spiritualem etiam ignem & aquam continet, ad confortandum interiorem spiritum. Quemadmodum enim terra haec ambo in se habet, eodem modo & coelum, quod quinta essentia dicitur, hoc enim longe nobilius est Elementis, & spiritus nutrimentum, prout uerbum Dei, cibus est animarum, & corporeum factum est, ut corpus, animam & spiritum coelesti beatitudine donaret, quamuis cibus & nutrimentum corporeum non sit, sed uinculum & sigillum apochae & libri uitae, in testimonium ueritatis, propter exiguam fidem & cognitio nem numinis diuini imbecillem, cum Deus naturalia & spiritualia summo amore prosequatur, & uelit creaturam suam omnem in homine esse, & in coniunctione Christi, quo lapsi releuentur. Quemadmodum uero uerbum Dei principium est omnium rerum, pari ratione etiam est principium imaginis Dei, ex auditu namque uerbi Dei, flos ille spiritus sancti fides oritur, & ex semine illius floris exoritur arbor bonorum operum, quamuis opera bona salutem aeternam non mereantur, sed sola fides in uerbo Dei, ante faciem nostram stulto & impossibili existente. Hoc uerbum amor est ille magneticus, per quem nos cum piis omnibus ad se trahit, & a nemine separari potest. Eodem modo & siderali magneticus est amor, & natura illa terrena, quae omnia exactiori trutina consideranda sunt & pensitanda, prout & illud exagitandum, in cognitione naturae, quod internus homo in natura efficiat, qui inuisibilis est & coelestis, anima autem est supernaturalis & supercoelestis, de quibus omnibus nihil aliud scimus, nisi quod a Deo nobis reuelatum est. Natura uero naturales illos spiritus proponit, licet summi sint, & abdita consideratione egeant, corporalis autem homo spiritualia non intelligit, nisi per Regem spirituum, Spiritum illum sanctum, spiritum ueritatis illi reuelantum fuerit, per hunc omnens artes, sapientia & scientia ponderatur, hic spiritus supercoelestem ignem amoris & magneticum spiritum sapientiae in Christianis excitat, & accendit, & aqua nos abluit & candidos reddit, ut poenitentiam agamus pro peccatis nostris, & reatibus nostris quotidie moriamur, hinc crebra illa mentio aquae & ignis, sanguinis & aquae spiritus, hic est, qui uitam dat, peccatum enim nostrum sanguinei coloris, peccati autem merces mors atra, crux & afflictio, piorum uero stola candida & corona gloriae. Haec prolixius dicta in praesentiarum sufficiant: ad quaestionum a te propositarum enodationem descendamus, quarum & explicationem tibi ordine pandam, & reipsa artis huius certitudinem demonstrabo, ita ut fides tua inposterum oculata reddatur. Ad alterum autem obiectum quod attinet, doctos plerosque huius scientiae exiguam cognitionem habere, scias hoc singulari Dei uoluntate & ob certam utilitatem fieri, Deus enim superbiam omnem & ambitionem reprobat, & humilibus ac pauperibus, non autem magnatibus & filiis huius mundi thesaurum hunc largitur, quem homo iuxta praeceptum Domini foeneri locare tenetur, ad honorem & gloriam Dei extollendam & pauperum inopiam subleuandam, ne scilicet inerti ocio torpescentes uitae munia derelinquamus, sed iuxta Dei uoluntatem & beneplacitum opera uocationis nostrae obeamus. Quod si uero hic thesaurus omnibus tribueretur, quae quaeso confusio & discordia inter mortales exoriretur: nec uideo, qua ratione dictum illud Syracidae, mi fili, si Deo in seruire & placere uis, praepara te ad diem afflictionum, uerificari posset? Quod quidem dictum de paupertate, inopia & imbecillitate humana loquitur, ut ex teipso coniicere facile poteris. Nec etiam hominibus conceditur, thesauro hoc pro animi libitu utendi fruendi, malitiosa enim hominis natura & deprauata. Hoc igitur arcanum nemini reuelato, nec superbiae, auaritiae & ambitioni manus dato, Dei enim honor est & gloria sola, sic enim si fortuna fauet, caueto tolli, si fortuna tonat, caueto mergi, Deus enim utriusque fortunae arbiter, pro sua uoluntate utranque moderatur, non enim minor uirtus est ante adeptam scientiam, omni studio eam uenari, quam post illam adeptam silentio eandem tegere: uerum si alio modo, quam reuera sese habet, reuelaueris, ars illa summa, artis nomen & dignitatem amittit. Hinc e Philosophis quidam inquit. Hoc opus prae omnium oculis abscondito, tanquam uerbum in lingua tua, & ignem in oculis tuis, imo de hoc tecum ipse ne disseras, ne uentus uerba tua ad alium perferat, quod quidem ad tui incommodum postea redundabit, de hisce ego te fideliter praemonui, tuum est cauere sedulo, ne corpore & animo poenas luas. Magnus uero est abusus praestantissimorum horum Dei donorum, quae ex mera gratia & liberalitate Deus nobis largitur, summa etiam ignominia conculcantur & abiiciuntur Philosophica haec dona, & scientiae, quae ab ignorantibus pessime conspurcari solent, ob quam ignominiam etiam lucem hanc uidere non poterunt. Auaritiae autem & luxuriae crimen adeo prorsus in filiis huius seculi inoleuit, ut & domesticis eorum fides lubrica & iustitiae fontes, iuraque omnia subuertantur, huiusce rei exemplum quod oculis hisce meis uidere mihi licuit, enarrare placet. Habitabat in urbe quadam uir praediues & opum diuitiis apprime affluens, plurimorum filiorum parens, auarus, parcus, & in proprium corpus ob auaritiam iniurius, ingentes filiis thesauros congerebat, qui in omni rerum affluentia per matrem educati, opum fiducia paternarum luxuria & ocio torpescentes, sceleribus diffluentes, cum uitiorum progressu etiam aetatis incrementum capiebant. Cum uero pater ex hoc uitae diuersorio discessisset, bona illa paterna indies abligurientes, uitiis & sceleribus immersi, opum & diuitiarum incrementum ( ut prius factum fuerat ) stulti expectabant. Uerum frustra, sed rei familiaris & opum decrementum indies sentientes, ad extremam pauperiem redacti etiam a maximis sceleribus perpetrandis non abstinebant, ignominiae & dedecori per omnem uitam expositi. Haec autem omnia ex peruersa educandi instituendique liberos ratione prouenerunt, prius enim in morum & scientiarum cognitione instituendi fuerant. Dei namque uoluntas est, ut distincti sint ordines & gradus hominum, & alteri alter inseruiat: omnes etiam homines in uocatione sua & ordine serui sunt, & mercenarii. Dominus enim & seruator noster aliis itidem opera seruilia praestitit, & discipulorum pedes abluit, honor autem in aliis minor, in aliis maior est, & summus, prout dona quoque sunt, & benedictio, hinc illa norma ab ipso patrefamilias Deo Opt. Max. praescripta, quo modo seruieris in uocatione tua, eo etiam mercedem tibi numerabo. Deus uero unica die dispensat ingentes adeos diuitiarum thesauros ut & opulentissimorum Regnorum diuitias longe exuperent, nec tamen ullus inopiae futurae apud eum metus, quinnimo, quo plus dederit, eo pluribus abundat, & hinc Deus ante alia omnia & super omnia amandus & diligendus est amore summo. De opibus uero humanis plerunque hoc contingere uidemus, quod auarum congerentem Euclionem liberalis subsequatur dispensator, iuxta doctiorum illud: Opes cornua pauperi addunt, & in extremam saepius praecipitant possessorem perniciem, ac sempiternos Gehenne cruciatus. Si enim diuitiis & opibus huius mundi quis abundauerit, uerae ualetudinis & coelestis pacis seriam cogitationem curamque haud facile suscipit, nec egentes liberalitate subleuare studet, omnem contra diligentiam & studium acquirendis magnarum opum aceruis consecrat, Dei interim & pietatis omnis oblitus, summo igitur cum periculo iuuenes in hisce mundi illecebris uersantur, etsi prudentia aetatis defectum interdum suppleat, pii autem calicem afflictionum bibere coguntur, improbis ad aeternos Gehennae cruciatus reseruatis. Uerum haec omnia filiis huius seculi ludibrio sunt & risui, qui liberos suos praepotentibus familiis & opibus inserere satagunt, non attentoconscientiae morsu, qui serio dictitat sapientiam diuinam primum omnium quaerendam esse, sine qua nihil unquam in hoc mundi theatro consistit, hinc ille conscientiae uermis, uariis tentationum telis corda miserorum in agone mortis arrodens: non n homines animae salutem in humilitate uera quaerere solent. Adolphus. Aliena plane a scopo & diuersa adducere uideris, licet nonnulla & in me dicta esse sentiam, uerum sedulo reliqua attexe, attentus ipsum finem expecto, interim tamen hic scrupulus animum meum mordet, qui fiat, quod ars haec & mysteria Philosophorum non etiam aliis reuelentur, & innotescant, cum uideamus artes alias omnes plerunque uulgo innotescere, & hoc quidem nonnunquam maximam dubitationem diligentius consideranti, mouet. Senior. Ante haec ex me audiuisti, omnibus huius artis cultoribus silentium imponi, & occultationem huius scientiae, propter tyrannorum huius mundi, scortatorum, superborum, usurariorum, luxuriosorum & aliorum scelestorum potentiam, & flagitia. Omnes enim Philosophi ueram cognitionem scientiae huius summa arte abscondunt, nonnulli uero qui eius possessionem adepti, male in eius administratione uersati sunt, amiserunt usum eius & commoda, quibusdam etiam, immatura morte, ut & uiolenta ab aliis illata, abreptis. Auditor enim & possessor huius artis humilis, pius, taciturnus & probus sit oportet. Si igitur & tibi Deus eius scientiam & possessionem largitus fuerit, eodem modo te geras, nec alii diuendas, sed assidua diligentia ulteriori cognitioni & operibus uocationis tuae sedulo incumbas, proximo etiam quin & inimico beneficentiam exhibeas, ad hoc enim norma Christianae religionis nos obligat: hostibus autem fidei summis uiribus resistendum, & in hoc sedulo annitendum, ut & alii in Dei laudem accincti, misericordiam eius nobiscum decantent: propter ingratitudinem uero multa abscondita latent, ignorantia enim damna plurima parit, scientia contra bona adauget, & est radius ille lucis. Plurimi autem inueniuntur qui artem hanc inuestigare conantur, sed nec taciturnitati nec aliis uirtutibus ad ea assequenda necessariis student, in eundem cum Phaethonte illo Ouidiano, currus solis paternos regere nesciente, interitum incidunt, summa quin etiam cura thesaurus hic est custodiendus, & asseruandus. Quod si homo uel parabolas solum & mysteria considerauerit, abunde sibi satisfactum putet, cum uideat in natura sigillum & imaginem bonitatis diuinae esse impressam; natura enim omnia accurate perficit & quidem perfectius, quam ipse homo, qui tamen nobilissima est creatura, & proximior Deo, rationalis & dilecta creatori, unde patet praestantia hominis respectu aliarum creaturarum, quam ob causam etiam praecepta & uitam aeternam eidem Deus Opt. Max. proposuit. Adolphus. Fateor equidem quam plurima hic consideranda esse, breuiuscule autem tuam de parabolis sententiam expecto, praesertim cum eas attendendas esse saepius dixeris. Senior. Imo ante omnia alia hae sunt considerandae, & hinc prolixam adeo earum mentionem feci, quod cetera fere cuncta praeterierim, infinita enim fere sunt, non tamen necessaria: qui enim opus ipsum nouit, per se cognoscit ansam haeresibus non esse praebendam, conantur enim nasutuli sub sacro Bibliorum nomine plebeculae haec nonnunquam uenditare, quae obuiis ulnis ea accipere solet, impium etiam & blasphemum opus aliud diuino comparare numini, uerbum namque Dei scala est Iacobi, & Christus mediator & norma solus est, ad quem omnia in libro uitae diriguntur. Pari ratione in opere nostro naturae, uidemus uitam & mortem, & resurrectionem, creationem item orbis uniuersi, numeros, mensuram & pondus, incrementum, uires & efficaciam stellarum & elementorum, inprimis uero Solis & Lunae, per solem enim iuxta beneplacitum & ordinationem diuinam descendit, eamque ob causam soli comparatur, & eius nomine appellatur, quemadmodum enim superius, ita & inferius, quo miracula perficiuntur, est etiam masculus & foemina & seruus totius orbis, uniuersi opes & diuitias in se continens, sol purpureus, & rubicundus, aureus. In hisce duo sunt notanda, ut de uno & duobus, Deus enim Opt. Max. ex nihilo aliquid creauit, illud aliquid uero fiebat unum aliquod, in quo omnia, creaturae coelestes & terrestres, dixit enim Deus: fiat, & erat. Cum uero cuncta uerbo suo creata essent, & ante eum erat uniuersa natura, & a re separata erat, ac bona, in essentia sua ante Deumerat, & beneplacitum erat Deo in eo, erat enim ualde bonum, uerum aliquid ex eo cito perierat, & non perdurauerat usque ad tembus magni illius mundi, praeter hoc igitur & aliud requirebatur, per unum enim perdurare non poterat, prout initio conditum fuerat propter imbecilliorem creaturam, quam Deus pariter uolebat, & dicebat, crescite & multiplicamini, tunc enim multiplicabatur, in tantum, ut nihil interiret, usque ad magnum seculum finis mundi, haec enim erat benedictio Domini, quam homini uerbo suo impertit, & omnia ad finem usque obedientia summa perficiuntur, & spiritu sancto reguntur, idem etiam est in Adamo & Eua, masculo & foemina. Obseruandum hic, qua ratione per Unum creatio, per alterum augmentum, multiplicatio & conseruatio, & per tertium administratio perficiatur, tanquam per spiritum, haec enim exactiori trutina examinanda sunt. Laus & honor Deo Trinuno. Postremo, Deus homini quoque ad essentiam cito praeceptum & prohibitionem adiungebat, & omnia ei subiiciebat, absque omni defectu, & potestatem dabat de omnibus fructibus Paradisi comedendi, praeter unicam illam arborem scientiae boni & mali, cuius fructu interdictum ei fuerat, & quidem forsan ob daemonis malitiam, cuius uoluntati tandem tamen ex inobedientia subiiciebatur, bonum enim solum est cognoscendum, & malum fugiendum, quo & hosti uia praepararetur, Deus namque solus est Dominus, qui cuncta administrat, creaturae uero omnes ei subiectae; praeceptum peccatum introduxit, cum homines id non obseruarent, ex instinctu scilicet daemonis & proprii arbitrii, hoc etenim erat peccatum primum, blasphemum & idololatricum, scientiam omnem ignorantiae tenebris inuoluens, quin imo in cognitionem & scientiam mali conuertens, usque in hodiernum diem, in uitia omnia & flagitia, & artes daemonum, quibus in sacro baptismatis fonte renunciamus, in regeneratione scilicet & renouatione uitae nostrae, in Adamo nouo, ut pote ligno uitae, quod parentibus nostris ablatum, in terrestri paradiso uitae terrestris, repromissum tamen in semine mulieris Christo qui est arbor uitae & spiritualis ac corporalis, quo non tantum anima, sed & corpus uitam acciperet. Quemadmodum enim Adam ex Paradiso eiectus, in mundum hortum tenebrarum & afflictionum ac mortificationem sanguinis & carnis, mittebatur, eadem etiam ratione, si manna, hoc est panem, coelestem, uerbum Dei audiuerimus, & iuxta praecepta eius actiones uitae nostrae instituerimus, & uerbum quod caro factum est, credenter participauerimus, per illud uitam resumemus, & ex domo ignorantiae in coelestem paradisum transferemur, & sicut mors Adamum rapiebat, ita nos inuita etiam libertati sistere cogitur, per solum uerbum Dei, Christum, in quo omnia sunt, in ueteri enim Adamo morimur, in altero autem & nouo resurgimus, prout nos ille praecedit, quapropter arbor est uitae, de qua comedere debemus in domo hac afflictionum exulantes. Quemadmodum uero primo Adamo certo genere fructus Paradisi interdictum erat, ita pari ratione, normam, praeceptum ac uiam nullam aliam excogitemus, neque ad dextram, neque ad sinistram, praeter uerbum Dei, in libro uitae comprehensum, quod septem sigillis occlusum, Christus aperuit. Sin uero praeter hoc alia & maiora cognoscere desideramus, & de fructu arboris scientiae boni & mali commedere, duobus inseruire uelle Dominis dicemur, hoc est, Deo & diabolo, amplectentes mendacium pro ueritate, & ueritatem tanquam mendacium reprobantes, reportabimus quinetiam mercedem condignam nostris operibus: Et in primis nostris parentibus factum est ut detruderentur e conspectu Dei uiui, Deus enim non est homini similis, sed homines ad imaginem eius sunt conditi, ut praeceptis eius obediant, nec illis detrahant, addantue: cum sapientia & scientia quae in cibum nobis concessae sunt, e uerbo Dei, de quo homo uiuit, & in libro uitae horto spirituali decerptae, nobis proponantur, ex hoc enim omne bonum, & per uerbum omnia condita sunt, quecunque oculis & manibus comprehendere licet, ex inuisibili enim uisibile factum est, ita etiam ex auditu uerbi Dei fides ortum capit, ex fide bona opera, hoc est, ex inuisibili uisibile, & ex uerbo Christianus generatur. Haec autem ita sese habent, ut homo pari ratione agat & operetur, non uero otiosas & inanes quaestiunculas, de omnipotentia diuina sectetur, haec enim Dei est ordinatio & omnipotentia, qui consimile etiam exemplum homini praebuit, Thomas uero ille incredulus assequi illud non poterat, cum tantummodo humanam naturam & scientiam ac coelum elementare inferius agnosceret, & inprimis quae interiora sunt, ut aqua & terra, quae tamen receptacula sunt & carceres mortis, haec autem est Philosophia illa a Paulo reprobata, in qua nulla perfectio, sola autem Philosophia illa coelestis per fidem, charitatem & spem consummatur. Hoc loco illud notandum, quemadmodum per uerbum Dei omnia conseruantur, & nos fidem habere oportet uerbo quod ex ore Dei progreditur: ita etiam Christus Patri hunc honorem tribuit, quod absque fide nihil acquiratur, uerum maior hominum pars non credit ea quae non uident, nec considerant, Deum Patrem, Deum Filium & Deum Spiritum sanctum oculis nostris peccato obnoxiis uideri non posse, prout etiam homines radios uultus eius, qui omnem solis splendorem longe excedit, cum in uisibili forma adhuc inter eos uersaretur, uideri ob naturae peccatricis. defectum non potuerunt, quamuis ipse Christus etiam hodie corporaliter nobis adhuc adsit, & sit ad dextram Dei, hoc est, in sacrosancta illa puritate & Deitate, prout omnem etiam uoluntatem Patris adimpleuit, & omnia ex abysso in summum usque, in carne & spiritu peragrauit, & adhuc omnia in omnibus complet. Quis uero hominum qui summam illam altitudinem & sapientiam Dei peruestigare queat? Scimus enim coelum esse sedem illius, & terram scabellum pedum eius. Non igitur de coelestibus illis inquirere possumus, nec cognoscere, nisi quae in uerbo Dei nobis traduntur, quae D. Paulus uidit, & enunciare non ualuit, sed uerbum coelestem illum panem, tanquam sigillum nobis transmisit, in quo animarum nostrarum salus consistit, nempe Dei uoluntas, uera arbor uitae, ut sanguinem eius bibamus, & comodamus carnem eius, firmiterque credamus, sese haec ita omnino habere, si uerba institutionis recitentur. Ita etiam natura perfecta in speculo unico multa miracula ostentat, quae breuiuscule hic attigisse sufficiat, cum sacrae scripturae haec concessa, ab ea satis reuelentur, talis autem Dei uoluntate subnixus, omnia uidet & cognita habet, prout etiam quidam e sanioribus Ethnicis cognouerunt. Adolphus. Eo prolixo adeo sermone tuo deduxisti, ut uel maioris partis obliuio me ceperit, uerum ex te hoc audire desidero, an non hocce opus naturae spiritum in se habeat, qui mutationem introducit, cum uideam te secundi numeri mentionem fecisse, qui multiplicetur, ad hoc enim uitalis spiritus requiritur. Senior. Uere uitalis spiritus mineralis huic inest, qui cursum suum in eo consummat, postquam ab artifice praeparatur, iuxta dignitatem suam. Deus enim hominem ex mera bonitate dominum eius constituit, ut ex eo aliud quid, nouum nempe mundum, formaret, per uim ignis, iuxta ordinationem & praeceptum a Deo traditum, praeter hoc enim homo nihil omnino efficiet, & omnino requiritur ut haec omnia in timore Domini, honesto proposito & puta conscientia peragantur. Quod si ergo quidam e fece hominum artis huius finem non assequatur, nemini scandalo siet, quin etiam licet hominibus prae oculis uersetur, & ad alios plerunque fines adhibeatur, paucissimi tamen uerum usum eius ignorant, nescientes praeclarum hunc thesaurum tenebris illis obnubilatum: hinc plerunque aurum hoc purissimum densa caligine & aerugine septum coeno & sordibus immersum derelinquitur, quae omnia recto naturae ordine sic fiunt. Uerum Philosophi saniores audito solum Mercurii nomine agnoscunt hunc thesaurum, & praeoculis habent, licet inuisibilis siet & spiritualis, est nihil ominus materialis, & uirgo castissima, quae uirum non cognouit, substantia fragilis, hinc nomen eius lac uirgineum, mel montanum terrestre, lac, urina infantum, & similia: in his enim omnibus quaesiuerunt hactenus artifices, sed non inuenerunt, ex metallica enim materia, & optima quidem praeparatur. Adolphus. Annon igitur aurum hoc est, cum hoc nobilius adeo sit metallum, uideo enim te iam dudum hoc innuisse. Senior. Minime omnium, sed alia etiam prius tibi cognoscenda sunt ex me, auidius enim adhuc terrestris auri thesauris inhias, uerum nondum satis haec percepisti, & quidem literis consignatum ultimum & praecipuum huius artis mysterium tibi tradam, quamuis uero etiam in praesenti sermone meo dubia quaedam inesse uideantur, non tamen necessarium erit, ea dilucidius explicare. Non uero thesaurus hic aurum est illud mundanum, ut nec argentum, mercurius, sol, antimonium, nitrum, sulphur, nec simile horum quid, sed est spiritus auri, & mercurius, qui a Philosophis prima & secunda materia uocatur, peculiaris ac singularis naturae & proprietatis, nullam ignis uim expertum, aurum obryzum orientale, omnium praestantissimum, altero illo auro mollius, & fusum, uerus ille mercurius auri, & antimonium, ex corporibus qualitates suas attrahens, si liquidum fuerit. Praeparatio huius nihil aliud est, quam ut pure abluatur, & ascetur, aqua & igne, prout etiam alia pleraque eodem modo praeparantur, ut Deo & hominibus complaceant: Sublimatio igitur illa, distillatio, separatio, digestio, purificatio, & coagulatio, cum fixatione exacte cognoscenda, & ouum illud naturae a quam plurimis ab ipso exordio quaesitum, diligentius inquirendum, de hoc plurimorum monumenta extant, inter alia quoque comitis Bernhardi, & aliorum, quae tibi quoque sub calcem nostri sermonis ostendam, & parabolas multas iis adiungam. Adolphus. Cum uideam artis huius usum multo sudore comparandum, possessionemque eius cum periculo coniunctam, omninoque etiam subeunda uocationis munia, gaudium illud quod prius ceperam, remissius aliquanto factum & uana spe me delusum uideo. Senior. Hoc tibi e tripode dictum putato, laiborandum stremue esse & beneficentiae munera erga pauperes exercenda, non tamen pauperes quosuis, sed illos qui uere pauperes sunt, curam etiam pupillorum & uiduarum ad Diuini nominis gloriam & honorem suscipiendam. Honor autem Deo proprius nemini alii tribuatur, tum & consolationes e uerbo Diuino petantur, uerbum enim Dei naturam longo ordine praecedit, & seruus dominum subsequitur, paterque matrem dignitate antecellit: omnino autem ita agendum, ac si de hoc nobis nil prorsus constaret, sed labori uocationis sedulo inhiandum, ad proximi utilitatem & Reip. emolumentum procurandam, & ignorantiae mala profliganda, sine intermissione enim & ratio & corpus bonum operari debent ( ocium namque puluinar est Sathanae, & graui sub poena prohibitum, ex hoc enim scelera alia omnia, luxuria, auaritia homicidia, mendacia, imposturae, ac fraudes, ) in hoc imitantes naturam ipsam, nostrum autem opus nullo unquam tempore otiatur, & sine intermissione operatur, omnibus diebus & horis, donec sextum tempus hebdomadarum eius compleatur, & sabbatum eius appropinquet, tunc enim requiescit & honorat dominum suum, hominem, cui iuxta Dei ordinationem inseruire debet, obtemperans praeceptis eius, pari ratione etiam homines absque ulla intermissione laborare & operari debent, donec in aeternum Dei regnum ingrediamur, uerum haec omnia repugnante quasi natura fiunt, & moleste ferimus, cum audimus assiduo labore uictum quaerendum esse, donec in terram reuertamur, ex qua conditi sumus, cum ocium & dominandi libido omnibus ex aequo arrideat, pari ratione etiam in orationibus & deprecationibus segnes sumus, licet omnia precibus a Deo impetranda & flagitanda sint, alios ut mendicantes contemnimus, exiguo & ipsi censu subleuati, auari interim existentes, etiam inimicis ad benefaciendum obligati, quin & alia innumera flagitia inter nos regnum possident, ut sunt, ira, auaritia, odium inimicitiae, mutua diffidentia, propter haec enim praestantissimum hoc bonum a nobis aufertur, ut & scientia illa praeclara medicinae, quae in hoc latet, doctoribus aliis medicis incognita, nec enim hic thesaurus in scholis medicorum traditur, sed absconditus prae oculis illorum remanet, eodem modo quo & Pharisaeos internus spiritus sacrae scripturae latebat, qui erat uerus ille Messias, & medicina animae, quamuis in medio eorum uersaretur, hinc etiam patri ille gratias agit, quod thesaurum hunc sapientibus huius mundi praecluferit, & insipientibus ac stultis eum reuelarit: Eodem etiam modo de hac nostra naturali medicina dicitur, uoluntatem Dei praecedere debere, quae ardenti precatione efflagitetur, prout in omnibus etiam aliis rebus mundanis haec diuina uoluntas praedisponit omnia: hinc patet uanitas illorum medicamentorum, simplicium & syruporum, qui ab unguentariis uulgo, maxima cum iactura famae & existimationis medicorum, ac dispendio aegrotorum, quinimo eorum certissima pernicie ac interitu propinantur, & sumptus illi ab aegrotantibus facti in superbiae & luxuriae alimoniam conuertuntur, prout nuperrime quidam homo rusticus querebatur, se ea arte delusum, uniuersae prope substantiae ac familiae iacturam fecisse, nisi propere quidam exiguae fortunae homo ei auxilium tulisset. Sic enim plerisque fere eam tantum curam esse uidemus, ut famae & nominis celebritate donati maiorum gentium diis assideant, interim curam illam & diligentiam, qua proximi emolumentum & particularia illa studia subleuantur, imo & ipsa uniuersalis illius cognitio acquiritur, prorsus negligunt. Summo itaque studio omnibus in id incumbendum est, quo bonum a malo separent, hoc est, uirtutem & fructus arboris bonae cum radice triplici, mansuetudine, modestia & patientia cognoscant, pari ratione etiam fidem, Charitatem & spem animae fructus excolant, ut sciamus quid ueritas & iustitia eaque tam animae, quam corporis siet, hoc est, boni coelestis & corporei: hoc uero ut facilius assequamur, scientia Theologica & Iuridica nobis a Deo tradita est, in his enim puritas & sanctimonia naturae consistit, uirtus enim, opera uocationis & iustitia singularis est sapientia, lumen & Philosophia, iuxta quam Salomon homines alios omnes longe praecellebat. Uerum Deus ipse unicuique opera uocationis suae. assignauit, mandauitque unicuique nostrum, ut in uocatione sua ac munere uitae iuxta norinam uerbi diuini, prudenter, pie & iuste actiones suas institueret, tanquam seruus Dei, & rationem de omnibus redditurus ante tribunal Iudicis omnium gentium, coram quo omnia hominum facta reuelabuntur. Deo autem omne bonum descendit, pariter etiam ab eo sapiens & diues, pauper & insipiens, uenustus ac debilis: qui autem pauperem & imbecillem contemnit, spernit illum, a quo est creatus, bonum enim omne a Deo, ex Diabolo autem mala descenderunt, tanquam fonte & origine omnis mali. Singulari autem consilio Dei malum etiam in hac uita tyrannidem agit & piis molestiam exhibet, licet Daemon ex mera malitia ad detrimentum & interitum hominum dirigere illud conetur, omne enim malum Deo & piis in bonum seruit, quin & ipse daemon inuitus gloriae diuinae inseruire cogitur. Solum autem peccatum nostrum in causa est, quod malum hono in hac uita commisceatur, sustentante interim nos benignitate & misericordia diuina. Eum in finem etiam praecepta Decalogi nobis tradita sunt a Deo, ut malum a bono separaremus ad euitandum aeternae damnationis dispendium. Uerum quae sit mundi facies & studia, quiuis facile uidet, & auari illi praedones Christi men in sacro Baptismatis fonte professi, Iudaeorum perfidiam & rapacitatem immodicis usurarum exactionibus imitantur, cum illi diuinae uoluntati morem se gessisse improbe putant, dum Ethnicorum & exterorum ( quo nomine Christianos appellitare solent, ) bona rapuerint, licet aeternas poenas saluator iis comminetur, qui proximum usuris & exactionibus laedentes, eorum bona abliguriunt, ut & illis, qui crapulae & luxuriae nomina dantes pupillorum & uiduarum bona intercipiunt, haec uero duo genera hominum auarorum & luxuriantium coniungenda sunt & pari calculo censenda. Uita uero locupletum illorum Patriarcharum, Abrahami, Isaaci, Iacobi, Iosephi & lobi pretiosa & iusta modestiae & obedientiae erga Deum plena. Dei enim cultum omnibus aliis creaturis praeponebant, & in puritate uitae & iustitia ambulantes, ardentes & efficaces preces ad Dominum fundebant. Quemadmodum uero in ueteri testamento apud plerosque magnae erant diuitiae, sed magno constantiae uinculo coniunctae: ita in nouo inopia plurimos premit Christi cultores, requiritur tamen consimilis constantia, timor & amor erga Deum. Ex hisce omnibus satis copiose te intellexisse puto, causa quae sit, ob quam mysterium hoc absconditum adeo & arcanum hactenus prae oculis multorum fuerit, cum daemon facili negotio uiam aliam aberrantem a recta uia demonstrare possit per uanas huius mundi uoluptates, hic enim in cognitionem omnis mali nos seducit, peruersus namque & sceleratus sapientissimum omnium, primum nostrum parentem Adamum seduxit: quinimo per huius astutiam omnes sancti in deteriora lapsi, & hoc propter peccatum nostrum, ex quo ira Dei in nos effusa est, & omnia summo labore, cura, ac sollicitudine mortalibus uenduntur, hic enim calix ille crucis ad usque sabbathum illud magnum & requiem futuro seculo aeternam, in qua cum Christo Saluatore de fructu uitis bibemus, ubi specie alia prorsus ab hac induti ad eum, pariter ad nos properantem, transmigraturi sumus, ad quam felicitatem quam primum nos perducat. Deus ter Opt. Max. per mediatorem nostrum, & spiritum sanctum, cui foedere filiationis coniuncti sumus, cui obedientiam promissam praestare tenemur, in sectando bona & profligando mala opera, ut offeramus ei nouos Israelitas, spiritum contritum, & uota Deo facta reddentem. In his spiritus Dei operatur per fidem, charitatem & spem, quemadmodum etiam ardens illud desiderium & consuetudo, in natura multa perficit, quae incredibilia uidentur. Pauci namque hominum patienter in cognitione Dei adipiscenda taedia illa deuorant, sed plerique terrestria bona & caduca sectantur, innixi uoluptatibus, ambitioni & potentiae mundanae, hinc Christus regnum suum a mundo separat, & mundanarum rerum curam ab se reiicit, licet rerum omnium, sapientiaeque ac scientiae cognitio, fons & origo ipsa siet, hisce tamen neglectis, regnum sapientiae diuinae annunciauit, quod ante omnia a nobis quaerendum esse, & ipse statuo: uerum quae tua circa hoc sit sententia, audire desidero. Adolphus. Fateri equidem uel ipsa ueritas me congit, haec omnia ita se habere, licet opinioni longe diuersae iam dudum calculum addiderim. Et quidem sententia illa mea cum filiorum huius lucis opinione ad amussim conuenit, sed cum aliena prorsus ab hac ex te audiam, mutanda illa foret. Prorsus itaque & mihi indubitatum uidetur, mysterium hoc & arcanum non omnibus communicari & reuelari posse, praesertim cum & in aliis omnibus artibus tam iis ad quas nos natura prouocat, quam quas magistro duce cognoscimus, idem prorsus obtinere uideam, ad harum enim cognitionem assequendam gratia diuina, industria, diligentia & ardens studium maximo cum labore coniunctum requiritur, prout etiam in aliis omnibus uitae muniis haec necessario desiderantur. Me uero quod attinet, equidem & ego uoluptariam hanc uitam complectendo, ardelionum, gnathonum, helluonum & fastuosorum consortia haud grauate ferrem, ( cum & aliis quibusdam magnam foelicitatem absque labore obtigisse uideam ) & thesauri huius usum ad potentiam & ambitionem, magnasque opes acquirendas, conferrem. Senior. Quin tu regibus & principibus huius mundi datam esse potestatem, nescis? Ut loco Dei Opt. Max. malitiam hominum reprimant, iustitiam, ueritatem & pietatem & obedientiam colant, propagent, quo omnia in hoc uitae statu decenter & ordine bono fiant. Quemadmodum autem magistratus politicus gladio seculari sceleratos punire solet, ita etiam spirituales illi patres & magistratus ecclesiastici gladio spiritus, & uerbi Dei ac mandatorum eius, uitam populi Christiani regunt, & post uulnera legis maledictione illata, oleo iustitiae inungunt & sanant, nisi ipsi praeuaricatores sanitatem & curam uulnerum respuant, non tamen haec conscientiae uulnera gladio temporali ab Ecclesiasticis sananda sunt, prout etiam uidemus, Aaronem, Moysen & Iosuam distincta habuisse officia, donec in terram promissionis ingressi erant, & subditis etiam mandatum est, quod obedientiam & honorem exhibeant magistratui a Deo ordinato, ne ambitione inflati se ipsos officiis magistratus ingerant, & dignitatum munia munere, dolo, potentiaue praeripiant, nisi ad hoc legitime uocentur, qui enim semetipsum aliis praeposuerit, numiliabitur, cum ex ambitione & superbia hoc proueniat, cui Deus summopere resistit, superbia enim prae omnibus execranda est idololatria, cum Deus solus sit summus, & potens, omnesque ordines & gradus secularis potestatis iuxta suam ipsius uoluntatem & beneplacitum instituat & gubernet, omnia in lumine & tenebris perspiciens, creator & author omnis ordinis iustitiae & creaturarum, prohibens arbores & montes coeli fastigiis immisceri, bestias rapaces coercens, gigantum & tyrannorum uim & crudelitatem reprimens: omnibus enim qui Deo resistunt, & dilectis eius aduersantur, bona in malum & uenenum cedunt, iis licet sol communis oriatur, Deo turrim potentiae illorum uentorum turbine mirabiliter prosternente, cuius rei quotidiana exempla testimonium praehent. Praeter hos reperiuntur quidam, qui mediocrium & minorum gentium artium scientia aliqualiter imbuti magnos spiritus ducunt, Dei Opt. Max. potentiae uim eleuantes, & uitam Epicuream uiuentes. Ab hisce summopere cauendum, praesertim cum natura ad malum propensi simus, licet ignoremus quomodo per uerbum Dei mundus conditus sit, exque eo uerbo spiritus procedens, ac imago Dei, quod Moyses a tergo in rupe uidebat, lateat, non enim Christus eo tempore oculis corporeis uideri poterat. Adolphus. Longius ab instituto ad spiritualium quaestionum enodationem digrederis, cuius descriptionem & cognitionem auidus hactenus expecto, quamuis nonnulla ex te audire uisus sim mihi, quae antehac diligentiori trutina examinanda esse, non animaduertebam. Senior. Diuinorum pariter & humanorum bonorum cognitio pari passu quaerenda est, cum externa illa bona ad temporalem felicitatem saltem aditum praebeant, sitque Dei immutabilis uoluntas, ut nocte dieque legem eius meditemur, ex hac enim animae salus exoritur, homoque cognoscit, omnia precibus ab eo bonorum fonte efflagitanda, terrenorum curam abiiciendam, & dona nobis collata in humilitate & modestia custodienda esse, in hoc enim daemonis maxima omnium potestas & astutia elucescit, eiusque uim & calliditatem nemo nostrum effugeret unquam, nisi Dei misericordia nos protegeret. Quae uero ulla hominis felicitas, emolumentum ac praestantia, omnibus licet utiae uoluptatibus & diuitiis abundet, nisi animae morbi curentur, & auferantur? Hoc enim maximum illud erat beneficium, cum Christus Saluator noster peccatorum remissionem curationi morborum semper coniungebat. Adolphus. Uera quidem haec sunt, sed non satis decenti trutina examinantur apud plerosque, quod etiam uitium mihi ipsi inhaerere diffiteri plane nequeo, cum & aequo plus animus iam dudum cupiditatibus & uoluptatibus mundanis adhaerescat. Uerum enimuero cum diuitiarum usus & possessio, ut & opus illud naturae diuinae uoluntati non repugnet, spes me optima tenet, iuxta Dei Opt. Max. ordinationem & uoluntatem me eo usurum, praeter haec Pharisaeorum illa coecitas me aliquantulum tenet, qui credere nolebant, nisi miracula & signa uiderent Christi, quamuis fidem ad salutem animae necessariam adesse mihi per Dei gratiam minime dubitem, sed ad confirmandam fidem de miraculis diuinis & cognitionem parabolarum praeclarissimi huius thesauri, exactiorem explanationem dictorum expecto. Senior. Haec omnia eo prolixius a me commemorata sunt, ut intelligas thesaurum hunc magicis artibus non acquiri, Aureliae occultae Philosophorum prout alia iis acquiri nonnulli putant, nec fiduciam plenariam in eo collocandam, ut nec omnem ei fidem derogandam esse. Sed ut apertius demonstrem tibi, que uera illa causa siet, ob quam abscondi debeat a cultoribus, nec uni soli eum dari, nec enim omnia uni soli dantur. Hinc illa Christi saluatoris praeclara parabola, Matth. 6. neminem duobus dominis inseruire posse: & ut uideamus, Deum in naturae operibus semetipsum patefecisse, quo opera eius mirabilia in omnibus cognoscantur, & quidem hoc modis uariis, & tentationum afflictionumque generibus diuersis, non uoluptatum coeno, prout uidemus eum Zachaeum illum animi uitio labascentem suscepisse, praetenuis licet & infimae sortis hic esset, eius nihilominus hospitio uti uoluit, quoniam magneticus ille amor apud Zachaeum erat, qui in alios quoque deriuabatur. Uerum ex communi humanae naturae labe animum efferimus, & benignitatis fontem occludimus, quasi hoc Dei donum nobis in nostram solum utilitatem concessum sit, cum potius in beneficentiae opera erumpere, & misericordiae beneficia erga pauperes exercere debeamus, sed haec omnia mundi huius sectatores facile rident, diuitiae namque hominum animos peruertunt ut diuersa plane agant, & iustitiae froenum immutent, hinc Mammon opes a Christo dicuntur. Quin & sapientiam diuitiae conferunt, & numo loquente pauperum sapientia silentio inuoluitur, difficilis ea de causa introitus locupletum in regnum coeleste, sapientes autem pauperes, mansuetos, humiles Dominus nouit, & sustentat, diuitum copiam in inopiam redigens ( cum putent nullius opera sese indigere ) & sapientiam mundi huius stultitiam esse demonstrans. Ante omnia, amice iucundissime, regnum Dei quaeramus, & cum Propheta Dauide oremus, ut Deus secundum nostram indigentiam & suam ipsius uoluntatem necessaria largiatur, ne ad sinistram & errorum uiam deflectamus, cum uia mundi huius lubrica ualde sit & periculosa. Salomon etiam. Rex a Deo sapientiam flagitat, ut populum Dei ad eius honorem ac laudem gubernare possit, & ab ipso immensos diuitiarum thesauros accipiebat, prout etiam idem Salomon inquit, sapientiam in biuiis clamantem ad sui amorem & studium amplectendum inuitare, magna enim & praeclara est gloria diuina, ubique nobis sese exhibens, & inuitans, pauci autem ex nobis attentius haec considerant in hac mortali uita, quae uelocius auolans, plerisque nihilominus segnis abire uidetur. Magnum autem est mysterium Dei, apud timentes eum, & piis lux exoritur in tenebris, ex Deo misericorde & iusto. Psal. 112. Ne igitur temporis pretiosum illum thesaurum, & mentis aciem corporisque uires in acquitendis & congerendis mundanis diuitiis, consumamus, ambitiososue & superbos imitemur, sed potius, omnia nostra ad commodum & utilitatem piorum, imprudentum licet, in timore Domini dirigamus. Adolphus. Licet uera haec fatear, scrupulus tamen ille adhuc me remordet, cum audiam Philosophorum esse sententiam, thesaurum hunc precibus a Deo efflagitandum esse, & deposcendum. Senior. Aliquoties iam dudum ex me audiuisti, regnum Dei ante omnia esse quaerendum, & hinc omnia Deum nobis additurum, nec hominem ex solo pane uiuere posse, sed ex uerbo omni, quod ab ore Dei progreditur. Eadem autem ratione qua daemon Saluatorem nostrum tentauit, eodem modo & adhuc hodie nos tentare solet, tempore necessitatis, ubi enim fides & uerbum Domini nobis non adest, in afflictionibus desperamus & animum omnino abiicimus, imo & prospera flante fortuna idem nobis accidit, sectamur quinetiam ipsum daemonem, & authorem omnis mali, & auxilium ab eo requirimus, ille uero ea nobis pollicetur, quae sua non sunt, & in extremas ignorantiae tenebras praecipitat, coelestem igitur panem & manna terrestri longis parasangis anteferamus. Quod uero Philosophi, in inuestigando hoc thesauro, Deum exorandum dicunt, recte hoc & uere dictum, Deus enim solus nobis eum largitur, modo ne temporis etiam momenta ei praefigamus & modum, uoluntatique eius fraenum iniici ne praesumamus, hic enim est ueritas, sapientia & iustitia, unicuique iuxta suum debitum per spiritum sanctum tribuens, prout etiam in Apostolos ille est effusus. Hac etiam de causa quotidie in oratione Dominica, panem nostrum quotidianum efflagitare iubemur, nescimus enim quae petere a Deo debeamus, & saepius ea quae in nostri perniciem cessura sunt, petimus, licet haec quandoque concedantur nobis ut per ea tentemur. Solum igitur auxilium spiritus sancti, prospera ualetudo & pacis commoda a Deo petenda, ab hoc enim omnis scientia, & sapientia, & naturalis & spiritualis, descendit, Christus autem ardenter admodum salutem hominum desiderabat, hinc dicit regnum suum non esse de hoc mundo, & ad hoc se in mundum uenisse, ut homines saluos ad regnum coeleste reduceret, & ex tenebris ignorantiae ac terrenarum opum erueret, donec tandem aliquos eo perduxerit, eum in finem orationem illam dominicam quam appellamus nobis tradidit, & docuit quo modo ad Deum patrem, cuius filii per adoptionem sumus, preces nostras dirigere debeamus, cum antehac sub ceremoniis Legis in metu & timore seruili coram eo ambularemus. Praeter haec latere te non puto, naturale ex supernaturali oriri, & regnum Dei ab aeterno esse, ex quo regnum temporale promanat. Annon enim primum coelum & firmamentum praeparatum est, post hoc Elementum, & omnium ultimo terra, post hanc conditus est homo, creatura noua, & microcosmus. Primum enim Deus in homine in terra tanquam centro circuli incipit, prout prius ex maiore centro initium sumpserat, post haec hominis corpori uita & anima indita est, uita & anima aeterna, ac immortalis, hoc enim supercoeleste est, & tanquam coelum diuinum sidereum, tanquam spiritus essentialis omnium creaturarum uiuentium naturalium, postremo autem corpus elementale, tanquam in corpus unicum, centrum terrae, nomine salis terrae a Christo indigitatum, sal enim omnia a putredine conseruat, quemadmodum ex oceano naturali mundi cognoscitur, quaenam contagio ex tali putredine nasceretur, nisi Deus sale illo hoc praeseruaret, inprimis uero si motus omnis expers iaceret. Sali etiam conferuntur pastores & ministri uerbi, qui membra fidei suae commissa a putredine praeseruant, per praedicationem uerbi diuini & spiritum sanctum, in hoc mundi oceano. Primus etiam pater nostrum omnium Adamus uniuersalem cognitionem habebat omnium creaturarum, cum nos posteri eius uix particularia quaedam possideamus, & cognoscamus, cognitionem illam nostram imperfectam esse, prout etiam ultimis temporibus homines multi loco unius Adami in multis congregabuntur, & dicitur omnes artes ante supremum mundi iudicium plenarie reuelandas esse. Nulli autem hominum tanta cognitio & scientia datur, quanta primo nostro parenti Adamo concessa fuit, & Christo Adamo illi nouo data, quam scientiam etiam sponsae suae largitur, hoc est multis in uno collectis, donec in uitam aeternam ingrediamur, in qua omnia noua reddentur, & reuelabuntur, & unicuique merces debita tribuetur, in hoc enim mundo uariis tentationum molestiis & curis subiacemus propter labem peccati, ex quo magna incommoda per inimicum generi humano inferuntur, nos enim imagine Dei amissa, contraria semper eius uoluntati facimus. Praeter haec considerabis etiam dictum illud Saluatoris, quo thesauros illos nos quaerere iubet, qui nec putredini nec furum aut praedonum rapacitati subiacent, sed sint thesauri spirituales, hominum conscientias in extremis tentationum fluctibus sustentantes, cum spiritus & corpus terrore ac tremore conuulsa humanae opis auxilium frustra quaerunt, eo enim temporis momento armatura coelestis summa ope requirenda, & quae sit cardinalium illarum uirtutum mundanarum, quibus tempore gratiae florente, nitebamur, uenustatis scilicet, sapientiae, Opulentiae & Potentiae, uis caduca ac fragilis patet, diuinae gloriae collata, quae in solo Christo & uerbo eius quaerenda. Quod si uero tempore huius nostrae peregrinationis uigilantes & orationi uacantes, fidem nostram, Charitatem, spem, modestiam, humilitatem & patientiam, tanquam sponsa Christi, testaram fecerimus, ut conformes simus sponso nostro Christo Saluatori, in sinum Abrahae & Isaaci per scalam Iacobi ascendemus, & uidebimus gloriam & petram fidei, ac dilectum domino discipulum Ioannem, qui tanquam Aquila superuolans, in solem oculos suos conuertit, gloriam scilicet & claritatem Dei, quae Iacobo etiam ignota & abscondita fuit, cuius quidem gloriae gustum & radium quendam tres hi discipuli in monte Thabor perceperunt. Uerum haec omnia eum in finem conscripta sunt, ut exemplo horum, mundanas opes aspernati, solum uerbum diuinum & mandatum eius sectantes, opem spiritus sancti imploremus, & in fide, charitate, spe, humilitate, & patientia coram Deo ambulemus, percipientes pari modo gustum aliquem huius coelestis Hierusalem & Paradisi. Haec enim ex solo Dei uerbo addiscimus, non uero mundi huius illecebris, hic enim solus est iustus, & misericors. Qui igitur imaginis diuinae in sese restaurationem exoptat, misericordiae operibus, & charitatis studeat, cum multi nos unum corpus simus in Christo, & unica eius sponsa. Haec uero omnia tibi necessaria proponere uolui, licet quotidie etiam ex auditu uerbi Dei haurias, quo, ardentiori cura hisce intendens, iuxta dictum illud Pauli certo statuas, magnum esse uectigal, si quis pietatem colens, maiora non appetat. Nec enim quicquam in hunc mundum afferimus, nec egredientes ex huc de fortune bonis quicquam efferimus. Quod si Deus huius uitae & uictui necessaria largitus fuerit, aequum est, ut donis illis contenti uiuamus. Qui enim mundanas illas opes anxie quaerunt, in tentationes & cupiditatum retia incidunt, donec ab iis in extremam perniciem praecipitantur. Auaritia namque radix est omnium malorum, & qui concupiuerunt, a fide aberrarunt, in profundas calamitates demersi. Haec omnia, o homo Dei, summa ope fuge, & sectare iustitiam, pietatem, fidem, patientiam & humilitatem, militans bonam militiam, & apprehende uitam illam aeternam, ad quam es conditus, & quam professus es coram multis. Diuitibus autem huius seculi praecipe, ne superbia efferantur, & sperent in diuitiis incertis, reponant autem spem suam in Deo uiuo, qui omnia suppeditat, ut benefaciant aliis, diuites & abundantes operibus bonis, & thesauros in fundamentum bonum & apprehensionem uitae aeternae acquirant. Haec est summa & argumentum totius responsionis nostrae, adeo prolixe hactenus enumeratae, quo desiderium illud terrenarum opum tibi aliquatenus lenirem: uerba enim haec ex centro coelesti solis illius Iustitiae, & radiis spiritus sancti per uas illud electum Dei, prolata sunt. Uita autem & beatitudo coelestis terrenam illam longe praecedit, quam & nos aemulari decet in hac carne, ut efficiamur caro spiritualis, quae ab omnibus huius mundi illecebris abstinet, cum inimicis Dei continuum, & sub iugo spiritus bellum gerens. Adolphus. Magna me admiratio subit, cum uideam te spiritualibus illis & coelestis doctrinae mysteriis inhiare, quamuis pauci huius mystae iis animum attendere soleant, adeo uero prolixe & subobscure haec omnia hactenus tradidisti, ut facilius quiuis in auri quam diuinae scripturae amorem accenderetur. Ego uero magna cum uoluptate ea omnia hactenus audiui, cum multa audiam, quorum me nulla huc usque cura habuit, prout etiam natura ad malum proniores, recte dictis factisue minus attenti sumus. Senior. Eo uero magis hicce attendere debemus, quod etiam naturale hoc opus diuinae glorie in imaginibus ac parabolis plenissimum sit, praeter terrenarum etiam opum abundantiam. Uerum intuentem hominum uitam, plerorumque taedium me capit, pauci enim digni quibus mysterium hoc reueletur, in iuuenili enim aetate omnium rerum egenus, cunctis ludibrio habitus, aegre tandem a bono quodam uiro susceptus, huc usque magnam cura, sollicitudine & uariis afflictionum molestiis iactatus, uix tandem emersi, ex his uero hominum coecitatem in spiritualibus animaduertens, Christo Saluatori aures & oculos praebeo morigeros, ardenti uoto obtestans, ut & me, & alios ex mundana illa coecitate eruat. Huius generis & illud est, quod plerosque doctorum, diuitiis abundantes uidemus, alios pene omnes despicatui habere, nimia ambitione ac superbia inflatos, cum tamen in extremo illo uitae articulo opes & ambitio illa opem nullam eis ferre possint, uiresque adeo attenuentur, ut abigendis muscis uix sufficiant. Num uero ambitio illa superbia, & desidia sola causae sunt, ob quas a Deo hanc in lucem missi sumus, fruges consumere nati? An non omnem curam & sollicitudinem eo intendere decet, quo sapientiam illam diuinam acquiramus, quae quidem a plerisque male extruditur, nec hospitio excepta prout olim ab Abrahamo, Lotho & Deipara uirgine suscepta fuit, ad hos enim & diuertit, & habitationem firmam in pectoribus eorum sibi praeparauit. Haec autem est spiritus Dei, imo & ipse Deus. Hinc patet, quidnam sit uerbum Dei, quod in nobis habitare intendit, hoc enim est sapientia illa perfecta, non autem in iis habitat, qui superbi sunt & animo elati, & qui sapientiam non quaerunt, haec enim quos diligit quaerit & inuestigat, pios nempe & rationi obtemperantes, quae pietas initium est sapientiae. Hinc diuersi status humani generis constituti, & quidem tam in spiritualibus, quam corporalibus, ut sunt, Theologia, Iurisprudentia, Medicina, Mechanicae artes, & liberales, quae uocantur. Hac ratione artes omnes manuariae per septem illas ad ordinem bonum & iustum reductae sunt, bonum a malo separatum, ueritas a mendacio discernitur. Dei namque uoluntas est, ut malo a bono separato lumen uerum in nobis fulgeat, cum post lapsum illum Adami primi per iram & astutiam daemonis omnia subuersa & turbata fuere, nouusque Adamus nos tanquam Euam illam regeneratam ab omni labe separat, bonum a malo discernit, uitam & mundum nouum reducit per semetipsum, & uerbum suum sanctum, ne posthac corpus & spiritus unquam abinuicem separentur, sed firma permaneant in imagine Dei: Haec enim est uoluntas Dei, hocque modo nobiscum permanet in mundi usque finem. Uerum mundo refractario caecitatem illam & tenebras Iudaicas proponit, qui ueteris illius Adami uestigiis insistit, nec eundem per fidem in S. Baptismate morti tradit & opprimit, haec enim sacra est operatio spiritus sancti, per uerbum in fide, absque uerbo autem nihil est, est enim ipsum Dei uerbum. Qui autem uerbo non credit, cum Adamo illo in mortis tenebris haesitat, nec spem habet uitae aeternae, non enim absque fundamento in fide persistere potest: estque Ethnicus & haeretica prauitate insignitus, qui offendit ad lapidem angularem, a D. Ioanne praemonstratum. Deus namque pro immensa sua misericordia quam plurima media nobis proposuit, per quae iuxta uoluntatem eius a plurimis tentationibus & malis praeseruaremur, & uitare possemus spiritum maledicum & doctrinam peruersam, animae pariter ac corporis subuersionem procurantem. Officium magistratus politici huc quoque accedit, per quod magistratus malorum uim & audaciam a ceruicibus piorum propulsat, concordiam ac pacem procurat, fraudes ac dolos omnes propellit, & ius suum unicuique tribuit, non quidem iuxta hominum affectiones & uoluntatem, sed iuxta iustitiae & diuinae uoluntatis normam. Idem de medico, & facultate medica sentiendum, qui omnis generis morbos & infirmitates abigit, propulsat. Spiritus enim ille malignus omnis generis mala, tentationes & afflictiones humano generi immittit, ut sunt fraudes, malitia, inimicitiae, odia, mendacia, aduersitates, calumniae, inopia, persecutiones, inconstantia, & aliae tentationum uariae species, contra fidem, charitatem & spem militantes, prout etiam in Apostolis Ioanne, Petro & Iacobo uidere licet, qui dum Christus saluator captiuus ex horto abduceretur, humanae fragilitatis & inconstantiae exemplum manifestum praebebant. Uerbum igitur diuinum summo studio sectandum, & animis infigendum, sacramentorumque sigillo confirmandum est, quo sub excessum nostrum ex hac uita fidem nostram obsignemus, & contra uim portarum inferorum in uitam aeternam ingrediamur. Haec uero, quae prolixe adeo a me dicta sunt, ne taedio te afficiant, quin exemplo Tobiae curam mundanarum opum abiicias, contentus necessario quotidiano uictu, spem omnem in Deum reclines, pauperibus eleemosynas distribuas, reliquorum omnium soli Deo cura relicta. Uerum quo dictorum enodationem & intelligentiam plenius assequaris, munus hocce tibi offero, per quod dicta plenius & uberius declarabuntur tibi, & consequaris stipendium & thesaurum largissimum, quo in nouitate uitae & assiduitate studiorum ad proximi utilitatem & Diuini nominis gloriam felicius progrediaris. Hic uere talis est thesaurus, ( si modo Deo adiutore eius cognitionem perceperis, ) qui in nullis doctorum libris, nec unguentariorum thecis obuius habetur, absconditus prae oculis usurariorum, foeneratorum & Euclionum, nec ab ullo homine pretio ullo comparari potest, haec enim est aqua nostra & ignis, bonis in utilitatem & emolumentum, malis uero in perniciem cedens manifestam, quandocunque mali eo abusi fuerint ad uoluptates mundanas, & desidiam, non enim homines mundani ea amplectuntur, quae magno labore quaeri solent. Si igitur humilis, patiens, modestus & placido animo fueris, thesaurum hunc uerae tranquillitatis & opulentiae assequeris, & Deo ac proximo utiliter inseruire poteris. Primum autem omnium Aegyptium illum sacerdotem & Regem Hermetem, eiusque tabulam Smaragdinam tibi proponam, ei comites F. Basilii, comitis Bernhardi, scripta Theophrasti, tincturam Physicorum adiungam, si modo prius, quae tua de hoc sit sententia, apertius declaraueris. Adolphus. En tandem desiderii mei colophon, quem tanta auiditate & ardore hactenus expectaui: Ego uero sancte polliceor, me thesauro hoc ad utilitatem & emolumentum proximi, & diuini nominis gloriam usurum, & communicaturum esse, actionesque meas omnes eum in finem instituturum, ut aliis ex usu quod siet, monstrem, nec animus meus spiritusue uitiis aut flagitiis contaminatus, aliis scandalo cedat, quantum quidem in hacce humanae carnis fragilitate fieri unquam poterit. Senior. Hoc tibi persuasum habeas, etiam illum misericordiae opera exercere commode posse, qui mediocri opum affluentia gaudet, & quidem beneficentia ex tenui opum riuo profecta Deo impensius probatur. Uerum enimuero cum animi tui candorem satis perspexisse mihi uidear, sub finem nostri huius colloquii mysterium hoc Parabolarum tegumento inuolutum tibi trado. Tuum uero erit, lectioni praedictorum, caeterorumque qui huius mysterii arcana reserarunt, attentiori studio inuigilare, praesentem uero commentatiunculam in tui usum a me conscriptam maximopere obserues, caeterorum curam Deo Opt. Max. committe. Adolphus. Equidem, uenerande senex pro munere adeo pretioso & institutione quam hactenus ex te percepi, fideli, gratias habeo tibi immensas, & quantas animo concipere possum, sancte interim promittens, me diligenti lectione in succum sanguineum tradita conuersurum: Dei uero opem ardentibus uotis implorabo, & uitae actiones omnes ita instituam, ut uirtutum exemplum aliis praebeam, omnia uero studia mea, & operam tuis commodis dico, consecro, offero. Senior. Utinam uero haec omnia Dei benignitate adiuuante ita fiant: Quod si uero Deus Opt. Max. huius mysterii cognitionem tibi largitus fuerit, gratus esto, soli Deo laudem & gloriam referens, iuxta dictum illud Ieremiae 9. Sapiens non glorietur in sapientia sua, nec fortis fortitudine, nec diues diuitiis suis fidat: qui uero gloriatur, in hoc solo glornietur, quod cognouit, quod ego sum Dominus, misericors & iustus, inquit Dominus, Deus tuus, Amen. Pars Altera Aureliae Occultae Philosophorum. [ Image 2 ] En coelum terramque humeris meis porto, eaque fundamentaliter & exacte obseruo, ac perscrutor, primum quidem prudens, post simplex existens, donec mercedem debitam reporto. Ars haec & mysterium nulli remotis adeo repagulis & apertius traditur, quam in parabolis, quae quidem exacte considerandae, & trutinandae sunt, praeterquam quod etiam aliorum Philosophorum libri & commentationes sunt cognoscendae. Ad hanc autem nostram artem penitus assequendam labor & studium exiguum, sumptus, & instrumenta pauca & exigua requiruntur, potest enim ars haec uel horis 12. addisci, & octidui spatio in opus ac effectum deduci, cum proprium in se principium habeat, licet in aliis artibus uel sex septem ue annorum curriculum requiratur, quo illae effectum consequantur. Nonnulli tamen uel triginta, uel 40. annorum spacia magnis sumptibus confecerunt, finem huius mysterii nunquam assecuti: Artifices autem quibus finis cognitus & perspectus est, abscondere & tegere summa ope hoc artificium conantur, quod quidem mundi huius asseclae mirari solent. Uerum haec omnia in Dei misericordia posita sunt, & ad opus hoc nostrum tantummodo Azoth & ignis requiritur, quod nihil aliud est, quam lauare, coquere, soluere, putrificare, coagulare & fixere: haecque omnia a paupere pariter ac egeno, & diuite praestari possunt, nec etiam opus est, ut memoriae conseruandae causa literis hoc artificium tradatur, sed uel ipsa uiuae uocis traditione cognosci possunt. Ego uero planius & dilucidius haecce tibi declarare nequeo, ob uim quorundam iniustam, sed hoc saltem dico & praecipio: ad hoc artificium adhibe aquam lunarem, siue aquam argenti, in qua radii solis coniuncti sunt: Haecque operatio uere mulieribus, ut ueteres dicebant, conuenit, licet tot ac tanta uolumina de ea a uariis conscripta habeantur, tantusque numerus plebeiorum iuxt a ac magnatum magnis sumptibus & laboribus inuestigent, uano scilicet & frustraneo labore, natura enim repagulum intus obduxit. Post haec parabolae quaedam cum tabula smaragdina Hermetis Philosophi praestantissimi, tibi ad maiorem & pleniorem cognitionem proponuntur. Uerba Hermetis In Poemandro. Hermetis Trismegisti Poemander. Cum aliquando cogitarem circa entia, & eleuata mente, ualde sopitis mei corporis sensibus, ueluti qui somno sunt grauati ex cibi satietate, uel corporis labore, uisus sum uidere quendam permagnum mensura indefinita, uocare meum nomen, & mihi dicere. Quid uis audire & inspicere? Et quid mente concipiens, discere & cognoscere? Aio ego, tu uero quis es? Ego equidem, inquit, sum Poemander, Mens eius qui dominus est. Noui quid uelis. Et tecum sum ubique. Dico ego, discere uolo entia, & intelligere eorum naturam, & cognoscere Deum. Quomodo? Dixi, audire uolo: Inquit, me rursus habe mente tua, quaecunque uis discere, ego te docebo. Cum hoc dixisset, mutatus est forma. Et illico cuncta mihi aperta sunt momento. Tabula Smaragdina Hermetis. Uerba Secretorum Hermetis. Uerum hoc est & ab omni mendaciorum inuolucro remotum, quodcunque inferius est, simile est eius, quod est superius, perhoc acquiruntur & perficiuntur mirabilia operis, unius rei. Quemadmodum etiam omnia ex uno fiunt, per considerationem unius. Ita omnia ex uno hoc facta sunt per coniunctionem. Pater eius sol est, mater luna, [ Image 3 ] uentus in utero gestauit, nutrix eius est terra, mater omnis perfectionis. Potentia eius perfecta est. Si mutatur in terram, terram ab igne separato, subtile & tenue a grosso, & crasso, & quidem prudenter cum modestia & sapientia. In coelum hoc a terra ascendit, & a coelo rursus in terram descendit, & potentiam ac efficaciam superiorum ac inferiorum recipit. Hoc modo acquires gloriam totius mundi: Propulsabis igitur tenebras omnes & caecitatem, haec enim est fortitudo omni alii fortitudini & potentie palmam praeripiens: omnia namque subtilia & crassa duraque penetrare ac subigere potest. Hoc modo mundus hic conditus est, & hinc coniunctiones eius mirabiles, & effectus mirandi, cum haec uia sit, per quam haec mira efficiantur, & propter haec Hermetis Trismegisti nomine me appellarunt, cum habeam partes tres sapientiae & Philosophiae uniuersi mundi, consummatum est uerbum meum, quod dixi de opere solari. Hoc dictum palmarium est & omnibus aliis de hac materia prolatis palmam praeripiens, totius artis mysteria in sese continens, prout etiam Theophrastus de hac arte sequentia tradidit. Summa dictorum in hoc consistit, recipe lunam e firmamento, mutato eam superiori loco in aquam, & in terram coniicito, & tunc mitaculum toto orbi admirandum perpetrabis. Si uero operationem ad finem perduxeris, & e principatu in terram cribratam conieceris, quae in arte nostra terrae lutosae comparatur, purga & libera ab ea illam, tunc enim longe splendidiore radio fulgebit. Si uero subtristem, & mutatam eam uideris, in balneo uenustatis eam lauato, & uestimento fulgoris permanentis, & terra cruda qua mirifice gaudet, orna, & in eo uestitu permaneat ad tempus usque ipsi congruum, tunc enim perpetuo in eo permanet, quo etiam iuxta libitum ei uincula iniicere possis. Hoc est mysterium inuersae Lunae, quod si assecutus fueris, omnia arcana artis tibi reuelabuntur. Symbolum F. Basilii. Ualentini. Lapis est minime omnium preciosus, ex quo ignis fugitiuus extrahitur, ex hoc autem igne lapis ipse est constructus, colore candido & rubro, nec tamen lapis est. In hoc lapide natura operatur & fontem limpidum producit qui patrem suum fixatum aquis suffocat, & absorbet, donec anima ei tandem reddatur; & mater fugitiua in regno similis fiat. Hic etiam lapis potentiam, ac uires magnas acquirit, solem aetate praecedit, matre fugitiua per Uulcanum praeparata, & patre per spiritum progenito. Anima pariter, corpus ac spiritus in Duobus consistunt, ex quibus omnia: ex uno haec, & unum est, fixum & fugitiuum coniungens. Haec duo sunt, & tria, & unum, quod si horum cognitio te lateat, artis effectu frustrabere. Adamus in balneo sistitur, in quo Uenus similem sibi reperit, hoc uero balneum ab antiquo illo Dracone, cum uires ac potentiam suam amiserat, praeparatum fuit. Hoc uero nihil est aliud, inquit Philosophus, quam duplex Mercurius. In hoc nomen eius latet, quod omni diligentia, & assiduo labore quaerendum. Exitus acta probat. Symbolum Nouum. [ Image 4 ] Dea sum, uenustate & claritate generis insignis, nata ex aequore nostro proprio, terram uniuersam ambiente, & semper mobili, ex uberibus meis lac & sanguinem profundo, haec duo coque, donec in aurum & argentum conuertantur: Omnibus autem aliis longe antecellens, possessori mercedem largam refero. [ Image 5 ] O Fundamentum praestantisimum, ex quo omnia in hisce terris prognata sunt, uenenum licet sis primo aspectu, aquilae fugitiuae nomine ornatum: Prima materia, & benedictionis diuinae semen, candidum & rubrum, in cuius corpore siccitas & pluuiae latent, quae tamen impiis abscondita sunt, propter ornatum & uestem uirginalem, in toto terrarum orbe dispersum. Parentes tui sunt sol & luna, in te operantur etiam aqua & uinum, aurum pariter & argentum in terra, ut laetetur homo mortalis. Hoc modo Deus ter Opt. Max. benedictionem suam & sapientiam cum imbre & solis radiis largitur, ad laudem nominis sui sempiternam. Uerum, o homo hic aduerte, quaenam Deus per hoc tibi largiatur. Excrucia aquilam, donec lachrymas effundat, & Leo debilitetur, ac mortem lachrimando oppetat. Huius sanguis thesaurus est terrenus, cum lachrimis aquilae coniunctus. Haec uero animalia inuicem deglutire & occidere, mutuoque amore sese prosequi solent, & proprietatem ac naturam Salamandrae induunt. Si uero in igne illaesus permanserit, summas aegritudines hominum, bestiarum & metallorum absumit. Postquam uero antiqui illi Philosophi signum hoc cognouerunt, in hoc mysterio, centrum arboris mediae in Paradiso terrestri summo studio indagarunt, per portas quinque litigiosas intrantes. Prima harum fuit, cognitio uerae materiae, in hac enim prima & atrox pugna oritur, secunda est praeparatio, iuxta quam materia praeparanda est, ut fauillas aquilae & leonis sanguinem inuenirent, sub hanc partem acris pugna exoritur, acquiritur enim aqua & sanguis, & corpus spirituale lucidum, tertia porta ignis est, ad maturitatem conducens, quarta multiplicatio & augmentatio, in hac pondus necessario requiritur, quinta & ultima porta est, proiectio in metallum. Gloriosus autem, praediues & sublimis ille est, qui quartam portam occupat, uniuersalem enim medicinam omnium morborum acquirit, haec est character ille magnus libri naturae, ex quo Alphabetum totum oritur: Quinta uero metallis solum inseruit. Hoc mysterium ab ipsis mundi incunabulis & Adami creatione i existens, omnium antiquissimum est, & scientia a Deo Opt. Max. naturae per uerbum inspiratum, potentia mirabilis, & ignis uitae benedictus, carbunculus pellucidus, aurum rubrum, & benedictio huius uitae diuina, uerum propter hominum malitiam hoc naturae mysterium paucis datur, licet toti mundo prae oculis quotidie uersetur, & uiuat, ut ex sequenti parabola patet. Materia Prima. [ Image 6 ] Draco ego sum, uenenatus, ubique praesens, & minimo precio comparandus, illud super quo acquiesco, & quod supra me requiescit, in me ipso deprehendet qui rite inuestigauerit. Aqua mea & ignis destruunt, & componunt, ex corpore meo uiridem & rubrum leonem extrahes; quodsi me exacte non noueris, sensus quinque igne meo absumis. Uenenum praecox e naribus meis egreditur, quod quam plurimis exitium attulit. Crassum itaque a subtili artificiose separato, nisi extrema paupertate gaudeas. Uires masculorum pariter ac foeminarum, quin & coelorum ac terrae tibi largior. Animose uero & magnanimiter artis meae mysteria tractanda sunt, si modo uim ignis me superare desideras, in quo negotio quam plurimi & rei & laborum iacturam fecere. Quum ego sum naturae sapientibus solis notum, qui pii & modesti microcosmum ex me progenerant, hominibus quidem a Deo Opt. Max. praeparatum, licet paucissimis ( quam plurimis etsi frustra desiderantibus ) datum: ut pauperibus ex thesauro meo benefaciant, nec animum auro perituro addicant. Mercurii nomine a Philosophis dicor, maritus meus aurum est, ( Philosophicum ) Draco antiquus, ubique terrarum praesens sum, pater, materque, iuuenis ac senex, fortissimum & debile, mors & refectio, uisibilis & inuisibilis, durum, molle, in terram descendens, & ad coelum adscendens, summum & infimum, leuissimum & grauissimum, in me naturae ordo saepe inuertitur, in colore, numero, pondere, & mensura naturale lumen continens, obscurus & lucidus, ex coelo & terra progrediens, notus & nihil omnino existens, colores omnes in me elucent, & metalla omnia per solis radios: Carbunculus solaris, terra nobilissima clarificata, per quam cuprum, ferrum, stannum, plumbumue in aurum transmutare poteris. Operatio Philosophici Mysterii. Senex ego debilis & infirmus, cognomine Draco, caueae inclusus eam ob causam sum, ut regia corona redimar, & familiam meam diuitiis locupletem, seruus fugitiuus nunc primum existens, post haec uero omnes regni thesauros possidebimus, gladius igneus magnis tormentis me afficit, mors autem carnem & ossa mea infringit, donec transeant septimanae sex, utinam uero inimicos superare queam! Anima mea & spiritus meus me derelinquunt, uenenum atrox, coruo nigro assimilor, haec enim malitiae merces, in [ Image 7 ] puluere & terra cubo, utinam uero ex tribus unum fieret, ne uero o anmima & spiritus me derelinquas, ut diei lucem rursus intuear, & ex me heros ille pacis, quem uniuersus orbis aspiciat, exoriatur: In corpore meo sulphur, sal & mercurius reperiuntur, haec uero rite sublimentur, distillentur, separentur, putrificentur, coagulentur, fixentur, coquantur & lauentur, ut feces ac sordes detergantur. Figura Secunda. [ Image 8 ] Quod si uero colores quamplures abigantur, & heros ille rubeus appareat, hic enim est filius ille praepotens, minimus, parem in totius mundi ambitu non habens, & uiribus, ac efficacia solis lunaeque praeditus, omnium uictor, aurum rubrum, cuius notitiam magnopere comparabis, si tamen per ignem septies purgatum fuerit, posthaec in turbam hominum & plebem producas, quae honori, & gloriae ipsius inuidet, sed attende sequentia. Figura Tertia. Uiri decem Heroem hunc ad terram prosternentes, uita exuunt, quod tamen flagitium illis remittit & condonat, cum post hec in uitam hanc rediuiuus, sempiterna uita gaudet, per hunc maior pars morte eius reuiuiscunt, qui substantiae eius communicant, urbs tamen undique obsidione cingitur, quo & hi patiantur & moriantur, uel primo mox intuitu perditi. Tenebris autem Lunae & Solis ingruentibus pastor hic occumbit, non tamen separari & diuidi potest, cum terrae primae similis non sit, hostes autem eius morte pariter cum eo occumbent, si modo gloriae & honoris participes fieri uelint. Mera autem ex gratia Iris apparet, cum Rex his faueat, & tunc laudes & encomia huius decantanda. [ Image 9 ] Figura Quarta. Iam demum, & inimici Regis torquentur, & malitiam suam agnoscentes occumbunt omnes pariter, quin & secundo rei declarantur, & urbs eorum ab hostibus & igni obsidetur, prius quidem spiritualiter, nunc uero & corporaliter, parique exitio cum priore omnes succumbunt. Uerum heros hic tanquam Rex uerus auxilium illis fert & assistit, cum iam unum tantum ii sint, & in nihilum fere redacti, propter Eclipsin illam solis, ex qua corui nigerrimi prouolantes carnem eorum omnem absumunt, & anima ac spiritu illaesis, iuxta putridam carnem eorum uersantur. Rex uero a putredine immundus est, & ob id anima, spiritus & corpus coniunguntur, ut ipse in iis, iique uicissim in ipso habitent. Fixum autem alterum illud fixum pariter reddit, ut ex eo proles noua candida nascatur. Uerum ulterius animaduerte: Colores iridos ostendunt eos ueste can[image 10 ] dida nuptiali dignos esse: Quod si amicabiliter illum complexi fuerint, uestitum purpureum & aureum consequentur, & sabbatho requiescent, in quo creatori suo honorem debitum exhibebunt. Iam quidem Luna obediens prodit, die solis illucescente, & amica illa dilecta ( Argentum ) niueo uestitu amicta prodit. Tu uero reliqua laetus percipe. Figura Quinta. Iam demum e sepulchro rediuiuus prodeo, & fratribus meis appareo, sponso meo me am plectente, quo etiam fratrem meum debilem adhuc & imbecillem tingendo, constantem & spiritualem candidumque reddam, quin & uim & potentiam Regis reuelem, qui uictor me propediem subsequuturus; Soli nos similes reddet, quoniam in me resurrexit, assimilor autem mari crystallino fixo, & malitiam, imperfectionemque fratrum meorum amare deploro, per quam a me recedentes, lapidibus & pulueri terreno coniuncti, uim omnem amittunt, terrenis inhiantes, & coelestia ne[Image 11 ] gligentes, sine remissione enim ulla lachrymas profundo, ex quibus benedictio promanat, nec uanitati & impudentiae studium addico, prout soror mea Uenus, hisce intenta, semper lasciuit. Uerum & illa uestitum meum consequi poterit, quem quinque distribuere debebam, si modo uiuere mecum sustinent. Frater autem meus, sceleratus ille Mars, fraudulentus, posthabitis lachrymis & lamentationibus meis quamplurimos prosternit, & perimit innocentes, & ira radiante inflammatus, sapientiam, modestiam & pacem omnino aspernatur. Idem animus etiam fratri Saturno est, qui melancholica passione obrutus, auaritia, plurimorum salutem obuertit, hinc facies eius subtristis. Iupiter uero clemens, coronae regiae adpropinquat, seuerus, subtimidus, & saepiuscule inconstantiae passionibus subiacens: prout maxima pars hominum iisdem subiacet, licet omnes tandem in unum congregandi & coniungendi sint homines. Mercurius uero frater meus iunior, senex quamuis, prudentia, concordiae uinculum pariter abrumpit, lachrymat, ridetque affatim, cum salamandrae similem sese esse uidet, mercenarius est, & mirabilium operum patrator: similis ei qui per uniuersum terrarum orbem discurrens, bonorum iuxta ac malorum consortio gaudet, & oritur. Si uero constantiam meam imitarentur, & Rex ille coelestis summa nobis bona largiretur. Sol autem pluuiis delectatur, & post pluuias opes magnas & diuitias largitur, quemadmodum pater familias uxorem ardenti amore prosequitur, rixarum & contentionum discordia penitus inter eos sublata. Ita etiam argentum tingam, Rege meo in aurum figente. Figura Sexta. [ Image 12 ] Hostes inimicosque meos uniuersos insigni nunc claritate fulgens, deuici. Ex uno multi, & ex multis unum, prosapia celebri oriundus, e minimo ad summum adscendo: uis omnium infima in orbe terrarum cum suprema unitur. Unum ego sum, & multi in me, & per decem multiplicatus, tot enim uicibus amicos illos meos sex emendo, si modo in fusione promptum obsequium praestiterint, exemplo amicae meae Lunae. Sex mihi sunt uestes nuptiales, & coronae aureae sex, quarum singulae singulis dabuntur, ut Regibus similes, mecum regnent, aliis qui me, amoremque meum aspernati fuerant, dominantes. Per ignem enim reuelabuntur, quod e terra ascendere satagunt, si nimirum laeti candidi sanguinei, purpureique fuerint, diuitias magnas largientes. Quemadmodum e Deo omnia, summa & infima, principium & finis. Ipse enim est A & O. ubique praesens. Philosophi nomine Azoth me ornarunt, Latinis A & Z. dictus, Graecis. &. Hebraeis thau aleph. Aleph & Thau, quae nomina summam reddunt A... ◉ In ignem coniectus tanquam Ira, aquam opprimo, sex uero metalla reliqua summa laude nomen meum celebrant, quoniam in regnum solis ea introduco, hinc uniuersale uocitant, cum in purissimum aurum ea transmuto, quod quidem aurum ex aqua, igne, aere, terra, uenenoue damnum nullum unquam sentiet. Quin & morbis hominum remedium praebeo, thesaurus uere regius sum, piis solum donatus. Si uero Deus ter Opt. Max. huius thesauri cognitionem tibi donauerit, modesto animo tecum uiue, ne improborum consortio gaudens, periculum maximum & afflictionem incurras. Solent enim quam plurimi sub specioso amici titulo, saluti ac incolumitati tuae insidias struere: Reuelatio autem soli Deo debetur. Opus Uniuersum Philosophorum. Senex ille primum est principium per hermeticam artem reuelatus, sulphur est, Sal, Mercurius, inferius sicut superius, astrum Solis, coloribus abundans, ignis, aer, aqua & terra ex prosapia Dianae & Apollinis prognatus, uirilis ignem & aerem, foemineus terram & aquam denotat, pondere grauis & leuis, stabilis, constans, & fugitiuus: Exue hunc ueste terrena, & nudum praepara, balneo calido include, calorem uaporum diebus noctibusque coquito, [ Image 13 ] donec stella septemplex appareat, per sphaeram circumcursitando, & in aqua suffocetur. Coruus niger prima auis, circa cadauera circumuolitat, donec columba alba progreditur, eam subsequente aue rubra. Spiritualiter igitur coruum primum extingue, ut colores omnes emergant, monoceros uero requiescit, Luna corporali existente, uiam Regi praeparat, argentum candidum emergit. Rex hoc subsequitur, ruber, solitarius adhuc, sed purissimus, quod si eundem cum matre ipsius per omnia regna deduxeris, pretium eius in decuplum multiplicabitur, & fratribus suis diuitias commodaque infinita praestabit. Felix, terque quaterque beatus qui huius artis plenariam cognitionem est assecutus. Declaratio Et Explicatio Adolphi. Postquam Ego Adolphus ex consuetudine pariter, & animi cupiditate iter Romam uersus institueram, ut artium secreta penitius indagare possem, nocte quadam diuersorio exclusus, uirium imbecillitate coactus, & somno aggrauatus, cum per totam diem tempestatum imbribus debilitatus maxime fuissem, specum quandam subterraneam ingressus sum, quarum quidem Romae magnus numerus, oratione itaque ad Deum Opt. Max. fusa, auxilium eius implorans, ieiunus & somnolentus obdormii. Ob loci uero incommoditatem media nocte expergefactus, specus, diuersorii mei, incommoda considerans, mirabilia opera Dei Opt. Max. animo uoluens, afflictionesque ac aerumnas humanas, attentius examinans, tandem etiam secreta illa & opus Philosophicum exactiori lance trutinans, strepitum quendam in specu mihi exaudire uidebar, qui tamen eodem fere momento conticescebat, hinc magnus metus animum meum inuasit, & anxius haerebam, num daemonum praestigiae, aut hominum latrunculorum insidiae essent, Dei itaque opem implorans, tandem exiguam lucem procul a me in abditis specus uideo, quae sensim aucta propius ad me accedebat, Ego uero uiribus destitutus haesitans tandem ui[image 14 ] debam uirum quendam pellucidum, tanquam aereum, corona regia, stellis undique exornata, redimitum, dum uero attentius inspicio, omnia interiora eius conspiciebam, cerebrum quidem tanquam aquam crystallinam, semper sese mouentem instar nubis, & cor tanquam carbunculum, rubens, praeter haec uidebam alia eius intestina, pulmonem, iecur, uentriculum & uesicam, quae omnia pura & pellucida erant instar uitri, nec tamen fel, lien caeteraue intestina apparebant, eius uero claritatem ac puritatem uerbis declarare non possum, & tanquam insomnio pressus tandem exclamo, Libera me, o Domine Deus, ab omni malo. Uir autem ille ad me accedens inquit, Adolphe, sequere me, monstrabo tibi ea, quae praeparata tibi sunt, ut e tenebris in lucem transmeare possis. Ego, inquam, quisnam sies, ignoro, spiritus Domini coeli ac terrarum me regat: ille uero, sequere me, ait, cum enim & me & dominum meum diligas, reciproco amore a me redamaris, tu uero aeternum illum Dominum summa laude celebrabis. Hisce dictis, tandem in interiora specus ingressus, omnia illa attentius considerans, uideo in corona illius stellam praefulgidam rubram, cuius radii totum corpus meum, & praecordia penetrabant, uestis eius erat linea, candida, floribus uersicoloribus aspersa, colore uiridi interius praefulgente, praeter hec ex corde eius ad cerebrum & uice uersa uapor quidam semper mobilis ascendebat. Tandem uero manu parietem fragore magno concutit, & oculis meis sese subducit, hinc rursus magnae tenebrae, & solicitudo metusque animum meum occupant, exoriente uero sole, accenso cereo interiora specus perscrutando parietem concussum uideo, arcam plumbeam reperio, quam cum reserassem, librum uideo in cuius foliis fagineis figura parabolica de ueteri Adamo annotata erat, ego uero diurna nocturnaque uersabam hanc manu, donec tandem per unicam uocem arcanum illud mihi reuelaretur, ex quo mirabilia multa penitus cognoui. In Meridiem perspiciebam, in qua calidi illi Leones, & in loca Polis subdita in Septentrione, in quibus ursi uagantur, summa uero laude nomen Domini decantabam, & cognoscebam mysterium obsignati ilhus libri naturae, quod arcanum etiam prout antea additum fuerat hoc loco apponam. Symbolum Saturni. Adamus senectute confectus, cum coniuge legem praeuaricatus, maledictionis sententiam in sese deriuarat, metu igitur ambo consternati, fugam capessentes, in ueprem se abdiderunt, & pudore ac uerecundia ob nuditatem corporum moti, extremam quoque mortem obiissent, nisi Dei Opt. Max. creatoris misericordia, in pristinum per[image 15 ] fectionis statum futurum reducti fuissent, liberos enim imperfectos generabant, antequam renouarentur. Uerum cum horti illius possessione semetipsos indignos reddidissent, & toti alias orbi reuelandi essent, radio ignito ex horto illo delitiarum eiecti fuerunt. Quamuis uero hortus ille delitiis & amoenitate abundaret, Adamus nihilominus cum coniuge multis parasangis illum excedebat. Cum uero ex eo eiicerentur, Eua muliebri inconstantia mota prior abscedebat, Adamo, uiro constante & magnanimo cedere nolente, donec tandem post plagas sex acceptas, cederet loco, Eua uero e singulis plagis dimanantem sanguinem eius recipiebat, & custodiebat, eumque pari ui magnetica e horto extrahebat, defessus namque uires pristinas recuperare nequibat, donec ambo in eodem balneo loti, unctique ob mutuum amorem simul mortem oppeterent, rursus tamen in unum resurgerent, & post mortem filium supremae essentiae progenerarent. Filius uero ille pariter mortem oppetens, reuixit, ut omnia penetraret, & multiplicandus uenit per decem, fratres enim imperfecti & debiles, eum oppugnant, nisi enim hoc fieret, labor omnis inanis & frustraneus esset: posthaec uero omnes pariter cum eo morte occumbunt, resurgentes tandem & regnantes una cum eo, fulgentes & radiantes tanquam Sol terrarum. Uoluntas enim eorum Regi obediens, hinc diuitias sempiternas adepti, decies, centies, & millies numerabantur. Soli Deo, a quo sapientia omnis, honor & gloria. Amen in Mercurio qui pedibus licet carens decurrit aqua, manus non tingens, & metallice uniuersaliter operatur.