Seu De Generali Morborum Omnium Remedio Liber, Quo Ueritas Facilitasque Medicinae cuiusdam Catholicae, omnes omnino morbos curantis ostenditur, ad eandemque adipiscendam aditus aperitur. Authore Ioanne Wolgango Dienheim Iu. Ac Medicinae Doctore: Nec non Medicae Facultatis in Archiducali Uniuersitate Friburgensi apud Brisgauos Ordinario Professore. [ Image 1 ] Argentorati, Sumptibus Lazari Zetzneri Bibliop. Anno M. Dc. X. Mo, Serenissimo Atque Potentissimo Principi Ac Domino, Domino Maximiliano Archiduci Austriae & c. Theutonici Ordinis supremo Magistro etc. Principi ac Domino meo Clementissimo. Serena frontem, Serenissime, & munus hoc quamuis uideatur paruulum, tua attamen dignum Maiestate non existimes aspernandum. Non tantum etenim rebus Medicis fauere regium est, sed Medicinam ipsam intelligere, atque adeo exercere. Lysimachus ille Pergami olim rex nobilissima quidem stirpe Priami oriundus erat, opibusque iis, quas nullus ante eum Tyrannus ( solo Alexandro Magno cuius haeres erat, excepto ) possederat, fruebatur. Ea praeditus erat robustissimi corporis firmitate, uti arreptos Leones maximos digitis suis suffocaret: attamen neque nobilitas generis, neque fortitudo corporis, neque aedificiorum splendor, gestorumque regalium maiestas, immortalem adeo ipsum cognitumque posteris reddidit, uti Medicinae cognitio, Laboresque quos in Medicis studiis exant lauit. Ipsius opera hanc herbam inuenimus, quam gratitudinis ergo & memoriae hodie adhuc Lysimachium a Lysimacho nominamus. Utque haec herba nunquam ita moritur, quin singulis annis Uerno tempore reuirescat: ita nomen famaque Lysimachi nunquam ullo tempore est moritura. Mithridates Rex Ponti quadraginta sex annis contra orbis Dominam Romam bellum gessit. Quintum Oppium Consulem, Aquileum legatum bello caepit. Rhodum, Athenas, totam Asiam gladio subiugauit. Septem annis integris armorum exercitiis deditus nunquam lecto usus est, uerum gregarii militis instar sub dio humique cubauit: linguis Uiginti duabus locutus est perfectissime: Omni uirtutum genere antecessores suos plurimum superauit. Magna sunt haec, imo maxima, sed quorum uix ulla, nisi apud doctissimos, eosque historicos, commemoratio. Quod autem posteritati eum commendat conseruatque in memoria hominum medicina est, ut qui Mithridaten usitatissimum istud omnibusque notum antidotum excogitauit. Arthemisia Cariae regina nunquid aedificium illud, quod Mausoleum nominant, atque inter septem mundi miracula olim relatum est, Eximia pietate marito suo defuncto aedificauit? Atqui interitu aedificii tanti, tantae quoque pietatis ac Magnificentiae memoria interiisset, nisi medicinae cognitio illam reddidisset celebriorem. Nam eius herbae uirtutes Medicas prima orbi manifestauit, quae adhuc hodie Latinis, Hispanis, Graecis, Gallis, Italis, toto orbe Arthemisia nuncupatur. Atque uti de Illirii Rege Gentio, de Scenitarum Duce Auicenna taceam, quos ambos Medicina tantummodo claros, atque hunc praecipue Gentiana illustrem fecit: nunquid sapientissimus Clarissimusque atque omnium omnino regum splendidissimus Salomon praecipuam laudem e Medicinae scientia, quam Sacrae literae sapientiae titulo exornauerunt, ipsis Sacris literis testibus promeretur? Cuius tantum insudauit cognitioni, uti ab arboribus Libani incipiens omnium uegetabilium naturas persecutus usque ad Hysopum ( Adganthum nominant hodie ) minutissimam illam atque abiectissimam herbulam peruenerit, quae ex parietibus murisque siccissimis generatur. Cum igitur Regum sit Medicinam ipsam exercere ac noscere, quid in tot regum Imperatorumque prosapia oriundum te maxime deceat Medicis, Medicaeque fauere etiam facultati? Cum illa Regum praecipue ac uirorum Principum gratia olim a Deo hominibus concessa sit, hodie a nobis addiscatur, & ubique terrarum in usu permaneat? Faue igitur sic, huic meo operi, imo Tuo, cum me ipsum, mea omnia, iam dudum Tibi, ac Uniuersae serenissimae Tuae Domui, maiorum meorum uestigia subsequens, protinus dedicarim. Tantum o me, meaque Tua esse uelis, meque in eorum numero contineri patiaris lubens qui laboribus studiisque omnibus, imo sanguine proprio propagare student conseruareque serenissimae Tuae Domus Tuamque propriam foelicitatem desiderii mei cuius equidem specimen edere allaboro, dum hoc opusculo, quod sanguine alioquin meo charius secretum habui, omnibus sub Tuo Nomine, & Numine uolo publicatum. Ex Friburgo Tuo Brisgauiae Kalendis Iuniis. Anno Christiano 1610. Obsequentissimus ac Deuotissimus subditus Tuus Ioannes Wolfgangus Dienheim L L. ac Med. D. & in Archiducali Academia Friburgensi Prof. Ordimedicinam Nobilis, Clarissimi, Consultissimi Atque Experientissimi Uiri, Domini Ioannis Uwolfgangi a Dienheim, I. U. ac Med. Doctoris, & Professoris in Academia Friburgica, Collegae sui ut plurimum amandi apposuit Ioannes Fautschius Med. Doctor & Professor Friburgius. Omnia sunt unum: sunt omnibus omnia mixta, Sic quondam ueteres me docuere patres. Quid uetat ergo una curari posse medela, Omnem quae uexat corpora nostra luem. In eandem. Si ueterum digne celebrantur scripta uirorum Hac tua non illis esse minora reor. Haud etenim studiis ( mirum ) communibus haeres, Scriptaque nec patrio more reperta refers. Sed pius in cunctos Medicinae arcana reuelas, Te gratum pietas irreprehensa facit. Perge igitur ( quaeso laetus ) maiora tulisti Nec tua per medium desine uela mare. Plenae etenim tantis referetur gratia factius, Nec foret ingenio fama maligna tuo. Propera sic maneat, tibi semper uita, nitentem Omni materiem tempore laudis habe. Affini suo accinebat Franciscus le Piccart de Seuignii. In eandem. Prisca miratur merito labores Herculis magni ualidos uetustas, Monstra dum claua domuit ferarum Unicus una. Ast opus longe superans priora Hisce uir praestans parat ecce seclis: Arte morborum mala cuncta pellit Unicus una. Cous huic artem, Stagyrita acumen, Tradidit tersam Cicero loquelam, Omnium laudes igitur reportet Unicus est par, Praeceptori suo colendissimo accinebat Ioannes Thuilius artium & Philosophiae Magister Medicinae studiosus. In eandem. Eia age Daedaleum naturae ornare theatrum Scriptis perge tuis Spartam es quam nactus adorna Scilicit offcium Medici est penetralia sacrae Intima naturae scrutari, inde abdita quaeuis Eruere, atque eadem totum euulgare per orbem. Inuidia a Medico longe absit, cura salutis Cui demandatae est humanae, nec timor ullus Inuidiae impediat Medicum, sua quo minus orbi Impendat studia & mundi secreta reuelet. Ut facis ergo tuos impendere perge labores, Ipse Deus, uirtusque dabunt tibi proemia, caelo Semper honos, nomenque tuum, laudesque manebunt. Applaudebat Moecenati, ac Domino suo honorando Adamus Mohr Moguntinus. Consilium meum est ( Lector ) hoc libello ostendere, uni uersalem aliquam medicinam reperiri posse, quae idonea sit morbis omnibus persanandis. Illudque non simpliciter, sed certo quodam definitoque more. Nam alias totius medicinae usitatioris quae hodie in Scholis praxique recepta est, ruinam meditari plurimi me homines praecocioris ac nimium suspiciosi iudicii existimarent. Quod tantum abest ame, uti ipse ingenue fatear, Hanc quidem sine mea optime, meam uero sine illa nullo modo efficere aliquid aut subsistere omnino posse. Neque deo uniuersalis illi medicinae titulum tribuo, quod sola omnibus morbis mederi ualeat, sed quod omnibus compositionibus remediorum quae & qualia illa tandem sint perquam utiliter commisceatur, atque ita eorundem effectus debiles aliquando aut omnino nullos propter humorum reluctantium pertinacitatem, necessarios, indubitatos, & ipsa spe concepta faciat ampliores. Ni Deus ter optimus maximus, secreto suo, sed inculpato, sed Sacrosancto consilio naturalem eius ac congenitam operationem statuerit impedire. Scilicet illud ago, quod Tullius olim Cicero ingeniosi esse atque prudentis uiridixit, uim uerbi in aliud atque caeteri accipiunt posse ducere, nam hoc opusculi mei istius qualitas maxime postulare uidebatur. Cum uero non comperta nobis qualitate sed tota substantia agat atque abdita ui, hinc a posteriore tantummodo ueritas eiusdem poterit demonstrari. Quocirca non alia ratione ad eam comprobandam usurus sum, quam dilutione argumentorum principalium, quae ad ueritatem eius labefactandam communiter obiiciuntur. Quod confutatis iis quae alioquin obstare uidentur cur minus ea esse innatura rerum ualeat, ueritas eiusdem clare admodum apud omnes se sit exhibitura, nisi qui odio artis adeo excaecati fuerint, ut lucem ipsam meridianam nequeant contemplari. Non omittam attamen grauissimorum quorumuis atque doctissimorum nominum authoritates, qui eandem aliquando medicinam non cognouerunt tantummodo, uerum etiam ipsimet confecerunt. Ast authoritates quidem in libelli capite afferam, obiectiones uero & ad easdem responsa in calce eiusdem ponenda esse existimaui, quod istam methodum a plerisque uideam hodie approbari. Toto alias libelli corpore uel materiam medicinae, uel modum eandem praeparandi, ignemque & uasculum quo coquenda est, uel ipsum medicinae praeparatae usum, uti nimirum in morbis omnibus adhiberi debeat, apertissimo sermonis genere sum prosecuturus. Aque ista omnia contrario reliquis authoribus more, qui unquam aliquid de medicina hac uniuersali publica uerunt, eo quod Augustissimae triadis comparatione nec non reliquis fidei nostrae mysteriis in re quantum uis excellenti Deo tamen Diuinisque multum inferiore, ita ut comparationem instituere nullo modo liceat, neutiquam arbitrer esse abutendum. Qua temeritatis, ne dicam impietatis labe, plerique imo omnes se alii inquina uerunt, qui uniuersalis medicinae tractationem sunt aggressi. Deus illem Trinus Unusque e sapientiae suae scientiaeque thesauris, robur nobis, auxilium & sapientiam impertiatur. Caput Primum. Quotidiana medicae Facultatis exercitatio, nec non accurata studiorum meorum assiduitas diurnis nocturnisque laboribus tanquam perpetuo quodam filo contexta, ob eandemque causam terra marique suscepta itinera eo me tandem aliquando perduxerunt, ubi admodum clare perspicio fieri id plane posse, uti generali quadam medicina omnes omnino morbi a corpore humano depellantur, obstrepat licet ingens aduersariorum uulgus, qui id rationibus apparentibus nihil concludentibus, attamen refutare conantur. Scilicet: " Multa tegit sacro in uolucro natura, neque ulli Fas est scire quidem mortalibus omnia, namque In manibus quae sunt haec nos uix scire putandum, Est procul a nobis adeo praesentia ueri. " Muli multa negant, quod pauca sciant, & quod in ipsorum cerebro non est, id neque in rerum natura esse existimant. Iniecit mihi primo hanc cogitationem ueritatemque inde subolfacere iussit communis illatotius uetustatis omniumque olim populorum indubitata consensio, quasi omnes enim ueterum Philosophorum libri, unico illud ore docent & inculcare conantur. Apud Arabes illud sensit & docuit sapientissimus ille Euanthes Grabum Rex, apud Babylonios Hyparchus, Alcmaeon, Kyrannides apud Graecos, Hermes ter maximus, qui splendidum istud nomen adeptus est, quod cum regia maiestate summam Philosophiae cognitionem, summam quoque Sacerdotii coniunxerit dignitatem. Sed Aegyptiorum idem sentientium ( Deus bone ) quam ingens, quam ad miraculum erudita congregatio? Osthanes sane ( quicquid alii blaterent ) ex illorum est numero, cuius obscurissimos libros e sepulchro erutos ( quo illos cum cadauere suo importari curauerat ) Abderites, Democritus commentariis illustrauit, Iudaeos etiam, Chaldaeos, Persas, Thraces, Aethiopes, in hoc sensu fuisse, derelicta posteris scripta eorum testantur, nominatissimus ille Leo Hebraeus testis est, & qui se Berith Salmona nominauit. Apud alios uero populos nominatos Hiarchas, Tespion Zamolxides, & ( ne longus sim ) tota Philosophorum turba loquitur. Sane authorum istorum omnium uel opera integra, uel fragmenta saltem in Uaticana Pontificis maximi Bibliotheca adhuc hodie Romae ostenduntur. Aliqua quidem stilo in pugillaribus cereis exarata, alia uero in arborum corticibus, plurima etiam usitata nobis ratione in carta atramento descripta. Quid? Quod audio apud Bragmanes etiam & regni Chynae qualescunque Philosophos hunc ab antiquissimis temporibus morem in ualuisse, ut quotannis certo quodam die, funebri ritu, ueste lugubri, nobilissimae huius artis interitum & obliuionem, non secus ac maximi alicuius principis mortem soleant deplorare, ac iteratis uocibus e coelo, quo abiisse fingunt repetere: illud uti audiui refero. Utut autem sit, certe Authores illi, quos supra nominauimus, diuersissima distantissimaque loca incoluerunt, di uersis etiam uixerunt temporibus, ita ut a se inuicem illum errorem ( ita enim loquuntur ) discere potuisse non uideantur, unde apparet consensum illum tum latepatentem, non unius urbis, sed orbis aliud nihil quam euidentissimam infallibilemque ueritatem continere. Caput Secundum. Scio equidem Medicinam hanc Uniuersalem a uiris doctissimis optimisque aliquot sarcasmo perstrictam explosamque fuisse, non tamen uti medicina est, sed quatenus ad chrysopaeiam siue metallorum transmutationem creditur pertinere, quod sane per me licet. Non enim ego metalla, sed humana corpora curare desidero, aurum argentumque producere, naturae, non meum onus est, aut certe eorum qui id se assequi posse existimant, ego exorbitantes discordesque humani corporis humores ad aequalitatem Physicam omnis sanitatis originem reducere sum conaturus. Illi ergo quos haec tangunt, si uelint, respondeant, ego ad obiectiones eorum, qui medicinae huius uniuersalis ueritatem, quatenus medicina est, impugnant, pro uirili mea, sed tamen breuiter, posteaquam illam ipsam medicinam definiero, respondebo, tempus enim est, uti quid ea sit, unde fiat, quos effectus sortiatur; cupido lectori declaremus. Habebit inde ueritatis amans clariorem rei uerissimae cognitionem, Antagonista uero uberiorem oppositionum campum ad agnitam ueritatem oppugnandum. Nam quae de implicantione contradictionis effectu, de ignorantia dosis, mixturae, temperamenti, de impossibilitate reperiendi materiam, & quae his similia sunt afferuntur, illorum omnium ueritas falsitas ue, intellecta definitione, clarius intelligetur. Primus ergo & solus absque aenigmatibus & amphybologiae tegumentis nudam hanc Dianam uestris & omnium oculis demonstrabo, nominibusque iis utar, quae subiecto nostro uni, soli, semper & ubique conueniunt. Malo etenim indignos aliquot una cum iis qui digni sunt hac foelicitate perfrui, quam dignos omnes una cum indignis fraudari. Neque ea re sapientis alicuius indignationem me aut maledictionem incursurum esse existimo, cum non propriae sed publicae studeam utilitati, quam impedire aut iuuare ubi possis, nolle, non Philosopho duntaxat, sed Christiano quouis homine est indignum. Cum praecipue quantumcunque clarus futurus sim, nulli tamen me alii quam Philosophi iique naturae inuestigatores sagacissimi sint intellecturi: Ad rem igitur. Medicina uniuersalis est. quatuor elementorum seu primordiorum mundi quinta essentia, quam suapta natura sempiternam, ueteres οὐσίαν nominauerunt. Siue, Est ipsa elementa quintum aliquod homogeneum & inseparabile facta, quam Icosaedri figura, duplicis harmoniae ex Diapason & Diapente bifariam constantis hyeroglyphico Aegyptii depinxerunt. Siue est inseparabilis certa quadam naturae dosi elementorum omnium permixtio, qua mediante ipsa elementa secundum indiuidua sua considerata aeque bene incorruptibilia facta sunt, atque eorum materia secundum totum ante fuit. Ubi certe non qualificatas siue elementatas ullas alias res, sed ipsa elementa proprie, naturaliter, genuine sumpta, ab omnibusque Heterogeneis depurata intelligo. Ex his enim solis medicina uniuersalis fieri debet, omnia alia non generales, sed certas quasdam definitasque suae actiuitatis sphaeras ex formis suis particularibus sunt consequuta. Quid autem in re medica uniuersale nostrum efficiat, accipe. Renitentes, obluctantes, deprauatos & incurabiles humanorum corporum humores, cuiuscumque tandem qualitatis aut malignitatis sint aut quocumque nomine appellentur, ita disponit, uti medicinis iis, quae de iure ac communiter adhibentur, non solum nullo modo resistant, uerum etiam iisdem ad effectus suos certo consequendos, strenue opitulentur. Non obstantibus impedimentis quibuscunque, nisi ab expressa creatoris uoluntate prohibeantur. Caput Iii. Si quis conditiones eas quas uniuersalis medicinae materies iuxta Philosophorum axiomata habere creditur, apud se accurate perpenderit, ille infallibilibus argumentis eam nihil aliud esse neque esse posse, quam ipsa Elementa, concludet. Quas conditiones equidem non omnes ( nimis enim longum foret ) sed tantum praecipuas in medium afferam, uti sincerus inde studiosusque lector doctrinae meae intelligat ueritatem. Hoc autem ante omnia scitu necessarium est, antiquissimos quosque uno & neotericos & omnium omnino aetatum Philosophos, Materiam huius medicinae Catholicae unam eandemque numero esse existimasse cum ea, ex qua Alchymistae decantatum illum lapidem Philosophicum fabricare conantur. Utrum uero hi ipsorum conatus effectus suos consequi natura possint an non, ad me plane nihil: mi satis est, eandem nos habere cum Chemistis materiam, que iisdem possit signis cognosci, & iisdem soleat descriptionibus explicari: attamen quid de his sentiam, suo sum loco disputaturus. Materiae huic nostrae igitur, illa omnia quae de lapide Philosophico probatis authoribus attribuuntur, non quo ad effectus, sed quantum ad materiae numericam identitatem quarto propriorum molo conueniunt, ita ut uniuersalis humanorum corporum medicina, & metallorum illa siue uera siue fabulosa metamorphosis, ex eodem fonte scaturiant & oriantur. Materiam & lapidis & Medicinae Catholicae philosophi aiunt esse debere informem, chaoticam, indefinitam, omnium formarum capabilem, hoc est dispositam, uti ex illa aeque bene animal quam planta, minerale aliquod imperfectum, quam metallum generatur. Oportet illi conueniat nomen Adam, ut constet ex quatuor partibus, quae unum quid aeternum sui totius respectu possint appellari. Quarum duae uisibiles, aliae duae nostros sensus sua effugiant subtilitate, duae agant, duae itidem patiantur, oportet ut inueniri possit semper, ubique, & ab omnibus, uti tam sit humanae uitae necessaria, quam cibus potus ue, imo multo magis, uti pars eius solidior incombustibilis sit, liquida uero ab igne fugiat, & reliquorum uolutilium more in fumum resoluatur. Quarum una oriatur ex altera, & in eandem reciproce desinat ac commutetur. Uti nota denique illa Hermeticae tabulae archidoxa in illa perfectissime compleantur. Sed cui obsecro rerum creatarum omnium preterquam solis elementis illa comueniunt? Quid Hydrarggrium, sulphur, uitriolum, stibium, sales, alumina, quid animalia, plantae, arbores, quid metalla ipsa cum hisce proprietatibus commune habent? Nulli eorum, etiamsi per capillos traxeris, hasce qualitates poteris applicare. Elementa uero nunquid omnium omnino rerum materiae & subiecta sunt? Nonne ut per separationem e chao illo antiquo emerserunt, & quatuor facta sunt, ita plane chaotica manent, & iterum confusa pristinum chaos efficere omnino possunt? Nunquid ex eadem terra & aqua com putrefacta serpens enascitur, ex qua coacta & cocta coelorum ui silex fieri aut pretiosus etiam lapis aliquis potuisset? Nonne idem Uitalis Spiritus siue aer telluris opacitate inclusus ( si Aristoteli credendum est ) metalla generat? Qui ubi exhalandi aliquem locum adeptus est, omnium omnino terra nascentium uegetabilium ue genitiua uis & causa efficitur? Nonne Adam aliud quam terram eamque rubram, qualis creationis tempore fuisse creditur, & adhuc hodie purissima quaeque est significat? Nonne quatuor elementa, cum sint unum tantum modo eandemque naturalem essentiam habent? Nonne id perquam clare ex reciproco eorum ortu & occasu, quo unum ex altero oritur & in ididem desinit colligitur? Terra nunquid & aqua uideri se & palpari manibus etiam patiuntur, ignis uero & aer nostros sensus effugiunt. Nam qui uideri a nobis ignis potest, ille non elementalis sed elementatus tantum modo est concretione substantiarum terrestrium, impurarum, inflammabiliumque coinquinatus. Uerus ignis aerque uti agentia decet in passibilium elementorum uisceribus haud secus ac naturalis calor in animantis stomacho, non tamen absque actione, abscondita delitescunt: unde cecinit Gallus quidam non indocte: " le feu est endos bien & beau dans la terre & lair dans leau ". Hoc est aerem quidem aqua, ignem uero terra in uisibiliter contineri. Quid autem obsecro aeque aut plus etiam quam cibus homini necessarium est, nisi ipsa elementa? Terra uidelicet, cui insistimus, aer quo respiramus, aqua & ignis, sine quibus adeo uiuere nequimus, uti Romani iis olim aqua & igne interdicerent, quos secum una uiuere ob ingens aliquod perpetratum scelus nullo modo uellent cum enim sine eorum usu neminem uiuere posse perspicerent, interdictu eorundem uita & Societate humana interdicebant. Acqui elementa semper, ubique, & ab omnibus haberi posse, ita clarum est. Uti nulla egeat probatione: uel in altissimo enim mari terra est, & in siccissima terra aqua, licet profundius quaerenda egesto solo inuenitur: in quibus bina alia elementa diximus contineri. Caput Iu. Ad tabulam illam Hermetis ( Smaragdinam nominant ) quod attinet ipsa merito lapis Lydius uel criticus omnium opinionum, quae de hac re circumferuntur potest appellari. Omnibus enim Philosophis de hoc conuenit, quod falsissima ea sint & a materia uniuersalis remedii maxime aliena, quaecunque supradictis conditionibus & proprietatibus hacce tabula contentis non respondent. Loquitur illa autem de parte liquida seu uolatili materiae nostrae utpote potiore, circa quam omnis labor & studium nostrum occupatur. Illamque a patris & matris genealogia depingit, & Mercurium proprio, sed non intellecto uocabulo, nominat, cuius quidem appellationis rationem proximo sequenti capite sum redditurus. Formalia, quantum memini, tabulae uerba nunc accipe. Quod est inferius, est sicut quod est superius ad perpetranda mirancula rei unius. & sicut omnes res fuerunt ab uno meditatione unius, sic omnes res natae fuerunt ab hac una readoptione. Pater eius Sol, mater eius Luna portauit illud, uentus in uentre suo, nutrix eius terra est, hic est uis totius mundi, si uersa fuerit in terram, separabit terram ab igne, subtile a spisso, suauiter, cum magno ingenio ascendit a terra in coelum, & iterum descendit de coelo in terram, & recipit uim superiorum & inferiorum. Sic habebis gloriam totius mundi. Ideo fugiat a te omnis obscuritas, hec est totius fortitudinis fortitudo, fortis, quae uincit omnem rem subtilem, & omne solidum penetrabit. Sic mundus creatus est. Haec sunt omnia quae unquam ex Hermetis tabula & omnibus scriptis eius in manum meam peruenerunt. Quorum sensus natura sua clarissimus ineptissimorum hominum nugis & noeniis est obscuratus. Pudet me enumerare quam pueriliter, quam absurde, parum est, quam stulte, hic locus a Chemistarum plerisque hactenus sit explicatus. Sol ipsius aurum est, argentum luna, caput alembici coelum, fundus terra, et quae pars alembici non impleta est, aer illis siue uentus appellatur. Sed quae hae Chymerae? Quae ineptiae? Quae somnia? Aggrediar ergo aenigma hoc quod tam difficile ipsis & indissolubile esse uidetur illudque ( licet Dauus sim non Oedipus ) uerius saltem, si non subtilius, explicabo: ut qui malim uera quam pulchra dicere, ubi utrumque simul natura rei prohibeor. Mercurius, Hermetis omniumque Philosophorum aqua est, eaque coelestis si ue pluuia, hanc Sol tenuissimi uaporis specie e terra extrahit & usque in eam aeris regionem, in qua impressiones fieri solent eleuat, ubi ab indita & naturali lunae ui, qua inferioribus hisce dominatur, in aquam pluuiam cogitur & inspissatur, quam pondere suo ima petentem ac distillantem, aer postea siue uentus ( is enim nil nisi aeris quidam fluxus est ) nolens uolens usque dum centrum suum id est terram attigerit, gremio suo cogitur baiulare in Gordium nodum forsitan illo Alexandri implicatiorem, solo rationis gladio dissolutum. Quod si materiae uilitas, facilitas ue huius solutionis tibi offendiculo est, stultus es si ante facillimae uilissimaeque rei experimentum uerissimam alioquin reiicis opinionem. Caput U. Mirum est quam multis nominibus Philosophi hanc medicinae nostrae materiam appellarint. Quae nescio an occultandi an explicandi gratia tam abundanter ac superflue cumularunt, sane plus obscuritatis quam lucis pariunt, ita ut inde maxima eorum seges quibus orbis adhuc hodie laborat, pullularit, adeo quod omnes quasi qui in hac arte uel aliquid proferunt, uel existimarunt tantummodo se profecisse, pro libitu suo noua nomina, nouos characteres, & hieroglyphica excogitarint; ueterum tamen consuetudo illa semper fuit, ut Deorum Dearumque sed planetarum praecipue nominibus uterentur, sed proh Deum Immortalem, qui uel inde errores, qui abusus, quae deliramenta emanauerunt? Quam misere doctissimas Ueterum inuentiones neoterici nostri defigurarunt, quam longe ab antiquorum aberrauerunt sententia? Iupiter illis stannum est, Saturnus plumbum, argentum uero uiuum Mercurius. Aurum Argentum, aes, Chalybem, Solem, Lunam, Uenerem & Martem nominant, quae hae tenebrae, quae antiquitatum, imo bonarum omnium literarum ignorantia? Non metalla sed elementa ueteribus pro Diis habita, uti antiquitatum obseruatores scriptoresque Hieroglyphici una cum Mythologorum turba testantur. Physici ( ait Calepinus ) interpretantur Iouem esse elementum ignis, dictumque a iuuandoeo, quod nulla res fit, quae sic omnia foueat, quemadmodum calor. & paulo post. Aliquando ait, per Iouem intelligimus ipsam uim superiorum elementorum, quae actiua est, dum agit in haec duo inferiora ad generationem & corruptionem. I nunc Chemista, & stanneum tuum Iouem aliis uende, nos meliorem habemus uerumque Iouem stanneo illo tuo parasangis innumeris praestantiorem, sed heus de Iunone, cuius tu alitem in phialis tuis tam uidere desideras, & ego uidi, Marci Tullii Ciceronis audito iudicium. Sic enim de illa libro secundo de natura Deorum loquitur. Aer uti Stoici disputant, interiectus inter mare & coelum Iunonis nomine consecratur, quae & soror & comiunx est Iouis, quod similitudo est aetheris & cum eo summa coniunctio. Sed quam haec inquis, paradoxa sunt, quantum ab antimonio differunt, cuius uariegatos colores ignis uiolentissimi uiribus excitatos nos auem Iunoniam, caudam pauonis, Irim & ipsam Iunonem nominamus? Quam longe scilicet ab errore ueritas, a Chymeriis tenebris, meridiana lux, a pestilentissimo toxico ipsius uitae principium distat & separatur. Caput Sextum. Saturnum plumbum esse nulla authoritate sed sequenti tantummodo ratione freti existimant. Saturnus inquiunt senex, & propriorum infantium uorax a Poetis fingitur, quod sane plumbum praestat egregie, omnia enim metalla si septuplo pondere cum illis permisceantur & in uase quodam cineritio ( capellam uocant ) igni imponantur ita deuorat, uti nullum eorum uestigium possit reperiri, auro tamen & argento intacto inuiolatoque permanente. neque abs re senex, cum reliqua metalla illo iuniora sint, utpote quae ex illo generentur. Haec illi: sed quae haec per Deum ratio aut comparatio? Saturnus ut in fabula est, omnes infantes suos de uorauit, Ioue tantum, Neptuno & Plutone matris astutia liberatis? Plumbum uero reliqua metalla non filios, sed fratres suos deuorat, uel potius igni deuoranda praebet. None plumbo enim metalla sed ex elementis prima instantia absque ullo semine seu materia proxima generantur, uatem de his audi non ratione tantum, sed & experientia ipso forsitan Hermete doctiorem. " Pourtant ne se uante lagente Et dise soubsce mot notable. Toutte chose faiet son semblable. Cest mal dictquant aulx mineraulx Mais bien est uray des Uegetaulx Et de sensitifs urayment. Car ils prennent nourissement Ils se sement d ' se plantent Les metauxia mais rien ne sentent. Et sont aussy grand an dernier. Comme ils sont en leur an primier Des Elements prenent leur estre Par nature en l'element terrestre. " Sensus istorum fere hic est. Nullus inquit glorietur nimis usitato illo Philosophorum axiomate, similia scilicet a similibus tantummodo generari. Uera enim haec quidem sunt, si de animalibus aut uegetabilibus intelligantur, que quoniam semen habent, seminari, plantari, ac crescere sine dubio possunt, metallica uero uti semine carent, ita neque sensum ullum habent, aut crescere omnino possunt, & non maiora sunt illo anno, quo e uisceribus terre eruuntur, quam eo quo primo metallicam suam naturam induerunt. in elemento terrae obstetricante natura ex ipsis elementis enascuntur. Haec ille: Sed an alicubi gentium idem fratris & filii nomen significat? Anne idem est etiam rem aliquam edere aut alteri porrigere edendam? non enim plumbum metalla de uorat, sed disponit tantum, ut citius commodiusque igni deuorentur, quocirca una etiam cum ipsis absumitur. Sed cur quaeso Saturnus claudicat? An plumbi fixitas in causa est? At certe illud omnium metallorum est alatissimum, ita ut tardiora reliqua secum ocius faciat auolare, o maeneam o dissimilem similitudinem, o nulli rationi innixam comparationem. Saturnum ego, Martem, & Uenerem terrae, Lunam uero & Mercurium aquae Hieroglyphica esse intrepide assero. Solem denique ac Iouem ad reliqua duo elementa, quae actiua sunt indifferenter pertinere, nominum uero hanc diuersitatem elementa quoque diuerso more effecta denotare. Singularum causas in promptu habeo, & omnia uetustatis monumenta, obelisci, Pyramides, Aegyptiorum literae pro mea hac sententia depugnabunt, sed neque hic Dii solum Deaeque, sed quae illis etiam antiquitas animalia consecrauit, easdem apud Philosophos significationes habent. Ad rem: Saturnus a satu nomen suum est mutuatus, non quod primus satorum ac ruris peritiam, ( uti Quintiliano placet ) edocuerit, sed quod sata omnia in terra, cuius ipse Hieroglyphicum est, serantur, e terra crescant, e terra uiuant & nutriantur, non enim queuis terra, sed pinguis illa & putrefacta agrorum quae frugibus ferendis dedicata est, Saturni nomine appellatur: illa enim maximam corrumpendi uim habet, quae in frugibus producendis requiritur. Nisi granum in terram cadat & moriatur id est, corrumpatur, nullum fructum feret, sed solum permanet, ueritas est ipsius ueritatis testimonio comprobata. Caput Septimum. Edit sane terra absumitque infantes suos, id est, omnia quae ex illa ueniunt, ab eadem consumuntur. Quot & eiusmodi aues aer, quam immania & monstrosa piscium corpora mare, quam bonos, sapientes, opulentos, bellicosos homines terra, quam elegantes speciosasque mulieres, quam nobilia ferorum cicurumque animalium genera continet? Ast illa omnia & terra sunt & in terram iterum reuertentur. Ubi splendidissima illa regum aedificia? Ubi superbi illi regiique cultus? Ubi ipsi tandem Reges ac principes? Omnia insatiabilis ille terrae uenter uasto suo ambitu complexus est, & de uorauit. Adhuc uero hodie Ioui, Neptuno, Plutoni, a Saturno parcitur, inuiolabile ipsorum priuilegium semper manet & permanebit, neque enim aliter fieri potest, cum neque hi, neque iste naturam suam mutauerit, aut ullo unquam tempore sit mutaturus. Ingentes illas, admirandas obstupendasque coelestium orbium machinas aspice, quae indefesso & humana cognitione celeriore motu circa centrum suum hunc nimirum terrae globum, in quo nos uiuimus, uiolentissime rapiuntur potius, quam uolutantur. Mirare immensa astrorum qua fixorum, qua errantium corpora. Ista omnia Iouialia sunt, aetherea sunt, immortalia sunt, in quibus nihil quod deuoret, corrumpat, immutet terra potest in uenire quamobrem distantissimis etiam regionibus ( quae creatoris sapientia est ) distinguuntur. Sed & Neptuno siue aque & ex aqua immediate enatis priuilegium illud concessum est, quod uti intelligas, animum tuum atque oculos e coelo reuoca & mundum hunc considera inferiorem, uidebis primo sexcenta lapidum pretiosiorum & communium genera, sales etiam plurimos & anonymas alias aquaticas Neptuni generationes, quas omnes hic enumerare aut describere uelle, Neptuno ipsi parenti eorum περὶ δύνον foret, horum uero omnium radix aqua est, ex qua sine semine uti metalla ex aqua & terra mixtis immediate coelesti uirtute calescunt & indurantur, colore & accidentibus aliis quae in huiusmodi rebus inueniuntur e natiuitatis suae loco, seu matrice terrea secundum qualitates & proprietates eiusdem adquisitis. Ergo illa omnia uti a Saturno Neptunus, ita a terrae esu libera, ab eadem nutriuntur potius quam deuorantur. Christallum, adamas, marmora, sal culinarum, Armoniacum, Smeraldi denique ac Hyacinthi, cum infinitis illud aliis attestantur. Tandem aliquando ad Plutonem etiam ultimum huius immunitatis socium ius illud extenditur ac prorogatur. Quos non ille obsecro diuitiarum opumque cumulos in diuitem illum ditem suum, id est, intimae terrae penetralia comportauit? Inde metalla omnia, inde mineralia reliqua hominum usui & abusui aeque inseruientia ingenti humanae societatis commodo & incommodo eruuntur. Sed & illa cum Plutonica sint, a Saturno nequeunt deuorari. Quot enim mille annis quandoque aurum, argentum, aut inarea sitam etiam aliquam in terra latuisse existimas, antequam auaritia humana inde extracta aut quaesita etiam omnino sit? Attamen nullum in his uetustatis aut corruptionis apparet uestigium, sed semper manent sibi similia, aut etiam fortassis emendantur, sal uero fossile centum licet annis humatum custodias, nunquam peius aut minus fit, sed quod admitandum est, in pellucidum & transparentem lapidem coagulatur acrimonia sua reliquo sale multo praestantiorem quod idcirco hic addidi, quod bene sciam, hoc salis genus ob admixtas terreas quasdem qualitates, non aqueum plane sed minerale existimari, quam uere autem, ipsi uiderint, ego rem nihil ad me pertinentem in medio indecisam relinquo. Caput Octauum. Sed quid est quod Saturnus claudicare a Poetis fingitur? Terra scilicet contraria reliquis elementis more nullo naturali sed uiolento duntaxat motu cieri potest, & uti centrum decet, in medio semper fixa ac stabilis permanens requiescit, hinc unum quidem consistendi uidelicet pedem integrum, alterum uero qui motus est & ambulationis fractum habet, aut illo omnino frustratur. Quod si Alchymicam a me rationem postulent, licet Alchymistam me esse nullo modo profitear, illam tamen uti puto, uel ipsis iudicibus non absurdam sum redditurus: quod terra, uti alia faciunt in igne, non aufugiat, sed tanquam comminuta confractaque haberet crura, uti fugere idcirco non posset in flammis mediis usque ad mundi finem, si tam diu quis cuperet urere, stabilis & sine damno ullo coloris, ponderis, substantiaeque permaneret. Iam quae illi ueteres animantia dedicarunt, consideremus. Sane dracones, basiliscos, colubros, atque ipsum omnino cerebrum uideo tum quod haec animalia corruptione e terra putri siue Saturnia communi Physicorum consensu enascantur, tum etiam quod triceps ille canis & custos Erebi Cerberus, quasi κερβόρος, id est, carni uorax ideo appelletur, quod terra sibi credita animantium corpora consumat: ita enim a Mythologis omnibus explicatur. Caput Nonum. Martem nos appellamus terram lapideam, Saxeam, glarea & saburra refertam, frugibus autem aliisque omnibus uegetabilibus rebus ferendis inutilem, gypsi tantummodo, calcis fossilis, talci, ac carbonum terrestrium, quos lapideos uocant, feracem. Ferro, Chalibeque ut plurimum grauidam. Hoc enim metalli genus in lapideis montibus & inter durissima saxa plerumque gignitur. Quia proprietatum ac naturalium qualitatum uicinitate & similitudine decepti neoterici, filium loco parentis acceperunt, id est, ferrum eo nomine appellarunt, quo ferrigena tellus siue minera ferri sola merito debet appellari. Confirmauit eos in errore signum Martis Astronomicum ◉ us quod teli similitudinem habet. Non enim aliud teli genus quam ferreum in rerum natura existere arbitrabantur, cum tamen lapides antiquiora multo & naturaliora, ne dicam meliora arma sint ad eminus cominusque dimicandum. Aries propterea & hircus huic planetae appingitur, quod salebrosa ac montana eiusmodi terra hoc animalium genus quam maxime gaudeat, uti Arcadiae montes ac Traciae, ut de aliis sileam, attestantur. Ita enim de hac Troade canit Seneca: "... meliorque foetu Fortis armentis lapidosa Thrace " Et quae sequuntur. Tempus enim me perdere existimo in rebus iis, quae ante omnium oculos sunt, longa argumentatione aut exemplorum serie comprobandis. Quocirca plurima, que hic dici possent, de consulto intermittimus, & a furioso Marte nos ad suauissimam Uenerem transportamus. Caput Decimum. Nobilis illa, excellens, ac speciosa Uenus, hortorum ac ueria Dea ( sic enim eam Pyerius libro trigesimo quarto Hieroglyphicorum, folio ducentesimo quadragesimo septimo, post Marsilium Ficinum & antiquiores nominat ) lasciuientibus oculis, facie compta, ueste uiridi, incessu leui & lubrico. Gestu meretricio a poetis depingitur. Omnia in illa rident, omnia ad iucunditatem inuitant, ad curarum obliuionem, ad maximam animi ac corporis hilaritatem. Uerna nimirum temperie ac coeli clementia ad gignendum mille foetus irritata tellus est, quando dissolutis Zephyrorum anhelitu niuibus prata herbis, sylyae foliis, uineta gemmis, agri frugum germinibus, omnia uirescentibus terra nascentium cacuminibus uestiuntur. " Prataque pubescunt uariorum flore colorum Indocilique loquax gutture uernat auis. Herbaque quae latuit cerealibus obruta sulcis. Exerit e tepida molle cacumen humo. Quoque loco est arbor turgescit in arbore ramus. Nam procul a Geticis finibus arbor abest. Quoque loco est uitis de palmite gemma mouetur. " Et quae sequuntur. Nam uel iis ueritas ab eius inuestigatore potest deprehendi, propterea autem meretrix esse fingitur, quod uti meretrices omnium uirorum concubitus admittunt atque etiam ambiunt, sic ista omnes coelorum ac astrorum influentias, omnes formas ac semina concupiscat, faecundorum tamen maxime imbrium appetitiua sit, scilicet: " Uere tument terrae & genitalia semina poscunt, Tunc pater omnipotens faecundis imbribus aether, Coniugis in gremium laetus descendit, & omnes Magnus alit magno commistus corpore foetus. " Ita ut non abs re Menander ἐρᾶ μὲν ὄμβρον γαῖα dixerit. Est enim uerna temperies quasi lena ad procreationem ubique, quocirca antiqui desiderium terrae quogignere desiderat aeris clementia excitatum significantes Uenerem e genitalibus coeli partibus & ex mari natam fuisse fabulantur. Per genitales uero partes coeli intelligunt caloris uerni temperiem, quae confert rerum omnium generationi. Taurus illi idcirco sacer est, quod illud Zodiaci signum uerno tempore sol ingrediatur, si ue quod ob terrestrem animalis huius naturam iam olim illud Ueneri Persae dedicauerant, uti longo poemate descripsit Papinius, ad quem legendum curiosiores, ne longior sim, reiicio. Subscripsit huic mee opinioni Ptolomeus Assertor, sua de Osiri ac Plutone disputatione, ubi Uenerem apertissime terram nominat, & eandem cum Cerere esse profitetur. Taceo de mille aliis poetarum fictionibus, quas iure meo ad hanc meam sententiam comprobandam possem allegare: omnia enim Priscorum instituta tam ad cognitionem rerum naturalium, quam ad rectorum etiam morum pertinentia rationem ab antiquis, ut Mythologi aiunt, sub fabulosis tegumentis occultantur. Caput Undecimum. Luna uti diximus aqua est, eaque triplex, coelestis uidelicet, terrestris & subterranea, quod uersu illo poeta uoluit significare: " Luna polo, Diana Solo, Proserpina Dite. " Coelestis illa quam pluuiam nominant, a terra in coelum usque eleuatur, eademque cadens ( ut cum Plinio loquar ) omnium terra nascentium causa fit: fruges, arbores fruticesque iuuat, & uitalem herbis animam e coelo delatam elargitur. Quapropter uegetabilis ob praecipuam potioremque suam uirtutem merito appellatur. Terrestris illa Diana a Philologo quodam multimammia appellata animantium omnium uitam sustinet, e scaturientibus enim manantibusque fluuiis ac fontibus homines animaliaque terrestria, aerea & aquatica uitam ducunt, ita ut non inepte Galepinus dixisse uideatur aquam dici, quasi a qua uitam nostram habemus. Ast quae sub terra caecis anfractibus circumserpit, & in uarias species ac formas a minerali telluris ui coalescit & cogitur, sponsa Plutonis est siue Proserpina: id est inseparabili amicitia ac matrimonii quodammodo uinculo cum terre proprietatibus colligatur. Hinc libertatem illam suprema petendi & ad inferiora recidendi amisit, quam aqua sibi pluuia propriam uendicauit. Nuntiam diceres quae a superioribus elementis usque ad inferiora, & ab his uicissim ultro citroque cum muneribus deportandis ablegatur. Sane Mercurius propterea, id est Deorum nuntius, ut & Iris nuntia eorundem appellatur, quod illa mediante coelum terrae, terra coelo, suprema infimis, infima supremis, commeare quodammodo & coniungi uirtutibus mutuis uideantur. Uersicolor autem Mercurius fingitur, quod aqua pluuia uel calore Solis, uel alia non absimili certa quadam ratione tepefacta omnes omnino colores, qui in mundo sunt, a se ipsa efficiat: cuius rei rationem quidem nullam, sed experientiam ocularem habeo demonstrationem. Quanquam quae de Iri dixit Aristoteles ad hanc rem ( uti plane eandem ) facere uideantur. Mercurio idcirco autem coruus sacer est, quod is pluuiarum nuntius existat, quam futuram sua indicat crocitatione. Nec miretur aliquis, cur Mercurius serpentes caduceo suo circum uolutos habeat, antiquissimum enim serpens aquae Hieroglyphicum est, uti a Pyerio libro 14. folio 103 eleganter sane ac docte ad longum narratur, corpus habet uidelicet serpens lubricissimum, quemadmodum aqua, atque inter serpendum pandos ac repandos undarum flexus imitatur, taceo quae Leo Baptista, Albertus Florentinus nobilis ille, & si ullus alius excellens Architectus, tum antiquitatum indagator studiosissimus de Lerenaea illa Hydra multicipite ab Hercule interfecta scripta reliquit. Illam uidelicet nihil aliud nisi aquam stagnantem fuisse, quam Hercules perruptis aggeribus partim alio deriuauit, partim soli exposuit desiccandam. Certe Hydrae nomen a uocabulo ] ὑδόρ originem mutuatur. Quid quod draco ille qui Hesperi, dum hortis in Insula positis tutelaris affingebatur, a fabularum scriptoribus Euripus fuisse explicatur? Quid quod Socrates ait amnes quosdam, circa terrarum orbem instar anguium reptare quin etiam Hesiodus Echidnam ait dimidiae sui parte Nympham, dimidio altero Immanem anguem existere. Pro qua interpretes uapores exhalantes a mari nec non omnem humoris uim plerumque accipiunt. Nympha uero est ob id, quod subministrat nutrimentum Serpens propterea quod flumina tortuosis ambagibus feruntur, perinde ac serpentium corpora sinuosis plurimum flexibus obstrepunt. Iouis nomen naturamque, quoniam superius explicaui, hic repetere supersedeo, & de sole illud addam tantummodo, uel hinc intelligi posse per eum apud Philosophos duo superiora & agentia elementa, ignem scilicet & aerem intelligi, quod iisdem Hieroglyphicis notis & solem & duo haec elementa Aegyptii soleant depingere, de quo uide Orum Apollinem Niliacum in figura Leonis Pyerium in leone Halycarnassaeum de pyramidibus & coincidentia angulorum. Iam tu, quicunque es, candide & aequitatis amans lector, in utramque partem aequilibrio ponderatis rationibus iudica, quisnam ueriorem antiquorum Philosophorum de materia uniuersalis medicinae scribentium sensum attigerit. Hinc qui omnia haec supradicta nomina metallicis quibusdam rebus temere & sine ulla solida ratione attribuunt, an uero ego, qui ex intimo Philosophiae sacrario naturas rerum latitantes tanquam alter Hercules ex inferis Cerberum herculeo sane labore in solem eduxi, iisque non noua homina indidi, sed uetera, quae illis male ablata, alisque peius collata fuerant, reddidi. Hoc maxime fundamento nixus, quod certo scirem, uel Plutarchi testimonio antiquitus elementis diuinum honorem delatum, diuinaque nomina consecrata fuisse, quod eorum materia secundum totum aeterna sit & nulli subiaceat corruptioni. Caput Duodecimum. Si characteres eos, quibus hodie haec scientia plena est omnes enumerare atque explicare uellem, non medies tantum, non annus, sed uita ante deficeret, non subterfugissem tamen etiam hunc laborem, si utilitatem aliquam aut eruditionem inde sperare potuissem. Uerum cum non nisi stultissimorum hominum commenta & somnia sint, tempori laborique parcendum esse existimaui. proferam tamen quascunque figuras apud antiquos aut neotericos etiam, sed authenticos scriptores potui inuenire, in illorum numero sunt figura sphaerica puncto si ue centro in signis, qualis haec est ◉ lunae etiam crescentis facies ◉ tum figura Cubica, Octaedra, Icosaedra, Pyramidica, & que ex his componuntur. Pyramide uero rerum naturam & substantiam informem, quam Chaos nominant, aliquando etiam ignem significari, uti cubo terram. Octaedro, aera, aut ipsam elementorum ad se inuicem proportionem, Coelius Aug. Curio author est. Signum hoc ◉ Alchymista aurum, ego terram illamque purissimam assero denotare, quae enim alia insignia clariora manifestioraque terrae appingi aut affingi potuissent? Sane punctum illud circuli ambientis centrum est uti terra centralem siue medium coelorum locum occupauit quod si solis influxum dominationemque, quam ipsum prae caeteris metallorum corporibus in aurum habere existimas, allegare uelis, & inde huius figurae significationem ad aurum detorquere cogites, eadem ego ratione & meliore adhuc eandem ad terram applicabo. Quid enim est quod apud Persas barbara ceremonia bos fronte in leoninam faciem conformata ex antro cornibus arreptus ad sacrificium adducebatur? Quippe cum Taurus terrenum animal sit terrae & inferis potestatibus damnatum, soli tamen ab ea gente dedicatus uim eam ostendere uidebatur, quam Sol in uni uersam terram exercet. Quod autem extrahebatur ex antro, delitescere uim eius in terrae uisceribus indicabat, quam ut euocarent & frugum feracitati consulerent, id sacrificii genus instituerunt. Haec Pyerius. uiden uti terrae melius quam auro hoc solis mathematicum signum conueniat? Eadem est de luna eiusque signo ◉ ratio. Cur enim argento potius quam aquae ob nescio quem imaginarium influxum attribuerentur? Anne lunae in aquam & aquea omnia dominium ab ullo ignoratur? Certe estus maris, quo certis quotidie horis inflatur, turgescit, extollitur, certis aliis defluit, subsidet, deprimitur, lunaris influxus uires demonstrat ac potestatem. Uti cancros, testudines, ostreas & aquatica alia omnia, quae cum luna crescente augentur, cum deficiente imminuuntur, praetereamus. Atque haec de figuris nominibusque iis, quibus ueteres materiam huius medicine Catholicae nuncuparunt, dixisse sufficiat. Prudens inde lector siue dubio manifestam cognouerit ueritatem. Caput Xiii. Ad obiectiones ad uersariorum nunc respondendum est. Quatuor, inquiunt, humano corpori insunt qualitates, quae elementis numero & proprietate respondent, at qui unaqueque earum particulares suas habet deprauationes, reliquis tribus e diametro contrarias, ergo totidem ad minimum medicinae requiruntur, ut unaquaeque qualitas suo contrario possit sanari. Quibus ego ita respondeo, me non negare, diuersis morbis diuersas etiam medicinas, pro cuiuscunque morbi qualitate adhibendas esse: sed illas easdem uno aliquo uniuersali medicine genere, licet plures sint ac diuersae, acuendas, & de effectibus suis certiotes reddendas esse contendere. quod si & hoc impossibile esse existimant, caueant sibi ne ertoneam de curatione per contraria opinionem nimis pertinaciter tueantur, neque enim mentem Galeni aut Hippocratis, cum de hac curandi methodo disputant, assequuntur. Nam licet illa per contraria curandi ratio bona, utilis, usuque recepta sit, non tamen semper & ubique necessario, uti putant, requiritur, sufficit implicite nonnunquam, id est, eo modo medicinam morbo contrariam esse, quo diei nox, positioni priuatio, bonum malo, uitiumque uirtuti aduersatur. Uti Antonius Posseuinus Societatis Iesu Theologus, doctissime libro 14. Selectae bibhiothecae, cap. 8. tractatu de medicina annotauit. Plurima illud etiam medicinarum euacuantium genera, ne dicam pleraque clare testantur, que humorem peccantem non suo contrario corrigunt. Sed multo utilius extrahunt, expellunt, euacuant, & in nihilum plane resoluunt. In illorum numero sunt Phlebotomiae, scarificationes, cauteria, balani, pessi, εγκαδίσματα, embroche, dropaces, errhina, ptharmica, Apophlegmatismi, & trecenta huius generis alia. Ubi non de calido uel frigido, humido aut sicco, sibi mutuo opponendis, sed de quouis corrupto humore exturbando quaestio est. Siue is melancholicus, siue biliosus, siue sanguineus, phlegmaticus ue nominetur. Taceo de iis que secretam habent in se occultamque medendi uim, quae non ui calidi aut frigidi humidi aut sicci operantur, sed ex uirtute specifica inter abditas terum causas collocanda. Cuius rei exempla mille, si usus esset, in medium proferre possem. Quoniam uero post Gal. qui hasce causas abditas in rerum natura existere confessus est, lib. 1. de semine, 17. de usu partium, secundo de temperamentis, lib. 2. de natur. facult. lib. 11. de simpl. medicinae, ubi promisit etiam seorsum se librum aliquando conscripturum esse de iis, quae non elementali qualitate, sed proprietate totius substantiae in nobis quidquam efficerent, quanquam alias ambiat medicamentorum uires cum Dioscoride in uulgatas elementorum facultates refundere, Fernelius Ambianus copiose admodum de his, duob. egregiis iustisque codicibus tracta uerit, ad illum te, ne longior sim, remittendum esse existimo. Hoc tantum addam uirtute haec fieri, non materiae talis ut talis, sed formae cuiusdam specificae, quae non per diametralem illam qualitatum contrariarum oppositionem, sed per inexplicabilem σὺν καὶ ἀντιπάθειαν, morbos morborumque causas instar uiolentissimi ignis obuia omnia temere & absque delectu consumentis depascitur. Sed cur in genere negant, quod concedunt in specie. Hepar lupi quibuscunque hepatis humani affectionibus & ex quacunque causa oriundis Sympathia aut signatura, id est, occulta ui, non elementali qualitate mederi fatentur ossiculum cordis ceruini eodem modo resistit cardiacis passionibus, pulmonaria asthmati ad uersatur, cur cum haec ita fieri in organicis morbis contingat, in similaribus eodem modo non possit? Nunquid in dissenteria lapidem haematitem, Iudaicum, calaminarem, terram lemniam, & Armeniam adhibemus? Cuius quidem usum, uti Posseuinus ait, in uenit Democritus, causam uero adhibendi in iisdem non inuenit. Nunquid paeonia illa mascula collis infantium alligata epilepsiam abigit? Qua obsecro qualitate? Si ut Galeno placuit siccitas in causa est, cur idem non praestant alia quae maiore praedita sunt siccitate? Sed cur queso ueneni mali uires latius quam boni patere existimant? Nonne Arsenicum, auripigmentum, stibium, sanies uiperina, aeque frigidam ac calidam, humidam ac siccam complexionem inuadunt, destruunt, enecant, nonne sanguineos aeque ac melancholicos, phlegmaticos uti colericos emori faciunt? Cur ergo uenenum aliquod bonum reperiri non posset, quod omnes aeque humores ad pristinum suum naturalemque statum reducere posset, unde illos malum illud uenenum siue toxicum deturbauit? Nonne panis omnes omnino homines, cuiuscunque tandem temperamenti aut complexionis sint, saturat, uinum inebriat, sopor recreat, uenus delectat? Anne cibo medicina inferior? Anne eius actus naturales & interni cum reliquis humanae uitae actibus non sunt conferendi? Caput Xiu. Sed boni homines, ut medicinae nostrae materiam, id est, elementa habere nequeamus cum ubique inueniantur timent, atqui nos iis tantummodo quae habere possumus uti dictum est, & quae ubique omnibus praesto sunt indigemus, non alium ignem, non alium aerem, nisi qui terra & aqua occultatur, desideramus, cui ergo aqua & terra deest, ille medicinae nostrae materiae se carere poterit affirmare. Sed hic scrupulus iis credo exemptus est, de grarioribus uideamus. Fieri aiunt nullo modo potest, uti pugnantia inter se, adeoque discordia elementa, tam strictis legibus inuicem copulentur, uti unum quid inseparabile & homogeneum efficiant. Atque ego experientia illud rerum magistra non fieri tantum posse, sed actu fieri demonstrabo. & illam ex elementis compositam incorruptibilem naturam, quam οὐσίαν Rauisius libro octauo theatri philosophici nominat, nunc quidem rationibus & exemplis, sed breui re ipsa omnibus uidendam exhibebo. Inter ea omnia quae sub luna sunt, aurum tantummodo, argentum, & tertium aliud anonymum inueniuntur, quae ignis uiolentiam intacta effugere ualeant ac superare. Illa sola sunt quae instar Salamandrae ex igne uitam & perfectionem suam nanciscuntur. Reliqua omnia relictis cineribus tantum, in fumum abeunt, & elabuntur, unde tantum auro, argento, & tertiae illi materiae priuilegium? Unde illa sola in igne intacta manent, alia omnia comburuntur? Firmitas illa fixitasque non aliunde est, quam ab ipsis elementis, quae in productione eorum soli naturae cognita proportione ita inter se coierunt & confusa sunt, ut omnes eorum partes homogeneas & inseparabiles fecetint. cum uero terra ipsa ( de pura loquor ) suapte natura incombustibilis sit, & elementa reliqua in compositione supradictorum ita terrae confusa ac copulata sint, ut inde separari non ualeant: inde fit ut neque tota neque partes eorum aliquae comburantur. Non enim qualitates tantummodo elementorum, sed ipsa etiam elementa actu & realiter in metallis insunt, ex quibus immediate siue in prima instantia generantur animalium eorum more, quae sine semine, fotu duorum elementorum agentium, ignis scilicet atque aeris, ex passiuis aliis duobus, aqua nimirum & terra enascuntur. Estque illis pro materia proxima siue adiacente ( προσε¬ χοστάτην nominant ) ea, quae aliis rebus omnibus ex traduce oriundis prima est, siue remota. Uti experientia mihi post euidentem rationis, persuasionem demonstrauit. Hem uti elementa hic omnia in quintum aliquod coierunt unumque homogeneum effecta sunt? Nonne illud est, quod primo de generatione capite sexto ait Aristoteles, contrarias qualitates nunquam, sed qualitatum subiecta, id est, elementa coire & in se inuicem transmutari. & secundo de generatione capite secundo, tum quarti Meteorum capite primo ubi duo actiua, duo passiua esse orbis primordia definiuit? Actiua uero passiuis incorporari, & ab iisdem ob mixtionem per minima retineri posse, quis obsecro unquam sapiens dubitauit? Quod si hoc in re metallica accidit, quid est cur minus in medicina etiam fieri possit? An illa sola e rerum natura excludenda est? An in exilium extra rerum uniuersitatem deportanda? Cur medicinae Medici derogamus, cur rebus omnibus facimus inferiorem? Sane demonstratum est, elementa in se commigrare inuicem, unde ex eorum temperamento qualitas aliqua quinta emergit omnium in se elementorum uires continens & qualitates. Caput Xu. Naturae temperamentum & dosim, qua in elementorum commixtionibus utitur, soli Deo, spiritibusque cognitam esse, & a nullo hominum intelligi posse affirmabunt. Neque eo inficias hinc inferent, nullam igitur ignorata hac proportione elementorum permixtionem tentandam esse, quod nullius frugis nostri conatus futuri sint. Quam ego illorum consequentiam nullam esse ostendam. Idem enim est ac si dicerent, propterea e maris ac foeminae coniunctione nullam sobolem gigni posse, quod amborum spermatum doses ac proportiones ignorentur. Cum natura ipsa emulgentium uenarum ac uasorum iaculatoriorum indita, ui tantum seminis ex humano corpore excernat, quantum ad embrionis formationem desideratur. Aut siquis neget idcirco spongiam aqua impleri ab aliquo nostrum non posse, quod quantum aquae ad illam implendam necessarium sit, ignoremus: cum uel temere iniecta in perfluentem spongia, illam eandem quantitatem, cuius ipsa capax est, non amplius minus ue attrahat. Habet enim eodem modo se remedii nostri uniuersalis compositio, quo illa aquae ac spongiae similitudo a nobis allegata. Non plus terra humoris accipit quam ut eius pori impleantur, si quid reliquum est, id a natura respuitur, & ipsam terram diluuii instar supernatat, nisi ubi post coagulatam primam istam aquei humoris quantitatem, terra noua rursus indiget irroratione. Res ad triarios rediit, ultimum antagonistarum argumentum ( elusis aliis ) est dissol uendum, Illud autem tale ab illis, ueritatis huius propugnaculis instar arietis admouetur. Graduum ignis ad hanc compositionem faciundam obseruatio aut impossibilis, aut adeo difficilis saltem est, ut nemo ad illorum cognitionem unquam potuerit peruenire, tum etiam ignis noster, tantum abest uti nutritiuus aut uiuificatiuus sit ( quod tamen in opere isto desideratur ) uti omnia destruat potius & occidat. Atqui utrumque falsum est. Nam res ipsa ignem nostrum non solum nutritiuum, sed & facillimum esse demonstrabit. Ignis nimirum, quo ad hanc medicinam opus est, non est alius quam aer calidus; qui uaporariis illis fornacibus in hypocaustis nostris excitatur, qui multo igne intensus, paruo remissus; nullo etiam nullus euadit, adiecto ligno augetur, subtracto minuitur, aperta tantum fenestra uel ostiolo refrigeratur, quae hic obsecro impossibilitas, que omnino difficultas est? An uere destructiuus, an uiuificatiuus hic calor sit, tibi cogitandum relinquo. Ego sane neminem adhuc hypocausti calore ambustum unquam audii, nisi forsan fornacem ( quae ipsius culpa aut negligentia est ) temere contrectarit. Sed calorem naturalem externis frigoribus emortuum, isto reuixisse, in me ipso & aliis plurimis expertus sum. Nam quae in igne uis destructi ua latitat, illa ab interstite aere inter ignem calefacientem, & rem calefaciendam interposito emendatur. Naturae exemplo, quae aerem inter solem ac terram interesse uoluit, ne illa quae ex terra nascuntur, solis tactu comburerentur. Pro comperto illud etiam a uiris grauissimus habeo, isto caloris genere ex gallinarum ouis pullos exclusos fuisse, non secus ac si gallina ipsa incubasset. Unde nutritiua uis aeris tepedi manifestitur. Caput Xui. Superest uti absoluto libello nostro, quo ueritatem facilitatemque medicinae uniuersalis ostendimus, materiamque eiusdem demonstrauimus, pauca quaedam de usu eiusdem subiungamus. Dicimus ergo eandem omnibus medicinis, quae intra humanum corpus sumuntur ac pro qualitate cuiusque morbi adhibentur, non ulla re mutata commiscendam, ita ut illa non partis integrantis alicuius, sed fermenti quodammodo locum obtineat. Casum demus, temperamenti eucrasia desideretur in corde, si propter frigus sit, doronicum adhibetur. Si calor in uitio fuerit, eundem expugnat caphura. Sin turpidus ac melancholicus uapor, buglossum, bezoar, melissamque porrigimus. In frigidis passionibus huius uisceris accumulamus electuaria diamargariton, calida, diambrae, diamosci, confectionem Alkermes trochiscos de ligno aloes, & his similia. In calidis uero Zulapia ex succo buglossi, endiuiae, pomorum, condita ex conseruis anthos, rosarum nympheae, syropos de bisantiis, oxysaccaro, deque acredine Cytriorum, in iis quae ex siccitate oriuntur, gelatinam ex pedibus uitulinis, hoedinis, suillis, cum pauco aceto & momento santalorum rubrorum, aut gummi tragacanthi. Ut & syrupos e Persicorum floribus, succo endiuiae etc. ordinamus. In cardiacis passionibus flatulentis galangam, angelicam, hysopum, maioranum, decoctum carminatiuum, & ex radice uince toxici, tormentillae etiam & scorzonerae usitato more prescribimus. Quod si medicina hec uniuersalis, quemadmodum tam diuersis rebus commisceri, debeat, quis me interroget dicam: humore aliquo qui alioquin medicinam eam. Qua uti uolumus, ingreditur diluendam, & ita medicinae illi cum morbo pugnanti commiscendam esse. Neque refert ex quo humore morbus oriundus sit, dummodo medicina particularis, cui haec uniuersalis admiscenda est, illi directa oppositione ad uersetur. Caput Xuii. Hepar calore peccat ut plurimum, saepe etiam frigore, hunc siccitas, illum humor superfluus comitatur licet aliquando sed rarius, postremo haec sola uitium faciant. ubi ergo aestu iecur feruidum est, aquae uitriolatae, Scobs santalorum, omphacium, Intybus taraxicon, sonchus, lichen, Cicorea & trecenta, alia adhibentur. Compositioni idoneae ex his factae simplicibus medicinam uniuersalem inspergito atque hepatis feruore porrige laboranti; inde certissimam pristinae sanitatis recuperationem, ni Deus ipse te impediat, pollicere. A Mesue descriptus syrupus Eupatorii, Tripheta Saracenica, Theriaca, Diatessaron, Diacurcuma, Cyphoides, Andromachi, si cum decocto Nardi Celticae, aut capi iusculo propinentur, addaturque aliquid generalis remedi in ueteratos hepatis frigidissimi affectus, scyrrhos, hydroposim atque omnem omnino cacochymiam in instanti sanant. Hepar leporinum si coquatur in aqua distillata e limacibus, atque eryngato uino, per se quidem siccitati hepatis medetur egregle, sed si aliquid huius medicinae admisceatur, ita medetur, ut nulla interposita mora, nullo obstante humore contrario, extemplo aeger, cui hapatis siccitas morbum causata est, conualescat, etiamsi totum sanguinem Elephantiaco morbo infectum, aut tabe pleuritica habuisset, sola denique Guaiaci decoctione in aqua medicina haec macerata fuerit, mador hepatis criminosus omnis ocius emendatur atque ita emendatur, ut a lue Uenerea & omnibus aliis morbis, qui ex hepatis nimia humiditate oriuntur, aeger continuo expediatur. Quam ingens morborum seges e cerebri intemperie enascatur nemo qui uel medicinam a limine salutauit, ignorat. Inde enim Epilepsia, mania, patalysis, Aegylopes, lupiae, ganglii, inde dentium, aurium, oculorum dolor, inde anginae, catatri, ancurismata & mille alia morborum ac symptomatum pestilentium genera oriuntur. Ita ut hoc uiscus plus negotii facessat medicis, quam reliqua omnia, quae in corpore humano continentur. Taceo quod plurimae admodum cerebri affectiones sint tanta praeditae malignitate, ut nullis remediis, nulla medicina sanari posse uideantur. In horum numero est Epilepsia, quae hominem post uigesimum quintum annum occupauit, haec enim Hippocrate teste atque omnibus medicis, nullo ingenio, nulla ui, nulla industria a sede quam semel nacta est, unquam poterit exturpari, cui non multum sane cedit Paralysis, quae nec praeuideri potest, nec quantum oporteret impediri, quin noceat nec ubi nocuerit, admodum emendari. Rident hi morbi conatus Medicos, & inuictos se ab ipso Phaebo aut Asclepiade gloriantur. Scilicet quidquid malignitatis toto corpore latitat. Illud omne in cerebrum rapitur. & inde factum adhuc pestilentius in totum iterum corpus defluit, atque instar fluminis alicuius dispergitur unde mille morborum riuuli in omnia membra, in omnia uiscera deriuantur. Quicunque autem morbi & a quancunque causa e cerebro oriuntur, ab uniuersali hac medicina praesentissimum remedium accipiunt. Neque aliud factu opus est quam medicinam hanc redactam in pollinem una cum stillaticia aliqua aqua per nares attrahere, quae humori peccanti qualitate contraria ex diametro opponatur in affectibus calidis fiat id aqua nympheae, portulacae, asparagi: in frigidis primulae ueris, maioranae, Bethonicae: in humidis florum citri, cinnamomi poeoniae. In siccis Lactucae, citrulli, cucurbitae, tum aliquantum dicte medicinae cum aqua contraria morbo, uti explicatu est, deglutiendum, subitoque profligato morbo pristina se sanitas reducem esse ostendet, atque tanti Energiam remedii non uerbis sed experientia praedicabit. Caput Xuiii. Pulmones stragulum cordi exhibent ac Uentilabrum. Non iucunditatis tantummodo ut falso nonnulli aestimant, uerum etiam necessitatis gratia comparati, absque pulmonibus scilicet calidum innatum materiam non haberet quo sustentaretur: desineretque non secus ac ignis, qui marcote consumitur ideo, quod aer, quem ignis nutrimentum dixit Aristoteles destituatur. Cor uero ipsum calidi innati sedes etiam calido innato remanente per impossibile, si molli pulmonum careret stragulo illisum duriusculae alicui corporis parti continuis pulsationibus frangeretur. Hi officium suum praestare saepissime nequeunt, quod madore, aut frigore, calore etiam, aut siccitate nimia impediantur, in eorum morbis ex quacunque causa supradictorum oriundis uina, mulsa melicrata, sorbitiunculae imbutae saccharo praecipue Christallino ( candidum nominant ) tanquam medicinarum uehicula utilissime propinantur, mucagines in his psilli seminis, Cydoniorum, tussilaginis, looch contra asthma, e pulmone, uulpis, conseruas Pimpinellae, e farina erui, trochiscos e carabe, syrupos adyanthi utriusque, Prassii, Pulegii, Hysopi, Iridis: Olea, Sulphuris intra corpus, Uitrioli, ex aerugine, antimonii praeparati successu optimo deglutimus. Pillulae de Cynoglosso & Antidotus Fernelii, Analeptica, Pantaleon Heurnii, Pilulae Hypoglottites. Diacorallium, & Paulina Galeni: olus Pulmonariae, decoctum Botryos. Ambrosiae, Archibii, Diacyminum Nicolai, in Florentino Antidotario descriptum, & similia hisce, tum infinita alia non solum ad pneumonica uitia plurimum conferunt, uerum etiam in officinis quinusque nominatioribus parata semper ac optima in ueniuntur. Atquisi uniuersalis nostrae medicinae dosin minimam illis iungas, humorem peccantem causantemque morbos in pulmonibus absorbebit radicitus adeo ut non solum morbi progressus impediatur, uerum etiam emendetur restituaturque in integrum: quod dictus iam humor peccans maligna sua qualitate uiciarat. Affirmoque alacriter, in nullo uiscere hanc medicinam uites suas exercere clarius, quam in pulmonibus, ita ut nisi iniuriam tanto tamque generali bono facere mihi uisus essem, uocabulo illud particulari cognominans, Pneumonicum sane remedium a praecipua eius uirtute appellauissem, datur uero in calidissimis pulmonum morbis, uti conceptam in iisdem bilem absorbeat, tum supradictis remediis permixta, tum optime ex oleo Diuino, quod e caphura niueque martia inusitatum quidem, sed utilissimum distillamus. In frigidis ex uino Maluatico, sublimato, ( quod aquam uitae nominant ) Graeco de monte Pausilipo, Sardinia & aliis, quae uim aequipollentem habent. In humidis, maxime ubi flatus adsunt & tormina, ex oleo Anethi, Anisi, feniculi, Cymini, in siccis ex lacte mulierum decocto radius enule, uiolarum, uino passulato, aut syrupo nenupharis, cum Farfara, aut sane Botryos decoctione. In implicitis uero sola porrigitur, solaque sufficit ad implicitas quasque pulmonum affectiones persanandas. Caput Xix. Habet se uentriculus in corpore humano instar armarii in bene constituta ciuitate. Nam ut inde armantur & uestiuntur ciues, ita ex hoc, succis uiscera membraque omnia imbuuntur. Atque uti ciues armari bene non possunt, ubi bona arma non reperiuntur in armario, sicque officium suum praestare nequeunt: ita nisi succi ii, quos uiscera & membra trahunt e stomacho, boni digestique admodum bene fuerint a dicto stomacho, membra ipsa uisceraque praestare non poterunt, quae ab ipsis desiderantur, & ad omnia inepta fient. Quod si hoc ( uti plerumque fit ) e frigore accidat, que sumuntur flatus discutiant, excitent appetitum, & hepatis ob sympath am consulant imbecillitati tale est uinum medicatum e Conira, cariophyllis, mentha, Dauco, silere montano, absynthio pontico species etiam Aromaticae, Diagalangae, Dianthos, Rosati, Gabrielis, Diaxiloaloes, Diancalamintes, Diacinnanomi etc. Pulueres stomachales, Montagnanae, Pilusae ex speciebus Diacimini, Diatrionriperion, cum syrupo Bethonicae aut Cinnamomi, uentriculum uero humiditate peccantem siccant corroborantque sequentia. Trochisci despodio, Myrtus, Zinziber, ladanum, Mumia, Anacardina, Athanasia, Alexandriaca, & quae Alcermes confectio appellatur, uti Cypressi nuces, acacia, Balaustia, labruscas Antheram; Bistortam similiaque praeteream, quae alioquin in usu & cognitione omnium uersantur. Si ( quod rarum tamen est ) a siccitate aut calore uentriculi peccatum sit Baccae oxyacantae, Prunidactyla, mala granata, Cydonia, punica, Mespila, Roob De ribes, de berberis, Diatragacantum, Diamargaritum frigidum, trion santalon, Philonium Romanum cum pusca, Tryphera persica, Diaolybanum oppiatum, emulsio e quatuor seminibus maioribus frigidis, syrupus cucurbitae, lac ex amygdalis & caetera in manus sumuntur. Caute attamen, ne ob madorem nimium frigusque uentriculus officii sui im memor reddatur, hoc est non digerat si ue concoquat cibos, & ita aeger e Scylla in Charybdim, e minori in maximum mortiferumque malum ruat. Ex enumeratis remediis unum sumatur pro morbi, quo laborat uentriculus, qualitate, & cum illo dilutum nostrum propinetur uniuersale remedium. Illicoque ad istam temperiem reducet stomachum, quae ad hoc, ut bene suo muneri satisfaciat, desideratur. etiamsi haereditarius forsitan & in prosapia morbus fuerit, atque ita incurabilis, uti loquuntur hodie, uideatur. Caput Xx. Traianus imperator medicinae aeque ac legum peritissimus Lienem fisco solitus est comparare: quod crescente liene membra reliqua ac uiscera contabescant, decrescente uero plurimum augeantur. nam & hoc facit fiscus in Republica. Exhauriuntur uidelicet priuatorum ciuium opes, cum fiscus turgescit pecuniis, utpote quae & uectigalibus, decimis, atque mille aliis exactionibus e ciuium pecunia corroduntur fit. Hoc propterea arbitror, quod nimiam prolectet in se humoris terrei quantitatem. Licet etenim hoc a natura optime comparatum sit, uti sanguis nobilior lienis officio a succis melancholicis depuretur, attamen si hos, uel omnes, uel plerosque lien attrahat, nutrimentum simul subtrahitur membris, cum sanguis reliquus spirituosus nimis, subtilisque, hoc detracto sit, & consistentiam per se solum efficere nequeat: aut etiam quod lienis accretio pororum eiusdem ad impletionem inspissationemque dicatorum, uti nihil aut parum admodum succi melancholici ad se trahere possit, cum spongiositatem amiserit, atque cum melancholica corrodentes aut exedentes uires habeat, membra ipsa nimia melancholici humoris quantitate exedantur. Ergo qui lienem ab obstructione serua uerit & excrescentia, ille eundem continuerit in officio, effecerit, ut non solum effugiat malum, sed neque faciat uisceribus membrisque reliquis, quae pessime alias ab ipso afficiuntur. Sed esto, calore induratum lienem sanandum tibi aliquis offerat, huic porrige foliorum salicis, Cassule & fragarie decoctionem, succum crespini, consolidae regalis, syrupum scolopendriae, florum tamarisci, praeparatam cum saccharo & oxymelite confectionem, acria amaraque sint omnia: nam dulcia turgere lienem obstruique faciunt, hinc necessario artus reliqui tabe consumuntur. Quod si aestus insignis adiunctus sit, unguentum potabile, quod ad sanguinem coagulatum alias bibitur, aut syrupus pomorum, portulacae, Buglossi, Boraginis epotandus. Compactum ob frigus splenem Diacosto, Dialacca, Diacurcuma, radice anonidis, nasturtio, radicum tamarisci corticibus, uino denique in quo ruscus, Cicere? Ac capperina radix maduerint. Humore si forsan peccauerit. quod uix tamen fieri aliquando posse existimo, Mumia bibatur, aquaque, in qua laurus, Aristolochia, sassafras coxerit aut propinetur uinum Azarites. Quomodocunque uitium faciat, aqua chalybeata prodest, electatium e ferri scorea, uitrioli oleum utrumque atque etiam qui spiritus arte chimica e uitriolo distillatur, quod Celsum mouit, ut diceret, fabrorum canes lienes nullos habere, aut exiguos, quod aquam plerumque potent, chalybeatam. Excerpe ad morbum oblatum, quod maxime facere tibi uidebitur ex supradictis medicamentis remedium, admisce momentum nostrae medicinae Catholicae, aegrum persanari, te laudem inde mercedemque mereri, me secretissima uerissimaque tibi medicinae occultioris arcana reuelasse uidebis. Caput Xxi. Si quando renes officium suum negligunt, mitum est quot calculorum, arenularum, stranguriae, ac aliorum morborum genera causent. Omnia indifferenter remedium nostrum sanat cum uehiculo tamen quod nullo modo dulce sit aut amarulentum etiam, uerum subacre, aperiens, emolliens, ac serosum. Si calore peccetur, fiat id sero lactis caprilli, aqua metallica, quae frigidam uim habeat, ac os non contrahat si bibatur: qualis est uitriolata nitrosa, & quae alumen continet. Cereuisia Belgica uel tenui illa Bohemorum quae alba abipsis, licet Castanei coloris sit, nuncupatur. Aut decocto Alkakengi, florum fabarum, milii solis, fructuum spinae acutae, in quo trochisci, caphurae, electuarium Diaspermaton aut saxifragiae Tralliani fuerint dissoluta. Frigus ita emendatur in renibus: detur medicina nostra cum sale Polypodii, genistae, lumentorum, fabarum, Hyperici Anonidis. Omnia diluantur in sanguine Hircineo sero lactis, aut uino Halycacabi, porriganturque uelut certissima indubitataque renum frigore laborantium medicamenta. Humorem nimium puluere Astacinorum, corticis cassiae, Balaustiorum, mandibularum luciorum, Schaenantos, electarii ducis, lithontribon, mosci terrestris, cochlearum Limacum, mirrhae rubrae, pentaphylli & similibus absorbemus. Si morbi causa origoque est siccitas, medicina nostra porrigatur cum succo rapani, lacte papauerino, Oleo amygdalorum, Ptisana succo parcetariae aqua melonum, cucurbitarum, testiculorum, acuum aut petrosilini & cerefolii, nisi aeger Epilepsiae periculo subiiciatur. Quod si bilem renes iam amandauerint ad uesicam: coquantur fraga aut fructus Idaei rubi, cum pulpa passularum & ficuum, portulacae, cucumeris, urticae, solani hortensis seminibus, & in decocto hoc aut altero illo quod lagopi uocant, aut in emulsione e quatuor seminibus frigidis maioribus nostra medicina propinetur. Sin pituitam uesica conceperit, misceatur eadem oleo succini nucis moscatae, Rhenano uino, quod Bacharacense uocant: nam illud specifica quadam ui Uesicam frigidam corroborat & pituitam exturbat amplius, quam ullum aliud medicamentum. Si melancholico succo imbuatur hoc Uiscus, detur medicina nostra e uino cretico, in quo pistachia & eryngii radix fuerint macerata. Aut iure carnium Uulpinarum, cui olei terebintinae guttae aliquot adiiciantur. Caput Xxii. Immanitas dolorum, quae ex uteri deprauati affectionibus nascitur specimen prebet, quasi uiscus hoc semel offensum nunquam restitui possit integrae pristinaeque suae sanitati, atque ita longo ego tempore sensi, quod uiderem, medicamenta quae adhiberi solent a medicis, nihil admodum aut parum efficere posse: uti de Epilepsia iam ac Paralysi antea est declaratum. Nam capitis ac uteri persimiles aequalesque omnino morbi sunt, si spectes ad malignitatem effectuum, e causis tamen contrariis plurimum oriuntur, uerum medicina nostra a morbo quouis liberat uterum, dummodo uehiculis accommodatis ad naturam morbi, sicut decantatum est iam saepius, propinetur. In frigidis ergo matricis affectibus detur cum abrotano. Petasite, granis sesani, costo, Nepita, Iua, sesali, serpillo, Leiocorone, angelica, Teucrio, radice eryngii, Baccis Lauri, Castoreo, Malabatro, Bdellio, Sagapeno, Borace, sabina, satureia, trifolio. In Calidis, Oxycanta, Scariola, Oxalide, Styrace, Diaclibano, Tryphera saracenica, spondio, Palmula immatura. In humidis, sumach, Amarantho, costo, Bursa pastoris, sassafras, Acoro, Karabe, Phylonio persico, requie Nicolai. Assa foetida, beniouino Alipta, ladano, Gallia Moscata, mosco querno, bolo armeniaco, Haemathite, & similibus, quibus uis indita est, sanguinem & humores omnes constringendi. In siccis Calendula, Satirio, smirno tanaceto, dictamno, origano, Carica, fumaria, Gladiolo, & quae ad partum facile reddendum, expellendas secundinas aut menstrua obstructa promouenda communiter adhibentur. In implicitis, commixtio fit medicamentorum, quae tam ad calidos quam frigidos, siccos, quam humidos morbos propellendos ualent. Siue illud fiat in forma Apozematis, Roob, Looch, Trochisci Electarii, Syrupi, Trageae tabulae siue alia aliqua forma, quae apta uidebitur ad morbi statum, aut uoluntatem eius qui aeger est, maxime accommodata. & cum illis omnibus ita commixtis ac spatio dierum quindecim egregie fermentatis ( ut loquimur ) medicina nostra exhibetur, si bilem effusam intestina contineant, detur medicina nostra in aqua hordei, quae uim traxerit e folis salicis, Oliuae aut seminum frigidiorum addatur ebullitio spodii, diacodium, intybus, thapsus, uerbascum, terra lemnia, & quae pungentissimam illam dissenteriae impressionem, quae diu admodum inhaerere solita est intestinis, poterunt abolere. Ubi illud fuerit pituita, proderit dare hoc remedium cum uino absinthii, Conyzae aut saluiae, si melancholia, datur cum Altheae, Alceae Passularum & spinachiae decoctione. Artuum iuncturarumque dolor e capitis siue cerebri intemperie secundum medicos Physicosque omnes exoritur, ita ut causa doloris artuum cerebrum dici possit, & dolor ipse effectus cerebri intemperati. Hinc curato cerebro artus quoque ac iuncturae curabuntur, quo modo scilicet effectus cessant: si quando causae protinus auferuntur. Attamen Topicis etiam dissoluenda est materia Gypsea, quae distillata e cerebro in artubus ipsis iam lapidis instar est coagulata, nam altera illa curatio istud tantummodo praebet commodi, ut defluxus noui e capite in artus prohibeantur, ista uero, ut quae iam ante defluxerant, haesitantque in membris, & dolorem causant, dissoluantur, ac ui attracti ua postmodum medicamenti Heraclei cute integra per poros extrahantur, talia sunt in affectibus calidis Cataplasmata, quae ex Mandragora, solano, Hyoscyamo, bismalua, sambuco, lumbricis terrestribus, parietaria, lente, palustri, medulla panis siliginacei, mucaginibus Cydoniorum, Psillii, lini, Fenugraeci, Altheae, axungia anguillarum, gelatina e squammis piscium, & similibus praeparantur. In frigidis oleum saponis, uinaceorum, salis maritimi, de lateribus mellis cerae, Galbans, Castorii, piperum, & quod e lapidibus stillatitium ad nos ex Alexandria asportatur. Nam illud solum ego Petrolei nomine dignum esse iudico, quod alia omnia partim supposita sint, partim alioquin hoc Alexandriaco multum imbecilliora. In humidis admoreantur perpetuo lintea calida. Quae odore imbuta sint thuris masculi mastichis, Galbani sulphuris uiui, qualis scilicet extrahitur e minera, nam qui iam ignem uel semel tantummodo est expertus, desiccatiuam ac maxime subtilem suam proprietatem exhalauit. Homo totus inhumetur in frumenti recentis grandi cumulo, ita ut nil praeter solum caput ( gratia respirandi ) exerat, reliqua omnia frugibus contegantur. Possunt sacculi ex milio ustulato, furfure macro, sale assato. Baccis lauri si in oleo coquantur Euphorbii, & calidissime locis dolentibus circumponantur. In siccis, fotus adhibentur aut etiam balnea ex oleo oliuarum, amygdalorum, Nucleorum auellaneorum, ex lacte etiam & aquam pluuia in aqua coxerint ueruecum capita, usque dum balneum ex ipsis contraxerit ingenitam uiscositatem. Uerum istis omnibus supersedendum, cum sola medicina nostra sufficiat, dummodo intra corpus sumatur ad coagulatos humores in a tubus dissoluendos expellendosque, aut si coagulati non fuerint protinus absorbendos, & robur insigne neruis, uenis tendonibus musculis adiiciendum. Caput Xxiii. His ego complexus uideor totius humani corporis plerasque uel omnes etiam morbosas affectiones, neque ullum quis mihi morbi genus inueniat, quod huc aliquo modo referri, & ex allegatis remediis nequeat persanari. Superest ut de Dosi tantummodo, qua intra corpus humanum sumenda est medicina nostra, paucula doceamus. Primum esto, falsissimam illam esse opinionem, que uulgo circumferri solet, medicinam hanc, si ultra iustissimam ac scrupulosissime pensitatam Dosim sumatur, officere admodum sanitati humanae, quin, imoplane, eos qui nimium sumpserint, enecari, nam hoc quidem accideret, si materia medicinae uenenosum aliquid. Narcoticum, corrosiuum aut aliqua alia qualitate naturae humanae inimicum complecteretur, quales illae materiae sunt, quas ipsi idoneas esse existimant ad medicinam hanc admirabilem conficiundam, Antimonium scilicet, Arsenicum, Hydrargirum, siue illud uiuum, uti nascitur, manserit, siue admixtione corrodentium salium, uti in sublimato fit, siue ignis regimine enecatum. Uerum longe abest a medicina nostra ista malignitas, non turbat uiscera, aut purgat ceu Colocynthis, Agaricum, Tithymalus, Elaterium, non erodit aut qualitate hostili offendit spiritus, uti mineralia faciunt istorum, quae sane tuto assumi nec debent nec possunt in humana corpora: sed amicissima est utilissimaque & maxima affinitate nobis ipsis coniuncta, ita ut non solum ceucibi reliqui, quibus uescimur indies, sumi proportione eadem ualeat, uerum etiam uiuere omnino non possimus, nisi eam esculentis poculentis ue nostris, quamuis indigestam adhuc, admisceamus. Ueruntamen Dosis certa adhibenda est, ne pretiosissima medicina prodige nimis ac inutiliter abutamur, cum frustra fiat per plura, quod paucioribus potuit effici. Respiciendum ergo est ad aetatem fexumque aegroti, nec non quo anni tempore medicina adhibetur, hoc uiso, remedia illa, quipus haec admiscenda est, praescribantur, mensura illa ac pondere, quo decet tali aetate, tali tempore, personae tali, eadem propinare. Secundum istarum pondera pondus etiam nostrae medicinae est moderandum, ut si uidelicet robusto alicui decoctum detur librae integrae herbarum eiusmodi, quae ad morbum ipsius propulsandum maxime ualent, huic scriptulus etiam integer medicinae nostrae cum praescripto decocto detur. Si libram dimidiam imbecilliori tantum date conueniat, scriptulus tantum senis seu grana decem erunt admiscenda. Si tres unciae sufficiunt: tribus unciis sufficiat grana quinque tantummodo admiscuisse: haec enim proportio nec excedere quantitate admodum neque nimium etiam imbecillis esse uldetur. de reliquis idem esto iudicium, cum pondera singula persequi superfluum esse uideatur. Ut quae iis, queis haec scripsimus, iam ante multum cognita esse debent, aut certe ignorata etiam facillime addiscantur. Taceo iam etiam ab Heurnio, Fernelio & aliis, ut antiquiores praeteream, ad nauseam usque esse tractata, quo studiosum lectorem ablegatum uolo. Caput Xxiu. Cum in principio huius libri ante dixerim, materiam meae medicinae unam eandemque esse cum illa, ex qua Chymici aurificum illum lapidem Philosophorum fabricare conantur: imo medicinam hanc meam atque ipsum lapidem, nulla alia re quam preparatione distingui, non abs re me facturum existimo, si dixero, quid sentiam de dicto lapide, quid uiderim, imo quid meismet manibus contrectarim, ut nobilissima inde uerissimaque illa Chemiae ars ab odio, quod non natura sua, sed propter artifices Pseudochemicos, qui pessime arte nobilissima abutuntur, contrahit, uindicetur. Anno post secularem proximum tertio aestate medica Roma in Germaniam ( patriam meam scilicet ) mihi redeunti coniunxit se quidam ( itineris opportunitate ductus, uti arbitror ) maturus sane, prudens, ac plenus modestia uir, statura iusto aliquantulum exiliore, caeterum habitu corporis obeso, colore rufo, ac qui optimum temperamentum prae se ferret, Barba castanea larga, tonsaque ad motem gallicum, uestitu serico, uilloso, nigro, & qui ramusculos quosdam floresque exprimeret, quemadmodum panni eiusmodi uillosi, serici, ut plurimum elaborantur famulo comitatus unico, & qui ob pili barbaeque ruborem egregium uel inter mille alios facile agnosceretur, nomen homini ( dummodo uerum nomen mihi dixerit ) Alexandro Setonio e Molia ( regnum illud est ac Insula Oceani ) oriundo. In itinere gerebat sese quidem modestissimum neque particularem aliquem unquam cibum, nisi quo tota uescebatur sodalitas, postulabat, neque ullum superbiae, iactantiae, aut prodigalitatis edebat signum. Attamen contendi cum cauponibus pro solutione symboli, uti fit alias in Italia, non uolebat, uerum erogabat liberaliter, quicquid ipsi exsolui sibi ab hospitibus postulabant. Mediolani tantum, ubi a custodiis ( quae ipsarum in ueterata petulantia est ) plus iusto solitoque extorqueri uideret, stomachatus respondit aliquantulum, quae haec in ipsa Italia barbaries? Quae ratio exteros diuexandi? Orbem totum Christianum peragratus sum, nusquam uero exactionem adeo indignam sum expertus. Certe si clitellas refertas nummis aureis gestarem mecum, ne teruntium quidem nequissimis hisce hominibus erogarem. Ubi Basileam peruenimus ( uenimus autem naui ) quam Tiguri conduxeramus, recta tendimus ad Ciconiam auream. tum ille, heus inquit, anne tibi in memoriam uenit, quibus conuitiis Alchymiam Alchymistasque omnes toto itinere, sed nauigatione presertim ultima, lacesseris, & quod ego non argumentis, sed experientia Philosophica me responsurum tibi esse, promiserim. Atqui non occidentem uidebis solem antea, quam rei promissae ueritatem. Unum tantummodo exspecto hominem, quem tecum spectaculi huius testem cuperem adhibere. Uirum eximium omni exceptione ( ut loquimur ) quo minus fidem illi ad uersarii habeant praestantiorem. Accersitur ergo uir aliquis nobilis, qui non nisi e facie mihi cognoscebatur, habitabat is non procul a Ciconea aurea, uersusque plurimi tum frontispicium, tum penetralia aedium ipsius exornabant, audii postmodum Iacobum illum Clarissimum ex Iatro Physicorum cornucopia ( domo scilicet Zwingerorum ) fuisse. Hoc comitati aurifabrum accedimus, instructi uasculo terreo triangulari ( crucibulum nominant ) quo Uulcanii artifices metalla liquefacere consueuerunt, sulphure communi, ac laminis aliquot plumbeis. Quae omnia dicti aurifabri manu, aut nostra coempta: ab Alexandro uero intacta erant ibi primo imperat, succendatur ignis, sulphur ac plumbum mutua uicissitudine fusorio uasculo imponantur, omnia accutato follium flatu confundantur. Ipse nihil attingere, sed nobiscum colloqui perquam familiariter. Ubi horae quadrans effluxerat, hem, inquit, Domini schedulam hanc in plumbum fusum, si uultis, iniicite, ac cauete, ne in ipsum ignem, uerum in ipsius uasculi medium, proiiciatis. schedula illa pulueris cuiusdam ponderosissimi, pinguissimi, Citrini habebat pauculum, quod in acumine cultri uix linceis oculis conspiciebatur. Facimus, suspensi euentu futurae rei, & ( ut uerum fatear ) ipso Thoma increduliores, attamen ubi alium adhuc quadrantem horae materies ista efferbuerat, ignitoque fuerat commixta ferro: effundite, inquit, quicquid iam restat in uasculo, obtemperamus. Sed ante omnes manum adhibet aurifaber: effuso uasculo non amplius plumbum, sed aurum purissimum reperimus, & quod post examina aurifabrorum, multis parasangis aurum Ungaricum aut Arabicum superaret, nihil admodum immutato plumbi pondere. Admirari omnes, stupere, uix sibimet ipsis credere. Ipse uultu hilari, ore composito ad risum ( qui alioquin mos erat hominis ) ito nunc, ait mihi, rationibus argumentisque tuis scholasticis syllogiza pro libitu. Ueritatem uides, ac experientiam, rerum omnium magistram, non tuorum tantummodo argumentorum inde abscindi a dicto illo auro curat particulam, quam memoriae loco Zwingero donat. Unde ego redditus audacior, ut mi quoque uestigium tanti naturae miraculi superesse uelit, rogo, annuit: Partem illam pondo circiter ducatorum quatuor mecum aufero, perpetuum tanti spectaculi non expositi sane oculis uulgi testamentum. Quid hic, quod mordeas, habes Zoile, uiuo ego, & uiuum praebeo testimonium tantae rei: Zwingerus uiuit, qui testimonium etiam non abnuet, si interrogetur ab iis, qui digni sunt, ad ueritatem hanc maximam comprobandam, uiuit ipse Seton, Setonis famulus, quorum hic in Anglia, ille in Germaniae nostrae uisceribus dicitur habitare. & ni uererer offendere homines, imo heroes, diuos, semideos, loca quoque ubi uterque habitat, quemadmodum audii, addidissem. Caput Xxu. Qui in luce adhuc tanta caecutiunt, & impossibile aestimant, ut arte Chymica aurum efficiatur: his potissimum rationibus ad opinionem suam confirmandam, & labefactandam omnem experientiam utuntur: rarissimi, aiunt, in uenti sunt, qui arte effecetint aurum ex attentantium myriadibus plurimis, imo forsan nulli. Ars uero, ut propata ac uera sit, uel semper, uel plerumque producat effectus necesse est. Ergo Chemia, quae aurum efficiendi ars praedicetur, si aliquid in hoc genere possit efficere, uel semper, uel plerumque effectus suos consequeretur. Quod cum non faciat, consequens illud sequitur necessario, illam nullam esse natura sua, uirtutemque nullam habere ad aurum uel argentum efficiendum. Cum non entis, ut loquimur, nullae protinus dentur qualitates. Iterum ars Chymica uel est naturalis potentia, uel habitus si prius, ergo communis omnibus hominibus, si alterum, ergo prompte, faciliter, & ut plurimum operatur. Sed utrumque deest Alchymiae. Ergo non solum per illam aurum effici nequit, uerum etiam nullo modo ars poterit appellari. Tertio quae specie differunt seu forma substantiali, in se inuicem nequeunt transmutari. Quarto ad generationem perfectorum tria requiruntur necessario, nimirum agens, patiens & ipse locus etiam generationis, secus in imperfectis: aurum rerum omnium metallicarum est perfectissimum, ergo tria illa & ad generationem ipsius etiam requiruntur. Demus iam Alchymistas posse habere agentem, patientemque auri materiam, locum tamen generationis, cum sit in uisceribus terrae, nullo modo poterunt habere. Has rationes allegant Chassaneus in Catalogo gloriae mundi, Cardanus de uarietate rerum, libro decimo, capite quinquagesimo primo, Aurea armilla in uerbo Alchymia, Gregorius de Ualentia in Sec. secundae Sancti Thomae disputatione sexta, Quaestione decima tertia, de uanis obseruationibus, Petrus Binsfeldius commentario in lit. C. de Malef. & Mathem. & qui doctrinam eorum sequuntur. His ita positis fundamentis superstruunt Neoterici, artis Alchymiae studium, si dirigatur ad faciundum uerum aurum & argentum ex metallo inferiori, uanum esse, Reipublicae atque adeo ipsis Alchymistis non periculosum tantummodo, uerum etiam pernitiosum. Legibus ipsis prohibitum, cum Alchymistae uel Haeretici, uel Magi, uel falsae monetae cusores ut plurimum esse soleant, ista docet Eymericus in directorio inquisitorum parte tertia, titulo de signis exterioribus, per quae Nicromantici Haeretici dignoscuntur. Franciscus Pegna loco eodem, Glossa l. unicae libro decimo de thesauris, Oldradus consilio septuagesimo quarto, Panormitanus capite secundo de sortilegiis, Ioannes Andreas in additione ad Speculatorem titul. de crimine falsi. Unde uersus a dicto Pegna relati citato loco. " Ars suspecta probis, ars ipsa inuisaque multis Inuisos etiam cultores efficit artis Mendaces, addo, multi manifeste uidentur Qui se ipsot aliosque simul frustrantur inertes, Dum, rerum uertere species tentant. " Ad primum eorum argumentum quod attinet, cum propterea Alchymiae artem nullam esse, nihilque in metallorum transmutatione efficere posse existimant, quod ars unaquaeque uel semper, uel plerumque effectus suos consequatur. Alchymia uero econtra ut plurimum fallat, quam rarissime uero intentione sua potiatur: Dicendum est, maiorem absque dubio esse uerissimam, sed in minore supponi, quod probari debebat rationibus falsum enim est, Alchymiam ullo unquam tempore ueros artifices fefellisse, tantum abest ut id semper uel plerumque faciat. Pseudochemistas uero ignarosque artis ignorantiae poenas dedisse, & spe sua potiri non potuisse, nequaquam concludere: idcirco artem falsam esse, quod ignari artis artem ipsam, quam non callent, nequeant exercere: haud secus ac si quis Astrologiam, Arithmeticam, Musicam propterea neget, esse artes, quod rusticus harmoniam nesciat, aut numeros, aut coelestium orbium reuolutiones, quin imo longius adhuc absunt ab arte Chymica, qui hodie se Chemistas dicunt, quam a scientiis rusticus, quas enumeraui. Uerum, aiunt, Chemia uel naturalis potentia est uel saltem habitus, actuum frequentatione natus: non primum, cum alioquin communis esset hominibus omnibus: non secundum, nam alias prompte, faciliter, ac quasi semper operaretur. Atque semper illam operari facilemque ( oculatus testis sum ) assero, sed apud eos qui operari sciunt secundum artem. Reliquos laborare in uanum, nil miror amplius, quam rusticum non posse uel canere musice, uel numerare arithmetice, uel sphaerarum coelestium intelligere motus. Licet agriculturae rusticanorumque aliorum operum perquam doctus sit, cum unus quisque in suatantum arte excellere praesumatur. Quae specie differunt, nequeunt in se inuicem transmutari. Neque hoc simpliciter uerum est, cum his fallat, quae specie licet differant, non tamen omnino diuersas habent operationes, sed easdem in eo tantum differentes, quod quaedam imminutas, immaturas, imperfectasque easdem habebant, alia uero integriores, perfectas, omnibus suis numeris absolutas. Ita se habent ad aurum aut argentum metalla reliqua nam quas operationes aurum habet, liquescere scilicet, duci malleo aut forcipe, graue esse, fulgere resistere ignibus: illas easdem, sed uitiatas, imminutas, ut dicam melius, non adeo perfectas habent metalla reliqua. nitent quidem, grauia sunt, resistunt ignibus. Sed non adeo, non tam diu, ut aurum, ducuntur, sed non tam tenuitur liquescunt, sed non tota, uel saltem non tam prompte ac faciliter. Hinc beneficio artis, ut imperfecta teliqua eleuari poterunt ad debitam perfectionem, quanquam non ars, nisi organice, sed natura principaliter operetur. Quemadmodum Medicus, qui omni arte sua nihil aliud efficit uel intendit etiam, quam iuuare naturam: uti operationes suas naturales debite exerceat: impedimenta remouendo, ac addendo naturae debili, quae ad eam confortandam maxime uidentur esse oportuna, taceo illos, si ue anates siue aues alias Indiae ulterioris, quae in arboribus enascuntur, nonne ibi metamorphosis rerum differentium specie in propatulo? Nonne possibilitas iam reducta in actum, & commutatio rerum uegetabilium in animalia, quae duo specie longius quam metalla differunt, ibi facta est? Ubi e cacuminibus arboris uolucres enascuntur. Ad generationem perfectorum agens requiritur, patiens atque ipse locus generationis, non sufficit enim maternum paternumque semen ad producendum animal. Nisi matrix naturalis ac debitatalis animantis generationi adhibeatur, fateor. Sed qui obsecro affirmare ausint, matricem nos metallorum habere non posse, cum metalla generentur in ipsa terra, terra autem nullibi & a nullo non habeatur. Quocirca cum illud tantum deesse Chymicis aestiment ad aurum aut argentum uerum efficiendum, quod omnibus omnino hominibus commune est, nihil deesse omnino fateantur necesse est, quo minus aurum a Chymistis ueris, & qui artem callent, efficiatur. Euersis fundamentis igitur, qui superstructum aedificium sartum tectum maneat, non satis uideo, quo enim modo stultum illud aut uanum appellaretur, quod secundum naturae ordinem fieri posse, atque omnino fieri rationibus, & experientia demonstraui? Quomodo periculosum hoc aut pernitiosum reipublicae, de cuius utilitate nemo est, qui dubitet: dummodo illud ipsum in natura esse aut esse posse intelligat. Quod idcirco non ab una tantum urbe, sed toto orbe tot uotis expetitur, tot laboribus quaeritur, tot expensis ac sumptibus inuestigatur: an inde periculum ac perniciem olfaciunt forsitan, quod uenenis utuntur rebusque aliis corrodentibus Chymici? Uerum in omnium pharmacopolarum officinis hodie res eiusmodi corrodentes ac deleteriae non inueniuntur tantummodo, uerum etiam saepissime aliis medicinae syntagmatibus commiscentur. Ergo officinas omnes pharmacopolarum omnium tanquam periculosas pernitiosasque reipublicae deportabunt. Addo quod his uel unquam uel raro admodum ueri Alchymistae utantur. An ideo, quod Alchymiste Haeretici sunt ut plurimum? Sed & hoc falsum est. Nam plures ego Chemistas noui Catholicos, sacerdotes, monachos, quam Haereticarum opinionum propugnatores. Unde ab osore artis aliquo Alchymia cucullata dementia appellatur. Quod ad magos, qui illud calumniantur, aut mendaces se admodum, aut ignorantes artis ostendunt, nam si uel a limine ipsam artem salutauissent, legissent utique quanto timore amoreque Dei, quantaque caritate erga proximum, quo Zelo pietatis is pollere debeat qui aliquid proficere in arte Chymica cupit, que certe magiam nullo modo sapiunt, ut quae abiurat Deum, Diuosque, & intentionem uix aliam habet, quam ut cacodaemonem adiuuet in hominibus aut perimendis aut depauperandis, aut alia aliqua ratione affligendis. Glossam legis unicae huc attrahunt per capillos quodammodo. Nam de Chemistis illa ne hilum quidem, sed de falsariis, ut lex ipsa etiam, loquitur. Non Chymici falsum committunt, sed Pseudochymici, non qui arte utuntur legitime, sed qui abutuntur. Quod si abrogare rem uelint quampiam ob abusum rei, primo cur non ratio eadem militat, ne quis in posterum colat uineas, aut uinum etiam importet aliunde, ceu olim fecisse Germanos scribit Tacitus; cum tantus uini abusus sit; tanta tamque enormia scelerum genera ex uini abusu, ebrietate scilicet ac comessationibus quotidie oriantur? Curcum Aenea Syluio non abrogant coelicum illud ac Diuinum plane Ecclesiae decus coelibatum, cum adeo turpiter illo plurimi nomine tenus coelibes abutuntur? Quid? Ipsum cur adhuc sustinent matrimonium, cum tot adulteri matrimonii scilicet abusores, inueniantur? Sed egregios hos Dialecticos equidem ad Alphonsum Pisanum, societatis Iesu Theologum ablegatos uolo. Ibi responsum quaerant, libello de continentia & abstinentia, num sequela eorum argumentatioque procedere ualeat dum concludunt, ob abusum rei, usum quoque legitimum & tem ipsam e medio tolli posse. Explosis igitur, qui a Pegna citantur, uersibus, tum quia insulsi ineptiquem sunt, tum, quod nihil praeter mendacium calumniamque continent, hosce, si non elegantes, saltem uerissimos, substituamus: " Ars doctis perchara uiris, in uisaque stultis Percharos etiam cultores efficit artis. Scilicet ingenua qui sunt de stirpe sophorum Uerax Hermetis soboles. haec nescia falsi, Pauperie ex ima dignos ad sydera tollit Diuitiis, rerum species conuertere noscit, Qui se ipsos aliosque simul frustrantur, opimis Dites pollicitis tantum: non nomine dignor Hos Chymico: sic non Brachmanes, littore in Indo Relligione colunt qui falsa numina falsa, Iure sacerdotes poterit quis dicere. Sic non Ut patet ( heu nimium ) factis ex turpibus, esse Tonsor quisque potest Medicus, temerarius usque Sit licet, & medicis sese ingerat undique rebus. Epilogus. Erunt qui accuratam methodi descriptionem hic a me inseri desiderabunt, qua scilicet materia nostra agnita praeparari ac perfici debeat, uti uel lapis Philosophorum aurificus, uel medicina nostra uniuersalis efficiatur. Queis hoc responsum uolo, lapidem Philosophicum & effectus eius me uidisse quidem, imo etiam manibus contrectasse: tum materiam, ex qua confici debet. Probe noscere; uerum de modo praeparandi aut perficiundi eandem nihil intelligere protinus. Quod ad medicinam Catholicam, me confecisse iam illam semel, usumque esse non sine laude ac foenore, confecturumque Deo adiuuante iterum, ac omnibus, qui id a me petierint communicaturum, uerum consultum non uideri, ut ars ipsamet publice atque indifferenter omnibus exponatur, licet utinam experiri possent omnes animi mei beneuolentiam ac liberalitatem, sed impedior grauissima, neque hoc loco explicanda ratione. Quare ut his contenti sint, eos obsecro, cum praecipue adeo clarus in hoc opusculo meo fuerim, ut Philosophum nihil existimem in eodem posse latere. Faxit Deus, ut hic labor noster cedat ad maiorem Christi gloriam, ad Christianorum omnium utilitatem, Describentis incuria uel potius inscitia huic opusculo irrepserunt, haec possunt notari. In Epist dedicat. colum. 8. Iin. Ii. leg. Adyanthum. ead. lin. penult. leg. Regium. colii. 12. lin. 17. leg. autor. pag. 8. lin. 7. leg. captabilem, ead. lin. penult. leg. hydrargyrium, pag. 14. lin. 6. leg. profecerunt, pag. 21. lin. 21. pro in area sitam, lege marcasitam. pag. 23. lin. 5. leg. Cerberum, pag. 29. sin. 21. leg. Hesperidum, ead. lin. penult. leg. dimidia, pag. 33. l. n. 18. leg. sine, pag. 35. lin. 19. leg. medicina, pag. 45. lin. 15. leg. hydropisim, pag. 50. lin. 7. leg. radicis. pag. 51. lin. 14. leg. Alkermes, ead. lin. 25. leg. posca, pag. 53. lin: 22. leg. Cassutae, pag. 55. lin. 2i. leg. limoniorum, pag. 56. lin. 6. leg. raphani, ead. lin. 7. amygdalarum, ead. lin. leg. parietariae, ead. pag. lin. 9. pro acuum deleto prius commate, legeauium, pag. 60. lin. 9. leg. supposititia. Ac Uerborum Memorabilium, Quae In hoc opere continentur, secundum Alphabeti literas distributus. Arithmeticis uero notis quas appinximus, capitum, non foliorum numerum denotamus. A. Argumenta quae afferri solent ad labefactandam ueritatem medicinae catholicae, diluuntur. 13 Argumenta quibus communiter probatur impossibilitas, producendi aurum uerum ac bonum arte Chymica diluuntur. 25 Aurum & argentum incombustibilia, & quare. 14 Aer interstes inter ignem & rem calefaciundam quampiam impedit eiusdem combustionem. 15. Aqua unde dicta. 11. Arthemisiae herbae uires cognitae primum & publicatae per Arthemisiam Cariae reginam. In Epist. dedic. Auicennae regis studium medicum. ibid. Arabum rex Euanthes ueritatem Medicinae Catholicae libro integro est testatus. 1 Idem fecit Alcmaeon rex Babyloniae. ibid. Aqua & igni cur interdicebant Romani antiquitus. 3 Anies cur Marti sacer. 9. B. Berith Salmonae Hebraei de uniuersali medicina testimonium. 1 Bragmanum & regni Chynae ciuium de uniuersali medicina opinio. ibid. Eorundem ritus in deflenda amissa hac medicina. ibid. C. Cordialium passionum remedia. 16 Consensus omnium populorum ueritatem ostendit medicinae Catholicae. 1 Cerebri affectionum omnium curatio. 17 Conditiones materiae medicinae uniuersalis. 3 Applicatio earundem ad elementa. ibid. Cubica figura quid denotet apud Aegyptios. 12 Curatio per contraria an semper necessaria & quomodo. 13 Calculorum ac arenae curatio. 21 D. Definitio med. uniuersalis. Draco custos hortorum Hesperidum quid Mythologis. 11 Democritus primus usus est bolo Armeniae in remediis. 13 Dosis obseruatio in confectione Medicinae uniuersalis impossibilis quidem, sed neque necessa¬ ria. 15 Dosis maior in exhibitione medicinae uniuersalis iam confectae nihil habet periculi, ut quidam aestimant. 23 E. Epilepsiae remedia. 17 Elephantiae remedia. ibid. Elementorum nomine quid author intelligat. 2 Effectus Med. Uniuersalis. ibid. Elementa ueteribus pro dis habita ac culta. 5 Elementa secundum totum aeterna. 11 Elementa insunt particulari modo & formaliter in metallis. 14 Elementa in auro facta sunt unum quid homogeneum, & simplex. ibid. F. Ferrum plerunque, nascitur in mineris saxeis. 9 G. Gentius rex Illiri medicinam exercuit. Epist. dedic. Galli poetae testimonium de uniuersalis medicinae materia. 3 Genitales partes coeli quaenam ueteribus. 10 H. Hypparechi regis Babyloniae de Medicinae uniuersali opinio. 1 Hermetis Graecorum pontificis, regis, Philosophi: de uniuersali medicina testimonium. ibid. Hiarchae Chaldaei opinio de eadem. ibid. Hircus cur Marti sacer. 9 Hydra Lernaa interfecta ab Hercule quid Mythologis. 11 Hepatis remedia. 16 Historia auri ueri, facti arte Chymica. 24 I. Iupiter quid Mythologis. 5 Iunoquid. ibid Iupiter cur fingatur a Saturni uoracitate liberatus, & quod hoc hodie adhuc fiat, semperque futurum sit. 7 Ignis qualitas ac constitutio, quo Medicina uniuersalis coquenda est. 15 Intestimorum remedia. 22 K. Kyrannidis regis Babyloniae de Uniuersali medicina testimonium. 1 L. Lienis curatio. 20 Lienem fisco comparat Traianus & quare. ibid. Lysimachus rex Medicus insignis. Epist. dedic. Lysimachi excellens robur. ibid. Leonis Hebraei de Uniuersali Medicina testimonium. Lapides omnes in prima instantia absque semine, seu materia proxima ex Elementis generantur. 7 Luna quid significet apud Mythologos. 11 Luna triplex. ibid. Lunae charater quidnam denotet Mythologis. 12 M. Mithridates rex Ponti insignis Medicus. Epist. dedicat. Idem miles egregius ac linguarum omnium peritus. ibid. Medicina absolute a sacris literis Sapientiae titulo decoratur. ibid. Medicina uniuersalis non derogat particularibus. In praefat. Medicina uniuersalis eget particularibus pro uehiculo. ibid. Medicina uniuersalis particulares reliquas perficit & earundem effectus debiles alias, reddit fortiores. Medicina uniuersalis non agit expressa qualitate, sed abdita ui, & tota substantia. Medicinae uniuersalis ueritas nequit probari per causas, sed a posteriore tantummodo, siue per Experientiam. Praefat. Medicina uniuersalis ex nulla alia re fieri potest quam ex elementis informibus & quare. 2 Medicinae uniuersalis & lapidis Philosophici materia eadem. 3 Medicina uniuersalis & lapis Philosophicus quomodo differant. ibid. Metalla generantur ex Elementis in prima instantia. 6. 14. Metalla non habent semen. ibid. Metalla non habent materiam proximam actu differentem a materia prima seu remota omnium creaturarum. ibid. Metallorum generatio uti fiat opinio Poetae Gal¬ li. 6 Mars quid significet Mythologis. 9 Mercurius quid. 4. 11. Mercurio cur coruus sacer. 11 Mercurius cur depingatur cum serpentib. ibid. Medicinae plurimae non agunt expressis qualitatibus, sed occulta ui, uel Galeni testimonio. 13 Morbi Gallici remedia. 17 N. Nominum Chemicorum quae Medicinae uniuersalis materiae attribuuntur, explicatio. 5 Neptunus liberatus a Saturno cur fingatur. 7 O. Osthanis Philosophi Aegyptiorum de Medicina. uniuersali opinio. 1 Osthanis libros e sepulchro erutos Democritus commentariis illustrauit. ibid. Octaedra figura quid signet Aegyptiis. 12 P Phtysis & pneumonicorum malorum omnium Index. remedia. 18 Plutonem liberatum esse a Saturni uoracitate cur fingatur. 7 Pyramis apud Aegyptios quid significet. 12 Pulli exclusi ex ouis in fornacibus absque incubatione. 15 Pleuritidis remedia. 17 Podagrae ac Articularium dolorum omnium remedia. 22 Renum morbi & eorum curatio. 21 R. Salomonis experientia inre medica. Epist. dedic. Saturnus quid sit Mythologis. 6 Saturnus non est plumbum, & quare. ibid. Saturnus cur claudicet. 8 Saturnus unde dicatur. 6 Sol quid sit Mythologis. 11 Solis character quid significet & quare. 17 Stranguriae curatio. 20 T. Tespionis Persae de uniuersali Medicina opinio. 1 Tabula Hermetis lapis Lydius opinionum omnium quaede Medicinae uniuersalis materia cir¬ cumferuntur. 4 Terra incombustibilis. 8 Taurus cur Ueneri sacer. 10 Taurus quomodo cui & quare sacrificetur apud Persas. 12 U. Uenus quid sit Mythologis. 10 Uenus cur Meretrix. ibid. Uenus cur fingatur nata ex genitalibus coeli. ibid. Uer lena mundi. ibid. Uenus eadem quae Ceres. ibid. Uentriculi mala & eorum curatio. 19 Uesicae remedia. 21 Uteri remedia. ibid. Uniuersalem cur appellauerit hanc medicinam author. Praefat. Z. Zamolxides Philosophi Aethyopiae de uniuersali medicina opinio. 1 Finis.