Quercetan. Doct. Medicique Regii. Ad Ueritatem Hermeticae Medicinae Ex Hippocratis Uetetumque decretis ac Therapeusi: necnon uiuae rerum anatomiae exegesi, ipsiusque naturae luce stabiliendam, aduersus cuiusdam Anonymi phantasmata Responsio. Lutetiae Parisiorum, Apud Abrahamum Saugrain, uia lacobaea, prope S. Benedicti. Mdciu. Cum Priuilegio Regis Christianisim. Illustrissimo Uiro Maximiliano Bethuno, Marchioni Derony, Secreri & interioris Consilii Senatori, centum cataphractorum equitum praefecto, Regii aerarii Gazophylaci & archinomo, machinis bellicis & operibus praeposito, Pictonensis prouinciae Praetori, Ios. Quercetanus S. D. Non tantum uulgari illo Graecorum prouerbio, Magnanime Heros, fides fit, χαλεπα εἶναι τα καλα: sed quotidiana etiam experientia satis superque id ipsum testatur ac coprobat. Ad haec pulchra, non sine magnis sudoribus comparanda cum thiuiales homines non aspirent, ad eamque etiam captus ingenii illorum appeslere non possit: nil mirum si in ludicris quibusuis, pro cuiuusque animi impetu, & nullius, aut patui saltem momenti rebus immorentur, ac plerumque tempus ludant. At quibus grandia ac excelsa ingenia natura contulit longe maiora contendunt ac expediunt ut nihil nisi grande, solidum, ac constans meditentur: eaque sola, summis laboribus ac uigiliis, quae aliter conquiri non possunt, ut praeclarissima ac humano generi per quam utilissima ac salutaria peruestigent, quibus sibi gloriam & humanae Reipub. salutem pariant. Hinc quantis conatibus & quam mita solertia ac industria, inter alios omnes, praeclari Medici in assequendo scopo desudarint ex antiquorum & Neotericorum monimentis perspicuum est. Haec siquidem scientia ( Medicina inquam ) prae aliis omnibus, secundum Theologiam nobilissima, abstrusissima, & humano generi utilissima ac summe necessaria: cum non obuia quaeuis ingenia in sua adyta admittat: sed sola ea quae perspicaci mentis acie & perferendis animi laboribus ualent, amplexetur, ac in abdita suorum arcanorum penetralia introducat, mirum non est utique si in ea a segnibus & crassis ingeniis penitius rimanda & effodienda tam crasse ac turpiter hactenus erratum sit & adhuc peccetur. Quid enim aliud praestent eiusmodi homines, qui solis rerum corticibus & superficiei intenti; quid, in occulto recessuuirtutis delitescit uel prorsus ignotant, uel si norunt, ingenii stupore assequi non possunt. Hinc tot tantaeque in medendi arte difficultates: hinc perplexa & medicorum & aegrorum ipsorum anxietas: dum hi ab imperitis sibi metuunt: Illi coniectura tantum, suae artis ueritatem metientes, trepide & indocte medicantur, ut hinc inde certum finem expectare non sit promptum, nec sperari quicquam boni ex tanta possit uacillatione ac fluctuatione. At praeclara illa ingenia, quae medicinae ueritatem certitudinemque euoluerunt: quam etiam Deus ipse testimonio suo asseruit & carne humana indutus re ipsa ac usu confirmauit, sola aspectabili rerum illa facie, ac leui earum elaboratione nusquam contenta: aliquid maius ac praestantius in intimis rerum partibus inclusum & latitans aggressa nucleum tandem, hoc est naturae arcana, proprietatibus, facultatibus, uirtutibus, astris ac formis spiritibusque granida ex compedibus suis excluserunt, corporaque inutilia in quibus tincturae illae non uigetent, prorsus eliminarunt. Etenim cum natura bonum, nisi ueneno copulatum, ullum produxerit: idque sic iubente creatore, ne carerent homines excutiendi torporis industria: ita omnia, perfecta quidem in se, creauit, ut in usum hominis tamen citra laborem ac praeparationis artificium imperfecta reddita sint. Qua enim industria ingenium & corpus homo exerceret, si omnia illa praemansa sponte caderent in stomachum. Cum enim Deus nullum finem faciat operandi, nunquid iniquum fuetit, hominem ad imaginem ipsius conditum, otio torpere, ac in utramque aurem secure dormire: Quam igitur necesse fuerit, uitale a lethali, bonum a ueneno dissociare, & reiecta omni impuritate, ueram ac potentem rerum essentiam elicere, in usumque solam assumere, docet nos ipsa natura, dum in corporibus nostris cibos in nutrimentum artificiose conuertere nititur. Quot enim, Deus bone impuritates & stercora eliminat: quot circulationibus omnia sedulo, atque ita exacte perpolit? ut si uel integrum bouem homo in cibum uorauerit uix duodecim aut quindecim boni succi & nutrimenti uncias sit extracturus, & in usum suum relaturus. Hinc uariae artes a sublimibus illis ingeniis excogitatae & adinuentae. Hinc inter omnes nobilissima Chymia ex luce naturae deprompta, sola repurgandis igne suo omnibus, & spiritibus rerum educendis, bonoque a ueneno secernendo aptaemicuit, magnoque honore ab antiquitate culta est, quod eius inuentores ac sectatores admiranda patrarent, sicque sibi Deorum gloriam ut nomen a uulgo aucuparentur. Sed cum abunde in progressu huius scripti mei ac aliorum a me editorum, atque mox, fauente Deo, in lucem producendorum, haec declarentur, quorsum hic tibi diutius caput obtundam? Hoc unum restat generosissime ac illustrissime Heros excutere, cur hic te compellam & tam amplo nomini tuo, tantulum quidem opus, si quod de meo est spectetur: quam maximum uero, si subiecti argumentum libretur nuncupandi ac consecrandi, ansam ac confidentiam tam audacter arripuerim. Sed cui potius quam tibi huius foetus ab omni inuidia conseruandi, tutela ac cura committi possit, qui & bonis literis & armis non mediocriter, sed abunde, omnique aliarum uirtutum genere instructus, quaecunque praeclara sunt obuiis ulnis amplecteris & nouitatis ingeniosae humano generi salutaris, arcanorumque naturae perscrutandorum studiosus semper fueris, ut sane nemo augustissimo nostro ac potentissimo Regi occurrere potuerit, qui prae te ad tanta gubernacula, muniaque quam grauissima obeunda, quae tibi ut solertissimo ac ingeniosissimo, necnon fidelissimo demandata sunt ac concredita, deligi ac uocari potuerit: unde quam gratus & acceptus, tuo primum Regi nostroque: deinde bonis omnibus uiris eniteas, norunt qui animi ui magnitudinem, in rebus gerendis summam industriam, ac candorem, addo & foelicitatem comperta habent. Hoc si beneuolo animo, & candida fronte, munusculum exceperis, amorisque tui honore me dignatus fueris totum me tibi deuinctum habebis, maioraque aggrediendi & tibi moram gerendi, uolenti ac currenti etiam non paruos stimulos addideris. Uale. Tui obsequentissimus Ios. Quercetanus R. M. Praefatio Ad Lectorem. tes ac fide dignos ex Collegio etiam Medicorum testes possum producere, amice Lector, quibus cum priuatim laborem meum, ac opus hoc, prout frustratim ipsum parturiebam, communicaui, qui certam fidem faciant ipsum post duos menses ab edita quadam Anonymi cuiusdam Apologia, in librum meum nuper a me editum, perfectum ac omnibus suis numeris absolutum fuisse, in cuius operis perfectionem, Ut ingenue fatear, non leuiter commotam fuisse mihi bilem assero, tantaque ira percitum acraptum fuisse, ut nullos non dies nocte, que integras ac prorsus insomnes impenderem quoquam aptissime iustam calumniarum in me ab Authore illo apologetico detortarum, ultionem molirer, & a me eluerem, quod eo stomachosius ferebam, quod citra omnem ansam in me antea perpetuo ac sui eiusque collegarum cultorem, nulliucque offensae authorem insurgeret: Quod satis scripta mea testantur, in quibus semper honorificam de illis mentionem hactenus feci, & si quae mihi fuerint cum illis ineundae ac coniungendae consultationes, priuatimque cum eis conferendum, nullum non candidi amoris erga se mei argumentum experti semper sint, reiecto semperdissimulato illo habitu, quo amicitiarum laruati proditores, aliud intus aliud in cute promittunt. Praeterea in nostris consultationibus, nunquam me a regia illa, lataque dogmaticorum uia deflexisse, obseruarunt, nec quicquam nouationis studio, aut immutationis Hippocraticae Medicinae prolatum a me esse, bona fide testari possunt, ut hinc colligere promptum sit, quae a me ( noua ut uolunt ) in illo meo scripto de priscorum Philosoph. Medicinae materia, etc. explicata sunt, non ad euersionem Gallenicae scholae, sed illius potius, ac theorematum medicorum illustrationem, pro meo marte instituta ac conscripta fuisse. Huiusmodi interpretes fuerut Lullus, Rogerius Baccho, Riplaeus, Rupecissa Cristophorus Parisiensis, ac plerique alii magni nominis ac celeberrimi Medici & Philosophi: qui tamen cum de balsamica illa & uniuersali medicina obscure nimis & cum longis anfractibus ad celandum artificium loquutisint, ego candidiore animo ductus, qui Dei gratia eorum scripta non sine fructu perlegi, posteritati illa enucleare, & publicam utilitate sic promouere studui: nec alio animo id agressus sum, quam ut Tyrones, & in hac schola ( quam scio ad ornamentum medicinae dogmaticae multum conferre ) minus uersati, parata quodammodo uia assuescerent, & prae ut ex usu esse animaduerterent, nostra uestigia sequerentur. Quorsum igitur sic mihi male ominetur Anonymus, quasi antiquam medicinam strangulare, & funditus eam diruere, nouis que propositis remediis antiquorum usum explodere instituerim. Quod quam sit a ueritate alienum, satis superque testantur consilia mea iam edita & edenda, & quae a me suscepta est, ac propemodum absoluta Pharmacopaea dogmaticorum restituta. Cum igitur totis uiribus hactenus desudarim, & studeam adhuc utilitati publicae consulere, medicamque artem pro sparta mea decorare ac locupletare: nunquid ingrati animi crimen subeant illi, qui auocare studium meum, & in peruersum sensum deterquere inuidiose nimis contendunt? Quol cum fecerit omni pudore abiecto ac uerecundia Anonymus quidam, suppresserit qued circo suum nomen, quod praeter ignominiam nihil esset, inde reportaturus ( cuius tamen adhuc nomini parco ob senectam ) etsi per sesatis ex natiua inuidia sese agnoscendum praebet, qua non censura & castigatione dignus sit tam temere in me scriptaque mea debacchari sit ausus, quae nullam in quenquam offensionem continent, Christianique praescriptas, leges in proximum seruant. Nec uelim hic a me querelas intendi, quod scribendi libertatem in aliorum scripta cuiquam uelim eripere. In omnibus enim artibus ac scientus, ultro citroque contrariorum argumentorum dimicationibus, ueritas melius enucleatur ac innotescit: sed quod in personas ipsas inuehi, & sese mutuis conuitiis incessere ac confodere sit nefas, planeque philosopho homine, ne dum Christiano, indignum. Quod ad nos attinet tales re ipsa non sumus, quales nos falso & inique describit Anonymus, cum contra testimonia satis copiosa acluculenta, nostrae uocationis a celeberrimis omniu totius Europae Academiis habeamus: si tamen prorsus furores & impetus animi coercendi, non habet in se potestatem, sobrietatem saltem senectus illius ac modum seruare potuit & debuit, necnon Regis ipsius ebseruantia ac respectus, fraena Anonymo inticere, qui nos dignos iudicauit, quos in consilium suae ualetudinis, & in numerum suorum ordinar. Medicorum admitteret, eligeret & retineret. Quam autem sit ille prostituti pudoris at uerecundiae satis hinc constat, ut qui etiam ex nostris collegis unum ausus sit mala fide incusare, quasi de industria & consulto, honesto cuidam uiro, officiario Regio, aut ut scribit Anonymus, Scribae Praetorii Parisiensis, interitum accelerarit ac praecipitarit, ne qui uacantibus, ut uocant officis quaestus in scrinis Regis desideraretur, tempestiue illum suis haeredibus uindicaret, & aerarium eo regium priuaret: Sic enim rursum scribebat Anonymus: " Tuis remediis accelerata mors auxit fiscum, atque sic functus es medici uere Regii officio. " Audax utique incusatio, & temeraria, falsaque calumnia est, quae nisi graui supplicio mulctata, ferri nusquam potest. Quid enim non maiestatem ipsam regiam perstringit ac uellicat, quam sic nefariorum medicorum improbitate ac scelere in lucrum suum uti, tacite ementitur, & impie accusat. Atque haec est rabies furorque, quo adiguntur iusto Dei iudicio, qui fortunis alienis inuident, & liuore ex aliorum faelicitate contabescunt. Quid priuatim ego ab eiusmodi hominibus impetar, ob usum mearum pillularum, quas in quorundam malignorum ac contagiosorum morborum curam praescribo & offero, quibus uulgaria remedia ad eruendas radices & extinguenda seminaria, nobis satis cognita, nihil epis conferant: quum ex earum usu quibusdam, quos duos aut tres nominibus suis designant, grauia symptomata accidisse falso mentiantur: grauissima proberum uirorum, longe plura quam satis est testimonia habeo, quae mendaciis illorum & calumniis opponam, quibus fides fiat certissima, ullum unquam nemini symptoma ( nedum noxam ) contigisse, qui eas deglutiuerit. At contra earum usu plurimum esse adiutos, & omnibus grauibus symptomatibus liberatos. Quorum tamen si quibusdam aliquis post sumptionem earum eonflictatus fuerit, hoc non pillulis sed morbi uiolentiae ac humorum malignitati sit ascribendum. Inter sexcenta testimonia eorum, qui illis usi sunt, hactenus ac in dies eas foeliciter assumunt, producam in exemplum D. Bertrandum Regium Medicum, doctum Uirum, eiusdem mecum patriae ac regionis, necnon intimum mihi amicum, ac olim studiorum socium & condiscipulum: qui grauissimo affectu conflictatus ab hinc sesqui annu aut amplius, in hac ipsa urbe, post multa tentata frustra auxilia a duobus tribusue iuuenibus, huius urbis medicis, per aliquot dies praescripta & administrata, cui ego etiam cum adessem nec quicquam mouere uoluissem, quin mihi D. Seguini, uiri Utique doctissimi ac celeberrimi medici, consilium accersere, ac coniunctis rationibus deeius morbo cum illo decernerem, qui cum per multos continuos dies cum inuisissem aegrum, & cum aliis etiam medicis multa ex communi consilio remedia imperassemus, quae & purgationem humorum & sanguinis missionem, reuulsionem & roborationem, aliaque id genus respiciunt, Unde nihil leuaminis nec opis persensisset: admonitus tandem aeger a D. Seguino, ut meis pillulis uteretur, & quas alioqui non obtulissem sponte, nec nisi rogatus, quamuis uiriu earum ipsemet iam aliquotante annis effectuumque fuisset conscius & ocularis testis, ex massa quadam earum, quam ultro illi hinc discedenti impertieram: admonitus, inquam, iis tandem uti uoluit, qui cum unam tantum deglutiuisset citra molestiam, talem tantamque porraceae bilis euacuationem prorsus uiridem deiecit, ut crederet huiusmodi colorem ex ipso medicamento profectum: at quum alis diebus eodem uteretur nec eiusmodibilis copia ulla, aut uenenatus humor, expurgatus sit, nulloque colore, excrementa ipsa uipillullarum deturbata, tincta apparuerunt, tunc simul morbi grauitate depressa ac imminuta, melius habere caepit, ac tandem paulo post conualuit. Unde non ex medicamento colorem uiridem sed ex ipsis Uenenatis humoribus eiusmodi colore infectis promanare iudicauit. Hoc usque adeo benignum ac leue expertus est medicamentum, Ut praeter eam portionem pilullarum, quam remigranti in patriam petenti obtuli, crebris adhuc literis saepius apud me earundem peritionem iterauerit, sibique erogari scripserit, quod feci, id que per manus cuiusdam iuuenis Chirurgi, cuius famulitio usus erat quique adhuc in hac urbe est. Is ueritatis per me assertae cum aliis fide dignis testimonium exhibere possit, si opus est, ut me istis calumnis falso obiectis liberem, eaque criminatione expediam, qua triginta aureis nummis a me uendi falso proclamatur, cum apud omnes propemodum earum mea sit summa benignitas, Ut testari possint omnes huius regnioptimates qui me norunt. Sed quis tandem fuerit eiusmodi mendaciorum ac contumeliarum finis? En denuo paucis ab hinc diebus certior factus sum, in peius omnia ruere, esseque medicastrum quendam, qui uerius negotiator, ac peregrinarum mercum nundinator, quam doctor medicus dicendus est: cuius tanta fuit impudentia, ut non ita pridem nomen meum ad principem quendam detulerit, apud eumque defama mea, quatu potuit, detraxerit, empiricum me contemptim uocitans: obitusque causam praebuisse cuidam nobili, de Liremont Castelleti custodiae ac moderationi a Rege praefecto sic audacter & impune cum impudentia ac mendacis, rabiosa quadam petulantia mihi insultans: quum secus acciderit quam impurus ille uerbero calumniatur: siquidem is ipse nobilis, quem a me iugulatum mentitur, postquam frustra ab aliis auxilia expertus esset in cura sui morbi, meque tandem in subfidtum uocasset: quum totus Cacochymia scateret, ac ad hydropem esset propensus, nihil citra alicuius socii consilium tentare uolui ( qualis est mihi mos, semperque fuit uel in ipsis etiam leuissimis morbis ) idcirco accitis mecum D. Seguino & Maierno Medicis celeberrimis in societatem curationis, ex eorumque consilio meoque praescriptis remediis & exhibitis, tandem aeger conualuit, ne dum ut ebierit, integraeque ualetudinis per annum perstitit aut amplius? At cum in hanc urbem redisset, & in ea per aliquot menses negotiis distractus moratus esset, indicto nobis hoc est D. Maierno, mihique conuiuio, in quo plures eius agnati ac amici nobiles. Una nobiscum epulabantur, sequente nocte peripneumonia lacessitus acutissimo morbo, & tunc nobis epidemico: eaque semper ingrauescente dum in dies magis magisque premeretur, ac a nobis D. inquam, Seguino, Maierno & me, quam diligentissime fieri poterat curaretur, septimo die, huiusmodi morborum critico, expirauit. Quod cum ita sit, ut re uera est: quod in me medicaster erroris aut sceleris crimen intorqueat, cuius falsitas ab omnibus qui nos in cura coniunctos uiderunt, in eius caput non retundatur? At facessant eiusmodi conuiciatores, ac quales sunt in eodem statu permaneant, perpetuo silentio potius obtruendi, quam illorum nomine lingua inficienda. De me, quantum uolent, detrahant, si lubet, quorum calumnias floccifacio, utque labores & industriam meam, qua mihi constans fama comparata est, concutere aut inficere nequeant. Sicenim apud exteras nationes usque adeo accepta ac grata sunt scripta mea, Ut satis gloriae aut famae inde, cui isti uix intra suos lares cogniti, officere nequeant, reportasse mihi sitsatis. Caeterum Anonymus priore sua censura non satis errata Typographi agnouerat aut obseruarat, duo porro aut tria addere. Uisum est, in secunda quadam eius Apologia, qua Anonymus satis nomen suum aperte exprimit, ex linguae suae uirulentia: de quibus ut infantes festucis aut nucleis colludentes, uictoriam animose tanquam de re graui ac magni momenti persequuntur, sic ille triumphum referre gestit, ac magnam gloriam inde sibi pollicetur. Fatuus admodum ac nimium hebes qui Typographi lapsuum excusationem, quos grauissimis impedimentis sedulitati eius ebsistentibus aequissime ascribit, & quorum ueniam deprecatur, non expendit, aut impudenter dissimulat. At quae tandem grauiora notat errata censor iste noster & adiicit? Sales scilicet non salia esse dicendum, balsama non balsamus. Si perstitisset in sua παιδι τρι θειναι nondum omnem deposuisset sui Dictionarii nec grammaticalium Elymoru memoria. Addit porro nos palatui dixisse propalato, & cum de Paracelso loquerer, sic scripsisse: " Me non sibi aduocatum constitui, " quasi non fuerint procliuis lapsus in defectum literaet, pro constituit, & literarum μετα βολῆς ui pro o. Sed ista usque adeo puerilia sunt & ridicula, ut uillicum magistrum subulcos docentem redoleant potius qua doctum uirum referant. Longe Anonymum nostrum magis decebit scriptorum meorum sententiam in Philosophi modum, rationibus scilicet ualidis ac praegnantibus oppugnare, quam grammaticuli partes subeudo Uerbis & syllabis affigi. Attente potius uideat, ac ingenii sui acumen intendat ad quaedam paradoxa, quae in hoc scripto ei concequenda proponuntur: quaeque eius Philosophiae prorsus refragari uidentur otiose ac categorice respondeat, non autem unica hora stringendo ligas ut ampulose gloriatur: neque amplius nobis in responsionem ueterum libros & scripta obiiciat: Quibus si nihil ualidius habeat, desinat ille nobis ea transcribere, quibus quam sibi notiora & magis familiaria esse credat, nihilque noui ex citatis ab illo authoritatibus Galeni aliorumque Philosophorum addicere nos per illum posse, qui a iuuenilibus annis toties eorum scripta euoluimus accentriuimus. Quod Uero ad elementorum materiam attinet, qnae uulgo ultro citroque agitatur ac dicertatur, huius argumenti nihil possit nobis obtrudere, quo longe plura a nobis, quinto mei magni speculi libro, scribi ac doceri non uideat. In cuius lectionem ( ac praecipue illius, cui secundam manum admoui ) si animum appellat, & omnia accurate perlegat, ibi animo aduertet, ni totus plane caecutiat, hoc argumentum mihi esse familiarissimum: & multa in eo contineri, quorum hactenus fuerit ignarus: Unde ipsum pudeat sui tam iniqui iudicii, quo me prorsus ignarum & uilem tyronem ac empiricum pronunciat. Sed libenter ut Christianum decet, ei aliisque similibus, citra ullum uindicta studium ignosco ac condono. Caeterum excusabis Lector, si placet, quod iusta indignatione in quandam uerborum acerbitatem hac in mea responsione proruperim: obtestans Deum me non in probos huius percelebris scholae medicae doctores, quos tanquam patres ac fratres suspicio & colo, sed tantum in solos, eosque proteruos quosdam calumniatores in me tam acerbis conuitiis & tam iniuste uibratis insurgentes, iuste & merito exacerbari. Ios. Quercetani. Doct. Medicique Regii. Ad Ueritatem Hermeticae Medicinae ex Hippocratis etiam ueterumque decretis, ac therapeusi propugnandam, Aduersus cuiusdam Anonymi Phantasmata Responsio. Cap. I. De legitima Authoris Uocatione, & Medicinae Hermeticae antiquitatis comprobatione. Ueritas odium parit, ( dicebat summus ille Orator Cicero ) quo fit, ut ad eam pauci anhelent, atque nisi quos aequus amauit Iuppiter, attingantque eius fastigia montis. Idcirco uix liber a me nuper liber e editus, pro diit in lucem quum ab Anonymo quodam ueritatis osore, extemplo iaculis est impetitus: & quo minus fructum ferret, qui tenebtas mentis discutiat, nullum non lapidem mouit, ac indies mouet, ut ex consortiohominum excludatur. Is partim in argumentum ipsum libri, partim in me authorem, tanquam ἀνιαζον, aut ἀπιαζο συναγωγον, ut sentit, inuehitur, peruerse confingens inauditam hactenus opinionem & noua dogmata in medicinam intrudi, Hippocraticis & Galenicis decretis damnatis ac eliminatis: Hoc nomine & omnes mecum spagyros, & artem ipsam Chymicam, in inuidiam omnium trahere, ac odium contendit: ut sinistra de ueritate medicinae nostrae, ab omnibus concepta opinione, tanquam nouarum rerum studiosi, sectarii ac ψευδοϊαζοι ab omnibus explodamur & exterminemur. Sed quam ista sint a uero aliena, uel ipse nostri libri titulus apertam fidem facit: uel si iudicios e legatur & aequis animis examinetur, progressus lectionis illius, conficta prorsus fuisse ab illo mendacia demonstrat. Cuius telis ut Clypeum obtendam, quo me tuear, quoque eius calumnias, & iniqua iudicia, indicta causa, & inscite nimis, in me lata, retundam: atque ut isti calumniatori os occludam. Primo sciat ille uelim, iniuste legitimam meam a se uocationem aut incusari, aut malitiose ignorari, cum iam a multis annis Lauream in Amplissima & Celeberrima Basiliensi Academia, studiis meis debitam, reportarim. Ubi e re etiam fortassis fuerit illius, addiscere, quantum Celebris illius Academiae sit Ornamentum: quot antiquitatum monumentis ea decorata sit, quotque doctissimorum totius Europae uirorum luminibus refulgeat. Hoc praesidio, legitima uocatione nostia propugnata, caetera Anonymi nostri conuitiasecuri, parum aut nihil moramur. Ueruntamen cum nouitatis idem, hanc, quam Hermetici, seu potius ueri dogmatici, mordicus retinent opinionem, insimulet, meque idcirco, ut illius acrem assertorem in contemptum trahat, & tanquam transfugam respuat, cruci ac inferis deuoueat. Primum, ut pro me dicam, palam fateor, me iureiurando Academiae illi praestito, obstrictum esse, ad Partes Asclepiadarum tuendas, cuius infractor uiderer, nisi me Asclepiadis discipulum agnoscerem, & magno illi Dictatori nostro Hippocrati, cuius doctrinam sequor, & scientiam suspicio uenerorque, debitum honorem, quem uoui, tribuerem. Fateor enim, ab ipso, omnium primo instauratam, ac corroboratam fuisse medicinam, quae alioqui caduca, imbecillis, totaque uelut dissuta ac lacera, iacebat. Cuius uestem partesque undequaque collegit & resarciit, ipsamque in eum ordinem redegit, ut ex certis illius constitutis praeceptis, iisque subtilissimis ac acutissimis, corpus quoddam eius constituerit. In quorum tamen Praeceptorum explicatione, aut bona eorum parte, altero Oedipo aut Doctore, intellectu ac iudicio acutissimo praedito, sit opus. Quae idcirco tenebris inuoluit, ne uulgo aut plebeculae, hoc est profanis & indignis hominibus innotescerent: ac ab iis medicina, ex qua tantam gloriam, a primis usque patribus ac maioribus, longa serie, tota stirps reportauerat, ut ad caelos etiam supremos eueheretur, ac diuinitatis titulo suspiceretur, cognita indigne exciperetur, tandemque ignominiose proculcaretur ac defoedaretur. Uerum quidem est Hippocratem, totamque eius stirpem ( quod & plerique alii praeclari celebresque Philosophi factitarunt ) ab Aegyptiis, pulcherrima & praestantissima quaeque scientiarum dogmata, hausisse & mutuatos esse. Cui idcirco genti prima debetur gloria, cognitionis Astronomiae, cursuum & comuersionum astrorum caelestium, totiusque disciplinae Mathematicae, aliarumque id genus scientiarum, ut & Medicinae, quibus tam praeclara dona accepta ferenda sunt. Generalis uero totius uniuersi cognitio, uni illi prae aliis omnibus admirando Hermeti Trimegisto, a Strabone L. Geographiae ultimo adscribitur. Cum sic loquitur, Thebanos Sacerdotes Astrologiae, Philosophiaeque omnis cultores, artium inuentionem, Hermeti illi, siue Mercurio Trimegisto, imprimis tribuisse. Quod idem a Diodoro Siculo confirmatur, qui Aegyptiis primum locum, & ptimam scientiarum inuentionem arrogat, siue clementia caeli, siue terrae felicitas & bonitas id illis tribuerit. Quos etiam omnium antiquissimos, & primos cursuum syderum obseruatores, multarumque aliarum artium, ad uitam humanam facientium, imo etiam ipsius Medicinae, inuentores praedicat & celebrat ad unum Hermetem, seu Mercurium, istorum omnium gloriam referens, ut qui etiam omnes uel ce5 leberrimos totius Antiquitatis uiros, in sui admitationem & cultum rapuerit, idque ob admirandam, quam in eo suspiciebant omnes, scientiam, quam nobis etiam, diuinis scriptorum monumentis testatam reliquit. Inter magnos autem seculi huius Uiros, Illustriss. Franciscus D. de Caudale, ex nobilissima antiquissima & potentissima familia de Fois oriundus, exhibuit nobis, paucos abhinc annos, diuina ipsius Trimegisti uidenda opera: ubi etiam Interpretis & Enartatoris ipsius excellentia fidesque ac acumen ingenii perspicua fiunt. Iessenius a Iessen Uir Celebertimus, scripsit etiam in eundem Hermetem. Atqui nil mirum nunc uideri debet, si, qui ex antiqua illa Hermetis stirpe propagati sunt Hermetici nostri, inter ueteres ac eruditos philosophos ac medicos recensendi sint. Ad quorum tamen scholam solos Uerberones, agyrtas & Empiricos nebulones accessisse, falso criminatur homo iste sedentarius, qui ne latum quidem unguem, a laribus & focis recessit, ut peregrinationes in exteras & longinquas Regiones discendi causam susciperet, Platonis aliorumque multorum exemplo, qui nullis itinerum laboribus, & Regionum traiiciendarum molestiis pepercerunt, ut magnum illum Yarcham, ex aureo suo suggesto docentem, audirent, quo tunc temporis, in Hermetica disciplina uersatiorem & exercitatiorem nullum ferebat orbis. Quam quidem deinceps doctrinam temporis successu, & perpetua seculorum serie, non tantum celeberrimi quique Philosophi, sed nobilissimi etiam Uiri Principesque primarii, tum Graeci, tum Arabes & Latini magno studio amplexi sunt, infinitique Doctores, Professores Celeberrimi Medici, hodie quinetiam amplexantur. Attamen certum est, ueteres utique, quamuis magnos eos & fortes agnoscamus Athlantes, nec potuisse nec dixisse ita omnia, ut nihil intactum reliquerint: Quin multorum ipsi ignari & imperiti fuerint: aut in his quae calluerunt & praestiterunt, multa reprehendi & emendari possint. Nam ( ut boni illius Guidonis utar uerbis ) Infantes sumus, humeris illorum insignium Gigantum altis superuecti &, gestati, unde non tantum ea, quae eis uisa sunt, intuemur, sed plura quoque alia perspicimus. Absit enim ut confingamus, artem medicam supremum perfectionis uerticem attigisse. Quod ne ipse quidem magnus Dictator Hippocrates agnouit, quum in ea, quam ad Democritum dedit, Epistola subscribit, & ingenue fatetur, nuspiam absolutam Medicinae speciem inueniri, nec in quoquam se unquam perfectam deprehendisse. At dicet Anonymus, Celebrem illum Pergamenum, sexcentos, circiter post annos ab Hippocrate natum, eam extremam manum apposuisse, quae ad integram & omnibus suis numeris absolut am perfectionem requirebatur. Nolim ego minorem, quam tua nonyme uelalii multi, tanti uiri meritis honorem tribuere, Cuius & ingenii acumen & subtilitatem, nec non scientiae altitudinem admitor ac suspicio. Attamen, si ad superos redierit, nullo pudore, ad plerosque magnos doctosque uiros, eiusdem cum eo sortis ac Professionis, audiendos ( a quibus, quae incognita haberet, addisceret ) maiore adducatur, quam olim aliquando ad innumeros alios uel imperitissimos, nulliusque Eruditionis homines discendi causa accesserit, ut ipsemet lib. de Simp. testatur, se nempe Piscatores infimaeque sortis alios homines & plebeios aliquando huiusce rei causa consuluisse. Ubi preterea ingenue fatetur ( cum de argento uiuo tractat ) se nullum ipsius uel intro sumpti, uel foris admoti fecisse periculum. Quin etiam ipsemet magno errore credidit aliud esse ab argento uiuo hydrargyrum, opinatusque est soluti esse ( instar auri potabilis ) in aquam argenti medicamentum: Unde liquet, quam parum in naturae metallicae cognitione esset uersatus, qui ignotarit Hydrargyrum unum & idem esse cum argento uiuo indiuiduum. Quod nemo in dubium uocat, nisi qui ita pertinaciter in uerba Magistri iurarit, ut nigrum credat esse album, & album uicissim nigrum, si ita Magistrum pronunciantem audiuerit, quod magnum est imbecillioris ingenii argumentum. Nam quemadmodum illos grauiter peccare censemus, qui uenerandorum antiquorum errores, nouis quibusdam insaniis obruere conantur, ut multi Agyrtae, Empirici & Impostores ( qui se Paracelsistas profitentur ac praedicant ) faciunt, quique huic uni & soli auctori abditarum rerum causarumque cognitionem, mysteriorum inuentionem, remediorumque omnium legitimam preparationem, supercilios e nimis falsoque adscribunt. Sic illis igne & aqua interdicendum, qui sat habent, modo ubique Galeni nomen eructent, etsi ratio reclamet, mordicusque tenent illum nihil ignorasse, & ad supremum perfectionis gradum Medicinam perduxisse. Apprime igitur Iurisconsultus quidam re & nomine amplissimus, scripsit: Temeritatis notam esse, Uiros Sapientiae gloria conspicuos, uel statim errori subdere, uel quod temperata resolutione placari poterat, uelle subuertere. At docti contradicente Ueritate non uerentur saepenumero priscis contradicere, & perinde atque propositis gloriae praemiis, cum ipsorum magnitudine certare. Sed ne falsi ab Anonymo nostro insimulet, quod tot, tantos, tam graues doctosque uiros, Hermeticos inquam Medicos, etiam hodie florere & uiuere dixerim, qui tantum ab est ut aspernentur aut damnent ( quod cum nostro Anonymo quidam alii temere & citra Causae cognitionem faciunt ) tam elegantes arcanorum uerae & antiquae Chymiae, aut Spagyricae artis inquisitiones, quae semper fuit Medicinae nostae decori & ornamento, ut eam tanquam genuinam, & medicinae partem necessariam non minoris faciant, nec segnius laudent, quam illaudatam illam & adulterinam agyrtarum, sufflonum & Empiricorum, atque id genus aliorum, respuant & explodant. Attexam hic Catalogum illorum, qui mea aetate floruerunt, & cum quorum multis in peregrinationibus eis, consuetudo familiaris mihi intercessit, uel coram, uel per mutuas literas, aut per eorum Commentarios. At hic primum ordiar a Claris. Uiro N. Brithmanno, olim apud Colonienses Doctore Medico Celebetrimo, quo hospite ac hospitio ad decem menses apud ipsum usus sum, & cum quo mutuas manus in opus & uigilias tam praeclatae artis contuli. Cui ingenue, ut & magno illi Petro Seuerino Dano, prima & elegantiora meorum in hac scientia studiorum rudimenta accepta fero. His duobus luminibus duo alia lumina adnectam, Cratonem Imperat. Archiatrum, & Guinterium Anderuacum Imperatoris Medicum, utrosque uiros de re medica bene meritos. Quorum alter ex professo scripsit librum de Ueteri & noua Medicina, quemque familiariter Argentinae noui, ab ipsoque multa arcana chymica decerpsi. Adiungam praeterea Theodorum Zuingerum, Felicem Platerum, Isaacum Bellerum, Nicolaum Stupanum, omnes in celebri Basiliensi Academia Medicinae Doctores & Professores, literatis omnibus ex recondita sua doctrina, & multiplici scientia uenerandos & admirandos, ac omnibus passim, Medicorum nostri saeculi Coryphaeos habitos ac decantatos, quos ego pariter, ut uenerandos meos Praeceptores agnosco & colo. Praeter illos Basileae etiam cognius mihi est Artogosius Imperatoris Medicus. Ruscalonius Medicus Illustriss. Principis Electoris Comitis Palatini, Bulffius, Sterpinus, Auberius, Benardus, Paenotus, Genandius, Camillus a Camillis, percelebres omnes ac praeclari Physici Medicique, partim in Heluetia, partim in Italia, quorum nonnulli defuncti sunt uita, reliqui uitali aura adhuc perfruuntur. Quos uero alios aut coram, aut ex fama, & doctissimis eorum scriptis, noui, quorum adhuc maxima pars in Germania floret, ii sunt, qui sequuntur: Duncanus Leldelius Med. Doctor & Professor Acad. Helinstadensis. Uuechius, Ioann. Ratzenberger Med. Henrici Iulii Ducis Brunzuicensis. Henricus Faber Med. Ducis Saxoniae Ioannis, Guillelmus Uenatenus D. Med. Moguntinensis. Iacobus Alstein de Haldesleben utriusque Med. Doctor percelebris, mutua amicitia mihi coniunctissimus. Franciscus Parcouius Med. Ducum Brunzuicensium. Ioannes Linck Med. in Zeith. Andreas Libauius Halensis Sax. predicus Doctor celeberrimus, rerumque naturalium perscrutator fidissimus & diligentissimus, uerae Chymiae defesor acerrimus, cuius doctissima scripta, si Anonymus noster perlegisset, non ita in ueram Chymiam debacchatus fuisset. Hieronymus Rensnerus Medicus clarissimus, qui librum de Scorbuto uere aureum nuper edidit, in quo inter reliqua enucleatur, quo modo iuxta Hippocratis Galenique Therapeusin, selecta spagyticorum magisteria tuto administrari possint. Ioannes Montanus Strigiae in Silesia D. Medicus. Martinus Coppus Med. Magdeburgensis. D. Medicus. Lauinius, arctissima mihi amicitia iunctus, uir utique liteatissimus, qui post multas peregrinationes cum Illustriss. Barone a Zerotin peractas, sedem suam tandem Pragae fixit, Imperatoris Caesaris Augusti Medicus. Heliseus Rosslin, Medicus & Physicus Haganoae Alsatiae. Ioannes Ludouicus Hauuenreitterus Argentinae Doctor & Professor Physicus. Eberbergier Argentinae etiam ordinarius Physicus. Item Nithmammetus Argentine quinetiam Doctor Medicus. Ioannes Schenchius a Graffenberg Friburgi Brisgoniae Medicus. Ioannes Mochius in eadem Uniuersitate Professor. Ioannes Hartmanus Bergerus D. Medicus Francofurti ad Moenum. Nicolaus Molanus Medicus Illustriss. Principis Landgrauii in Hessia. Martinus Rullandus, eiusque filius Ratisbonae. Eliseus Roslim Hagenouiae. Carolus Worselius Physicus in Repub. Uratislaniensi. Ioannes Heyden, Illustriss. Principis Anhaltini Medicus. Hermanus Brichmannus, Colonie Doctor Medicus. Crollius, D. Med. insignis amicus meus Henticus Contadus D. Medicine Hamburgi. Ioannes Kume Gastronii. Franciscus Rentzius Pomeranus in Morauia. Fridericus Egsius Alsata in Reinfelden. Ioannes Terrentius Suena, & multi alii mihi uel familiaritate uel nomine noti, uiri tamen clarissimi, & omnes celebratissimi doctissimique Medici. Quid silentio ne praeteribo nostri seculi duo lumina, Ioannem & Casparum Bohinos, summa mihi amicitia coniunctos, hunc quidem Illustrissimi Ducis Wittenbergensis Medicum, & Botanicorum dictatorem: alterum uero in Academia Basiliensi Anatomicum Professorem? In extremo hoc Germanorum Hermeticorum sen uere dogmaticorum agmine collocandi mihi ueniunt celeberrimi duo uiri, aetate quidem iuuenes, at in hac scientia prudentissimi senes, ac in hoc certamine generosissimi fortissimique Athletae, omnium Medicorum duo futura Lumina, Iacobus Zuingerus, magni illius Theodori olim, inter aetatis suae sydera fulgentissimae stellae filius, qui amicitiae Paternae haeres, sicuti bonorum, & uirtutum, sui amoris me participem fecit. Quibus nominibus clarissima illius fama, non solum ad Germaniam, sed & Italiam peruolauit. Alter est Henricus meus Kerlerus, qui mecum degit per aliquot annos, meique uel in Peregrinationibus meis, uel in fauo meo Spagyrico, r officio fungebatur: Ac mihi tanquam fidus Achates semper astitit. Qui a me discedens, cum lustra quina nondum superasset, in Galliae nostrae percelebri urbe, & Ueterum Romanorum Colonia illa Nemausensi, Philosophiae publicus Professor, sub Regis stipendio incredibili omnium applausu, militauit. Atque etiam ut Eruditione, & partibus omnibus Medicinae clarus, doctissimis & maximis quibusque huius aeui luminibus, tum Monspessuli, tum alibi innotuit, qui preter diuersarum linguarum studium, Spagirice etiam artis, ac scientiae Hermeticae, Hippocraticaeque Medicinae nucleum contrectauit, Doctorque Medicus magno cum honore Basileae proclamatus, receptusque fuit. Nam inter alias gentes, que literarum omnis generis, studiis, ac praesertim Spagiricae arti incubuerunt, una semper Germania, omnium seculorum memoria, clarissimis id genus uiris felicissima fuit, matrixque ac mater maximorum totius orbis ingeniorum feracissima semper habita est. At qui non sit eiusmodi uitis faecunda, quum Imperatores & Principes semper habuerit huius scientiae fautores & Mecenates, nuncque adhuc habeat Rhodolphum huius nominis secundum Imperatoria Maiestate augustum: qui & ipse tam rarae, pulchrae, atque elegantis scientie & artis amantissimus est: nec non Sigismundum Regem Poloniae, Serenissimos item Principes Archiepiscopum Coloniensem, Ducem Saxoniae: Marchionem Brandeburgensem, Sacri Imperii Electores: Illustrissimos quinetiam Principes, Carolum, Ducem Sueciae, Henricum Iulium, Principem Brunsuicensem. Mauritium Landgrauium Hassiae. Udabricum Megapoloniae Principem. Ferdinandum Ducem Bauatie, Marchionem Badensem. Principes Anhaltinos omnes Iulium Episcopum Herbipolensem, Ducem Franconiae, & alios plerosque magni nominis Herones, tam exquisitae scientiae propugnatores, ac sedulos cultores. Nec alia Regna, nationes, prouincias doimis eiusmodi Uiris ( & si rarioribus ) orbatas autumandum est. Siquidem Italia suos habet, Iulium nempe Caesarem, Claudinum Professorem Bononiae: Herculem Saxoneum Professorem Patauii primarium: Ioannem Baptistam a Porta, Neapoli, pluresque alios medicos, doctrina & experientia claros. Scotia & Anglia suos alunt Hermeticos, Ioannem Dee: Antonium Lescapia Silliuetanum: Lautentium de Laune: Ant. Cobel: Mussetum: Ioannem Starfeldium: Iacobum le Cadet: Andream Sellim: Silbertum Guilliermum, insignes omnes Medicos & Philosophos. Taceo Gallos plerosque, quorum res praeclare geste satis superque famam & existimationem nomini ipsorum conciliarunt, adeo ut facile elogio nostro carere possint. Atque hec est illa multorum Philosophorum ac Medicorum series & numerus mihi cognitus, quorum permulti, ac fere omnes, Hermeticam doctrinam amplexantur. Alii uero non pauci, qui quamuis in ea non adeo uersati sint, amantissimos tamen illius, ne dum ut infesti sint hostes, ac tot, tamque egregiarum preparationum, que ex arte hac perdiscuntur, studiosissimos sese praebent, iisque perpetuo inhiant. Cap. Ii. Quo industria antiquorum medicorum explicatur, in concinnandis etiam propria manu medicamentis: Longius forsitan progressi sumus, quam instituti argumentum postulabat, in nostrae legitimae Uocationis explicationem, & Hermeticae Medicinae, aut ( ut uerius loquar ) dogmaticae & Hippocraticae antiquitatis probationem, ubi tot tatorumque uirorum, ac ubiuis totius Europae Academiarum, medicaeque professionis Corypheorum seriem nominatim produximus qui dum uiuerent, uerae chymiae studium amplexati sunt, superstites colunt, ut de ueritate & antiquitate artis Spagiricae, cui non tantum astipulantur, sed eam quam doctissimis Commentariis in dies exornant, ambigi nusquam possit aut debeat. Quidigitur nouitatis hec dogmata insimulet Anonymus, & tanquam ex cerebro nostro recens natam medecinam arguat, cum a primis propemodum conditi mundi seculis originem ducat, & tot postea longo ordine succedentibus aetatibus, a prestantissimis omnium medicis comprobata sit? Sed quibus tandem fastibus librum meum castigandum suscepit? Gratissimum utique fuisset, si singula moderato animo, quae reprehensione digna iudicabat, notasset, non autem Thrasonica quandam ἀλαζωνια in haec uerba, rubrica utique & minio signanda prorupisset. Inter est Reip. ( inquit ) " Medicum a Pharmacopaeo ita distingui, ut unus praescribat, alter operetur, quia nisi essent distincti artifices, posset uterque quando lubet, aegrum impune occidere, possent singuli fel pro melle, uenenum pro remedio propinare. " Et paulo post subiicit: " Attamen operatio Pharmacopaeis relinquenda erit, indigna Medici Maiestate cuius est praescribere, non operari. " hominis ineptias rideam, num meam sortem apud me lugeam qui in hoc studii genus ingressus sim, tanta imperitia & inscitia scatens, ut illis ratio & experientia ( firmissimae tamen ac tutissimae Medicinae columnae ) obruantur, iisque subiici ac cedere, iniquissime cogantur. Antiquitas, qua Anonymus iste noster gloriatur, contraria prorsus nos docet, nec usque adeo desides medicos facit, ut omni labore illos liberet. Hippocrates ipse eorum faciem conspuisset, qui praeparandorum suorum remediorum scientiam illi detraxissent ( quorum utique ueteres, tam uigiles fuerunt custodes, ut ea nequaquam publica facerent omnibus, sed magna cautione sibi asseruarent, & filiis ac nepotibus seriatim tandem committerent, ac per manus traderent. Quod adhuc nostro seculo, in quibusdam familiis, inter Danos atque alibi obsetuare uidemus, ubi nonnullae familiae hoc a parentibus longo ordine traditum habent, ut morsuum canis rabidi curationem calleant: aliae epilepticum affectum sanent: aliae fracturas ac luxationes reponant, atque id genus affectiones priuatim curent. Celsus Latinorum omnium Medicorum facile princeps, atque altera Hippocratis simia in praefatione sui libri scribebat, ut Hippocrates sui seculi lumen ( quod diuina eius scripta ubique testantur ) inter primos fuerit, qui Medicinam a Sapientia uel Philosophiae studio distinxerit, quam ante ipsum Pythagois, Empedocles & Democritus ( ipsius Hippocratis Preceptor ) tanquam Philosophi professi erant. Hippocratem sequuti sunt, ( ut refert idem Celsus ) Diocles, Carestius, Praxagoras; Chrysippus: deinde Herophylus & Erasistratus, qui tam uarie medicinam exercuerunt, ut ab eo tempore illa in Dieteticam, Pharmaceuticam & Chirurgicam diuisa sit, nec tamen illi singularum suarum sectarum duces ac praeclari medici, seorsim uel Pharmacopaeorum uel Chirurgorum, uel Diaeteticorum nomen aut titulum assumebant, sed medicorum, qui in officiis trium illarum partium sedulo uersabantur, etsi Diaetetici medici primum locum obtinebant, quod potissimum rerum naturalium scientiae incumberent, citra quam mutilam ac imperfectam medicinam iudicabant, quos tamen ut nec caeteros pudebat aut taedebat, pharmacis manus intingere, quorum delicatuli multi ne oculis quidem praeparationem intueri audeant, aut dignentur. Dioclem & alios illius seculi medicos sequutus est Serapio, qui priuatam Empiricorum sectam instituit, se ipsum Empirici nomine insigniens, euidentium causarum & experimentorum fundamento innitens. Quae quidem secta non paucos habuit discipulos, nec infimae notae homines. At eam amplexi sunt Apollonius, Glaucius, Heraclitus, Tatentinus, ac alii complures. Qui quidem insignes medici omnes non abhorrebant a remediorum praeparationibus & eorum administrationibus, prout ex illorum formulis apud Graecos authores passim descriptis, colligere licet, ipsorum nominibus insignitis. Quin illis parandis & exhibendis summa cura ipsimet inuigilabant: eaque experientia probata alii nemini, quam suis in manus tradebant, aut mutuo sibi impertiebantur, nec nisi multis precibus expostulata: adde etiam illorum quam plutimos sic sibi solis ea asseruasse, ut non nisi post obitum suum, copiam ulli fieri religios e uetuerint: ne dum ea Pharmacopaeis publice euulgarint, aut illorum praeparandorum aut exhibendorum curam eis commiserint " Attamen ( concludet adhuc sic Anonymus ) operatiopharmacopaeis relinquenda erit, indigna Medici Maiestate, cuius est praescribere non operari. " Siccine personata Medicorum Maiestate, & fallaci pompa morbi profligabuntur? Quid si rus istiusmodi farinae Medici ad inuisendos aegros accersantur, ut saepe fit ubi desiderantur Phamacopaei & Chirurgi, ibique morbus uigeat, nec ullas patiatur inducias, sed promptum auxilium expetat? Quid ist hic agat medica maiestas uenerabilis Doctoris? An illum fastum morbus reformidet, a quo iugulari aegrum necesse sit, silente sic turpiter medico? Meretur ne ignarus iste medici celebris nomen? Quis tibi Anonyme tuae professionis homo hoc concedat? quin potius, quis te non lacessat & iure criminetur, qui uideat talia uerba ore tuo excidisse? Nunquid is, qui uenam opportune secare, & apte apostema aperite, ulcus aut uulnus tractare, chirurgique officio, cum urget necessitas, defungi nouit, aliasque id genus operationes exercere; quique & Medicamentorum preparationes callet, eaque semper parata ac experientia tuta, in promptu habet, & secum circumfert, uerius celebris medicus dicatur & agnoscatur? An maiestas & pompa, hellenismus & latinismus medici nomine tenus, non re, ( ut qui & morborum curandorum rationem ignotat, & temediorum uim ac preparationem ) medicum reddet aliquem, qui precipuis aliis dotibus, & ueluti medicinae anima, quae in apposite, cito & tuto curando posita est, careat & plane sit destitutus? Nunquid forma facit id, quod res est, non simulachrum adumbratum rei? Quid igitur agant Medici quorum non est operari, ubi pro regionis, locorum, personarum, affectuum ratione, uarianda sunt medicamenta, eorum preparationes, concinnationes, formae: ut pro circumstantiarum conditione auxilia mutentur & conuenienti forma ac grata aegris exibeantur? Quae quidem obsetuationes non nisi longo usu ac operationum experientia comparatae, quum in istis Pseudomedicis desiderentur; quid ab illis expectetur aut sperandum sit? Facessat igitur fastuosa ista Maiestas, nec non κενολογια istius Censoris, cum ad rem nihil, quam ad aucupandos loculos faciunt. Sic enim sentiebat Celsus, quum scribebat ingenium & facundiam uincere, morbos autem non eloquentia sed remedis curari. Quae si quis elinguis usu discreta bene norit, hunc aliquanto maiorem medicum futurum, quam si sine usu linguam suam excoluerit. Idem alibi dictat, uerum esse ad ipsam curandi rationem, nihil plus conferre quam experientiam. Quae quidem experientia non leui aliqua industria, aut ex sedentaria arte, sed perpetuis uigiliis, assidua operatione prudentique obseruatione, inter arma, Xenodochia & peregrinationes longinquas, ad colloquia cum uariis doctoribus ac praeclaris uitis ineunda, susceptas, comparatur. Sed ista inaudita sunt Anonymo nostro, cuius anima etiam, ut coniicio, non secus bombardarum tonitru discutitur, ac nolarum seu campanarum sonitu nimbi disperguntur ac diffugiunt. Idcirco libenter ab armorum strepitu, Xenodochiorum sordibus, & peregrinationum laboribus semper recessit, insigni pietate ductus, ut uidelicet lares domesticos perpetuo coleret, atque sic nullo negotio tot laborum in comparanda alia quam uulgari scientia, iugum excuteret. Latiorem uiam etsi erroneam, alioque quam par est deflectentem, ut tutissimam iudicans, quod breuis & citra molestiam incedatur. Uenia utique dignus es Anonyme, si plura, quam uires ingenii tui ferant, praestare non ualeas. Attamen ne ἀναπολογητος inscitiae, in Apologia tua prorsus uideare, rationem plenis buccis, & aureis literis consignatam subiungis. " Attamen ( inquis ) operatio Pharmacopaeis relinquenda erit, indigna Medicimaiestate, cuius est praescribere, non operari. " Deus bone, quanta isthec arrogantia est? Si oculos Anonyme in antiquitatem & bonos authores defixisses, nunquam talem Sententiam effudisses. Sed occidant ista, ut orta sunt. Scribonius Largus in suo de Compositione Medicamentorum libro, Caio Iulio Calisto dicato, sic loquitur: Inter maximos quondam habitus medicos Herophilus Caii Iulii Calisti, fertur dixisse medicamenta diuinum. munus esse, & id quidem non sine ratione, ut. mea fert opinio. Prorsus enim quod tactus diuinus efficere potest, id prestant medicamenta, usu experientiaque comprobata. Animaduertimus itaque saepe inter deliberationes, contentionesque medicorum authoritate praecellentium, dum quaereretur, quid nam faciendum, aut qua ratione succurrendum esset aegro, quosdam humiles quidem, & alioqui eignotos, usu uero peritiores, & ( quod fateri pudet ) longe summotos a disciplina medicinae, ac ne affines quidem eius professionis, medicamento efficaci dato, protinus uelut praesenti numine omni dolore periculoque liberasse aegrum. Quamobrem spernendi sunt, qui medicinam spoliare tentant usu medicamentorum, non a medendo, sed a potentia effectuque medicamentorum ita appellatam: probandi autem qui omnimodo succurrere periclitantibus student. Ego certe aliquoties magnum scientiae titulum consecutus sum, ex usu eprospere datorum medicamentorum: Multosque ex eadem causa non mediocrem gloriam tulisse memini. Est enim haec pars medicinae, ut maxime necessaria, ita certe antiquissima, & ob haec primum celebrata ac illustrata. Paulo post autem, ubi declarasset ex quorundam testimonio Asclepiadem non usque adeo firmam remediis a sola diaetetica medendi ratione petitis, fidem habuisse, ut prorsus quae a Pharmacia impertiri possunt aspernaretur, haec quae sequuntur adiicit de ipso Asclepiade, in libro παρασκευαστικῶν inscripto, id est praeparationum, ubi contendit ultimae sortis esse medicum, seu indignum Professione Medicinae, qui non ad singula quaeque uitia binas, ternasque compositiones, & expertas protinus paratas habeat. En quae ab ipso Asclepiade & Scribonio Largo nostri Anonymi Maiestati in faciem expuuntur, ut qui medici nomine prorsus indignum iudicet eum qui omnium operationum ad Medicinam facientium prorsus expers ac imperitus sit: Qui si insolentius in sui defensionem, prioris suae tam praeclarae sententiae clypeum opponat, quae fert Interesse Reipub. Medicum a Pharmacopaeo ita distingui, ut unus praescribat, alter operetur: quia nisi essent distincti artifices, posset uterque quando lubet aegrum impune occidere, possent singuli sel pro melle, uenenum pro remedio propinare. Quid aliud, quam omnium Medicorum & Pharmacopaeorum itas in se exacuat, quos tam improbae fidei notat, ut si seorsim operentur ac medicentur, non saluti aegrotantium restituendae, sed morti accelerandae, de industria studeant? Quis huiusmodi calipodiatorem suo calceo alios calceantem ferat? Nunquid omnis medicus famae suae integrae ac sincerae Conscientiae studiosus in capillitium hominis inuolet, ut oculos etiam eruat? Satis Argumenti Anonymus toti Academiae Medicae suggessit, ut in ipsum omnibus neruis insurgat, qui tam iniqua de medicis & medicina ( sanandi non nocendi scientia ) non comminisci modo, sed publice etiam promulgare ausus est: quasi uero non potuerit cogitare, etsi praescribit salubria medicus, posse a pharmacopaeo in perniciem aegri adulterari, si malae mentis homo est, & medicus procul abfuerit. Quasi uero longe nobilior & uerior ratio distinctionis utriusque officii afferri non potuerit, ut nempe rebus praeparandis ac peragendis Pharmacopaeus adesset, & leuaret tanquam minister, taedia & molestias medici, qui tot discerpi occupationibus nequit, ut simul multos aegros inuisat, & illis sua remedia paret. Quibus officiis unus medicus par & satis esse non potest. Quis ausit animo concipere, praeter Anonymum nostrum, medicos usque adeo esse sceleratos, ut ad necandum potius quam sanandum, medicinae incumbant? Nunquid sanius, & magis Christianum, ex regula charitatis fuerit, eos iudicare, artem suam magnis laboribus & sumptibus didicisse, ut humanae Reip. prosint, cum omnes alii artifices eo suas artes candide referant? Idcirco dicebat idem Scribonius eadem epistola: Ne hostibus quidem malum medicamentum dabit: Sed persequetur eos cum res postulauerit, ut miles, & ciuis bonus omnimode, quia medicina non fortuna neque personis homines aestimat, uerum aequaliter omnibus implorantibus auxilia sua, opitulaturam se pollicetur, nullique unquam nocituram profitetur. Hippocrates Conditor nostrae Professionis, initia disciplinae a Iureiurando inchoauit: quo sancitum est, ne praegnanti quidem medicamentum, quo conceptus protrudi possit aut detur aut demonstretur a quoquam Medico, longe praeformans animos discentium ad humanitatem. Tantum igitur abest Anonyme, ut operandi peritia medicos spolies, & ad Pharmacopaeos medicamentorum praeparationes, tanquam medico indignas transferas, ut contra ad pecudes ille sit ablegandus, ne dum illustri medici titulo insigniendus, qui medicinam iactitat, cuius usum in auxilium aegrotantium nescit, & omnis remedii, operationis ac praeparationis est ignarus. Longe aliter res se habebat antiquorum medicorum seculis, quos operationes suas ( nedum ut eas maiestate & nomine suo indignas putarent, ut iudicat Anonymus ) tanti fecisse constat, ut celeberrimi quique medici, nec non Reges ac Principes medicine studiosissimi, preparationes, operationes ac compositiones medicamentorum, quas suis manibus ipsi elaborabant, nominibus suis tanquam a se profectas, insigniri uoluerint, adhucque nomen retinuerint, quibus indies ipsi utimur. Cuius rei fidem faciunt tot remedia, celeberrimis totius antiquitatis medicis attributa, tanquam eorum authoribus, Inuentoribus rtificibus, Hippocrati nempe, Chrysippo, Herophilo, Asclepiadi, Serapioni Apollonio, Glaucio, Heraclidi Tarentino aliisque compluribus, quibus non tantum illa, quae diximus sed infinitae compositiones, tanquam eorum geniture, accepte ferende sunt, ut diuerse illae Hierarum species, que Antiocho, Galeno, Archigeni, Traliano, Longadio, Iusto, Constantino adscribuntur, quod ex eorum officinis profecte sint, quemadmodum Mithridatum a Mithridate, Theriaca Andromachi ab Andromacho, Athanasia Adriani ab Adriano, Philonium a Philone Elect. Iustinum a Iustiniano, & id genus infinita alia ab aliis excogitata & elaborata sunt: qualia sunt etiam Recentiorum auxilia ac compositiones, ex eorum nomine cognitae & nobis usitate, a Mesue, Nicolao Myrepso aliisque descripte, quarum inuentio & administratio Graecis, Arabibus & Latinis arrogatur, ut ex eorum scriptis uidere est: quarum tamen cognitio non nisi multo post illorum obitum, prodiit in publicum. Sed uideamus quid Scribonius Largus seorsim de Hiera Pachii magni nominis medici scribat, qui Rome temporibus Tyberi floruit; qui quidem Scribonius 23. cap. de Compos. medicamen. libri, breuiter tractans ac disserens de Hiera Pachii, admirandisque eius effectis, in cura uariorum ac grauissimorum affectuum, quos ordine enumerat, ac codem capite describit, sic loquitur, Fecit e ( inquit de Pachio scribens ) magnos questus ex ea, propter crebros successusi nuitiis difficillimis. Sed ne hic quidem ulli, dum uiueret compositionem dedit. Post mortem autem eius, Tyberio Cesari per libellum scriptum ad eum, in publicis bibliothecis recondita, uenit in manus nostras, quam antea nullo modo extrahere potuimus, quamuis omnia fecerimus, ut sciremus quae esset. Ipse enim inclusus componebat, nec ulli suorum committebat. Plura enim quam recipit, ipse contundi iubebat figmenta, fallendi suos causa, hanc postea nos sciuimus: que ( ut sane in libello, ipse fatetur ) non a se inuenta, sed usu exactiore comprobata data proficeret. Addamus & quod idem Scribonius de remedio quodam in colicum affectum scribit, a Cassio Medico, quodque de plerisque aliis auxiliis refert, unde uidere liceat ab antiquis medicis celeberrimis, sua propria manu remedia parari, nec aliis eorum praeparandorum commissam fuisse curam, quod pretiosissima, & tanquam singularia arcana haberent, & sibi solis asseruarent. Qui si hodie uiuerent, scilicet tam graui isti nostri Anonymi sententiae suffragarentur; ac subscriberent: qua imperiose sic tonat magister noster: " Attamen operatio Pharmacopaeis relinquenda erit, indigna Medici Maiestate, cuius est praescribere, non operari. " Sed de istius praecipitis hominis tam praeclaro iudicio, uel etiam ad ipsos, qui eum in nostri libri Censuram delegerunt, libenter prouoco, ut scilicet consultius in posterum sagaciores & modestiores eligant, qui si in male dicendo sibi temperare non possint, saltem in scribendo de arte honorifica, in errores non incidant inueniles qui uitio toti collegio uerti possint. Cap. Iii. De usu & praestantia Chimicorum remediorum aduersus Contemptum & Comparationem ab Anonymo institutam. Antequam istius tam elegantis remediorum Chymicorum cum uulgatibus Comparationis ( ubi patefacturi sumus ingenii hominis subtilitatem ) examen aggrediamur: quaedam capitula huc & illuc libelli eius tanquam scopae dissolute inspersa, nobis excutienda sunt, ac primo loco ex illo quetendum, cur seorsim caput inscripserit, An ars possit aurum efficere? Et paulo post. An Aurum sit finis omnium metallorum? Quid ad rem? Aut in quem finem ista? Quorsum de Transmutatione Metallorum tam multa garrit, quum, nisi alio mentem diuertisset, facile uidere potuerit, quicquid de medicina uniuersali libro nostro, quem castigandum suscepit, edissero ad transmutationem metallorum, a me nullo modo referri: sed ad tuendam aut restituendam deperditam hominum sanitatem, prout antiqui omnes praeclarissimi Medici, quos sequor, in eum scopum toti collimarunt, reuocari: Sat esto Anonymo nostro, canendi triumphi ante uictoriam, ansam omnem eripuisse, ad cuius uelitationes, cum probe nunc mihi tam peritus Iaculator sit cognitus, tutius ob metam instar Diogenis mesistam, cum nihil minus quam ad scopum collimet. Etenim cum tam oblique aberret a sensu uerborum meorum, & quem sibi proposuit attingendum scopum, longo a latere interuallo eum deserat ac deuitet, quis iam illius tela reformidet? Quis coniiciat ex scriptis meis transformationem metallorum illis innui? Cum enim expono, cur antiqui uniuersalem illam Medicinam, uocarint essentiam quintam, Elixir, aurum potabile, lapidem & coelum Philosophorum; En uerba quibus utor: Lapis uocatur, non ut ille, cuius contactu metalla transeunt in aurum, hoc enim auaritiae inuentum est, atque opus non medicorum uel medicinae, sed propter perpetuam atque inuictam durationem, aut quod de natura sit salis, salis inquam rerum uitae, in quo tanquam durissimo firmissimoque corporum fundamento, reliquae uirtutes cona quiescunt. Cur de suo addit Chymiam, nisi Inuidia quadam motus, quod fundamentum scripti mei, aut eius argumentum, omnibus bonis uiris gratissimum, nusquam adoriri, ulla ratione, ne dum conuellere posset, utpote uiribus nostrarum rationum, quae captum eius superant, impar: ex illa uoce ( chemiam ) quam adiecit, arripuerit uoluntariam occasionem, libere expatiandi in Alchimiae campum: eamque non suis armis, sed aliunde ab illis, qui eam antea oppugnarunt, non expugnarunt tamen, collectis impetendi ac lacessendi? Sic sequutus doctissimum quidem uirum Erastum, eiusque arma suffuratus, ca in me, aut potius in artem transmutandi imperfecti metalli in aurum, quibus ille in Alchimiam ac tam nobilis artis propugnatores insultauit, cuibrare contendit, ut si firmiore doctrina non polleret, alienis saltem a re nugis ac ineptiis apalectoronicis apologiam suam consarcinaret ac infarcitet. Non est quod a nobis Anonyme uagos eiusmodi processus, & obliquos expectare debeas. Quin potius ad singula tui scriptuli capita, tum uniuersim, tum particulatim responsionem nostram auditurus sis. Nec intactum a me puta praetermittendum praecipuum istud, quo tui cachinni nituntur, quoque ignorantia tua ac ineptiae apertius per me notabuntur: hoc nimirum quod dixerim supra & inculcauerim, salem rerum uitae idcirco lapidem uocari & esse, quod in eo tanquam durissimo corporum fundamento reliquae uirtutes conquiescant. Rides enim quod dixerim in sale uitam esse rerum, in eoque tanquam super rupe firmatas omnes uirtutes reliquas inconcussas sitas esse. At quid mirum? Insuetae sunt tuis libris eiusmodi lactucae, carduos praetulisses, & auidius excepisses: Ueruntamen quam aperte apteque ista dicantur, & omnium oculis, nisi tui similibus, ista ita esse pateat, facile ex nostris tationibus utique in meis scriptis licet cognoscere, non absurde uidelicet, a nobis statui firmum hoc principium uitalibus ac potentibus qualitatibus seu uirtutibus esse instructum. At noster iste Anonymus non exaturatus tam friuolis rationibus; nihilque ad tem pertinentibus, libellum porro suum infarcit, commentis, ac falsis etiam additionibus locupletat, quibus animi sui uirus undique euomat, & nos obruat, si possit. Quid enim ab eleganti ingenio, a docto, probo, & sapiente uiro magis alienum est, quid magis absurdum, quam in proximum clam palamque debacchari & eiusdem sortis ac professionis socios etiam aliqua familiaritate antea coniunctos proscindere, a quibus nullam unquam iniuriam, sed encomia & laudes e contra accepit? Quid iniustius quam ex instituto ementiri, unica illa nostra medicamenta, esse antimonium scilicet, praecipitatum, aquas quasdam & olea stillatitia, perpetuum Epyreuma redolentia: eaque ab uno Paracelso, hoc est ex Diaboli officina, ut loquitur; in perniciem humani generis deriuata, falso calumniari? quum nihil tale in libro meo legatur, unde illud etuat? Nunquid isthaec mala est mens, malusque animus? quum praesertim in aliis meis scriptis, potissimum in Aubertum quendam editis, Antimonium uitreum & praecipitatum a me prorsus explodi ac damnari uideat ac legat? Quam ista sint ab usu meo, & medendi ratione aliena, satis preterea docent, tum Pharmacopaea mea Dogmat. tum Consilia iam a nobis edita, & quae mox in lucem fauente Deo proditura sunt. Sed usque adeo attentus est & iudiciosus lector, noster Anonymus, ut explodere & damnare perinde sit illi ac recipere & admittere. Quis enim prudens Medicus uitrificatum illud Antimonium, tot simptomatum exitialium parens, & mercurium praecipitatum tot spiritibus acribus ac rodentibus ferocientem laudauerit? ubi apud me & ueros philosophos, qui assidue occlamant, Cauete a uitrificatione, ista probantur & in usum ueniunt? Non negamus tamen ex antimonio & mercurio, ut ex aliis metallicis corporibus, praestantissima educi posse medicamenta. Quod etiam natura, in thermis uel aquis metallicis & medicatis, ipsa nos docet, ex tot tamque elegantibus ac admirandis effectis, quae ex illis indies producuntur, tum omnibus uacuationum modis corpora purgando, uomitione, deiectione, incisionibus, abstersionibus, sudoribus, urinarum profluuiis: tum etiam obstructiones soluendo, deriuando, auertendo, corroborando, intemperiem corrigendo: deploratissimos denique quosque morbos curando, ut quae abundent medicatae aquae, tum salibus nitrosis, aluminosis, gemmeis, uitriolatis, tum spiritibus ac diuersis substantiis metallicis, sulphureis, bituminosis, antimonialibus, mercurialibus, plumbeis, ferreis, cupreis, & reliquis id genus, a quibus praedictae aquae & nomina & uires mutuantur: quas aquas medicatas, quae remedia metallica, natura liberali sua manu in hominum salutem uariis in locis abunde suppeditat: Quid mitum igitur, si in Antimonio, si in mercurio & reliquis substantiis metallicis tales uittutes comperiantur. Quis rerum tam utilium inuestigationem improbare poterit? Sed quam falsum sit crimen, quod in me contorquet iste Anonymus, de Antimonii uitrificati, & mercurii praecipitati exitiali usu, Audite paulis per quidde illis iam olim in spagirici mea Pharmacophaea scripserim. Ibi enim postquam obscuram de quibusdam remediis, quae ex antimonio extrahuntur, nec non de eius tinctura, quae instar panaceae omnibus prope morbis medetur, solis sudoribus, acdiaphoreticis perspirationibus citra nullam molestiam, aut nocumentum: Sic corpus ac inprimis totam sanguinis massam expurgans ac defaecans: hacque ratione medicamentum utique, scrophulis, uariolis, morpheae, malo mortuo, cancris, lupis omnium generum, phagaedenis ac malignis ulceribus curandis opportunum ac praesentissimum: Audite, inquam, quid scibam cap. de Antimonio. Tinctura illa expurgat atrum sanguinem, & uitiosos quosque humores, idque sine euacuatione manifesta, sed sola prauorum humorum Correctione ( addo ) Ne quis autem existimet, me de illo Antimonii uitro uerba facere, quo hodie multi imperiti maximo cum damno utuntur. Perniciosum enim est medicamentum, quod suo arsenicali spiritu, facultatem irritando expultricem, per superiora & inferiora magna cum perturbatione ducit euacuatque. Quod ego probare nullo modo possum. Non enim uiolentis quibusdam purgationibus morbi omnes curantur, sed conuenientibus etc. In eodem libro cap. de Argento uiuo sequitur, quod de Praecipitato loquor: Neque certe praecipitatus mercurius unquam utile remedium esse poterit, quam diu corrodens. uis ab aqua forti accepta, ipsum comitabitur: quae tamen non communibus, ut multi putant infringitur ablutionibus, sed longe aliis. praeparationibus & dulcoramentis; quibus ignotis nihil boni praestari potest. Idem in meo Sclopetario pronuncio, ubi praecipitati mercurii usum sentio potius ad externorum ulcerum curationem adhibendum esse, quam intus exhibendum. In Consilio de Lue Uenerea, ad calcem libri mei nuper editi ( cui obstrepit noster Anonymus ) addito; satis ipse arguitur mendaci, malaeque mentis. Sic enim scribo de eodem Mercurio Precipitato, postquam illius uariam praeparationem usumque docui, contra etiam Fernelii opinionem: Tandem eo usque ( inquam ) experiendi audacia processit, ut etiam interius exhibeatur, unde facte sunt Pillulae de Barbarosso dictae, postmodum praecipitati praeparatio in aqua forti, eiusque usus inuentus est. Quod praecipitatum argentum uiuum a nobis omnino improbatur, quamuis diuersis aquis ablutum ad eliciendam omnem aquae fortis acrimoniam, ad x. uel Xi. grana, a nonnullis exhibeatur cum theriaca mixtum. Deinde, ubi abusum etiam illorum ostendi, qui ipsum crudum, extinctum tamen utcunque, uel saliua uellimonum succo aut terebinthinae modico, theriacae admixtum exhibent, addito, in correctionem illius, puluere aliquo cardiaco. Ex quo tamen prestantissimae curae sequuntur uirulentarum gonorrhearum, & nonnullarum Luis uenereae, minus maligne ac mitioris specierum. Hec adscribo ut constet, quam abhorreat animus ab eiusmodi medicamentis, presertim si ab imperitis & agyrtis preparata fuerint. Hec ( inquam ) & similia Empiricorum sunt secreta, quae buccinatorum instar pro maximis mysteriis promulgant, cum eorum pars maxima, quid aut cur exhibeat nullam rationem reddere possit, & c. Si bene ista legisset Anonymus, & peruidisset ex nostris libris, quos nunquam ut patet, euoluit, at ne inspexit quidem, an nobis nunc obiiceret istorum medicamentorum usum unicum nobis esse praesidium: Nunquid improba illius fides hic innotescit? Quum ea audiat tam strenue a nobis oppugnari, cur sibi & aliis inique persuadet soia illa esse nobis purgantia? At contra legant omnes aequi iudices scripta nostra, si aliquod aliud praesidium, quam ex schola dogmaticorum petitum agnoscant, sed quorsum praeterea de destillatitiis quibusdam aquis ac oleis uerba facit: quae ut sola, uel praecipua saltem chymicorum remedia esse contendit, cum ex cap. 4. & 5. Pharmacopaeae dogmaticorum restitutae, paulo post tractatum primum libri mei, quem carpit, descriptae, potuerit didicisse, distillationem unum tantum esse operationis chymicae membrum, idque non usquequaque eius35 dem cum aliis membris dignitatis, qualia sunt calcinatio, digestio, fermentatio, sublimatio, circulatio, fixatio? Cum etiam ibidem uaria destillationum discrimina & species longe a uulgaribus istis diuersas, quas nobis putat esse familiares, quasque alio qui tanquam Plegma inutile respuendas ducimus, comperiat? Exhalationes uidelicet, exaltationes, circulationes, rectificationes, cohobationes: nec non ibidem legat, potissimum istarum Operationum in digestionibus, coctionibus, ac fermentationibus, a nobis constitui, quibus tam praeclaris ac egregiis artificiis, ars naturae imitatrix, puri ab impuro separationem facit, actiuas uirtutes a passiuis qualitatibus discriminat, utilia denique a noxiis secernit: quas sic separatas substantias Philosophus Medicus nouit denuo in unionem reuocare, ac in unum corpus aggregare, unde summa Uirtus remedii sic elaborati, & ueluti quinta illius essentia in unum centrum coacta, admirandarum uirium, ex repurgatis omnibus sordibus ac impedimentis eniteat. Sed Anonymus ista capere non potuit, quamuis omnia aperte & dilucide satis exposuerim; qui si uel tantillum iudicii habuisset, esset ne adeo egregias speculationes Philosophis solis dignas, ex leui aquarum inutilium stillicidio uel ipsis mulierculis; ac famulis omnibus familiari tam inepte interpretatus? Sed cur etiam aeque ad rem, ac caetera Paracelsum nobis opponit in libro de Morbis innisibilibus? quem Deum testamur, nunquam nobis nec lectum nec uisum etiam fuisse: nec credo Anonymo nostro sensum huius libri esse perspectum, qui in rebus lenioribus diiudicandis careat iudicio, quod satis etiam ipsemet indicat, cum eum, in quo nulla fit transmutationum metaliorum mentio, nobis tamen obtrudat improbationem artis transmutatoriae, quasi ab illo mutuati simus transmutandorum metallorum scientiam. Sed falso etiam iudicat, cum putat ex disciplina Paracelsi me hausisse, quicquid de Medicina uniuersali dissero, cum diserte affirmem non nouam hanc esse medicinam, sed antiquitus ad nos deriuatam ab Hebraeis, Chaldaeis, Aegyptiis, Persis, Grecis, Latinis & Arabibus, ex quibus magnum doctorum Celebrium Catalogum texui, ex quorum scriptis liquet, quam sedulam huic tam praeclarae Medicinae & huius argumenti tractationi operam nauauerint, ubi accurate tria illa prima rerum omnium principia, de quibus agimus, & quae ab illis sumus mutuati, non a Paracelso ipsorum discipulo, dilucide explicata sunt, Mercurius uidelicet, sulphur & sal: de quibus inter alios doctissime disceptauit Isaacus ille Holandus, magnus Philosophus, cuius imprimis sectator fuit Paracelsus, non exiguum tamen ex se lumen illis & ornamentum adiiciens, medicinamque iis innixam, abunde ac profuse, magna iugenii dexteritate locupletans. Nec uero dixeris Anonyme me Paracelsicae docttinae esse sequacem: at arcanorum illius admiratorem si dixeris, uerissima loquaris. Is enim inter alios omnes uberrimos huius medicinae quan tantis laboribus uigilis & peregrinationibus sibi consiliauit, fructus posteritati reliquit. Neque enim tantum flores ex Iudaeis, Arabibus, Grecis, quos discendi causa maximis impensis & molestiis adiit ac consuluit, sed integras plantas etiam cum firmis radicibus reportauit, quas in nostros hortos magnoanimi candore insereret ac implantaret Praecipue uero si chymicam artem spectemus, in qua praeclare emicuit & nobis preluxit. De his sic adhuc Iuuenis in responsione mea ad Aubertum scripsi: Hoc quidem concedo quorundam imperitorum ac etiam interdum improborum culpa & imposturis factum, ut pessime Chymici audiant. Sed dannari propter abusum, res presertim tanta, quantam hanc esse scio & defendo, profecto enec iure potest nec debet. Tot enim illa nobisdei opt. max. opera patefacit, tot pandit naturae arcana, tot antea ignotas Pharmacorum praeparationes: Herbarum denique, animantium, mineralium, ac omnium pene reru abditos, & in ipso naturae sinu reconditos usus depromit, ut in humanum genus ingrati sint, qui sepultam illam uelint. Ad Paracelsum uero quod attinet, equidem mihi nequaquam proposui, ipsius Theologiae patrocinium suscipere, neque ipsi in omnibus astipulari unquam cogitaui, tanquam in eius uerba iurassem. Sed praeter id Testimonium, quo Erasmus illum quibusdam Epistolis ornauit, ausim ego dicere & tueri, multa illum pene diuinitus in remedica docere & quae nunquam satis admirariac praedicare grata possit posteritas. Sexto etia cap. Pharmacopaeae meae, cuius fragmentum nuper emisi in lucem, Anonymus noster aperte uidebit Chymicas nostras operationes ementitis istis distillationibus & oleis, quae perpetuo mihi obtrudit, longe quid dissimile habere, ac maiore digestionum, coctionum & fermentationum cura ac molestia elaborari; quarum beneficio impura quaeque defaecantur, maligna corriguntur ac emendantur, amaraque edulcescunt, citra quas operationes, uel ipse panis ac uinum, precipua nostri alimenti fercula, nobis noxia & pernitiosa futura sint. Si enim crudis tritici granis uesceremur, aut illis etiam soli aquae incoctis uteremur, quot quantique inde morbi essent in nobis nascituri. Purum igitur ab impuro, ut ea sint nobis utilia separamus, farinam nempe a furfure, quam aqua diluimus, fermentamus, pinsimus, coquimus, unde magisterium magnum oritur, panis nimirum, nutritioni aptus, & in carnem nostram hoc artificio, transiturus: in cuius elaboratione si uel tantillum peccetur, non usque quaque gratus ac commodus futurus est, ut uidere est in male fermentato, male pisto, aut male cocto pane, quem respuimus, si quid istorum deest, aut perperam ac negligenter factum. Eaedem in uino perficiendae operationes, si ipsum nobis commodo usui esse optamus. Separadum enim purum ab impuro, coctionibus, digestionibus ac fermentationibus excernendo ab acinis & cute, granorum purum liquorem, qui in mustum traductus, & uasis suis impositus, nouas separationes, fermentationes, digestiones & coctiones efficit, disgregans faeces & tartarum a pura uini substantia, quae sic secreta, tandem clarescit, & potui in nutrimentum apta redditur, cum alioqui si rudior & sic permixta ebiberetur, dysenterias potius, alui profluuia, calculos, capitis dolores, & id genus alios morbos ac incommoda procrearet. Quas quidem operationes ad imitationem nature fieri, & ex eius schola ac luce depromi, abunde eodem capite docuimus, ut hinc discant Medici & Pharmacopaei, si citra periculum eduliis imparatis, inconditis & crudis, etsi nobis affinibus ac analogis, uti non possumus, quanto magis Pharmaca & remedia, cum suis impuritatibus & malignis faecibus oblata, nec depurata arte, aegris iam plus nimio debilibus, & quasi prostratis nocitura sint, ut inde etiam aegris suis in escam consummata, testaurantia & gelatinas artificio concinnatas potius, quam alios crassioris apparatus & ἀ¬ πεπτους cibos, ( ne dum medicamenta cruda, aut leui artificio quasi nullo parata ) prescribere moneantur. Quin etiam cum illos lateat chymicarum preparationum tam utilis ac necessaria ars, ut modestiores illorum, eius cognitionem laboribus nostris consequantur, a quibus nec non alis elegantissimis operationibus, quibus reliquam nostram dogmaticorum Pharmacopaeam, solis, bonis Uiris dicatam, aucturi, locupletaturi, ac exornaturi sumus, arrogantiores ac superbiores malaeque mentis homines, lubenter excludimus. Dein hec quae sequuntur in predicto meo libro subiicio. Summi Hip. diuina scripta, seu que dam quasi oracula suspicio: admiror Galeni summum ingenium & in docendo sagacitatem atque promptitudinem, in quorum scholis eruditionem qualemcunque a teneris annis hausi: eandem indies publicae utilitati rependete conor. At me hercle, non ideo me schismaticum esse autumo, si Paracelsi quaedam scripta, presertim ea, in quibus Hermetis dogmata sectatus est probem, laudem atque dilucidem: maxime cum constet in dubie omni uero, cordato atque candido medico, illum uelut ex Cimmeriis produxisse multa praeclara artis ornamenta, ingentesque artis admirandarum prepatationum opes, nec non proprietates rerum in corticibus suis occultas & omnibus prope aliis incognitas, enucleasse, ac ipsis oculis subiecisse. Quibus utique non parum splendide artem nostram locupletauit. Non tamen me ei aduocatum constitui, ut causam eius ubique suscipiam defendendam. Nec multum curo, quid in Theologia scripserit, aut in Philosophia aliisque scientiis abstrusioribus. Ipse uiderit, si quid preter diuinorum oraculorum ueritatem & reuerentiam a se prolatum euulgarit. Assumo ea tantum, quae ad artem faciunt, quorum tot tantaque inuenio mysteria ut habeat posteritas, in quo ipsum commendet ac admiretur. Si quae nouo aut uelato scribendi genere dixerit, non probo nec improbo. Non probo, si animo prorsus celandi id fecit: Probo uero, si propterea id fecit, ne, quod in Prouerbio est, perlas obiiciat porcis, mysteria ignorantibus, sapientiam contemnentibus. Si quid secus, improbo, imo detestor, ut iam feci publico scripto in libello nostro iam ante uiginti quinque annos edito. Tandem ubi iudicaui, quantas sibi iniurias conplures medici faciant qui seu Thrasones quidam, superbi ac audaces potius, quam modesti ac iumani sese mutuis proscindunt dicteris ac conuitiis tum uerborum asperitate, tum scriptorum petulantia sese configentes, idque modo publice, modo ueto clam: exposuique eiusmodi iurgia ac rixas honestis uiris, ne dum medicis ac Philosophis Christianis, prorsus esse indignas, quasi subodoratus casuras in me procellas & fulmina conuitiorum nostri Anonymi, quibus nunc contra naturae meae motum ac studium conor propugnacula mea opponere. Sic tandem de ornamento agens, quod ego cum aliis doctis uiris, conor medicinae adferre, concludo in haec uerba: Sane si Hippocrates uel ipse etiam Galenus nunc ad superos reuocentur, summo gaudio utique perfundantur, si uideant artem tanto & tam nobili accessorio ditatam, & manus: portigant ac gestiant de iis omnibus, quibus ars hodie aucta est, quaeque illis prisco aeuo incognita atque inexperta fuerunt. Multa forto etiam suorum placitorum, prae nouis uel ipsimet reiicerent, assueti utique maximi illi uiri summique Philosophi, rationi cedere & experientiae; Nam patet ex eorum scriptis, quam in multis saepe haesitent, in aliis fluctuent, propter fundamenti, cui superstruxerunt, imbecillitatem. Quae tamen eorum aedificia penitus diruere, uel quomodocunque quatere, candoris nostri non est Quin potius fulciamus ea strenuo ingenii nostri & experientiae nisu, ut & constet posteritati nos non fungos esse, sed nostro etiam ingenio praeditos fuisse, & mentem nobiliori illo sale conditam habuisse. Quod fiet si maiorum scripta non repudiantes nouis interim inuentis ornemus atque ditemus. Traduntur enim artes ueluti per manus, & quisque suam nouis inuentis adornat, quo quisque altero est ingeniosior, uel magistro etiam in aliquibus superior. Inuentis, inquies, facile est addere. Quid tum? Inuentoribus gratiam habeamus, & ditatoribus qui nunc sunt aut fuerunt, eandem referamus, nostraque si quae sunt, etiam conferamus, ut a grata posteritate bene merendi de omnibus uoluntas nostra praedicetur. Atque haec satis sint Anonyme, pro falsarum tuarum criminationum in me confictarum reprobatione ac confutatione. Si uel limis oculis librum meum inspexisses, aut iudicio ualuisses, ab istiusmodi fortasse calumniis supersedisses, nec ita temere Paracelsum in medium produxisses, cui adhaerentem me facis, cum satis ex his que attuli, elucescat, me illorum que dixerit perperam, aut scripserit, assertorem nunquam aut sectatorem fuisse. At eos, tantum elegantes flores, ex eius hortis instar apum in Hymeto ex floribus mel legentium, decerpsisse, & in hunc hortum meum traduxisse, ut dulcedinem ex illis extraherem, nec me similem erucis fuisse existimes, quae e contrario, quicquid ex optimis herbis exugunt in naturae uirus commutant. Cap. Iu. In quo praeter ieiuna Anonymi eccoprotica uariorum Pharmacorum ab antiquis usurpatorum usus docetur. Ex capite libelli Anonymi quarto, cuius frontispicium tam magnifico ostentamento decorat, Chymicorum nempe remediorum cu ordinariis & consuetis accuratior comparatio: ex tam tumido ( inquam ) tituli cortice putaui succosum aliquem nucleum me extracturum & faetum aliquem ex ingenii Anonymi nostri, parturientibus montibus praegrandem nasciturum. Sed nihil praeter ridiculum murem excludi animaduerti, mihique perinde euenit, ac iis, qui ex affixis ubique in utbis compitis, agirtarum elegantibus picturis, miranda promittentibus, nihil nisi fumos aut auram ex illorum theatris reportant, ridiculisque tantum extremae fabulae actibus elusi, cum aliquid ex graui aliqua Tragedia fructuosius expectarent, ieiuni ac tam elici prorsus lares repetunt. Quod idem mihi contigit, nec secus, post lectionem superbi istius capitis, a capite ad calcem: a quo nil nisi pudorem ac uerecundiam ridiculaque omnia retuli. Ex duobus aut tribus primis illius capitis uersibus, quantus sit hominis animus cum grauitate coniunctus, primo appulsu innotescit, dicas enim si legeris, mirabilia omnia toto huic uniuerso mex patefactum iri. Sic enim limen suae orationis ingreditur, " Quaecunque mundo sublunari continentur & c. " At cum sit anhelosus, nec longos possit spiritus ducere, statim subiicit, hoc suae sufficientiae, ut ita loquar, & capacis eruditionis encomium: " Alexipharmaca enim ad uenena reuoco. " Ubi notanda occurrit insignis Tyronis nostri in Ethymo Graecae dictionis, " Alexipharmaca ", ( quae uel minimo Pharmacopaeo cognita est ) eruditio, ut qui Alexipharmaca uocet deleteria uenena ac credat, cum contra aduersus Uenena remedia sint. Quaererem libenter ex illo, quotum caloris, frigoris, siccitatis & humiditatis gradum occupet hoc simplex Alexipharmacum, ut deleterium sit. His perfectis statim intuli istum hominem utriuentulum, meras tantum laruas & fucos exhibentem: ultimique actus fabulae ludibrionem. Quod ut re ipsa pateat potius quam uerbis, uideamus qui elegantem istum tractatum ordiatur. Inter alimenta, medicamenta & uenena, discrimen constituit, ubi uidere est, confusum quid & non satis distinctum, de alimentis medicamentosis, & medicamentis alimentosis ab eo dici: cuius rei tractatio dilucidior habetur, & faciliori methodo traditur initio Pharmacopaeae meae dogmaticorum, quo lectores relegamus. Pergit postea lectorum oculos, ac aures auditorum pascere, dum ex suggesto imaginatur se discipulos suos docere, & lectionem illis enarrare de diuisione ac differentiis medicamentorum purgantium, ubi diciteorum alia esse alimenta, inter quae tamarindos, mannam, cassiam recenset: postea subiicit alia esse Uenena: Tertii uero generis medicamentorum nullam facit prorsus mentionem, ex memoriae fortassiis lapsu. Nolim tante hoc illius ignorantiae tribuere, quem puto tenuisse quidem at non satis commode exptimere potuisse: Hanc ni fallor, longe melius & facilius ex his que adhuc iuuenis scripsi, in lib. de spagiricorum medicamentorum praeparationibus, tractatu de Uegetabilibus cap. 4. quod ultimum est, diuisionem licebit inuenire, ubi de causis & ratione praeparationis simplicium medicamentorum purgantium ago. Illic ego concise satis, de causis purgationis locutus, ex doctrinadogmaticorum, & pro ea eruditione, quam pro aetate mea tum eram adeptus, partitus sum medicamenta purgantia in tres ordines, quorum primus est uehementissimorum, ac malignorum purgantium, quae semper maiori ex parte sunt acriac uitulenta seu maligna aliqua qualitate referta, quaeque non minus nocere quam prodesse idcirco possint, nisi debite preparata sint, correcta, conuenientique pondere ac mensura administrata. Huiusmodi sunt inter radices & Herbas Helleborus, esula, Peplum, atque omnia tithymalotum genera: cucumer asininus, asarum, Thymelea, chamaelaea & id genus alia scammmonea & euphorbium inter lacrymas; lathyris, colocynthis inter fruct? & semina: Inter lapides Armenius, Cyancus. In hunc ordinem retulerunt alii hermodactilos, turbith, cuius nomen ipsum perterret, quod a turbando uideatur esse dictum. Ego uero inter uiolenta nolim illa annumerare, ut neque hydragoga illa, quae ex seminibus extrahuntur, autuino ebulino, atque id genus aliis excipiuntur, que quidem tamen, si segnius in nobis operentur, & in corpore restent, citta eam purgationis perfectionem; ad quam erant destinata: possunt quidem nostrum corpus immutare, conturbare & immoderate calefacere, ut que sint a nostra natura admodum aliena, ut docet ipse Galenus. Alter ordo est benignorum, quae sic dicuntur, quod blande ac suauiter, citraque molestiam humores noxios, non quidem uniuersi corporis, sed partium duntaxat quarundam uacuent; aluumque leniendo subducant, atque minus ab alimento naturae deficiant. Quin imo alimentam medicamentosa dici possunt, cuiusmodi sunt herbae, malua, uiolaria, mercurialis brassica, beta, rosa: serum lactis, pruna, tamaridi, manna, cassiae medulla & similia, que nulla alia egent preparationequam uulgari, ut tuto exhiberi possint. In tetium ordinem reuocantur aloe, agaricus, cuicus, senna, centaurium minus, & inter radices rhabarbarum, polypodium, iris, raphanus syluestris, gentiana, Eupatorium Mesuae, sanicula Dodonaei: mechoacam recens comperta, cuius purgandi uires & effectus radix uitis albae admodum aemulatur: ex qua matrici maxime congruens remedium conficitur quod feculam Brioniae uocant. Multa restarent adhuc nobis huc congerenda medicamenta, sed singulorum ordinem recensere, taediosum, nec huius loci est: ea tantum quae communiora & uulgariora sunt, explicasse sit satis. Atque haec est medicamentorum Partitio, quam iam pridem instituimus, & in lib. nostro de spag. praepar. descripsimus. Quem si uel raptim Anonymus noster aliquando decurrisset, effugere istum laborem facile potuisset. Qui si etiam quid illocodemque capite continetur perlegisset, ista nobis nunc non obiecisset quae de spagirica purgantium praeparatione adhuc in dubium reuocat: quod illic sibi satisfactum fuisse, & omnium, quas in suo scriptulo mouet quaestionum solutionem deprehendisset: quam & hic cogemur repetere; etsi abunde iam ista omnia ex posuerimus. Non satis subtiliter igitur delineata ista ab Anonymo nostro medicamentorum purgantium diuisione, in alimentosa & uenenata, in qua perperam & male exercet istud theorema uulgare: Qui bene docet, bene distinguit: redactisque in uenenatorum classem antimonio & precipitato, quibus Chimicos affirmat uti, uel in praecautionem etiam morborum: inde infert illos temere citra iudicium, citra temporum; morborum, personarum obseruationem, sed ultro citroque sanis & aegris promiscue ea exhibere, quasi aliorum purgantium cognitione destitutos: in signem utique illorum non ignorantiam tantum, sed & improbitatem etiam notat. Quibus quidem uerbis cum tacite me impetat ( ut coniicere non est difficile ) quis non uidet quantae peruersitatis sit iniquum crimen mihi inponere ac ementiri: cum ex meis scriptis ubique liceat contrarium colligere. Quod & post hac apertius sum demonstraturus, ipsiusque calumnias detecturus. Qui si in genere de omnibus loquatur Chimicis, nec uitare sic improbi ac ignari crimen possit, qui doctos medicos ab inscis, ueros a Pseudochimicis, agyrtis, ac circulatoribus, ( quos reiicimus ac damnamus ) non nouit distinguere. Uideat Anonymus quid & quantum in eiusmodi impostores fulminet Libauius, quamque procul eos falsamque illorum artem abiiciat ac deprimat. Contra uero quibus laudibus ac commendationibus ueram, ac legitimam chimiam cum eius cultoribus, ut pote unicum totinostrae medicinae ornamentum prosequatur. Reuoluat etiam doctissimum illum Reusneri librum de scorbuto In cuius ex ercitationibus eruditissimis in eum maximum morbum elaboratis, quicquid egregium ac elegans est in nostra medicina, contineri reperiat: In curaque illius morbi ab eo descripti, prestantissima quaeque remedia, uarias omnis generis praeparationes, uaria purgantia, sudorifica, corroborantia, correctoria ac specifica, tum dogmatica, tum Hermetica aut Chimica conspiciat, in quorum album duorum inquam illorum tantorum scriptorum nec non tam multorum magni in Germania nominis Doctorum, alibique florentium, si me ausim inscribere. Legat etiam nostrum illum de spagiricis praeparationibus librum, ubi de purgantibus medicamentis ago, ut iam dixi: Euoluat etiam consilia mea iam edita & mox edenda, Pharmacopaeae mee reliquum mox etiam excudendum, quod Typographus integram illam, ob causas ab ipsomet allatas, in libro meo recens edito, non potuerit tum emittere. Ex quibus scriptis tum clarissimorum illorum uirorum tum nostris addiscat Anonymus, non esse nobis ignota communia illa uulgi medicamenta, sed longe etiam melius, breuius, facilius, utiliusque a nobis digeri, componi, uariisque modis elegantioribus praeparati, ut tres illos scopos attingant ab Hippocrate desideratos, tuto, cito, & iucunde agere. Redeamus ad Anonymum nostrum, ac remediorum, quae nobis proponit excellentiam excutiamus, ubi primo notent iuniores Medici, sibi tantum ab illo duorum generum medicamenta proponi, purgantia uidelicet & alterantia ut uocat: De reliquis hydtoticis nempe aut sudorificis ac diaphoreticis, nec non de Alexipharmacis ( quae putat esse uenenorum species ) uariis antidotis, opiaticis, corroborantibus, specificis, uariis affectibus congruis, & id genus aliis innumeris, altum est hominis silentium, ut pote in uulgari praxi uersatissimi: cui satis est nosse eccoproticum aliquod, aut lene ali quod alteratiuum, modo crebris Phlebotomiae repetitionibus, totum egrotantis sanguinem exhauriat, quo etiam euacuato aliis non sit medicamentis opus. Quid autem nobis de purgantibus, a quibus orditur, explicet: & quam digna sint cum chymicis comparari, ac etiam anteponi uideamus. Nos, inquit, praeferimus benigna & amica naturae, quae eccoprotica & minoratiua uocantur, aliis omnibus: ac in testimonium citat authoritatem Mesuae, qui parum illi fauet, siquidem illius Canon aut Axioma non ad curam grauium morborum, sed ad prophylacticem eorum spectat, qui nondum fixas habent intus radices: sed stomachum tantum & primam corporis regionem obsident, aut leue quid moliuntur, ne in peius ruant. Qui enim altas in intimis uisceribus radices ac mineras egerunt, eccoproticis non auelluntur, nec deturbantur, nec eiusmodi lenibus medicamentis curam adscribit Mesue. In quem usum autem eccoprotica illa referanda sint, & quando ac quomodo eiusmodi minoratiua sint usurpanda, uidebit in consiliis nostris Anonymus, si disciplinae & eruditionis capax esse uelit. Idque iuxta Methodum, quamab Arabibus primis didicimus, quamque methodum boni omnes medici in Praxi hodie sequuntur, ut uidelicet primo loco primam corporis regionem omnibus impuritatibus expediant. Deinde praeparantibus utantur digerentibus ac attenuantibus, morbum aut morbi causam spectantibus, quod uulgo syrupis, decoetir, apozematibus praestatur: idque sic agant ne crassae illae impuritates, si prius illis corpus non exhauriretur, uasa obstruant, corrumpant acmagis noceant, eo ui ac subtilitate digerentium & attenuantium pertractae, a quibus nullum immineat periculum, si prius deturbatae fuerint. Post preparantium usum ( celebrata etiam mature phlebotomia si res postulauerit ) transitur ad purgationem, morbi causam & radices auulsuram, modo ex infuso aut decocto sennae agarici, thab. concinnatam: adiecto pro delicatoribus syrupo rosato solutiuo, prout lene fuerit malum & radicum debilium aut ab humore tenui, non crasso, facilisque motus suscitatum. Modo iuxta naturam mali fortioris ac contumacioris, & fixis radicibus haerentis, aut pro egrotantis natura ualidiore aut robustiore, adduntur purgantibus remediis, uel tabelle diacatthami uel de citro: elect. de succo rosarum, diaphaenicum, tryphera persica, confectio hamech: elect. Indum maius & minus: uel etiam in peruicacioribus, ac rebellioribus affectibus adiciuntur, Hiera Lozadii, Pacchii, & id genus alia, de quibus iam fecimus mentionem, & quarum hierarum admirandos effectus praedicat Scribonius loco iam citato, in omnibus uel de ploratissimis morbis, ac etiam in debilitate ipsius met uentriculi. Ita ut nunquam tantis laudibus uel aurum ipsum potabile, a circulatoribus ( cuius uera praeparatio id genus hominibus ignota est ) celebretur. Interim tamen si huiusmodi remediorum descriptionem, ingredientia preparationem, correctionem, saporem intueamur, horrenda in plurimis uideamus, quae satius est supprimi, quam exprimi, cum adhuc nobis nauseam moueat eorum recordatio. Modo etiam electuariorum eiusmodi mollium aut solidorum loco ad radicem euerruncandam usurpantur pillulae: quas & gummi admodum calida nec non scammonea colocynthis atque euphorbium ipsum, taquam etiam balis malagmatis, ingrediuntur, uel interdum decocta parant, seu aporemata ex rad. fructibus seminibus & floribus morbo congruentibus aptisque purgantibus, ut una eademque uia ac methodo humores noxii tum praeparentur, tum deturbentur, idque per Epictasim ut uocant. Atque hec est uulgaris ac quotidiana faciendae medicine methodus, quae tantam in morbis uarietatem non admitteret, si Anonymi nostri sententia locum haberet, qui officinis Pharmacopeorum leue aliquod tantum eccoproticum contentus est includere, aut alia quedam parui momenti in difficilibus morbis a se expressa. Dicit autem illa Eccoprotica siue sennam, rhab. agar. aut alia, conseruis a se suisque immisceri in opiatam: aut saccaro in aqua conueniente soluto excepta in tabellas redigi, quos praeparationis modos uestris inquit extractis aut destillatis praeferimus, quia destillatione perit uis purgatrix. Quam sitis nostro Anonymo deuincti D. Pharmacopaei, satis exprimi non potest. Numquam enim tantum Mesue aut Nicolaus uterque, etsi Patroni uestri, priscique iam pridem patres ac preceptores de uobis bene meriti sint, ut qui grauius onus uobis imposuerint, multis laboribus addixerint, multas pixides uariis & inutilibus Pharmacis ac compositionibus non sine magnis impensis & temporis iactura onerare coengerint. Quibus omnibus uno momento hic Anonymus uos explicat, omniaque ista tam molesta opera in unam cassiam rhab. sennam, agaricum contrahens, omni tedio ac molestia uos liberat. Persuasum enim uobis esse uult haec quatuor remedia ( quae tamen probamus & laudamus ) instar omnium esse, atque idcirco imanes ac superuacaneas esse uestras omnes conpositiones, quibus tantopere insudatis. Nunquid magnum est istud beneficium, quo uos sibi deuincit? num graui uos leuat onere? Frusta fit pluribus, quod paucioribus fieri potest. En facilem Methodum, facilemque praeparationem uobis candide impertit & arcana sua reserat: nihil sibi soli asseruat, nihil dissimulat. Promptum statim uobis fuerit infusiones purgantes ex rhab. decocta purgantia ex senna aut agarico, pulueres laxatiuos, ex noui istius Myrepsi formulis, uel uno momento poteritis uobis comparare. Hos ne uultis pulueres in opiatas componere, en pulueres cum conserua aliqua commiscete, si mollem uultis compositionem. At si solidam, saccharo in aqua congrua soluto, pulueres excipite, & tabellas concinnate. Atque hae sunt egregiae illae formulae tam praestantis medici, cholagoge, phlegmagoge & melanagoge ex rhabarbaro agatico & senna paratae, ad tres humores uacuandos idoneae, quae uos hierarum omnium componendarum Galeni, Archigenis, Logadii, Iusti, Ruffi, Pacchii, electuatiorum de succoros. nicol. electu. ros. Mesuae, electuarii de Philio montagnanae, ad bilis feruorem contemperandum, ac euacuandam bilem idoneorum omnium molestia posthac leuature sint. Nec non etiam quae in locum diaphenici diacarthami benedicte laxatiue, ad crassum & frigidum humorem pituitosum deturbandum aptorum succedant. Quinetiam & confectionis hamech electuatii, Indi maioris & minoris, & pulueris diasennae attae bilis uacuationi congruentium officia praestiturae sint. Quae quidem methodus nostri Anonymi, utpote facillima, tribus uerbis ter repetitis ad maiorem commendationem absoluitur, rhab. scilicet, agarico & senna: ex quibus fiunt infusiones, decocta aut pulueres, aut electuaria uel mollia, uel duriora in tabellas redacta. Quibus si addidisset, ut ex illis iisdem decoctis fierent syrupi, uel eorum pulueribus pillulae: uestris, fuisset uale dicendum syrupis omnibus tum praeparantibus, tum purgantibus, ut & cataportiis de rhab. de agarico, de senna, de aloe, de hiera, de hermodactylis, de colocynthide, fumaria, eupatorio, myrobalanis, aggregatiuis, atabicis, aureis, cocciis, benedictis, siue quibus: quas omnes in omnium humorum expurgationem paratas habetis, & asseruatis ut praesto sint, uel seorsim, uel mixte exhibendae, cum id necessitas postulat: praeterea & fortioribus aliis ac uehementioribus calidioribusque cedendum fuisset, pillulis nempe foetidis de opopanace, de saggapeno, de euphorbio, de lapide lazuli siue cyaneo: quae ut sunt incendentes aut plus aequo calefacientes & uenenosae, ut assentitur noster Anonymus, sic non nisi grauissimis morbis expugnandis deglutiendae offeruntur: quales sunt laepra, epilepsia, paralysis, arthritis, febris quartana, & alii id genus affectus, qui radices altissime egerunt; quibus noster Anonymus citius blandiatur, & inducias diuturnas illis in corpore aegrotantis concedat, quam ualidiori medicamento ausit radices illorum defigere ac conuellere. Nam medici ( inquit ) qui ex Graecorum & Arabum doctrina faciunt medicinam, sunt amici naturae, maluntque benignis uti remediis, quam deleteriis: ac malunt bis aut ter benigne, quam semel uiolento medicamento purgare. O fidum naturae amicum, qui eam in suis aegritudinibus retinet, nec ullum praebet auxilium Quorsum enim eccoptrotica sola afferat, quae tantum expediendae & purgande prime corporis regioni prosint, quaeque simul omnia congesta, ne tantillum quidem leuaminis, etsi centies exhibeantur, conferre possint, cum inualidiora sint quam que morbi seminaria penitus adoriantur? atque hinc nata est necessitas, ad alia ualidiora remedia confugiendi, que tenaciori morbi causae eradicandae apta sint, hoc est, feci cuidam tartaree uasibus impactae, dissoluendae ac deturbandae idonea, quae talia quidem erunt, si arte ad penetrandum ad intimas usque partes, neruos, iuncturas & penitissima uiscera, ubi sedes morbi delitescit, aptentur, quo usque eccoptoticis, ut nimium debilibus, penettatio denegatur. Neque etiam haec opera remedii uehementis perficiuntur, sed apta ac concinna specifici auxilii praeparatione, & propria dissoluendi, liquefaciendi, ac uacuandi gummosas eiusmodi & tartareas impuritates, crassas, tertestres, uiscidas ac tenaces, quae morbos contumacissimos in nobis procreant. Attigi ista tractatu meo de signarerum internis, demonstratione gummatum sulphureorum, nec non sulphuris oleoso solubilis, quod sit eiusdem nature utque aquea gummata aquis dissoluantur, faeces tartareae & sales salibus. Hoc unum tantum desideratur, ut nobis probe cognita sint ea, quibus & solutiones & liquefactiones fieri queant, & quomodo aptanda sint, ut effectus citra detrimentum & molestiam consequatur. Hoc enim est probi medici officium, qui in curatione morborum moras non captat, qui illis non blanditur, sed qui ( cognitis morbi causis ) illis statim profligandis strenue incunbit, quaerere nimirum salutaria tutaque remedia cita ac specifica. Illa autem deserere, quae nullius sunt usus, quaeque specie amicitiae naturae morbos protrahunt, aut etiam eos incrementum capere; potius quam tollere hac taediosa expectationis dilatione sinant. Cap. U. De eiusdem argumenti continuatione, ubi etiam usus Hellebororum ab antiquis frequentissime usurpatus, ostenditur. Quaere Rem hic libenter ex nostro Anonymo, qui se Graecorum atque Arabum medicorum doctrinam & in praxi uestigia sequi gloriatur, quique tantus est naturae amicus, ut lenibus ac benignis remediis, ut pote rhrab. agar. senna, cassia ( quae illa sunt quatuor specifia remedia tam illi exquisita, ut aliorum nullam mentionem faciat ) quam deleteriis uti malit. Num istorum aliqua in toto Hippocrate descripta & in morbis usurpata legerit? Quin potius in omnibus fere morbis uel acutissimis, etiam febrium pene semper incendio stipatis, ab illo ea in auxilium remedia adhibita esse, quae Anonymus ipse exitialia & uenenata esse iudicat, atque imptimis Helleborum, quem Hippocrates usque adeo extulit, ut cui, quando, quomodo, & apte exhibitus fuerit, ei iuuentutem restituerit: omnibusque qui eo utantur incolumem sanitatem conseruet, & quam diutissime tueatur. Bonus ipse Mesue, cuius supra Anonymus noster Canonem citauit, ut probaret quo benigniora ac familiariora nature medicamenta sunt, eo tutiora & salubriora sic de Helleboro scribebat, de nigro ipso loquens, lib. de simpl. cap. de Helleb. Ipsum uidelicet tantae esse uirtutis medicamentum, ut impuritates omnes & uiscerum corruptiones, corrigere ac emendare possit, nec non magna facilitate ac facultate tenuem ac uitiosum humorem crassae pituitae, & atrae bili permixtum deturbare ac educere: totam sanguinis massam defaecare ac depurare, uenas quascunque penetrare, & a uenis in omnes corporis partes introire, quas ab omnibus suis sordibus repurget. Quin & addit idem Mesue tantae esse uirtutis ac energiae, ut nulla pars corporis uel abditissima & in profundo latens; aut remotissima uel ad cutem usque uites & operationes eius non experiatur. Unde constat specificum esse ac praesentissimum auxilium toti capiti, cerebro, omnibusque sensuum instrumentis, neruis, uisceribus omnibus, nec non ipsis etiam articulis felicissime ac mite succurrens. Hinc fit ut nullum epilepsiis, maniis, melancholiis, paralysibus, uertiginibus, hemicraniis, spleneticis, febrib. quartanis, articularibus morbis & id genus chronicis affectibus contumacibus ac deploratis promptius ac utilius remedium offerri possit. Quid restat denique quod Helleborus non prestet? Nihil prorsus si Mesuae credimus. Cutaneas enim infectiones omnes delet, morphaeam scabiem, lentigines, impetigines, porrigines, ut mire etiam cutem ipsam natiuis coloribus decoret, orique halitum suauissimum ac odoratissimum concilet. Postremo, si mihi ipsius Mesuaei uerbis utendum est, Helleborus, inquit, est sicut theriaca & medicina per antonomasiam ( hoc barbaro uocabulo utitur ) ad leptam, cancrum, & species Herpetis, & bothor, & qui se comedunt. Perpendite an unquam agyrta ullus tantopere uel aurum potabile commendarit, ac Mesue suum Helleborum laudat ac praedicat. Desinat igitur, Anonymus Graecorum & Arabum disciplinam profiteri, proximaque illorum ementiri, cum Mesue Arabs tantis laudibus celebret in praxin helleborum, quem iste, ut alia ualidiora medicamenta praeter suum rhabarbarum, agaricum, sennam & cassiam ut deleterium & uenenum respuit. Ubi tot laudes cassiae, sennae, thab. agarico adscribuntur? Quam igitur granioribus morbis opem ferant, si stercus tantum deturbant? Discite iuuenes egregiam Praxim Anonymi, & tutis eius receptis confidite. Sic in celebres medicos euadetis. Sed quid respondeat amplius Anonymus noster, si exemplo cuiusdam morbi, quod in purgationis operationem illi proponemus, ( quemadmodum & ille unum nobis ad alterationem pertinens produxit in medium ) subiiciam illius oculis & tactui, longe ipsum euagari a doctrina Hippocratica, nihilque minus quam Grecorum imitatorem esse? Sumamus Pleuritidem in exemplum, morbum utique frequentissimum, & de quo certatim, omnes prope medici scriptant & loquuntur: in cuius praxin & theoriam nusquam aliorum morborum frequentius magisque peccatur. Sed hic tantum ea attingemus, quae ad purgationem faciunt, de qua nunc agimus: reliqua in consilium meum de pleuritide reiiciemus, ubi ostensuri sumus, quot crroribus hic morbus a nonnullis medicis circum feratur, presertim in missione sanguinis, quam iuniores ( non seniores Medici & doctiores ) quos excipio ) liberius & fortasse audacius quanpar est, profusiusque celebrant, nulla habita specierum pleuritidis distinctione, an ea sit superiorum costarum, quam superam uocant, occupante scilicet superiores costas dolore, & sanguine per uenam intercostalem affluente: An uero sit pleuritis mediastini seu septi recti & musculorum intercostalium, quam mediastinam uocant, quaeque fit per mammariam uenam; an u. sit pleuritis thoracica uocata, in qua dolor in basi scapulae adheret, quae fit per uenam thoracicam quaeque est omnium pessima: an denique sit inferiorum costarum, quam hypocondriacam aut inferam appellant, quod dolor ad hypochondria usque pertingat: quae distinctiones apprime notandae, quod tres priores pleuritidis species, uenae sectionem desiderent, non tantum ad reuulsionem, sed etiam ad materiae iam fluxae, ut loquuntur, hoc est, sanguinis iam collecti extractionem & ablationem, quae causa morbi coniuncta est. At contra in hypochondriaca sanguinis eductio fieri non debet, praeterquam ad causae antecedentis reuulsionem. Citius enim alioqui totus sanguis exhauriatur, quam materia coniuncta detrahatur? Habenda porro est temporis ratio, quo uena opportune secetur: nec non aetatis, temperamenti, aegrotantis, uirium, quae raro a multis obseruantur, qui modo sit dolor lateris pungens, cum quadam anhelitus difficultate, citra ullam cautionem, sanguinis missioni, audacter incumbunt: quam etiam nonnulli iuuenes inexperti unicam iudicant soluendi morbi medicinam, non habita, ut diximus, ratione, an morbus sit in fieri, ut aiunt, an in facto, an sit in tempore remissionis, nec ne: citra etiam considerationem naturae, an ad laudabilem aliquam anacatharsin parata sit, quae optima est metastasis, & pleuriticis tutissima: quamque utilius sit, pectoralibus remediis, fotibus, unctionibus, & id genus aliis auxiliis, ut docebat Hippocrates, sollicitare, quam debiles iam uires aegrotantis immoderata ( ut plerumque fieri solet ( sanguinis missione prosternere. Sed ut ad Hippoctatem uenerandum illum senem redeamus, qui maturo iudicio praeditus, post fotus illos statim in nonnullis pleuritidibus purgationi manum admouebat, idque morbi initio iuxta aph. 29. lib. 2. quod tunc temporis materia turgeat, ut idem docet aph. 2. lib. 3. Quam autem purgationem instituebat: An aliquam eccoproticam istarum, quas Anonymus noster ptofert in medium? An aliquid quod naturae familiare sit, & tanquam medicamentum alimentosum blanditur? Nihil minus. At excipis Anonyme tunc temporis defuisse tua eccoprotica, rhabarbarum nempe, agaricum, sennam & cassiam: quae exceptio, ut nihil certi demonstrat, sic nec possit fidem facere, ueteres illos caruisse similibus medicamentis, quae morbis blandirentur, ac aegris arriderent. Legimus Regi Antigono ad subducendam aluum ab Hippocrate Mercurialem quinetiam brassicam fuisse praescriptam, ut ualetudini consuleret. Sed interdum similia prudenter respuit, ut fallacia: quod ad multos abigendos morbos nihil conferant. Uideat Anonymus quae in cura Pleuritidis remedia seligat idemmet Hippocrates, & in temperamento bilioso lib. 2. de diaeta in acutis, etsi multa alia haberet cognita. Prae aliis omnibus ueratrum nigrum & peplum deligit, ut ad purgandam & euacuandam per aluum causae coniunctae materiam prae aliis omnibus aptissima, siue ea materia sit uitiosa, siue serosa, putrida & maligna, quae morbum parit. At mihi audire uideor Anonymum obstrepentem, Hippocratem ipsum incusare temeritatis aut audaciae, qui ex tam uiolentis, acerbis, urentibus & maleficis medicamentis, periculo mortis tot hominum uitas exposuerit, praesertim in tam ardenti morbo ab inflammatione excitato, quem frigidiora recreare debeant, aut saltem illius impetus temperare ac remorari? Sed sus ne doceat Mineruam, sciatque Anonymus non citra iudicium delecta a prudentissimo sene esse eiusmodi praesidia, qui alibi aperte docuit extremis morbis, extrema esse adhibenda remedia. At nec in omnibus pleuritidibus iisdem utitur purgationibus: at quibus nouit ea congruere: Si quidem ubi iis non uidet esse opus, sed phlebotomiam desiderari, ad eam circumspecte in aliquibus pleuritidibus recurrit. Ita enim singula in hoc morbo, ut in aliis omnibus cum iudicio examinat, ut etiam usu ptisanae aliquando aegris pleuriticis interdixerit, praecipue ubi nimiam respirandi difficultatem animaduertit, quod prisanae uiscositas ac tenacitas gutiuri adhaerens difficultatem augeat; Quin etiam in nonnullis pleuritidibus reformidauit usum oximellis ob anacatharsin, nec non uini aut aquae exhibitionem, nisi magna cautione, aut opportune apteque ad ministrentur. Notaui in Centuris Mart. Rullandi, inchoatam semper fuisse ab illo Pleuritidis curationem a purgatione, quam statim initio praemittebat, dilutam aqua eius benedicta, quae semper uomitum aliquem leuem prolicebat, ut ipse refert: Hanc descripsit licet obscuris uerbis cuius basim constituit crocum metallorum, quem aqua ulmariae, aut cardui benedicti ( unde nomen ei imponit benedictae aquae ) diluebat. Hunc crocum mettallorum credidi esse illam magnesiam quae prima est origo & radix metallorum, cum nitro calcinatam, calcinatione Philosophis ueris chimicis nota, qua nigrum suum colorem in rubeum commutat, croco non dissimilem, unde etiam nomen croci adepta est. Qui quidem crocus, etfi omni sapore destitutus est, non caret tamen per inferiora purgandi uiri. bus leuem simul atque utilem uomitum interdum excitans. Nec miror inter specifica illius remedia, istud ab illo usurpatum in pleuritidum curatione, presertim pestilentialium. Siquidem in multis pleuriticis ea iugulatis etiam senibus, quorum corpora post obitum aperienda curaui, deprehendi magnos interdum lumbricorum cumulos in uentre aut ab domine collectos: ex quorum sordida & putrida materia, seu uirulentis ac acribus uaporibus, pectus inficiebatur atque incendebatur. Unde constat quam apte purgatio potius quam uenae sectio morbi principiis congrua praescribatur, in illis pleuritidibus. Hanc eandem obseruationem, iuuenes quidam optimae & maximae spei Medici, quorum nomen mihi excidisse doleo, notarunt & testati sunt, quod in reditu ex Italia, ubi in Xenodochio Ferrariensi, obseruauerant, & per Heluetios, ubi tum degebam, iter facientes, mihi illis occurrenti explicauerunt, certissimamque istorum fidem fecerunt. Quod cum, ut iam dixi, certa experientia iam confirmassem, non difficile fuit mihi persuaderi. Hinc subiit Audicare crocum istum metallorum, eiusmodi uirrulentis putrilaginibus abigendis maxime proprium, & congruentissimum esse specificum remedium: conuenientiusque ac tutius Helleboro & Peplo, quod careat uiolentis istis ardoribus, quibus Helleborus corpus incendit, quamuis si Helleborus arte debite praeparetur, ut docemus in Pharmacopaea nostra dogmaticorum, inter uegetabilia praestantissimum purgans medicamentum futurum sit, tum in Pleuritidibus istis, tum aliis grauissimis ac pestilentialibus morbis & uenenosis, quo eccoprotica Anonymi nostri non pertingunt, quae altius in radices morborum penetrare nequeunt. Ut tandem desistat Anonymus suis leuibus medicamentis adherere, & ualentiora purgantia reiicere. Uideat quantis laudibus, Scribonius, Hieram Pacchii efferat, de qua iam supra loquuti sumus, cuius inter ingredientia praecipuum locum occupat Colicyntis, soluturum utique uiolentissimum ac calidissimum, quam comitantur gummi ammoniacum, aromata piperata seu species etiam admodum inflamantes ac adurentes. Ipsam tamen uocat compositionem admirandam ad omnem lateris dolorem, siue cum febre, siue sine febre fuerit: ubi etiam uidere est, quantos effectus illius experientia notauerit uariis in morbis iisque deploratissimis, quibus describendis aut recensendis tempus deficiat, ac uerba defuerint. Praeterea ne diutius Anonymus benigna sua eccoprotica fortioribus illis medicamentis stomacho noxiis anteponat, Audiamus quid porro idem Scribonius loquatur: Illud uero supra opinionem est, ( inquit, de Hiera Pacchii uerba faciens ) quod stomachicis euidenter conuenit, cum lit uirosissimum medicamentum, aduersus stomachum, ne ad leuia quidem & simplicia medicamenta dispositum. Sed uidelicet in eiusmodi rebus potentior usus, ratione est: expertus enim unusquisque intelligit, stomacho quoque hoc medicamentum eximie prodesse. Tandem praedicatis istius medicamenti laudibus in uariorum & grauissimorum morborum curam, sic demum concludit caput suum: Illud utique credas, uelim, mihi, & dum in aliis expertus persuadeam hoc medicamentum non solum non nocere stomacho, uetum etiam reficere ac confirmare eum supra omnem opinionem. Hinc discat Anonymus antiquos Medicos in grauissimis ac deploratissimis morbis tum curandis, tum cortoborandis, & restituendis male affectis ac eneruatis uentriculis, ac stomachis non semper lenibus illis eccoptoticis, sed uehementioribus ac acrioribus medicamentis, qualis est colocynthis & id genus alia, ufos esse, cum non nisi eiusmodi remediis satis intelligeret uim grauiorum morborum infringi posse, quibus abigendis leuiora imparia sint. Possem in hunc finem innumerabilia alia remedia proferre ex Graecis authoribus, Latinis ac Arabibus desumpta: quibus fidem facerem, celebriores medicos uehementissima illa remedia & fortissima ad curationem pessimorum morborum non leuia illa semper adhibuisse, quorum tamen non erant ignari: Sed quorsum de his plura, cum satis iam pudeat Anonymum nostrum suarum ineptiarum? Attamen in hoc sustinendus est Anonymus, quod non potuerit Palladem parturire: quae bona fide accepit, bona fide illa nobis elargitur. Ergo qua in re culpandus, si patuum parua decent? At in hoc utique reprehendendus, qui non omnia dixerit, cum posset. Suppressit enim suorum Eccoproticorum praestantissimum, ne tantum arcanum uulgo patefaceret, sibi soli illud asseruans, quod non est utique fidelis amici & boni Christiani officium. At quod nam illud est? Catholicum illud nempe tam egregium, non hispanicum quidem istud, quod ptyalismum ridendo tantum proliciebat, sed uniuersale illud, unde nomen mutuatum est omnibus uitiis ac malignitatibus expurgandis idoneum. Sed ut iam dixi tam pretiosum medicamentum ad diem sui obitus, ni fallor, sibi recondebat, quemadmodum & ille Pacchius suam hieram, de qua diximus: ni forte ex uenditione illius, ingentem quaestum ad se peruenturum speret, quemadmodum mulier illa Affricana ipsi Scribonio magna auri & argenti copia remedium suum in colicam, cuius non tantum dolores statim sedabat: sed morbum ipsum ne recurteret prorsus efficiebat, licitata est: Si quod pretium fuerit, quis quaerat, legat cap. 23. lib. ipsius Scribonii, ubi & pretium & ipsum arcanum publico, ab ipso traditum nacturus est; Huius autem secreti praecipuum ingrediens est cornu ceruinum tenerrimum, in calcem ui ignis ad extremam usque albedinem redactum: ubi deprehendere licet iam illis temporibus imo etiam longe superioribus seculis calcinationem unam ex Chymicis operationibus, usitatam fuisse & familiarem, quas tamen operationes Anonymus noster damnat, ac respuit, sic scilicet bonus ueterum illorum imitator & sectator, ac Scribonii aemulus in promulgando suo catholico. Quod etsi non tanto pretio emerit, quanto suum Scribonius, Reip. tamen medicae ipsum inuidet, usque adeo humanus est ac beneuolus. Sed id frustra cum mihi satis perspectum illud simmox publice euulgaturus, ut quod recusat Anonymus; ego bene de omnibus merear; & posteritatis gratiam ineam. Sed quod tandem est istud tam magni pretii arcanum? tam suspiciendum mysterium? silerem utique nimihi standum esset promissis. Audite igitur attente lectores si uacat, idque Pythagorica aure: nam secretorum secretum est ter maximum, nempe catholicum, non crassum illud & uiscidum, quale uulgo, dissolutionis forma fere semper noxium in haustibus exhibetur: Sed tenuissima illius substantia transcolata quam ex cochleari adacto, e catholici duabus tribusue unciis tranciunt, ut eius quod tenuius est, telicta crassiore portione exeant dragmae decem, uel duodecim substantie tenuioris. Hoc est Anonymi extractum transcolatum, cuius capiuntur dragmaedecem ad minimum, ut cum decocto medicinae fiat potio, in parua dosi, septem scilicet unciarum: Transcolatum istud ab Anonymo in magno pretio habetur, quod ut ille putat tenuissimarum sit partium, quippe per cetaceum transcolatum: utinam & artem didicisset ille transcolandi eiusmodi transscolatum per transcolationis naturae uiam. Atque utinam uel misceri rite possit, transcolatum istud cum transcolante transcolato, ut transcolantem stomachum saltem subleuaret. Sed telinquamus Anonymo istas suas nugas, nos uero his grauiora & meliora sectemur. Cap. Ui. De uirtute medicamentorum purgatrice in spirituali essentia non materiali latente & reposita aduersus erroneam Anonymi opinionem, qui eam similitudini substantiae ascribit, Propositis ab Anonymo nostro eccoptoticorum simplicibus, tandem aperte ipse docet omnem prorationem, qua ad purgandum uulgaris consuetudo uti solet: in forma boli scilicet infusionum decoctionum, puluerum opiatarum, & tabellarum, nihil omittens praeter sui catholici transcolationem, ut que etiam, tanquam nobilis margarita suibus & canibus non sit temere oblicienda operatio. Subnectit porro quae sequuntur de suis personatis praeparationibus. Hos, inquit, praepatationis modos uestris extractis aut destillatis praeferimus: quia destilatione perit uis purgatrix. Recedit enim temperies, a qua substantiae similitudo efficiens causa purgationis. En hominis argutias & subtilitatem, & quam belle & apposite loquatur de extractis, quae non nisi per transennam licuit uidisse, hoc est ex aliorum scriptis obiter percurtisse. Qui si attente autores legisset, qui de iis scripserunt, uidisset quam exactis infusionibus, decoctionibus simplicium, cum proptiis & genuinis aquis, digestionibus ac puri ab impuro separationibus, ea fieri soleant, quae in eum coctionis modum tandem reducuntur, ut mellis consistentiam uel syrupi uel etiam opiatae & mollis electuarii formam adipiscantur, nec non si ulterius lento igne decoquantur in pillulas efformari possint, quarum serupulus in dosim satis sit ad instam expurgationem. Sed astutus ille, cum uel a minimo quouis chimico, se conuinci posse uideat, qui in extractis uim purgatricem manere, faci e demonstret, sibi que timens, ne suum catholicum transcolatum, quod extracti quoddam est genus ex coquinaria potius, quam Philosophica schola deriuati, sibi opponeretur. Idcirco definit loqui in genere de extractis. Sed uestris ( inquit ) extractis aut destillatis separans extracta sua a nostris, & nostra destillata uocans, quibus immoratur, seorsim extracta deserens: tatus in destillationis sensu usurpato uictoriam esse positam, Quia ( ut infert ) in destillatione perit uis purgattix, quam in extractis perire non audet asserere: ubi acumen ingenii nempe sophistici plus satis ostentat. Cum enim uirtutem purgantem satis sciat in extractis non perire, ut fit in destillatis, remedia nostra meras destillationes uocat, quasi ad purgandum inutilia ac inualida, quibus etiam solis nos oppugnat. Sed notanda est dicti Philosophi nostri confirmatio, quae talis est: Perit ( inquit ) destillatione uis purgatrix. Recedit enim temperies, a qua substantiae similitudo efficiens causa purgationis & c. Cuius dicto prompta esset responsio, nisi eam reiiceremus in librum nostrum de recondita rerum natura: unde ueram causam purgationis efficientem discet non esse positam in similitudine illa substantiae, de qua post alios uerbis euerberat auras. Difficile enim illi esset rem exacte definite, & quo similitudo illa, quomodoque referri debeat, docere. An ad qualitates, an ad substantiam, num uero ad formam ipsam. Quam si ad qualitates referat, id inepte & citra rationem faciat: Si quidem etsi quaecunque purgant, caliditate praedita sint: non tamen sequitur, quaecunque calida sunt, uel ipsis etiam purgantibus calidiora, uim purgandi habere qualia sunt piper & Zimziber: minus etiam colori medicamenti uis purgatrix tribuenda est, siquidem nec croco, ideo quod rhabarbarum flauedine superet, bilis flauae purgatio ascribi debet: maiore etiam inscitia uirtus illa purgatrix ad materiam referatur, quod hoc uel illud crassius sit aut tenuius substantia. Nulla enim hic est similitudo, cum crassam pituitam uacuet agaricus leuitate sua: rhabarbarum uero ponderosum leue bilem. Denique sciendum materiae proprium esse pati non agere, purgationem autem esse actionem. Restat igitur ut ad formam reuocetur ista similitudo substantiae: cui, cum ab omnibus uis agendi tribuatur, eam id circo Medici omnes uirtutem ac proprietatem purgandi specificam possidere, uno ore consentiunt. Sed cum etiam ista pronunciant, grande nihil efferunt, ut qui generalius loquantur, nec satis speciatim doceant, quae sigillatim sumus in libro illo nostro demonstraturi, formam altius non arcessentes quam ex interna ipsius purgantis anatomia. Nec tamen negare uelim a caelo in haec inferiora suas formas ac uirtutes induci: in salem uidelicet nitrosum, felleum & amarum, cuius proprietas est lixiuia facere, detergere & mundare naturam cuius ui ad utinae excretionem prouocamur, idque eo frequentius & maiore conatu, quo nitrosiores sunt & acriores utinae, eiusmodi sale scatentes: ex cuius actimonia urinae, crebro nascuntur ardores, & assidua meiendi cupiditas. Bilis flaua salis naturam & coagulationem induta, dum mediocriter exudat, in ieiunum intestinum, facultatem expultricem irritans, nobis est quotidiani purgantis loco. Quae si per totum corpus diffundatur, & quod satis est intestino deneget, icteritiam parit, & simul alui siccitatem. Si uero illa profuse in uentriculum inundet, facultatem habet medicamenti superne ac inferne usque adeo uehementer purgantis, ut cuiusuis antimonii uim & molestiam exaequet: unde nascitur morbus cholera dictus, qui saepenumero non nisi morte finitur. Si Anonymus noster uel tantillum in Anatomia rerum interiori esset uersatus, cuius aliquem gustum potuit tractatulus noster de signaturis rerum, ei conciliasse, atque si attente expendisset fellis naturam: liberius ac animosius de causis purgationis efficientibus posset disserere, nec tot rapsodiis ex similitudine ubstantiae disputationem suam consueret: de qua cum tot sint controuersiae inter celebriores etiam medicos agitatae, quam paruo & caduco ista nitantur fundamento, hinc satis certa fides elucescit: cum enim una & eadem sit ueritas semperque sui similis, de ea ambigi & controuerti non potest, nec licet, ubicuque illa haereat. Omnium igitur animalium fel, eorum solutiuum aloe est, quo purgantur. Ex quo etiam animalium felle medicus philosophus purgans potest medicamentum insigne extrahere, ut ex omni alio simplici aut indiuiduo felleo ac amaro, hoc est nitrosum salem felleumque continente ac referente. Quique si ingeniose ac dextre secretus ab aliis duabus substantiis actiuis fuerit, a quibus eius uirtus interpellatur, in praestantissimum purgatiuum concinnari potest. Sed ista non nisi ab expertissimo & uersatissimo ergasta, praestari queunt, quae ab Anonymo nostro mirum non est quod reiiciantur, qui tam egregiarum operationum sit plane apeiricus, ac in tam utilibus speculationibus utroque lumine animi & corporis priuus: quod ista scilicent indigna sint maiestate medici ignaui, & imperitiae indulgentis. Omnino ista Anonymi nostri similitudo, qua tanquam clypeo se protegit, & cuius ampullas aut uerba sesquipedalia, uelut aliquid metuendum aut suspiciendum, oculis nostris obiicit & opponit, ratus sic nobis uocem faucibus hesuram, addita simul magistrali & doctorali expositione, dum sic loquitur: " Similitudo Medicamenti, cum humore purgando destillatione dissipatur, perit uis purgatrix, quam integram deponit in aquam decoctionis conuenientis. " Hec inquam tam elegans scilicet similitudo, orationem meam de purgatione longius, quam institutum ferebat, produxit, ut in comparatione sua, communium ac uulgarium medicamentorum cum Chymicis, ostentationem deprimerem. Quis enim ferat ut quae uulgaria sunt & omnibus trita, tanquam arcana praestantissima, in coelos usque euehat: quae ueto summis laudibus dignissima, & quae non nisi a sagacissimis & ingeniosissimis uiris, attingi possunt, omnibus modis euertere ac diruere contendat? Sed facessat istius hominis essentia quinta, quae nihil aliud quam foetidi coprieccoptoticum redolet: uigeant uero Chymica extracta, & spirituosae essentiae, licet ut porcis margaritae, quisquiliae illae sint Anonymo nostro. Sed ad imitationem illius, paulo post exactam, nos quoque eorundem inter se remediorum comparationem instituemus, quam proprio capite complectemur, ut quiuis aequus lector de utrorumuis praestantia & excellentia iudicet, & quam alia aliis ad stateram reuocata, longe grauissime praeponderent. Possum tamen differre horum tractationem, & Anonymum ad librum illum nostrum de recondita rerum natura ablegare: Ueruntamen ne langueat expectatione, & tam promptum reluctandi stylum, quo pollet infrequentia contradicendi, rubigine inficiat: breuem quandam argumenti, meo libro illo tractandi, ideam, illi hic effigiabimus: Discet etiam ex hac breui Idea Anonymus, si uolet, uerissimam efficientem purgationis causam, quae ad incertum illum asinorum pontem, similitudinem ( inquam ) proprietatum aut substantiarum, tot inter medicos controuersiarum authorem non referatur. Atque ut id faciliori uia nobis innotescat, eminus repetenda est haec disputatio: quae ut ad rem istam omnino illustrandam confert: sic uenia & excusatione digna censebitur maiore, quo longior fuerit de purgationis aperiendis ueris rationibus, oratio. Cap. Uii. Quo uirtus medicamenti purgatrix Salinis rerum spiritibus potissimum uindicatur. Diximus iam, quod & saepius repetituri sumus posthac, inter uaria officiorum genera, quae a tribus illis hypostaticis principiis in mixtionem omnium corporum naturalium concurrentibus exercentur, hoc quod de purgatione & mundificatione est sali uni uendicari: quod ueluti est generale totius naturae lixiuium atque mundificatiuum: idque iuxta uocis ( purgationis ) ethymon, quae pro omni mundificationis specie sumitur, siue uacuatio fiat impuritatum: aluum per secessum, aut stomachum per uomitum, renesque per urinas, aut uniuersum corpus per sudores purgans: siue obstructiones teseret, & qualicunque ratione eas detergat. Hoc purgationis officium longe lateque diffunditur: cuius tamen partes etsi ad cundem scopum colliment, diuersi tamen ac ueluti etiam contrarii effectus earum sunt, ut qui ab eodem subiecto profecti, uideri non possint. Utque diuersi sunt effectus; sic salis genus uarium & generale admodum est, utpote quod in uatias etiam species diuidatur, quae pro diuersitate sua singulae diuersos etiam sapores, euacuationum ac detersionum proprietates ac facultates uarias possideant. Ueruntamen inter sales, qui amarulentior ac magis felleus est, proprietatem suam hoc sapore prodit per aluum & secessum purgandi. Huiusmodi sales, Chymici, nitrosos uocant. Saladinus de Esculo antiquus olim & magnus Physicus ac Medicus, in suo Compendio Aromatariorum cap. de salibus sic loquitur: " Dico quod salis famosae species sunt quatuor, scilicet sal panis, id est sal communis, salgemmae, sal napticus, & sal indus. " Addit postea hunc esse omnium amarissimum & acerrimum seu uiolentissimum: atque idcirco purgantissimum. Omnem autem salem uocat calcar aliarum medicinarum, cum quibus miscetur: facit enim eas celerius & citius operari, & tandem addit: " Omnis sal educit grossos humores phlegmaticos etc. " In alio dispensario, quod uocant, seruitoris Titulo inscripto, qui Bulcasis Benaberazerim Arabis librorum est unus, idem comperietur, cap. inscripto, Modus praeparationis salium, & proprietates eorum in purgando & de aqua salsa: ita ut hinc pateat me non esse authorem adscriptae salibus purgandi uirtutis, & aliarum proprietatum, iam olim a doctis uiris illis adiudicatarum, prout accuratius posthac docebimus, ut nos tueamur a cachinnis nostri Anonymi, nos propter adscriptionem eiusmodi uirtutum huic uitali principio merito factam deridentis: Ubi suam ipsemet temeritatem satis superque prodit. Ut repetamus igitur nostrae orationis cursum, asserimus speciatim sali, eique uel amarissimo uim purgatricem, semper fuisse tributam. Nec per salis nomen Metallicos sales intelligo tantum: At salem illum, qui in rerum generationem ut tertium principium concurrit, quique signaturam suam & proprietatem amarore explicat, qui in omnibus purgantibus talis deprehenditur abundare. Qui quidem amarus sapor naturam salinam redolens, si seorsim separetur in aqua solutus, dein coaguletur, in purgans medicamentum reducitur & accommodatur. Saepe alibi diximus & adhuc dicturi sumus, hac separandorum principiorum uia & methodo, ex ipso opio, quod saporis est amari, substantiam ui purgattice praeditam, elici posse, quam hactenus Anonymus ignorarit: quod scilicet in toto opio copiosiore aliarum substantiarum, sulphurearum nimirum aut mercurialium mole, salina ista & amara substantia solutiua obruatur: quae tamen ab aliis secreta. minas uires exerit, ut aliae seorsim substantiae suas quoque uirtutes explicant. Sed Chymicorum est & Doctorum Philosophorum de his iudicium facere. Soli enim illi ista norunt, qui uiuam rerum anatomiam callent, ab eaque non recedunt, ut proprietatum cuiusuis indiuidui certam cognitionem habeant: At hi ueri sunt Medici, qui huiusmodi principiorum aut substantiarum separationis faciendae peritia pollent: Quorumque est de abstrusis istis & tam elegantibus operationibus dissetere, ut qui norint etiam sedulam rebus operam nauare, non eos tanquam suam maiestate indignos labores effugere. Notandum est tamen, cum de uera causa efficiente purgationis loquimur, qua humores commouentur & detrahuntur ex corpore, nos non uerba facere de simplici illa uentris lenitione aut subductione: nec etiam eam uim solum in sale, quatenus simpliciter sal est, aut amarus, consistere: Sed quatenus amatitudo illa stipatur irritante quodam spiritu, cuius ui ac energia eiusmodi functiones obeuntur. Siquidem cum spiritus spiritibus facile connectantur, uitales expultricis nostrae facultatis spiritus, facile a spiritibus salinis prouocantur, ad eorum excretionem, a quibus irritantur. Salinos enim spiritus mordaces & acres, benigni nostri spiritus ferre nequeunt, quin illos tota ui commoti & irritati excludant: quibus expulsis pacati conquiescant: Nec tamen expulsio ista, collectis undique uiribus facta, citra intertrimentum utilis substantiae corporis cum uitiosa coniunctae absolui potest. Dum enim utrique spiritus concertant, undequaque cogit sibi copias natura, quibus hostem oppugnet, atque utrinque ita confligitur, ut penes quos spiritus inclinet uictoria, saepe dubitetur. Quo fit, ut dum natura spiritibus suis, per superiora ac inferiora hostem extra muros suos deiicit, uictoriam quidem, sed cruentam tamen sibi pariat: aut contra ab hostibus deuicta, tota tandem, ac saepe succumbat. At parta uictoria, cum hostibus deturbatis, uaria etiam prauorum humorum sarcina simul liberata est, quorum expulsio uere purgatio dicitur. Sed non parum adhaec confert magna prudentis medici industria: cuius auxilio, sapientia, ac rerum gerendarum imperio, natura ita plerunque iuuatur, ut facile nostem prosternat, & confiniis suis cum omnibus impuritatibus extrudat. Quod utique foeliciter succedere non potest, nisi medicus hostis naturae uires recte cognitas habeat, cui copias & arma sua opponat: nec plus adiiciat, quam quod satis esse possit. In hoc enim summe congrua dosis ac iusta mensura desideratur a medico, qui aptis auxiliis morbum uelit profligare: alioqui si ea medendi dexteritate careat medicus, cum propugnator naturae esse deberet, sese non alium quam naturae proditorem & carnificem prodat. Cum itaque multos tanquam domesticos hostes foueamus, qui intemperata uiuendi ratione, & innumeris aliis erroribus, rebelliores ac contumaciores alii aliis redduntur: quique si diutius nobis immorentur, ac firmam sedem figant, non facile coerceantur, quo plus detrimenti & noxae multum corpori inferant. Hinc circumspectus desideratur Medicus, qui pro sua prudentia dextre gerat omnia, modo naturam leni classico excitans: modo securius sibi indormienti excubias imperans: modo hostem leuis armaturae in ipsum promouens & concitans, hoc est lene aliquod eccoproticum praescribens, quoad sibi cauendum a grauiore hoste sollicitetur: sic primum impuritates hostiles intra muros delitescentes deiciens, primam corporis regionem repurgat, hoc est leuiores hostes excludit: cum iisdem fortiores & uehementiores expugnari non possent. Itaque aduersus uiolentiores & crudeliores hostes, qui corporis etiam praecipua propugnacula occuparunt: imperiti fuerit ducis, hoc est inconsulti Medici, qui assulis & festucis, aut leui ad arma conclamatione, eos deuinci ac extrudi posse putauerit, quos nisi ui grauissimorum armorum expugnari posse certissimum sit. Duo igitur Medico attente consideranda ueniunt: Naturam uidelicet posse ab interno & externo hoste diuexari. Sed haec unice praeuidere debet, ne ab externo hoste, natura torqueatur: quod tum accidit, cum medicamentum crudum, impurum; tamque naturae nostrae & spiritibus contrarium & deleterium exhibetur: Deinde contra, ut qui sint domestici in corpore hostes conuenientibus & idoneis armis opportune debellentur. Nam si minus aptum praebeatur subsidium, ab utroque hoste oppugnatur natura, tum ab externo medicamento, tum ab interna impuritate, quae etiam in corpore diutius commorans, in uenenum transit, ni praeceps auxilium afferatur. Caeterum extranei illi hostes quos uocamus, illi sunt medicamentorum ineptorum ac minime congruentium spiritus uirulenti, qui nostris spiritibus omnino contrarii sunt, uimque naturae inferunt. Nomen autem Spirituum illis tribuimus, quod re uera tenues sint, & instar fumi aut uaporis uolatiles, quos tamen corporeos esse constat, ut qui sensus non fugiant. Sed de iis fusius & apertius in Consilio nostro de Epilepsia mox in lucem prodituro disseremus, de quibus & eorum potestatibus, tantum haec obiter & in genere dicta sint ut pateat ipsis spiritibus potius, quam qualitatibus primis, aut etiam soli crasi, omnium actionum causas merito esse adscribendas. Cap. Uiii. Quo docetur omnem uim medicamentorum purgatricem in spiritibus Mercurialibus Antimonialibus & Arsenicalibus, iuxta propriam uniuscuiusque naturam praesertim contineri, & ex illis proficisci. Sed cum de spiritibus purgationem cientibus hic priuatim agamus, his tantum explicandis immorabimur: atque: ut melius & facilius res ista concipiatur, hoc est tanquam uisui & tactui subiiciatur, origo nobis purgationis arcessenda est altius, quam a uegetabilium familia, ac transeundum in naturam mineralem, ubi tanquam in prima sua scaturigine apette conspici potest. In hac igitur mineralium familia tria spirituum genera a prima origine sese primo conspicienda offerunt: mercuriales nempe Spiritus, atsenicales & antimoniales: qui sua ptenaturam, uere simplices, formales, ignei ac miris dotibus instructi admirandaeque sunt efficaciae, ac in operando promptitudinis. Qui quidem inter se distinguendi ut diuersi, ut qui etiam a tribus principiis, iisque diuersis oriantur. Si quidem mercuriales ut subtilissimi, uaporosi, aerei & aquei, ex mercurio. Arsenicales, ut qui magis halituosi, ignei ac calidiores, mediocriter uolatiles ex sulphure. Antimoniales omnium crassissimi ac magis corporei & terrestres ex sale suam originem ducunt. Mercuriales, a Sole, Luna & mercurio caelestes spiritus mutuantur, iisque impraegnantur ac animantur. Arsenicales Martis Uenerisque Spiritus excipiunt, ut antimoniales Iouis & Saturni proprietates Spirituales ac uirtutes concipiunt. Ex quibus caelestium Spirituum uirtutibus, singula principia, ex sibi conuenientibus impraegnata & nis aucta, potentiores uires, in suo unumquodque genere, naturamque correctiorem ac temperatiorem consequuntur. Si quidem mercuriales tanquam ex benignioribus & salubrioribus Spiritibus perfusi, benigniorem, consequuntur naturam, utpote medicamentosam alimentosam. Antimoniales ex intermediis, hoc est, partim benignis partim malignis, peiorem naturam, hoc est intermediam subeunt. At Arsenicales utpote pessimis & pernitiosissimis spiritibus agitati, exitialem naturam induunt, qua saepius multum detrimenti inferunt. Qui idcirco postremi usque adeo natura ignei, uehementes ac uiolenti, metalllcis & petrosis substantis, durissimis ac semimortuis, formandis & coquendis, non autem benignioribus & mollioribus indiuiduorum naturis ( quales sunt uegetabilium & animalium ) inseruiunt, ac instar ignis sunt, uitamque ipsis elargiuntur. Quin & ipsi spiritus corpora induunt natutis suis consentanea, arsenicales, sulphurei, auripigmenti & arsenici corpus, quae duo metallica plane sulphurea sunt. Antimoniales, antimonii & magnesiae corpus, quod inter metallica alia haec sunt corpulentissimae & crassissimae substantiae, de stirpe Saturni & uitrioli, quaeque ob id prima entia & principia sint caeterorum metallorum. Quorum corporum impedimento uiolentia & praeceps, ut ita dicam, actiuitas praedictotum spirituum quodammodo coercetur: nec ita uehementes uires exerunt illi, ac cum ad simplicitatem & spirituosam tenuitatem redacti sunt. Inter spiritus autem corporeos mercuriales benignitate ac suauitate superant antimoniales, & arsenicales, qui postremi, alios duos uiolentia ac malitia uincunt. Hi enim toti prope ignei sunt ut iam diximus, ac idcirco perniciosissimi. Mercuriales autem cum omnium sint simplicissimi ac tenuissimi, atque hinc ad agendum promptissimi: nec non Mercurius ipse totus homogeneis constet partibus, iisque spiritualibus: alios idcirco agendi promptitudine superat, atque hinc uniuersali purgationi ac mundificationi redditur prae aliis idoneus, ut pote ex cuius substantia tota, citra ullam partium separationem, egregiae ac optimae omnis generis purgationes, nulla etiam adhibita praeparatione, quam cruditatis cuiusdam noxiae correctione, & celeritatis ac promptitudinis eius in purgando nimiae, retardatione, extrahi possunt. Quod coctione illius & frixatione praestatur. Spiritus autem qui medio quodam fixi & uolatiles sunt, locum habent & se produnt praecipue in auripigmento ac arsenico. Ex quorum tota substantia, citra etiam exquisitiorem separationem educuntur solutiui quidam spiritus, usque adeo sulphurei, ignei, uiolenti ac exitiales, ut merito inter uenena omnium lethalissima recenseantur: quorum insultus & uiolentiam natura animalis, utpotedelicatior ac debilior ferte non potest, quin statim corruat. Quorum tamen uehementia ac pernicies non potest non arte corrigi, ac sic emendari, ut utulissimus futurus sit eorum usus, uel in ipsorum etiam cancrorum cura. At Antimoniales Spiritus, utpote aliis corpulentiores, crassioresque in Antimonio sedem suam figunt, quod metallorum omnium, quae prae aliis rebus omnibus corpulentissimasunt, prima sit radix ac origo. Nec tamen ita seorsim manent, quin aliorum coniugio sociati, mercurialium nempe & arsenicalium, septem metallorum, illas species ex sese procreent: Saturnum uidelicet & Iouem, cum spiritus antimoniales uirtute & copia superant: Martem & Uenerem, cum exuperant & uincunt Arsenicales: Solem uero, Lunam & Mercurium, cum Mercuriales in alios uictoriam obtinent: qui quidem mercuriales, prae aliis omnibus spiritualissimi sunt, ac simplicissimi, summeque essentiales: quique ad perfectam coctionem ac fixationem deducti, perfectissima duo metalla, Lunam nempe & Solem, omnis sulphuris antimonialis ac arsenicalis pura putaque absoluunt ac progignunt: Etenim illi nil nisi Mercurius sunt fixus, & ad perfectam concoctionem perductus. Haec autem Solis & Lunae metalla, cum penitus fixa sint ac corporea, & simplicitate ac tenuitate illa spirituum exuta: omni etiam agendi potestate destituta sunt: nec nisi ad ptistinam spiritualitatem, hoc est in primam suam materiam reuocentur, quicquam aperte operati & praestare possunt. Reliqua uero Metalla quatuor, hunc nondum perfectionis gradum consecuta, puritatis uidelicet, digestionis, decoctionis, ac fixationis, etsi sensu durissima esse uidentur, ac solidissima; fixationem tamen nondum attigerunt perfectam, ut quae adhuc multo sulphure impuro, aliisque id genus heterogeneis substantiis, spiritibus nempe arsenicalibus, ac antimonialibus scateant: exiguamque admodum mercurialium spirituum, eorumque adhuc nimium impurorum portionem possideant. Quo fit ut eorum quaedam ignis examen non sustineant, sed illius ui in cineres & uitrum facessant, nec possunt usquam quauis arte in naturam metallicam redire: alia, ut aliis magis uolatilia in fumum expirent: Quod omnibus notissimum est, non tantum Philosophis, qui in inuestigatione & exercitatione eiusmodi operationum, naturam metallorum contemplati sunt: Sed cuiuis etiam mechanico artifici, uel mediocriter in his exercitato, quales sunt aurifabri, argentatiae & numulatiae artis professores, qui norunt cum suis cupellis, eiusmodi metalla in fumos disperdete, quod Philosophi uariis aliis modis ac instrumentis efficere possunt. Ex ciusmodi autem metallis, uolatilibus spiritibus praeditis purgantia admitandarum operationum educuntur, idque iuxta spirituum in singulis exuperantium ac dominantium naturam. Ex spiritibus seu floribus Iouis & Saturni, per sublimationem elicitis, putgantia concinnantur, quae & deiectionibus & uomitu, sudoribus ac urinis, uariisque id genus modis functiones miras obeunt: quae inter mediocria, ac minus damnosa aut noxia censeri possunt, etsi a natura metallica deriuentur. Ex ferro & aere egregia cathartica educi possunt, ueteribus non incognita. Ut a metallis ad semimineralia & succos metallicos transeamus, infinita ex illis depromuntur etiam purgantia, prout spiritibus eiusmodi uigent. Sic est uitriolo, nitro, sale gemmae, sale armoniaco, calchitide mysi, lapide Lazuli, lapide Armenio, compluribusque alis & mediocria & uiolenta solutiua elici possunt. Ut autem ostendamus omnem purgandi potestatem ac effectum, qui mercurio, arsenico, & antimonio, tribus illis metallicis spiritibus inest, quaque uirtute partim etiam quatuor illa imperfecta metalla: nec non omnia salium, succorum, aliarumque substantiarum metallicarum, genera fruuntur, ex huiusmodi spiritibus praecipue proficisci, hinc liquet, quod mercurius fixus, & nulla ratione a calore nostro mobilis, ac spiritibus nostris sociabilis & communicabilis, nullam purgandi uim habeat, hoc est uel deiiciendi, uel uomitum prouocandi: at sudoribus & utinis potius proliciendis sit idoneus: At quatenus uolatilis fuerit, ob miram ipsius, ut ita loquar, spiritualitatem ac subtilitatem; summum fit corporis mundificatiuum, partes illius & membra omnia, ut iam diximus permeans ac penetrans. Sic uitrum antimonii, quatenus spiritus habet fumosos & uolatiles, non fixos, qui tum in eademmet fusione, tum ex alba quadam illius exhalatione, dum fusum marmori inditur, sese produnt, uehementem quoque purgandi uim obtinet: Cuius fusio & liquatio si toties repetatur, & tandiu, dum nulla amplius albedo ab eo exhalet: tunc omni purgandi ui prorsus destitui necesse est. Cui etiam purgatrix uirtus penitus deperit, si uitrum istud in alchool tenuissimum tedditum; soli ardenti exponatur, cuius calore tenuiores eius spiritus euanescant, & expirent, aut absumantur: Tunc enim soluentis medicamenti loco. Anodynum fit praestantissimum. Atque ut inuictis argumentis demonstremus, in solis illis spiritibus uolatilibus positam esse omnem purgandi facultatem, illisque solis acceptam esse ferendam, certum est ex antimonio & plumbo, fieri posse uitrum, aliasque praeparationes, tum ex illis, tum ex aliis metallicis rebus: siue ex illis flores sublimatione efferantur: siue calcinatione cum nitro crocus proliciatur: quae si contrita in puluerem, aqua aut uino aliquot horas ad decem uel duodecim granorum pondus, aut amplius etiam, diluantur, effusa postea aqua per inclinationem, & separata a puluere, propinanda exhibeatur, admirandam inde purgationem consequuturam, etsi de librato pondere pulueris siccati, nihil detractum sit, quod soli spiritus, qui nihil ponderis addunt corpori, in infusione relicti sint, unde nascitur summa illa purgandi uis, non imminuto etiam eius pondere a spirituum exbalatione. Qui quidem puluis multoties potest in aquam aut uinum infundi; in quibus deponat suos spiritus purgantes, idque si uel centies etiam id fiat, dum prorsus euacuati sint spiritus, nihil tamen siccatus puluis de pondere suo quicquam deperdat: at uis purgandi illi perit, si prorsus spiritus exhausti fuerint. Uidi ego hisce oculis annulum ex uitro plumbeo in fusum, perpetuum fuisse quibusdam medicamentum solutiuum, quoties corpus purgare uellent: sic alius regulumantimonii, globuli aut pilullae unius formae uulgaris magnitudine, deglutitum, postea redditum per aluum, deinde optime lotum ac inundatum, denuo uentriculo ingestum, sicque identidem lotum ac deglutitum, cemties, quum opus esset purgatione corporis, medicamenti solutiui uices prestitisse, ut nec annulus nec regulus, ullum ponderis sui momentum deponerent. Hinc facile colligere est uimpurgatricem delitescere in quisbusdam spiritibus qui ea proprietate dotati sunt, quemadmodum aliis inest uis & potestas alterandi uel alendi, & in substantiam nostram transeundi. Cuius rei maior fit fides, ex docti atque experti artificis industria, qui uel confestim & uno momento potest adhibito quodam nature igni, uel absumenteu el fixante, mercurii & antimonii spiritus nimium acutos ac penetrantes, uim omnem purgandi illis detrahere, & de illis remedia aptare, que sudoribus blandis ac lenibus, transpiratione insensili, consumptione superuacaneorum corporis nostri humorum, nec non impuritatum omnium abstersione potius, quam uiolenta aliqua & aperta uacuatione cum corporis perturbatione, integram ualetudinem restituant. Quemadmodum autem uegetatiuum, mediae, ut iam diximus, inter animale & mineralenaturae, hac participationis utriusque natura conuertitur in sensitiuum, sicuti ex pane uidemus & uino, sanguinem progigni: ex sanguine sperma, & ex spermate hominem nasci. Sic minerale, ( ex generali illo rerum omnium inter se consensu ) transit in uegetatiuum: uegetabilibus uidelicet per radices mineralium spiritus essentiales, metallicosque exugentibus, quibus tota terra referta est, ut uidere est ex tot mineris ferreis praesertim, tantaque lapidum & saxorum uarii generis copia, quibus abundat & ex se producit, que nihil quam metallicae substantiae sunt. At licet simplicia uegetantia, cum substantiis metallicis spiritus illos Mercuriales antimoniales & arsenicales naturae purgantis hauriant, unde purganti: medicamenta dicuntur, quod felleo quodam amore, ex spiritibus salis nitrosi, terrestris & metallici, per radices in anatomiam uegetabilium ingressis, scateant: Non usque quaque tamen uiolentum illum ac periculosum spiritum habent, qualis in prima sua minera & origine, ut pote indigestus & crudus tota natura est. Deponit enim uirus in uegetabili uaria illius coctione ac digestione, puriorque redditur ut praeter purgandi uim & effectum nihil retineat incommodi, nisi forte immoderatius, & maiore quam par est dosi exhibeatur. Alia autem aliis magis purgantia sunt, in quibus uidelicet maior est mercurialium spirituum copia: qui tamen naturae nostrae nullam uim inferunt. Si tamen quoddam uegetabile arsenicalem spiritum in se habeat, licet non aeque perniciosum ac in ipso arsenico: quod concoctione mitius redditum sit: non caret tamen uiolentia & pernicie arsenicalis ueneni, quales sunt Napelli, Aconita, & inter lacrymas euphorbium. Si antimoniali spiritu imbutum sit uegetabile, aut ubicumque cum alio spiritu coniunctus sit antimonalis & uomitus & secessus uiolentos inducet, qualia sunt Hellebororum & titymalorum genera, atque id genus alia: nec pro ratione spiritus uiolenti, quem in se inclusum habet uegetabile, commotionis & perturbationis est expers. Hinc uidere est etiam eiusmodi simplicia uehementis euacuationis, in montibus potius & saxosis locis aut inter rupes, ubi natiua sedes est metallicorum spirituum, quam in pingui & fertili solo luxuriare. Quae ut mitiora & correctiora reddantur, ac syluestrem illam suam naturam exuant, in domesticos hortos traducendae sunt, & transplantandae. Aliam enim naturam & benignius nutrimentum, quo temperantur, inde mutuantur, quo edulcescunt, & cicurantur. Cum alioqui in montibus benigno illo alimento & sufficiente solis ad coquendum & cruditates temperandas calore, ac caeli benignitate destituantur. Digestionibus enim ac concoctione nibus, quae austera sunt, mitescere solent, & uenenosa fiunt saluberrima, ita ut arte etiam naturam aemulante, digerendo & concoquendo, ex simplicibus exitialibus praestantissima remedia comparentur. Sed internae rerum anatomiae & illarum principiorum certa habenda est cognitio. Istiusmodi autem operationum, fusi ores ac pleniores demonstrationes, in libro nostro de Recondita rerum natura afferemus. Hic enim tantum uoluimus ideam quandam huius doctrinae Anonymo isti exhibere, ut discat ex peregrinationibus nostris ac uigiliis, nec non operationibus, certiorem de rebus & rerum causis, comparatam esse nobis scientiam, quam quae similitudine substantiarum addiscitur: quae sophismata, cum tot tantisque disputationibus iam olim agitata fuerint, non debuit sibi persuadere, minus nobis quam sibi esse cognita, nec tam friuolis rationibus aures nostras obtundere potuisse sine molestia. Cap. Ix. Quo propugnantur medicamentorum soluentium extracta, & spagiricae in purgationis usum commodissimum praeparationes. Redeamus ad Examen gallasinii Anonymi nostri, cum de uera efficiente purgationis causa, plus satis a nobis dictum sit. Pudet me utique tam ineptae & puerilis illius ratiocinationis, quae non magis quam scopae dissolutae cohaeret. Etenim postquam uoluit ostendere, destillatione uim purgantem extingui ac euanescere: quod tamen nolim ubique & semper illi concedere, cum possim, quoties libuerit, ex metallicis substantiis, ex uegetabilibus etiam destillatis, panis & uini intercessione, praeclara solutiua, ac specifica optima extrahere ac destillatione separare ( quod ut dictum sic factum iri credi uelim ) argutus iste Disputator a destillationibus transilit ad extracta, Quae ut improbet ac resputat, sic raciocinatur: Extracta uero sunt calidiora, quam ut conueniant febrientibus. Non est tamen acutus morbus sine febre. Uere enim cathartica, eo quod sint calida, solent a nobis aliquo refrigerante temperari. Rheum exempli gratia; quia calidum, siccum, hepatis calidioris mors est, ninisi refrigerantibus temperetur. Uos tamen paratis illius extractum cum aqua uitae. Ergo & c. Haec sunt doctoris uerba apprime cohaerentia, quam bellae Doctoris nostri scilicet rationes ad explodendum extractionum a febribus usum, quod calidae sint. Iampridem hanc, ut & alias quas proponit obiectiones Anonymus, diluimus ac confutauimus in libro nostro de spag. praepar. cap. de causis & ratione spagiricae praeparationis simpl. purgantium, in haec uerba: Quamuis caryophylla, Zinziber & multa calida purgantibus immisceantur, tamen ipsis etiam febrientibus tuto exhiberi possunt, non quod febris gratia feruidae qualitatis medicamentum porrigatur: sed quod hinc utilitas maior subsequatur, in extirpandis humoribus febrem excitantibus. Utilitas enim ( inquit ) Gal. maior erit, molesto humore detracto, quam nocumentum ipsum ex purgantibus necessario corpori illatum. Quod fiet adhuc commodius, si, quicquid laedebat, id sine molestia detractum fuetit medicamentis praeparatis & correctis. Diximus supra in pleuritico morbo, ab Hippocrate Helleborum & peplum medicamenta, si quae sunt, calidissima ac uiolentissima, delectu ipso, non ignorantia temperatiorum & minus calidorum, fuisse prae aliis usurpata & administrata. Nec non attulimus laudes, ac commendationem Hierae Pacchii, in doloribus laterum, etiam cum febre praesentissimi remedii: etsi eam colocynthis & calidissima gummi ingrediantur. Mesue, aliique Medici omnes, rhabarbarum atque aloen hepatis animam esse uolunt, Anonymus uero docet rhabarbarum quatenus calidum & siccum est, hepatum esse deleterium & mortem: quae tamen ut plurimum, qualitatem illam calidiorem, ex obstructionibus ea infarcientibus, contrahunt, quas ut ad sanitatem iecur reuocetur, expediri & detergi congruis remediis necesse est. Cui rei mediocris rhabarbari calor magnopere usui est. Quod quidem rhabarbarum tantum abest, ut Mesuealiique, aliqua frigidorum simplicium mixtione corrigant & temperent, ut uult noster Anonymus, ut contra de eo medicamento sic scribat Mesue: Non praetermittatur, inquit, quin cadat in societatem suam spica. Est enim proprii iuuamenti cum ipso: Neque praetereant medici additionem uini albi, odoriferi & clari in infusionibus eius: Et caput de Aloe: Acquitimus, inquit, ei citam & facilem operationem cum speciebus Elephanginis, subtilibus & acumen habentibus, u. g. cum nu95 muschata, cinnamomo, cubebis, cal. arcmat. & c. Et caput de Agarico: Sal gemmae cum agarico commiscetur, ut ex eo trochisci fiant. Et ex Galeni sententia, fiant trochisci ex eo, cum uino infusionis Zingiberis, in quo puluis ipsius saepe submergatur, ut fiat operatio eius completa. Et caput de senna haec scribit idem Mesue. Est solutionis debilis & tardae, & stomachum debilitat: uerum confortatur eius operatio, permiscendo cum eo aliquid ex rebus acutis, sicut Zingiber proprie & sal gemmae, & sal indum, quae facilitant opus eius, & fiunt medicinae bonae. At uidere etiam licet, quam solliciti erant antiqui in acuenda & acceleranda uirtute purgatrice rhabarbari, aliorumque purgantium medicamentorum, idque calidis admodum stimulis: quibus tamen Anonymus, tam magnus Graecorum & Arabum doctrinae sectator ac discipulus, prorsus reluctatur, eorum que methodum impugnat. Sed quorsum ita illis refragatur, nisi ut istis suis strophis extractiones chymicas conuellat, quas alioqui non damnet, nisi calidioris excessus illas insimulet quod uini spiritu calido perfectae, calidiores cuadant, quam benigno medicamento aequum sit: Unde noxium potius medicamentum, quam salubre insurgat, Calida enim satis per seesse medicamenta purgantia indicat, quae adiecto calore in uenena facile transeant, sque adeo peritus est rei medice ratio cinator & artifex. Sed plurimum fallitur, qui non satis nouit, quo magis medicamentum digestionibus & purificationibus crebris attenuatur, eo propius ad aetheream substantiam accedere, quae testibus omnibus Philosophis, temperatissimae naturae est, & summae bonitatis ac efficaciae. Hinc fit, ut dum calorem nostrarum extractionum damnat, doctorum suorum simul intsciam in cautus arguat ac reprehendat. In hoc etiam nobis imponit, quod extractiones nostras sola aqua uitae parari dicat: Maxima enim illarum pars aqua lactis stillatitia praeparatur: nec non sero ipsius: aut etiam simplicium refrigerantium destillatis liquoribus, ut aquis cichorii, endi. bugloss. ros. & id genus aliis. Cnius rei fidem satis certam illi fecissent exempla multa extractionum in nostro libro passim explicatarum proposita. Sed hoc indicat, se parum meditatum ad nos confutandos accessisse, sibique impugnandum quoddam simulacrum ( non librum nostrum ) φανταστικῶς suscepisse. Apertius etiam hinc patefacit sibi librum meum esse incognitum. Alioqui, si uel tantillum illius euoluisset; non usque adeo excanduisset in nos, tanquam nil nisi causticas & igneas extractiones, molientes. Uidisset enim uariis in locis, Aloes extractionem non igneis aquis & destillationibus feruentibus, sed aquis endiuiae ( consensu ipsius, frigidis ) idque in balneo Maris mediocriter calente, ut artis est, praeparari. Siquidem purissima tantum aloes substantia in eiusmodi aquis, ( hoc balnei calore ) rubicundissimi coloris, rubini instar, soluitur: a qua si per destillationem aut euaporationem aquam lento igne exhalent, restabit mellis, aut mollioris opiatae consistentia rubicundissima, & pellucida alomnes essentia uera. Quod uero ab aqua extractum non fuerit, aut solutum, arena aut mortua terra, ut uocant; ipsius alomes, futura est, hoc est faex nullius usus aut effectus. Atque hoc extractum & preparatio aloes, longe maioris est utilitatis, quam uulgares & quotidianae illius ablutiones; quibus quod tenuius est subtilius atque spirituosius, ut ita dicam, secernitur ac abiicitur. Si cum nostro aloes extracto, medicamenti bazim sustinente, rhab. & seunae extractiones iisdem aquis endiuiae, absolutae, commisceantur; idque cum syrupis, nullo saccharo conditis: sed ex succis suo tempore collectis, & perfecte purificatis ac mundatis Maris balnei calore, succis, inquam, florum uiolariae; persicae arboris, cichorii, buglosi, rosarum pallidarum, &: similium. Inde fiet catholicum adiecto mirrhae; & macticis ad corpus formandum, aut cremotis etiam tartari, modico, quod uerum panchymagogum futurum est cuius serupulus ad summum; sufficientem uacuationem molietur: cum alioqui duae drachmae ipsius alomnes substantiae crudae, aut non ita paratae, aut atholici uulgaris ad purgandum uncia una desideretur, uixque satis sit. Cuius tamen Catholici uulgatis, ut & aliorum omnium communium purgantium, tum compositorum, tum simplicium, ingeniosus chymicus extracta potest educere, quorum dragmae pro singulis unciis crudioris: compositionis exhibitae satis fuerint. Tantum igitur abest, ut extracta & operationes chimicae, damnari aut floccifieri debeant cum summis contra laudibus efferri dignae sint, & quibus cognoscendis ac conficiendis, summe ex usu est, ut incumbatur. Praeter ornamentum enim, quod dogmaticae medicinae, eiusque praeparationibus adiiciunt; sexcenta etiam prestantissima remedia, nouis, iisque utilissimis praeparationibus elaborata, conferunt, quae tamen nouam artem non constituunt. An scilicet tot elegantibus agricultura cultibus & nouis inuentis, quibus decoratur ac augetur, idcirco noua constitui dicetur: Suis antiqui inuentis & studiis eam ornarunt? Habuerunt & recentioles quibus eam cultiorem & ornatiorem redderent. Suis glandibus & castaneis excultis delectati sunt antiqui. At qui aristae, & tritici inuentionem, sationem, & congruum cultum excogitarunt, num sunt reprehensione digni, au summis laudibus potius extollendi? Eacessat igitur Anonymus iste, qui suorum errorum iter deserere; ac rectioris uiae ingressum: sibi demonstrarir pati non potest. Si quid utique est in tota Medicina, laude & commendatione dignum: inuentio certe nouorum remediorum, iucunditatem ac suauitatem egris, citta ullum taedium praebentium, praeferenda: quorum etiam quam minima sit dosis, utpote cum maior copia aegris sit taediosa & fastidii plena: attamen que officio purgandi defungatur, non secus ac si maiore dosi exhibeatur. Huiusmodi medicinae naturam & elegantes qualitates iam pridem eodem libri nostri de Spag. praepar. a nobis citato cap. in extractis positas esse diximus: aut essentius a corporibus medicamentorum purgantium eductis. Quo essentiarum nomine hic non sunt audiendae aquae, aut stillatitia olea: at ne ipsae quidem crude & citra praeparationem medicamentorum substantie, imo potius κατα τι quam ἁπλως essentiae nomen intelligendum est, scilicet pro re illa aut parte rei, in qua uis potior hereat, ut quae sit a terrestriori fece depurata, crassisque ac materiatis partibus, quae quantitatis & corporeae molis potius quam substantiae uerae complementum dant. Extractiones igitur nostrae in eam tenuitatem & puritatem adductae, promptius propriam exercent actionem; quam que crassiora ac impura sunt ipsomet Galeno multis in locis teste. Addo, in praedicto meo libro quae in illos attuli, qui extractorum usum improbant, quaeque in Anonymum nostrum retorqueri possunt, in haec uerba: cap.ii.l. 2. simpl. lib. Item quum idem dicat Galenus, ea quae paruam sortita sunt molem corpoream magis agere, quam quae magnam, laudanda est nostra esentiatum extractio, qua tum ista omnia praestantur, permanente tamen propria purgandi humoris facultate in medicamento: tum quod eo ualidius redditur medicamentum, quo uidelicet terra uel faex inutilis ex ipso separatur, & admistis suis propriis menstruis & correctiuis, qualitas omnis maligna adimitur. Quod etiam praestandum praecipit Gal. quo purgare docet, cap. 8. lib. 7. quum admiscenda refert ea semina medicamentis, quae malignitatem ipsorum retundant, opus eorum non impediant, quaeque attenuare & incidere ualeant, & quae crassos humores secare, ac uias per quas educi debent, patefacere possint. Quae omnia debite fieri ex nostris praeparationibus & extractis docti omnes iudicabunt. Caeterum Anonymus noster, ut ostendat eiusmodi extractiones & separationes tenuiorum partium a crassioribus & materiatis uiolentiorum purgantium, non esse necessarias, forte citabit locum Actuarii a Paulo lib. 7. comfirmatum, ubi illis Actuarius, qui uentriculo imbecilliori afficiuntur, grana lathyridis xu. uel xx. ad summum, integra deglutienda praescribit, eaque docet, etiamsi minime terantur, minimeque in corpus permeent, multum tamen purgare: Sed iste locus sententiam nostram potius asserit & confirmat, quam infringit & oppugnat. Ex eo enim constat, in tenuiori & subtiliori substantia uim purgatricem esse positam, eamque eo maiorem esse, quo a crassitie corpotis remotior fuerit. Uno & eodem consensu omnes idem Medici affirmant, quum, quando maiore opus erit purgatione, mandi ipsa grana praecipiunt. Nolim ego sane eiusmodi attennuatione, aut in puluerem comminutione rerum tam acrium ac corrodentium uti, cuiusmodi lathyris est, ut quae proxime uires esulae aemuletur, iuxta Galenum: Leuiores sunt & parum utiles iste praeparationes medicamentorum huiusmodi, a quibus ueri Chimici norunt puriorem substantiam cum sero lactis extrahere, quod postea in electuatii aut opiatae mollis formam, aut etiam usque adeo durae, ut in pilullas effingi possit, quae uel per se, uel aliquo liquore congruo solutae, citra ullam stomachi debilitatem aut offensionem exhibeantur. Cui pulueres, quod adhaereant, plus officere quam prodesse possint. At si liceat medicamentum hoc corrigere, aptiore & congruentiore additamento emendari non possit, quam sero, aut aqua lactis uel alio liquore, quibus extractum longe facilius unitur ac commiscetur, quam puluis pulueri: sicque functiones extracta longe felicius obeunt, quo attenuantur magis aut diluuntur liquoribus. Idcirco scribebat Aegineta de Colocynthide uerba faciens, quod inter alia medicamenta uehementissimum est solutiuum. c. 4. lib. Leuigetur, inquit, accurate: quin etiam asperitates ipsius intraneis adhaerentes, ulcera concitant, & neruos consortii lege afficiunt. Quin & Mesue Pauli ac Auicennae sententiae adhaerens, sic quoque scribebat: Longam, inquit, decoctionem sustinet & quae uel mihi cum Serapionis filio, uidetur. contra filii Zezar sententiam puluerisanda tenuissime, ut eius facultas malefica, alia illi exquisite permixta plenius obtundatur, ut quae uiscera celerius permeet. neque in ipsis ob partium minus tritarum crassitiem, cesset: quam fortassis fit, ut in uisceribus pura retineatur, ut ea ulceret, praesertim cum sensu perceptibiles fuerint eius particulae. Hinc quiuis sane mentis homo inferat, attenuationem ac correctionem, & quaecunque alia ad praeparationem colocynthidis requiruntur, longe commodius & tutius diuturnis macerationibus seu infusionibus ac digestionibus, in lacte uel sero lactis, in aqua maluarum, succo cydoniorum aut pomorum redolentium, & id genus aliis destillatis praestitum iri, quam si seorsim aut in puluerem tantum trita, uel integra dehtibus mandatur. At ne uidear tantum uerba dare, aut istis, quae adhuc leuia sunt & exigua, totus immorari, longe exactiorem tradam, eamque Chimicam Colocynthidis praeparationem, ac nobiliorem, quam uelim, noster Anonymus, cum uniuersa familia medica, ( quam totis, uiribus augere, ornare ac locupletare contendo ) audiat. Sic enim ex pernicioso ueneno ea in praestantissimum transit medicamentum. Acipe igitur pulpam Colocynthidis, quam in balneo maris per aliquot dies maceratam cum uno aut altero superiorum liquorum, aut aquarum stillatitiarum, que in correctionem illius usui sunt, fortiter prelo exprime. Expressio in matratium iniiciatur, seorsimque reseruetur ac faeci insidenti illius recentes aquae, 103 aut liquores superfundantur, istaque rursum digerenda balneo maris reddantur, & digesta denuo exprimantur. Postea expressiones ambae iungendae sunt, ut in leni; m. balneo omnia simul concoquantur. ac digerantur: dum appareat hypostasis in fundo uasis aut faecum a liquore puriore separatio: liquor purus per inclinationem a faecibus; separetur ac denuo in balneo tam diu digeratur; & a faece separetur, dum purissimus reddatur, quod cognoscetur, si nullas amplius faeces deponat. Eiusmodi concoctionibus & digestionibus ad imitationem naturae elaboratis, tandem elicitur liquor, rubini instar rubicundissimus & splendidissimus: qui ingratum fere omnem istum amarorem colocynthidis, noxiamque substantiam ac fastidiosam exuerit. Proprium enim est digestionis munus, successu temporis tum rubefacere, tum edulcorare substantias rerum omnium. Postremo liquor, a reliqua materia, lento Bal. calore per alembicum extilletur: restabit in imo uase mellita quaedam consistentia, quod extractum est purissimae colocynthidis substantiae magne uirtutis, ac praestantissimae innoxiaeque purgationis: Eiusmodi labore ac industria, ex quouis alio medicamento extracta fieri possunt & debent: quorum singulorum, singulares sunt & propriae. uirtutes ac operationes, singulariaque ac sibi congruentia menstrua postulant, quibus elaborentur, & uires ac proprietates suas conseruent. Si tamen uiridium simplicium ut hellebori nigrisuleminoris & aliorum sit copia, ex illis destillabitur aqua, quae capiti mortuo, ( in imo uasis relicto ) superfundi debet, ut mediante proprio liquore tinctura ac essentia praecipua proliciatur, semper purum ab impuro crebris digestionibus, ac repetitis concoctionibus separando, & tandem liquorem praedictum destillando, dum mellis consistentia aut opiate in fundo resideat, ut iam diximus. Huius extracti aut liquoris scrupulus, aut dimidia dragma, uel seor sim, uel diluta sua propria aqua destillata, potens est & maxime innoxium solutiuum. Cuius tamen medicamenti, si purgantes uires augere uelimus, licebit relictas faeces post primam & alteram expressionem, in cineres redigere, ex iisque salem extrahere cum proprio liquore: qui liquor suo sale imbutus, cum extracto coniungi debet, ac tandem per destillationem liquor separabitur, & cum extracto sal commiscebitur, reddeturque longe potentius pharmacum & minore dosi exhiberi poterit. Atque hae sunt uerae Chimicorum extractiones: quatum spero quinquaginta aut plures etiam elegantes ac specificas praeparationes ac compositiones, in Pharmacopaea nostra omnibus descripturum, quae suis cotrectoris & administrationis modo ac usu, non sint cariturae. Ac confido ab omnibus doctis probatum & laudatum iri laborem ac industriam nostram, licet ignari & apeirici quidam, Inuidia, etiam cum ignorantia ducti, respuant ac explodant. Sic solet elegantes ac pretiosas margaritas suillum genus, prae putrido pomo, aut stercore etiam teiicere, proculcare, ac praeferre. Praeterea cum dicit operationes nostras longas ac molestas, nec non, nisi magnis impensis perfici: non minus hac in re, quam suis aliis argutiolis hallucinatur. Neque enim laboris diuturnitas, nec pretii magnitudo deprecanda sunt, ubi de corporis humani sanitate agitur, ad cuius conseruationem & deperditae restitutionem, omnes nerui sunt intendendi. Quae etiam remedia ab iis qui ualent opibus, nullo non pretio diuendantur, & in pauperes charitatis Christianae gratia, distribui & erogari oporteat. Addo praeterea etiam tam parua dosi, extractiones ob immensam earum uirtutem, ad generalem etiam & uniuersalem uacuationem administrari, ut de iis, quod sit satis dimidio auteo emi possit: cum tamen taediose aut plerunque etiam noxiae ( si uehementius agant ) illorum medicine, aut inutiles, si leui ores sunt, non nisi duplo aut triplo etiam ueneant ac comparentur. Quod res ipsa in pharmacopea docebit, ubi remediorum nostrorum dosis non pluris quam decem assibus, aut minus etiam eni debeat. Quem laborem & industriam libenter in pauperum gratiam explicamus, unde etiam Pharmacopaei discant, in omnes esse benefici & liberales, nec carius quam par est, sua quae uili pretio comparaturi sunt, remedia diuendere. Etsi autem scio non omnibus gratum fore opus nostrum: quid tum, modo bono publico consulam, eique prosim, cum sit illius utilitas nonnullorum auaritiae omnibus modis preferenda: Hic etiam parum moror calumniatorum conuitia, & maledicta, modo proximi mei, cuius utilitati & commodo deuinctus sum, salutem ac commoda promoneam, in quem scopum etiam collimo, omnia mea quae temporis diuturnitate, multisque uigilis ac sudoribus a Deo consecutus sum benigne, ac facili methodo impertiens. Hinc Anonymus uideat, quam falsa sit eius argumentatio cum ex diuturnitate operationis, remedii caritate nimia, laborisque taedio ac difficultate, inferre uult, nostra extracta explodenda prorsus esse, & propter inanem illorum uirtutem abiicienda: ubi satis mitari non possum hominis iudicium, quo praefert eccoprotica sua, nostris extractis, & exilia sua medicamenta, quae tamen nos non dannamus, imo in usum interdum reuocamus, in leuioribus morbis, interdum etiam grauioribus, uti dyssentericis rheum exhibemus. Ferre tamen non possumus eos, qui ista tot purgantium specificorum, ac celebrium compositionum generibus, quae nobis, ut ditissimos thesauros reliquit Antiquitas, praeferenda esse censent. Quaeque ego quidem non duxerim ex mea Pharmacopaea excludenda: quin potius ut pretiosa admittere uoluerim, eaque prout iudicaui opportunum & utile nostris additionibus exornare, ac illustrare contenderim. Quae praestiterim ex consiliis nostris discere potest Anonymus, & ut in Pharmacopaea nostra, quam elegantia & specifica remedia praeter eius simplicia eccoprotica, in grauissimos quosque morbos tradiderim, quales sunt syrupi nostri helleborati uarii ad epilepsiam, maniam melanchol. syrupus de paeto, ad rheumata & asthmata: syrupus de Centaurio minore ad febres, praecipue tertianas: extractum esulae minoris extractum iridis ad hydropes: Extractum bryoniae fecula Brion. ad eosdem morbos, nec non purgationem matricis specificam, atque id genus alia, co gnitu ac scitu a ueris quibusque medicis, per quam necessaria, qui solummodo eccoproticis suis, quibus noster acquiescit Anonymus, medicamentis non adhaerent. Fateor longiorem fuisse de purgatione ac Chymicorum remediorum, cum uulgaribus, comparatione, quam Anonymus noster uoluisset, orationem meam. In qua si breuior fuissem, utique & obscurior. Ut ut sit, non iis qui breuitati student, nec aliis qui orationis prolixitate delectantur, placere, sed publicae utilitati inseruire, animus fuit. Attamen si in hac prima parte, ubi generatim quae proposita fuerunt, ab Anonymo, examina excussi, profusior fui. Alteram huius libelli nostri partem breuiorem contrahemus, ubi licebit citrauerborum copiam, sigillatim omnia concise explicare. Quo antequam perueniamus, minutatim alter remediorum ordo, qui de alterantibus est, ab Anonymo nostro propositus, pucis renit nobis expediendus. Cap. X. Ubi facultatum distinctiones explicantur: rerumque proprietates, non elementari materiae aut nudis qualitatibus, sed essentiae & formae adscribuntur: nec non contradicentium argumenta etiam ex ueterum Philosophorum sententia diluuntur. Dum Anonymus noster confinxit, a nobis uerisque aliis medicis, tum dogmaticis, tum chimicis, in purgatione sola usurpari precipitatum & antimonium: quorum loco longe meliora doceat, utpote leuia sua eccoprotica: putauit certaminis uictoriam sibi securc esse partam, nec ea causa posse excidere. At si doctis ac eruditis eorum, quos citauimus, scriptis legendis, ac responsioni in suam Apologiam attentus fuerit: quam totam aberretuia, facile percipiet: hocque in negotio, non secus ac omni alio therapeutices documento, a Chimia, Chimicisque Philosophis indies ornamenta, auctiones & perquam utiles schole Medice inuentiones conferri intelliget. Dum tamen talia de se putat: Hoc est penes seinclinasse uictoriam credit, ac ista gloria tumesscit, en in quae uerba prorumpat: Age uero, inquit, a purgantibus ad altetantia pergamus. Illa conferunt morbis depellendis manifesta, aut prima qualitate manifestam, ut prima & secunda: Occulta ut ui & proprietate specifica. Nos morbis calidis, ut intemperiei calidae, inflammationi, erysipelati, medemur refrigerantium usu, quae nostro modo praeparamus, malumusque. uti succis aut decoctis, quando herbe suppetunt, quam aquis stillatitiis. Haec in summa est Anonymi nostri, de his quae alterantia sunt, ratiocinatio, qui solis qualitatibus caloris & frigotis uim ac proprietatem efficacem calefaciendi ac refrigerandi, materialiter non formaliter, ut loquitur. Idem de secundis dicit qualitatibus, siue indurandum siue emolliendum est. Denique qualis in ore est, talem in pectore esse, hoc est qualia profatur, talia operari certo concluendum est, ut sit nimitum & multum materialis, & parum formalis. Hoc caput utique attentum examen & exactam meditationem postulat. Ex eo enim constabit, quo rerum omnium proprietates ac facultates reuocandae sint. Cuius rei tractatio ac inuestigatio prae aliis medicinae capitibus, & elegans & maxime necessaria est. Utautem & facilius & melius intelligantur omnia altius nobis res ista repetenda est, uatiaeque Philosophorum ac medicorum in eas opiniones sententiae excutiende: meliores probande ac confirmandae: deteriores uero & magis ueritati aduersantes repudiandae, ubi nostrum iudicium, quam paucissimis fieri poterit uerbis, apponemus, Uidere licet ex Anonymi nostri scriptulo, eum omnino pendere a qualitatibus calidi & frigiduia Quae quidem usque adeo aures omnium perrudit, ut uel ipsae muliercule, circulatores & agyrtae, nullis aliis rationibus quipera sua fulciant & confirment, quam id genus qualitatibus. Sic enim citra discrimen omnes omnium rerum uirtutes, eo ab omnibus reuocantur, ut si quid noceat, nimia uel caliditate uel frigiditate laedere dicatur: seque scopum attigisse rationum credunt, si in medicandis morbis, quos uel calidos uel frigidos autumant, calidis & frigidis, ut uolunt temediis utantur & curent. Sed ex effectu & rei exitu satis patet, quanta isthaec sit hallucinatio, ut paulo post etiam fusius docebimus. Tenendum igitur nobis est, omnes qualitates quae substantiae accidunt, quaeque sensus afficiunt, sensibus ipsis apprehendi diuidique in primas & secundas. Primae dicuntur illae, quae ex elementis simplicibus prodeunt: secunde uero que ex eorum mixtione oriuntur: Complures dogmaticorum Medicorum primis illis qualitatibus, maiores quam par est, uires adscribunt in domandis & profligandis morbis. Alii ne nimiam quidem uim illis tribuunt, sed rerum quisquilias esse uolunt. Tertii ordinis sunt, qui aliquid uirium quidem illis arrogant, praecipuam tamen facultatem rei substantiae adiudicant, qui mihi magis probantur. Quod ad secundas qualitates attinet, nonnullae sunt huius generis, quae dogmaticis tanquam inutiles & medicationi prorsus ineptae sunt, quales sunt odores & colores: quos nos contra, ut magne uirtutis in medendo esse, & maxime utiles ac necessarios affirmamus, utpote qui ex mercutiis & sulphuribus, magnarum uirium principis emergunt. Quae uero qualitates secunde sapores inducunt, cum a uariis salibus nimirum, amaris & abstergentibus, acribus, incidentibus, attenuantibus, acerbis uel austeris, salfis, exsiccam tib. & id genus aliis, ut dulcibus ii proficiscantur, ab omnib. medicis agnoscuntur, & in morborum curationem, ut magni momenti, ac uirtutis, admittunt. Primae qualitates uario nec eodem modo a Philosophis & Medicis definiuntur. Siquidem Philosophi, qui eas, ut in elementis existentes citra mixtionem, considerant, duplicis generis illas constituunt: Actiuas scilicet, ut calidum & frigidum, & passiuas, humidum & siccum. Primae in rebus naturalibus dicuntur agere, ut caloris proprium est dissoluere, & frigidi congelare, & contra. Secundae pati dicuntur, ut humidum, quod alieno termino coercetur. Medici contra qui huiusmodi qualitates in mixto corpore ad medicamenta apto, considerant: ex uirtutibus & efficacia, qua pollent, eas deffiniunt: omnesque actiuas pronuntiant: calidum illud uocantes, quod calorem potest inducere, frigidum quod refrigerat: humidum quod humectat, & siccum quod exsiccat, facultate & potentia, non sensu & actu in quo fallitur Galenus, ac reprehensione dignus ipsemet est, cum lib. 1. de natur. facult. Aristotelem ausus est arguere, deflinientem humidum & siccum, perpessiones esse, non actiones: Nesciuit enim, uel noluit Galenus, ut decebat; quod homonymum erat, distinguere. qualitatum Medici tres constituunt gradus: quorum primus est apertarum qualitatum, ut cum calida medicamenta dicuntur calefacere re ipsa, & actu perceptibili: frigida uero manifeste frigefacere, sensuque ipso: hoc est, quando hec medicamenta manifestis qualitatibus patientia corpora, calore nempe, frigore, humiditate & siccitate afficiunt. Secundus est qualitatum gradus, eorum que non actu sed potentia agere considerantur in corporibus, ut cum medicamenta facultate, quam habent, uarie nos afficiunt, mouent, alterant aut immutant, ut poteattenuando, incidendo, incrassando, detergendo, etc. In quorum numerum referri ea possunt, quae faeces excrementosas & superuacanea queque ex corpore per propria emunctoria deturbant, idque uel sudores prouocando, uel ad uomitum & secessum irritando, aut etiam mensttua proliciendo. Que quidem medicamenta non abstrusa proptietate operatur, sed insita potestate. Unde Galenus ea ab illorum numero ex clusit, que occulta agunt proprietate, aut quorum causae occultae sunt, lib. 6. de simp. medic: facult. Tertio ordine & extremo in agmine locatur que occulta proprierate aut formae substantialis specifica ui agunt: sub quibus comprehenduntur, quae certas corporis partes respiciunt, & eis proprie inseruiunt; qualia sunt cephalica, capiti destinata, stomachica, hepatica, splenica, hysterica, cardiaca, & alia id genus. Eodem etiam continentur ordine, tam uenenosa medicamenta quam bezoardica & alexipharmaca: & quaecunque specifica proprium aliquem morbum intuentur; cui speciatim medentur: qualia sunt paeonia, uiscus quercinus, flores lilii conual. & tiliae arboris, cranium humanum & ungula Alcis, quae epilepsiae curandae, proptietate sua a natura destinata sunt: aut quaecertum humorem expurgant: sic rhabarbarum dicitur cholagogum specificum: agaricus phlegmagogus & c. Neque hic omnia eiusmodi recensere expedit, quorum catalogus longiore lectione futurussit taediosus. Satis sunt igitur, que hic a nobis proposita sunt exempla specificae quorundam uirtutis & proprietatis. Atque hi sunt omnes medicamentorum ordines ac distinctiones quae in corpus humanum functiones suas exerunt, & quae qualitatibus agentibus discerni solent. Caeterum quaecunque insunt rebus naturbus, siue sint propria παθη siue propria accidentia: cum aut formae aut materiae gratia in sint ex Aristotele: hinc nata est opinionum inter Philosophos & medicos diuersitas. At illorum omnium medicamentorum potentiae, id est, quae uim aliquam habent agendi in nostra corpora, in triplici sunt differentia. Quaedam enim nos afficiunt, secundum naturam, hoc est iuxta certam analogiam & consensum, quem cum nostra natura habent, quorum concordia & coniunctis in unum copiis morbi citra detrimentum corporis depelluntur, ut sunt uaria alterantium & corroborantium genera, quae familiaria sunt & amica naturae nostrae. Quaedam contra naturam nos afficiunt, & caussa possunt esse morborum & mortis, ut de leteria suis uenenis. Quaedam partim secundum naturam nos afficiunt, partim contra naturam, atque seruant quoddam medium inter ea quae iuuant & quae nocent: qualia sunt alexipharmaca & purgantia medicamenta. Mithridatium enim, ut & ipsa theriaca, & multa alia antidota alexipharmaca, salubria sunt per accidens: quia excitando nostros spiritus, siue calorem nostrum symphytum & naturalem, & irritando uim expultricem, corruptos ac pestiferos humores, malignos uapores, halitusque perniciosos in nobis latentes, ac uitae nostrae insidiantes, tanquam domesticos hostes, qui interitum nostrum perpetuo moliuntur, a corpore nostro detrudunt, ac prorsus manibus nostris excludunt: idque uel sudoribus uel diaphoreticis halitibus aut perspiratione insensili, ut uocant. Idem, sed suo modo, de purgantibus medicamentis dicere possumus, quae iuxta uim insitam, qua polent, domesticum hostem nostrum uel uomitu uel deiectione expellunt, ut supra docuimus. Eiusmodi autem rerum naturalium proprietates ac uirtutes: iuxta Philosophorum sententiam, promanant, uel a forma uel a materia, aut etiam crasi & mixtione qualitatum elementarium: hinc rursum magna inter Philosophos & medicos tum antiquiores tum recentiores sententiarum discordia nata est. Siquidem alii totam uim & proprietatem, qua pollent medicamenta, ad morbos oppugnandos, formaeaut toti substantiae agendi proprietatem tribuunt: alii altius originem earum facultatum, a caelo nimirum ipso repetunt; quas potius occultas proprietates, quam manifestas uolunt. Alii non coelo, sed formae substantiali arrogant: neque crasis ullam habent rationem, aut etiam qualitatum, quas nullius esse momenti iudicant: uimque illam abditam in medicamentis positam, mixtionem elementorum esse negant; sed a quibusdam spiritibus in abyssis naturae reconditis, proficisci pronuntiant, in quibus quiescant aliquandiu, ac nullo rerum naturalium intenritu extingui possint: Quotum sententia consentit cum opinione, Socraticorum lib. de ideis in Parmenide; Stoicorum, de causa continente, Anaxagorae de syncrisi Atomorum, Et Hippocratis, lib. de diaeta. Anonymus noster, qui totus materialis potius quam formalis est, quique idcirco alterantia illa, aliaque remedia, non patitur formaliter potius operari, quam materialiter, hanc illorum sententiam nequaquam probaturus est: at contra, magna uocis contentione in illam debacchaturus. Quin iam illum crassiore rostro pennam excindentem uideo ut maioribus literis eminus legendis, efformet responsionem suam, quam nonae doctrinae, & erroneae auctorem protsusque Galeni placitis contratiae insimulet ac explodat. Siquidem Galenus ad ctasin terum facultates referat, quam nos cum doctis Philosophis ac Medicis formae substantiali adscribimus. Nec obstat, quod multos ista Galeni opinio sui assertores longo tempore sibi conciliauerit: satis enim notum est ueritatem temporis esse filiam. Nee credendum est, ista sua responsiono Anonymum nostrum contentum fore, etsi magni momenti est apud illum Galeni auctoritas, eiusque sectatorum, quibus instar discipulorum Pythagorae satis est, si praeceptor dixerit aut scripserit. At progredietur ulterius, tentabitque si possit oppugnare, ac rationibus, argumentis ue eorum sententiam euertere, ac euincere, qui eiusmodi facultates ac proprietates formis substantialibus potius, quam crasibus adscribunt. Sic enim primo loco arguet, omnia naturae indiuidua, quibus in medelam corporum nostrorum utimur, siue sint illa animalia, siue uegetabilia, iugulata, eradicata, atque hinc emortua: hac ratione forma substantiali esse spoliata: quod quae animata sunt, hoc est animam habentia, ea sola uiuant & uegetent, ut quae uera forma substantialis sit ea anima, essentiam & substantiam rei constituens. Quod cum sit, ut sibi persuadet, frustra & absurde, medicamentorum inanimorum facultatem formae attribui, cum ea careant, ut poteanima destituta & mortua. At Galeni, eiusque sectatorum opinio ac sentem, 117 tia longe magis ueritati consentanea. & ratione potentior est, ( excipiet Anonymus ) cum dicunt inanimatorum substantias certis temperamentis constitui: que ut uaria & diuersa sunt, ita & diuersas esse inanimatorum substantias, quae inter se differant, non formis, substantiam constituentibus, sed duntaxat temperamentis: Atque inde colligent, essentiam rei exanimis, nihil praeter crasim illius esse: quae quidem per accidens forma dici potest, quatenus ex elementorum permixtione constat & composita est. Atque hi fatebuntur quidem, etiam in illa crasi latere occultas quasdam proprietates: singulariter etiam inter se differre. quas prorsus extinctas credunt, ubi crasis dissuta est & periit. Atque hae sunt rationes, quibus i nituntur, qui rerum facultates ac proptietates in crasi tueri uolunt. Quibus porro in suae sententiae confirmationem rationibus utantur, praecipua nunc nobis explicanda sunt, & excutienda argumenta, ut quam absurde hallucinentur liqueat: quibus discussis transibimus in eorum tatiocinationum expositionem, qui proprietates illas medicamentorum, ac facultates formis affingunt: quod concise expendemus, ut lite inter utramque partem pertinaciter disceptata, aequus lector ac sincerus, de causae aequitate ac ueritate indicet. Exanimatae stirpes, inquient, forma substantiali priuantur. Exanimatae stirpes, proprietates suas retinent, quam diu perstat crasis. Ergo. Quaedam, quae proprietates suas retinent, perstante crasi incorrupta, forma substantiali priuantur. Maior patet ( dicet Anonymus ) cum certissimum sit, quae ex terra radicitus cuulsae sunt plantae, quaene siccitate contabuerunt, eas anima sua uegetatina esse exutas, atque inde forma substantiali destitutas. Minor etiam nullum parit dubium, quum nihilominus uim ac uirtutem tum nutriendi tum medicandi retineant efficacem, ut docet experientia: siquidem aliae nobis usui sunt in alimentum, aliae in medicamentum, quamuis uegetatiua uirtute careant. Ergo, infetent, uerissima est nostra Conclusio. Quorum argumentum sic diluimus: Maiorem primo Syllogismi ut falsissimam respuimus, quae docet exanimatas stirpes forma substantiali priuari. Perinde enim est ac si quis dicat, fructus aut semina priuari forma sua substanstiali, si non amplius uegetentur Deus enim aut natura nihil non creauit in hominis utilitatem & usum: ex quo fit, ut ultimus plantarum finis non sit ipsa uegetatio, & uitae earum propagatio aut animatio: sed ut eae sua anima exlitae, & ut ita loquar mortificate, idoneeac apte, humano generi reficiendo ac recreando, reddantur. Quod autem forma οὐσιωδεις eα non admittant, alio argumento sic infetunt, eoque dupliciter sic formato. Quod abolitum est, illud remanere non potest in substantia At in stirpibus, animam suam priuatis, abolita est forma substantialis, a qua dicunt occultas potentias promanare. Ergo in stirpibus succisis forma substantialis permanere non potest. Uel: Perempta forma substantiali, quod remanet non potest esse forma substantialis. In stirpibus perempta anima uegetatiua, perimitur substantialis forma. Ergo in stirpibus quod remanet, non est forma substantialis. Solutio. Utriusque formae Syllogismi minor negatur, ut pote quae falsa est. Perinde enim est, ac si quis dicat pyrum, pomum, frumentum, & reliqua semina priuari sua anima substantiali aut forma si non amplius uegetentur. Cum autem Deus, aut ministra eius natura mandato illius producat nobis in usum omnia: cui usui esse possint, si mortua manent post amissam uegetationem? Dixit tertae Dominus, producat terra fructus, deinde paulo post: comedat homo de omni fructu herbarum & arborum horti, & c. Nunquid illa debuit homo eruere ex terra, aut fructum ex arbore decerpere, ut sic illa iugularet suaque uita priuaret, qua sibi uiuebant, ut in uitam suam & usum ea ille conuerteret? Quae si destituta fuerunt uita, quae forma est substantialis, quomodo alete potuerint, & in naturam hominis conuerti. At ne sic quidem constet forma; quam ex crasi uolunt comsritui. Si enim uita rerum ex temperie & crasi illarum oritur, ea extincta, temperies & crasis simul recesserunt: Ergo nec eiusmodi fructus alere possint ratione temperamenti & crasis, quae in illis extincta sunt, post deperditam uegetationis uirtutem. Atqui iam diximus non in eum finem creata esse terrae indiuidua, ut uegetarentur, sed ut uegetata, aut uegetatione maturata, fierent proprium hominis alimentum aut medicamentum. Unde constat totam illorum formam & substantialem ( & accidentalem, si uis ) transire in hominem, ut illis reformetur: hoc est formam suam ininstauret & sustineat in essentia sua. Deperdita igitur uita, qua sibi uiuunt plante, & alia naturae indiuidua, non deperit ea uitae forma, qua uiuunt nobis, que sola uere forma dici potest, eaque substantialis: quod hominis substantiam, formam, essentiam, foueat, augeat & sustentet. Nec inficias eo, quin ea φυσις aut forma naturalis rebus indita sit etiam κρασεως aut συμφυσεως umixtionis elementorum, seminum, & trium principiorum causa: nam non tantum spiritualem formam, aut spirituale corpus rebus insculpit: sed corporalem etiam ex crassiori materia compingit, quae rite componi non potest, quin certo rerum mixtarum temperamento constituatur. At praecipua illa est forma, quae ipsam rei crasin sustinet, & quae indiuiduum perducit, ad quod destinatum est. Quod ut apertius exponatur, intueamur semen a planta excisum, cuius separatione uegetationem propriam deponit, & tuum prorsus iacet, nisi ad quod destinatum est reuocetur. Si igitur in agrum seratur, nunquid docet experientia quotidiana, similem parentibus suis speciem ab ipso procreari. Hoc ne amabo fieret, si forma sua substantiali esset nudatum. Atqui tunc forma in illo perfecta est, quae uim habet simile sui progignendi, ad quod a natura constitutum est. Hinc liquet uirtutes omnium rerum, quae a forma substantiali prodeunt non perire cum ui uegetatiua, qua sibi ad tempus opus fuit: sed manere, dum id, ad quod uocatae sunt compleuerint. Sic pecudes lanienae dicatae nihil homini prosint, ni prius mobili illa sensibili anima, atque uegetabili spolientur, cui tamen homini eae in alimentum dicatae sunt. Ergo iugulari illa prius oportet, & uita aut anima sua uegetatiua & sensitiua exui, ut hominis usui esse queant, in quem usum tanquam in suum ultimum finem, natura illas cum omnibus aliis destinauit. Unde igitur alitur homo ex ipsarum morte, si in illis pereat forma substantialis, qua ad alendum hominem aptae sunt & ad id unum destinatae? Si indiuidua alia excutiamus medicamentis dicata, unde uirtutem habeant, quam a forma illa spirituali & substantiali? Eia, rhabarbarum, nuncquid tunc in usum uenit, quum iam pridem ex solo suo exutum est, & uim uegetandi deposuit, ut nullam neque uitam neque incrementum amplius ex matre sua hauriat: attamen, cur & unde bilem attrahit & uacuat, ( in quem usum destinatum est ) si formam sua specifica & substantiali cum uita sua propria, qua in solo suo uiuebat, spoliata est? Nunquid apparet ἀχωρίστως illam formam substantialem, καὶ ἀδιαλύτως rebus omnibus, inhaerere, donec usus, ad quem destinatae sunt prorsus sustulerit, & alio traduxerit. Sic ex forma sua substantiali rhabarbarum recte definietur, medicamentum purgandae bili idoneum: sic triticum, definietur semen nutriendo homini aptissimum. In hos enim usus cum reliquis omnibus aliis illa per formas substantiales, natura perducit, dum eas formas homo ab illis detraxerit, & in suum usum transtulerit. Praeterea quam inepta sit & falsa illorum minor in hoc medio, quo asserunt periisse animam uegetabilem eradicata e solo suo & exsiccata planta, hinc elucescit. Si periit anima uegetabilis, non permanet in fructu uel semine. At contra uidemus permanere. Ergo non periit. Permanere apparet, quod ex semine sicco etiam in terram proiecto, nouum germen emergat, specie parentes referens. At nouum illud germen, unde prodit & uegetatur, crescitque ad perfectionem, quam ex ui illa & facultate, aut spiritu uitali in semine latente, qui ex potentia tandem prorumpit in actum? Neque enim fas est dicere, ex sole & terra hoc effici, cum illa, ut efficientes causae moueant tantum facultatem uitalem in semine inclusam, quae si prorsus esset extincta, frustra semina in terram seruntur, ut renouatio speciei illorum a sole & terra expectetur. Dicembat Aristoteles sol & homo hominem generant, unde istud fieri possit, si semen ab homine ex stirpe sua truncatum & lio emissum, uitalibus spiritibus, hoc est anima uegetatiua, sensitiua & mobili spoliatum est. Uel stupidissimus & crassissimus agricola longe uerius quam Anonymus noster philosophetur. Si enim crederet, semina, quae terrae committit, nullo uitali & uegetante spiritu frui, desperaret de messe futura, & suam stultitiam rideret, aut dispendia etiam suorum seminum lugeret, quae temere perdidisset. Mirari utique subit Anonymum nostrum nihil spirituale sapere: imo terrestriorem esse ipsis agricolis. Sed quid de superbo & auaro homine speres, qui nihil praeterquam loculos & inanes flat glorias? Quid, cum totus sit materia lis, formaliter agat? Aut quam geminam crasim agnoscat, qui plane est δυσκρατος Cap. Xi. Quo uariis argumentis & Philosophorum authoritatibus confirmatur, rerum omnium facultates non materiae sed formae Quod Anonymus noster uirtutes ac facultates alterantium medicam entorum, nec non prope omnium aliorum, referat ( ut ex eius tam e leganti libelio constat ) ad materiam aut temperamentum & crasin potius, quam ad formam substantialem, docens, quae calida sunt, calefacere, quae frigida refrigetare materialiter non formaliter: nec non emollientia pariter materiae suae non formae ratione emollire: reddidit nos in hac Disputatione longiores, quam nostri erat instituti, ut tandem capete posset, eiusmodi facultates formis potius, quam crasibus & temperamentis esse tribuendas. Quin & quae sequentur suo loco addemus ad confirmationem & elucidationem maiorem ueritatis: quum scilicet nugas illius confutabimus, quibus in tribus nostris principiis, quae in omni corpore mixto & composito constituimus, asserere conatur, desiderari natiuum rei temperamentum & crasim, nec in illis remanere, hinc concludens, ridiculam de hac re ac inanem esse orationem, quasi hoc luce clarius sit. In quo pertinaciam suam in tuenda ultro citroque Gale. opinione ac mordicus retinenda ostendit: Qui quidem Galenus Empedoclis errore nimium fascinatus, praecipua totius medicinae fundamenta, nec non proptietatum ac facultatum, medicamentorum causas, in eiusmodi materiali ctasi locauit, quum rei substantiam etiam uocauit, eo usque temeritatis progressus, ut ne animam quidem nostram exceperit, quam ex crasi corporis esse ortam pronuntiauit, quamuis alibi de ea iudicium suum sustineat: imo ignorantiam suam aperte de eius essentia ac origine, alibi fateri non erubescat. Sed quam Platonicis Aristotelicisque Philosophis reluctetur, apertum satis argumentum hinc profert. At ne falsi a me tantus Medicinae Coryphaeus, uideatur inique insimulari ac argui, promptum est ex illius scriptis quosdam locos eruere, quibus luculenta erroneae & falsae eius opinionis fides fiat. Sic enim cap. 6. lib, de usu partium ( in quo insigne prae aliis eius libris ingenii acumen explicauit ) ingenue fatetur, se ignorare quid anima sit. Libro uero septimo de placitis Hippocratis & Platonis haec refert, quae sequuntur: Ueruntamen, inquit, si de animae substantia quoque est sententia proferenda, de duobus alterum dicamus necesse est, uel ipsam esse fulgidum ac quasi aethereum corpus, ad quod asserendum, uelint, nolint consecutione cogente, descendent. Stoici & Aristotelici: uel ipsam incorpoream quidem esse substantiam, uti tamen hoc corpore tanquamprincipali uehiculo. Et lib. 2: de sympt. causis: Etenim, inquit, Animae essentiam in alia quapiam tractatione definire, audax fortassefacinus putabitur. In hoc uero opere, & epraeter audaciam superuacaneum uidetur. At esaecunque tandem ipsa fuerit, e duobus ealterum existimare oportet, aut quod ad omnes functiones, utitur sanguine & spiritu, ut praecipuis instrumentis, & aut alterius, aut utriusque calore, aut quod in his ipsis consistit. Non est tamen nostri instituti, aut antiquorum falsas sectas confutare, aut ipsorum ignorantiam accusare. Ubi facile & Pythagoricos & Stoicos ac Platonicos arguit, qui uno consensu omnes aliter de anima iudicium fecerant, utpote quam contra eius opinionem immortalem esse crederent. Inter eos potissimum Aristoteles de ea recte sentit, quum i. lib. de Anima cap. 5. de intellectu, hoc est de anima sic disputat: Is intellectus separabilis est non mixtus & impassibilis, cum sit substantia actus: cui etiam quatuor aut quinque praeclaras qualitates aut facultates attribuit, immortalitatis ipsius indices. Ut nempe sit χωριστὸς separabilis a corpore: ἀμιγὴς non mixtus materiae corporis: ἀπαθής, impassibilis, ἣ οὐσία ὢν ἐνεργείᾳ, & actu sua substantia semper existens. Quae quidem qualitates longe aliae sunt ab illis, quas Galenus animae ascribit. At mirum tantis tenebris inuolutum tanti uiri ingenium, ut qui in re tam magni momenti; a tot praeclaris superiorum temporum Philosophis, etiam illustratus titubarit, & huc & illuc incertis sententiis fluctuarit, adeo ut nullum ueritatis portum unquam ingredi potuerit. Quin fluctuando ad longe peiores scopulos alliserit, quum libro de Consecutione motus animi & corporis temper. & 2. de locis affect. audet animam definire, quae nihil aliud sit, quam ex quatuor elementis temperamentum certa proportione concretum qua animal omne uiuat & omnia uitae opera praestet. Unde certe colligere est animae immortalitatem negasse, ut quae pereunte crasi illa & certa proportione ( ut tandem in omnibus indiuiduis accidit ) Anima simul dissoluatur & pereat. Quorsum igitur in illius magistri uerba iuremus? Qui si tam crasse impegit in errorem, in re tam magni momenti, ubi de cognitione animae agebatur, nunquid & aliis in rebus multo leuioribus potuit a ueritate deflectete? Ergo nec certa fitmaque semper ab eo medicinae fundamenta haurienda sunt, ut qui & de nonnullorum morborum essentiis & causis etiam minus medice disputarit, & medicamentorum uirtutes alio, quam ad certum temperamentum referre nesciuerit. Hos si docti uiri damnant errores, & iustis rationibus oppugnant: an ignari, Empeirici & Heretici etiam, potius censendi sunt, quam strenui ueritatis propugnatores & assertores quae Hipp. Platonis, Aristotelis & Galeni amicitiae, longe lateque praeferenda est? Etroneam illam de anima opinionem, longo ante Galenum tempore, agitauerat & tutatus erat Dinarchus a Platone primo, deinde ab Aristotele aliisque ueris Philosophis confutatus, ut libro illo nostro de Recondita rerum natura fusius docebimus. Quam uero Galenus tuetur sententiam, qua omnes prope facultates & proprietates crasi ascribit Empedoclis errorem hac in re secutus est, qui dicere erat solitus, Naturam nihil aliud esse quam mixtionem, & mixtorum alterationem. Quem quidem errorem diluit Aristoteles, utque falsam opinionem euertit: probans eiusmodi crases, temperamenta & mixtiones qualitatum elementatium, nullo modo efficientes esse causas, nec formales: at organicas seu instrumentales, quas Plato causas uocat, sine quibus non: quae cum sint sua natura indefinitae, formam substantiali definiuntur, tanquam fine. Atque hinc Arist. Phys. 1. causam formalem, quae substantiam cum materia constituit, appellat φυσιν seu λογον, & principem naturalium causam. Quae forma, ut scribit idemmet Aristoteles 3. Metaph. & in fine lib. 1. neque est elementum, neque concretum quid ex elementis, quaeque forma seu natura est principium & quoddam diuinum, quod non constituitur ex crasielementorum, nec ab iis generatur. Quum enim forma dicitur generata, id substantiae naturalis ratione dicitur, quae materiae causa dicitur esse generationi obnoxia. Ubi notandum est plures esse substantiarum differentias. Nam & forma constituens & materia & compositum ex utrisque dicuntur substantiae. Pariter notandum est in omnibus rebus haturalibus tria considerari, 10. substantiam ipsam, 20. ipsius δυναμιν, que est ad agendum, efficax, 30. secundum actum δυναμεως, quae dicitur συνεργεια seu actio. Uel 10. totum compositum consideratur, 20. potentia essentialis, quae nunquam separati potest a toto, cum sit quiddam a forma rei promanans, quaeque reuocatur ad Categoriam substantiae: quamuis non sit aliquid se ipso subsistens, aut χωρισοντι, quia cum deffinitur, neque agnosci neque intelligi potest, nisi ratione eius substantiae, cui inest: ( uerbi gratia ) rhabarbari facultas, quae est purgare bilem, non definitur, nisi cum dicitur, uis esse & facultas producta ab essentia rhabarbari. Comsideratur denique potentia naturalis, quae est qualitas dependens a temperamento siue crasi, cum operatur: quae crasis idcirco est tantum instrumentum potentiae illius essentialis, siue causa sine qua non, ut appellat Plato. Notandum praeterea est nomen δυναμεως aut potentiae unum & idem significatione esse cum facultate aut proprietate. Dicitur enim δυναμις ἀπο του δυνασθαι, ab eo quod potest aliquid facere. Quae quidem δυναμις distinguitur a Philosophis in perfectam & imperfectam: cuius imperfectae multas alias distinctiones, in quas diuiditur, hic praetermittemus silentio, breuitatis causa, quarum etiam; cum accidentia sint tantum, nulla demonstratio est, quod accidentium per se nulla causa existat. At alia δυναμεως species est, quam hic intelligimus, & de qua nobis sermo est, quae non simplex qualitas est, aut accidens: sed quae essentia est sub categoria substantiae comprehensa, ut diximus: qualis est potentia & facultas uidendi in oculo: chylum formandi in uentriculo: in senna atrambilem purgandi, absynthio detergendi, & obstructiones expediendi, atque eiusmodi infinitae aliae potentiae, quibus alia indiuidua pra dia sunt, actionesque suas diuersas obeunt: quorum uires alio quam ad substantiales aut essentiales potentias referri nequeunt. Has proprietates Dialect. Graeci ἰδια πα¬ θη nominant, Latini proprias affectiones, quae separari a rebus subiectis incolumi substantia non possunt: sed omni soli & semper insunt subiecto, atque de subiectis demonstrari aut predicari possunt. Que quidem proprietates aut facultates suis energiis deffiniuntur & agnoscuntur, siue sint actiuae siue sint passiuae. Et potentiarum causa, agens dicitur tangere, & patiens tangi, formae non ascribitur, tactus. Quin forma non est corpus, at materiam informat sine tactu: Solius itaque corporis naturalis proprium est, ut tangendo patiatur. Porro agentia agunt, uel ὁμοειδη, uel κατ ' ἐντελεχειαν: ὁμοειδη dicuntur, quia illud εἰδος accidentis externi est ὁμοιον in agente, & patiente, quum eam qualitatem, quam habent manifestam, imprimunt in patiens, ut ignis qui calidus, calidum etiam efficit, aqua frigida refrigerat. Agentia κατ ' ἐυτελεχειαν appellantur: que illa intrinseca ui, quae est perfectio, seu ἐυτελεχεια agunt: cum imprimunt in patiens qualitatem eam, quae tamen in agente non est manifesta: ut cum piper licet non sit extrinsecus uel actu calidum, habet tamen uim calefaciendi. Haec longiore nobis explicanda fuerunt oratione, ut pateat quam absurde hallucinetur Anonymus noster, quum de facultatibus medicamentorum alterantium loquens, eas materiae, crasi, & temperamento atrogat potius, quam formae substantiali, quum in haec uerba erumpit: Accedit quod frigida refrigerant, & calida calefaciunt materialiter nonformaliter. Pendet enim uis calefaciedi, refrigerandi humectandi, siccandi a materia certo modo temperata: quae temperies si non perit, saltem minuitur destillatione: salua uero & integra, inquit, manet in succo. Est enim anima plantae. Aurea utique uerba haec sunt, quae rubrica signari & exarari scilicet merentur. Respondeo ac nego Anonymo nostro, uim ac proprietatem medicamentorum calefaciendi, refrigerandi, incidendi, aut detergendi materialiter agere: uel quod manifestis qualitatibus, & sensui notis, actiones suas praestent in medendo, prout est in elementis id praestare: Sed occulta ui & potentia propter substantialem formam: quemadmodum ( exempli gratia ) dicimus Piper, de quo iam antea, aperto calore sensibus peruio nequaquam esse praeditum, qualis est ignis, calor, aut ardor. At facultate tantum occulta posse calefacere. Neque enim eius actio percipi potest, nisi calore animalis permutetur: quod est proprium abditarum uirium, seu occultarum facultatum. Alia est omnino ignis caliditas, quam nimirum ὁμοειδη efficit in corpore nostro, alia ipsius piperis, quam κατ ' ἐυτελεχειαν nobis impertitur. Illa est materialis, & quae proprie est elementi ignis: At haec formali propria est substantiae ipsius piperis, & que nullo modo crasis aut temperies dici potest. Nos igitur substantiali formae seu toti substantiae adscribimus uires, potestates & actiones medicamentorum, quae κατ ' εἰδος afficiunt aut mouent aliquid, seu alterant, potius quam materiae aut crasi, quae ex primarum qualitatum mixtione suboritur. de abditis rerum causis. lib. de Medic. Atque haec nostra opinio a Fernelio illo inter huius seculi medicos celeberrimo, omnibus rationum momentis propugnata est: nec non a Schechio, Aristotele altero, inter Philosophos clarissimo, qui mihi a iuuenilibus annis cognitus est, quemque ut Preceptorem audiui, sic ut alterum parentem semper & colui, & adhuc memoriam eius colebro ac predicabo ut par est. facult. Qui quidem graues illi ac uenerandi uiri, non secus ac multi ali doctissimi & medici & Philosophi, ertoneam illam Galeni opinionem plane damnarunt ac exploserunt. Qualis etiam est magni Hipocratis sententia lib. de antiqua medicina. At Anonymus noster qui ignarus non est, omnes proprietates rebus infusas esse a natura, iuxta Philosophorum sententiam, uelper formam, uel per materiam: cum nil nisi crassum uideat, & lippis oculis subtilia non percipiat, causas istarum proprietatum semper potius ad materiam sibi uisibilem referet, quam ad formam, cuius intuendae capaces non habet oculos Qua quidem forma uidetur ipse carere, cum ea sit, quae disciplinaeac scientiae capacem reddat hominem, ingeniumque ipsius discendi cupidum, acutum ac subtile efficiat: quam tamen non agnoscit, sed solam materiam stupidi intellectus ac crassi ingenii opificem, amplectitur, non satis gnarus, quicquid comtra aut praeter naturam est corruptum ac uitiosum a materia, non a forma essentiali, tanquam causa proficisci. Corruptelae enim uitiaque omnia priuatione intelliguntur quadam eius, quod secundum naturam inest. Facessant igitur Anonymi nostri decoctiones, quas destillationibus prefert, & succos, quos essentiis anteponit his uerbis: Temperies si non perit, saltem minuitur destillatione, que, salua & integra manet in succo ( est enim anima plante ) aut in decocto, Succus scilicet anima plante futurus est, qui simpliciter expressus, citra ullam decoctionem, digestionem, defaecationem statim putredinem ac faetorem contracturus est. Qualis futura est isthaec anima, si materia eam informat, non uita? o praeclarum philosophum: o insignem Medicum, qui animam plantarum in iusculis & decoctis earum, potius quam extractis & depuratis essentiis collocat. Quis docuit hunc, solas destillationes a ueris Chymicis Medicis, ad alterationem, coctionem, ac praeparationem humorum, aut sola etiam olea stillata usurpari? Nunquid Chymicorum librorum sedulus fuit lector, in quibus tot praeparationes aquarum, uinorum, hydromelitum, oxymelitum, syruporum, & decoctionum, electuariorum, puluerum genera artificiose elaboratorum, magna iucunditate & fructu descripta conspiciuntur? Quae si in usum alterandorum & praeparandorum humorum transferantur a perito medico, alia inueniat, quae bilem, alia quae melancholiam, alia que pituitam alterare; digerere & coercere possunt, tum cerebro, tum in pectore, uentriculo, iecore, liene, renibus, ipsoque utero: & alia quae mundando ac depurando sanguini destinata & aptata sunt. Quae etiam non carent uiribus calefaciendi, refrigerandi, attenuandi, incrassandi, aperiendi, astringendi, & specificae operationis. Unde apparet quanta rapiatur inuidia nonymus, quae uel consilia nostra prorsus non euoluerit, uel si legerit, tot in iis remediorum genera, ac tam uaria maligne suppressit, ut nobis solas destillationes imponeret: quas hoc nomine respuit, quod empyreuma, ut ait redoleant. Uideamus quid praeterea deblatteret, & de obstructione tollenda exemplum ab eo propositum excutiamus: Accipiamus, inquit, aliquod destillatum, ut oleum aliquod Chymicum: Ego uero decoctum ex detergentibus, incidentibus, & apperientibus quale erit, radicum aperientium & capillarium omnium, agrimonii, cichorii etc. c. Ego citius & potentius deturbato, inquit, meo decocto, quam tu tuo distillato. Ratio est in promptu, quod destillata sint tenuissimarum partium, a faecibus quippe repurgata. Atque hec sunt non uerba Anonymi nostri, sed oracula, grauesque ac magistrales sententie, notatu dignissime: At quem non taedeat ludibriorum, quibus exsibilatur? Aut quis Chimicorum ferat illius calumnias, quibus, nobis in obstructionibus expediendis, solas distillationes & olea Chimica imponit, cum secus infinita alia remedia, ex illorum & nostris libris liceat mutuari? Qui si quartum nostrum consilium legisset, quo cachexiae nobilis uirginis curande, remedia uaria, cillorum administrandorum, ( quib. dei gratiam restituta est ) methodum tradidimus: an stillatitia olea aut aquas solas a nobis usurpari, confinxisset: Sed legat in posterum chymicos, medicos, & calunniis incessere prudentius desinet: Ibi enim satis amplam remediorum uarietatem comperiet, quibus in obstructionibus tollendis ex sententia Hippocratis abunde usi sumus, nec destillationes solas a nobis usurpatas, ad tanti morbi curam, tuebitur amplius, nisi perfrictissimae frontis esse uelit. Uidebit illic parata hydromelita cum rad. enulae, camp. filicis, chinae, & passulis Corinthiacis, aromatizata ut uocant Cinamomi modico, in cuius singulis dosibus aliquot guttulae spiritus acidi uitrioli inspergebantur, in quo prius corall. & perlas dissoluebam, hincque fiebant potiones acidulae, suauissimi & gratissimi saporis: Quibus quidem potiunculis non tantum obstructiones sensim tollebantur: sed uiscera etiam intrinseca simul & una corroborabantur: haec que remedia praeparabam ad imitationem eorum, quae a natura nobis ex fontibus mineralibus acidis praebentur, quales sunt Spadenses & Poug enses aquae, ut pote uitriolatae & acidulae. At quis reprehendat aut damnet eiusmodi medicamenta: cum ad similia, hoc est ad eiusmodi uitriolatas aquas grauioribus & difficilioribus morbis conflictati, praesertim ab obstructione quotidie amandentur? Quicunque huiusmodi remedia experti sunt ( quorum numerus est innumetus ) nunquid leuitatem rideant Anonymi dicentis: " Tu exhibebis aliquod destillatum, ut oleum Chimicum: Ego uero decoctum etc. " Quaerat exilli Anonymus, utrum uulgaria decocta, an ueto aquae illae eiusmodi spiritibus uitriolatis impraegnatae magis excellant & praeferri debeant. Caeterum uices instar apozematum tuorum Anonyme obibant praedicta hydromelita, seu diuturna iusculorum sumptio: quae iuscula fiebant cum rad. graminis faeniculi, oxyl. acetosae, folis pimpinel. borra, floribus calendulae, genistae, cum pullo, capparibus, & uuis corinthiacis facto. Lubens abstinebam a Cichoraceis, aliisque amaris, fastidium facientibus, etiam si morbo congruerent, eo quod aegra eiusmodi remedia abhorrebat. Pro sale marino condiebantur sale Cetherac, absynth. uel mellissae, quae uiscerum obstructionibus expediendis mouendisque urinis & mensibus aptissimi sunt. In eundem finem quandoque indere iubebam pro singulis iusculis ◉ ss. crystallorum, uel cremoris tartari, qui crystalli praeterquam quod obsti uctionibus pellendis sunt apti, ipsa iuscula grato acore perfundebant, suauioremque gustum alio quouis oxysaccharo conciliabant. Ad maiorem crassorum & tartareorum humorum attenuationem, ante haustum hydromelitis, sumebat pillulam unam & alteram ex sequenti massa, quam concinnabam cum gunmi ammoniaco, in uino albo, uel aceto scillitico dissoluto, additis salibus corallorum, absynthio Chrystallis tartari essentia aloes, mirtha, croco martis, cornu cerui praeparato, & ma rgaritis praeparatis. Ad deturbandam uel euacuandam sentinam, utebatur meis pillulis de Aloe, quarum descriptionem uidebit Anonymus, in praedicto meo Consilio, quae & temperiei aegrae, & cause morbificae exhauriendae, aptissimae erant. Hisque utebatur sexto quoque die. An topica in eundemmet finem remedia Anonyme in nobis reprehendes: uel ob inopiam, quasi simus illorum uacui, cum eorum copiam in eodem. met consilioabunde suppeditemus. Quid iam igitur deblatterare possis amplius, & nos de tua obstructione diutius interturbare, cum ad has obstructiones expediendas multa etiam tibi incognita a nobis ediscere possis. Si nobis cum doctioribus quibusdam medicis res fuisset, qui in huiusmodi obstructionibus pellendis uersatiores ac exercitatiores fuissent, quas nobis noster proposuit Anonymus: nostris fortasse tartareis cremoribus, ac salibus absynthiacis, fraxineis, atque id genus aliis: nec non crocomartis nostro uaria ac diuersa sua remedia opposuissent, detergentia, incidentia, obstructiones referantia, corroborantia, nequeusque adeo uulgaria ac leuia, qualia sunt decocta aliaque nostri Anonymi auxilia: Trochiscos nempe de Eupatorio, de rab. de absynthio, de altzetzengi: diarrhodon Abbatis, diacurcuma, dialacca, diaprassium, electuarium de limatura ferri, atque id genus alia familiaria doctis omnibus Medicis: quae idcirco huc adfero, ne nostra eorum ignoratio ne fieri quis putet, ut his omissis ad illa nostra superiora remedia confugiamus, quae & opportune & apte usurpamus, cum res ita postulat. At noster Anonymus uidetur illa uel in suae duelitatis praeparantium catalogo praetermisisse, uel quod, cum simplex sit homo, uarietate non delectetur, nec compositionibus. At nunquid merito istis suis iusculis ac decoctis simplicibus acquiescat, cum animam medicamentorum in iis sitam esse credat? quid praestantius, aut amplius rimetur? Praeter huiusmodi uaria a nobis commemorata remedia, quaepraeter eorumformam communem, possumus in pulueres, tabellas, conseruas, aliasque id genus formulas, cum usus postulat, adaptare: topica etiam habemus auxilia, in dissolutionem ac emollitionem eiusmodi obstructionum, tumorum duriusculorum, ac scyrthorum etiam, uel lapideorum, in linimenta, unguenta, cerata ac emplastra concinnata: quae quidem fiunt ex gummi ammoniaco, bdellio, sagapeno, in oleo uel therebinthinae, uel cerae, uel butyri solutis: additis succis cyclaminis, fraxini, oleis de capparibus, de tamarisco, spermate ceti, & cerae tantillum, ad ea in corpus conpingenda, ex quibus uel linimenta uel cerata componimus: sic enim & gummi in praedictis oleis dissoluta, magis attenuant & emolliunt, tantaeque uirtutis existunt, ut durissima queque extenuent, emolliant, ac liquefaciant: que qui dem uirtus eorum, ex subtilitate illa praeparationis, quam gummi in olea sic a nobis redacta obtinent, eis acquiritur ac infunditur. Hinc noster Anonymus discat, qua ratione Ammoniacum sic paratum, aut solum & seorsim in oleum redactum ( prout haec praeparatio Chymicis familiaris est ) tam potenter operetur, ut diximus, idque promptius ac felicius, quam co modo quem adfert, cum dicit " non sua materia seu faece repurgato, sed syncero & integro admoto. " Quin potius, quis non uideat, sic nostris praeparationibus roboratum, praesentius & materialiter & formaliter simul agere, quam si cum sua crassitie adhuc usurpetur. Sed ostentationem hominis porro uideamus, qua iactabundus & ἀπαλεκτορονιως nos prouocat ad certamen eodem capite: " Faciamus ", inquit, " uiscus aliquod, ut iecur, lienem, uentri calum inflammari: uena saepius secta & clysteribus iniectis, ego assumptis & admotis refrigerantibus, melius aegro succurram, quam tu quinta quauis essentia, quae calore augebit ardorem. " Ad quae pauca hec tibi respondeo Anonyme; Consule & euolue consilia nostra, quae de inflammationibus internis conscripsi, ubi uideas, longe praestantiores a mepraestitas curationes, quam ne animo quidem excogitare, ne dum exequi possis. Ubi neque ea quae Chirurgiam aut manum desiderant, mihi sunt ignota, nec qualis uiuendi ratio prescribenda, neque quecunque ad extinguenda eiusmodi incendia faciunt Pharmaceutica remedia ea me quoque non fugere, siue interne siue externe aptanda sint. Denique quaecunque ais in istis requirit, siue ad praeparandum, alterandum, purgandum, reuellendum, deriuandum, corroborandum, corrigendum, & symptomatibus succurrendum, idque iuxta etiam communem methodum medendi a dogmaticis petitam, ut taceam spagirica & specifica remedia, quae in difficilimis quibus uis morbis felicissime exhibentur. Sed haec citra arrogantiam, preterquam tuam, dicta sint. Consule igitur diligenter libros nostros, & meditare ea que a nobis prescribuntur & traduntur remedia: ex quibus non pudeat te multa & praeclara in extremo etiam tuo senio perdiscere. Quae & si communia sint, ut pote ex uegetabilium familia petita magna ex parte & iuxta uulgares formulas explicata, nempe per syrupos, iulepos, oxymelita, oxy sacchara, potiones, tabellas, pulueres, opiatas, condita, epithemata, linimenta & c. abunde tamen erit, unde fructum ex additamentis nostris in preparatione reportes. Hinc etiam iudicabis, non solum tua uulgaria essemihi notissima, sed peritia nostra longe meliora ac potentiora reddi, nec nos simplicibus solum uti essentiis, quas tu totas calidissimas, ac ideo noxias opinaris, amplius credere perges. Norunt enim Chimiciarte sua, frigidas etiam essentias educere, nec non olea, macerando scilicet in aqua, quatuor semina frigida, ex quibus atque ex seminibus papaueris, ea olea extrahunt, aut essentias quas tu negare frigidas non ausis. Quinetam aperte tibi ex syrupis in Pharmacopaea nostra descriptis, ex succis limonum, florum uiolarum, buglossi, cichorii, ac sola balnei coctione ac digestione, ad summam puritatem redactis, ( ut uel tantillo sacchari, prae uulgati syruporum praeparatione, conditi sesediu tueantur, ac conseruent ) liquebit ac innotescet, essentias nostras alterius longe esse naturae, quam tua fert hallucinatio. Sed hoc imperitiae in ea arte tuae condonandum. Hoc unum tantum te scire uelim de metallicis essentiis, unum sincerum uitrioli spiritum, cum dulci acore uirorem suum retinentem siue in syrupum citra quicquam aliud cum saccharo peculiariter redigatur, ut fieri potest: siue syrupo uiolarum uiolaceo immisceatur, quem purpureo uini colore iucundissime tingit & exornat, indendo simul acidulum quendam saporem, eumque gratissimum: siue etiam per ipsum spiritum, colores ac tincturae florum rosarum rubearum, uiolarum, cichorii & buglossi, una cum eorum aquis, aut coniunctim, aut separatim extrahantur, usque adeo in singulare & specificum remedium euadere, sedandis ac extinguendis eiusmodi ardoribus ac inflammationibus aptissimum, idque confestim, ut uix in tota medicamentorum officina simile ullum occurtat. Sed uereor ne ista captum ingenii Anonymi nostri superent, ut qui etiam nonsit hec probaturus. Attamen satis est, quod huiusmodi medicamentum a maxima Medicorum parte extinguendis febribus, ignibus congruentissimum agnoscatur. Sed uereor ne chimicorum ist haec praeparandorum remediorum ratio, ipsi arrideat, aut sequi uelit, quippe qui iamdudum Doctor docens discipuli discentis part es subire nunc crubescat. At imitandus sibi sapiens ille Philosophus, qui semper multa discendo se nescebat. Caeterum quid attinet plura de spiritus uitrioli laudibus dicere, cuius experientia, omnibus prope igeniosis Galliae Medicis notissima, ac perspectissima est: quemadmodum & usus lapidis prunellae, qui ex sale petrae depurato conficitur, quo utuntur in ungaria, in febre ungarica, quae est febris ardens Causus dicta: & praesertim ad occurrendum symptomati, quod illam febrem comitatur, quodque prunellam uocant, quae est inflammatio linguae fauciumque cum nigredine. Possem etiam totam huc Germaniam adducere, quae ubique apud omnes, tum dogmaticos, Chimica remedia, ac praesertim spiritus uitrioli ad arcendos febriles ardores commendat & recipit: sed instabit Anonymus, ac nonnulli alii eius asseclae, conclamabuntque totam illam Regionem Germanicam, haeresi illa Paracelsica quam uocant, esse conspurcatam; sibique ab illis, tanquam a pestifera lue grassante, cauendum esse. Hoc igitur medicorum Germanorum testimonium, non posset non illis esse suspectum & odiosum, licet grauissimi sint uiri, bonaeque fidei, qui de illis testari, illud possint: quales ferre solet iam a multis annis Germania faelix, eosque tatae eruditionis, sagacitatis, industriae & probitatis, ut uix tota Europa similes ne dum praestantiores alibi progignat aut alat: nec dubium est, quin tandem iniuriae sibi illatae, quam communem cum omnibus aliis chymicis compatiuntur, & qua priuatim tanquam medicinae conspurcatores ac pestes etiam occlamantur, acerrimi futuri sint uindices. Caeterum, quod ad sanguinis missionem attinet, quam iste Anonymus, tanquam supremum inflammationum auxilium profert: idque si crebra illius fiat repetitio: sciat nobis hoc magnum & uniuersale remedium quoque probari: sed a nobis prudentius & cautius melioreque artis oeconomia administrari: quam quibus multum profusa est & prodigamanus. Sed quid cum imperito artis chymice, in collatione chimicorum remediorum cum uulgaribus, diutius contendam? quem uel uillicus quiuis Medicus in certamine paruipendat, & longe potiora illius garrulitate, doceat? Norunt plerique omnes mente praediti, nec quisquam sit ( nisicui stupor ingenii, animi prorsus oculos excaecarit ) qui eat inficias, ornamentum & splendorem quam maximum; nec non admirandos fructus ac utilitates medicine a Chimia, infinitis eius elegantibus operationibus additas. Cuius rei fidem faciet Pharmacopeanostra dogmaticorum, quam apte uereque restitutam uoco, ob insignem omnium remediorum instaurationem & ad meliorem statum reductionem, nec non complura dectorum uirorum scripta, de eiusmodi remediorum praestantia ac utilitate idem testabuntur. In eodem capite Anonymus noster in frontispicio superbum hunc titulum ostentat: " Chimicorum remediorum cum ordinariis & consuetis accuratior comparatio ": perstringit obiter, sed inepte admodum ac frigide, tria illa nostra principia, ubi me uidetur ad certamen prouocare, ut illius inscitia magis innotescat, quae iam plus satis per se patet, quum de iis disserere audet, in quibus prorsus caecutit. His igitur uerbis orationem suam contexit: " In remediorum materia communi, qualem fingitis sale, ( scilicet ) sulphure & mercurio, non remanet natiuum temperamentum. Cum enim temperamentum pendeat ex modo mixtionis, mistio ex quatuor primarum qualitatum, calidi, frigidi, humidi, sicci unione, quo iure in tres substantias, salem sulphur & mercurium, mixta separatis? Potest ne in singulis totius temperamentum permanere? Quae mixta constituebant certam tempertem, nunquid eam perdunt separata? " Quanta admiratione ab eius farinae hominibus, excipiuntur emphaticae interrogationes: Quantis laudibus tot graues & aureae sententiae, a suae sortis lectoribus efferuntur. Quam bellum illi & gloriosum triumphum canent, ut qui ex tam eleganter dictis & interrogatis uictoriae palmam reportarit. Quis possit Chimicus refragari? Haec haec illorum principia sic quatienda fuerunt. Opportune fundamentis illorum substratis & solo adaequatis, toti nunc aedificio corruendum est. At sistite paululum gradum, nec canite triumphum ante partam uictoriam. Discutite nebulam aut etiam cataractam, oculos mentis uestrae obtegentem. Tu uero Anonyme sereno & pellucido intellectu excipe, quae mox tibi sum responsutus. Tibi enim ut Censori hanc cohortationem de industria uoueo, quod certo ex auditu dignorum fide hominum acceperim, auide a te nostram responsionem expectari: ut cui in promptu sit reciprocae iteratio responsionis, in qua nihil quicquam tibi difficile aut ἀδύνατον etiam uideatur. Eia igitur hanc tibi telam retexendam, quam tibi uoui, assumito: nec illi dissuendae Physicalium tuarum aut Metaphysicalium propositionum quicquam aptum & efficax omitte. Cap. Xii. Quo de Principiis rerum naturalium in genere, idque iuxta qulearium Philosophorum sententiam disceptatur. Reiecissemus libenter in librum nostrum de Recondita rerum natura tractatum hunc de tribus principiis, sale sulphure & mercurio, omni mixto corpori insitis: nisi risus sardonicus Anonymi nostri, ideam hic quandam illorum adumbrare, quae de eis fusius explicaturi sumus, ac proponere suo loco nos cogeret. Si principi nomen proptie competit ei rei, a qua tes aliqua suum esse primo sortitur, neque ab ullo aliquo principio pendet: Aut principium illud sit ex Platonis sententia in Phedone, a quo & ex quo res omnes fiunt, ipsum uero per se subsistit, & ex nullo alio trahit essentiae suae originem; Deum ipsum primum agens; solum & uerum rerum omnium principium ac causam efficientem aequm est noscere. Ab ipso primo principio, natura tanquam secundum principium procedit, ut pote que ab ipso Deo uerbi eius uirtute fiat, rebus omnibus indita ac insita sit. Quae re uera post primum illud principium nobis sancte colendum, sedulo nobis inquirenda & indaganda est: cuius utique cognitio maxime necessaria, ac summe utilis futura est, nec non elegantissima ac iucundissima eius peruesligatio. Utilitas hinc patet, quod omnium rerum quae ex ea constant, & a qua nomen mutuantur, quod naturales res dicantur, cognitio, inde ptomanet, siue res sint sensibus peruie, siue a sensibus exclusae. Hinc magni Philosophi tum Christiani, tum Ethnici, significationem nominis naturae rebus propemodum omnibus adaptare impulsi sunt. Ita ut uel ipse Aristoteles in ea diuisione, quam instituit naturae, in primam & secundam, cum de prima loquitur, quam naturam naturantem uocat, per eam de Deo uerba facere se intelligat. Quin & Zeno pariter Stoicorum princeps, promulgabat naturam nihil aliud quam Deum esse. Atque hinc eruitur ratio, cur Lactantius cap. 10. lib. 6. de ira Dei, & cap. 126. diuinarum institutionum, nec laudat, nec usque adeo probat Senecam etsi Stoicorum acutissimum, aliam ob causam, quam quod cum praeceptore naturam, fatum, fortunam unius & eiusdem Dei, uaria sua potestate utentis, nomina esse scripsissetprima igitur natura naturans, Deus est. Secunda uero quae proprie natura est, sub diuiditur in uniuersalem & particularem. Uniuersalis, ordinaria est illa Dei potentia, per totum orbem diffusa, a qua dicitur natura hoc uel illud pati item hoc uel illud agere, ut docet Aug. 2. de Ciuitate Dei. Lactant. lib. de ira Dei cap. 10. Atque inter Ethnicos Plin. lib. 2. ca. 7. Seneca lib. 4. de benef. cap. 7. Haec uniuersalis natura sumitur etiam pro uirtute diuina, quam Deus omnibus creaturis indidit ac implantauit: cuius beneficio quaedam diuinitatis notae, in eis obseruantur. Unde antiqui quidam moti sunt, ut dicerent, " Omnia De orum esse plenam ". Quod quendam Heraclitum Tarentinum dixisse ferunt. Ab aliis haec naturaaccipitur, pro influentia quadam & uirtute, qua astra in haec inferiora agunt: seu pro uirtute actiua in causa uniuersali, 1. in corpore caelesti, ut uoluit Thomas lib. 9. super 2. lib. de celo. Praeterea ea est natura uniuersalis, de qua Plato loquitur in Timaeo, quum ait: " Natura est quaedam uis infusa per omnia, corporum moderatrix & nutrix, principium motus & qui etis per se in ipsis. " Quam naturam Hermes Trimegistus iisdemmet fere uerbis dicit esse uim quandam a prima causa subortam, diffusam per omnia corpora, per se, principium motus & quietis in ipsis. Hanc uim Pythagorici dicebant esse Deum: Ideoque Uirgilius magnus Pythagoricae disciplinae sectator, sic scribebat, Spiritus intus alit, etc. Platonici animam mundi eam uocarunt. Sed qua ratione, quibusue modis, Anima ista mundi omnia haec inferiora moderetur, generationesque rerum excitet, intet illos satis non constat. Haec tamen sententia eorum est, qui inter alios acutius & doctius philosophati sunt, quique dixerunt, hunc mundum qui sub toto suo ambitu complectitur continetque quatuor elementa, ac prima naturae principia, magnum esse quoddam corpus, cuius partes inter se ita connexae sunt & colligatae Cquemadmodum in uno animalis corpore membra omnia cohaerent ) ut nulla non uel minima partium tanti corporis beneficio uniuersalis illius Animae, quam mundi animam uocarunt, animetur ac sustentetur: asseruntque porto, si animalium corpora ubique sui uitam & subsistentiam a sua anima qua fruuntur, hauriunt: multo magis in longe nobiliore ac praestantiore totius mundi corpore, illud ipsum fieri: idque a potentiore ac longe illustriore anima, qua praeditum est ac subsistit mundanum, istud corpus. Si enim mundipartes singulae, uita potiuntur, ut constat, sequitur, & totum uiuere: siquidem a toto partes citam suam hauriunt, a quo separatae intereunt. Atque inde inferunt, caelum omnia ambiens, Animam eam esse, quae cuncta fouet ac sustinet. Quin & addunt ab Antma illa mundi formas rerum, uirtutes, potestatesque omnes proficisci, quibus res omnes fouentur, sustentantur, ac subsistunt. Ac quemadmodum anima & corpus in umum colligantur, spiritus tanquam uinculi utrumque coniungentis beneficio, quod utriusque naturae sit particeps: sic anima & corpus mundi uincta sunt ac cohaerent, mediantibus ac intercedentibus spiritibus aethereis, utramque totius partem in unum ὑφιστάμενον copulantibus. Neque tamen inde inferendum, quod nonnullii Platonici senserunt, Aphrodisaeus inquam, & Philoponus, mundum scilicet animal quoddam ingens esse sensu ac intellectu praeditum; sapiens ac faelix: quae absurdissima utique & falsissima opinio est, quamque secundo libro speculi nostri magni abunde confutauimus ac explosimus. At per mundi animam, Platonici potius spiritum quendam nobis significarunt, omnia fouentem, animantem, conseruantem ac sustentantem, quasi quoddam spiritus illius Elohim, qui ferebatur aut incubabat super aquas uestigium. Cuius etiam Plato, ut pote historiae genesis non ignatus, meminisse potuit, & animam inde suam mundi construere. Unde fit etiam, ut inferiora haec omnia, alioqui caduca & infirma, essent breui corruituta, nisi diuina illa ui, animam mundanam perpetuo fouente ac sustinente, conseruarentur, ac subsisterent: quibus alioqui dissutis, magna totius mundi, confusio ac perturbatio nasceretur. Quam Deus ruinam summa sua bonitate auertere uoluit, naturam illam uniuersalem creando, quae totum hoc opificium uirtute sua ac moderatione, in integritate sua tueretur: idque perenni ac continua caeli octaui rotatione, astrorum, planetarum, aliorumque ignium caelestium influxibus & uirtutibus, cuncta rite gubernarentur, ac in statu suo, ad praedestinatum usque suae dissolutionis tempus, firma constanter remanerent. Huius aetherei spiritus, aut potius diuinae illius uirtutis ubique potentis ac efficacis fidem facit Plato in Timaeo, cum sic loquitur: " Quum igitur Deus sempiternus, hoc uniuersum condidisset, rationum quaedam semina ipsi indidit, & uitae exordium diuinitatis induxit, ut cum mundo uim quoque procreatricem gigneret. " Ubi nostra confirmatur explicatio, quam de anima mundi supra attuli. Quod etiam consentit cum eo quod scripsit Propheta Moses, nec non cecinit Psalmista Dauid, his uerbis: Oerbo Domini coeli firmati sunt, cum spiritu eius oris, omnis uirtus eorum. Ex qua spiritus uiuificantis uirtute, magnus ille Trimegistus prae omnibus aliis Philosophis in sacris Mosis scriptis uersatissimus & exercitatissimus, diuina haec eloquia protulit libro 2. qui Asclepias uocatur: " Spiritu ( inquit ) agitur & gubernatur omnis in orbe spiritus. Spiritus implet omnia: mundus nutrit corpora, spiritus animat. Spiritu ministrantur omnia & uegetantur in mundo. Postea addit: Item nunc quae restant In hac ratione, andito, hoc spiritu ut aute sepe diximus, omnia indigent. Omnia enim portat, pro cuiusque dignitate omnia uiuificat & alit. A fonte sancto producitur uita & spiritu faecundissimus. " Ex quibus uerbis utique diuinis aperte liquet, aethereum hunc & uiuificum spiritum ubique in omnes res infusum ac insitum esse: unde non sit absurdum, omnium rerum naturalium actiones, uires ac potestates a spiritibus tanquam causis deducere ac deriuate. Cap. Xiii. Quo de particulari & physica rerum singularum compositione tractatur. Abunde satis, quae de primo & secundo principio, Deo uidelicet ac natura uniuersali dicenda erant, disseruimus. Deum, ut primam & potissimam causam, generali illa natura tanquam ministra utentem, quoque diximus. Restat ut de natura naturata, ut ita loquar, hoc est particulari nunc tractemus: Que quidem ut apte & congrue deffiniatur, aliud nihil est, quam corpus omne naturale, forma & materia constans. His enim duabus ex caussis, nec tantum ex caussis, sed tanquam totius etiam compositi partibus, omnis natura, hoc est corporale corpus omne constituitur. Existimant enim Peripatetici, particulari quodam iure, uel naturam debere dici, quod omnis generationis principium est. Id enim unde fit quidpiam primo, & unde primum motus, mutatique incipere solet, uere principium Aristoteli dicitur Metaph. 5. cap. I. Principium, inquam, unde oritur rerum omnium naturalium essentia. Quam naturam alibi deffinit Arist. principium substantiale & causam motus & quietis eius, in quo est primo & non per Accidens: Cuius definitionis explicationem octo libris complexus est. Merito autem naturam uocat Aristoteles, causam & principium motus interni, Que enim res a natura facte sunt, queque idcirco naturales dicuntur, principium habent quoddam motus, quo sponte non ui per se mouentur. Unde elucescit discrimen inter ea quae naturalia sunt, ut quae efficaci spiritu, ac per se agendi uirtutibus dotata sunt: & ea que arte construuntur, quorum nulla est uis, nec agendi potestas, at mortua omnique sensu ac motu carentia. Ex his patet res naturales, entia proprio naturalia dici, quae scilicet habent naturam. Habete autem naturam dicuntur, quae principium sui motus & suae quietis in se ipsis possident: quod quidem principium motus cuius uis rei est, aut forma aut materia de qua loquutisumus. Forma quae tota spiritualis est, suos motus omnes habet spirituales. Sic anima huiusce naturae est in animali motus sensusque plane caeleste, spirituale, ac leue principium. Materia ueroterrestre, ponderosum, ac corporale, alterum naturalis motus principium: Cuius pondere & crassitie corpus deorsum uergit, ita ut huiusmodi motus, ab anima aut forma spirituali non prodeat: sed mediante materia corporali, terrestri scilicet, ac graui suapte natura. Hinc fit ut naturae nomen promiscue, & materiae & formae praebeatur: formae tamen aptius ac congruentius: quod forma per se rei suum esse actu & manifeste tribuat: materia uero sola id praestate nequeat. Nec enim quoduis animal, actu animal est substantia materiali naturalis animalis: hoc est sensum & motum non accipit a corpore illo solido, terrestri & ponderoso: at a sola spirituali forma, anima nempe, corpus mouente & uitalibus uirtutibus informante, ut hoc exemplo patere potest. Equus actu & re ipsa est equus, quum hinnit, mouetur, saltitat, currit, calcitrat. At huiusmodi motus, qui spirituales sunt, formae aut sensitiuae animae effectus & operationes existunt, cum alioqui ratione corporis, nil nisi quid terrestre, graue ac mortuum etiam sit, licet uisibili corporis forma & lineamentis equus esse uideatur: quanquam nec anima sola equi, equus etiam dici potest, nisi cum corpore copuletur. Utrumque enim iunctum & unitum, constituit equum. Quae fusius hic a me dicta sunt, in hunc finem tendunt, ut agnoscat Anonymus se sibi nimis iniurium esse, qui materialis magis esse studeat, quam formalis: quum forma longe lateque praestantia & nobilitate materiam superet, ut iam docuimus, & paulo post dicturi sumus, cum de tribus hypostaticis principiis, sale, sulphure, mercurioque agemus. Quorum tractationi necesse fuit, ut aliquid de caussis, & principiis primis, corpus physicum constituentibus, obiter praemitteremus: idque ex sapientum Philosophorum tum Christianorum tum Ethnicorum opinione & sententia. Satis igitur, quid natura illa sit, aperte doc uimus, quidque per eam intelligatur. Quod ad effectus & operationes eius attinet, diximus illam ea potestate pollere, ut generet & essentiam rebus omnibus largiatur, matetiam formis induat & exornet, ut nihil patiatur corrumpi, quod noua forma statim non instauret ac renouet, in suoque statu omnia conseruet. Quas quidem suas uirtutes ac potestates satis aperte indicat, cum ex elementis, terumque seminibus ac principiis nostris hypostaticis, entia omnia effingit, ac magna impressionum uitalium spirituum uarietate, colorum, saporum, atque id genus δυναμεων proprietatibus informat, ut quantum cuique rei adusum dignitatemque offici tribuendum est, tantum tribuat. Quam quidem rerum constructionem ita apte, congrue, ordine, numero & mensura efformatam, diuinam licet dicere, non terrestrem aut corpoream, quamuis sit ea naturalis iuxta potentiam, quam Deus naturae impertitus est. Neque tamen cessantem & otiosum esse Deum credendum, ut tam potentes & admirandi effectus naturae soli concedantur, ut sensit Anaxagoras, Protagoras & alii complures ἀθεοι Philosophi, qui nullum Deum praeterquam naturam agnorunt: quales etiam Epicurei extiterunt. Qui quidem si accusandi ex tam peruersa opinione, damnandique sunt, non minimam etiam reprehensionem illi merentur, qui naturae in agendo suas partes denegant: Ita ut & primae & secundae causae sua cuique tribuenda sint, ex Dei praedestinatione officia. Nec contra faciunt haec quae de Deo dicuntur: " Deus operatur omnia in omnibus, Item in ipso uiuimus, mouemur & sumus. " Etsi enim haec uera sunt, constituit tamen naturam intermediam, per quam uirtutibus agendi ab illo locupletatam omnia inchoat, fouet, ac perficit. Idcirco causa secunda, Natura dicitur, quod per eam tanquam instrumentum uitale, Deus, prima causa, omnia efficiat. Sic enim Deus alit homines pane, in quo uim nutriendi naturalem posuit, ut natura panis dicatur etiam alere, eo quod forma naturalis panis, eum ad alendum praedestinarit. Sic igitur ista concilianda sunt, ut Deum causam in omnibus aliis causis operandi primam agnoscamus, quia & causas fecit, & uim aperiendi dedit, ac simul cum ipsis operatur, naturam uero per uim sibi a Deo prima causa, inditam, omnes operationum motus sua agendi potestate, excitare, dirigere, ac moderari credamus. In natura igitur secundum Deum, spiritualibus uirtutibus potente, per quas agit in materiam, quaerenda est nobis omnium actionum naturalium causa & forma: cum a materia per se mortua, ut iam diximus, nihil uitale, aut agendi facultatibus praeditum proficisci queat. Cap. Xiu. De tribus Chimicis principis, quae in quouis naturali corpore continentur, ipsumque constituunt: nec non de eorum facultatibus ac proprietatibus, deque elementis & eorum numero, ex Hermeticorum sententia. Longe lateque patet hoc Principii uocabulum. Ut enim omnes artes & scientiae: sic omnes res sua habent propria & destinata principia. Horum autem alia sunt constituentia, alia demonstrantia: uel si mauis, alia sunt rerum, alia notionum. Contra hoc argumentum uariis & dissentientibus inter se opinionibus, antiqui Philosophi sese effuderunt. Democritus ac Epicurus in principia nobis obtruserunt, inane, infinitum, atomos, quorum concursu omnia corpora conflarentur. Diodorus Cronus cognominatus ex corporibus minimis & indiuiduis, tanquam principiis res componi dicebat. Empedocles omnia quae componuntur ex disparibus iisdemque consentientibus naturis concrescere censuit. Pythagoras, lineas figuras atque numeros rerum omnium principia esse statuit: Ita ut singuli suas sententias undequaque rationibus suis fulcirent: sed cum haec a plerisque probatis authoribus, tanquam futilia ac inania confutata & explosa sint, frustra his fusius excutiendis & agitandis diutius immoremur. Academicorum autem & Peripateticorum sententiam potius audiamus: quos de principsis rerum doctius disputasse & melius sensisse, propiusque ad ueritatem accessisse constat. Plato de principiis disserens, modo tria constituit, Deum, exemplar & materiam: modo duo tantum stabilit, infinitum, nempe & terminum, materiam infiniti nomine, termini uero formam innuens, tanquam rem sistentem, & finibus aut cancellis suis materiam uagam & excurrentem, coercentem, Aristoteles non procul recessit a sententia praeceptoris, & si aliis uerbis suam explicarit, quae tamen eodem recidunt. Siquidem quod Plato terminum dixit, formam uocauit Aristoteles. Quod Plato infinitum, materiam dixit Aristoteles, tertium principium priuationem seorsim constituens. Quae cum ita habeant, absurdum uideri non debuit Anonymo nostro, in constitutione nostrorum trium hypostaticorum principiorum, nec falso ei persuaderi, a nobis antiquorum Philosophorum principia euerti, tot iam seculis adhuc comprobata. Quin potius credere debuit nobis cum illis facilem esse in hoc argumento consensum ac concordiam. Si enim Aristoteli sua tria concedimus principia, quid dissidii cum illo nobis futurum est? Admittimus, si placet, distinctionem, qua principia sua partitur in materiam primam, simplicissimam, ac remotissimam omnes formarum uicissitudines sustientem; uel in qua est potentia, ut possit omnibus formis subiici, & in duo unclear formam scilicet & priuationem, ( quae habilitas est in subiecto formae recipiendae ) Haec principia concedimus esse omnium prima & simplicissima, ex quibus res omnes naturales primum constant. Quae quidem principia sunt notionum, intellectu potius quam sensu perceptibilia. Ut tamen nec ab illis nostra diruuntur, quae constituimus earum rerum principia, ex quibus proxime res omnes mixtae componuntur & constant: sic a nostris Aristotelica nequaquam conuelli certissimum est. Totus enim hic orbis in duos globos diuisus est, superiorem uidelicet, caelum aethereum ( quod ab ardendo, fulgendo uel lucendo, ἀπο του ἀιθειν sic dictum est: quodque igneum caelum, formale & essentiale elementum est ) nec non aerem seu aereum celum constituentem: Et inferiorem globum: qui quidem complectitur aquam & terram. Quaecumque autem quatuor istis corporibus comprehenduntur, quae elementa sunt & receptacula rerum omnium, uel res sunt simplices uel corpora ex illis mixta & composita. Simplicia sunt quae ex aliis prioribus seorsim existentibus non sunt: sed ex quibus omnia fiunt, & in quae resoluuntur omnia. Composita siue corporea sunt, quae tum ex simplicibus sunt, tum in simplicia dissoluuntur. Simplicia porro distinguuntur in ea, quae sunt simplices formae, & ea quae materiae simplices sunt: aut in ea quae simpliciter formalia sunt, & ea quae sunt simpliciter materialia. Sic corpora diuiduntur in corpora materialia & corpora formalia. Quae simpliciter formalia sunt, astralia & spiritualia: elementa sunt formalia: semina formalia, & tria principia formalia: hoc est, que ita spiritualia sunt, ut sensibus nostris non occurrant. Elementa autem formalia, de quibus nobis est sermo, ea nobis dicuntur, in quorum sinu rerum astralia semina & formalia principia, ut in sua propria receptacula diffusa & reposita sunt: in quibus simplicibus & spiritualibus elementis seminum & principiorum spiritualium foecundae & uiuificae scientiae, proprietates & radices rerum omnium propagandarum delitescunt. Omnis itemque habitus, dispositio, figurae omnes; qualitates, quantitates seu dimensiones, sapores, odores, colores includuntur: quae suis temporibus opportuna maturitate ex sinu illorum efflorescunt. Atque haec simplicia elementa, aut etiam principia tanta sympathia ac amicitia, spiritualia semina amplectuntur, & haec mutuam reddunt elementis & principiis reciprocationem, ut semel a parentibus in speciem aliquam aut indiuiduum traducta, nunquam finem faciant ( suae unionis cum simplicibus elementis recordatione ) quin tandem denuo, corporum naturalium praedestinatione & lithurgia consummata, ad auos suos & proauos retrogrediantur, ibique conquiescant: Quemadmodum flumina ex suo elemento maris progressa, atque huc & illuc diffluentia, relictis ubique tandem & depositis foetibus ( ceu aluo exonerata ) ad matrices suas & principium redeunt: unde nouas uires mutuo amplexu, sobolis propagandae suscipiunt. Quae quidem sunt ( utiam diximus ) Socraticorum in Parmenide, stoicorum, de causa continente: Anaxagorae de Syncrisi atomorum & Hippocratis libris de diaeta opiniones. Atque haec perpetua circulatio est, qua caelum terrae maritatur, & inferiora elementa cum superioribus coeunt. Perpetuis enim uaporibus ex centro terrae in aquas expulsis, & ex aquis in aerem euectis astrorum caelestium attractione: nec non ui & appetitu elementorum inferiorum, edendae prolis, ac concipiendae ex caelo, seminibus hinc inde concurrentibus tandem elementa redeunt ad suos parentes, grauida & caelestibus formis impraegnata: ibique semina sua fouent, dum tandem opportune parturiant, & faetus suos excludant. Quae quidem impraegnatio aliunde non procedit, quam ex astralibus illis seminibus, tribusque formalibus principiis mercurio, sulphure & sale, omni scientia, proprietatibus, uirtutibus & tincturis instructis: sibi ex spirituali suo corpore; materiale sibi accommodent, ac suis proprietatibus animent ac exornent. Siquidem mercurii est partibus uitam elargiri: sulphuris incrementum corporis dare: & salis duo illa compingere, & in unum corpus firmum coagulare. Tria igitur haec formalia principia a nobis ex suis officiis ac proprietatibus descripta, etsi magis spiritualia sunt, quam corporalia, iuncta tamen cum elementis simplicibus, materiale corpus mixtumque ac compositum constituunt, augent, fouent & in statu suo ad praedestinatum usque finem conseruant. Cum autem seminum proprietates signaturae & potestates insitae sint & inclusae illis principiis, uitalesque suas qualitates saporum, odorum, colorum in ipsis quoque occultas habeant, etsi materialia utcunque sint illa semina: naturam tamen formae potius aemulantur quam materiae: elementa uero contra materiae magis adhaerent, quam formae. Idcirco ea uocantur a Philosophis simplicia ptincipia formalia proprie & καθ ' ἐξοχην quod formalia & potiora sint, ornata atque ditata, primis ac praecipuis seminum astralium facultatibus. Elementa uero dicuntur principia materialia simplicia. Illis actiuae qualitates: his passiuae tribuuntur. Atque sic ex illis utrisque, secundario quasi & quam proxime, ut dictum est, omnia mixta corpora componuntur, ac subsistunt. Haec ita esse, nec plura tribus illis principiis in rerum natura inueniri: interna corporum naturalium anatomia, diuisione, partitione ac resolutione paulo post demonstrabimus. Subiiciemus etiam oculis ipsa elementa, quae cum hypostaticis illis principiis iuncta corpus naturale constituunt. Quin & pariter ostendemus, ac minutim singula ita excutiemus, ut facultates, proprietates & qualitates, tum actiuas, tum passiuas in uetisque principiis uidendas exhibeamus. Unde non exiguus fructus prouenturus est: futurumque sit, ut Anonymus noster discat alio quam ad solam crasim & mixtionem elementorum referendas esse, & morborum causas, & remediorum facultates. Si igitur propius ac minutius singulorum indiuiduorum generationem intueri ac texere uelimus, comperiemus uerum esse quod diximus: Simplicium nempe principiorum, alia esse formalia & spiritualia: alia materialia, corporea & uisibilia. Inuisibilia autem esse elementa simplicia formalia, semina astralia & principia spiritualia. Uisibilia uero eadem esse: sed materiali corpore induta. Quae quidem duo corpora, spirituale & materiale, inuisibile & uisibile in omni indiuiduo continentur, etsi spirituale non nisi ratione motus, uitae & functionum cerni queat: attamen inest. Quae quidem uisibilia & materialia corpora sunt trium generum, nempe { { seminum { principiorum { elementorum. Horum alia sunt { { actiua, ut seminum, principiorum, { passiua, ut elementorum. Corpora seminum uisibilium actiua seu in quibus est aliqua δυναμις sunt { { semina animalium Uenere euibrata. { stirpium in suis thecis inclusa. { fossilium, magna impedimentorum mole Quae omnia latentes sub se habent spiritus. Corpora actiua principiorum { { humida duo { { Mercurius. } { sulphur. } siccum unum, sal. } Mercurius est liquor ille acidus, permeabilis, penetrabilis: putissimum & aethereum illud corpus οὐσιωδες: Aerea, subtilissima, uiuifica, ac spirituosa substantia, pabulum uitae, & οὐσιωδια seu forma proximum instrumentum. Sulphur est humidum illud, dulce, oleaginosum, uiscidum, substantificum primigenium: ignis seu caloris naturalis pabulum, lemiendi & agglutinandi ui praeditum. Sal, corpus est illud siccum, salsum, pure terreum, salis naturam representans, mirandis uirtutibus praeditum: dissoluendi, coagulandi, detergendi, euacuandi, & infinitis aliis facultatibus, quas in indiuiduis, & ab indiuiduis suis separatas in aliis corporibus exercet. Haec tria principia, ab Hermete olim antiquissimo Philosopho dicta sunt spiritus, anima, corpus, ut Mercurius sit spiritus, sulphur anima, sal corpus. Corpus autem spiritu iungitur, sulphuris seu animae uinculo, quod affinitatem habet cum utroque extremo, tanquam medium extrema copulans. Mercurius enim est liquidus, rarus permeabilis. Sulphur ceu oleum molle, fluidum. Sal siccus, densus, stabilis. Quae tamen ut diximus in se inuicem ita proportionata sunt, uel proportione contemperata, ut in hac principiorum contrarietate symbolum magnaque analogia reperiatur. Sulphur enim seu humidum illud oleaginosum, medium est ut diximus, quod sua humiditate, mollitie & fluiditate, duo extrema, nempe salem fixum, & mercurium uolatilem coniungat: siccitatem salis nimirum & liquiditatem mercurii sua humiditate uiscosa: densitatem salis, & permeabilitatem mercurii, summe contraria, sua fluiditate: quae medium tenet inter stabile & permeabile, Adde quod summa sua dulcedine, mercurii aciditatem, & salis amaritudinem contemperat, & sua uisciditate, mercurii uolatilitatem cum salis fixione, conciliat. Restat ut de uisibilibus elementorum corporibus loquamur, quae in omnium rerum, tam mineralium, quam uegetabilium, & animalium, duo semper sese offerunt, siccum unum, humidum alterum. { { Siccum. Quod terra arenosa siue cinis est, omni sale per aquarum lixiuia destitutum. Uocaturque a Chimicis terra dannata, quod nullam uim quam exiccantem & emplasticam habet. Corpora uisibilia elementorum, duorum sunt generum, alterum. { Humidum, Quod insipidum phlegma uocatur, om{obrutum, nullo odore, sapore uitaliue alia uirtute praeditum, quodque tantum humectare potest citra ullam energiam. Atque ut haec sunt inualida, sic qualitates tantum passiuas, ut diximus, possident, atque inutiles, quae idcirco relollaceae a nonnullis dicuntur, quod nullis uiribus ualeant. Aer uero tertium rerum elementum, seorsim capi aut separati nequit, sed uel in auras euanescit, uel sulphuri & mercurio permixtus manet, ac imprimis mercurio adhaeret, qui usque adeo spiritualis est, ut uel exercitatissimus artifex, non possit ipsum a seipso solum separare: sed semper in auras cum aere eius rei, cuius fit separatio, auolet, cui aeri usque adeo arcte coniungitur mercurius, ut diuelli ab eo nunquam possit, nisi solerti artificis peritissimi industria id fiat: qui nouit mercurium, seu salem armoniacum uolatilem, cum aere seu aerea parte ita coniunctum esse, ut simul cum aere etiam expiret, & cum eo in aquam spiritualem reducatur, quae agnoscitur mercurialis esse aqua, ex sapore admodum acuto, acri & uehementi, qui ex mercurio aut sale armoniaco naturae Spirituali, ( ut uocant Philosophi ) promanat: Quem ut separet artifex, liquorem hunc spiritualem coniungit cum sale Chrystallino naturaliter fixo, a quo aereum illum liquorem distillatione separat: qui ea separatione prorsus ui omni Spoliatur, & insipidus manet aereus liquor, eo quod Spiritus ille mercurialis, naturam salis uolatilis possidens, cum proprio suo sale fixo, fixus remanserit, cum quo summam habet analogiam. Sic naturam natura delectari testantur Philosophi. Atque hoc modo agnoscit Philosophus aerem elementarem esse separandum a spiritu illo mercuriali, reducto uidelicet aeris elemento in aquam insipidam, & spiritu mercuriali salem propriae suae naturae ingresso. Praeterea hinc innotescit, Mercurium aereum quidem quid esse, seu aerem: attamen aliquid amplius quam aerem elementarem, qui carens mercurii spiritu, simplex liquor est aereus, nullius uirtutis aut potestatis, quam simpliciter humectandi & penetrandi. Sic actiuae qualitates merito principiis uindicantur, ut passiuae elementis. Hoc dilucide a nobis demonstratum est exemplo ex uini operatione, allato in libro nostro, quem examinandum suscepit Anonymus, tanquam caecus de colore iudicaturus: ut qui prorsus etiam in illo caecutiat: unde etiam tam elegans & subtilis oedipus Hieroglyphica nostra enodauit, & tam apte confutauit, ut cuiuis uidere hominis imperitiam liceat. Quaecunque uis & acumen in aqua uitae percipitur, aut Spiritu uini, aliunde non quam ab huiusmodi mercurio, & sale armoniaco philosophico, aerea uini parte permixto, proficiscitur. Quam quidem uitae aquam acutissimam ac perpungentem proprio sali ex faecibus extracto, si affundamus, & destillatione ab eo separemus, uirtutem omnem, saporemque suum aqua uitae deperdet, potabilis futura instar aquae uulgaris, eo quod Mercurium suum, aut Armoniacum, uolatilem salem, a quo uim omnem ac acumen mutuabatur, in sale suo fixo deposuerit: quod si rursum spiritus uini, qui armoniacum salem continet, ut supra, per cohobationem & destillationem saepe repetitam, toties praedicto sali fixo re affundatur & educatur ut pars salis uolatilis, salis fixi partem superet, tunc sublimationis arte, uerus Philosophorum Mercurius proliciatur. Hac enim ratione, sal fixus ascendit & sublimatur; fixumque fit uolatile, & uolatile fit fixum, si proprium sulphur purificatum, his ut artis est, addatur. Atque sic ab omnibus heterogeneis partibus, secretum quoduis mixtum homogeneam puritatem adeptum est, actiuamque & efficacissimam naturam. Haec si aliquando degustasset Anonymus, niusque tam praestantis ac admirandae artis capax fuisset, temperasset calamum ab istis calumniis, quibus ausus est aliena tanquam mea temere accusare. Atque haec dicta sint, ut pateat omnibus rerum anatomia ac resolutione, elementum aeris seorsim non posse excipi, nec conspici, praeterquam a ueris Philosophis & in hac arte uersatissimis. In hunc modum corporum uisibilium rerum, tum ex seminibus & principiis, tum ex elementis procreatarum demonstratio certa elucescit, etsi in resolutione corporum, uisibilia seminum corpora non deprehendas seorsim posita. At principiorum trium illorum, nec non elementorum partes, facile sit secretas intueri, in quibus trium principiorum partibus, uirtutes & potestates actionum, quibus pollent semina, inclusa sunt & immixta: quo fit ut eorum corpora, pariter uitalibus uiribus, facultatibus ac energiis astralium & spiritualium seminum referta sint: tanquam illarum uirtutum receptacula. Elementalia uero corpora non nisi passinas qualitates obtineat. Quae quidem elementalia corpora artifex non solum separare seor. sim potest, sed & in nihilum redigere: ita ut separatis passiuis & materialibus elementis tria tantum illa hypostatica formalia & actiua principia remaneant, quae in unum corpus contracta, corpus mixtum efficiunt, quam quintam aut quartam essentiam uocant Philosophi, quae omni corruptione caret, perfectione & uiuificis spiritibus abundans, cum contra sola elementa, a tribus principiis separata, nihil nisi impuritates corruptiones & mortificationem minantur. Hac utique certissima ac uerissima demonstratione perspicuum est, in quouis mixto tria illa elementa reperiri, ut in quauis substantia naturali, tres rerum naturalium species miscentur: uerbi gratia, lac substantia est, cui non tantum δυναμει, sed reipsa etiam insunt tres species ὀυσια goique differentes inter se, serum nempe, butyrum & Caseus, quae mercurio, sulphuri & sali comparantur: quaeque tria ut ὁμοφυλα continentur una lactis specie: sed, lacte corrupto ἀλλοφυλα fiunt, non tantum crasi, sed etiam ὀυσια inter se differentia, cum sint effectus naturales: ut paulo post ostendemus apertius in ipso lacte: nec non omnibus aliis rebus naturalibus, qualescunque illae sint. Uni autem & soli Chimiae, naturam imitanti, ut paulo post quoque dicemus suo loco, omnia eiusmodi separationum elementorum ac principiorum artificia, demus: quibus omnes compositi corporis partes enucleantur, ac patefiunt: Neque eiusmodi secretionibus, substantiae illae naturales dicuntur generari, quasi prius non fuerint: neque ut prius existentes, hac separationis arte corrumpuntur, sed & erant in Composito, & post secretionem per se esse ac subsistere non desinunt. Quemadmodum autem tria principia inter se eo modo quem diximus, copulata sunt, beneficio nempe oleosi liquoris ista coniungentis. Sic tria elementa, aer uidelicet, aqua & terra, inter se, medii hoc est aquae, intercessione uinciuntur. De utraque enim natura aeris nempe & terrae aqua analogia sua participat: quo fit ut modo in aerem, modo in terram facile conuertatur, ac sic utrumque extremum connectat. In habentibus enim symbolum, facilis est transitus, ut scribitur a Philosopho. Sic uicissim ob symbolum & consensum aer frigiditate condensatus, transit in aquam, & aqua rarefacta sit aer, quemadmodum ( ut dictum est ) & eadem incrassata ac condensata in terram uertitur, ut terra attenuata, uicissim in aquam transit & mutatur. Ipsa enim aqua constat, aere & terra simul in liquoris aquei formam effigiatis ac redactis: quod omnibus notissimum est, & de quo fuse quinto magni speculi nostri libro egimus: ubi omnes quaestiones agitauimus, quae de elementis ac tribus principiis nasci poterant. Quamobrem cum aer & terra duo extrema per tertium utriusque medium, aquam uidelicet apte coniungantur, ut diximus superuacaneum fuit Aristoteli quaternarium elementorum numerum constituere, ex quaternario primarum qualitatum numero. Quamuis certe eleganti uia haec inuestiganerit, ut uidere licet lib. 2. de generatione animalium: ubi probare nititur multis rationibus pernecessarium esse ad rerum productionem, quartum elementum nempe ignem, calidum & siccum constituere. At quum Moses nullam fecerit lib genesis cap. 1. ( in quo creationem rerum omnium docet ) ignis mentionem: nos libentius diuini uatis sententiae, quam Ethnici Philosophi ratiocinationibus astipulamur:: nec alium idcirco ignem agnoscimus, quam caelum & aetherem a flagrando, & ardendo dictum, ut iam docuimus. Itaque caelum quattum formale & essentiale elementum, aut quarta potius essentia, ex reliquis elementis extracta: ( quintum enim esse, seu quintam essentiam iam respuunt Hermetici, quod quatuor non sint Elementa, unde quinta educatur essentia, sed tria tantum, ex quibus quarta elicitur essentia ) dici debet: quod longe nobilioribus uirtutibus, quam elementa uel simplicissima polleat. Huius enim tanta est potestas, ut principiorum trium, & crassiorum elementorum corpora, in mixtionem perfectam alicuius indiuidui moueat, exacuat atque potenter animet, unde omnes uires, facultates ac proprietates, quas exerunt indiuidua. ex caelo non aliunde mutuentur. Hinc fit etiam, ut propria eius qualitas non sit, nec siccum nec humidum: item, nec frigidum, nec calidum. Longe enim quid simplicius est, utpote simplicissima ac purissima essentia, ex simplicioribus & subtilioribus tum principiis, tum elementis extracta, quae constituit simplicissimum, purissimum, tenuissimum ac uelocissimum corpus, summa ui generandi, fouendi, augendi ac perficiendi, praeditum: quod naturam ignis usque adeo aemulatur, ut reuera caelum nihil aliud sit, quam purus & aethereus ignis: nec purus ignis aliud quam caelum. Quod quo magis subtilitate & putitate principia ac elementa uincit, eo potentiores etiam, perfectiores, puriores ac simpliciores uites obtinet, quibus omnia penetret, & singula quaeque suis formis ac uirtutibus exornet. Constat igitur ex Mose, nullum aliud elementum igneum existere, praeter caelum, quod quarti elementi locum obtinet, aut quod potius quarta essentia est ex trium elementorum subtiliore materia & forma, extracta: quae nihil aliud est, quam purus, aethereus & simplicissimus ignis, a tribus elementis tanquam imperfectis longe diuersissimus ac perfectissimus: ut qui omnium formarum, potestatum ac actionum in omnibus naturae rebus inferioribus author sit, tanquam primaria causa, & instar parentis erga foetum se habens, ut qui semina sua in uentrem terrae suo uento importet, unde faetus nutriatur, foueatur, crescat, & tandem ex elementorum gremio excludatur. Hoc quidem caelum, licet nullius sit per se complexionis, hoc est, nec calidum, nec frigidum, nec humidum, nec siccum sit, aut dici possit: omnibus tamen rebus ex sua scientia & praedestinatione calorem impertit, frigiditatem, humiditatem & siccitatem: siquidem sunt stellae & planetae, qui spiritus frigidissimos humidissimosque & ut saturnales, & lunares habeant: alii calidissimos & siccissimos, ut solares, martiales ec: alii humidos & calidos, ut iouiales, qui uirtutibus suis ac complexione, qua unumquodque sydus & planeta dotatus est, omnia haec inferiora informant ac impraegnant: ut alia indiuidua sint huius conditionis & complexionis, quam a suo informante planeta aut stella mutuata sunt: alia qualem ab aliis sideribus aut stellis obtinuerunt. Caelum enim obtinuit a Deo semina simplicissima ac perfectissima, quales sunt stellae, planetae, atque infinita alia astra, quae uitalibus facultatibus & complexionibus, ut iam diximus, perfusa, eas in gremium elementorum inferiorum profundunt, eaque animant, ac informant. Nec cessat ab operatione sua caelum, nec eius astralia semina, quod nunquam uirtutibus suis exhauriantur: nec alterationem aut imminutionem facultatum patiantur unde a procreando & formando desistant, etsi aliquando uberius, aliquando parcius faecundent. Hinc perpetua illa Circulatio, de qua supra diximus, cuius beneficio, semina elementorum, aut materia eorum cum seminibus astrorum copulantur: conceptum suum in gremium maternum referens, ut perficiat & producat faetum. Ut enim caelum agere in terram dicitur, sic elementa inferiora conferunt etiam suos actus & motus: sed diuersa ratione, si quidem, caelum agendo nihil patitur, ut pote adaequatum, homogeneae ac perfectissime naturae existens: atque idcirco incorruptibile ac immutabile, ad praedestinatum usque finem retum creatarum. At inferiora haec agendo simul patiuntur: quod formalia sua principia, cum materialibus mutationi & interitui obnoxiis admixta habeant: unde fit etiam, ut quae ex illis producuntur, successu temporis corruant. Quae cum satis perspecta habeat Medicus uerus, ac Philosophus. Ad sanitatis conseruationem, aut eiusdem deperditae restitutionem, sedulo incumbit extractioni caelestium essentiarum ac formarum, ac separationem elementarium principiorum ac materialium, a tribus illis formalibus & spiritualibus principiis: quibus solis ac ab aliis quae heterogenea sunt, secretis utitur, ut admirandos effectus citra ullum impedimentum exerat. Atque ea est uniuersalis medicina balsamica, in qua omnes partes homogeneae sunt, purissimae, simplicissimae ac maxime spirituales. Quae cum sit simplicissima, defaecatissima & incorrupta. Quinta essentia dicitur ( quam nos malumus quartam essentiam uocare ) & lapis caelestis Philosophorum: Cuius quidem cum nullam adhuc cognitionem habuerit Anonymus: male putauit, cum de lapide Philosophorum loquerer, hoc est, uniuersali illa medicina, me de transmutatione metallorum cogitasse, quasi eiusmodi transmutatio summa esset corporis humani medicina. At nesciuit perinde in homine microcosmico latere imperfectorum metallorum fodinas, unde tot morbi enascuntur, ut necesse sit a bono & fideli medico non ignaro, in aurum & argentum reducere, nempe in perfectam purificationem uirtute tam insignis & pretiosae medicinae, si sanitatem ac prosperam ualetudinem consequi uelimus. Satis fuse meo iudicio, sperius caput de tribus principiis Hermeticis exposuimus de sale inquam, sulphure & mercurio nec non elementis & caelo, ac quicquid ad hanc tractationem scitu dignum ac necessarium erat, enucleauimus: si quidem ex illis naturalia omnia corpora, constituta sunt ac composita, & non tantum ex crasi aut mixtione qualitatum elementarium, quas passiuas tantum esse diximus. Actiones uero omnes in speciebus & indiuiduis haerentes, nec non facultates ac proprietates, aliunde proficisci notauimus, ut nulla foecunda sit impressio, nullaque constans tinctura, nullae uitales ac potentes qualitates colorum, & saporum, quae uel in sale uel in sulphure, uel in mercuriali liquore quaerendae sint. Quae quidem a nobis dicta si accuratius expendantur, ut explicauimus: quanta sit nostra cum Aristotelicis de principiis concordia, percipiet, aut longe etiam propius ad illa accedant, quam quae Anonymus ex sola crasi rerum nata auguratur. Numquid igitur satis ualidam praetexat defensionem, si Galenum tantum Praeceptorem, quem sequitur, opponat? Qui quidem Galenus Empedoclis dogmata, ita sit amplexus, ut ea eleganti Geomettia & methodica forma in constitutione rerum, ex materia & crasi, mixtioneue qualitatum elementarium dimensus pro oraculis, firmisque rerum omnium rationibus, ab omnibus haberi uoluerit. Cuius disciplina multos irretiuit hactenus fautores ac assecla: unde nec mirum, si ex sectatorum numeto, noster etiam Anonymus, tanquam proaris & focis dimicans, eiusmodi placita tueatur. Sed si ita se res haberet, ( quod falsum abunde supra demonstrauimus ) doceat iste magister, ex qua crasi Uenena, pestilentialis morbus, aura illa uenenata Epilepsiae: aut remediorum etiam specificae proprietates, siue purgandi, siue ob structa reserandi, siue sudores aut urinas prouocandi, uim suam sortita sint. Quorum cum rationes reddere ualidas satis ex sua crasi Galenus non posset, coactus est saepe palinodiam canere, & ad occultas proprietates confugere. Longe melius senserat Hippocrates, firmiusque fundamentum struxerat, quum ait, in morbis aliquid inesse diuinum: illudque roθειον, inprimis medico esse obseruandum. Quin & lib. de antiqua medicina, postquam repudiauit quorundam hypotheses, qui plusaequo crasi & elementorum qualitatibus tribuebant: cumque ipse secus agnouisset, uarias saporum differentias, rebus a natura insitas, quae ex crasi elementorum proficisci non poterant, aliam subiit rationem, qua ortus & causas morborum inuestigarit, easque dulci, acido, acerbo, amaro, & id genus aliis saporibus ascripserit, ac morborum curationes ex eadem familia peti & absolui debere, constanter asseuerarit. Nunquid haec magis fauet Hermeticis opinio, maioremque cum illis consensum habet; quam Galenica illa, qua modo facultates eiusmodi crasi arrogat: modo ad occultas proprietates reuocat, cum eae tribus illis solis hypostaticis principiis tribui debeant: quod uidetur agnouisse ipse Hippocrates, etsi principiorum illorum nomina tacuerit. Quid enim aliud nobis dulce illud Hippocratis exhibet, quam sulphur aut liquorem rerum oleaginosum, quem copiole semina obtinent omnia, ut quae semper oleosa appareant? Quid repraesentat aciditas, praeter mercurium, quem fere semper diximus aciditate illa stipari, a quo fermentantur & condiuntur omnia? Quid nobis acerbum & amarum demonstrant, praeter qualitates ac proprietates salibus debitas? Quibus ipse Galenus reliquos sapores uendicat? Constat igitur Hermetica illa tria principianon fuisse Hippocrati ignota, licet aliis terminis nobis illa explicauerit. Atque hinc simul elucescit, theoremata ac fundamenta eorum non recens esse iacta, ab huius seculi doctoribus, & plane noua esse, cum originem suam ab ipso Hippocrate, uel altius etiam accersiuerint. Nec tamen prorsus potissimum attigit scopum Hippocrates: quod non tantum sensu gustus eiusmodi sapores, quales sunt, sese exhibeant: sed longe accuratiore internae naturae anatomiae, cuius peritus est uerus Chimicus, uitaliumque facultatum omnium rerum perscrutatione ac inuestigatione, eorum originem nobis in penetralibus rerum latentium: ac simul efficacissimas uirtutes spagiricus dissecat, ex tribus illis Principiis, sale, sulphure & mercurio omnia dilucide oculis subiiciens. Quae a quouis etiam ex iis quae antea a nobis dicta sunt, & paulo post dicenda, facile perspici possunt: nisi quis lusius aut cataractis suffusus, aut plane caecus ista peruidere non possit. Ex Aristotelis opinione, tria, ut iam diximus, summe consideranda ueniunt, primo nempe substantia ipsa: secundo potentia essentialis, siue ipsius substantiae δυναμις, quae est efficax ad agendum: tertio potentia naturalis, quae dependet a temperamento; siue crasicum operatur. Haud secus ex iis quae docuimus de tribus principiis ex Hermeticorum schola petitis, tria etiam in omni naturali composito corpore, spectanda occurrunt, primo οὐσια ipsa, & forma rei, siue substantia: secundo principia formalia actiua: tertio elementa materialia passiua. οὐσια ipsa sola mente comprehenditur, nec subiicitur actionibus artificis, ut sumi acseparari ullo modo possit, cum tota sit caelestis ac spiritualis: quae etiam a caelo nobis communicatur, & in corpora infunditur. Huius tame actiones ac functiones nobis sunt per tria illa principia manifestae: praesertim per spiritum mercurialem, qui prae aliis duobus principiis, magis ad naturam etheris accedit, estque τι οὐσιῶδες, & οὐσιας seu animae proximum instrumentum, non ipsa tamen οὐσια seu anima. Hocque instrumentum eundem locum retinet ac officium, in omni naturali corpore, quod potentia essentialis Aristotelicorum: quae neque ipsa substantia est, sed praecipuum functionum substantiae organum ab ipsa inseparabile, propriumque Παθος appellatur. Ad quam potentiam rerum facultates omnes referuntur, quemadmodum ad tria illla actualia principia, ac inprimis ad Mercurium. Elementa uero passiua, potentiae naturali proprie respondent, siue crasi, uel ad eam tanquam ad causam instrumentalem referri possunt. Ad quam Aristoteles non magis defert facultates ac proprietates potentiae essentialis: quam Hermetici passiuis elementis uirtutes principiorum agentium denegant. In quo perspicua Aristotelicae ac Hermeticae doctrinae doctrina elucescit. Sed quorsum tantopere hunc inter Aristotelicos, Hippocraticos & Hermeticos consensum quaeramus: aut saltem utramque doctrinam parum inter se remotam & alienam contendamus, si cernendum exhibeamus hanc trium hypostaticorum principiorum cognitionem, cum uera purissimi Philosophi Mosis Philosophia consentire ac conformem esse, quem certum est ex ore Deilocutum, & calamo eiusdem scripsisse, quae toto Genesis libro, aliisque exarauit. Quis ausit ethnicam Philosophiam & humanam cum diuina committere, aut etiam plus illi quam huic fidei arrogare? Absit ut aequali gradu utramque collocemus, ne dum humanae diuinam subiiciamus. Cap. Xu. Quod ex sacris Moses scriptis tria principia Phisica traduntur, quae ubiques siue in caelo siue omnibus elementis potentia & actu deprehenduntur, ut nihil sit in tota mundi creatione, quod ipsis careat. Quae sit autem diuini uatis Philosophia, quam ex schola sua docuit nos Deus, dicimus ipsum Deum ex nihilo, chaos quoddam, seu abyssum, seu aquas uocemus, creasse. Ex quo chaos, abysso, aquis spiritu Dei animatis, Deus ut summus Archetypus & creator, separauit primo loco lucem a tenebris, & caelum istud aethereum, quod cernimus, tanquam essentiam quintam, aut spiritum purissimum, siue corpus spirituale simplicissimum. Deinde aquas diuisit ab aquis, hoc est liquorem subtiliorem aereum & mercurialem, a liquore crassiore, uiscidiore, oleaginoso seu sulphureo. Sulphur dein, hoc est aquas crassiores ab arida parte diduxit, quae instar salis ex secretione substitit, & adhuc subsistit seorsim. Nec tamen ita separatae sunt illae partes uniuersales totius chaos, quin adhuc singulae tria illa principia apud se retineant, citra quae esse nequeant, nec generationes adimplere. Hoc tantum Deus fecit, ut putiora ab impurioribus separaret, hoc est puriorem & aethereum mercurium purius & inextinguibile sulphur, purior & magis fixus sal, in pellucida & inextinguibilia astra ac lumina, in crystallinam ac diamantinam substantiam seu corpus simplicissimum, quod caelum dicitur, supremum quartumque elementum formale reduceret, ex eoque formae in crassiora elementa ad rerum omnium generationem, tanquam semina infunderentur. Quae quidem crassiora elementa dicuntur quod ab iis in diuisione chaos, purissima pars extracta sit & in caelum fructusque eius redacta. Quae quidem omnia elementa, siue simplicissimum illud quartum, siue quae crasliora dicuntur, cum constent ex tribus illis principiis hypostaticis nunquam ita separari olim potuerunt, ab inuicem aut ab artificenunc secerni possunt, quin semper, quodcumque superest, ex tribus illis componatur. Discrimen est, quod aliae secretarum partium sint purissimae simplicissimae & maxime spirituales substantiae, aliae crassiores & minus simplices, aliae crassissimae & summe materiales. Fatendum igitur, caelum licet simplicissimum, ex tribus illis principiis constare: sed purissimis ac spirituosissimis totis formalibus, alia uero crassioribus & impurioribus. Quo fit ut uirtutes caeli, cum totae sint spirituales, facile in alia elementa, formas suas etiam spirituales citra ullum impedimentum penetrantes, in inferiora elementa infundant: unde corpora naturalia omnia, propagationem suam, tum uirtutum, tum facultatum sortiuntur. Si caeli puritatem prae aliis elementis intueri uelimus, eiusque perpetuam constantiam: id testantur luculenti illi ignes perpetuo rutilantes ac lucidi, quibus caelum purissimam & inextinguibilem sulphuris substantiam, ex qua constant, impertitum est. Quale enim caelum est essentia, tales & similes fructus substantia progenuit, ex quorum uitalibus impressionibus ac influxibus, simile quid sui, in crassioribus elementis procreant: sed pro ratione materiae, crassius uel teuius, durabilius aut constantius, uel magis caducum indiuiduum. Influxus autem eiusmodi ignium, spiritus sunt mercuriales: lucem illam ac rutilum splendorem sulphur esse diximus: caeli uero eorum fixi aut circuli uitrei ac chrystallini salinum est corpus: qui citculi uitrei adeo puri lucidi & fixi sunt, ut ne adamas quidem de salis fixi natura participans, puritatis aut durationis ac perpetuitatis prae illis quidpiam obtineat. Sequentis elementi, hoc est aerei principia, longe crassiora sunt, minus pura, minusque spiritualia ac simplicia quam caelestia: attamen mercuriis & sulphuribus, aqueis ac terrestribus multo perfectiora, tenuiora ac penetrantiora: ut quae post caelum proximum actiuitatis ac potentiae gradum obtineant, quorum uires cernuntur in uentis uariis, qui fructus sunt mercuriales, ac spiritus aerei elementi: cuius etiam sulphura in cometis ardentibus conspiciuntur, pura lucidaque, qui quidem ignes non sunt aut sulphura perpetua, quae extinctioni non sint obnoxia: ut contra longe a natura astrorum aut Sulphurum caelestium degenerarunt, utpote a puritate ac simplicitate, in crassiorem formam ac in puriorem digressa. Quod ad terram attinet aeream usque adeo subtilis ac tenuis est, ut ptopemomodum uisum fugiat per totum aeris ambitum diffusa: queque non nisi mannis, roribus, pruinis, tanquam salibus aereis sese conspiciendam praebet. Haec eadem principia aeris percipi possunt etiam in meteoris: que in illo & ex illo generantur, fulminibus uidelicet, coruscationibus, tonitruis & id genus aliis. Sulphur nempe, in ignea illa flamma quae erumpit. Mercurius in spiritibus uentosis, & suma uelocitate & fixus sal in lapide fulminis. Huius naturae fructus etiam therniabim, nostoch, manna caelestis, & mel, quod selectum apes ex floribus exugunt, quibus inest, aperte nobis indicant, ista omnia nihil preter mercurium, sulphur & salem esse aerea. quod opificium mellis, nec non mannae, satis etiam docent, nec citra admirationem ueri Philosophi, qui norunt ea in suas partes secernere: quod & rusticus etiam suo modo percipit, cum ipsum in ceram sulphuream & adustibilem, in mel mercurialis essentiae, & fanum, terrestrem salem referentem separare sciat. Atque sic globus ille superior in caelum aethereum & aereum distinctus, sua tria principia habet, inter se tamen simplicitate & puritate ualde diuersa, ut diximus. Cap. Xui. In quo docetur in inferiori mundi globo, nempe in Aquae & Terrae elementis, eorumque fructibus tam mineralibus quam uegetabilibus, tria principia praesertim elucescere & contineri. In inferiore globo ea adhuc clarius sese nobis produnt, ob materiam eorum crassiorem in sensus inostros facile incurrentem. Etenim ex aquae elemento in conspectum nostrum quotidie erumpunt, succi & substantiae metallicae: quorum succorum uapores magis spirituosimercurium exhibent: sicciores exhalationes, sulphur: fulgines uero aut coagulatae illorum materiae sales demonstrant. Quorum salium uariae praeterea species a natura nobis exhibentur, aluminis, uitrioli plures differentiae, sal gemmae sal armoniacus & c. Uaria sulphurum bituminum naphetae, atque mercuriorum seu succorum genera. Quinetiam maretestatur se non eiusmodi mercurialibus, aereis & sulphureis spiritibus carere: cuius meteora in castore & Polluce, aliisque ignibus ex uariis eius sulphuribus ac exhalationibus incensis, satis abunde huiusce rei fidem faciunt. Nec distitui ipsum salibus manifestum est ex ipsius salsedine: quod probat & ipsa terra, quae spongiae instar, salinum eius corpus perpetuo exugit: unde fit ut tot ac tam diuersa in ea metallorum ac mineralium genera nascantur. A quo quidem sale marino tanquam patre ac prima origine, omnes alii sales deriuantur, ut alibi fusius docuimus. Atque ista, ita in omnibus seorsim elementis separantur principia, ut nullum tamen eorum, aliorum consortio priuetur. Etenim in sale marino, etsi naturae salis, aliorum principiorum naturam superet: sulphurea tamen & mercuriali essentia non destituitur, ut experientia, a separationis arte petita, quiuis uel mediocris chimicus demonstrare potest. Etenim ex eo nouit spiritum mercurialem acidum ui ignis prolicere, qui aethereus ac idcirco potentissimus soluit in liquorem, uel durissimum omnium metallum ac firmissimum quale aurum est, quod nullo uel ardentissimo igne alioqui uinci aut quauis temporis diuturnitate consumi potest, ut ipse testatur Augurellus his uersiculis: " Uni nil deperit auro Igne uelut solum consumit nulla uetustas etc. " Quinetiam artifex ex eodem sale nouit conglaciatos lapillos, prorsus dulces ac sulphureae nature educere, qui tamen potentem ac admirandam soluendi, quicquid etiam fixissimum est, uim habent. Quod uero reliquum est, sal est. Ita ut aperte elucescat, uel in ipso sale marino tria principia, hoc est mercurium, salem & sulphur contineri. Illud ipsum etiam adimaduertere est in uitriolo, quod inter reliquos sales summe corporeum est. In eo enim fere semper & ueneris & Martis species deprehendere liceat in ipso & inter se coniunctas. Quod induxit in animum Poetarum; qui Philosophiam cabalisticam delibauerant; ut inde Martis & Ueneris amores confinxerint. In eo, inquam uitriolo, tria principia illa, sal, sulphur, & mercurius aperte elucescunt: Cuius Mercurius prorsus aethereus, spiritum uiridem, acidulum tantarumque agendi ac penetrandi uirium possidet cum ex arte purissimus separatur a Phlegmate elementari passiuo: ut breui momento, corpora metallica, ac substantias uel durissimas: siue metallicae, siue lapideae eae sint, cuiuscunque generis, dissoluat. Atque isleo uiridis est, de quo Ryplaeus tanta praedicat. Ob seruatur sulphur in uitriolo, per ruffam quandam ochram, dulcem; quae ab eo facile separatur. Quod rerum lenitiuum, ac uerum narcoticum est: omniumque dolorum leuamen ac sedatiuum. Quod in nepenthe nostro alibi descripto tanquam basim constituimus. Colcotar autem aut faex illa rubra in fundo subsidens, post aetherei mercurii & sulphuris dulcis separationem, salem in se continet albissimum, cuius extractio maximum ( attamen lenissimum ) exhibet uomitiuum, multis morbis congruentissimum & utilissimum, ut haec in uitriolo, comperiuntur tria principia, haud secus in alumine aliisque salibus eadem deprehenduntur, prout in sale communi iam ostendimus. In ipsomet sulphure uulgari id ipsum animaduertere etiam licet, in quo praeter substantiam sulphuream & inflammabilem, mercurialis etiam acidulus liquor usque adeo penetrabilis, ut ualidissimas ac durissimas solis & lunae portas reseret, continetur. Sal uero aliis partibus detractis in fundo subsidet, ut cuiuis chemiae tyroni notissimum est. Ac ( ut obiter etiam hoc dicam ) talis est spiritus iste sulphuris acidulus, ut quamuis ex sulphure toto adustibili educatur, tantum absit eum flammae concipiendae esse obnoxium, ut etiam quo minus incendatur, puluis pyrius impediat, si uel tantillum eius huic inspergatur, ut iam alibi diximus. Haud secus accidit uulgi mercurio, qui totus aethereus ac spiritualis est ( unde tertium principiorum rerum omnium, quod spiritualissimum est nomen mutuatum est, etsi simile non sit uulgari mercurio, aut argento uiuo in forma. ) Ex eo enim & liquor & dulce sulphur, ac sal, extrahi potest. Hinc iudicare facile est, tria ista Chimicorum principia non esse salem, mercurium ac sulphur, uulgaria: at aliquid natuta purius ac simplicius: quod tamen analogia quadam sali, mercurio, sulphuri uulgaribus respondet, unde etiam principia nostra eiusmodi nomen suum sortita sunt. Nec immerito quod uulgaria ista sint inter omnia mixta, simplicissima ac maxime spiritualia. Alia enim mixta crassioribus corporum substantiis impediuntur, quo minus aeque uolatilia ac spiritualia sint aut dici possint, siquidem multis heterogeneis etiam partibus constant, quibus uulgares isti spiritus non adeo irretiuntur. Ex praedictis illis tribus principiis, metalla omnia composita sunt, quamuis diuersimode: atque haec est causa cur alia ab aliis longe differant: siquidem in ferto sulphur, quod cremabile est, & pene totum abit in fauillas per ignem, superat quantitate alia duo principia, eisque praedominatur. Hinc fit, ut totum ignescat: cui idcirco a priscis Philosophis cabalistis nomen Martis plenetae ardentissimi, impositum est. Sic cuprum, multum habet sulphuris, sed minus adustibilis, quam ferri est, multum quoque salis uitriolati: at parum obtinet mercurii, Sal autem ille uitriolatus, fermentum est illud acidum naturae, quo generationes rerum omnium naturalium propagantur: unde cupro ueneris nomen tributum est: in qua secundus est inter planetas quaternarius, ubi aceruantur, fouentur ac coagulantur spiritualiter, caelestes omnes assentiae, unde Planeta hic uenus dictus, ab antiquis Philosophis ( altae ac profundae huius scientiae gnarissimis ) mater generationum uocata est, & a spuma maris generata. Stannum in se multum habet marcurii aetei ac aetherei, sulphuris uero conbustibilis mediocrem quantitatem: at minimam salis portionem obtinet. Atque hinc factum, ut ab iisdem Philosophis dictus sit Iupiter, qui planeta est prorsus aereus ac aethereus, ut etiam a Poeta hac ratione constituatur Rex aeris, & regio fulminis. Aurum porro & argentum, quae omnium metallorum exquisitissima sunt, ac nobilissima, ex tribus iisdem constant principiis, sed in aequalitate permixtis, atque ita perfecte, summaque cum puritate unitis, ut non tria in illis existere, sed una tantum uideatur in illis esse essentia prima, ex qua constent. Nam sal eorum, sulphur ac mercurius, usque adeo arcte & per minima inter se iuncta sunt, ut una substantia non tres aut ex tribus constans esse uideatur. In luna tamen purissimus Mercurius uidetur excellere ac dominari, unde humidior soli redditur, qui temperatissimus omnium est. At in auro sulphur fixum & incombustibile, naturae igneae, efficit ut inuictum idcirco contra uim omnem ignis reddatur ne tantillum quidem eo absumatur, quod simile simili nullam uim inferat, sed contra sese mutuo foueant & conseruent, unde fit etiam ut in igne iubilet, ac nobilius puriusque ex eo semper emergat. Idcirco auro, cum uerissime ignis & splendor sit aethereus, Solis nomen inditum est: Qui maxime igneus ac lucidissimus planeta est: nec non omnibus rebus uitam calore ac spiritibus suis impertiens. Argentum uero ob humiditatis mercurialis uim & proprietatem, quibus pollet lunae, planetae utique humore radicali refertae, ac praegnantis nomen sortitum est. Plumbum salis multum copiosumque mercurium indigestum, incoctum ac crudum continet: at minus sulphuris uolatilis. Hinc fit ut omnium aliorum metallorum, quae in fumumdispergit, ( ut ex cupella promptum est uidere ) examinator esse dicatur. Excipiuntur tamen perfecta illa metalla duo fixaque, quae nequit absumere, aurum uidelicet atque argentum. Hanc autem fugandi, & in auras imperfectorum metallorum corpora dispergendi, uirtutem obtinet, ab illa mercurii uolatilis crudique quantitate, qua abundat: cum alioquin ex natura sulphuris sui possit contra, eosdem spiritus metallicos coagulare, ac in corpora reducere: quemadmodum & argentum uiuum natura prorsus uolatile, aethereum ac uere homogeneum & spirituale, congelat quodammodo ac figit. Ita ut hinc constet spiritum caloris & frigoris, atque idcirco uitae ac mortis metallicae, ei insitum esse a natura. Unde etiam agnosci potest uerissimum esse illud Hermetis, ut quod est superius idem sit ac quod est inferius. Qui enim Saturnus Planeta est in superioribus elementis, idem & plumbum est in inferioribus. Atque sic de reliquis: Luna enim caelestis terrestri Lunae respondet, hoc est argento Iupiter aethereus, Ioui terreno aut aquatico, ut dictum est. Saturno autem primus quaternacius tribuitur, ( si decem caeli ex maximorum Astronomorum opinione, conceduntur ) in quo omnes rerum spirituales ac caelestes essentiae primo: tanquam ex nihilo spiritualitatem quandam, aut simplicissimum ac spiritualissimum corpus sibi inchoant: prout in Uenere diximus secundum quaternarium esse positum, in quo magis fixae redduntur essentiae praedictae. Si quidem unus & alter planetarum, post triangulum superiotem & praecedentem, qui infiniti instar est, & terminis ueluti omnibus carens, quadraturam constituunt; qua cubum refert, in quo terminus constanter sistitur. Plumbum autem natura sua metallica, eandem cum saturno frigoris & condensionis aut coagulationis proprietatem possidet: unde idcirco & Saturni nomen obtinuit: nec non etiam, quod sicutisaturnus omnium excelsissimus est ac primus, instar patris, ex Poetarum sententia: Sic plumbum aliorum omnium metallorum, uelut prima radix, ac primus parens habeatur: Nec utique carebit res magna admiratione, si interiora plumbi uiscera dissecemus. Etenim ( praeter ea, quae de eius coagulationibus ac dissolutionibus externis diximus: quae uel tyrones ipsos in arte non fugiunt ) quam stupendae glacies, ac suspiciendi aetherei ignes intus in ipso lateant: nec non uehementes spirituum coagulationes, solationesque corporum etiam fixissimorum, quas operatur, cernere ac mirari subibit. Haec autem tam praeclara, tamque sublimia mysteria, quum aequius supprimere foret, quam inuidis, conuitiatoribus ac calumniatoribus prostituere: Operae tamen pretium esse duxi, eorum imperitiam, quam in loquendo & scribendo de sibi ignotis ostendunt, coercendo: melioris notae uiros, ac arcanorum retumque pulcrarum, studiosos candide hac in parte iuuare. Ac primum ut ostendam quam crassa sit illorum hallucinatio, dum metalla humore omni primigenio orbata opinantur, quod extrinsecis tantum oculis, externam illorum duritiem ac soliditatem intueantur, nihil in occultis & interioribus eorum partibus mentis acie peruidentes: en, interiorem plumbi anatomiam hic exhibebo, ut tandem uidere incipiant, oculisque ipsis hautiant, quae nunquam animo, aut olfecerunt, aut concipere potuerunt. Ac primo loco principia illa tria, eorumque admirandas ἐνεργειας ac effectus, patefaciemus: nec non uitales eorum proprietates, uirtutes, ac facultates, quae quidem latent compedibus corporis crassi ac terrestris obrutae, quo plumbum ita ponderosum, crassum ac impurum redditur, quale ab Anonymo nostro tantum consideratur. Quod ubi disseruerimus, longe aliam de eo opinionem, Anonymus noster, si uolet, concipiet: aliamque eius naturam esse, potentiorem ac nobiliorem, agnoscet, ubi eam enucleauerimus, ut sequitur. Primo plumbum calcinetur: quod uariis modis fit ( praeter eam calcinationem, quae uiignis fieri solet, & quam solam agnoscit Anonymus. Plumbum enim in cerusam reducitur, aceti odore, sicut cuprum in uiride aeris, uini pediculorum uinaceorumque ui conuertitur. In calcem quinetiam reducitur plumbum, cum solo sale. In hunc modum figuli sua uasa plumbeo uitro incrustant. Quocunque modo in calcem fuerit redactum, ipsam calcem accipe: uel, si mauis, Minium, quod nihil aliud quam plumbum calcinatum est, in rubrum colorem ui ignis perductum: ex quo cum menstruo aceti radicati uegetabilis uel animalis, hoc est ex melle extracti, salem educito. Hinc fiet ut tota plumbi calx in gummi mellitum, aut consistentiam, naturam & proprietatem salis habentem resoluatur: Salis enim instar dissolui in aqua dulcedinosi cuiusdam filtrari & coagulari potest, uariisque aquarum solutionibus ac filtractionibus ita dealbari, ac in sacchari dulcedinem gratissimam reduci, ut tum fiat praestantissimum omnium febrium ac inflammationum tam internarum quam externarum, ut ophthalmiarum refrigerium ac remedium. Qui quidem sal, etsi usque adeo dulcis ac refrigerantis uirtutis, in internis tamen sui partibus, mercurium aethereum ac sulphur oleaginosum conclusa habet, aut ardentissimam aquam, quae acumine suo linguam uiolentius feriat aqua ipsa uini stillatitia, uitae aqua dicta. Quae ex saccharino illo sale, uel dulcedine plumbi, ui ignis, ex retorto uase, in capax recipiens eruitur. Cuius operatio cernitur ex spiritibus candidis, recipiens praedictum opplentibus ac offundentibus, donec tandem liquor rubeus sanguinis instar extillet, quod est oleum eius fixum. Ex hoc autem liquore ardente, flammam promptius, quam ipsa aqua uitae uini concipiente, separari potest Mercurius, aut spiritus magis aethereus per matratium oblongi colli, lento igne. Quo secreto reliqua materia mediocris substantiae, hoc est sulphurea oleosa & conflagrationi apta, in imo uasis, cum spiritu salis nitroso ac sulphureo, subsidebit. Ex faecibus nigris, quae in fundo retortae remanent, Philosophico more in calcem tedactis extrahitur sal fixus, qui solutionibus & coagulationibus crebris cum proprio Phlegmate factis ac repetitis, Crystallinus tandem euadit. Cui si postea affundatur, sensim & ex arte, spiritus eius aethereus, ut inde pondus duplum aut triplum salis uolatilis & uere mercurialis contrahat, ita ut laminae ignitae iniectus in fumum dispereat: Sic tandem mediante sublimatione, consequeris terram foliatam Philosophorum; quae splendotem ac perspicuitatem longe maiorem adipiscetur, quam quaeuis uel pellucidissima perlaorientalis cerui queat: quam terram Philosophi suum mercurium uocant: qui uel solus admirandas iam obtinet proprietates ac facultates. Huic potro si ea quantitate, quae iusta & satis sit, proprii etiam sulphuris seorsim seruati ac exaltati, oleosus liquor adiiciatur, uariisque cohobationibus ac extillatio nibus identidem repetitis is educatur, reaffundatur ac destilletur, donec ex triade unitas consurgat tunc ex terrestri plumbo crasso ac materiato, emerget quoddam caeleste, uerumque naturae dissoluens, ac quinta essentia admirandae uirtutis ac energiae: uerus ac uiuus limpidissimusque fons, in quo ( ut asserunt Poetae arcana sua uelantes ) Uulcanus Phaebum abluit, ac omnibus impuritatibus defaecat, ut purissimum & perfectissimum reddat, uitalibus auris & spiritibus refertum uegetationisque plenum: sicque cum suis adamantinis uinculis quibus constringebatur, & a uictoria in Pythonem serpentem arcebatur expedit, omnibusque impedimentis ita exuit, ut ab omnibus cataractis ac densa caligine quibus offundebatur liber, nunc splendidissimum nobis lumen irradiet, quo toti refocillamur, iuueniles uires recipimus, omnem imbecillitatem deponimus, ac denique instar illius Cretensis Regis Aesonis, ope Medeae, in iuuentutem reintegrati renouamur. Qui cum antea totus frigidus exanguis ac inanimis & prorsus extinctus uideretur, hoc fonte ablatus, totus splendens magnanimus omnibusque uirtutibus stipatus resurgit & exultat, ut immensa spirituum copia rediuimus libere splendorem suum nobis communicet, & balsami nostri radicalis uires, suo obtutu & contactu potentissime foueat ac corroboret, omnium etiam affectuum latentes in nobis causas & seminaria prorsus eruncans, ac ita absumens, ut nullo negotio in perpetua sanitate ad praescriptum usque uitae terminum nos tueatur ac conseruet. Hic qui aures habet, attente audiat: alioqui recedat ab opere: a quo etsi uiam ad perfectam operationem prae aliis, qui me praecesserunt, meo quidem indicio, apertiorem arauerim, possit aberrare, nisi rei addictus totus fuerit. Hinc uia ueris Philosophis sternitur, ad magnum illud & praestantissimum opus minerale constituendum, siue ad praeparandam uniuersalem medicinam, ex mineralibus, ( uegetabilem enim iam libro meo, insulse ab Anonymo carpto, descripsi ) cuius censura tanquam rei incognitae, quantos risus ac cachinnos moueat, quiuis uel idiota percipiet. Nec operam hic lusissem in illa castiganda. nisi publicae utilitati consulerem: in cuius gratiam lubenter adhuc patior, hunc libellum a me extorqueri. Atque haec quidem demonstratio est, quae in omnibus metallis uel solidissimis tria illa principia inuestigari possunt, & seorsim etiam arte separari, ac oculis subiici. Quod ut facilius intelligeretur, exemplo plumbi docere uoluimus, quod ab omnibus tanquam uilissimum abiiciatur, cum tamen a Philosophis in summo pretio habeatur, quod norint satis, quid intrinsecus arcanorum foueat: suumque solem uocent, aut leprosum aurum. Ex huius Saturni stirpe Antimonium oriundum, tanquam primus ex trunco ramus, quod suam Philosophi magnesiam uocant: praealiis omnibus metallicis substantiis, tria illa principia apertae actiuitatis & efficaciae plena, continet. Paracelsus inter omnes alios Chimicos Philosophos, mirum in modum omnes ipsius partes ac principia excussit ac sedulo examinauit: cuius substantiam supra alias omnes metallicas substantias extulit ac celebrauit: ac imprimis mercurium eius: ex quo tanquam ex praecipuo subiecto ac nobiliore materia, pulcherrima & elegantissima suorum operum elaborauit. De cuius laudibus haec sunt Paracelsi uerba, lib. de Aurora: " Uerum inquit, auri balneum est Antimonium: quod Philosophi uocant examinatorem & stylangem. Poetae uero fabulantur Uulcanum in eo lauacro lauisse Phaebum, & ab omnibus sordibus imperfectionibusque ipsum repurgasse: natum ex purissimo perfectissimoque mercurio, & sulphure, sub uitrioli genere in metallicam formam atque splendorem. " Idem ipsum, Paracelsus Archidoxorum & de uita longa libris, primo enti auri adaequat: de cuius etiam uirtutibus ac effectis admiranda predicat: utque supremum ac perfectissimum auri expurgatorem esse testatur: sic & hominum, Mercurius eius in regulo ipsius conspicitur: Rubeum etiam eius sulphur dilucide apparet, cuius ea est proprietas, ut sulphuris uulgaris instar ardeat & flammam concipiat: id quod noctu praesertim & obscuro loco uideri potest, citra ullum fumum, quem uulgare sulphur solet emittere. Hoc antimonii sulphur solare est, ut quod argenti extrinsecam faciem inaurare queat: Quod ad eius salem spectat: separatur etiam is ab illo, cuius proprietas in uomitu proliciendo posita est. In eius enim floribus salinis uis admodum uomitiua delitescit: ex quibus si sal detrahatur ac separetur uirtute cuiusdam salis, ut fieri potest, tunc ex floribus illis praestantissimum fit citra uomitum purgatiuum. At non paruam adfert admirationem proprietas mercurii illius, qui in liquatione auri cum pluribus aliis metallis facta, reiectis omnibus aliis, unum aurum sibi deligit, cui commiscetur, amplexatur, ac in unum corpus coit & unitur, ita ut in fundum secum detruso solo auro alia omnia metalla illi supernatent, excepta luna, quae ad perfectionem solis quodammodo accedens, superficiem globuli aut nuclei aurei incrustat tantum, non tamen ingreditur, sed facile ab eo separatur. Hoc ipsum Arnaldus Uillanouanus sic asserebat in speculo occulto. Ecce totum magisterium, inquit: Ergo considera illam rem solam, que mercurio & corporibus perfectis magis adhaeret, & habebis scientiam per Deum uiuum. Qui ubi fuse Leonem illum omniuorum depinxit, haec adiicit: Quia lapis noster est sicut argentum uiuum occidentale, quod praetulit se auro & uincit illud: & est illud, quod occidere & uiuere facit. Et scias quod argentum uiuum nostrum coagulatum, est pater omnium mineralium huius nostri magisterii, & est corpus & spiritus. & c. Sed quum Anonymus noster, praeter uitrum quoddam, quod ab omnibus Philosophis damnatur, nihil de antimonio degustarit: mirari desino, quod sensa uerborum Arnaldi summi Philosophi ac Medici, mystica, captum ingenii illius superent: nec quantae sint, quamque uariae, ac admirandae trium principiorum Antimonii proprietates, uirtutes ac facultates, salis, inquam, sulphuris & mercurii illius ( de quibus paulo post aliquid dicemus ) ingenio concipere, ne dum intelligere ualeat. Eadem sese nobis offerunt in aliis semimineralibus principia, ut in Arsenico, auripigmento, & aliis id genus: quae licet naturae ac spiritibus nostris contraria sint tota substantia, ut loquuntur, eam tamen a natura sua possident promptitudinem spiritualem, ac, ut ita dicam, uolatilitatem, ut facile sese nostris licet, naturae contrariae spiritibus, siue intus assumpta: siue extra admota subtilitate sua immisceant, uenenososque ac lethales effectus inducant, idque ratione mercurii arcenicalis ac uenenati seu sulphuris arcenicalis atque salis arcenicalis. Quin & gemmae ac pretiosi lapides iisdem triumprincipiorum uirtutibus ac qualitatibus prediti sunt: utpote ex quorum igne ac splendore, eorum mercurius pro sua homogeneitate ac puritate refulgeat, sali suo fixo firmiter, nec non eiusdem naturae sulphuri adhaerens, unde secreta omni heterogenea substantia, purissimus lapis, constantissimus ac omnis temporis purgationisque expers, diuturnitatis auri aemulus exurgat ac efformetur. Huiusmodi est firmissimus ac constantissimus adamas, cui bonus ille senex Saturnus plumbeum sui mercurii purioris colorem: nec non fixos ac constantes purioris sui sulphuris spiritus impertitus est, salemque crystallinum usque adeo affirmauit, fixissimeque compegit ac conglaciauit, ut omnium factus sit lapidum solidissimus ac durissimus, ex arctissima uidelicet trium principiorum unione ac cohaerentia, quae nulla arte separationis, in solutionem principiorum suorum spiritualium disiungi queat. Atque hinc factum ut nullius in medicina usus fuerit apud antiquos, quod nusquam atteri aut in primam suam materiam solui potuerit. Nec putandum antiquos ab eius usu supersedisse, quod natura uenenatum esse crederent: ut nonnulli falso iudicant: qui quum sit homogeneae ac simplicissimae naturae, totus caelestis est, ac purissimus, proindeque innoxius: sed quod attritus tantummodo: nec usquequaque idonea praeparatione aptatus, in uentriculum ingestus, atque ibi duritie ac soliditate sua incoctus permanens, temporis diuturnitate, sensimque tunicas eius erodat ac dilaceret: unde ex uisceris corrosione mors tandem pedetentim inducatur. Auri est, susphure suo, carbunculos tinctura rubea: nec non rubinos ac granatos inficere: nec colorum eorum discrimen aliunde nascitur, quam ex mercuriorum & salium chrystallinorum dissimili defecatione: quae prout perfectior, aut imperfectior est, erumpit color alio praestantior uel deterior, nobilior aut ignobilior. Etsi autem luna extrinsecus alba est: nihllominus intrinsecum fouet azurinum ac coeruleum colorem, quo sapphyris tincturam suam exhibet. Uenus externa superficie ruborem referens, interno potitur uirore, ut uiride aeris ex ea conflatum testatur: quo smaragdum uiridi colore inficit. Mars intrinsecus rubeus, ut crocus eius aperte indicat: sed longe dissimili sulphure ab eo rubore igneo, quem sol in intimis suis partibus occultat: colore hyacinthos imbuit. At terrenus Iuppiter, naturae tamen caelestis particeps ( quem etiam, ut iam diximus, fingunt aeris regem; quod aereos omnes colores, eosque uarios apud se contineat ) uariis ac diuersis coloribus opalas tingit ac imbibit. Ex quibus lapidibus omnibus ab experto Chimico, non secus cum menstruo eorum caelesti super proprio saccharo cohobato ac extillato ( quod ante septem & uiginti annos in libro nostro de spagyrica medicamentorum praeparatione descripsimus ) extrahi potest suus color: ac ex auro, aliisque metallis, ipsorum tincturae educi possunt, cum menstruis, ueris spagyris notis, ac familiaribus: sed praesertim cum cementatione ad reuerberatione, quam doctus artifex nouit, ex tenuissimis ac subtilissimis metalli lamina cum pumice elaborare, qui ex sulphure auri tubescit, ex ueneris sulphure uirescit: ut & ex aliorum pariter sulphuribus infici solet, cum quibus cementatur ac reuerberatur: Quibus tamen tincturis ac sulphuribus metallicis cum idonea ac congrua aqua spoliari ac euacuari potest, ut in medicamenta uariis morbis conferentia aptentur. Sic & colores ac sulphura lapidum extracta, ut ante dictum est, in medicinas accommodari possunt. Sed quum quae in libro nostro de spagirica medicamentorum praeparatione, non sint multis peruia, quod idcirco ac de industria ea obscuriora reddiderimus, ne a porcis margaritae proculcarentur: nunc in candidiorum medicorum gratiam, explicamus menstruum illud caeleste, quod nihil aliud esse dicimus, quam rorem mensis martii, eiusque saccharum mannam: ex quibus duobus simul mixtis, digestis ac destillatis generale disoluens erumpit tincturis lapidum omnium educendis aptissimum. Quin & saccharo solo, & ex melle priuatim dissoluens quoddam extrahi potest, quod soluendis metallis, hoc est tincturis eorum extrahendis opportunissimum habetur. Ut autem Philosophi ac medici cabalistae liquores ac tincturas sapphyricas uitriolicasque cerebri affectibus speciatim adaptarunt: Auri uero cordis defectibus. Iouis pulmonibus adscripserunt: Mercurii hepati, ut Saturni, lieni: Martis, renibus, & ueneris genitalibus membris, genetationi dicatis, haud secus gemmarum ac lapidum sulphura tinctureque, isdem partibus, prout ex suis planetis constant lapides, inseruiunt, ac conducunt: quibus praeterea innataest uis ut generatim radicali nostro balsamo corroborando ac reficiendo idonei sint. Atque haec ex mediis aquis eiusque fructibus trium nostrorum principiorum certissima elicitur probatio. Cuius rei ut fusiorem adhuc demonstrationem faciamus, assumamus corallum: in exemplum: qui quidem marinus est fructus, oculis uegetabilis, ac in arboris formam excrescens: quod prae aliis omnibus fructibus, quos mare progignit, plus salis nitrosi aut nitro sulphuris flammam concipientis continet: ex quo usque adeo flagrans liquor, ut non minus aqua ardente ex uino prolecta, flammae & incendio subiiciatur. Quod experientia patebit, si uel citra calcinationem etiam, in puluerem comminuatur, & dissoluentis acuti ac acidi uirtute, quemadmodum iam docuimus in plumbi operatione, in salem redigatur, in quem magna pars abit & conuertitur: ex libra una huius salis exsiccati, & a menstruo optime separati, Chimicus Philosophus, uel sex uncias spirituum ui ignis potest educere, qui facile in liquorem spiritualem, flammae concipiendae aptum, resoluatur: ex quo liquore idem expertus Chimicus & mercurium caelestem ac aethereum: tincturam rubram sulphuream, nec non salem potest excernere, & ex iis mercurium Philosophorum elaborare, qui cum sua aqua uitae coniunctus ac mixtus, singulare per se auxilium praebet: cuius uirtus & bonitas centupli augebitur, cum apta dissoluendi arte, aurum in eo solutum fuerit: ut a perito Philosophofieri potest. Si quis ista male credulus in dubium reuocet, ut coralla ex se credant aquam ardentem, & quae flammam possit concipere, eaque quantitate, quam diximus, testem huiusceueritatis omni fide superiorem adducere possum Dominum de Beauliei Ruze in sacro Regis conclaui Consiliarium ac secretorum scriniorum, regnique Gallici status scribam ac Amamiensem sapientissimum: Cuius fides, probitas ac authoritas mihi centum testium instar esse possit ac debeat: Qui ipsis oculis artificium nostrum & industriam in extrahenda ex corallis aqua uitae ardentissima ac flagrantissima, cum tinctura, in sua arce de Longemeaux intuitus est, praesente D. de Estoille, Doct. Medico, apud quem medici ordinarii officio tum temporis fungebatur, quemque sibi adiunxerat explorandae ueritatis socium, eam ubi fas fuit praedicauit, ac male credulos quosdam, non infimae alioqui notae uiros, in ueritate huius artificii confirmauit, ne in re tam certa incerti haererent amplius; quam ex me experientia didicerat ac peruiderat. Haec igitur tria principia, si in caelo aere & aquis comperiuntur, ut docuimus: quis dubitat, maiori ratione illa in terra exhiberi, & ex ea apertius enucleari posse, cum sit omnium aliorum elementum foecundissimum ac feracissimum. Quin imo in omni terra pluuiis aquis nequaquam diluta at tota pingui: tria ista principia, in una eademque substantia, quae nihilominus distingui possunt, deprehenduntur. Exemplum unum huius rei proposuimus, in tractatu nostro de Priscorum Philosophorum medicinae materia: In quem Auonymus noster totus institit & adhaesit, ex eo triumphum captans & canens: Exemplum fuit de nitro aut sale petrae, quem artifex nitrarius in suum usum solet dissecare. Ex eo enim imprudens etiam & ignarus quid agat, diuersa isthaec nostra principia aperte separat ac prolicit. Sal enim marinus in eo apparet, in lixinium suum solutus. Deinde sal nitrosus aut sulphureus, quem praesertim quaerit artifex in glaciem coagulatus ab alterius salis natura longe lateque remotus: utpote altero nempe masculo & fixo, in aqua facile solubili. Altero uero ( qui sulphureus est ) in eadem aqua nullo negotio sese coagulante: qui quidem nitrosulphureus spiritus in se latentem continet aethereum ac caelestem mercurii spiritum, a quo magnam uim ac motum illum nanciscitur sal ille sulphureus. Quique mercurialis spiritus ab artifice Chimico nullo negotioextrahi potest ex sale petrae aut nitrosulphure. Ut hinc facile constet tria illa uitalia principia in tota terrae substantia aperte contineri ac distincte demonstrari. Quae quidem terra ac eius essentia, cum sit totius uniuersi tertium principium; tribus tamen & ipsum constat principiis, sale uidelicet mercuriali, sale sulphureo, & sale terrestri, aut salino, quibus essentia illa tertestris, ac tertium uniuersale principium constat. Quae a nobis satis dilucide in libro nostro explicata, & tamen ob exilem ingenii Anonymi nostri captum in peruersum sensum detorta, nec intellecta, facile ei risum mouerunt, quin & in calumnias ditas aduersum me concitarunt, qui ausus sit impietatis me insimulate, quod huiusmodi mysteriis, ueterum sequens uestigia, ex creatione mundi, & in partes resolutione, trinitatem diuinam adumbratam notauerim: unde eius trinitatis gloria elucesceret ac hominibus innotesceret. Nec non etiam hinc sibi applausit ingeniosus uir: quod recutrente nouo uere, cum Tellus, ueluti amore flagrans, & ui salis sinum resetans, excludere ac producere spiritus suos mercuriales ac nitro sulphureos, unde arbores succis & liquoribus diffluant, herbae & plantae floribus luxurient, atque inde ridere prata ex Poeta, dixerimus sic apertis omnibus terrae meatibus, & uirtutibus spirituum ubique sese exercentibus? Dignum scilicet argumentum, nempe hominis stultitia, quae rideatur. Si probe homini isti cognita esset generationum natura, rideret ne aut ambigeret a mercurialibus spiritibus & nitrosulphureis, non tantum ista in lucem produci nuda, sed tot elegantibus tincturis, floribus pigmentis tanquam gemmis ac pretiosis unionibus insigniri ac exornari. Sed ista aperte satis docuimus libro illo nostro, spirituum salis, petrae exemplo, qui alembici uitreum corpus etiam penetrant ac permeant, in eiusque superficie excipiuntur instar minutissimae farinae floris, omnium generum colores ac picturas referentis, ut totum uitrum, opalae uariarum ac diuersarum tincturarum speciem exhibeat. Mercuriales spiritus in foliis & fructibus sese ostentant. Sulphurei in floribus, seminibus & nucleis. Sales in lignis, corticibus & radicibus: ita tamen ut singulae illae tres arboris aut plantae partes distinctae, etsi alie spiritui mercuriali dicatae, aliae sulphureo: aliae salino: seorsim tamen in tria illa principia adhuc resolui possint: nec sine iis constare queant, utcumque simplicissimae sint, omnis enim rerum essentia, qualiscumque sit in rerum natura, his tribus constat & perficitur principiis. Quod autem aliae mercuriales dicantur, aliae sulphureae, aliae salinae: idcirco fit quod mercuriales plus mercurii: sulphureae plus sulphuris: salinae plus salis, quam aliorum in se contineant. Ex plantis enim integris, nonnullae sulphureae ac resinosae magis conspiciuntur, quales inter arbores est abies, pinus, quae perpetuo uirent, uel in ipsis montibus rigidissimis: quod sulphureo principio abundent, praecipuo uegetationis instrumento admodum uitali. Nonnullae enim aliae sunt plantae, ut laurus, malus aurea aut medica, & id genus aliae, quae quidem diu uirescunt: at frigori tamen obnoxiae, quod earum sulphur sit uolatilius, ac minus facile dissipari possit, quam abiectum: quae resinosae sunt, ac mucilaginosae atque idcirco fixioris ac constantioris uitae arbores, aduersus temporum iniurias munitae. Denique aromata omnia, omnesque herbae fragrantes ac odoriferae, sulphureae sunt: ut tamen singularum herbarum singula sint, & admodum diuersa sulphura, quae propemodum uarietate sunt infinita, ut hic de iis plura dicere non sit locus. Aliae sunt plantae quae salem referunt, ut quae gustu etiam tales deprehendantur, qualis est chelidonia, urtica, aron, raphanus, sinapi, allia; potum, persicaria. Quae etiam uirtute ac copia sui salis temporum iniuriis reluctantur. Ros solis, sic dictus, inter Mercuriales plantas mercurio abundat, ut & horolacea & cerealia omnia. Quod tamen principium cum sit admodum uolatile ac spirituale, nisi ab alio aliquo magis corporeo retineatur, nempe ab aqueo aut aereo liquore omnem conspectum effugit externum. At Chimica arte dissectus & enucleatus, interiore sua Anatomia, cum aliorum principiorum separatione secerni etiam ac deprehendi sensibus potest, ut Mercurius ex omni re primo in dissectione aut separatione extrahatur in uaporem aqueum: sulphur in oleaginosum. Tertio ex faecibus residuis rerum, & in cinerem redactis, sal per propriam aquam prolicitur, qui albissimus & tanquam crystallinus, salis acerbi, acris ac pungentis, aut alius, id genus saporis gustum referat: unde uerum esse salem deprehendatur, qui in aqua, salium uulgarium more, solui possit: tantum a cineribus reliquis distans, quantum uita a morte: cum faeces ab eo relictae, terra mortua dicantur: hic uero actionibus plane uitalibus sit refertus. Denique in omni plantae genere, eiusque partibus omnibus, inhaerent tria haec principia, uariis proprietatibus ac facultatibus proplantarum uarietate insignita: quibus etiam peritus medicus uarie utitur, ut singula singulis, & congrua congruis adaptet, iuxta scopum, quem sibi proponit attingendum. Hinc patet internae rerum anatomiae necessariam esse cognitionem, quae ex signaturis rerum, proprietates ac uirtutes earum facile indicat, quas experientia confirmare liceat. Sumamus, uerbi causa, oleum aut sulphur buxi perpetuo uirentis & uitriolati: cuius ingrato odore sulphur narcoticum quod continet, nobis exhibetur. Eius inquam buxi oleum, etsi facile cremabile: maximum tamen dolorum omnium lenitiuum est, utpote sulphuris narcotici uitriolati naturam ac proprietatem aemulans, aeque cum uitriolo epileptico etiam morbo specifice conferens. Si proprietates principiorum camphorae spectemus, perspicuum erit, ( etsi in aqua ardeat ) ex ingrato eius odore, proprietatem illi inesse refrigerantem & narcoticam: cuius etiam oleum, dolorum sedatiuum est praestantissimum: cum tamen contrarios effectus exerat, ut quod primo insultu igneam quandam qualitatem exhibeat. Ob proprietatem eius in sedandis doloribus, Arabes eam tertio gradu frigidam esse iudicarunt. Huius experientia in dolore dentium perspicua est. Si enim dens erosus ac cauus eius oleo attingatur, dolorem remittit & recreat. Hoc idem oleum praesentissimum est remedium in renum doloribus calculo laborantium. Eo enim & dissoluitur & eiicitur calculus, si ex congruo liquore administretur. Aliorum etiam oleorum aliae sunt proprietates. Siquidem anisi & faeniculi olea aut sulphura discutiendis ac exigendis flatibus apta sunt. Caryophyllorum sulphur, nucis muscatae, Cinamomi, aliorumque aromatum: quemadmodum & mentae & ambrosiae, saluiae, bethonicae olea: atque id genus alia corroborando ac calefaciendo cerebro & uentriculo idonea sunt. Sic piperinum oleum, attenuans dissoluens ac incidens tartareas in corpore materias & nitro sulphureas aut biliosas: etsi utcumque calidius a multis existimetur: biliosis tamen febribus, ut tertianis & aliis fugandis, longe quguis alterante aut refrigerante syrupo accommodatius est. Haud secus ex seminibus papaueris, cucurbitae, melonis, cucumeris, & id genus alis frigidis, extrahi possunt olea flagrantia ac ardentia: quorum tamen operationes calorem non inducent: quin potius quietem ac refrigerium. Cum spiritibus autem sulphureis uegetabilium mercuriales spiritus saepenumero coniuncti sunt: ita ut ex ipsa therebinthina fere tota sulphurea, ut & ex pice & rosina spiritus mercurialis, acidus liquor arte elici possit, uim habent arcte distillati instat dissoluendi etiam solidissima ipsa corpora. Quinimo in doliolis in quibus pix imponitur mercurialis ille acidus liqunt ab ipsa pice separatus reperitur eademmet dissoluendi facultate praeditus. Ex rasura liquorum & corticum uiridium arborum ac uitriolatarum praesertim, quales sunt Iuniperus, Buxus, quercus, caiacum, etc. idem acidulus mercurialis liquor igne lento primo extillat ad dissolutionem illarum perlarum idoneus. Ex quibus mercurialibus acetatis liquoribus uaria quinetiam concinnari possunt rem edia tum humoribus fermentandis digerendis atque attenuandis apta: tum sudoribus urinisque mouendis, calculisque atterendis & comminuendis, uariisque aliis affectibus ( mercurialibus praesertim ) curandis idonea seu specifica. A sulphuribus & mercuriis ad quorundam salium anatomiam transeamus. Diximus ea in genere, expurgationi ac euacuationi uniuersali corporum inseruire: siue sedes moueant: siue urinas, siue uomitum, siue sudores proliciant: siue detergant, incidant, aperiant, aut quacunque ratione obstructiones expediant. Quemadmodum tamen inter sulphura & mercurios uariae statuuntur differentiae: sic magna est salium uarietas, & inter eos uirtutum ac operationum discrimina. Uerbi gratia, sal saliguarum fabarum, inter alios mirum in modum causticus est ac urens: qui tamen ex iusculo iusta dosi exhibitus, admodum diureticus est, ut nihilominus citra noxam ac uiscerum offensionem efficacissime ope¬ retur. Fraxini sal potentissime obstructiones reserat, lienis praecipue affectibus congruentissimus. Artemisiae & Sabinae sales prouocandis menstruis sunt ac commodatissimi. Sic sales restae bouis, aut ononidis, saxifragae, lithospermi aut milii solis, raphani, dissoluendo calculo & arenulis exturbandis e renibus ac uesicis, magna proprietate conducunt. Singularis etiam proprietatis ac facultatis habentur sales bardanae, petasitis & cardui benedicti, qui diaphoretici sunt: nec non mente ac absynthii, qui uentriculi tunicis expurgandis aut detergendis proprie ac priuatim incumbunt, stomachum, simul corroborando. Sic guiacinus sal, specifica proprietate solutiuus est, ut mercurius eius aciditate, quam possidet, fermentationem ac attenuationem testatur: & oleum aut sulphur eius uim diaphoreticam obtinere. Ex quibus tribus principiis, si priora duo spiritualia ac magis simplicia ex artis decreto proliciantur: fixum uero, hoc est sal ( arte ueris Philosophis cognita ) extrahatur & sepatetur: deinde in unum corpus, quod elixir Arabes uocant, comtrahatur: sudorificum, alterans, concoquens ac purgans simul fit medicamentum. Qui triplex motus ac operatio, ex una eademque essentia, ex tribus unita, proficiscitur, auxilium certissimum praebens, loco argenti uiui ( si usus ipsius reformidatur ) aduersus luem Ueneream, ut abunde consilio nostro de lueuenerea docuimus. Tartareus sal ex eorum genere, quae acrius linguam feriunt, ( oleaginosus ac sulphureus sit ) usque adeo tamen acris est, utpote ex uegetabili admodum uitriolico & acerrimo extractus: ut prae aliis omnibus acrimoniam exerat potentissimam: attamen si cum spiritu aut ipsomet oleo uitrioli acerrimo permisceatur, eius nihilominus acerbitatem & ferocientem spiritum ita moderari & coercere potest, ut ex utroque fiat coagulum, indeque dulcis & gratissimus syrupus aut utilissimus, componi potest, qui orexi aut acrimoniae uentriculi, eiusque ardori conducat, nec non omnibus colicis affectibus sedandis, ex spirituum ponticitate, austeritate aut acrimonia uitriolica, quam pituitam acidam aut uitream uocant, suscitatis, aptissimus sit. Eiusmodi omnes Mercurii, sulphur & sales uegetabilium, ex terrae mercurialibus ac uitrosulphureis spiritibus, substantiisque metallicis emergunt, sed longe meliores, suauiores ac nobilioris conditionis suis parentibus, ex quibus orti sunt existunt. Nullus tandem dicendi fuerit finis, si singula omnium indiuiduorum piincipiorum discrimina, seorsim persequi uellem, singulorumque facultates, ac proprietates demonstrare, quae terra matique procreantur, aut arte chymica ex procreatis, eliciuntur. De his fusius dissero libro meo de recondita rerum natura: quorum hic obiter quaedam attigissesit satis, in exemplum tam uariorum effectuum trium illorum principiorum, idque ut nobiliora ingenia, ad rerum arcanarum peruestigationem, & tantaetamque elegantis Philosophiae studium excitem ac exacuam, utque Anonymus noster suam hinc caecitatem agnoscat, ac detestetur, qui hactenus nondum, trium principiorum, tum in omnibus rerum naturalium indiuiduis aperte elucescentium, subsistentiam obfecerit; ne dum intellexerit quo factum ut eorum potentiis ac facultatibus, spiritualibus nequaquam, sed crasi rerum materiae, uitam & effectus uitales naturalium rerum ascripserit. Tria igitur haec uitalia principia, in caelo, elementis, ut aere, aqua & terra, ac elementatis corporibus tam mineralium quam uegetabilium, satis dilucide enucleauimus. Restat ut eadem in animalibus uenemur ac demonstremus. Cap. Xuii. Ubi docetur tria illa prima principia in animalibus omnibus reperiri. A uolucribus autem seu auibus ordiemur: quarum primordia ab ipso ouo excutiemus. In ipsis enim ouis, quam uspiam alibi, naturae suae luculentiora exhibent testimonia: si quidem albumen mercurium aethereum testatur: quod etsi mucilaginosum est, seminis tamen locum obtinet, ac aethereum spiritum, generationis authorem, & prolificum sub se & in sese fouet, ex quo potissimum auis gignitur. Unde etiam mirum est tot tantasque uirtutes ac facultates dissoluentes ac attenuantes, in albumine oui, tanquam aethereo mercurio delitescere: etsi contra uulgaris hominum ferat opinio: qui quod ipsum coagulari ac concrescere in duritiem etiam lagidis uideant, ex eius usu in renibus & uesica lapides ac calculos generari iudicent: cum secus potius, uerissimum sit & praestantissimum omnium salium, uel fixissimorum etiam: nec non sulphureorum naturae gummatum solutiuum. Luteum oui, uolucris alimentum, uerum est sulphur. At pellicula & cortex, non tantum portionem quandam salis continent: sed tota eorum substantia, sal est: idque fixissimus ac constantissimus omnium naturae salium, utpote quod ad nigredinem perductus, & combustibili sulphure, per calcinationem expeditus, omnem ignis uehementiam ac uim sustinet: quod proprium est salium fixissimorum, aut certissimae ac constantissimae eorum fixionis Eiusmodi paratus sal nulli non calculo atterendo ac soluendo, summe idoneus est. Nec in his tantum, quae dicta sunt, continentur tria haec principia, quin & in ipsam perfectam auem transeunt. Siquidem in sanguine & carnibus mercurius exhibetur: in pinguedine sulphur: in ligamentis, netuis, ossibus & solidioribus partibus sal deprehenditur, & illamet in uolucribus principia sunt subtiliora & magis aerea, quam in aquatilibus aut terrestribus: U. gratia, sulphur siue oleosa substantia uolucrum semper est magis tenuium partium, quam piscium aut animalium terrestrium. Idem de piscibus dici potest: qui etsi ex frigida aqua & procreati & nutriti, non tamen carent suis pinguedinibus calidis ac ardentibus, aut flammae obnoxiis. Quin & mercurio ac sale praediti sint, nemo sanae mentis eat inficias. Haud secus terrestria quaeque animalia his tribus principiis constant: quin & longe nobiliorem perfectionis gradum, ea in illis consequuta sunt, quam in uegetabilibus. Siquidem quae in alimento, hoc est uegetabilibus, quibus uescunt animalia, cum ea sint crudiora, coctione ab animali adhibita, ut ea animal in suam sustantiam conuertat, fiunt longe perfectiora ac efficaciora. In uegetabilibus enim tantum erant ea uegetatiua: quae in animalibus praeter uegetationem, quam retinent, sensitiua etiam fiunt: atque ideo nobilioris naturae ac praestantiae. In illis sulphura referunt per axungias, sepa, pinguedines & medullas, unctuosas, oleosas ac confragrationi aptas. Salia ossibus & solidioribus aliis partibus repraesentantur, ut mercurii eorum fidem facit sanguis & reliqui humores, ac uaporosae substantiae: quae tamen singulae illae distinctae partes non idcirco dicunt mercuriales, sulphureae & Salinae, quod solo mercurio animali sulphure animali, & sale animali, citra aliorum principiorum coniunctionem constent. At aqui in mercurialibus mercurius: in sulphureis sulphur: in salinis salia dominentur: ut de sero lactis, butyro & caleo ostendimus. Ex quibus tribus animalium principiis, olea, diuersi liquores, salesque diuersi, usibus humanis tum ad nutriendumtum medicandum apti, arte chimica eliciuntur, ut alibi docebitur. Cap. Xuiii. De Homine, in quo uiua omnium eius, partium ac humorum anathomia, principiorumque trium hypostaticorum uirtutes ac proprietates, nec non eorum cum humoribus analogia demonstrantur. Restat ut in homine ea exquiramus ac inuestigemus, in quo comperientur esse tanto subtiliora & perfectiora, quanto nobilitate, praestantia, reliquis omnibus creaturis antecellit. In illo enim tanquam in Microcosmo tria haec principia, tam diuersa, ut in Macrocosmo, sed longe spirituosiora ac praestantiora continentur. Homo siquidem a Philosophia, quasi compendium totius maioris mundi dicitur: quem etiam Macrobius paruum mundum uocat, ut magnum mundum ingentem esse hominem. Idem Greg. Nazianzenus initio libri de hominis opificio testatur. Cuius haec sunt uerba: Homo inquit, idcirco a Deo post reliqua factus est, ut Deus in ipso exserimeret sub breui compendio, quicquid diffuse antea fecerat. Hactenus ille, ubi uidemus, inter homines a peritis doctoribus simile quid praestare, qui ubi discipulos suos fusiore oratione docuerunt, in summum tandem omnia contrahunt, quae paucis uerbis & minori labore ea illoue memoriae inculcet. Sicuti enim uniuersa haec mundi machina, in mundum intellectualem, caelestem & elementatem diuisa est: quorum intermedius est caelestis, qui alios duos non tantum diuersissimos: sed prorsus contrarios copulat supremum illum intellectualem uidelicet totum formalem ac spiritualem: & elementarem, materialem ac corporeum. Sic in Homine triplex eiusmodi Mundus perpendendus est in tres partes aperte distributus, arctissime tamen copulatas ac probe unitas, Caput uidelicet, thoracem & inferiorem uentrem. Qui quidem inferior uenter, partes generationi, ac nutritioni dicatas complectitur, qui elementari mundo & inferiori respondet. Intermedia pars, thorax scilicet aut pectus: ubi sedes cordis posita est, motuum omnium fontis, uitaeque ac caloris, refert caelestem illum mundum intermedium: quod uitae, calorisque ac motuum omnium principium est: In quo sol imperium habet, ut cor in pectore. Summa uero & suprema pars quae caput est aut celebrum, originem continet intelligentiae, cognitionis & sedem rationis, quemadmodum intellectualis mundus supremus, qui Angelicus mundus est. Hac parte enim homo fit naturae caelestis particeps, intelligentiae, sentientis ae uegetantis animae, omniumque caelestium functionum formalium & incorruptibilum: cum alioqui elementaris eius mundus totus sit crassus materialis ac terrestris. Ut autem homo, ob formam suam substantialem omnes animae facultates, earumque gradus possidet: Naturalem uidelicet, quae uegetatiua est: Animalem, quae sensitiua & uitalis: ac rationalem, quam Deus iam formato homini inspirauit: quae quidem singulae, tres alias sub se inferiores continent, quas hoc loco enarrare non est opus. Sic ratione corporis materialis hominis, tres sunt in illo radicales ac balsamicae essentiae, ex quibus tum continentes corporis partes, ut carnosae & solidiores, aliae, tum contentae, spirituales uidelicet & fluidiores partes formantur aut compinguntur, nutriuntur, & uitam suam hauriunt. Sal in illis, solidarum omnium partium radicale principium est: ut pote quid semini etiam animalis insitum, solidas partes compingat ac coagulet, unde ueluti fundamentum habetur compaginis. Sulphuris uero dulcis radicale principium in animali, quod humidum primigenium, eo aleaginosum est, in pinguedinibus, axungiis, medullis, & id genus aliis partibus tum latentibus & occultis, tum peruiis sese ostentat. Nec secus radicalis mercurius, totus spiritualis & aethereus, qui quidem est spiritus ille innatus, uniuscuiusque partis & membri, proximum animae instrumentum, sese prodit in animalis uita fouenda ac conseruanda, ut qui sit ab ipsa anima, uita corpori infusa, quam sulphurea pars nutrit ac sustentat. Atque hae tres radicales essentiae in animalis semine conclusae, quas in hominis constructione nunc exhibemus, & iuxta formam & iuxta materiam, tua spirituum ac facultatum genera, in membris illius procreant. Prima facultas illa est quae naturalis dicitur aut uegetalis, cuius sedes in iecore potissimum posita, a sale primo illo radicali principio ac basi aliorum, conseruationem ac fomentum recipit. Uitalis facultas in corde sita, a liquore sulphureo fouetur ac sustinetur: qui quidem sulphureus liquor humidum est primigenium & fons caloris ac uitae. Animalis uero facultas, tota mercurialis, aetherea, ac spiritualis, praecipuumque functionum animae instrumentum, in cerebro collocata est: quae a mercurio tertio radicali principio stipatur ac comseruatur, quod totum aethereum est ac spirituale. Hinc perspicuum est promiscue istos spiritus radicales, aut substantialia ac formalia rerum principia, sese ita mutuo amplecti, ut inter se diuelli nequeant: quin potius sese mutuo foueant ac conseruent, imo etiam generent: Ex quibus functiones omnes ac facultates rerum spirituales prodeant, emphytusque ac symphitus calor, qui & ipse aethereus est, ac οὐσιωδης promanet. Sal autem terrestre ac solidum, quod in ossibus & aliis partibus durioribus ac solidioribus deprehenditur, compingit ac conglutinat sua conglutinatione molliores partes cum durioribus: quemadmodum & flatuosus spiritus, aut uentus aereus in omni corpore conclusus: uiuum corpus leuius ac agilius red dit mortuo cadauere. Quae quidem qualitates ac facultates tote sunt elementares, ut pote ex materia potius, quam a forma proficiscentes: Atque sic tria hominis principia, eorumque facultates ac potentiae paucis enucleata sint. Corpus quidem sic compactum, ac ex tribus illis principiis progenitum, assiduo indiget alimento, ac pabulo, ut conseruetur. Quod quidem alimentum aliunde non suppeditatur quam ex iisdem eiusdem naturae rebus, ex quibus constat. Iisdem enim nutrimur, quibus constamus. Attamen prima sui origine, cum tenerum sit ac imbecillum corpus, solidiore pabulo nequaquam fouendum est, at facilis coctionis & alimoniae esca pascendum, tria isthaec principia continente. Huiusmodi est lac quod infantibus sugendum exhibetur: quod citra exquisitius artificium aut industriam, tria sua satis aperte per se explicat principia, ut iam diximus. Butyro enim sulphuream substantiam; sero mercurialem, & caseo, salinum principium facili negotio prodit. Eiusmodi lac una eademque essentia tres istas substantias continens, facile in uentriculo infantis coquitur, ac in chylum, tandemque in sanguinem conuertitur. Qui quidem sanguis possidet, quod magis formale ac radicale est istis principiis, caetera in faeces ac excrementum secernens & abiiciens. Nec non idem sanguis per uenam cauam in cor usque delatus, qui ueluti pelicanus est naturae, aut uas circulatorium, subtilius adhuc concoquitur, ut ueluti quintae essentiae, aut aquae uitae sulphureae ardentis uires assequatur, quae emphyti & symphyti caloris origo est. Eadem aqua uitae per arterias in B. maris cerebri deportata, illic rursum in retiadmirabili circulationib. exaltatur: ibique in spiritum uere aethereum ac caelestem commutatur, unde spiritus nascitur animalis, animae praecipuum instrumentum, eo quod ad ipsam spiritualem naturam, magis, quam duo reliqua principia accedat. Porro quemadmodum ex uino praedicta illa tria eliciuntur principia a perito artifice, ( quod in opere uegetabili, in nostro tractatu de priscorum Philosophorum medicinae materia, & c. fusius tractabimus, ) quod & ex ipso lacte minimo artificio fit, sic in sanguine, ( quem merito cum uinocomparamus ) tria illa principia insunt, quae ab ipsa natura, ueri Alchymisti officio fungens, in omnes corporis partes, quantum unicuique membro satis esse potest, prudenter ac distincte distribuuntur ac diffunduntur. Ut ossibus, neruis & ligamentis salina substantia copiosior quam aliarum, conferatur: pinguedinibus, axungiis ac medullis sulphurea: carnibus uero & humoribus ex sanguine, ac alimentosis, innatisque spiritibus, seu fixis, seu influentibus & uagis, maiore copia mercurialis spiritus tribuatur. Transacta illa primae infantiae aetate, & robustioribus coquendi cibi uirib. factis: tum solidius alimentum, utpote panem, uinum, fructus & id genus alia fercula uentriculus exposuit: tum ex uegetabilium familia deprompta, tum animalium, ex iisdem uegetabilibus educatorum: quae in animalem naturam transierunt hoc est sensitiuam, quemadmodum substantia mineralis in uegetatiuam traducta est. Supra ostendimus uegetabilia ac animalia in alimentum hominis destinata; in eius substantiam ac naturam, cum suis principiis, quibus constabant, facessere: ita ut deglutita, concocta, & in chylum uersa, ac in iecur, cor & cerebrum diffusa ac distributa, uariis coctionum ac circulationum gradibus ut tandem in spiritus naturales, uitales & animales; mercuriales, sulphureos ac salinos aethereos, ac spirituosos attenuentur & commutentur. Quam ratione alitur crescit ac in statu suo conseruatur homo ad praedestinatum usque terminum. Hinc etiam trium humorum, origo & generatio colligi & intelligi potest: qui tum ex horum principiorum, tum ex elementorum mixtione proficiscuntur. Qui quidem non secus inter se differunt ac uarii sunt, siue perfectione, siue imperfectione, ac tria illa inter se principia diuersa sunt, gradibusque perfectionis dissident. Primus humorum utilium, de quibus nobis sermo instituitur, chylus est, qui in uentriculo & uenis finitimus, praesertim mesaraicis, ex prima coctione elaboratur, cum ipse Chylus tribus illis principiis constat, sed adhuc ualde impuris unde prima nutritionis rudimenta extant: eaque est ptima digestio ac separatio puri ab impuro trium illorum principiorum formalium, trium. que elementorum materialium. Secundus est sanguis, primo coloris concoquentis graduiecoris ac uenarum ex chylo nascens, qui succus est εὐχυρος: unde secunda quaedam concoctio, ac puri ab impuro separatio formalis tamen ac materialis essentiae oritur, quae primam concoctione ac separatione longe subtilior ac nobilior est. Tertius humor is est, qui uariis circulationum reiterationibus, calore cordis admodum uitali celebratis, perfectione coctionis alios duos longe lateque superat: qui humor uitae alimentarius, aqua uitae sulphurea ac radicalis dici potest: quae quidem per arterias in totum corpus dispergitur, in eiusque substantiam conuertitur: ex perfectissima omnium aliarum concoctione, quae tertia est: eaque uocatur assimilatio nutrimenti & nutriti. Hunc certum est humorem, maxime trium principiorum puritatis esse participem, speciemque rectificatae aquae uitae animalis praese ferre, quae ab omni passiuo elemento uini animalis, hoc est sanguinis, secreta sit. Sanguis enim, quem iam diximus se cundum esse humorem utilem ( quemque cum uino depurato ac defaecato comparabimus, ) quod ab maiore ut impuriore parte sui terrestris tartari expeditum sit, cuius tria etiam principia Chylum putitate superant ac exillis tertia coctione ac digestione eliciuntur, aqua uite sulphurea animalis: spiritus ethereus ac subtilissimus: nec non sal uariis etiam circulationibus ac coctionibus naturalibus depuratus ac attenuatus: Quibus extractis, quod restat, in sanguine ( ut in uino ) aqua est insipida, ac faeces sulphureae & tartareae impurae, quae ex elementis prodeunt materialibus. Eiusmodi in sanguine sunt pituita, frigida & humida mercurialis: bilis flaua, calida & sicca sulphurea: & melancholia seu atra bilis non frigida sed calida & sicca salsiginosa, quae sunt excrementosae partes puriorum illatum substantiarum. Nec tamen prorsus eae iacent inutiles: siquidem ex actiuis tum trium principiorum tum elementorum qualitatibus nonnihil retinentes, quatenus materiatae sunt, ad aliquid conducunt. Bilis enim, quatenus nitrosulphurea est, calidissima & amara, praesertim ea quae fellea est, exundans ex sua cystide in capacitate intestinorum, ex pultricem facultatem ad deiiciendum prouocat. Pituita uero acida & mercurialis fermentationi, & appetitui excitando utilis est: Cui etiam rei non inepta est melancholia, quae acidi humoris sanguinis ueluti faerest analogiam quandam habens ad acetum ex uino factum: Primae enim ciborum contritioni ac concoctioni inseruit, uittute ignis cuiusdam interni & uitriolati in huiusmodi humore acido delitescentis, qui a calore uentriculi suscitatus ac irritatus propte ac expedite cibos conficit ac destruit, & tanta ui interdum absumit ac deuorat, dum superabundat, ut famem caninam aut lupinam plerumque inducat. At quae plane etiam superuacanea sunt, ac molesta nature, excrementa, ueritatem orationis nostre confirmabunt. Quae quidem talia casunt, que partim a tribus illis principiis partim ab elementis secernuntur, uapores nempe mercuriales, halitus sulphurei, & saline exhalationes, quae per sudores expirant, ut mercurius & sulphur per insensilem transpirationem euanescunt. Eiusmodi excrementorum separationes, si sensim acgradatim, nullaque uiolentia fiant, felicem prorogant etatem ad extremum usque senium. Si uero praecipiti momento, & ui quadam uiolentiore uehementioris alicuius motus, aut morbi, ut inflammationis, aut ardentissime febris extrudantur, aetatem corripiunt ac contrahunt senectamque accelerant, aut etiam per syncopas & lipothymias immaturam mortem praecipitant. Quin etiam, si eiusmodi excrementa in corpore retineantur, & ab exitu arceantur impedimento aliquo, extrinsecus occurrente, qualis, est frigidior tempestas, ad quam cutis obrigeat ac condensetur: qualis etiam uictus ratio nimis refrigerans: obstructiones aut aliae corporis infirmitates eiusmodi impedimentaafferentes: uariorum ac infinitorum affectuum semina fiunt, ac radices. Idem de uilissimis excrementis & crassa elementaris materie faece prorsus inutili, terrestri ac putida fas est dicere. Etenim ex aqueis crudis & serosis excrementis: ex aereis, flatuosis aut uentosis: denique ex crassioribus, ac terrestrioribus uel faetidissimis, ut cunque corruptissima sunt, produntur tamen quedam in singulis uestigia eorum effectuum, quos purior trium principiorum substantia ( ex quibus tanquam impura separata sunt ) procreabat: siquidem qui debitam istorum anatomem uolet experiri, urinae uerbi gratia quae tam a curate in morbis circumspicitur ac obseruatur: In ea magnam mercurialis liquoris acidi subtilis ac penetrantis, qui uel solidissima ac durissima corpora disoluat quantitatem deprehendat: nec non sulphureae essentiae, flammam etiam concipientis copiam: ut taceam salinum corpus, quod per se satis perspectum est ac peruium in magna illa copia salis, que ab eo extrahitur: cuius tanta est acrimonia, mordacitas ac corrodendi uis & uehementia, ut alios quosuis nature sales omnes, uiribus superet. Haec uerissima esse, quae a me dicuntur, Anonymus iste noster facile perspiceret: si uel tantillum scripta Christophori Parisiensis, Philosophi utique celeberrimi, qui dissecandis urinis insudauit delibasset, aut eius scripta subodorari aliquomodo potuisset: nec non si auribus, quicquid alii de iisdem urinis & carum anatomia, disseruere, aliquid praestantius & utilius de earum uirtutibus ac energia didicisset, nec in solis coloribus, nubeculis, encorematis ac hypostasi contemplandis totus haesisset, quamuis & ea considerari debeant a medico, ad diagnosim morborum. Galenus qui humanum corpus ex quatuor elementis construxit, cum per ignorantiam tria illa rerum omnium principia supprimens, plausibili scilicet & eleganti methodo, omnes omnium morborum causas: nec non medicamentorum facultates, ad qualitates primas, secundas, tertias, ac ad materiam ipsam reuocasset, percepissetque rem sic minus faeliciter succedere, nec instituto ac uotis respondere, tandem ad occultas proprietates totius substantiae confugit: quas cum non posset satis aperte enucleare, ne uideretur carere rationib. eas ad crasim & mixtionem elementorum certam reuocauit, ut supra dixims, & ex Aristotelis mente eius argumenta aut opinionem, ex Empedoclis doctrina petitam, eluimus. At qui aliquid aliud in compositione & structura corporis humani, quam elementa & eorum qualitates, hoc est calidum, frigidum, humidum & siccum rimabuntur: liquorem nempe mercurialem, sulphur & salem omnis generis uirtutibus, facultatibus ac proprietatibus praedita principiaexquibus infinitae uarietatis colores sapores, odores & id genus alia promanant, facile perpendent singula principia, a temperie sua aut aliorum consortio excurrentia, morbos uarii generis in corpore procreare, ut si sulphur immoderatius luxuriet, uarias inflammationes, uarii generis febres inducat praeter alios affectus narcoticos ac soporiferos, quos suscitat sulphur narcoticum ex spiritibus narcoticis ac inebriantibus, quos in se continet, & per totum corpus luxutiando, diffundit. Quod facile percipitur in nimia uini potatione meracioris aut potentioris, in esu panis multo lolio permixti: nec non usu erosi, camphorae, succorum papaueris, hyoscyami, cicutae, aliorum que opiaticorum: quae soporiferis suis sulphuribus, non frigidam sua qualitate, somnum conciliant. Ex mercurii etiam acidis, ac acribus uaporibus comperient, epilepsias, apoplexias, patalyses, & omnia defluxionum aut catarrhorum genera subinde procreari qui quidem affectus, si uenenoaliquo, aut malignis ac contagiosis spiritibus stipentur, non possunt non Epidemicos morbos Endemic, uenenosos ac contagiosos inuehere. Si sales diligenter excutient, deprehendent ex illis erosiones internas, apostemata, ulcera, dysenterias, haemorragias, quoties ex sedibus suis excurrunt, & ab aliis principiis secernuntur, aut nature modum excedunt, nasci ac uim corpoti inferre, unde etiam, ex eorum resolutione, atdores urinae, stranguriae, & id genus alia membris suscitantur incommoda. Siquidem iuxta diuersorum salium uarietatem, diuersa etiam ulcerum, apostematum, erosionum genera, per ponticum, austerum, ac acerbum eorum spiritum, ut & uariae colici doloris species inducuntur. Horum etiam salium coagulatione discent, tophos calculos, scitrhosos articulorum tumores & nodos, ac infinita obstructionum genera, unde innumeri morbi nascuntur, progenerari. Qui quidem coagulati sales aut tartara, cum nunquam careant mercurio & sulphure, crudis, incoctis, ac impuris, si quoque lasciuiant, & ad summum suae malignitatis gradum ascenderint: Iuxta uarias suas naturas ac proprietates diuersos affectus complicabunt ac commiscebunt, qui singulorum principiorum qualitates ac uires, simul tamen inuolutas aemulabuntur. Sed satis sint eaquae proposuimus exempla, adueritatem. trium principiorum ubique suos effectus prodentium, stabiliendam. Exactius, quae restabunt, ac minutius, in libro nostro de Recondita terum natura, excutiemus: nullumque morbum, siue internum, siue externum, intactum praetermittemus, quin causas, ac ueras origines, ad tria illa principia, siue sola per se, siue in ter se permixta, recta ratiocinatione reducamus. Neque illis tantam qualitatum elementarium rationem habebimus: minimique momen ti, occultae illius, totius substantiae proprietatis imperitia, apud nos futura est. Nec tamen ab opinione Hippocratis recedemus, quinpotius confirmabimus, quod libro suo de antiquamedicina scriptum reliquit. Is enim explosa eorum opinione, qui morborum causas ac principia, qualitatibus elementaribus affigunt: alia explicat ac struit fundamenta, dulce nempe, acidum, amarum, salsum, de quibus iam antea, queque ad tria illa rerum omnium primordia reuocauim, singulis singulas suas facultates ac proprietates arrogando, quib. quicquid in natura medicamentorum, morborum uirtutis ac potentiae in est, mouetur, ac sese in actum exerit, propellitque. Id ad tria illa principia reuocandum sit. Nolim tamen ire inficias, quin ex qualitatibus elementaribus, in corpore nostro difluentibus ac excedentibus nasci queant morborum quaedam genera, relolacea Chymicis dicta, qualia etiam ab excrementitiis ac faeculentis humoribus uel retentis uel superabundantibus, proficisci potius ex huiusmo di elementis, quam principiis certum est. Etenim ex flatuum simpliciter aereorum & spirituosorum copia, ex aquis serositatibus, nec non terrestribus faecibus, uarias affectuum species procreati indies uidemus: attamen eiusmodi morbi exiguas & parum firmas radices agunt: tincturasque habent momentaneas ac parum fixas: ut quos etiam facile sit uel leuissimis ac elementaribus remediis exigere, iisque calidis, frigidis, humidis & siccis: ut uerbi gratia, aerei flatus in intestinis conclusi, & sua distentatione colici dolores parientes, multo negotio, carminatiuis, ut uocant, clysteribus discutiuntur serositates aqueae, & superfluaehumiditates medicamentis exsiccantibus absumuntur: inflammationes ex terrestri & simpliciter crassa materia, nitrosulphure coruscante profecta, simplici refrigerante auxilio extinguntur. Dicemus porro cum Fernelio, quosdam morbos uere ac prorsus esse occultos quos idem trans naturam esse asserit: qui ex influxibus caelestibus progignuntur, quibusue aliquid uelut diuinum, aut saltem prae aliis uulgaribus morbis singulare ac peculiare quid obseruatur: quod medici το ἠθος uocant, & Hippocrates το θειον: quales sunt astrales & aetherei affectus, qui certis quibusdam hominibus accidunt singulariquodam astrorum influxu, aut caeli constitutione, aut maligniorum planetarum concursu: sub quo plerique nati sunt: qui idcirco, ex suorum ascendentium radicibus, naturis, ac proprietatibus uariis, fructusque congruos opportunis temporibus, aspectu suo & radiis producentibus uarie afficiuntur. Eiusmodi morborum causae ut ad modum abditae, ac imis penetralibus infixae una cum indiuiduo nascente natae: similia suae naturae medicamenta, hoc est occultissima uirtute praedita: & ut caelestes spirituales, ac aetherei affectus: sic spiritualia quoque ac aetherea remedia postulant: quae aliunde quam ex tribus principiis in spiritualem naturam adductis, peti possunt. Sed longius aequo forsan, orationem nostram, de tribus principiis, & eorum doctrina, cursim emensi sumus: quorum laudabiles ac admirandos effectus uisum est tanto magis commendare ac extollere; quanto ab Anonymo imprudentius deprimi ac explodi satis superque constat. Mirum autem est, quum iam ante trigessimum quintum annum, doctissimus Seuerinus, in idea sua Hippocraticae ac Paracelsicae Medicinae, abunde ac erutissime de iisdem principiis disseruerit, quod tandiu Anonymus noster, a censura & castigatione scriptorum eius, fundamenta Galenicae medicicinae prorsus conuellentium, quietus ac otiosus supersederit: Unde tam diuturnum hoc Anonymi silentium? nisi quod hic patum ad se pertinere eius scripta putaret, qui remotissimam regionem habitaret: qui mundationi suarum mercum non posset officere: qui strinxerit alio aculeos suos: a quibus se tanto locorum interuallo impeti posse nunquam crediderit: Cur igitur nunc nobis insultatur, quia eiusdem sortis, eiusdem regionis, eiusdem utbis, cum simus conciues, cominus illustrari nolit, suas opiniones extremam suam φιλαργυρίαν patefieri libenter non sini. Denique in me aliosque bonos uiros ac doctos, Anonymus iste uirus suum eructat, non tam ueritatis odio, quam inuidia, quod cum in ineptiis consenuerit, reuocare gradum nunc erubescat, & alios plus se sapere iniquo animo ferat. Caetera quae adhuc hoc loco de tribus principiis dici possent, in librum nostrum de recondita rerum natura excutienda reiicimus: quod eiusmodi tractatio primum ac praecipuum uerae medicinae fundamentum stabiliat: citra quod nihil firmi ac constantis extrui potest. His igitur contentus impraesentia acquiescat Anonymus noster, quae quam apertissime fieri potuit, enucleauimus, ut conniuentes oculos, aut luscos, aut cataractis suffusos eius, ut cunque detergerem, & luce aliqua obscurior es mentis illius tenebras illustrarem necnon ut intelligeret, quam absurde loquatur ac scribat de sibi ignotis: aut in ea inuehidesinat, que certis & apertis demonstrationibus ratione & experientia fultis ac comprobatis, peruia ubique reddi possunt Cap. Xix. Quibus modis Galenici Medici uirtutes suorum medicamentorum & alimentorum rimantur ac inuestigant. Solent Galenici, ut uirtutes ac facultates suorum medicamentorum aut alimentorum rimentur ac inuestigent, eas adnormam corporis temperameto iustitiae praediti, hoc est εὐκρατοζα του reuocare. Quod enim temperatum calorem, uel in senili etiam corpore isti aetati parem & congruumimpertitur, id εὐκρατον esse dicetur medicamentum. Quod si immoderatius & cum naturae molestia agat, hoc est naturalem nostram temperiem caloris excessu superet ac perturbet: tunc medicamentum istud calidum dicitur non temperatum. Huiusmodi autem calide qualitatis gradus quatuor Medici constituunt. Primum quidem, qui sensibus uix percipitur: Secundum qui sensum ferit ac afficit: calidum enim tactu esse deprehenditur. Tertiumquem uix sensus citra insignem offensionem ferre potest: qui tamen non sit urens. Quartum & postremum qui causticas & adurendi uires habet. Idem indicium est, de gradibus frigidi, humidi & sicci. Singulae autem istae qualitates uariis proprietibus insignitae sunt: Atque iuxta eorundem medicorum sententiam, inter eas, aliae statuuntur simplices, quae seu alimentorum seu medicamentorum facultatibus inhaerent: alieuero compositae: quarum etiam aliae intensae alieremissae dicuntur: quarumque compositio, uel in unum & eundem effectum tendit contemperamentum: uel in oppositos effectus. Quae quidem omnia, tum in succis terrae & plantarum, tum in animalibus comperiuntur: quofum tanta est copia ac uarietas, ut singula quaeque excurri nequeant. Sensibus tamen peruia sunt octo saporum suorum generibus, ut uolebat Plato: cuius celeberrimi quique Medici sententiam amplexi sunt & sequuti. Huiusmodi sapores sunt austerus, quem adstringentem uocamus, acerbus, acidulus, nitrosus, amarus, salsus; acer & dulcis. Quibus Theophrastus Aristotelis discipulus, pinguem & oleosum addidit. Atque hae sunt qualitates prope omnes, quae sensui gustus innotescunt. Ad quas, omnes aliae, si quae dissimiles utcunque occurrunt, reuocari possunt & debent. Aquosa enim dulcedo, qualem olera, herbae, fructus, atque radices quaedam repraesentant, & quae uix sensum afficiunt, saporis dulcis sensu comprehenditur. Talis, & est frumentacea qualitas, quae in seminibus ciceribus ac leguminibus, atque id genus aliis degustatur: quae quamuis nullam propemodum qualitatem sensui explicet: attamen cum sit nostrae naturae familiaris, ac grata gustui nostro sapore suo: eodem etiam ad dulcedinem nempe, cuius ampla est latitudo, referri debet. At uinosa qualitas, qualitatum uariis modis coeuntium mistura, medicis dicitur: quae differentias etiam innumeras admittit: ut modo hanc modo illam qualitatem saporis ac gustus representet. Sed nullus unquam fuerit finis, si singula quaeque excut ere esset animus: Qualitatum enim eiusmodi, quae ab elementotum mixtione proficiscuntur, infinitus etiam est earum numerus. Austerus sapor & adstringens, quum de natura terrae participet, terreus etiam ac crassarum partium est suae molis compage: frigidus uero qualitate. Hinc fit, ut eiusmodi austera ac pontica incrassandi uim habeant, laxaque membra contrahendi ac corroborandi, necnon refrigerandi ac exiccandi & terrestri illa ac crassiore materia, qua constant. Acerbum, quod crassitie & terrestriore substantia ponticum superet, ui etiam refrigerandi ac exiccandi uincit. Acida, & si tenuiorum substantiae partium sint: frigida tamen qualitate paria sunt adstringentibus. Tenuium autem illa esse partium hinc fides fit: quod in sensilibus partibus, uelox sit operatio, & saporis affectus: qui acerborum & adstringentium tardus est: acidaque omnia in profundum corpus facile penetrent, & uires suas illius transmittant, cum ab acerbis superficies tantum corporis efficiatur. Salsa & nitrosa, terrea sunt, calida & sicca: ad quae proxime accedit amarus sapor. Qui quidem tres isti sapores, etsi terreo calido & sicco temperamento sunt, non obscurum tamen est inter eos discrimen: quod amarus a caliditate & siccitate magis sit attenuatus, ut pote salsum abstergendi facultate uincens: Proinde etiam salsa & amara, attenuare ac incidere crassos uiscidosque humores solent: nec non putredinem arcere: quae idcirco cadaueribus in balsamum aptantur, ut ea a putredine diu tueantur ac conseruent. Sic quoque uidere est, nullam in illis putrilaginem, nec uerminationem generari, prout in omnibus terrae radicibus; herbis & fructibus humidioribus assolet. Humiditas enim calore stipata corruptionem inducit, qua carent amara & salsa, ut pote calidiora & sicciora. Unde scripsit Hippocrates, siccum sano esse propinquius. Acria autem omnium maxime calida & sicca habentur, suntque partium tenuium. Hinc fit ut facile penetrent, & intima corporum penitissime attenuando, incidendo, & impedimenta omnia siue obstructiones expediendo, necnon etiam urendo, introeant. Dulcis sapor ex substantia omnium temperatissima, ac qualitatibus mediocriter calidis constat: quo fit, ut huiusmodi dulcibus nutriamur ex Aristotelis sententia: nec tamen eam dulcedinem, quae in saccharo est, melle & id genus aliis semper intelligimus: sed alias quasque omnes, quae in albo dulcedinum censentur, & si a superioribus diuersae. Talia enim sunt panis, uinum, & omnia quaeuis alimenta, grato sapore gustui nostro arridentia. Ea enim dulcia etiam dici possunt, praesertim cum ea coctionem adepta sunt, quae perfectam maturitatem uel proprio ac singulis rebus insito calore: uel altero extrinsecus a Sole, coeloue allato, uel artificiali uulgaris ignis coctione, solarem aemulante, eis conciliauerit. Sic enim omnia dulcescunt, temperato uidelicet huiusmodi calore, ut uidere est in uuis ex omphacibus ad maturitatem perductis: quae ad petfectionem decoctae dulces sunt, ac palato gratissimae, quum secus omphax, alioqui immatura, plane acida sit, austera, ac acerba, sensum gustus uellicans, nec ita arridens, ut alii maturi fructus. Hi enim perfectam coctionem a Sole assequuti, non tantum ori delitias praebent: sed magnae sunt etiam ad nutriendum potestatis. Haud secus alia fructuum genera, que acrem ac acerbum saporem habent cum nondum assequuta sunt a natura perfectam coctionem, artificiosa ignis lenti coctione dulcescunt. Cuiusmodi sunt carnes, quae crudae, linguae & palato morosae sunt: coctione uero, hoc est elixatione aut assatione congrua, mitescunt ac ori fiunt gratiores: Quae etsi saccharinam non assequuntur dulcedinem: a dulcis saporis numero nequaquam tamen excluduntur. Quaecumque enim temperamentis corporum quae aluntur similia sunt ( inquit Aetius ) citra cocturam & praeparationem, iam dulcia apparent: Quae uero dissimilia, omnia iniucunda sunt, prius quam praeparentur. Oportet autem calida castigare frigiditate: frigida uero calfacientium condimentorum mixtura & igne. Eodem modo per humiditatem emendantur, quae terrea sunt, & sicca magis quam conuenit: siccitate uero, quae plus humida & aquosa. Quo igitur alimentum minus dulce, maturum & coctum: minus etiam calidum est. At quod perfectiorem attigit maturitatem & dulcedinem, plus caloris etiam obtinet: ut si maturitatis ac dulcedinis, iustaeque coctionis gradum superauerit, & ad nimiam assationem deuenerit, tanto plus caloris assequetur, quanto magis excesserit, atque ex grata dulcedine, amaritudinem & acrimoniam ingratam consequatur: ut in melle & aliis id genus dulcibus, plus iusto coctis & adustis licet experiri. Quae pinguia sunt, naturale rerum dulcium temperamentum, ac qualitates aemulantur: sub quibus etiam quae oleaginosa sunt, comprehendimus: cuius naturae sunt rerum omnium semina, tum frigida, tum calida. Etsi de simplicibus medicamentorum qualitatibus uerba fecisse uidebimur: nihilominus, etiamsi sensu simplices iudicentur, naturam compositam habent: atque ex dissimilibus inter se particulis constant: ac proinde diuersissimas quoque in se facultates continent, ut aperiendi, incrassandi, excernendi & sistendi, pluresque id genus alias oppositas ac inter se repugnantes: ut in cinnamomo eiusmodi dissidium partium uidere est. In quo & reserans & obserans facultas conspicitur: Et in rhabarbaro purgandi simul & constringendi uirtus: In aliisque multis id genus, quae & calefaciendi & refrigerandi: exiccandi & humectandi uim simul obtinent. Ut autem in omni corpore particulis similibus constante, qualitates primae, calidum nempe, frigidum, humidum & siccum singularum rerum differentias efficiunt: sic in iis, quae ex dissimilibus composita sunt, secundae qualitates, quae ex illis primis prodeunt, acidum uidelicet, acerbum, salsum, amarum, acre dulce, pingue idem praestant. Quae quidem compositae qualitates tot inter se diuersas effectuum differentias habent, prout compositiones sortiuntur, quot ex simplicium qualitatum uariis permixtionibus oriuntur uariae potestates ac proprietates. Ita ut infinitus, sit earum numerus, quae inter se uarias ac discriminatas, ut cum Actuario loquar, qualitates obtineant. Quae si quis accuratius perpenderit, opportuno horum usu, contrario etiam modo affectis, iis mederi possit. Atque hae sunt tum simplices, tum compositae qualitates omnes, quae in alimentis, medicamentisue comparant: quo bona pars dogmaticorum medicorum facultates omnes rerum reuocant. Quod a nobis ex iis quae dicta sunt, satis concipi potest: quod etiam diserte fusius explicare uoluimus, praeter celebrium etiam dogmaticorum medicorum sententiam, plausibilibus ac speciosis rationibus utcumque laruatam. Hae omnes de quibus diximus; qualitates ex saporibus hauriuntur: quanquam illi nonnullas ex odoribus & coloribus peti uelint, quarum exiguus est numerus. Putant enim odores esse calidos, aut a calore proficisci. Atque ex eo calore uarie in re naturali mixto, distingunt odores suaues, ac iucunde fragrantes, ab ingratis & faetidis halitibus. Ac quemadmodum inter sapores, qui sese linguae offerunt, dulcis est acceptissimus ac gratissimus, quorum tamen uariae sunt species, quae ex aequo illi non arrident: Sic inter odores halituosos, qui sympathiam ac analogiam cum spiritu animali cerebri uentriculis insito, magnam habent, saepe ipsi arrident: at iuxta specierum eorum differentias, alii aliis acceptiores ac optatiores occurrunt. Sed odorum discrimina longe a saporum differentiis, numero superantur: quo factum, ut tot nominibus, quot sapores, non insigniantur. Etenim dicitur quidem acidus odor; acetosus, uinosus, quod halitu suo saporem aceti uel uini repraesentent. At odorem amarum, salsum, austerum, acerbum non dicimus, ut in saporibus occurrunt eiusmodi qualitates. Istae enim qualitates ex crassis & terrenis substantiis oriuntur, cum alioquin odores mere sint spirituales, qui tale quid expirare nequeant. Hinc liquet ex saporibus potius, quam odoribus, de rerum facultatibus iudicium esse petendum. Ex coloribus pariter iidem medici indicationes quasdam de rerum proprietatibus coniectura augutantur, ut ex hoc uel illo colore, rem iudicent calidiorem, aut minus calidam: Sic enim semper huiusmodi qualitatibus affixisunt. Hoc modo uina alba frigidiora rubris autumant caepamque albam, rubra minus calidam. Opportunum nunc est, ut Philosophorum ac Medicorum Hermeticorum de hisce rebus opinionem explicemus: ut expensis utriusque scholae rationibus, de hisque a me bona fideallatis, aequus ac eruditus Lector sententiam ferat. Caput Xx. De natura, differentius ac proprietatibus salium, cum fossilium tum aqueorum, naturalium artificialiumque: in quo etiam docetur qualitates omnes uirtuales, quas appellant, saporum Uidelicet, odorum & colorum tribus hypostaticis principus potius adscribendas, quam qualitatibus elementorum primis. Etsi longa satis oratione, de salium praestantia, tertio rerum omnium principio, quam dilucide & aperte disseruimus, ut hinc satis constet, quam falsitatis arguatur Anonymi nostri inepta conclusio, quum sic ratiocinatur pag. 57. abortiui sui faetus; scribitque in haec uerba: " Si sales Chimici sunt artificiates, non possunt esse principium rei naturalis, Ut neque ars naturae. Ergo falso a uobis, inquit, sal constituitur rerum naturalium principium. " Etsi praeterea abunde supra explicauimus, quod statuimus rerum omnium principium, re ipsa & actu eis inesse, non ut ab arte additum, aut ut excrementum externum, quemadmodum sentit Anonymus, sed ut naturale internum, ac uitale principium: Operae tamen pretium me facturum existimaui, si rem istam fusius adhuc persequeret, ut hominis uesania coerceatur, qua ex authoritate Medicorum, salsa aegris denegantium, salisque usum duntaxat in condimentum concedentium, audet salium in medicina uires infringere, eorumque detrimenta, ac perniciosum usum respuere ac damnare. Multis iam locis supra diximus, omnium rerum facultates ac proprietates, tribus illis hypostaticis rerum omnium principiis potius quam qualitatibus primis, aut earum mixtioni ac crasi a medicis Hermeticis ascribi & acceptas ferri. Ea satis superque, quae sint, docuimus, salem nempe, sulphur & mercurium: quorum singulorum naturam abunde etiam excussimus, ut repetitione non sit opus. Praeterea differentias euoluimus singulorum illorum principiorum: saliumque uarietates, saporum uarietatibus arrogauimus. Sic odorum discrimina, sulphurum differentiis adscripsimus, & mercurialibus spiritibus colorum infinitam diuersitatem. Quae omnium tres sunt primariae ac praecipuae qualitates omnium facultatum ac proprietatum parentes ac radices, ut ex Dogmaticorum etiam sententia demonstrauimus. Uerum quidem est ab illis, eas qualitatum, saporum, odorum & colorum differentias, elementis aut qualitatibus elementaribus assignari, ut iam ostendimus: cum secus Hermetici uim istam omnem proprietatum ac facultatum ad sola illa principia reuocent. Atque hoc dissidium uttiusque sectae, & penes quam stet rei ueritas, nunc demum restat nobis enucleandum. Aperte nobis ab Hermeticis in rerum natura, sex salium diuersorum genera explicantur, quibus, ut diximus, saporum omnium discrimina ab illis adscribuntur. Inter eiusmodi sales, alii sunt terreni, alii aquei, alii aerei, aut quibus uel elementum terrae, uel aquae, uel aeris dominatur: ita ut alii eorum fixi sint, atque naturae terrestris: alii inter fixum & uolatile, mediam quandam proprietatem aqueam obtinent: At sal Armoniacus naturae ( ut & armoniacus uulgaris ) spiritualis est, ac omnium maxime uolatilis & aereus. Omnis autem sal, siue uolatilis, siue fixus, non aliter in aquis dissoluitur, & commiscetur, quam aqua aquae, & si una sit aqua sicca, altera humida & madida. Tria haec salium genera, quae in abditis rerum partibus inhaerent, siue sint metallicae, uegetabiles, siue animales, quaeue sedem habent in eo praecipue elemento, quod ex terra generationes suas producit, ut fuse in nostro tractatu, quem insulse Anonymus suscepit castigandum, demonstrauimus, de natura trium principiorum participant. Communis enim sal & marinus, filltro terrae transfusus, decoctus ac digestus in eiusdem terrae uiscerum caloribus, de natura salis fixi ac firmi participat, pater ac origo aliorum omnium. Nitrum uero partim fixum, partim uolatile, de principio rerum sulphureo: ut armoniacus sal, de mercuriali principio spirituali ac aethereo participat: quorum extremi duo, fixus uidelicet & uolatilis, sulphurei salis aut nitrosi, partim naturae uolatilis, partim fixae participis, intercessione copulantur. Hoc arcto admirandoque trium principiorum uinculo, diuersae tres salium, proprietatibus distinctae substantiae, aperte elucent, essentia quidem similes, at non qualitatum naturis. Praeter enim opinionem, ex pingui ac feraci terra, ablutionibus, aut aquis nequaquam diluta, ingeniosus nitrotecton, ( etsi omnium, quae hic latent, mysteriorum prorsus ignarus: at solius nitrosi salis extractionis peritus, & eius solius extrahendi studiosus ) aperte enucleat tria haec salium genera, marinum nempe & fixum, qui in lixiuio soluitur, nitrosum secus, qui ibidem coagulatur: & armoniacum uolatilem ac aereum, ex lixiuio partim auolantem, partim in utroque sale contentum, ac proinde sensibus obscurum. Quae tres salium distinctae differentiae, ut in quauis terra pingui reperiuntur, sic ex utroque sale, marino nempe seu fixo & nitroso uolatili, separari deinceps possunt. Salibus enim illis uel coniunctim uel separatim in retortam impositis, cum suo recipiente, primum ui ignis extillat uolatilis sal acidus, acris & mercurialis: sulphureus ac nitrosus, ui maiore educitur, ac dulcis extillatur: fixo sale salciginoso ac firmo, nulla ui ignis fugace: at in fundo uasis constanter subsidente. Ex tribus istis uariis salium generibus, triplici illi rerum principio communibus sapores omnes deducuntur, ut ad calidum, frigidum, humidum, & siccum non sit opus confugere. Mox enim ex solis illis principiis eos apte & re ipsa procreari de monstrabimus. Sal fixus, ut simplex & citra commixtionem consideratus saporem salsum simpliciter efficit: Sulphureus sal simpliciter etiam intellectus, ut sulphureus tantum, saporem ex se oleaginosum dulcem exhibet. At sal mercurialis sic seorsim & simpliciter conceptus, acidum saporem repraesentat. Qui tamen simul sapores aequis proportionibus ac uiribus permixti gratum saporem, in uniuersum exhibeant, qui nullius particularis uere sensum aut gustum praese ferat. Cum autem alibi iam docuerimus, tria isthaec principia, in mixto corpore simplicia non posse deprehendi usque adeo, quin compositionis aliquid habeant, & secum inter se qualitates suas promiscue communicet: ut supra ex sale marino & sale petrae ostendimus, in quibus praeter salsum saporem acidum, etiam & dulcem contineri ac separari exposuimus: in sulphureis rebus & oleosis, necnon in liquoribus mercurialibus eiusmodi etiam saporum coniunctionem inesse certum est. Idcirco asserimus omnem salem fixum corporis mixti salsiginosum maxime esse & amarum: sulphureum sapore oleaginoso & dulci stipari: & mercurialem acido, acri & igneo: ita ut ex tribus illis simpliciter sic dictis qualitatibus, salsa, dulci, & acida, quae in omni corpore mineralium, uegetabilium ac animalium comperiuntur, alii sapores omnes pendeant: Necnon ad hanc rem parum conducunt, tanquam organicae ac instrumentales causae, elementares illlae qualitates passiuae: terrestris nimirum ac sicca passiua qualitas, atque passiua frigiditas: & aereus humidus uapor, quae huiusmodi sapores, aut qualitates potentes, ex tribus illis principiis prognatae, ad hanc uel illam naturam promouent aut contra infringunt, ac eneruant. Quod ut apertis rationibus confirmemus: atque ut oculis ipsis subiiciamus rem totam a corporibus mixtis, quae tamen secundum elementa simplicissima sunt, ordiemur. Diximus sapores priuato quodam iure salibus aut eorum spiritibus ascribi: quod aperte hinc elucet, quod saporum discrimina non nisi ex salium differentiis: aut uice uersa salium differentiae ex saporum discriminibus producuntur. In sinu naturae, tot propemodum salium genera diuersa comparent, quot laporum uarietates. Sal fossilis, ac marinus, salsa ditata sunt qualitate: nitrum amara: alumen acerba: uitriolum austera: Armoniacus acida & acri. Dulces uero sales, non tantum in manna & saccharo manifesti, sed & in sale marino, uitriolato, delitescere diximus: necnon monuimus in singulis horum salium, tria ista simul prima principia, coniuncta contineri: aethereum nempe, seu aereum mercuriale aut spirituale, quod acidum est & acre: terrestre, quod austerum est & amarum: & oleaginosum seu dulce, quod intermedium est. In solo uitriolo aperte conspicitur ( quod omnium salium maxime corpotale est, ut alibi diximus ) acre, acidum, acerbum & adstringens. Qui uero permixti sunt sapores aut qualitates, cum passiuis & elementaribus qualitatibus, singulorum illorum integram uim non habent: at debiliores ex mixtione redduntur: Acresiquidem ( quod non nisi ui ignis cum parte aerea extrahitur, ac separatur ) mercuriali liquori immixtum est: acidum phlegmati aut aqueo humori: & acerbum seu austerum terrestri siccitati: quae quanto plus qualitatibus elementaribus, iisque passiuis abundant, tanto magis eneruantur ac languent. At si actiuae qualitates a passiuis secernantur, ut arte fit: tum acre, acidum, integram uim suam obtinent, ignesque suos aperte ac plene linguae inurunt: acre quidem igneae & adurentis qualitatis magis particeps: acidum uero aqueae proprietatis. Acre enim, ut iam ex dogmaticorum sententia explanauimus, de natura ignis participans, uirtutem admodum attenuantem obtinet, ac dissipantem, atque etiam erodentem: Acidum, utpote aereum, aqueum atque tenuium admodum partium, incidentem & aperientem, refrigerantem, necnon putredines arcentem: Acerbum & austerum; quae in colchotare restant ( post acris oleosi, & acidi aquei extractionem, cum aereis partibus elementarium qualitatum ) naturam possident, & uim, qua incrassent, & adstringant ex substantiae terrenae ac crassae proprietate. Si autem ex terrestri illa parte, ab imputo, purum, quod sal est, extrahatur, salsum sapotem habebit, cuius uirtute & deiectiuum & uomitiuum reddetur. At in sulphure dulci uitrioli, conspicua est dulcedo, quae plane natcotica est. Denique in omnibus propemodum salibus congrua anatomia dissectis, tria haec animaduertuntur, acidum, dulce salsum seu amarum, quae agentium qualitatum uim habent: non tamen humido passiuo, terrestri & crasso destituta: sed iis uario modo sic perfusa, ut laporum uarietatem salibus inducant. Atque haec sit demonstratio, qua constet uarias illas saporum differentias, aperte in salibus & coniunctim & separatim, praesertim in eorum spiritibus, contineri: Quas ex Hermeticorum sententia, facultates, uirtutes ac proprietates innatas, negamus frigido, calido, humido, & sicco esse arrogandas: at essentiis naturae salsae, amarae, austerae, acerbae, acidae, acris, dulcis & oleosae. Sexcentae enim frigiditates, sexcenti calores, humiditates & siccitates, nihil quam magis refrigerant, calefaciunt, humectant & siccant. At nunquam aquae purae aut simplici, aliisue succis, salibus destitutis, saporis ullum sensum conciliauerunt. Quicquid sale caret, aut spiritu salino, nulli exhibere sui gustum unquam potest: at insipidum plane est. Attamen si simplex aqua cineribus infundatur & permisceatur, minimo etiam calore salcedinem amaritudinem maioremque uel minorem actimoniam, aqua illa tandem contrahet secundum naturam salis magis aut minus salsi aut amari, qui in cineribus continetur. Quod si dicat aduersarius mel & saccharum decoctione seu uiignis acria aut etiam amara reddi posse: respondemus id quidem fieri, dum aereae & sulphureae & aqueae partes quae dulcedinem inducunt ac tuentur decoctione illa pereunt & separantur. Terrestres uero sales, quos intrinsecus possident huius sint proprietatis, ut hunc uel illum acrem uel amarum saporem, a temperie digressa ex sua natura possideant. Sic ex caepis & alliis, si uolatilem & aereum aeremque salem mercurialem detraxeris, qui in superficie corporum eorum exultat: dulcia illa & mitiora reddas, ut acrimoniam suam qua linguam uellicant, deponant: calidam tamen suam qualitatem, qua ratione salium fixorum abundant, retineant, ac repraesentent. Ut de salibus loquuti sumus, possumus etiam ad dogmaticorum imitationem, ex odoribus facultates quasdam elicere, citra calidarum qualitatum opem. Etenim quum ad sulphuris proprietatem uariam referantur: uarii etiam inde non ex qualitatibus odores emergunt. Qui si grati ac suaues fuerint, cum uoluptate ac delitiis a cerebro, ut diximus excipiuntur, At ingrati odores tum a naribus tum a cerebro reiiciuntur, quod utique parti molesti sint. Eiusmodi est narcoticus papauerum & iusquiam i ac cicutae odor, atque id genus aliorum, quae narcotica sunt, ac faetidi odoris: Qui quoniam cerebrum stupefacit ac consopit, solet a medicis qualitati frigidae tribui: ubi legem suorum axiomatum infringunt, quibus odores calidis qualitatibus adscribunt, ut uerissimum est, Quod enim in papaueribus narcoticum est atque opio, id nihil aliud est quam pars quaedam oleosa ac sulphurea flammam concipiens: ( quale olei genus ex iusquiami & papauerum seminibus extrahitur ) quae tamen etsi prompte ardet, effectus tamen quam frigidissimos, ut uulgus opinatur, exerit. Quam quidem frigiditatem, opio attributam, ut corrigant uulgares medici, uidere licet in eorum remediis opiaticis aut antidotis, in quibus opium ingreditur. Huiusmodi compositionum Myrepsus, plures quam octoginta describit: ubi euphorbio igneae & adurentis facultatis non minus parcitur quam utrique piperi, aut id genus aliis causticis & summae caliditatis: cum tamen uerum & geminum opii correctorium ( ut ita loquar ) ab Hermeticis probe cognitum acetum sit, quod uapores aut halitus narcoticos arcet ni ad cerebrum euehantur: sic illos sua aciditate comprimendo, ut eos retineat: cotrectoria uero illorum calida illos magis suscitent ac multiplicent. Unde sinistra prorsus ac exitialia symptomata inuadant, ut hac ratione, aduersus eiusmodi medicamentorum usum & perniciem necesse fuerit, ad empiricorum laudanum quamuis imperfectum refugere. Nunc de coloribus aliquid dicendum. Quorum, ne quid detrahant dogmatici de qualitatibus suis, uarietatem quandam colorum ad ipsas referre solent: ac obseruationes quasdam, admodum leues ac futiles notarunt: ut cum dicunt in caepa alba & uino albo, ex colore frigiditatem maiorem iudicari, quam in caepa rubrum aut uino rubro. At sublimatum & Arsenicum album, etsi candidissima sint instar crystalli: sub ista tamen albedine, ardentissimum ac exitialissimum ignem fouent ac uelant. Quin & ipsum saccharum, usque adeo album, suaue ac dulce: in penitioribus sui partibus, miram tegit nigredinem, ac acrimoniam, ex qua possint aceta fortissima & regiae ueluti aquae, erui, quae metalla quaeuis durissima soluant ac comminuant. Ab surdum ergo fuerit dicere, a calido & frigido colores effigiari, qui ex solis spiritibus, uel tenuissimis uaporibus ac aereis, in sale latentibus proficiscuntur: praesertim in eo sale, qui natura sulphureus est, quale est nitrum aut sal petrae ut uocant. De cuius admirandis proprietatibus cum uerba faceremus in tractatu illo nostro, quem tam perite censor castigauit, in quo hoc unum tantum sibi carpendum duxit, quod alienum prorsus a mea mente fuit: nam quum de sale nitro agerem ( qui optime depuratus niuis instar candidissimus est ) aperte tamen docui ex hac albedine infinitos uarii generis colores prodire ac elucere, qui uarietate omnes omnium colorum opalas superent. Qui colores ex solis salis petrae spiritibus prodeunt, compactissimum uitrum etiam penetrantibus, ac in uolatilis farinae somnibus coloribus insignitae ) speciem ui ignis extrusis, & in superficie alembici uitrei adhaerentibus. Ex quibus coloribus totum etiam alembici corpus infectum ac tinctum uidere liceat, tam in intrinseca quam extrinseca ipsius superficie: quique tam uarii appareant, ut uerno etiam tempore, omnibus suis uestita coloribus, tellus, multitudine & uarietate his cedat. Hinc liquet istam colorum omnium diuersitatem ex spiritibus non secus esse petendam, quam alias omnes rerum omnium proprietates ac uirtutes, ad eos esse referendas. Si igitur istorum fundamentum super tria principia, eorumque spiritus ponatur, firmum utique ac stabile futurum est, ubi etiam non fuerit opus, in alicuius causae ignoratione, ad occultas proprietates, confugere. Haec omnino doctrina, ut certissima & uerissima, si excolatur, addiscatur, & omni studio excutiatur Hippocratis etiam illius magni nixa authoritatibus, omnes mentis nostrae tenebras facile discutiet, lucemque clarissimam, difficultates omnes submouendo. Ex ea enim schola certissima theoremata ac axiomata, citra tot distinctiones, depromantur, quibus ut apertissimis & firmissimis nihil opponi possit: Quin usque adeo constanti muniuntur ueritate, ut citra omnem controuersiam ab aequis iudicibus uno consensu facile admittantur ac recipiantur. Exemplum de aceto sumamus: de quo quid certi asserant, nihil habent multi etiam magni nominis medici. Quod enim acidum sit, atque ideo refrigeret, frigidum ipsum esse uolunt: At contra, cum facultatem eius attenuantem incidentem ac dissoluentem intueuntur, nec non eius in terram effusi feruorem, ac ebullitionem, discedere coguntur de sententia, quidque de eo iudicent, incerti sunt. Qui si ex Hermeticis, didicissent, separato uini spiritu ex eo ipsum idcirco acescere ( ut patet etiam experientia ) quo enim diurius soli aut locis calidis exponitur, eo maiorem acrimoniam contrahit sensim, quicquid in eo aereum est, & de essentia quinta uini, ui caloris exhalante ) detracta illi ea caelesti ac aetherea essentia, qua uinum mira suauitate perfundebatur ( cum punctione tamen aliqua, sed gratissime palatum feriente, ex singulari illa temperie aciditatis uitriolatae per dulces & sulphureos spiritus a naturae archaeo uino indita & conciliata ) tandem acessit, cuius aciditatis causa ad qualitates frigidas non est referenda: sed ad occultos illos spiritus & salis acidos, qui uinculo sulphureae substantiae in officio continebantur in uino: quo soluto, luxuriare effraenes solent, & occultam ante suam naturam, utpote liberam & solutam, manifestam reddere. Hinc fit, ut aceta alia aliis sint acriora: prout magis uel minus in se continent salis armoniaci naturae, nihilque prorsus sulphureae substantiae. Simplex enim aqua omni sale destituta, nulla unquam frigiditate acessere potest. Sed quemadmodum ex uino, sic & ex hydromelite, ceruisia, omnique defruto separata, propria aqua uitae aut aetherea substantia acetosafieri potest, eo quod in sese contineant salem acidum naturae. Eiusmodi sal acidus est quem Philosophi mercurium suum uocant, aut salem armoniacum uolatilem ac spiritualem ( quod omnium metallicorum salium armoniacus uulgaris sit uolatissimus ) ut qui in farinae formam albissimae ac salsae, ad nubes usque sublimatione efferri possit, naturamque habet siccam & spiritualem, quam Philosophi aquam suam siccam uocant: quod hic sal usque adeo uolatilis sit, at una cum aereo aut uapore aqueoattollatur, ex quibus facta est compositi mixtio: tantaque istius salis est aciditas ut scrupulus unus, aut octodecim aut uiginti grana huius salis mundissime depurati, ac simplicissimi in hydria aquae communis soluta, totam illam mire acidam reddant. Atque hic est sal, qui in aceto cum aquosa substantia, ( detracta sulphurea essentia ) sese acore suo conspiciendum praebet. At quo generosius fuerit uinum, eo acrius fermentum aceti, & uehementior eius acrimonia sese prodet, ex quo attenuantes spiritus penetrantes & prompte dissoluentes a perito artifice extrahuntur: qui uires & facultates aliunde quam ab ipso sale armoniaco spirituali ac uolatili cum humore aqueo permixti prodire nequeunt. Atque ut hoc dilucidius adhuc declaretur, & re ipsa comprobetur, accipe fortissimum acetum album uel rubrum: hoc ad siccitatem in balneo Mariae extillato, idque leni admodum igne: ex sextario, tres partes aut amplius instar aquae fontis limpidissimas sed acerrimas aut acidissimas extrahes, reliqua materia tartarea aut foecali in imo uasis subsidente, cum acerrimo & mordacissimo sale, qui quod sit fixus, & terrenae aceti parti adhaerens, non nisi magna ignis uiolentia extrahi potest. Quo medio acerrimum oleum, aquae regiae naturam aemulans, corrodentissimum extrahitur, non caloris ignis ratione, sed ui & potentia substantiae salsuginosae quae cum sale per ignem ex reliquis faecibus expellitur in olei speciem. Sed relicto acri illo igne tartareo sumamus nunc explicandam aceti distillati aciditatem. Leni distillatione elicitur primum aquosum quoddam elementare phlegma, quod ex toto corpore fere insipidum prolicitur, relicto alio in fundo uasis, liquore longe acidiore aut acriore, atque idcirco ad dissoluendum potentiore, qui alioqui antea non usque adeo acer erat, quod aquoso phlegmate sal armoniacus temperaretur. Cuius quanta sit copia, si nosse cupis, accipe quantum uoles, optimi salis tartari, qui eiusdem naturae est, sed fixae, per quem sensim, ad unciae unius pondus, sextarios duos aceti istius, distillati, & dephlegmati, tragiciendo, comperies uolatilem salem Armoniacum cum sale fixo acri coniunctum esse: quodque ab eo distillatur prorsus insipidum aut dulcidulum reddi, uolatili armoniaco sale deposito, traiectione in sale fixo: Ita ut supra unciam unam salis tartari uini, fiat auctio unius aut aliquot scrupulorum salis uolatilis, alterius fixi quantitatem augentis: sic qui ex aceto cum aquosa & aera substantia euolauerat armoniacus sal uolatilis, traiectione retineatur in proprio sale fixo, atque ibi haereat, destituens seu spolians, absentia sua, omni aciditate liiquorem qui destillatur, quique idcirco nullius est uirtutis, aut minoris aqua ipsa pura & simplici efficaciae: ut hinc liqueat, quam exiguo aut pauco fermento ad magnam pastae quantitatem, ut loquuntur Philosophi, acuendam ac augendam opus sit: citra quod nulla futura sit acrimonia ex elementari aqua, eaque nullo perfundatur acore aut sapore si desit illa salis armoniaci uis ac facultas. Hermeticus igitur Philosophus ac Medicus, in uiua rerum anatome probe uersatus, ad controuesata ista, de qualitatibus aceti, diluenda problemata, quae inter dogmaticos agitantur, designatus, docebit, saporem acrem acidum, ac attenuantem aceti, dissoluentemque facultatem, nasci ex eo, quod res acidae, siue aquae, siue succi sint, sale armoniaco perfusae ac aspersae sint ratque idcirco acetum, non tantum acre, sed tenuissima ac spirituosissima illa salis acida essentia, penitissimas corporum, etiam durissimorum partes penetrare. Si uero effectus quosdam refrigerantes exerat, inde fieri, quod ab aceto sulphurea & ignea uini qualitas, aqua uitae nempe, secreta sit: citra cuius separationem, nunquam possit acetum fieri aut factum, nullum unquam aquae uitae gustum aut saporem, exhibere: eamque acrimoniam, qua feruet, elementaris aquae ac frigidae uehiculum esse, quo in penitissimas partes fertur ac penetrat, ut in ea aqua aciditatem illam contineri, & cum ea coniunctam esse, experientia crebra didicimus. Atque hoc exemplo, citra morosius animi studium ac molestiam, citraque occultarum totius substantiae proprietatum subsidium, eiusmodi nodi solui possent, ac occultarum causarum, facultatum ac omnium rerum proprietatum ueritas elucere, ut fusius dilucidiusque alibi ista explanamus: atque haec obiter hic monuisse sit satis. Ex his quae supra dicta sunt, tantum hic obseruamus, ut quemadmodum liquorem acidum ac mercurialem rerum demonstrauimus aciditatem suam mutuari ex sale quodam armoniaco & ualatili, qui a fixo promanat: Sic liquorem sulphureum ac oleaginosum aliunde uirtutem suam non expiscari, quam a sale dulci nitrosulphureo, qui ipsam ex sale fixo mutuatur: ita ut in fixo sale, & ex eo mercurialis illa aciditas & sulphurea uirtus promaneant: ab eoque tanquam a radice & prima origine fructus suos recipiant. Ut hinc notare liceat, ac admirari, in una eadem. que assentia, triplicem substantiam distincte educi: ex qua res omnes creatae facultates. uirtutes ac proprietates suas depromunt ac hauriunt: sicque eas in uno eodemque subiecto subsistere, ut duae aliae ab una alia producantur. Eae autem tres essentiae, ubi separatae fuerint, & rursum copulatae aut unitae, admirandis crescunt uirtutibus ac facultatibus, & ingentem perfectionem assequuntur. Quae quo saepius & disiunguntur & uniuntur, eo perfectiores ac sublimiores potestatum gradus obtinent, ut inde etiam uniuersalis ac praestantissima omnium medicina comparetur. Hoc unum tantum hic non reticebo, quod cum uirtutem salium in usum etiam medicinae deprimat, Anonymus nihil praeter ampullosas uoces, rationum uice & loco plenis ac tumidis buccis in autas proiiciat, quibus non tantum sales, sed omnem operationem chycam eleuare contendit his uerbis: Sales Chymici sunt caustici: " In adustis enim omnibus manet empireuma. Ergo non possunt uiuens conseruare: Quin imo non possunt illis nisi contra naturam inesse. " Atque sic tantum, principium hoc tam nobile & efficax abiicit: quantum ob insignes eius. uirtutes, & quod balsamum uitae radicale in se contineat, extollere studuimus. Est enim & secunditatis & conseruationis rerum naturae prima radix, & uitale principium. Comtra ille paulo ante sic scripserat: " Generandis & conseruandis animalibus, sola dulcia conferunt: salsa illis sunt insensissima: Iis enim animalcula omnia, ut uermes interficiuntur: eaque ut capitalem hostem respuunt. Deinde sic infert: Concludamus igitur, Potestne sal esse principium rerum naturalium. Medici iubent abstineamus a salsis: salem duntaxat pro condimento, hoc est paucissimum concedunt, etc. " Nobis itaque huic capiti, primo loco respondendum est: deinde ad alia ordine progrediendum. Non uidet plus se pugnantia loqui: uult enim sales abiici, quod noxii sint potius, nobis quam utiles: attamen dulcibus nos nutriri & conseruari: quasi uero dulcia ex dulcibus salibus non proficiscuntur: quae diximus tamen saporem obtinere, quod temperata & perfecta maturatione coctionis eum gradum adepta sint: cum alii sales alio modo, hoc est plus uel minus pefecte cocti alium laporem referant. Ergo si dulcia nutriunt & conseruant, sales quoque nutrient & conseruabunt, cum suis saporibus & gratis spiritibus sales foueant & nutriant, cum ingratis uero & naturae nequaquam familiaribus noceant. Praeterea, quis non uidet hominis ingenium, cum ait sales a medicis in condimentum tantum praescribi? Condimentum nunquid est gratus sapor appetitum excitans ad recipiendum cibum? Cibus nunquid cum appetitu exceptus facilius concoquitur, & in naturae nostre alimentum conuertitur? Ergo condimentum ex salibus non aliunde concinnatum, & naturae ciborum congruens, magis nutriet & conseruabit. Sal igitur saporem condimento, & cibis inducens, erit nutritionis materia, non instrumentum tantum: si quidem docuimus sapores spiritibus stipari, quorum officium est alere, conseruare, aut alio quouis modo immutare. Addo porro contra istud axioma, abstinendum esse a salsis, & infulsum panem salito esse salubriorem, distinctione opus esse. Si enim ad sanitatis conseruationem precipiatur salis abstinentia, inter populares errores hunc quoque recensemus, quemadmodum & post purgationem iusculum insulsum non minore errore praescribi asserimus, quod si saliatur temperate, non modo non eluat uentriculum, & intestina, sed salis ui etiam ad ipsas medicamenti reliquias abstergendas conuenientissimum reddatur. Salis enim proprium est, inter caeteras facultates, quas possidet detergere, obstructiones expedire, putrefactionem ac corruptionem arcere, unde moderatus illius usus, non tantum non noxius, sed maxime necessari ac in conseruationem uitae nostrae semper utilissimus futurus sit, de cuius fructu, legat plura Anonymus, quid de eo scribat Marcilius Ficinus in libro de uita coelitus comparanda. Quod autem iste garrit a uermibus sales, tanquam capitalem hostem ab horreri: ibi rursus se prorsus insulsum esse fatetur, qui potius salis uirtuti acutilitati astipulatur, quam refragatur: cuius uim ac effectum uermes potius quam ipse odorantur. Nec enim sales omnes, omnibus naturis congruunt: siquidem. natura natura gaudet, & simile simili: Qui igitur delectantur dulcibus, amaris offenduntur, & contra. In omni enim rerum genere, imo etiam in omni indiuiduo, contraria delitescunt: alioqui ex elementis contrariis non constarent: quorum dissidium, ut iam diximus, tum praesertim apparet, cum alia ab aliis separantur: & seorsim acuuntur. Sed quid dicat Anonymus, de ipsis hominibus, quorum alii libenter uescuntur carnibus & pisces abhorrent, aut non citra offensionem assumunt: alii contra piscibus delectantur, & magno fastidio carnes respuunt? Quid dicam de ipso pane, qui cum omnium hominum ut familiarissimum destinatum sit alimentum, a nonnullis tamen fastidiatur ac reiiciatur? An hoc ex salis uitio oritur? Quis hoc dicat praeter insulsum? congrua congruis igitur copulanda & aptanda sunt: familiaria familiaribus & similia simibus: tunc sales optime nutriunt & conseruant. Cum autem origo Uermium generationis, ex dulcibus radicibus aut fructibus promanet: quid mirum si amara defugiunt, tam naturae illorum contraria & dulcibus semper delectantur? Sic quibus conuenit sal uulgaris, si uel mortua quaedam corpora a putrefactione uendicat, quid ni uiuentia quoque conseruet, quorum balsamo congruunt. Ergo sic quoque in medicina erit salium usus, debite & congrue administratus. Opposuit nobis Anonymus in contemptum salium, uermes, qui eos abhorrent. Quid uero dicat de tanto animalium multiplicium numero, quae summe iis delectantur: cum & uolatilia & terrestria iis semper exugendis tota intenta sint, siue in stabulis, siue in latrinis, ubi saepenumero sale nitri uolatili ex urinis & stercoribus exudante, parietes induntur? Hoc ipsum indies cernitur fieri ab auibus columbinis, rostris parietes, lapides & quiduis aliud uellicantibus: Sic oues, capre, uaccae, si ad halipolia accesserint, statim ad salem occurrunt, unde uix multis flagellorum ictibus abigi queant. Nec aliunde arua impinguantur, ut alibi diximus, quam ex stabulorum, columbatiorum & sterquiliniorum fimis ac stercoribus inspersis. In quo genere praestant ouillus, & columbinus fimus, quem si ex suis locis extrahamus, tartarea quadam materia scatentem conspiciamus: ex quo etiam halinitrarius artifex possit nitrosi salis potius, quam ex quouis alio stercore, aut terra, arte educere. Atque hi sunt naturae sales, quibus tantopere omnia delectantur, nec iis carere possunt. Quid enim in ipso homine cibi prosint & possint, inconditi & sale carentes, quam putrefactionem & corruptionem ingerere, leprosos affectus & cutis defoedationes inuehere: Sed apposite utique multiscius noster Aristarchus Poetae citat authoritatem, salsa etenim tellus, & quae perhibetur amara, frugibus infoelix: ignarus, si totum aruum sale puro conspersum aut etiam obrutum esset, magno illius incendio tellurem adustum iri. Aliud enim est cibos sale conditos edere, aliud salem uocare: hoc destruit: illud conseruat. Mixtionis itaque aliarum substantiarum ui, caustica salium uirtus usque adeo infringitur, aut potius demulcetur ac temperatur, ut optimum fiat & terrae alimentum & animalium medicamentum. Cum enim, ut uolunt Dogmatici, terra per se sit frigida & sicca, ac proinde mortis imago: unde uitam tot uegetalibus infundat, nisi calore salis humidum suum primigenium fortiter, retinentis, temperetur? Si licet huc authoritatem sacrarum literarum proferre, quantis quaeso laudibus ab illis sal etiam uulgaris, quasi mysticum quid significans, extollitur? Quin & ipse Plato, diuinum quid, salem appellat ( ne dum ut respuat ) quod balsamo suo rebus immortalitatem uideatur promittere. At unde Poctae finxerunt, ἀφρoδιθην aut ἀφρογενειαν, matrem scilicet generationum ex spuma maris natam, ut iam diximus, nisi perspexerint, & appetitum generandae prolis, alendae & conseruandae, in sale marino fructu, positam esse uirtutem. Quid aliud etiam cornuamalthaeae, omnibus frugibus ac fructibus refertae designatum est: quam omnem copiam & affluentiam rerum ex sale, quo pinguissimo cornu prae caeteris abundat, proficisci? Nulla re enim magis luxuriant arua, aut campi rident ( ut uult noster Anonymus ) quam cornuum in ipsis putrefactorum ac digestorum adiposo sale. Frustra etiam obgannit Anonymus, cum Chymicos sales uult esse causticos: usque adeo enim puerilibus scatet ratiunculis, ut illis refellendis, diutius immorari ridiculum sit. Praeterea abunde satis de quibusdam uegetabilium salibus, uariis ac admirandis facultatibus, dotatis, supra uerba fecimus, ut hic plura repetere non sit opus. Caeterum, ut tandem doceam, non tantum ad condimenta usum salium usurpari, ut ait Anonymus: sed in auxilia etiam & singularia remedia, ut pote magnarum uirium, exhiberi: quae ab antiquis summopere laudata sunt, & quae in usu apud illos erant fraquentissimo: utque simul ostendam, Priscis illis non ignotas fuisse calcinationes, ut neque alias chymicas operationes: quas tamen Aristarchus noster improbat ac damnat: multas ab illis editas medicamentorum compositiones in exemplum huc conferam, ut tyrocinium suum in hoc argumento agnoscat Anonymus. Cap. Xxi. De praestantia usuque salis in Medicina iuxta ueterum usurpationem ac administrationem, contra imaginarias Anonymi nostri de eo in Condimentum tantum praescripto ideas ac falsas opiniones. Constat ex Galeni, aliorumque Graecorum medicorum scriptis nec non Arabum ac Latinorum, uno eodemque consensu, salem, ut aliquid inutile, aut etiam noxium quid ab illis non fuisse existimatum: nec tantum condimenti gratia praescriptum, etsi in uictus aegrorum suorum ratione a salsis abstinendum imperabant: Sed eum tanquam maxime necessarium ac utilem in medicina agnouerunt, & defenderunt, eiusque usum ad uariorum morborum curationem usurparunt, quo diuersos scopos attingunt feliciter. Detergendo enim, reserando, incidendo, attenuando: nec non etiam sudores ac sedes mouendo, urinas ciendo, uomitum prouocando salis usus idoneus est: ut hac multiplici facultate alia prope omnia remedia utilitate superet. In cuius rei probationem, aliquot ueterum medicorum eorumque celebriorum, aliquot exempla huc afferemus. Primum Aegineta haec de salis facultate refert lib. de re medica 7. cap. 3. Sal omnis mutum siccantem ac astringentem facultatem habet. Unde quicquid humidi in corporibus est, id totum depascitur. Quod uero reliquum est astringendo compingit. Quapropter etiam condita asseruat, & a putrefactione tuetur. At ustus sal maiorem discutiendi uim habet. Idem sentit Oribasius medic. collectionum lib. 15. Sales, inquit, siue fossiles sint, siue ex mari oriantur, similem facultatem obtinent: eaque ex duabus qualitatibus abstergente, & astringente mista est: utramque uero siccare supra fuit perspicue declaratum. Differunt tamen, quod sales, qui ex terra fodiuntur discussoriae sunt essentiae, ex quo fit ut crassiorum sint partium, magisque adstringant. Sales uero isti magis digerunt, quam ignem non experti, quatenus eorum corpus tenuiorum partium est redditum, ( quae uerba notabit Anonymus ( non tamen aeque ( addit Oribasius ) ac isti contrahere, densareque etiam firmam substantiam possunt. Idem Oribasius lib. 2. de Uirtute simplici medicamentorum ad Eutrapium haec scribit: Hales. I. sales similem uim habent ( De aloe prius sermonem fecerat ) fossiles & marini, & ex duabus mixti sunt qualitatibus abstergente, atque adstringente. Utrumque antem genus siccare planum est: Quamobrem omnem humorem in corpote depascitur, & partes solidas adstringendo condensat: quod in causa est, ut eas sale condiant, salque corpora a corruptela conseruet. Sal ustus maiorem detergendi uim habet: non aeque tamen contrahit & condensat. Hales ἀνθος i. flos salis tenuiorum est partium, quam sal ustus, estque acris qualitatis & abunde digerentis. Tantundem propemodum loquitur Aetius, paucis additis aut immutatis uerbis Tetr. 1. serm. 2. cap. 43. & cap. 46. Haec addit de spuma salis, Salis spuma spumosus quidem est salis flosculus, uicinis petris adhaerens: multo autem tenuiorum partium naturam habet, quam ipse sal: quare & attenuare & discutere multo magis potest, uerum quod reliquum est substantie, densate uelut sal non potest. Paulus Aegineta, eodem libro & capite, quae supra citata sunt, eandem salis spumam, esse salis efflorescentiam scribit, ac magis tenuium partium, magisque discussoriam esse, quam sit sal: sed minus compingere. Et de flore salis haec scribit. Liquidum est medicamentum, magis tenuium partium quam sal ustus. Unde aperte liquet, non ignotam fuisse antiquis, calcinationum, attenuationum ac essentiarum scientiam; quam maiores longe uirtutes ac energias penetrantiotes possidere, quam corpora eorum, incrassando opportuniora, ualere compertissimum habuerunt, ut supra de sale & eius spuma nec non flore, ex fluctuum marinorum agitatione, & ad saxa allisione ac attritu nascente diximus. Quae quidem agitatio speciem quandam distillationis prae se fert, qua spirituosiora a crassioribus secernuntur, quemadmodum ex simplici lactis agitatione, huiusce rei se prodit ueritas & experientia. Tres enim sic diuersae substantiae seorsim abstrahuntur, butyrum nempe, serum lactis & caseosa pars, ut iam a nobis toties inculcatum est. Si huc uarias ab Antiquis tum Graecis tum Arabibus, praescriptas remediorum formulas conferri necesse esset, ubi sales ueluti basim totius compositionis sustinent: nunquam huius argumenti ullus fuerit finis. Aliquot tantum exempla hic proferam, ut discat Anonymus maiore in pretio ac commendatione salium uirtutes, ac potentias habere, quae in usum sagaci industria, reuocet; Ex his etiam docebitur, qua arte & dosi exhibeantur, quantaeque fuerint apud celebriores medicos existimationis. Aetius tetr. serm. I. cap. 24. ubi de cruditate & de iis, quae ad concoctionem iuuandam faciunt, ex Galeni, aliorumque medicorum sententia, sales nobis proponit: In quorum descriptione, libra una salis Cappadocis ingreditur, quae omnium aliorum dosim, piperatorum ac calidissimorum quantitate superat: ex quibus puluerem concinnat, de quo semi cochleare ex ouo sorbili, aut ex ptisana ieiuno uentriculo & matutinis horis sumendum praecipit. De cuius uiribus haec uerba facit, quae sequuntur. Huius medicamenti ( inquit ) auxiliates facultates nemo pro dignitate laudare potest. Quare ut breuiter dicam ad frigidiores temperaturas, non reperias aliud pharmacum, quod conuenientius crudos humores concoquat: unde & colicis prodest: uentrem citra molestiam mediocriter mouet. Describit porro sales Poletis aluum emollientes, pituitam a capite dissoluentes, & per palatum transmitenttes, reliquasque distensiones attenuantes. Eam ipsam compositionem ingrediuntur, sales torrefacti splendidissimi ad dragmas centum & quadraginta quatuor. In qua compositione solummodo addit florum chamaemeli conizae tenuis, calamenthi montani, radicis eryngii montani, origani sylphii, piperis ana trientem. Quae quidem reliqua ingredientia simul iuncta non accedunt uel longissime, ad salis illius quantitatem. Aliam praeterea salis compositionem tradit dodecataeos dictam: qua excipiuntur unciae triginta salis torrefacti, hyssopi, pulegii, cumini: sed longe minore dosi quam salis: cuius assiduum usum, in salis uulgaris locum, praescribit, non in condimentum tantum, ut falso interpretatur Anonymus, sed quod praestantissimi medicamenti uices aduersus multos humani corporis affectus expleat. " Qui enim eo assidue ( inquit ) utitur nullis morbis per omne tempus infestatur ": Praecipue tamen caput alleuat, uisum acuit, pituitamque in thorace congregari non sinit, concoctionem bonam operatur, & mesaraicas maxime uenas, ab obturatione liberat, & renes repurgat. Addit. " Quidam & origani sextantem adiciunt. Ego uero inquit, Aetius, semper spicae nardi unciam unam annecto: In hyeme amplius ξ I. piperis addo. " Hinc liquet ueteres non simpliciter salibus esse usos, sed in deligendis splendidioribus ac defaecatioribus sedulam nauasse operam: quorum etiam, ut uires intenderent ad attenuandum, concremarunt ac torrefecerunt. Uide quam diligenter Anonyme ueterum scripta excusseris, cum huiusmodi assationes ac calcinationes ab iis improbari & respuiuis, aut ex illa adustione, causticum empyreuma non innoxium contrahi male asseris. Hi si uitae humanae obessent, & eius conseruationi inepti prorsus essent: quorsum a ueteribus tantis laudibus efferrentur, ut inter potissima sanitatis tuendae auxilia ab illis collocentur. Qui siquidem uentriculum & quascunque corporis partes attingunt, ut splenem hepar, ac imprimis mesaraicas uenas macilaginosis impuritatibus expediunt ac repurgant, ut nihil superuacaneum restet, quod corruptione sua morbum inferat. Eiusmodi enim partes suis excrementis liberae, ualidius concoctioni incumbunt, quam eandem etiam huiusmodi remedia iuuant, ut hinc omnis cacexiae, hydropisis & aliorum id genus ex mucilaginosis obstructio nibus nascentium affectuum seminaria omnia tollantur. Denique ea pollent potestate, ut omnem putrefactionem ac corruptionem, uermium, ac uitiorum aliorum originem, prorsus arceant aut emendent. Quae omnia cum praestent sales, quid in uitae, aut sanitatis conseruationem, aut omnium morborum expulsione utilius excogitari potest: Facessat igitur Anonymi nostri inanis illa sententia, quam superciliose nimis fidum antiquorum medicorum sectatorem se esse iactitat; quos minime habet familiares. Qui possit ille cum quibusdam eiusdem calculi maledicis ac inuidis tantorum uirorum esse imitator, cum omnes istiusmodi homines, ita sales abhorrent, ut propemodum plebi persuaserint, a condiendo salibus pane, tanquam ab extiali re esse abstinendum? Nec minus piperatorum usum prohibent, quae tantae sunt utilitatis, ut in incidendo, aperiendo, attenuando congrue assumpta, non postremum locum occupent, ut hinc multa a natura frustra pro creata, impudentissime inferant. Sed desinant isti tantopere suam erga antiquos ueteres fidem ementiri, qui eorum formulas medendi prorsus damnent, ( ne dum aemulentur ) cum plura ingredientia, quibus concinnantur, plane cum conuitiis respuant. Sed redeamus ad sales nostros, aliaque id genus infinita remedia expendamus quae partim ad προφυλακθικην, partim ad θερα¬ πευσιν ipsam pertinent ab omni antiquitate usurpata sub salium basi & nomine. Actuarius lib. Meth. medendi cap. 9. describit quosdam sales purgatiuos: " Sal qui alium subducit, uentri intestinisque inharentem pituitam, reliquosque humores euacuat: purgat quoque modice bilem. Commodissimum est articularibus morbis: stomachicis: & si quis ob stomachi uitium comitialis assidue concidit, eoque utitur: mihi, inquit, gratiam habebit. Qui eo familiariter utuntur, a morbis ipsos uendicae. " Horum aliquot de scriptiones aut compositiones tradit, ubi nihil praeter ingredientia admodum calefacientia uideas, inter quae diagmas quindecim armoniaci salis praescribae & inserat: At Armoniacus sal, quantam uim calefaciendi cum uiolentia habeat, satis compertum est. Ibidem aliam salis compositi speciem tradit ex septem unciis salis armoniaci torrefacti, additis aliquot simplicibus calefacientibus, ac aromaticis: quem quidem compositum salem scribit citra noxam aluum soluete, nec stomachum subuertere: quod omni tempore & cuiuis aetati exhiberi potest. Excernit enim, inquit, faeces duriores, omnemque putrem materiam a capite usque ad ungues: a furfuribus & reliquis exanthematis quae in capite efflorescunt, liberat: medetur tenebricosae ue rtigini lippititudini, omnibusque exanthematis, in capite efflorescentibus. Uindicat a tertiana, quotidiana & quartana, si in intermissionibus, bona nimirum coctione, antea in urinis apparente, praebeatur. Sed prae reliquis succis bilem euacuat. Apud Nicolaum Myrepsum inueniat Anonymus, qui prorsus est nouus, in salium ab authoribus descriptorum lectione primo eius libro de Antidotis sectione prima, uarias antidotos ab eo conscriptas: in quarum praecipuis inserta uideat, multorum salium genera, qualia sunt Armoniacum, sal gemmae; nitrum, alumen & uitriolum: ut qui etiam Myrepsus priuatim de salibus tenctatulum edidit, in quo uiginti & plures salium descriptiones tradit: quarum aliae id purgandum spectant, aliae ad praecautionem, institutae sunt, & iam natorum morborum profligationem. Inter alias compositiones, unam describit, quam titulo salis sanctorum Apostolorum insignit cap. 15. quam dicit uisum ad senectam usque conseruare, eiusque acumen efficere: quaeque tussire non sinat, ac spiritus difficultatem prohibeat, capillosque defluere aut erigi, faetoremque fieri non permittat. Aliam quoque tradit compositionem, quam Lucae tribuit Euangelistae ac Apostolo, eiusdem fere uirtutis: qua sacerdotes Aegyptios ad satietatem uti scribit, ut semper lectionibus uacare queant: asserens eius usu, pituitae in pectore genetationem impediri, omnemque lippitudinem ac dentium dolorem arceri, uellicationes sedari, ac pedum dolores cohiberi. Aliam item Gregorio Theologo eiusdem potestatis, ut quae etiam scirrhosis lienis tumoribus opportuna sit ut hinc satis superque liqueat, tantum salium apud antiquos ac tam salutarem fuisse usum, ut ob insigues illorum uirtutes, aliunde quam ab Apostolis aut diuis hominibus prosicisci sibi persuadere non potuerint. Neque hic negari potest Antiquorum eam fuisse opinionem, ut sub salibus magna laterent ac comprehenderentur mysteria. Marcellus Empiricus duo salium purgantium genera descripsit, in suo de medicam. libro cap. 30. Aegineta lib. de remed. 7. cap. 5. uinum purgatorium, describit, salem continens. Describit porro solutiuum salem. Aetius tetr. 1. ser. 3. cap. 108. Integrum hoc caput de salibus purgantibus instituit: quorum uarias explicat formulas, admirandaque de iis praedicat, tum ad praecautionem, a morbis, tum in grauissimorum etiam affectuum, nec non febrium quotidianarum, tertianarum ac quartanarum curationem. Oribasius eu opi lib. 1. cap. 9. ubi de euacuationibus tractat, quae sanis conueniunt, haec scribit: " Iam uero iis, quibus malitia humorum inest, & quibus propter superfluorum acrimoniam exanthemata in cute oriuntur: quique morsum in lotio stercoreque sentiunt, confert lac melli mixtum bibere. " Itemque serum lactis: sed primum potui dandum est sale iniecto: facit enim sal, ut serum, partes corporis celetius permeet. Si ad salium theriacalium descriptionem ab Aeginata traditam lib. de remediis 7. cap. ii. animum aduertamus, ibi uidere licebit uiperas ( uirulentissima reptilia ) sale armoniaco, gentiana, aristolochia, centaurio, cardamomo, atque id genus aliis uariis simplicibus conditas, ac undequaque circumuolutas. Dein omnibus melle Attico in pastam exceptis ac copulatis; in ollam terream luto fortissimo munitam, cum suo operculo, tamen foraminibus pertuso, ut quicquid uirulenti est exhalet, iubet, ad ignem reuerberii ( ut uocant ) exponi, ut in calcemque, cineresque prorsus redigantur: ex quibus cum aliarum rerum additamentis ac mixtionibus sales theriacales fiant ac concinnentur. Quae quidem operatio tota utique chymica est, fidemque facit ueteres ad exquisitissima remedia, calcinationes medicamentorum, tanquam uirtutes rerum abunde ingeminantes ac adaugentes usurpasse: quod citra tamen humidi primigenii deperditionem, contra insulsam Anonymi nostri opinionem fieri posse non ignorarunt. Unde quam perniciosa sit, audacis hominis in uulgus sparsa sententia, uidere est, qua cum catholica quadam, & citra exceptionem, lege sancire uult, idque ex medicorum decretis: A rebus salsis abstinendum. Inde inferens tantae utilitatis ac necessitatis salis usum omnem esse damnandum. At quid porro docet Aegineta liber 7. de re medica? A praestere aut uipera demorsis, salsam carnem non tantum exhiberi uult: sed in rarum ac exquisitum remedium, de ea abunde comedi praecipit. O quam alienum Anonymus noster ab huius antiqui medici sententia, consilio & decretis ostentat animum: qui quae pro singulari presidio habebant ueteres in serpentum morsus, usum uidelicet salsarum carnium, ea prorsus citra rationem respuat. At nec solus Aegineta hoc sensit & scripsit, sed Graecorum omnium celeberrimorum unum eundemque consensum licet ubique agnoscere. Plinius secundus in epistola quadam ad amicos, de argumento medicinae agens, postquam exposuisset, crebro sibi contigisse ut imposturas ac fraudes quorundam medicorum, peregrinando detegeret: quorum alii uilia quedam & prorsus inania remedia, maximo tamen pretio ( ut eo nomine gloriam & famam sibi conciliarent ) passim diuenderent: Alii lucro auidissime inhiantes, morborum, quos nunquam nossent, opulenta mercede curationem stipularentur. Alii, qui ( ut eius ipsius uerbis utar ) hoc genere grassarentur, ut languores, qui paucissimis diebus, uel etiam horis, possint sanari, in longum tempus traherent, ut sic aegros suos, diu in reditu haberent & saeuiores ipsis morbis existerent: tandem addit. " Quapropter, inquit; necessarium mihi uisum est, undique ualetudinis auxilia contrahere, & ueluti in breuiarium colligere, ut quocunque uenissem, eiusmodi insidias uitare & hac fiducia securior, ingredi queam: & ut sciam, si quis mihi langor acciderit, non facturos medicos ex me, uel ex meis reditum, nec taxaturos incommodorum, occasionibus sanitates. " Quae autem ille πολυίστωρ, ac totam medicinae scientiam apprime callens, profert in medium, tum in precautionem, tum omnium affectuum curationem, quos posset incurrere, haec sunt, quae sequuntur: uetus oleum, aqua marina ex mediterraneo mari hausta: a quo si remotior, esset, & ea frui non posset, duas salis partes cum quatuor aquae partibus coniungebat, ut sibi sic salsam aquam compararet, que marinam sapore & uirtute aemularetur: atque hoc remedio in curationem priuatim utebatur. Quin & habebat polentum ut uocat ex xx. libris hordei & lib. 1. sem. lini. ac lib. ss. coriandi, addito salis acetabulo concinnatum. Paratum etiam habebat semper oxymel, ac purum simplexque mel, cum quarundem auium cineribus, aliorum ue animalium, ad institutum facientium, quorum nomina supprimit. Horum tamen cinerum praeparationem chymico uere artificio absoluendam docet, cum sic scribit: " In ollam nouam mittitur, auis, aut quodlibet aliud animal quod putaueris exurendum, quod addito operculo, circumlitoque argilla, in furno feruenti torrebitur, " spiramento permodico facto. Hinc constat salsas aquas ac cineres, ex quibus sales extrahuntur, ueteribus iam pridem singulati fuisse auxilio ac usui, perinde ac nostri aeui ueris Medicis. Quinetiam egregium celebratur experimentum salsae aquae in quadam Epistola descriptum, quam Uindicianus Comes Archiatrorum, ad Ualentinianum dedit Imperatorem his uerbis: " Quum quidam febribus teneretur, & diu uentris duritie strangularetur, ac duodecimo die iam morti proximus uideretur, adhibitis ad curam multis & magnis medicis ut remedium consequeretur, hoc illis summum pereclitandi praesidium uisum est, ut per intestinum clystere, ei curatio pararetur. Quum ille imminente periculo aestuaret, & ueluti morti proximus, curationis etiam extrema deposceret, ego pudoris & reuerentiae modum seruans, quem cunctis semper exhibui, prospexi ad tempus, ne ueluti turpis cura forti uiro applicaretur. Quum ergo uidissem, febrem eius, quam de colore collegi: & siccitate uiscerum fatigari eum penitus aduertissem, illico infuso sale aquam frigidissimam obtuli eius ardori: qui cum desiderio recenti quo cratiabatur, totum, quod ei oblatum fuerat, ebibisset, authores medicinae magni, qui id spectabant, exclamauerunt, occidisti hominem. Nec dum rex eorum de ore emanauerat cum euestigio eum somnus occupauit, sudorque perfudit. Quibus ego praesentibus ( Clementissimus imperator ) tantis sudoris eius abstersionibus laboraui, ut ( si dici fas sit Nilus ex eius corpore uideretur effluere. Uerum quum aeger expergefactus, recreatum se ex tinctis febribus, & ab infirmitate leuiorem esse sensisset, uentris etiam coepit desiderio uehementer urgeri. Allato itaque uasculo, omne alui onus, quo grauabatur exposuit cum ingenti foetore, etc. " Unde satis liquet, quantus sit aquae salsae effectus in affectuum curatione congrue administratae. Nec dissimilis est illius temporis me dicorum exclamatio, qua hominem iugulatum falso criminabantur: huic quam Anonymus noster cum sui similibus in nos debacchatur: inter illos unicum hoc discrimen est, quod prisci coram calumniabantur. Hic uero furtim & latenter famae mee insidiatur: quod causae suae diffidat, & dedecus ac ignominiam reformidet, si palam, & aperto marte nobiscum agat. Galenus 4. de sanitate tuenda cap. 5. Trallia. lib. 8. cap. 13. Paulus de re medica lib. 7. cap. 24. Actuari. lib. meth. med. 5. cap. 6. Myrepsus de antidotis sect. 1. cap. 185. describunt Antidotum, quam diaspoliticum uocant, uel diaspolitem. Cuius duas tradunt formulas: in quarum una plus nitri quam altera, inserunt. Quae copiosius nitrum continet, cum cumino, pipere, ruta ac nitro ana, partibus aequalibus concinnatur: quae hac ratione ut scribit Aetius tetr 3. ser. 1. cap. 22. magis aluum subducit. Aliquando reliqua singula pari pondere miscentur, nitri uero dimidia aut quarta pars, additur. Unde apparet ipsum Aetium, uim purgatricem sali nitro tribuisse. Dicit autem cuminum, quod immiscetur, debere Aethiopicum esse: piper uero longum & album: cuminum in acertimo aceto macerandum, deinde moderate torrendum: folia autem tutae praearefacta sumi debere: recentia enim humore abundare superfluo: ut sic manifestum fiat, admissas esse & probatas ab antiquis medicamentorum assationes ac calcinationes, ut maxime utiles ac necessarias. His enim modis, passiuum phlegma, aut aquosus rerum humor ut inutilis, seruato, medicamenti humido primigenio separatur. Cui tamen sententiae, & ueterum artificio quam insulse noster Anonymus refragetur, experientia ipsa patet, qua, ex ruta, saluia, calamento, origano, rosmarino aliisque odoriferis simplicibus, non possint commode olea erui, nisi multo phlegmate perfusa, si recentia, non sicca assumantur. Prius enim quam oleum destillatione extrahatur, exiccanda sunt ea, ut superuacanea, aquositas absumatur: deinde aqua communi perfusa in uasculo opportuno digerenda: quae ex ea digestione destillata humidum primigenium oleosum & rei odorem referens ad se rapit. Quum extrahuntur olea ex seminibus anisi foeniculi, & aliorum id genus, aromatumque omnium, quum ea temporis processu exaruerint, assari aut torreri amplius non est necesse: at per ebulitionem aquae, olea in ea supernatantia facile fuerit extrahere, quae alioqui per uulgares decoctiones, spirituum uires, quos in suo primigenio humido continent oportuno & congruo uase conclusa, amittunt, & in auras ac fumos dispergunt. Uasis enim apti beneficio retinetur humidum primigenium citra ullam iacturam, in quo spiritus efficaces delitescunt. Hinc igitur discant omnes, hanc esse unicam causam, qua in nostra dogmatica Pharmacopaea, apozematum aut decoctionum, iulepis ac syrupis concinnandis in seruientium, formam & artificium restituimus: ne quid ex simplicibus medicamentis uirium depereat, ut uulgo assolet fieri: sed integra uirtus, sola utilis, conseruetur. Quorsum igitur pluribus obstrepat Anonymus, & damnatis destillationibus, in uacuis suis decoctionibus animam rerum quaerat? Cuius errorem, ut experientia agnoscat, decoquar ipse lib. 1. seminis anisi in lib. 6. aquae uulgaris suo modo: Ego uero idem pondus etiam assumam: Ille autem suam traiiciat, transcolet, & prout libuerit preparet decoctionem uidebit ne guttulam quidem olei concipi, in quo tamen oleo, tota anisi uirtus posita est: certe nihil olei in eo decocto deprehendet, quod omnis facultas cum eo in auras aperto uase euolarit: nec quicquam in decoctione sua seruatum percipiat, quam odorem quendam anisi leuissimum: Cum contra ego artificio nostro possim uncias olei duas prolicere, quod ad gustum sapore anisi plane dulcedinem referat, eamque gratissimam si dulce fuerit anisum: cuius guttula, multis aquae unciis, admixta, aut alii liquori, e umprorsus sapore suo imbuat, uiresque magnas impertiat. Quin & ipsa aqua que iam elicito ac separato oleosub sidet & restat etiansi sex librarum loco, duodecim libras infuderis: plus odoris, saporis & uirtutis retineat, aptiorque concinnandis apozematis, aut syrupis gratiorque palato, uulgaribus istis decoctionibus ac ualidior fuerit. Nec tantum de aniso, hoc fieri certum habeo. At ex omnibus aliis seminibus calidis, sua: uirtus, odor & sapor sic elici possunt: nec non ex herbis ac florbus odoratis, ex quibus etiam syrupi longe acceptiores ac maiorum uirium parari possunt. Libenter paululum ab instituto digressisumus, ut aliquod semper in Iuniorum gratiam, φιλομαθων, artificii documentum ac experientiam imitandam proponamus. Utque simul mature discant ab erroribus Anonymi nostri recedere, qui Gracculi instar ex capsula sua, nihil quam de rebus sibi garrit incognitis. Foeces quae post liquotum primigeniotum ac oleorum extractionem remanent, quas sedulo uerus Chymicus sibi asseruat: ab eo in calces ac cineres ui ignis rediguntur, ex quibus tertium illud principium admodum uitale, salem nempe prolicit, admirandas adhuc in se continentem essentias: liquorem nimirum mercurialem & sulphur quoddam oleosum, aut oleum sulphureum: nec non alium salem igneum longe efficaciorem, ac promptioris ut ita loquar actiuitatis, maiorisque potentiae, quam qui iam fuerit extractus: quem satis constat, quum tantae sit uirtutis, nec uitali suo principio carere, nec humido primigenio, ulla calcinatione spoliatum fuisse, ut sentit Anonymus: quo si esset exutus, unde tantae attenuandi, incidendi, teserandi, extergendi, claxandi, sudores, utinas prouocandi, uires prodirent; quae in eo tanquam in uniuersali lixiuio delitescunt? ut hac ratione corpus humanum, omnibus prope morbis liberet, tanquam catholicum remedium, si apte, congrue & ex arte is ab experto & perito medico administretur. Cap. Xxii. Salium ex rebus omnibus extractiones & calcinationes ac incinerationes chimicas antiquis etiam fuisse cognitas, & in medendo usurpatas, contra Anonymi de hac re erroneam opinionem, qua sales omnes Chimicos causticos dicit, ideoque damnat. De salibus ac eorum uirtutibus, proprietatibusque, fusius ac particulatim de singulis in Pharmacopaea nostra disserimus: de quibus etiam hoc tractatu supra aliquid attigimus: quo fiet, ut hoc argumentum longius hic non protrahamus: quum abunde Anonymus noster hinc doceri possit, quam male hallucinetur & quam insulse, in sua Apologia, sales Chymicos obterat, ac nihili faciat: cum non sit prudentis uiri, citra cognitionem ac certam scientiam aliquid effutire, aut reprehendere. Imo quum se dogmaticum profiteatur, dogmata ipsa celebriorum medicorum, ab antiquo etiam aeuo, explodat, ac assationes, calcinationesque illorum prorsus reiiciat. Similibus nostris calcinationibus ueteres usos esse, Oribasius med. collect. lib. 13. aperte satis probat, cum de calcinatione tartari, faecumque aceti in olla, argilla incrustata, uerba facit. Dicit enim rem calcinandam in olla luto munita esse collocandam; tamdiuuque ibi esse assandam, dum colorem album acquirat. Quod idem Alchimice docet esse faciendum, initio ipsius & eiusdem libri. Uidimus supra quid scripserit Plinius secundus de auibus & animalibus in cineres redactis, utque eiusmodi remedia inter singularia ac familiaria auxilia sui usus asseruarit. Antiqui omnes de auicula, quae regulus troglodites dicitur, uerba fecerunt, ac docuerunt eam in cineres redactam singulare esse calculi remedium: nec non de uitro ac spongia calcinatis & in cineres adustis in eundem effectum loquuti sunt. Plerique etiam recentiores medici eisdem spongiae cineribus utuntur ex uino albo propinatis in curam broncoceles, toto unius lunae curriculo: quae certissima experientia est. Aetius tetr. I. ser. 2. multa ac uaria proponit auxilia, ab antiquis desumpta: quibus illi calcinatis ac in cineres solutis, uti uulgo solebant: quae quidem arcanorum instar magni praetii, commendatissima habebat. Atque eius sunt uerba, quae habentur cap. 156. eiusdem libri. " Aiunt, inquit, cornu cerui, si post usturam lauetur, dysenteriam ac sanguinis sputum & caeliacas affectiones sanare: I ctericis quoque utiliter praebetur. Datur omnibus duorum cochlearium mensura. Et cap. 157. Alii Suum ungues urunt, & cinerem colicis in potu praebent. Aliqui Ansinorum ungulas ustas, comitialem morbum sanare aiunt, si assidue bibantur. " Capite etiam I 6 1. " Ossa usta ", inquit, " omnia discussoriam & siccatoriam uim habent. Quidam tamen de hominum ossibus id maxime praedicant. Talum utique suillum ustum, deinde potum inflationes ac tormina sanare prodiderunt. Et noui sane ego quendam nostrorum hominum qui ossa usta potanda dabat, ignorantibus potantibus, quid potarent ne abominarentur. Atque sic in multis & morbum comitialem & articularem curabat. " Et cap. 163. " Mergi uentrem terrefactum & sali modico admixtum, crudis bonam coctionem facere credunt. " " Nec non cap. 175. Coeterum cinis cremati Cancri similiter ut alia usta siccat: uerum quaidam totius substantiae proprietate ad rabiosi canis morsum efficax est. " Quin & formam calcinationis illorum quandam explicat, quam a praeceptore suo didicisse se scribit. Patinam, inquit, " habebat is ex aere rubro, in quam uiuos concros missos urebat, lignis uitis maxime subiectis, i donecad cinerem, ut commode teri possent. Atque sic habebat semper paratum Pharmacum. " Agnoscat nunc Anonymus num Chymici illi tunc fuerint, & quam sedulo manum operi admouerint, ut sibi ipsi sua auxilia praepararent: ac desinat credere, illos aliquid sua maiestate indignum exercu isse: quaetatque alibi suae desidiae, quam it illis operi perpetuo affixis, patrocinium. Non accersebant illi Pharmacopaeos, qui ultro citioque operi iucumberent. Redeamus ad nostros cancrorum cineres, ac uideamus, in quem usum Praeceptor ille Aetii reuocarit. " Ex eo uero, inquit ille, quotidie a rabido cane commorsis dabat, usque ad quadragesimum diem cochlearium satis amplum, in aquam inspergens. Si autem non in principio, sed post aliquot dies a morsu commorsi curam suscipiebat, bina cochlearia quotidie dabat, ut quadraginta dierum exhibitio expleretur. Tandem cap. 176. haec scribit: " Locustae testam ustam ac tritam cum meraco bibendam dato, & alui inferum fluxum compescet: Expurgat eadem & calculosos renes, multam arenosam urinam deducens. " Quis iam asseret, calcinatorum & cinerum usum antiquis fuisse in auditum, aut nequaquam in uarios effectus familiarem eis fuisse? Etsi autem cinis omnis in genere, quatenus proprium suum salem in se continet, exsiccantis ac detergentis sit potestatis: aliquam tamen apud se retinet eius rei, a qua extractus est proprietatem. Atque id ipsum est, quod libro 7. de re medica. docet Aegineta, τεφρα, inquit, id est cinis, non omnis, idem exacte teperamentum habet: Sed iuxta ustae materiae differentiam euariat: Et acerborum quidem cinis, uelut quercuum & ilicum, non modicam astrictionem habet, ut etiam sanguinis eruptionem cohibeat, nullo alio praesente. At acrium cinis, uelut fici & tithymali acrior est, & magis extersorius. Oribasius coll. lib. 15. idem scribit: attamen ulterius progreditur. Aperte enim docet salis ex eiusmodi cineribus extractionem chymicam, sic loquens: " Cinis ( inquit ) habet in se partim terreum, partim uelut fuliginosum: haeque partes tenues sunt, & maceratis aqua cineribus & colo traiectis, simul abeunt: Quod uero restat terreum & infirmum & morsu uacans, efficitur calida ui in lixiuio deposita. " Atque sic Oribasius, actiui a passiuo & terreo, quod infirmum uocat, Chymici uero mortuam & damnatam terram, separationem uocet. Quicquid peritiores nostri huius seculi Chymici uererum calcinationibus ac incinerationibus rerum huiusmodi, ex quibus antiqui lixiuia excolabant, ut uerba ipsa Oribasii testantur, adiicere potuerunt, hoc unum est, quod ex huiusmodi lixiuiis aquam totam educunt & exiccant: ac quod in imo subsidet sal impurus; noua illius solutione per communem aquam, aut propriam ipsius aquam ( quod utique melius ) ante rei incinerationem extillatam, ut totum defoecent ac purissimum reddant instar crystalli. Multoties enim ipsum soluunt, filtrant, ac coagulant, non quidem ad extremam siccitatem: at eductis tantum illius aquae duabus tertiis, & amplius per alembici tubum, quem postea ab igne remouent, ut sal in eo contentus & frigido loco expositu, in crystallinos grumos, aut glaciales concrescat: quod purissimus rei sal uere est. Quodque cochleari ligneo colligi & separari debet. Si quae restat aquea pars denuo exhalet, & uasculum rursus frigido aeri obiiciatur: noui inde grumi crystallini congelascent, qui rursum separandi erunt: ac toties operationes istas repetunt, dum nihil amplius in gelu aut glaciem possit concrescere. Atque huiusmodi glaciales grumi, uerum sunt salinum principium, uitale ac admitandis uirtutibus praeditum. Quod quidem secum alia duo hypostatica principia in se conclusa non definit possidere. Etenim ( ut de sale marino diximus, & rem oculis subiecimus ) ab ipso mercuriale & sulphureum principium, hoc dulce & unctuosum, Illud acidum & aethereum, ab artifice educi adhuc possunt, fixiore rei parte, nempe salina in fundo residente. Cap. Xxiii. Quo probatur calcinatione humidum primigenium in salibus non absumi, at ipsas etiam formas in constanti uitalique illo principio delitescere. Hinc discet Anonymus, ignis ui & calcinatione non fuisse absorptum humidum primigenium, quo eiusmodi sales abunde referti sunt, ut, iam docuimus, & fusius adhuc demonstraturi sumus, ac probaturi: ualidiores omnes tincturas ac impressiones, proprietatesque rerum, nec non potentissimas illarum qualitates ac potestates, quales sunt sapores, odores, colores, imo etiam formae ipsae, atque id genus alia, in illo firmo; constanti ac uitali principio concludi ac delitescere. Cuius rei ut fidem faciam, aliquot demonstrationes experientia a me saepe confirmatas exhibebo: unam quidem, quam crebro, post primum istius authorem ac inuentorem agitaui. Is enim hospitio meo exceptus tale quid, quod mox enarraturus sum, praestitit. Alteram, quam a doctissimo & magni nominis uiro Polono, apud Cracouienses Medico: cuius nomen non citra desiderium excidit: ante uiginti sex annos mutuatus sum. Is igitur usque adeo eleganter & Philosophice apparare norat cinerem, ex omnibus plantae cuiusuis partibus, idque cum omnibus tincturis ac impressionibus omnium plantae partium, earumque usque adeo scite spiritus conseruare, omnium facultatum authores, ut plures quam triginta eiusmodi artificiose ex cineribus paratas plantas, easque diuersas haberet uasculis suis uitreis contetas, hermetico sigillo obsignatis, quae titulum plantae ac proprietatis eius inscriptum haberent: ita ut si quis rogaret, sibi rosam ac calendulam demonstrari, aut aliquid aliud, ut pote, papauer rubrum, album, aut uariegatum: tunc cinerem illius plantae arriperet, cuius specimen esset editurus: ut si nempe rosam tibi monstrari cuperes, uasculum rosae titulo insignitum, exhiberet: ex cuius uasis fundo, lucernae igni admoto, aliquantum incalescens: tenuissimus ac impalpabilis ille cinis ex se apertam rosae speciem emitteret, quam sensim crescere, uegetari, ac formam penitus, caulis, foliorum, tandemque geminae floridae rosae, umbram ac figuram exprimere; & tandem explicatissimam rosam producere, apertis oculis intueri liceret: ut nihil certius nec elegantius, quam ex umbratili illa rosa, apertissima rosa enucleari, ac conspici posset, omnibus usque quaque suis partibus absoluta, ut plane corpoream diceres, quae spirituali tantum idea, reuera tamen spirituali essentia dotata sese intuendam praeberet: cui nihil aliud restaret, quam congruae terrae mandari, ut solidius corpus assumeret. Haec autem umbratilis figura, uase ab igne remoto, rursum in suos cineres relabebatur, suumque cahos euanescendo sensim repetebat. Quod quidem arcanum cum summo studio persequerer, omnes intendi neruos, ut aliquo uicissim reciproco arcano ipsum mihi comparando retaliarem, quod nunquam assequi potui. Idcirco cum apud me saepius meditarer, qua uia ad ipsum perueniri posset: ne manus operi, serio admouerem, ut artificium tentarem, uaria obstiterunt impedimenta, partim ex assiduo principum Dominorum meorum comitatu, quibus inter bellorum procellas adesse uolui, nec ab illis discedere licuit, partim quod & publicis negotiis distractus, & priuatis meis peregrinationibus ab hoc studii munere interpellatus sim, ut nullum adhuc opportunum tempus nactus fuerim, quo tam eleganti rei insudare potuerim. Quae uero sequitur demonstratio bona fide ausim affirmare eam esse certissimam, atque a me saepius tentatam, & expertam, quaeque tanquam quid facillimum ab omnibus fieri possit. Dominus de Luynes dictus de Formentieres, Consiliarii munere in Principe Senatus Regii Praetorio olim defunctus, magnae uir eruditionis ac nominis, nobilitatis genere clarissimus, & de omnibus tum publice tum priuatim bene meritus: magno mihi animi studio ac familiaritate coniunctus, qui indefessa diligentia, praestantissimis naturae arcanis ac iis potissimum, quae sanitati uel tuendae, uel restituendae conducunt, inuigilarat. Eiusmodi enim remediis inquirendis sedulo incubuit, quod olim ex infirma, qua languebat, ualetudine, quum nullis remediis malum euincere potuisset, ac deploratae salutis a medicis iudicaretur, una tantum tabella, cuiusdam electuarii Chymici magnae uirtutis, a Domina de la Nouem nobilissima & prudentissima matrona ac heroissa adiutus, mirifice & breui conualuit, leni uomitu ab hoc medicamento, omnem impuritatem tenacem ac uiscosam instar ouorum albuminis, rotundam ac crassitie magnitudineque hylo aequalem, uariis infectam coloribus. quam quasi motu preditam dixisses, ex stomacho & uentriculo eduxerit: unde ingenti gaudio se plane integrae ualetudini restitutum esse tunc exclamarit. Hinc deinceps magno flagrauit, non tantum huius secreti addiscendi ardore, cuius cognitionem facile ab eadem nobili domina impetrauit, quam habebat affinem, suaque opera & consilio in uariis eius negotiis forensibus regebat: sed aliorum etiam non minus egregiorum inuestigationi incumbendi, quibus non tantum apud se, & necessitate ita urgente, uteretur: sed ex charitate Christiana, qua in proximum adducebatur, omnibus liberali subsidio esset. Is igitur aliquando cum apud me familiariter diuertisset bellorum tempestatibus cum multis alis Gallis exulans, animum adsalem ex urticis extrahendum appellebat: ut inde dissoluens crystalli remedium aduersus calculum pararet. Hic quidem sal ( lixiuio, quod concinnauerat ex cineribus urticarum ustarum, affundendo crebro aquam calidam, & subinde multis, uicibus traiiciendo, ut solent lixiuia a mulieribus fieri ) commixtus, edidit suae essentiae lixiuio inclusae specimen hoc modo. Transfuso lixiuio per filtrationem etiam crebram optime defaecato, in uas terreum angustioris fundi & latioris aut capacioris oris, quam terrinam uocant: cumque aeri gelido trans fenestras cubiculi praedictum uas expositum fuisset, ibique substitisset per noctem, concreuit in glaciem, per hyemale frigus. Aperta mane fenestra, & lustrato lixiuio, mera firmaque glacies illi apparuit, in qua mille urticarum formae, radicibus, caudice, foliis, ac locustis constantes, sese conspiciendas mira elegantia praebuerunt, ut nihil elegantius, nec perfectius, ut pote planta, omnibus suis numeris absoluta, ac distincta membris & partibus, suspici potuisset: omnibus eam intuentibus, urticas esse certissime agnoscentibus. Cum igitur hoc animaduertisset uir nobilis, tanquam miraculum suspiciens, ad me ocius aduolat: hisque compellat uerbis, ad imitationem Archimedis: Inueni, exclamat, Ueni, Uide. Ubi accessi ad eius ergasterium, arripui glaciem, eius fragmentum separaui satis grande, quod ita apte a medispositum, ne liquesceret calore manus, ad uarios magni nominis uitos & fide dignissimos, qui tunc eandem urbem nobiscum habitabant, & adhuc superstites ibi sedem & domicilium fixerunt, comportaui: Qui singuli, ut glaciem conspexerunt, utticas esse conclamarunt, nec minus quam ego rem usque adeo incredibilem, ac eleganter portentosam admirati sunt, unusquisque cogitabundus meditabatur, quid rei istud esset, & unde ac quomodo tam elegans res in natura nasci posset: memoria repetentes omnes, quod in sacris literis habetur: Memento homo, quia cinis es & in cinerem reuerteris, cogitantesque sub cineribus eiusmodi rerum formas delitescere ac immorari, unde resurrectio nostri corporis certissime sit expectanda. Illud ipsum iam notaui, quasi supra fidem omnem miraculum libro secundo magni mei speculi Mundi, his uersibus: " I'ay beaucoup de tesmoins encore pleins de uie Qui les formes ont ueu de mainte & mainte ortie Dans le sale lexif de leur cendre escoule Lexif, qui par le froid s'estant un iour gele Sur ceste glace d eau tellement represente Racines feuilles, tige & fleurs de ceste plante Que l ' oeil discerne tout la recognoist soudain La bouche aussi la nomme, il n'y aque la main Deceue en ne sentant quand elle la uient prendre Des cuisantes fourmis luy poindre la peau tendre: le nen suis point l'autheur, mon Deluynes c'est toy Qui trouuas ce secret estant loge chez moy, Secret dent on comprena que quoy que le corps meure Les formes font pourtat aux cendres leur demeure. " Hoc utique elegans experimentum saepius a me postea arte repetitum reuocat mihi in memoriam, eam quoque historiam, quam de Polono illo Medico commemoraui: quam a me uisam omnibus ingenii uiribus, rimari, meditari, ac imitari contendi, ac primum rationes omnes, quibus tam elegans operatio absolui posset: ac quid esset, quod ita tosam, aut aliam plantam tam perfecte & ad uiuum cum omnibus suis coloribus uno momento per leuem calorem effigiaret, uariis modis apud me agitare ac expendere coepi. Sed inter cogitandum, ac in operationibus aliis laborandum: animaduerti formam quidem aut figuram rei in sale suo citra ullum colorem inclusam esse: nec alios colores in aqua, quam aqueos hoc est albos posse ac debere exhiberi. Praeterea quod urticae in illa glacie, omni destitutae essent colore praeterquam aqueo aut albo cogitabam eam esse causam, quod nempe ex assatione ac calcinatione earum in aprico spiritus aetherei ac mercuriales, halituosique & sulphurei, exhalent, & euanescant, a quibus colores promanant, ut supra ostendimus exemplo a sale nitri petito: qui etsi albus sit aspectu, alembico tamen operto exceptus, & igne arenae compulsus, ut figatur, non desinit uolatiles suos spiritus trans corpus. etiam compactissimum alembici traiicere, sexcentis coloribus uarie distinctos, & externae uasis superficiei farinae uolatilis instar adhaerentes. Cum igitur eiusmodi uarii colores in sale petrae, ( qui terrae est sal pinguis delitescant & inclusi sint, non dubium est, in aliis quoque rebus omnibus eiusmodi nitrosos sales contineri, qui suos quoque colores proprios ex terrae potentia haustos in se contineant, quos opportune & ex artis solertia explicent. Sic igitur animo saepe uolui ac reuolui, & apud me attenta meditatione eiusmodi rationes agitaui, ac philosophatus sum: cuius rei periculum facere in animo habebam. Decreueram enim integrum simplex, in summo suo uigore existens, quod mihi tentandum, & experientia examinandum sumpturus eram, uerno tempore colligere omni tum suo uirore, floribus ac potestatibus luxurians, haustisque tum ex terra per radices, & abunde exuctis succis, ac tincturarum uitalium impressionibus, proprietatibusque, quae in spiritibus salium naturae concluduntur: Integrum inquam, eiusmodi simplex suis radicibus, caule, foliis, flore statueram contundere in marmoreo mortario: atque sic in cahos, confusamque molem redigere, quam uitreo uase, hermetice clauso includerem, eamque materiam digerendam, macerandam, ac fermentandam ad idoneum tempus exponerem, ex qua postea tria illa principia educerem ac separarem eo quem diximus modo, omni diligentia spiritus conseruans: & ex suis mercutialibus ac sulphureis liquoribus actiuis, elementarem aquam passiuam secernens, qua ad extrahendum ex fecibus aridis ac philosophice assatis ac calcinatis, salem ad crystalli puritatem adductum, qui candidissimus est cinis ac uiuacissimus. Huic sali deinceps paulatim aut guttatim liquorem suum mercurialem redderem, quem ab eo extillarem, ut cum sale fixo, armoniacum uolatilem, qui in eo liquore est inclusus, & a quo uim omnem suam liquor mutuatur, coniungerem, quem solum obseruandum susciperem, a sale suo fixo detentum & absorptum sic enim natura naturam amplectitur & simile gaudet simili, ut sal sale. His absolutis, hoc est salibus istis simul rursum unitis denuo paulatim ac sensim sulphuream essentiam: adderem; quam in terram foliatam reducerem, simplicissimam nempe essentiam, & omnibus suis tincturis uitalibus, ac proprietatibus instructam. Sed cum hactenus, ut supra dixi, defuerit mihi operandi otium, nondum attigi certam istius tam nobilis arcani experientiam: cuius cum dabitur occasio, iuuante Deo, periculum faciam. Cum enim in rerum natura sit, & reipsa confectum fuerit; non dubium est, quin iterum absolui possit, ab aliis solertibus artificibus; qualis ille fuit, qui mihi conspectus est. Nec puto commodiorem aliam eo perueniendi uiam sterni posse, ea, quam proposuimus, & quae omnibus trita est ac familiaris uere philosophantibus. Hac enim ratione quaelibet res elaborata, uirtutes summe efficaces & actiuas, uitalesque ac firmissimas qualitates consequitur. Sed eruditior me aliquis, & in Philosophia Chymica exercitatior, acutius possit rem istam intueri, & penitius artificium totum introspicere: Cui etiam liceat, si maius nactus sit otium, huius operationis periculum facere, & re ipsa artificii ueritatem ac certitudinem comprobare. Quo si pertingere ulli contingat, ne sibi soli arcanum seruet, saltem bene meritos homines, hoc beneficio sibi deuincere in perpetuum dignetur. Etsi enim res est aspectu elegantior ac iucundior, quam utilior: sopitos tamen oculos & conniuentes, acutorum & doctorum hominum, ad maiora & utiliora generi humano aggredienda uehementius excitabit: qui caecos postea, & in inscitia sua deuios, in rectam uiam reuocent: ac maledicis inuidisque hominibus, altum silentium imponant. Qui etiam tanto beneficio deuincti, Deo eius laudes celebrent, ac assidua operum eius meditatione, perpetuo ipsum colant, immortalesque gratias habeant. Cap. Ultimum. Quo docetur, rerum metallicarum ab antiquis usurpatarum & in antidotos adaptatarum, qualis fuerit usus non tantum extrinsecus morbis inductus: sed intrinsecus etiam assumptus ac usurpatus. In huius primae pattis nostri opusculi conclusionem, operae praetium est, Anonymi nostri, qui usque adeo aspernatur & respuit auxiliorum metallicorum administrationem, oculis subiicere, quantus & quam praetiosus eorum apud antiquos fuerit usus quibusue modis antidotos suas illi exornarunt ac locupletarunt, quas prae omnibus commendatissimas habuerunt, ut citra tamen praeparationem ea metallica remedia usurparent: Nihilominus negari non potest: quinuires maiores ea assequantur ac efficacius agant si solertis Chymici industria declarata ac depurata, abiectis superuacaneis faecibus, noxis potius quam utilibus, in usum sic rite praeparata reuocentur. Satis superque dictum est antea, ab iis, qui eiusmodi remedia repudiant, aquas simul metallicas necesse esse expui ac damnari, quas tamen adhuc in desperatis ac deploratis morbis, in quibus alia silent remedia, ab iis inuocari ac in usum introduci quotidie uidemus. Quorsum enim ad thermas metallicas aut fontes minerales desperatae ualetudinis aegros ablegant: si minetalium aut metallicorum auxiliorum usum usque adeo reformidant? Hinc quam parum iudiciose, de iis disserant uidere est: quam inconsulte ac maligne ea auersentur, quae inscite postea admittunt quamque impudenter de ignotis securam ausint sententiam ferte. De eiusmodi autem metallicarum aquarum naturis, proprietatibus, uirtutibus, essentiis salinis, mercurialibus, sulphureis fusiorem tractationem in librum nostrum de recondita rerum natura disseremus: ubi & praecipuarum ac primarum totius Europae scatutiginum, thermarum, lutorum, distinctionem ac ueram uirtutum illorum demonstrationem ac declarationem, usumque in uarios morbos accurate perscribemus: ut omnibus indeliqueat quam benigna, liberalis ac profusa sit erga humanum genus natura, in tot tamque praestantium auxiliorum productione quae aduersus etiam inuictissimos ac deploratissimos morbos, cuiusuis sortis hominibus abunde elargitur ac suppeditat. Hanc igitur liberalitatem naturae, in metallicis diuitiis, ex quibus tot admirandi effectus prodeunt, ut exceperint antiqui, & quanta artis industria in concinnandis suis ex illis antidotis uersati in usum humanum ea promouerint, nunc demum restat nobis dicere, atque ex hac demonstratione Anonymi nostri insulsas opiniones eluere. Ac primo loco Nicolai Myrepsi authoritatem citabimus, qui inter Graecos ex recentissimis est scriptoribus, Actuario aetate posterior: quem cum aliis superioribus Graecis solet in suis scriptis, ut probatissimos authores ac testes adferte; ex quibus quamplurimis, ut & ex antiquioribus Graecis, Arabibus ac Latinis, compositiones ac antidotos mutuatus sit: unde etiam inter uulgares pharmacopoeos; celeberrimus pharmaciae excultor ac dispensator habitus est: ab omnibus sequentis aeui pharmacopolis praecaeteris in exemplar suarum compositionum idcirco repraesentatus, & in imitationem adductus, praesertim ubi ex Graeco Latinus factus est & infinitis mendis, quibus scatebat, a Leonardo Fuchsio doctissimo ac celeberrimo inter Germanos Medico, repurgatus. Primum igitur, in ea antidoto, quae Aurea dicta est Alexandrina, ab ipso Nicolao descripta lib. de Antid. sect. 1. cap. 1 recensentur metallica haec, sulphur, aurum, argentum, Saphyrus, Smaragdus, Iaspis. In antidoto e Rosis, quem ualere dicit aduersus stomachi calorem: potissimum uero iecoris, lienis, pulmonis, omnem denique calidam totius corporis intemperiem. Quum item cardiacis; & quibus nimium discutitur aut dissoluitur corpus conducere ait: nec non ad omnem animi defectum ex calore ortum: inter caetera metallica recipiuntur haec, aurum, iaspis, sulphur, & crystallus. Quamquidem antidotum consulere liceat descriptam cap. 96. eiusdem libri de Antidotis Myrepsi. Capite Iii. Idem Myrepsus describit antidotum, quam inscribiti de lapide radiante, qui lapis est Lazuli: quae quidem antea sub eodem titulo ab ipso Mesue, & tradita & gemina ac germana ab ipso tamquam legitimum foetus, agnita erat: in quam ingreditur etiam aurum. Quae quidem antidotus aduersus omnes melancholicos affectus ac cardiacos celebratissima est, nec non lapis lazuli immiscetur: qui etiam aliis nostrae confectionis Alkermes ingredientibus, cum auro accensebatur: nisi nostris temporibus ab ea reliqua propemodum omnia alia ingredientia retinente aut saltem paucis immutatis, abscissus esset: & in locum eius, kermes suffectus, unde confectio Alkermes, non antidotus de lapide Lazuli, dici coe¬ perit. Ea uero antidotus Chrysippo uindicata, quae capite 157. describitur, dysentericis ac coeliacis summe utilis, lapidem haematitem, sulphur uiuum; alumen scissile & ustam calchytidem excipit. Quin & antidotus, quae Tryphera dicitur e ferro, frigiditati, & humiditati uentriculi, atque inflammationi, nec non frigidis ac putridis humoribus e uentriculo, uniuersoque corpore repurgandis conferens: stomomatis ferri lib. 1. admittat, quae fere reliquorum ingredientium pondus ex aromatibus adstringentibus ac roborantibus constantium, quantitate superat: cuius descriptio habetur capite 221. eiusdem libri. In antidoto porro Persica uocata, multis aegritudinibus utili, sulphuris & arsenici, uel singulorum etiam dragmae quinque immiscentur: quod uix ego crediderim, ab ullo parmacopola in exemplum trahi, ut audeat arsenicum, septicum ac uirulentum perniciosumque medicamentum, citra ullam praepatationem compositioni adiicere, etsi Dioscorides eo necnon auripigmento etiam in quibusdam morbis pectoris utitur: & aliis etiam antidotis, ut ei quae Musae Apollonio adiudicatur, ab ipso Myrepso cap. 303. In usum hepaticorum, hydropicorum, nephriticorum, ac aegre mingentium descriptae, arsenicum adiungatur. Antidotum quoque argytophoram ob praestantiam medicamenti sic dictam, quod non paruis sumptibus, aut mediocri pecuniae collatione comparetur cap. 320. descriptam, & ab ipso Myrepso ad infinitos morbos summe laudatam, bitumen, aurum, iaspis & sapphyrus ingrediuntur. Praeterea in antidoto cap. 330. explicata, quae eclogae nuncupatur, hoc est selecta, censentur alumen, calchytis, pumex, misy, bitumen Iudaicum, nec non etiam conchyliorum ustorum squamae: ut sic perspicuum ritatem metientes, trepide & indocte medicantur, ut hinc inde certum finem expectare non sit promptum, nec sperari quicquam boni, ex tanta possit uacillatione ac fluctuatione. At praeclara illa ingenia, quae medicinae ueritatem certitudinemque euoluerunt: & quam in corticibus rerum externis & illarum stercoribus non inesse satis ingeniose deprehenderunt, ac ex naturae abissis & uirtutibus in illis inclusis illam esse effodiendam cognouerunt: quam etiam aspectabili rerum illa facie, ac leuiearum elaboratione nusquam contenta, aliquid maius ac praestantius in intimis rerum partibus inclusum & latitans aggressa, nucleum tandem, hoc est naturae arcana, proprietatibus, facultatibus, uirtutibus, astris ac formis, spiritibusque grauida ex compedibus suis excluserunt, corporaque inutilia in quibus tincturae illae non uigerent, prorsus eliminarunt. Quam igitur necesse fuerit, uitale a lethali, bonum a ueneno, purum ab impuro, tenue a crasso, astra a suis orbibus ac corporum impedimentis dissociare, & reiecta omni impuritate, ueram ac potentem rerum essentiam elicere, in usumque solam assumere, docet nos ipsa natura, dum in corporibus nostris cibos in nutrimentum conuertere nititur, cuius rei si testimonia luculentiora afferre hic esset opus infinitis exemplis demonstrare promptissimum fuerit, nec aliunde quam ex naturae uirtutibus nobis insitis id palam fieri possit. Quot enim Deus bonel impuritates eliminat. Quot coctionibus, digestionibus, circulationibus sublimationibus & aliis uere chymicis omnibus operatior nibus, omnia sedulo, atque ita exacte digerit emundat, ac perpolit, ut uel ex magna quantitate ciborum, uix aliquot purorum spirituum & essentiae extrahat atque in usum suum referat. Hinc uariae artes a sublimibus illis ingeniis excogitatae & adinuentae. hinc inter omnes nobilissima Chymia ex luce naturae deprompta, eamque imitante, sola repurgandis, igne suo, omnibus spiritibus, ac essentiis rerum educendis, puroque ab impuro secernendo apta emicuit, magnoque honore ab antiquitate culta est, quod eius inuentores ac sectatores admiranda patrarent, sicque sibi Deorum gloriam ut nomen a uulgo aucuparentur. Sed cum abunde in progressu huius seripti mei ac aliorum a me editorum, atque mox fauente Deo, in lucem producendorum, haec declarentur, quorsum hic tibi diutius caput obtundam: Hoc unum restat generosissime ac illustrissime Heroe excutere, cur hic te compellam & tam amplo nomini tuo, tantulum quidem opus, si quod de meo est spectetur: quam maximum uero si subiecti argumentum libretur, nuncupandi ac consecrandi ansam ac confidentiam tam audacter arripuerim. Sed cui potius quam tibi huius foetus ab omni inuidia conseruandi, tuntela ac cura committi possit, qui & bonis literis & armis non mediocriter, sed abunde, omnique aliarum uirtutum priuaret: Sic enim rursum scribebat Anonymus: Tuis remediis accelerata mors auxit Fiscum, atque sic functus es Medici uere Regii officio. Audax utique incusatio, & temeraria, falsaque calumnia est. quae nisi graui supplicio mulctata, ferri nusquam potest. Quid enim non maiestatem ipsam regiam perstringit ac uellicat, quam sic nefariorum medicorum improbitate ac scelere in lucrum suum uti, tacite ementitur; & impie accusat? Atque haec est rabies furorque, quo adiguntur iusto Dei iudicio, qui fortunis alienis inuident, & liuore ex aliorum faelicitate contabescunt. Quod priuatim ego ab eiusmodi homine impetar, ob usum mearum pillularum, quas in quorundam malignorum ac contagiosorum morborum curam prescribo & offero, quibus uulgaria remedia ad eruendas radices & extinguenda seminaria, nobis satis cognita, nihil opis conferant: quum ex earum usu quibusdam, quos duos aut tres nominibus suis designat, grauia symptomata accidisse falso mentiatur: grauissima proborum uirorum, longe plura quam satis est testimonia habeo, quae mendaciis illius & calumniis opponam, quibus fides fiat certissima, ullum unquam nemini symptoma ( ne dum noxam ) contigisse, qui eas deglutiuerit. At contra earum usu plurimum esse adiutos, & omnibus grauibus symptomatibus liberatos. Quorum tamen si quibusdam aliquis post sumptionem earum conflictatus fuerit, hoc non pillulis sed morbi uiolentiae ac humorum malignitati sit ascribendum. Inter sexcenta testimonia eorum, qui illis usi sunt, hactenus ac in dies eas foeliciter assumunt, producam in exemplum D. Bertrandum Regium Medicum, doctum uirum, eiusdem mecum patriae ac regionis, necnon intimum mihi amicum, ac olim studiorum socium & condisci. pulum: qui grauissimo affectu conflictatus ab hinc sesqui annum aut amplius, in hac ipsa urbe, post multa tentata frustra auxilia a duobus tribusue iuuenibus, huius urbis medicis, per aliquot dies praescripta & administrata, cui ego etiam cum adessem, nec quicquam mouere uoluissem, quo mihi D. Seguini, uiri utique doctissimi ac celeberrimi medici, consilium accerserem, ac coniunctis rationibus de eius morbo cum illo decernerem, qui cum per multos continuos dies cum eo inuisissem aegrum, & cum aliis etia medicis multa ex communi consilio remediaimperassemus, quae & purgationem humorum & sanguinis missionem, reuulsionem & roborationem, aliaque id genus respiciunt, unde nihil leuaminis nec opis persensisset: admonitus tandem aeger a D. Seguino, ut meis pillulis ut eretur, & quas alioqui non obtulissem sponte, nec nisi rogatus, quamuis uirium earum ipsemet Bertrandus iam aliquot ante annis effectuumque fuisset conscius & ocularis testis, ex massa quadam earum, quam ultro illi hinc discedenti impertiera: admonitus, inquam, iis tandem uti uoluit, qui cum unam tantum deglutiuisset citra molestiam, talem tantamque porraceae bilis euacuationem prorsus uiridem deiecit, ut crederet huiusmodi colorem ex ipso medicamento profectum: at quum aliis diebus eodem uteretur nec eiusmodi bilis copia, aut uenenatus humor, expurgatus sit, nulloque colore, excrementa ipsa ui pillullarum deturbata, tincta apparuerunt, tunc simul morbi grauitate depressa ac imminuta, mel ius habere caepit, ac tandem paulo post conualuit. Unde non ex medicamento colorem uiridem sed ex ipsis uenenatis humoribus eiusmodi colore infectis promanare iudicauit. Hoc usque adeo benignum ac leue expertus est medicamentum, ut praeter eam portionem pillularum, quam remigranti in patriam, petenti obtuli, crebris adhuc literis sesit calcinata antiquis etiam fuisse in usu probata & assumpta. Quidam etiam ex optimis Mithridaticarum Antidotorum compositionibus, quae cap. 412. habetur imponuntur, sulphur, nitrum & adustum plumbum. Quin insuper ea antidotus, quae epilepsiis, apoplexiis, maniacis affectibus & febribus quartanis propria est, quaeque e Zinzibere inscribitur, intromittit lapidem lazuli, lapidem Armenum; antimonium, & aurum: Antimomium inquam. tam Anonymo nostro illaudatum, ac exitiale, uel citra ullam etiam praeparationem. Quae tamen antidotus non definit esse in deliquiis animi aut cordis defectibus, maxime utilis. Liceat porto uidere apud ipsum Nicolaum Myrepsum, in Antidoto purgante de Cynamomo. cap. 506. descripta, ut Antiqui in suis soluentibus medicamentis, tartato etiam crudo, & simpliciter in puluerem redacto aliis ui purgandi preditis admixto, locum dederint. Idem quoque conspicitur in antidoto ex myrobalano cap. 510. tradita. Si ueteres illi Medici crudis eiusmodi medicamentis, noxiis potius quam utilibus, utentes commendantur ac laudantur, cur nos tanto artificio tamque salubri praeparatione eorum uirus infringentes ac innoxia prorsus, imo summae efficaciae ac utilitatis ea reddentes, ut qui ( exempli gratia ) loco crudi tartari, crystallos, aut cremorem eius, solius aquae ebullitione extractum, diasennae nostro, & soluentibus aliis medicamentis ad ueterum illorum imitationem, nec non etiam recentiorum celebriorum, qualis est Montagnana admiscemus, tanto despicatui ac odio iniuste habeamus: & ab imperito isto Anonymo, duobusque aut tribus aliis stupidissimi & hebetis ingenii hominibus, summe inuidis, ac mihi priuatim capitali odio infestissimis, nouitatis impudentissime insimulemur? Exclament quantum uelint, uel ad raucedinem usque tollantur, crucifigantur, eliminentur ac extreminentur eiusmodi Chymici homines, nosque ut anthropoctonas execrentur, quod in usum sulphuris florum ( tantae elegantiae ac utilitatis ) preparationem a nobis usurpari perceperint. Quid aliud quam canum more ut lunae, sic eruditioni Chimicorum quam assequi nequeunt, prae inuidia rabiose allatrent? Quid enim sulphuris floribus praestantius aduersus inueteratas tusses? Quid mercuriali illius aciditate, aut uitriolato liquore acidulo, naturae aliarum eius partium aut proprietatum dissimulis, in eo praesertim; quod numquam flammam concipiat ( quod sulphuris maxime proprium est, ut iam alibi diximus ) at potius a conflagratione puluerem bonbardicum arceat: in uariis aegritudinibus, & utilius & efficacius dici aut exigi potest? Quam foeliciter enim is a nobis in dies uarie aegrotantibus exhibeatur, infinitis nobis experientiis compertum est, ut nulla non etiam febris hoc tam nobili remedio ingulari, nullus non ardor ac incendium corporis extingui possit. Ut hinc quam imperite ac inique Anonymus iste, nobis conuitietur, calumnientur, & insultet, quasi ignem igne, & incendium incendio augentibus, abunde liqueat. Hinc imperitia illius elucescit quod citra ullam uerae uiuaeque sulphuris anatomiae cognitionem ac rationem nos damnet, eo quod cortices tantum rerum oculis eradat, interiores uero medullas nulla animisolertia rimari possit: non satis edoctus, quod occultum est in recessu cuiusuis rei, illud esse prorsus contrarium manifesto, ut hinc liceat arguere, quanto facilius exteriora sulphuris ardeant, interna eius uiscera, hoc est occultam quamdam essentiam in illo latentem, quae arte tamen sagaciter extrahi potest, omnibus ardoribus ac incendiis reluctari, eiusque uiribus illa emori ac extingui: Nec quicquam facit inepta illius ratio, qua asserit sulphur pinguedinem esse terream concipiendae flammae idoneam, & igneae esse proprietatis: cum ea sua mole cadat, nullisque fulcris muniatur, imo iisdem medicorum Arabum axiomatibus infringatur, ac destruatur quibus camphoram uolunt esse frigidam, quae tamen flammam facile concipiat, eoque etiam ardentius excandescat ac promptius incendatur, ut hinc sibi non satis constare, Anonymum sed in uarias incertasque sententias distrahi illum aperte liqueat. Sed iam iam excutiamus, quomodo Antistro, & soluentibus aliis medicamentis ad ueterum illorum imitationem, nec non etiam recentiorum celebriorum, qualis est Montagnana admiscemus, tanto despicatui ac odio iniuste habeamus: & ab imperito isto Anonymo, duobusque aut tribus aliis stupidissimi & hebetis ingenii hominibus, summe inuidis, ac mihi priuatim capitali odio infestissimis, nouitatis impudentissime insimulemur? Exclament quantum uelint, uel ad raucedinem usque tollantur, crucifigantur, eliminentur ac extreminentur eiusmodi Chymici homines, nosque ut anthropoctonas execrentur, quod in usum sulphuris florum ( tantae elegantiae ac utilitatis ) preparationem a nobis usurpari perceperint. Quid aliud quam canum more ut lunae, sic eruditioni Chimicorum quam assequi nequeunt, prae inuidia rabiose allatrent? Quid enim sulphuris floribus praestantius aduersus inueteratas tusses? Quid mercuriali illius aciditate, aut uitriolato liquore acidulo, naturae aliarum eius partium aut proprietatum dissimulis, in eo praesertim; quod numquam flammam concipiat ( quod sulphuris maxime proprium est, ut iam alibi diximus ) at potius a conflagratione puluerem bonbardicum arceat: in uariis aegritudinibus, & utilius & efficacius dici aut exigi potest? Quam foeliciter enim is a nobis in dies uarie aegrotantibus exhibeatur, infinitis nobis experientiis compertum est, ut nulla non etiam febris hoc tam nobili remedio iugulari, nullus non ardor ac incendium corporis extingui possit. Ut hinc quam imperite ac inique Anonymus iste, nobis conuitietur, calumnientur, & insultet, quasi ignem igne, & incendium incendio augentibus, abunde liqueat. Hinc imperitia illius elucescit quod citra ullam uerae uiuaeque sulphuris anatomiae cognitionem ac rationem nos damnet, eo quod cortices tantum rerum oculis eradat, interiores uero medullas nulla animi solertia rimati possit: non satis edoctus, quod occultum est in recessu cuiusuis rei, illud esse prorsus contrarium manifesto, ut hinc liceat arguere, quanto facilius exteriora sulphuris ardeant, interna eius uiscera, hoc est occultam quamdam essentiam in illo latentem, quae arte tamen sagaciter extrahi potest omnibus ardoribus ac incendiis reluctari, eiusque uiribus illa emori ac extingui: Nec quicquam facit inepta illius ratio, qua asserit sulphur pinguedinem esse terream concipiendae flammae idoneam, & igneae esse proprietatis: cum ea sua mole cadat, nullisque fulcris muniatur, imo iisdem medicorum Arabum axiomatibus infringatur, ac destruatur quibus camphoram uolunt esse frigidam, quae tamen flammam facile concipiat, eoque etiam ardentius excandescat ac promptius incendatur, ut hinc sibi non satis constare, Anonymum sed in uarias incertasque sententias distrahi illum aperte liqueat. Sed iam iam excutiamus, quomodo Antiqui uiuo sulphure, ac citra ullam praeparationem, in suis remediis usi sunt. Ostendimus iam id plus satis ex superioribus antidotis, quibus metallica excipiuntur ex ueterum arte: quibus etiam concessus est locus in plusquam uiginti aliis compositionibus, que hoc nomine quam maxime commendantur & aduersus uarios affectus celebrantur, inter quas & sequentes addemus ad maiorem ueritatis fidem, Antidotum nempe Symphonos dictam, quod conuenienti efficacia praedita sit ad curandos affectus, quibus dicata est, congruit enim tussibus & tabidis opitulatur. Hanc describit Galenus lib. 7. de compositione medic. local. cap. 2. quam crudis huiusmodi ingredientibus ueteres concinnarunt. Addemus & antidotum de Baccis lauri, nec non innumeras alias adiiceremus, nisi satius esset lectores ad descriptiones earum ab codem Myrepso accurate traditas, relegari, quas peruidere omnibus liceat. Quin & compositiones extant atque antidoti, diserte ex eiusmodi ingredientibus praescriptae, quae uel ipsorum nominibus insigniantur, qualis est antidotus de sulphure & oxopyretos capit. 158. & 159. ab ipso Myrepso traditae: quas idem conferre scribit ad tusses diuturnas, tertianas & quartanas febres: nec non omnes internos dolores intestinorum, coli inflammationes & stomachi: & comitiales affectus. Unde constat sulphur ab antiquis in remediis, tanquam etiam eorum 311 basim usurpatum, non tantum aduersus quartanas febres sed tertianas etiam ab humore calidissimo, sulphureo atque igneo, originem ducentes. Quid ad haec obganniet Anonymus, qui tam clamose in metallica remedia tanquam exitialia ac lethifera insurgit? An sic eum ab antiquorum fide & medica religione totum pendere, ut ementitur, aequum fuerit credere? An uerae uideri possint eius calumniae quibus tanquam nouitatis ab uno Paracelso inuectae, nos eius discipulos, ut uult, insimulat ac criminatur, cum ab antiquis prius excogitata sint ac usurpata in usum, tantique facta remedia. Ut tandem concludamus, & de nostris scriptis modesti ac equi lectores aliquid utilitatis reportent, ausim illis secure promittere, & fidem facere ut ex sex aut septem eiusmodi metallicis Chymica arte elaboratis, posse usque adeo exquisita auxilia educi, qualia sunt praeparantia, & purgatia omnis generis, incidentia, alterantia, corrigentia, attenuantia, corroborantia & id genus alia, que omnium morborum omnibus indicationibus satis esse possint: ex quibus etiam nullum non corporis ex humoribus incendium, siue internum, siue externum extingui queat: omnis etiam generis dolores sedari possint. Quod Iunioribus medicis erit utilissimum, summopere notandum, quo solertibus praeparationibus insudent ac animum mature appellant, ut tandem instauratio uerae medicinae, ac geminorum remediorum ueraeque ac syncerae praeparationes enascantur & in usum reuocentur: Quam quidem prouinciam pro uirili parte suscepimus speramusque fore, ut Deo fauente, in nostra restituta dogmaticorum pharmacopaea cuius iam initia euulgata sunt, aliqua ex parte, si non integre, scopum collimando attingamus, & posteros, quae sequenda sit uia recto tramite, doceamus. Addemus & hoc, substantias nempe metallicas, ex quibus praecipua illa remedia de quibus loquimur, extrahuntur, quaeque breui, ut spero publica sum facturus, idque fuse pro loci & temporis opportunitate in spagyrica nostra pharmacopoea aucta ac locupletata, has esse, aurum uidelicet & atgentum inter metalla perfecta: uitriolum inter sales: Atque inter spiritus semimetallicos, antimonium, sulphur & mercurium ex quibus etsi uulgaribus hominibus ut Anonymo nostro uenenata & exitialia esse imperite iudicantur, ac damnantur, suo tandem loco quanta ex eis arcana & praestantissima auxilia eruantur re ipsa ac luculenta experientia demonstrabimus. Ios. Quercetani Doct. Medicique Regii. Ad ueritatem Hermeticae Medicinae, ex Hippocratis etiam ueterumque decretis ac Therapeusi propugnandam. Aduersus cuiusdam Anonymi Phantasmata dilucida Responsio. Tractatus Secundus. In examen Capitis primi Antilexis. Priore huius Libri tractatu ad ueritatem Medicinae Chimicae ex Dogmaticorum etiam sententia stabiliendam, uniuersaliori quadam & fusiore docendi ac dicendi methodo, apodicticisque rationibus: necnon singularibus quibusdam exemplis usi sumus, non tam priuatas aduersarii nostri censuras, in quaedam libri nostri capitam intuentes, quam ut ad eos, qui uere Medicinae ex Dogmatica & Hermetica scholapetitae, stndiosi sunt docendos ac erudiendos respicientes, stylum nostrum accommodaremus. Hac uero secunda libri parte decreui minutius singulas nostri Mastygophori castigationes expendere, ca tamen breuitate, ut simul, quod fusius a nobis tractatum est, in compendium contraham, unde Lector etiam citra fastidium haec percurrete possit, & inde fructum capere. Pergamus igitur in excutienda tua censura, uideamusque quid uelis. Mendacia, prestigias, ineptias, & si quid peius latrare potes, obiicis a mein uulgus efferri ac spargi, indeque iudicum auxilium imploras: sic limen tuae orationis exornas, quasi prima fronte futurus omnibus terrori, ne ad mei libri lectionem quis aduolet: cuius utilitate omnes priuare niteris, ne quid habeant, quo te superent. Sic uulpes ille Aesopicus abscissa inter sepes cauda deformis, aliis abiiciendas suas, ut pondus inutile persuadere uoluit: ne scilicet deformitatis suae conscius, alios ornatiores & perfectiores uideret, quibus esset opprobrio. Haud secus inuides aliorum perfectioni, quam nondum assequi potuisti, & ad eam anhelantes, ne te superent, omni studio auocare contendis. Sed quicquid opponas, illud facile ueritas uirtute propria eluctabitur. At, quibus argumentis Anonyme uenenum, ineptias, mendacia, praestigias, & si quid peius cacolalia ista tua eructare potes, esse euincis? Quia, inquis, a sexaginta Medicis Parisiensibus liber explosus est, tanquam falsam & ridiculam doctrinam inducens. Uix crediderim, ex tanto numero te eundem consensum & suffragia collegisse; Probos saltem excipere debuisti, quos, satis noui, eo usque dementiae non esse progressos: sed, ut ut sit, uah? ni rideant ipsi pueri, qui ab Exemplo Argumentum claudicare satis norunt. Quales igitur Medicos intelligis? Qui tuae scilicet farinae sunt homines: alios magis pudeat της σης ἀναλιου ἀλαζωνειας, quam te tuae ipsius temeritatis. Pudet te ( inquis ) diutius in nostris ineptiis uersari: at pudibundum magis tibi esse opportuit, quod in tam uili elaborando & excludendo faetu, bonas horas quatuor mensium perdideris. Sed eia cum tres tantum Medicorunt sint Sectae, conquereris quartam Hermeticam a me introduci, quasi sit nefas plures institui, quam ex Galenicis scriptis didicisti. Ita uideris Pythagoricus discipulus, qui rationis loco, Tyrannicum illud usurpes, αὐτος ἐφα Nunquid uides passim, hoc omnibus artibus esse commune, ut singulae singulas sectas sibi constituant? Sic si quid additur ad inchoatam medicinam, & in ea docenda ac facienda, praeclarius inuenitur ac docetur, an nefas fuerit inuentori aut castigatori, sequaces suos ac imitatores, sectamque suo nomine insignite? Si hoc liberum fuit antiquis, cur recentioribus idem denegabitur? Sed quorsum istud ad ratiocinandum: quorsum etiam dissensio illa opinionis de Mercurio Trimegisto, an fuerit Moses Hebraeus nec ne, an alius, quis, ( quoduerius ex triplici illius officio, unde Trimegistus dictus est, quo Moses caruit, affirmari potest ) modo de re constet, & de eius doctrina fides fiat? Nunquid hoc libere in campo expatiari, & nullo consilio euagari est? Sed ἀυτα δεια ista tua, qua tibi in loquentia ( eloquentiam dicere uolui ) plus aequo blandiris, hanc tibi excurrendi uoluptatem attulit. Frui igitur istis deliciis te opportuit, non anxie in Paracelsum ita debachari. Hunc falso & contumeliose Alchymiae originem a cacodaemone aut Diabolo accepisse asseris: ubi satis prodis tuam in illius scriptis inscitiam, quae calumniarum hanc tibi ansam praebuit; Non abs re igitur uanitatis argueris, qui sensa scriptorum doctorum non capis, aut ea turpiter in contrariam sententiam detorques: Sed missa isthaec faciamus; tu uero circumspice, ne, si quid est, quod ingenii tui, in scriptis & Hermetis & multorum Philosophorum Chymicorum, captum superet, cuiquam iniurius sis, & repente ad insaniam adigaris. Quaere sapientiam ex eo, qui uel somniorum significationem, ne dum scriptorum hominum interpretationem elargitur. Falso etiam Spagyrica remedia citra rationem & experientiam reperta esse pronuncias, quorum ubique tot uirtutes & admirandi effectus cum utilitate & uoluptate conspiciuntur. Apud te quidem ratione carent & experientia, qui rationis es & experientiae expers, quod satis indicant occultae tuae proprietates, ad quas tamquam ad asinorum pontem, cum te aliqua difficultate extricare non potes, statim perfugis. 5 In aliis tuis rationibus excutiendis futilibus, ac uanis, non est quod diutius tempus atteramus: Eae enim cum sint leuissimi momenti, nulliusque laboris, in illo campo alacriter loquentiam tuam expatiari sinemus. Hoc unum eiusdem primi tui examinis non praetermittam quod argutissimae scilicet & subtilissimae sit rationis, Medicum nempe a Pharmacopaeo esse distinctum, ne seorsim illorum singuli aegros ingulare ausint. Notate hic uiri doctissimi granmatici acumen. Caetera in stercus captillum facessant. Quae autem undequaque ex dogmaticorum scholis corrasa recenses, quorsum ista, nobis iam a puerilibus annis toties inculcata, & decantata, diutius auribus nostris obstrepant? Ualeant & ista ad sua magisteria, ibique in cinerentur ne reuiuiscant. At quis te ferat ita inconsulte in preceptores tuos iniurium? Quos constat ita parandis remediis hoc est Pharmacopaeae insudasse, ut suis manibus operationes eiusmodi attrectarent & uersarent, aegris ipsimet Doctores auxilia exhiberent, & si quae arcana medica callebant, sibi solis ea asseruarent, uel ita aliis impertiebantur, ut non nisi sagacissimo Oedipo enucleatore, fas esset suis in uolucris expedire. Habuerunt ne Hippocrates & Galenus distinctos Pharmacopaeos? aut, cum ipsimet ministeria ista obirent, putaruntne sibi dedecori uerti, aut, ut tu delicatulus censes, de maiestate sua & reuerentia detrahi? Proh uanitatem. cuius uitio quamplurima ignoras. Quam turpe est Medico, sibi Doctoris titulum arrogare & materiam, qua uti debet, modumque illius parandae ac admin istrandae ignorare, patique se a ministris suis superari? An ignoras, Anonyme, experientiam rerum esse magistram: Ergo Pharmacopaeus eam callens, Magister erit; tu uero bruta statua cathedrae affigeris. Quod etiam falso subiicis, malam diathesin ex Chymicis remediis, nobilibus partibus relinqui: hoc quam sit a ueritate alienum iam docuimus. Hic nunc satis sit si de rebus etiam incognitis, absurda & inepta effutienti pro tuo more, tibi respondeamus. Si autem Imperiti & agyrtae praeparationibus suis, aut potius destructionibus, antimonium & praecipitatum ( quae iam pridem damnauimus, & hactenus explosimus, ut scripta nostra testantur ) adulterant potius quam emendant, aut non probe uenenum in iis latitans extinguunt: quo fit, ut perniciem exhibita inferant, quid ad nos? an aliorum imperitia & abusus, nobis culpae uertatur? Quod quam iniquum sit, iudicent sanae mentis homines: Tu uero tuas tibi serua Historiolas quas adiicis, cum enim a te recitatore aut etiam fictore progrediantur, suspectae fidei nobis esse debent. Quod uero tibi occurrit, censura dignum, essentiam quintam, nempe lapidem Philosophorum, & Chymiam a me συγονυμως usurpari: inepte addis Chemiam de tuo: alias non est quod mireris aut castiges. Essentia enim quinta, & lapis Philosophorum promiscue a Philosophis sumuntur, quod unum & idem re sint, utrumque enim uniue salis est medicina balsamica, quae omnia quaecunque natura complectitur in statu suo conseruat, heterogenea disgregans, & homogenea ita copulans, ut ante praedestinatum finem nullum interitum experiantur aut subire possint. Erras autem toto caelo, nec Philosophorum sententiam capis, si lapidem tantum pro ea effectus parte intelligas, qua uiliora metalla in aurum commutantur. Longe quid maius promittit Philosophorum lapis. Ergo & hic disce sapere, & de incognitis plura loqui desine, quam fert sobrietatis regula & sapientiae lex. Eadem lege cautum, ne defunctorum manes turbentur sine igitur Mosis manes in pace requiescere, & falsam quam concepisti, de Mercurio Trimegisto opinionem excute. In caeteris, tanquam in uacuo ac inani incertoque campo futilis acuanus excurrito & expatiator: In arenam enim nostram nunquam descendisti, ut nos oppugnares, & armorum nostrorum speciem tibi uidendam exhiberes; sed phantasmatis & inanibus tuis speculationibus bellum indiceres, ut tibi gloriolam inde si posses, comparares. At quid possit ἀναλφύβητος in Chimia? Quod ad Democritum attinet, frustra quoque lacessis eum: cuius ut & Aristotelis, si diligenter & attente scripta perlegisses, longe aliud sentires. Scias illos Socratis more αἰεὶ γηράςται πολλὰ διδασκομένους Excutis deinceps, an aurum possit arte fieri, ex multis rationum, & ab Erasto petitarum inuolucris, niteris negationem adstruere. Si aeque familiaris esset artificibus eius conficiendi, ac uitri, ex herbis & lapidibus, aut etiam metallis, educendi ratio, ac tam creber illius ac huius aspectus, mirari, credo, aut dubitare desineres. Quis enim rerum ignarus credat ex herba, plumbo, lapillis, uitrum extrahi posse, formae tam dissimilis, ac substantie? Quis ex linteo aut filamentis chartam? ex lignis, uirgultis, conchyliis, ossibus, paleis, lapides & saxa ui aquarum concrescere & efformari? Quidni igitur a simili & aurum fieri posse, & transmutationem metallorum inter se, annuemus praesertim cum in similia, quam dissimilia liberior fiat transitus? Quis consensum prope omnium gentium, Hebraeorum, Chaldaeorum, Aegyptiorum. Romanorum, Italorum, Gallorum, Anglorum, Germanorum & Hispanorum, citra rationem aspernetur aut rideat? necnon quae proposita sunt admirandarum transmutationum exempla superbe nimis respiciat, rationumque momenta, quibus tam nobilis ars confirmatur, non satis iudicios e expendit? Sed cum ab illis solis contradicatur, qui ea nunquam uel obfecerint: aut si quid in Chymicis libris legerint, tarditate ingenii sui nihil assecuti fuerint, Quid istos moramur homines? Audiant tecum Anonyme, Auicennam Chymicum dicentem, neminem uiiquam magisterium lapidis negasse qui esset sapiens. Sed ut ad auri conficiendi artem ( de qua ne my quidem aut gry in priore meo libro: nisi quatenus argumentum ad medicinam facit ) contra inanes tuas rationes, tandem accedamus: uisum est pauca hic de ea disserere: ac primo inanes istas tuas rationes diluemus, postquam, eius artificium Laconico dicendi modo, qui Philosophis proprius est & uernaculus, cum de Saturni menstruo egimus, iam a nobis satis enucleatum est, ut illis satisfactum fuerit, que ingenio pollent, & ad hanc artem nati sunt. Primo internum principium esse uis, ex quo procreentur omnia: deinde illud duplex constituis, naturam uidelicet & animam, quo quidem Principio, quum ars destituatur, eam idcirco ineptam esse ad conficiendum aurum infers. Praeterea ut forma essentialis corpori aptetur, materiam debere esse ad formam excipiendam idoneam asseris, quae talis redditur temperie certa, & legitima conformatione. In istis, quam aperte in generatione rerum ignorationem tuam prodas, hinc liquet: Primo quod duplex principium formale constituas; & ea distincta facias, quae unum & idem sunt ratione & essentia. Secundo, quod materiam substantialem, a forma essentiali separas, ignarus una & eadem fidelia duos parietes dealbari, aut unum ex altero, aut utrumque ex eodem principio consurgere. Atque, ut tibi pateat quam friuola ista tua falsaque sit naturae & animae distinctio, utriusque definitiones afferamus, quae rem constituant, si fieri potest, aut descriptiones, quae proprietates utriusque uel easdem uel diuersas faciant. Naturam uocat Aristoteles 2. Phys. principium motus & quietis, in quo est primo & per se. Galenus uero sic definit finitionum libro, ut sit uis quae ex se ipsa moueatur, sitque author formationis, generationis & perfectionis. Quam Plato ante dixerat uim quandam esse rationis & ordinis. Anima uero sic ab eodem Aristotele definitur, ut sit ἐντελεχεια seu primus actus, & corporis organici perfectio, uitam potentia habentis, quod ab eo actu omnes uires, operationes & actiones in corpore cuiusuis animalis procedant. Forma enim agens & mouens Aristotelicis uocatur actus primus ut anima & natura. Alibi eandem definit Aristoteles, spiritum quo uiuimus, sentimus & intelligimus. At quid est principium motus, & uis illa generationis, & perfectionis auctot, quam anima aut spiritus, quo formamur uiuimus, sentimus & intelligimus? Idcirco Platonicis natura est anima illa uniuersalis, omnes alias animarum species & indiuidua informans & procreans ( Hominis animam rationalem hic excipio, ut quae homini ex luto iam facto & post naturam creatam a Deo inspirata sit ) Quam friuola igitur ista sit distinctio, quis non uidet? Porro cum dicis materiam oportere temperie certa, & legitima conformatione instructam esse, ut formam recipiat: unde quaeso & ex quo Principio nata est illa materia & temperies. Nam ab internis illis principiis orta esse non potest, quia sunt formalia, non materialia Principia, ut tu uis, quae materiam illam temperatam & probe conformatam subire debent. Duo igitur erunt principia, alterum Formarum, alterum Mareriarum. Atqui quod creatum est a Deo, unum fuit, non binum, ex quo illo uno omnia separata sunt, quae suae originis & unionis recordatione perpetuo gestiunt, ad illam unitatem regredi. Hinc perpetua illa elementorum circulatio in sese, ut ad unitatem pristinam redeant. Dum enim terra in aquam transit, aqua in aerem, & aer in caelum, caelum uero in terram, hoc appetitu & studio feruntur redintegrandae suae unitatis, in qua omnia simul & unum fuere, quae aqua fuit primo, seu chaos aqueum, in quam tandem unionem pest completas circulationes, ad perfectionem quandam crystallinam, longe primae unitatis creatione nobiliorem, peruetura sunt, quam Apostolus caelorum & terrae renouationem uocat. Ut igitur quid generatio sit rerum, & ex quibus Principiis forma & materia in generationem corporis ex uno semine procreentur, paucis ex nostra schola, Physicam sacram Mosis sequente, addiscito. Dicitur Deus apud Mosem creasse unum chaos, quod aqueum colligitur fuisse; quod Spiritus Dei aquis incubuisse dicitur a Mose. Materia istius chaos, nulla alia ante fuit, quam Uerbum ipsum Dei, ( Fiat ) quod quidem uerbum non fuit inane in Deo, nihil enim ab eo proficiscitur, quod non sit immensae uirtutis. Quemadmodum igitur cum dixisset, Fiat lux, statim facta est; sic de chaos huius origine pronuntiandum est. Chaos igitur istud ex uerbo Dei ortum, aut per uerbum creatum, statim in corpus immense animatum prorupit, ac Deus loquutus est. Immens e animatum dico, ex infinitis uirtutibus, quas in dies exerit, ex semine rerum omnium uniuersali, ei a uerbo indito, omnia producens. Semen autem illud, aliud nihil est, quam anima uniuersalis mundi ex spiritu Dei profecta, quae iuxta uerbum Domini, Fiat, statim creata est, cum suo corpore uno & eodem momento ad rerum futurarum generationem. Hoc autem semen, seu anima illa uniuersalis, licet prima creatione statim cum corpore exorta sit, aliam tamen habuit a Deo institutionem, gradusque praescriptos, ut sensim & paulatim species & indiuidua progigneret, dum ad perfectionem suam perducta sint. Semen igitur & principium omnium rerum fuit hoc uerbum ( Fiat ) quod cum sub sensus non cadat, ex nihilo idcirco dicuntur omnia esse creata. Ut ergo ex nihilo creata sunt a Principio omnia, ita & nunc creata nascuntur, tanquam ex nihilo, Exempli gratia, Triticum nunquam reuirescit, ni prius satum in terra corrumpatur, & ita obteratur, ut in nihilum redigatur. Nihilum uoco ( ut dixi antea ) quod non potest sub aspectum aut alios sensus cadere, siquidem semen, in quo conclusae sunt proprietates omnes radicis, caulis, aristae, grani, & uirtutis in illis specificae, in meram spiritualitatem, hoc est in ptimum ens suum spirituale, aut in spiritum id est animam redigendum, ut omnibus compedibus & impedimentis corporis liber spiritus, nouum sibi corpus, uirtute sibi ingenita, effingat, atque induat, iuxta scientiam ac proprietatem omnium tinctutarum, quas in se semper retinet, & corpori inchoato & supercrescenti ad perfectionem usque indiuidui communicat. Itaque ex digestione corporis & spiritus tritici in terra facta, spirituale quid oritur, in corpus excrescens, longe nobilius ac feracius parente suo. Hinc uides non esse triplicem formam: nec aliunde materiam, aut temperiem, & conformationem, quam a solo spiritu, ui fermentationis extracto & separato, tincturas omnes, uirtutes ac proprietates possidente, perfici: quas quidem uirtutes in corpus, quod sibi fabricatur, diffundit, ac exerit, temperiem, conformationem, ad perfectionem usque indiuidui efformans. Hoc te docebit agricola, uinitor, olitor, & rerum quotidiana experientia. Sic in auro principium auri inest, quod si rite praeparetur, & in terram suam iniiciatur, ut in ea putrescat, digeratur ac fermentetur, in primum ens tandem redibit, hoc est in spiritum mercurialem, qui liber a denso illo corpore, reuiuiscit, & quicquid sibi tum congenitum nanciscitur, illud in sui simile uertit, ac longe purius nobiliusque reddit, quam esset antea ipse Parens, quemadmodum ex tritico nobis apparet, quod ex simplici grano, radicem, herbam, caulem, spicam, & centum ex uno, grana producit. Ut igitur paucis diluamus tua argumenta, scias artem quam nouitatis inique insimulas, noui nihil producere, sed naturam iuuare, eamque promouere ac intendere digestionibus ac coctionibus, ut cum semen auri compedibus suis uinctum, nullas uires in sui similis generationem habeat, uinculis ab arte expeditum & tractatum, ut par est, uirtutes suas in materiam congruam possit diffundere, & principia illa speciei imperfectae, ex principiis suis, potenti ui ac ἐνεργεια in suam perfectionem adducere. Caeterum inspersa sunt quaedam in hoc tuo examine insignis istius tuae Philosophiae ornamenta, quae sicco pede non sunt praetereunda. Magnes, ais, trahit ferrum ui formae sceu proprietate substantiae. Confugis hic ad proprietates occultas cum nullam rationem possis reddere uirtutis Magneticae in ferri attractionem. Quomodo potes dici Medicus & Philosophus, si ignoras unde spiritus nostri in corpore latentes, famelico appetitu statim ex cibo & potu nutritiuos spiritus extrahunt, quibus reficiantur? An te fugit, spiritus in alieno corpore morantes, suae naturae corpus ualidius attrahere, quam si in proprio corpore manerent, ubi infixi quiescerent? Sic magnes, ut hoc ex nobis addiscas, cum habeat spiritus ferri in se inclusos, quorum non sit proprium corpus, non potest eos ita continere, quin, si proprio corpori, & quod suae nature est, admoueantur, illud ipsum pro omnibus uiribus appetant & attrahant: Ita ut spiritus ferri in peregrino corpore positus, longe potentiores uires habeat attrahendi, quod sibi consentaneum est, quam si suo proprio contineretur, quia in alieno positus, proprium desiderat: in suo uero otiose moratur, in quo ad uoluptatem requiescit. Sic fertum a ferro non attrahitur, quia spiritus proprio corpore fruitur. At si spiritus in alieno sit corpore ( ut in Magnete ) & ferro admoueatur, cognationis & unionis recordatione, statim ad ipsum fertur: aut quia retinetur in corpore peregrino, in quuo est, corpus suae naturae conatur attrahere. Quod allii litu spiritus arceatur, id fit impedimento, quo obtunditur uis eius, nec tantum allii, sed omnium prope aliarum rerum inductione. Siquidem quo magnes purior & limatior redditur, eo potentius attrahit, quod nullis obstaculis retineatur. Praeterea absurde philosopharis, quum dicis, per formam totum rei esse, id quod est. Nam essentia dat esse rei. At essentia constat materia & forma. Ergo non sola forma est quae dat esse, rei, sed materiae iuncta. Anima, cedo, estne homo? Corpus humanum itidem, est ne homo? Perperam respondeas, si utramque partem seorsim hominem esse dixeris. Neque enim anima homo est, nec corpus homo, at anima & corpus simul iuncta, hominem constituunt. Cum moritur homo, separata anima non dicitur Homo, nec separatum corpus homo, at cadauer dicetur. Caetera sunt puerilia, quae de arte externa dicuntur, an picta musca uiuae & naturalis formam internam arte admittat. Quis ista asserat? Ineptum & id est a Chymico aurum elaboratum non esse naturale sed fucatum. Nam si omnes naturalis auri, proprietates artificiali adhaerent, quis negabit legitimum esse aurum? Imo quin ab artificiali naturale uiribus superetur, non dubium est, ut tritici exemplo demonstrauimus. Neque idcirco simpliciter aurum, artificiale dicendum est, sed naturale etiam, cum naturale principium ars promouerit, & ad imperfectum metallum formam & substantiam suam aurum arte transfuderit. Ars igitur tantum adiuuit naturam, ut in ampliores uires ac maiores excresceret, & sui generis corpori ac formae eas abunde impertiret. Sic diximus ouum artificiali calore, hoc est externo adiutum, tandem in formam pulli commutari, principio interno sic uiribus crescente, & arte ad perfectionem suam tendente, eamque tandem assequente. Atque hinc a nobis, contra eam quam concepisti opinionem, addisces imperfecta reliqua praeter aurum esse metalla, quae coctionibus & digestionibus in aurum perfectum adduci possunt. Quemadmodum ouum perfectum quidem ouum, sed imperfectus pullus apto calore in pullum perfectissimum excludi potest. Caetera quae de metallorum proprietatibus garris, & de auro quod illis inest, perinde est, ac si caecus de coloribus ex auditu tantum loquatur. Hoc unum aduersum te pronunciari non animaduertis, qui unicam tantum formam uniuscuiusque rei esse uoluisti. Hic tamen formam auri seu aurum inesse uis, corpori aurichalci & cupri preter natiuam, unde potius colligere debuisti, imperfecta metalla auri principia in se habere, ad quod tendunt, atque idcirco ad perfectionem posse arte promoueri, ut ouum ad pulli perfectionem. Dum finem metallorum attingere uoluisti, non illepide utique ad scrinii loculos tuos conseruantis synthesin animum aduortisti. Sic aliis animus est in patinis, aliis in loculis, aliis in trocho & alea. Ut autem omnium metallorum finem non esse probes, multa argumenta ex Etasto corrasisti: quae cum nihil aduersus libri mei argumentum faciant, ne in istis, quae ex aliis meis scriptis haurire potes, & quae fusius alibi tractaturus sum, tempus ludamus, cum locupletissime tibi satisfactum fuerit ab iis qui Erasti ineptias, tuasque futuras sub augurati, confutarunt, ad eos te relego. Tantum dico regeri in te crimen, quod meum esse falso putasti, nempe iis, quae de tuo addis, Erastica quae cultiora erant, longe deteriora reddiad istud igitur caput uenio, in quo Chymicorum remediorum cum consuetis accuratiorem comparationem instituis. Ubi cum de iis tantum disseras, quae sublunari mundo comprehenduntur, miror cur superlunaria & caelestia omittas, cum Astrologiam in Medico ut necessariam requirat Hippocrates, eumque qui ea careat instar caeci hominis habere dicat, qui incertis errans passibus, baculo uiam peruestigat, ubi tuto pedem figat. Notandum & istud est, te tam criticum grammaticum; quid Alexipharmacum sit, ignorare. Inter uenena enim collocas quasi uenenosum medicamentum, cum ex ipsius ethymologia ueneni deleterium sit, sed ignoscendum tibi esset, quod Graecus non sis, nisi Cretensem satis superque te prodidisses. Quas primis istius capitis pagellis distinctiones adfers alimentorum, medicamentorum & uenenorum, tuae scholae discipulis seruare debuisses, ni aliquid tibi scribendum esset, quo pagellas impleres, & ad iustam utcunque libri magnitudinem, Apologia tua excresceret. Totus autem in eo es, ut collatione utriusque sectae remediorum facta tuam illam uulgarem medicamentorum praeparationem multis uerbis probes utiliorem, iucundiorem & tutiorem Hermetica. Non satis concepisti me a dogmatica disciplina nequaquam recedere, quam semper laudaui, ubi ea imperium habet in morbos: at ubi, silet, fuerunt excogitanda & fortiora & utiliora remedia ( quod a doctis Philosophis & Medicis sagacis ingenii factum est ) quae aliorum imbecillitatem superarent, & aequis uiribus aut fortioribus etiam ( modo ne quid nimis ) cum affectu concertarent & uincerent. Non enim differunt materia sed tantum praeparationis modo. Magnam in priore meo tractatu doctorum uirorum illorum seriem, iam contexui, quid repetitione opus est? Aliam Hermetici Medicamentorum partitionem, ex secundis qualitatibus pluris faciunt: ut alia adstringant, alia leniant, alia purgent, alia uomitum concitent alia demulceant, & anodyma sint, alia aperiant, attenuent, incrassent, & quorum uires ac proprietates non decoctis, non infusionibus & leuibus tantum istis praeparationibus eliciunt, sed chemicis & magna industria elaboratis operationibus: ita ut si adstringentia medicamenta ex arte spagyrica rite parata fuerint, nihil illis fiat constrictius, adeo ut etsi uulneri labia eiusmodi medicamento illita & in sese adducta fuerint, nihil tenacius aut coniunctius. Docent ergo Medici illi quod res est, omnes actiones naturales a spiritibus proficisci, in illisque principiorum scientiam inesse: ita ut quemadmodum morbi ad generationes perducuntur, resolutione uaporum & spirituum alimentorum impuritates morbidas in se continentium, & in anatomiam humanam inuehentium: sic, morbidos illos spiritus & tincturas corrigi & eiici non posse, quam aliorum spirituum ope: Etenim spiritualia spiritualibus, ut corporea corporeis committenda sunt. Necesse est igitur, ut in remediorum praeparatione, spiritus a corporibus & mortuis qualitatibus separentur, quod non fit infusione, coctione, simplici, & id genus crassis artibus, sed spagyricis putrefactionibus, solutionibus, coagulationibus, distillationibus & circulationibus, ut purissimae tandem spirituales substantiae emergant, tincturas suas & proprietates firmius retinentes, uirtutibus hac praeparandi ratione auctiores: sic spiritus resoluendi ui praediti, constringendi, purgandi, uomitionem, urinas, sudores proliciendi, imo etiam generando somno, doloribus demulcendis & fluxionibus sistendis, idonei & apti, his praeparationibus potentioribus in suis proprietatibus euadunt, firmius & constrictius in centrum suum colliguntur, ac sese in uirtutes admirandas contrahunt. Quas autem uirtutes possident, eae sunt quae ex tribus principiis promanant, sale, sulphure & mercurio, quae alioquin exiguae sunt, aut nullius etiam effectus, si in compedibus sui corporis perpetuo maneant, nec in spiritualia astra resoluantur. Etenim quaecunque ad curationem requiruntur, in spirituum potestate omnia continentur, siue ut locuntur Aristotelici in potentia illa essentiali cuius superius mentionem fecimus, ex qua rerum omnium facultates non autem ex ipsa crasi promunare diximus. In hoc medici scientia posita est, ut spirituum discrimina & proprietates optime cognitas habeat, & singula singulis adaptare norit, non in medicando tantum, sed & praeparando: siquidem ut arctius cum corporibus coniungantur, cum corporei, quodammodo tardi, ac crassi non usquequaque penetrant, aliam praeparandi rationem laboriosiorem requirunt, quam quae in corporibus etiam subtilioribus medicamenta usurpantur. Praeterea cum alii spiritus salium proprietates, alii sulphurum, alii mercuriorum referant, ii quoque & in medicando & praeparando uarietatem requitunt, ut eruditissimus dicatur, is Medicus & perfectissimus, qui horum omnium scientiam callet. Non igitur, ut sentis, Medici officium uersatur in cognitione tantum morbi, sed remediorum potissimum debita praeparatione & administratione, ut sanitatem inde consequatur. Quorsum enim morbus cognoscatur, si curandi ratio ignoretur? at faciles tu curationes pronuncias, modo morbus sit cognitus. Cur igitur tot tibi excidunt aegri immatura & morte praerepti, cum omnium morborum cognitionem tibi attogas, sanationem uero nunquam ausis certo promittere. Sed mera isthaec ἀλαζονεια est. Caeterum cum salem, sulphur & mercurium extracta & ui ignis separata natiuo temperamento spoliari dicis, atque idcirco inutilia esse ad curationem morborum medicamenta; quasi temperamentum ex modo mistionis ortum, ( ut uis ) sit rei forma, quae non nisi cum materia coniuncta quicquam praestare possit: Cum oporteat mendacem esse memorem: miror qui tam cito oblitus sis, actiones a formis proficisci, quae ex principiis suis internis ( quae naturam & animam esse uoluisti ) emergunt, corporaque sua uiuificant, & motibus suis natiuis exercent, ut ex definitionibus allatis naturae & animae docuimus. Quorsum igitur si forma aut spiritus solus est, qui omnia mouet, generat, format & uegetat, sanat, conseruat, ad temperiem corporis recurris, quae ut diximus nulla esse potest, quam quae a forma inducta est, ut morborum remedia inde eruas? Nunquid ipse fateberis formam separatam a corpore, a quo impediri solet, plus uirium habere, quam corpori affixam: Si uel tantillum naturales facultates corporis nostri esses subodoratus, quae ex cibo & potu uirtutes, quibus reficiantur, coctionibus, digestionibus, & circulationibus uariis eliciunt, & a corporibus secernunt, an dubitares in spiritibus solis, non in temperie corporum, quae nihil quam stercus sunt, uim omnem inesse, eosque esse humores nature ab impedimentis suis secernendos, ut ualide operentur: Nunquid uel idcirco uideas factum esse corpus, ut arcanum in ipso concludatur: arcanum autem in quo uis omnis inest, ab ipso corpore extrahendum in usum? Nonne ex cortice nucleus extrudendus est, ut abiecto corpore in usum ueniat? in quo etiam nucleo, quanta est corporis impuritas, quae a natura secernitur, dum in primum ens suum nucleus redeat, & sic ualide operetur? Sic cum in forma aut spiritibus medicamentorum, hoc est mercurio, sulphure & sale uis omnis medendi lateat, cur ars ista a suis impedimentis & impuritatibus, ut naturam eo onere expediat, non liberet & enucleet? Sed quid agas cum peruicaci homine, quem sua φιλαυτια potius, quam ratio moderatur? racessant igitur tuae argutiolae cum suis exemplis, & si quid elegantius posthac cum tuis in utilitatem aegrotantium operari uoles, ex schola chemica ne pudeat senectam tuam, ad discere aliquid: ab ea enim doceberis iecoris aut Lienis inflammationem, uel etiam ardentissimas febres, ex sulphure natas, non sola sanguinis missione, & solis tuis decoctis refrigerantibus extingui debere & posse: sed etiam liquoribus acetosis, ex nitro, sale, uitriolo, sulphure elicitis, ac cum liquoribus conuenientibus permixtis, id fieri melius etiam posse, quod experientia certa comprobatur. Quod tandem in eodem capite addis crocum martis non esse Hermeticorum inuentum, sed Hippoctatis etiam fuisse, satis indicas, nomine tenus tantum tibi cognitum esse crocum martis: cuius si praeparationem teneres, longe aliter sentires. Summum Hippocrati in Medicina honorem tribuimus: cur quoque suam Chimicis gloriam denegabimus? Facile est inuentis addere, aut etiam a nobilioribus ingeniis, quae nondum inuenta sunt, si Deus faueat, in lucem aliquando proferri. Caput Ii. Ad secundum & tertium Anonymi Examen, Quercetani conspicillum. Miror suibus animam fuisse pro sale datam, ne putrescant, ut uolebat Plinius, tuam uero ne mica quidem ulla salis aspersam, quo a putredine uindicetur. Quid mirum igitur a te scripta nostra inquinari? Negas toto examine, salem esse principium rerum naturalium, at cum erucis aut crambis agrestis tua anima ridet. Probas id esse non posse, quod plus damni sales inferant, quam utilitatis, idque authoritate Medicorum, qui salsa ubiuis aegrotantibus detrahunt, & dulcia tantum illis praescribunt. Primum hoc falso imponis in sale uno rerum principium agnoscia nobis, qui tria constituimus, salem, sulphur & Mercurium; quae quidem cum sint principia corporum prima, ab alio tamen & uno pendent magis spirituali quae anima est uniuersalis: ab anima igitur uniuersali, rerum omnium naturalium principia oriuntur, haec tria corporum principia, quae rursum in quatuor elementa distribuuntur, ut ex omnibus simul compositis, unum quid rursum consurgat: quod denuo resoluitur in tria ista, dum & haec quoque in suum principium primum redeant, unde omnium rerum generatio deinceps renouatur, ut pluribus uerbis de his iam diximus in priore huiusce libri parte. In salium quoque scientia multum hallucinaris Anonyme, qui loco horum essentiae illorum faeces tantum legas: nam impuritates salis corporeae eae sunt, de quibus loqueris. At balsamus in eo latitans tibi est incognitus. Nunquid uides & infinita salium genera praeter salsum illum marinum quem tantum perspectum habes? Dulcem ut saccharinum, amarum ut absynthium, acidum ut uitriolatum, austerum & ponticum ut cydoniatum, omphacinum, & id genus alia, quorum balsamo nutriuntur, fouentur & conseruantur, consentanea indiuiduorum corpora, nondum animaduertisti? De his igitur, quae tibi incognita sunt desine plura garrire, & balsamum balsamo foueri ac ali, qui in sale positus est certissimum habere. Disce etiam unde urina salsa reddatur, priusquam salsedinis eius causam esse excrementi sicci permistionem intrepide asseras. Si urinae anatomia, a Christophoro Parisiense summo Philosopho Chemico descripta, ut alibi docuimus, tibi perspecta esset, ueriora de urinae causa loqui posses, atque diuersorum spirituum salinorum, tum coagulentium tum resoluentium uarios & mirabiles effectus intueri. Quod empireuma ex praeparationibus nostris salibus & aliis medicamentis noxium relinqui dicis, hoc ex imperitia tua rursum loqueris, nam si crebris decoctionibus digestionibus & circulationibus repetitis utamur, id fit ad imitationem naturae, id quod ex iis quae iam scripsimus in priore huiusce libri parte ediscere potuisti, atque edoceri, omnes sales non simpliciter sola calcinatione elici posse, sed & simplici aque calidae infusione repetita. Ceterum rerum omnium creatorem Deum ad imaginem suam mundum condidisse constat uel ex eo, quod totus mundus, etsi unus, ternarius tamen numero iubilet, ordine, uidelicet numero, & mensura constructus, in cuius sinu, tria haec corpora simplicia inclusa fuerunt, sal, sulphur, mercurius, quorum propagatione ad indiuiduorum generationem singula quaeque ex tribus istis substantiis exposita sunt, ut fusius haec a nobis supra declarata fuerunt. Ergo ut ad trinitatis diuinae similitudinem omnia Dei opera conferamus. Mundus diuisus est in intellectualem, celestem & elementarem. Elementalis, ( ut reliquos nobis minus notos taceamus ) constat mineralibus, uegetabilibus animalibus: Praeter quae nihil in hoc mundo est, quod sub sensum cadat. Mineralium tres reperiuntur differentie, lapides, metalla & media mineralia: Sic uegetabilium tres ordines, herbalia, arboralia, & plantalia inter hec media. Animantium quoque tria sunt genera, reptilia, natatilia, & uolatilia. Si singula indiuidua persequi anatomice uelimus, hanc triadem ubique & in omnibus illorum partibus comperiemus. Sed hominem tantum in Exemplum adducemus, cuius aliquarum partium anatomen sic instituemus, ut de reliquis idem, iudicium sit facete. Homo constat spiritu anima & corpore, sic & docuit Hermes, ut spiritus mercurio sulphur, anima, & corpus sale representetur. Haec aliis uerbis exposuit Plato, diuisibili, indiuisibili, & eo quod partim diuisibilis, partim indiuisibilis particeps est spiritus constat mente, ratione & phantasia. Anima tribus facultatibus absoluitur, naturali, uitali & animali: Corpus secatur in tres partes, in caput, uentrem, & artus. Huius tria sunt precipua membra, quibus alia subseruiunt, cerebrum, cor & iecur, Cerebro ad eius expurgationem tria presto suat, os, nares & aures. Cordis sordes excipiunt, pericardium, pulmones, & arteria magna. Iecur uero expurgant, lien, uesica fellis, & renes. Sic toti corpori tria uasa precipua ministrant, arteriae, nerui & uenae. Preterea si caput rursum spectemus, tribus praeditum est membranis, sic & spina dorsi. Cerebrum tres habet uentres: anteriores quidem duos molles, posteriorem durum. Tria praecipua uocis organa, larinx, palatum, & garganeon, seu columella. Denique si omnia ista in sua principia disescentur, resoluentur eadem in mercurium, sulphur & salem, ex quibus constant. Sic reliqua si uacaret, persequi, triadem illam in unitatem alicuius membri, uel totius corporis coalescentem, ubique liceret conspicere. Cur ergo Theologus ille noster, carpat, que Dei gloriam illustrant, & imaginem Trinitatis eius in unitate representant, quod mysterium uix nobis aliunde secundum fidem quam ex eius operibus patere potest, unde exclamabat Propheta: Coeli enarrant gloriam Dei, & omnia mirabilia eius. Ad quod exemplar perfectius quam ad Ideaeam suae subsistentiae trinitatis in unitate opificium suum direxisset? Quid enim Deus facit quod non sit perfectum? Unde metienda perfectio, quam ex Dei ipsius norma? At que perfecta norma quam Deus uni trinus est? Mundi igitur opificium suo nodo perfectissimum, quia conditoris sui perfectionem aemulatur, nec potuit non perfectus fieri, quod a perfectissimo opifice construeretur: cuius perfectio in unitate trinitatis, a qua omnia perfecta pendeat, posita est. Unde Apostolus dicebat inuisibilis Dei imaginem creatione mundi nobis patefieri, eiusque potentiam ac diuinitatem. Quid diuinitatem uocat, si essentiam trinitatis in unitate coniunctam non intelligit? quid potentiam preter patrem filium & spiritum sanctum, que nobis ex mundi creatione innotescunt. Ergo desiste reprehendere, si sapis, que sapienter, homines Deus uoluit docere ut conditorem suum nempe ex operibus ipsius agnoscerent & ado, ratent. Expatiarer in hoc campo latius, ut docerem duobus modis nos ad Dei cognitionem uocari, per creaturas Dei nempe, & per uerbum ipsius. Sed cum he sunt Theologi partes, nostri etiam non est instituti, plura de his dicere. Hoc unum obiter te docebo, Christiano homini non paruo esse adminiculo Philosophiam, ut discas quicquid est Medicinae ac Philosophiae, id totum ad Deum cognoscendum referre. Non est igitur quod sobrietatis me in istis admoneas, cum non satis gloria Dei possit praedicari a nobis. In Examen Capitis quarti. Comparationem nostram trium principiorum Chymicorum, cum corpore, spiritu & anima ut ridiculam arguis, quod animam perpauci Philosophi a spiritu distinxerint: Deinde uis aptius ea comparanda fuisse cum partibus, humoribus & spiritibus, ex quibus constamus. Ubi in duplicem errorem incidis. Primo quod Philosophos eos credas, qui minus sapientiae assecuti sunt, quorum uestigia ut a te, sic a nobis calcanda esse uelles. Audiuisti supra, quid Plato senserit de Macrocosmi constructione, cuius partes uniri non potuerint quam uinculi alicuius beneficio, quod cum utriusque natura communicaret. Etenim quomodo diuisibile cum indiuisibili iungatur, hoc est spiritus cum corpore, nisi medii alicuius interuentu, quod utriusque particeps sit. Leue enim & graue, densum & rarum in eodem corpore subsistere nequeunt, nisi aliquo medio, ea in unum colligante, id fiat, que anima est, aut aliquid anime simile, tam in macrocosmo quam microcosmo. Alter tuus error est, quod parum indicios e alium comparationem instituas, ad quam nos reuocare uis. Qualis isthaec quaeso Dialectica est, que totum cum parte doceat comparare? Uerius muscam cum elephante compares, quod utrumque sit aliquod totum. At comparare tria principia rerum, que aliquod totum sunt, aut comstituunt, cum corpore hominis, quod tantum pars totius est, constans, ut tu uis, partibus, humoribus & spiritibus: quam iniqua isthaec & absurda comparatio est? Hoc uoluimns exemplo hominis probare, ut quemadmodum homo totus constat spiritu & anima, & corpore, sic principia rerum in omni indiuiduo triplicia sint. Nec mireris si aliquando Philosophi nostri modo salem animam esse dicant, modo sulphuri & mercurio eius nomen tribuant, quod tres illae partes prorsus spirituales sint, ab eodem fonte, hoc est anima uniuersali profecte, cuius etiam uim retinent: & quod spirituali modo licet diuersa semper operentur. Bene autem loquutus es, cum dicis Physica nostra principia tibi absurda uideri, sagacibus Philosophis & eruditione preclaris secus spero. Omnia que ab Aristotele petita, in nos contorques, pro nobis faciunt, Amicus ille atque etiam Plato sed magis amica ueritas. In Capitis quinti & sexti examina in quibus agitur de auro potabili. Tuo examini multis uerbis implicato satisfactum fuerit, si, quam confestioni auri potabilis, & eius uirtuti fidem derogas, eam confirmemus. Satis iam superque responsum esset a me in eo auri conficiendi recepto, aut lapidis formula, quam in priori huiusce libri parte tradidi, si rarorum arcanorum esses capax. Nam cum aurum per spiritum saturni philosophorum praeparatum in liquorem facile resoluatur ut docuimus, aurum merito potabile dici potest. Sed audiamus ratiocinationes tuas: Contendis uel aurum non reddi posse potab. le ex sententia peritorum Chymistarum ( hoc est ignarorum hominum, nam peritus Chemiae nullus hoc uocat in dubium ) aut si reddi possit tam magno labore, impensis; & temporis diuturnitate, opus esse, ut quiuis ab ea industria deterreatur. Secundo uis, etiamsi eo perduci possit aurum, uirtute tamen & ἐνεργεια longe imbecillius esse apud aegrotantes, quam aurum sit foliatum, quo indies utimini. Quod ptobare niteris ex praeparationis modo, qui multas longasque coctiones requirit, quibus ( uti uis ) humidum auri primigenium prorsus exorbetur, & corpus eius in atrophiam siccissimam, calcemque aridissimam redigitur: quod auro foliato non contingit. Prima tua ratio, qua laborem refugis ob difficultates rei, indigna Medico esset; ni Medicos iam antea ut statuas reddidisses. Itaque pergis in tuo torpore, & libenter cibos tibi praemansos in os intrudi patereris, teque omni labore liberari: otio sic itur ad astra, scilicet, & nullo uirtus sudore paratur. Facessat igitur isthaec tua tam inanis ratiocinatio. Ad alteram transeamus. Meminisse debes, quod supra a nobis dictum, nullum arcanum esse, quod sua Pyxide careat, quo includatur. Cuius uirtute si potiri uolumus pyxis reseranda est, & eruendum arcanum. Quomodo igitur foliatum aurum prodesse ulli possit ( ne dum aegrotanti ) cuius arcanum adhuc sub cortice delitescit, At qualis ille cortex? quem ne struthionis quidem uentriculus deterat? Uide igitur quam peruerse ratiocineris, & quot quantaque Paradoxa in Medicinam inuehas. Restat igitur ut probemus a corpore suo expediendum esse arcanum, nec expeditione illa, ulla uel tantilla humoris parte primigenii spoliari, ut contra uis. Actiones omnes a spiritibus proficisci mecum consentis, corpus enim spiritibus orbatum, plane inane est, putridum & mortuum: quod etiam mecum satis probasti ex uaria illa circulatione, qua panis uertitur in sanguinem, & sanguis tandem in corpus nostrum, ui spirituum naturalium. Si spiritus sunt qui agunt, frustra desideratur corpus. At contra cum corpus impedimento sit spiritui, ne uires suas exerat, ut patet ex operatione ipsius naturae, quae non nisi destructo & abiecto corpore spiritum; hoc est alimentum cibi in carnem nostram commutare potest: merito, & ex necessitate etiam, spiritus ab omnibus suis impedimentis liberandus est, ut potenter agat, neue ab operatione interpelletur. Hoc quotidiana docet experientia, ut ex tritici spirirus, a suo corpore, secretione, qui faecundius pullulat, ostendimus. Etenim, quid in corpore nostro prosit, quod eius alimento aut medicamento promouendo inutile sit? Contra quid non adfert incommodi facultatibus nostris, quicquid in uentriculum ingestum nullius est corpori fructus aut utilitatis? Deglutiat si uis aliquis Gigas aut Poliphemus integrum bouem, quid reliqua inuent, quam uentriculo & aliis partibus negotium facessere, quum in toto boue uix sedecim librae utilis alimenti inclusae sint? Quanto igitur melius corpori nostro consulitur, si iam bene coctum & arte digestum ( ut ita loquar ) alimentum, ac a faecibus repurgatum administretur? Nullo enim impedimento ab eo partibus omnibus distribuendo auocatur natura, nec illius coquendi uim ullam patitur, etsi adhuc subtiliori naturae opera sit opus, ut in utilitatem corporis transeat: quanto etiam magis aegrotantibus opituletur ( quibus est infirma natura ) medicamenti spirituosa substantia si a crassa sua impuritate ( que corporis uires sepe fatigat ac prosternit ) defaecata exhibeatur: Talpa cecior ille fuerit, qui haec non uideat: spiritus autem tam cibi quam medicamenti, tanta paucitate exhibetur, ut detrimenti nihil, sedulitatis plurimum uno momento adferat. Sed arbitraris forsitan spiritus solos a nobis praeparari & exhiberi, in quo plurimum hallucinaris, quod ii non possint quam cum corporibus parari nec administrari. Quorsum enim saepius praescriberemus iuscula & gelatinas, spirituum uehicula, si solis spiritibus uteremur. Scias ergo a nobis defaecari corpora, quibus sic puris, spirit? fi rmius adhaeret, exhiberique potest. Suo autem humore primigenio nequaquam spoliari, hinc liquet, quod humor ille primigenius sit sui spiritus corpus: at cum arte nostra spiritus extrahuntur, ea diligentia & industria prouidetur, ne quid illorum depereat, aut in auras auolet. Quin & diligenter nobis cauemus ne uasorum defectu, aut ignis uiolentia quicquam expiret, qui si a nobis possunt retineri, multo minus, eorum corpora effugiant. Hic miraberis, Anonyme, spiritibus corpora inesse: at mirare adhuc, corpota in spiritus transire, ita ut sint corporei spiritus, & corpora spiritualia, ut simul & corpus & spiritum exhibeamus. Hinc uides spiritus humore suo primigenio nequaquam orbari qui cum corpore carere nequeant, cum corpore etiam preparandi sunt, imo tantum abest, ut coctionibus nostris pereat eiusmodi humor ut contra sic magis spiritui adhaereat, quo subtilius coquitur. Sic enim corpus uertitur in spiritum, & spiritus in corpus, ut in unum tandem corpus spirituale, aut spiritum corporeum firmius coalescant. Praeterea quod calces uel etiam siccissimae humorem suum retineant, ut in liquorem etiam uerti possint, quotidiana tibi rursum demonstrat experientia, uitri uidelicet ex cineribus fluxu elaborati & calcis auri in suam auri formam ui ignis redintegratae. Caeterum auro uim uitae producendae aut etiam corroborandae inesse negas: quod solo calore in humido permanente ea producatur, & humoris primigenii reparatione conseruetur? Atqui istae facultates aut essentiae non sunt in auro, ut tu uis, sed potius in iis quae uixerunt, quales sunt plantae & animalia, unde ea uis producendae aut conseruandae uitae petenda est potius quam ex auro. Hinc infers auro & reliquis metallis ac mineralibus uitam non inesse, sed plane ea esse demortua. Satisfecero tuis argutiolis, si uitam auro inesse ostendero, & si eam uitae tuendae ac producendae idoneam pre aliis exposuero. Non negabis credo, aurum esse fructum sui elementi, aut aliquid elementatum, si quid elementatum, constat elementis; Ergo & forma. Siquidem elementa suis principris non carent, quae dixisti esse formalia principia, rei, id quod est, impertientia. Cum igitur aurum sit corpus elementatum, constat materia & forma, ex quorum mixtione temperamentum quoddam consurgit, aut aliquid simile, quod supra dixisti, esse uitam rerum. Uita igitur aurum & reliqua metalla praedita sunt. Praeterea quicquid oculis subiicitur, id materia & forma donatum est. Forma enim est externa, ab interna emergens, quae oculis sese conspiciendam subiicit, si formam & materiam habet, er35 go uitam: Mors dicitur rerum interitus qui prae se fert subiecti in nihilum redactionem, at cum metalla sensibus occurrant, in nihilum esse redacta inique iudicentur. Uiuunt ergo quia subsistunt, & quae subsistunt, in nihilum redacta dici non possunt. Ergo neque mortua. His rationibus satis euincitur in metallis inesse uitam, quia subsistunt, idque quod materia & forma constent, quorum permixtio aut coniugium nullum sit, quam uitae alicuius uinculo, quod ex elementis & principiis eruitur, in quibus est uita terum. Praeterea id dici non potest uita carere, quod agendi potestate praeditum est: Actiones enim ut diximus a spiritibus ptoficiscuntur. In spiritibus est uita, aut ipsimet uita sunt. Atqui mire actiones proficiscuntur ab auro, cum est spirituale & mole corporis exutum, ut supra diximus. Denique quis metallis, tot saporibus, tot odoribus, tot coloribus aliisque, uirtutibus praeditis uitam denegare aufit? Ergo uitale est aurum. Sic enim Marsilius Ficinus Philosophus accutissimus, & Medicus celeberrimus de auro scribebat. " Scimus, inquit, uiuentia omnia, tam plantas quam animalia, per quendam spiritum huic similem uiuere atque generari, perpetuoque moueri, quasi uiuens, atque inter elementa, quod, maxime spirituale est uelocissime generare, sed, quaeres interea, si elementa atque animantes generant, cur lapides & metalla no generant, que inter elementa & animantes media sunt? Quia uidelicet spiritus in eis crassiori materia cohibetur:, qui suiquando rite secernatur, secretusque conseruetur, tanquam seminatia unius, poterit sibi simile generare si modo materiae cuidam adhibeatur generis eiusdem, qualem spiritum Physici dilicentes, sublimatione quadam, ad ignem ex auro secernentes, cuiuis metallorum adhibebunt uinumque efficient. Talem utique spiritum ex auro uel ex alio rite tractum atque seruatum, elixi Arabes Astrologi nominant. " Habes ex tanto Authore Anonyme, auro inesse, uitalem spiritum, suique progenerandi simile, uirtutem: quo si uelis antiquiorem authorem audire, uide, qualis sit arbor illa Uergilii, de qua Aeneidos sexto agit: " Duc nigras pecudes, ea prima piacula sunte, Accipe quae peragenda prius: latet arbore opaca Aureus & folus & tanto uimine ramus, Iunoni infernae dictus sacer, quem tegit omnis Lucus, & obscuris claudunt in uallibus Umbrae: Sed non ante datur telluris operta subire, Auricomos nisi quis decerpserit arbore foetus. Hoc sibi pulchra suum ferri Proserpina munus Instituit: primo auulso, non deficit alter Aureus, & simili frondescit uirga metallo: Ergo alte lustrans oculis, & rite repertum Carpemanu, namque ipse uolens, facilisque sequetur, Si te fata uocant aliter non Uiribus Ullis Uincere, nec duro poteris conuellere ferro. " Ne putes istas esse fabulas, quod aurum in arborem uirtute sua possit assurgere, cuius rami aurei huc & illuc expandantur: Si perspectum esset tibi quod sapientes compertum habent, non secus uideres tuis oculis adiuuante arte aurum suis uiribus arborescere, & in truncum tamos, & 37 foli, humore suo primigenio attolli, Ac sic in ipsis terre uisceribus flores & fructus aureos producit ex suo semine. Sed cur uitam minerali coralli arbori tribuas, & auro, aliisque metallis detrahas? cum metalla sua ex mineralibus principia hauriant, mineralia ex aquis, aquae ex mari? Quod si conchis piscibus, corallis ex suo elemento mare uitam elargitur: Cur & auro uitales spiritus non poterit impertiri? Sed paulo post de his plura. In hoc tu hallucinaris, Anonyme, quod uitarum discrimina ignores, nec uitale quicquam partes, quam quod sentit & mouetur. Quotidiana ciborum quibus uteris, experientia, fideliter te erudiri oportuit. Numquid enim ex uetuecinis, bubulis, suillis & gallinaceis carnibus, quibus uesceris, uitam hauris, foues & conseruas, & si uita illa mobili spoliatae sunt, qua sibi antea uiuebant, non nobis ut fusius alibi. Scias igitur nihil uita spoliatum, nisi quod, ut supra diximus, in nihilum sit redactum. Etenim uel ex ipsa carie ligni, quae ultimam corporis lignei ruinam & interitum minatur, tinee & assalia, aut uermiculi Xilophagi Graecis dicti, cossi, & termes Latinis, progignuntur ac enascuntur, Sed quid plura? Cum ex corruptione unius fiat generatio alterius, cur & ex corruptione corporis metallici, & in suam primam materiam redacti, generatio uitalis metalli non eruatur? cum uita in corpore sit ultimum moriens si mori possit? At uitam a morte superari absurdum credas, cum tantum mors sit animo a corpore separatio, nec id prius quam integra & plena corporis facta sit absumptio. Constat ergo in metallis uitam inesse, restat alterum caput enucleandum, An ea uita nostrae possit adaptari, & eam tueri, ne motbis extinguatur. Quod sic paucis expediemus. Que diutius permanent inesse suo, illa constantioris sunt uite, quam que uno momento intereunt. Hoc inesse plantis, alterum uero metallis ubique agnoscitur, siquidem plante aut herbe uno momento exarescunt ac dispereunt, metalla uero per mille aut plura annorum spatia excurrunt. At quomodo uitam longam promittant herbe, & auxilium diuturnum quo sibimetipsis carent. Contra uero, quum metalla sua tam diuturna uita, per multa annorum curricula conseruent se ac tueantur, quidni & aliis corporibus insita idem prestent? Sed obiicies corpora nostra huic forme aut uite suscipiende non esse idonea, quod unum nobis restat discutiendum. Ut pleraque nostri scripti dogmata oblique interpretaris, & detorques in alium sensum. Sic etiam nobis falso imponis nostram esse sententiam, ut ab auro petamus uite alimentum & conseruationem. Si ad normam tue iam praemissae diuisionis, qua uerum omnium alias esse alimenta, alias medicamenta, & alias uenena ptonuntiasti, hanc totam tuam ratiocinationem reuocasses, & recto iudicio uti uoluisses, nonne potius hanc uitae ab auro conseruationem ac produnctionem, ad medicamentosum aurum quam alimentosum retulisses: & in medicamentum potius aurum a nobis usurpari, quam in alimentum credidisses: Debuisti igitur aurum putare, quod ab omnibus Philosophis dicitur temperatissimum, hac sua temperie aegrotanti balsamo nostro, hoc est a sua temperie, ui morborum erranti ac degeneranti ita succurrere, ut ad suam temperiem suae medicinae uirtus ipsam reuocet, sicque uiribus augeat, ut morbo facile reluctetur. Audi quid sentiant de eo Philosophi, " Aurum, " dicebat Marsilius ille Ficinus, " omnes ante omnia probant, tanquam omnium rerum temperatissimum, & a corruptione tutissimum soli quidem propter splendorem, Ioui autem propter temperaturam consecratum, ideoque posse calorem naturalem cum humore mirifice temperare, humores a corruptione seruare, Solarem & louialem spiritibus & membris inferre uirtutem. Et paulo post. Optimum fore putant si absque aliena permixtione aurum potabile fiat. Sin minus possit, contusum & in folia redactum accipi uolunt. " Deinde subiicit formulam quandam auri potabilis. Qui utique agnoscit quidem in auro uim mirifice cordialem inesse, quae uirtutes cordis, hoc est uitalem balsamum recreet, & augeat, sed tincturae eius eliciendae sanguinem renouantis, modum non satis calluit. Tantum igitur abest ut praeparationibus chymicis adulteretur aut corrumpatur, ut potius temperatura eius calida & humida, qua Ioui assimilatur, corroboretur, homogenea congregentur, & heterogenea separentur. Deinde cum sol ille terrenus, solem microcosmi, ex lege similium, qua simila similibus delectantur, ac fouentur & quam tu hic agnoscis facile amplectatur, ac illi adhaereat, cur uitae nostrae conseruandae, quae internus sol est aut igneus, seu aethereus balsamus, ineptus a te dicitur, cum sint eiusdem naturae ac substantiae, accidente tantum differentes? Nihil enim sub caelo inuenias magis homogeneum, magisque similare, ac tenuioris substantiae, temperatioris naturae, corruptionique seu putrefactioni minus obnoxium, ipsa pura metallorum siue argenti uiui substantia. Quid igitur balsamo nostro conuenientius spirituali illa medicina ab omnibus impuritatibus repurgata, & ad subtilitatem adducta: Nunquid natura spiritualis, spirituali nature congaudet, ut loquuntur Philosophi? Cur aurum igne non deteritur, sed in eo iubilat & purius redditur? nunquid quia ipsum ignis est? Ignis enim igne non truditur, sed mutuo amplexu tanquam cognata sese excipiunt. Sic cum balsamus uitae nostrae sit purissimus, ignisque naturam referat, cur sibi similem non excipiat, & eo corroboretur? Aurum enim, ut docebat Geber, est medicina laetificans, & in iuuentute corpus conseruans, quae quidem medicina ( ut quidam alius Philosophus docebat ) quum nihil aliud sit, quam calor naturalis multiplicatus in substantia mercurii fixa: uirtus autem caloris sit, congregare homogenea, & heterogenea disgregare, necessario haec medicina suo calore uiuifico in corporibus animalium separabit heterogenca, conseruando spiritus & humores, in homine citius quam in natura metallorum, propterea quod homo calore suo naturali proprio separat superfluitates heterogeneas, quas metalla calore connaturali minime separare possunt. At cur negabitur aurum esse naturae amicum, & in medecinam redactum subtilissimam, ac potabilem spiritibus nostris esse familiarem, cum omnia in usum hominis & propter ipsum creata sint a Deo? Docet enim Moses temporis ordine ultimum esse factum hominem, qui omnium creaturarum aliarum dominus sit constitutus. Qui cum sit finis omnium, nunquid & in eius usum summa haec medicina creata fuerit? Sed cur aurum, & animalia, & plantas, in conseruanda hominis uita & ualetudine superat? Num quia constantiores uitae spiritus habeat, quam plantae aut animantes? Quid enim conferant homini diuturnioris uitae, plantae aut animalia, quum sese ipsa diu sustinere nequeant? At cum firmiores metalla habeant uitales spiritus, quibus corpora sua tueantur ac foueant, protrahantque in tempus longissimum: Nunquid balsamo nostro ii inserti, idem praestabunt, ut uidelicet uitam nostram quam longissime producant? Ex his omnibus colliges Anonyme, & in auro summam esse propagandae uitae nostrae, & conseruandae medicinam: eamque quum sit spiritualis & ignea, spiritibus uitae nostrae calidis & solaribus esse congruentissimam ac familiarissimam. Ne autem ea medicina uti nos putes amplius, in alimentum, sed in medicamentum. Satisfuerit enim semel aut bis in anno de ea uel tantillum sumere, non in dies, ad satietatem, instar cibi ingurgitare, ut Nestoreos annos attingamus citra morborum taedium. De quinta Essentia aduersus nostrum Aristarchum. Ut non solum tibi, Anonyme, sed omnibus tui similibus caelum negantibus, silentium imponamus, pauca de antiquitate Chymicae artis, quam ut nouam arguis ac damnas, & de quinta essentia, de qua ambigis, an extet in rerum natura, nec ne, pauca disseremus: primo tamen loco ratiunculas tuas in negationem quintae essentiae nullo negotio confutabimus. Omnia fieri uis ex quatuor elementis & caelo. Elementa materiam & formam tribuere intrinsecus, caelum uero ut efficientam causam, esse extrinsecam, quae ab opere consummato recedat. Dicis autem caelum recedere, quod nullum sui symbolum ad rem perficiendam conferat, ideoque Aristoteli ἀσυμβλητον dici, sed tantummodo suo calore componat ac concoquat omnia, συμβληζα autem hoc est ea quae symbolum suum conferunt, sola misceri. Hic non meministi distinctionis supra a te allatae, inter ea quae a natura fiunt, & ea quae ab arte. Artificem quidem separari ab opere, naturam uero non, quae omnia confert ut opus perficiatur. Uide igitur quam tibi ipsi constes, & quantum prouectus sis in generationis rerum cognitione. Repetamus igitur memoria quae semel aut iterum iam supra diximus, naturam uel animam uniuer43 salem, scientiam & rationes in se habere generationum omnium, quas cum explicat, omnes causas, simul confert in operationem aut formationem rei nasciturae. ita ut eadem ipsa & formam & materiam praebeat, artificium & finem constituat, quae a re aut indiuiduo non recedunt, sed perpetuo remanent, ipsa natura nunquam quiescente, sed intrinsecus & extrinsecus omnia dirigente ad extremum usque sui operis interitum: Frustra igitur & perperam in rebus naturalibus efficientem causam a reliquis separes, ut quae potissima sit causarum quae materiam & formam generant ac informant, opusque suum ad finem usque regant. Cum igitur omnia quae ex elementis a caelo generantur naturalia sint, & quicquid causae conferunt, in opere consistant, ita ut finis & efficiens causa in ipso indiuiduo perstent, operante semper, & sine intermissione, efficiente illa causa sequitur, caelum si operetur cum elementis ad indiuidui generationem, ( ut tu uis per efficientem causam quam uocas ) cum hoc ex naturali cursu procedat; etiam aliquid essentiae suae, eiusque praestantioris in elementato illo indiuiduo, relinquere, atque idcirco non immixtum manere ad mixtorum generationem: in quem errorem lapsus es, memoriae tuae defectu. Etenim non recoluisti animo, quod antea concessisti, omnia constare ex materia & forma naturalibus, hoc est ex spiritualibus & corporeis. At nunc quia caelum uidetur tibi spirituale prae elementis non potuisti tibi persuadere ipsum coniungi posse cum corpore, sed corporea corporeis tantum aptanda esse. Quaeris deinceps ( sic respuens Platonicorum de anima uniuersali mundi sententiam ) si ea diffunditur per omnes mundi partes, cur omnia non animantur? Miror ingenii tui inconstantiam, cum enim agnoscas animarum, hominum, pecudum & uegetabilium inter se collatarum uarietatem & discrimen: cur praetermisisti, eiusdem matricis progeniem inanimatorum ut uocas, quasi anima, uita & spiritu prorsus destituta sint? cum ut supra diximus, & quod subsistant, se anima & uita in statu suo subsistere satis superque testentur? Nunquid uides, quemadmodum & quot gradibus tenuitatis aqua differt a terra, aer ab aqua, & caelum aethereum ab aere: Sic inter se illorum prognata indiuidua differunt, ut quot gradibus pecudes a uegetabilibus, sic & hominum animae a brutorum anima discrepent & excellant? Sed ut totam huius mundi machinae constructionem oculis tuis subiiciam, generationem rursum, aut extractionem, aut separationem singularum mundi partium contexemus, ut inde & tibi pateat, quam antiqua sit Chymia, aut ars Spagyrica, cum a Deo ipso, aut si mauis a prima natura rerum profecta sit & hominibus patefacta. Diximus supra a uerbo illo Fiat ( quod principium omnium rerum fuit ) creatum fuisse chaos, quod incubante spiritu domini animatum est, ut simul anima mundi uniuersalis, cum corpore uno & eodem momento, procreata sint, Imo ex uerbo illo ( Fiat ) spiritus processerit, qui chaos efformarit, cuius est uirtute & impulsu, ut generationes rerum sequerentur, primo separauit subtilissima quaeque, hoc est lucem, caelum aerem, deinde paulo crassiora, ut crassiorem aerem & aquas, postea terram, quae in omni destillatione & arte spagyrica subsistit in fundo, ita tamen, ut, cum ex uno processerint, ista tria, caelum, aqua & terra unitatis suae memores unionem, adhuc istam conseruent, ut non tota totis permisceantur, nec etiam contigua sint, sed continua perstent uirtute animae illius uniuersalis, tanquam uinculo omnes illas partes colligante ac uniente, ut spiritus suos perpetua circulatione sibi mutuo impertiantur & communicent: ut etiam id quod est inferius, sit idem atque id quod est superius, & superius idem atque id quod est inferius ad perpetranda rei unius miracula, ut sapientissime asseruit magnus ille Philosophus Hermes. Quod exemplum in ouo & in homine elucescit, quorum partes non contiguae, sed continuae, quod continuo animae aut uitae ubique in omnes partes diffusae motu & circulatione partes omnes semper implente, ut nihil sit uacuum quod contiguationem ( ut ita loquar ) non continuationem notet. Hanc primam spiritus aut animae operationem in chaos factam, ut partes sic extraherentur ac separatentur, imitatur adhuc in dies natura, quae nihil generat, quin prius corrumpat, hoc est, semen in tria sua principia ac elementa diuidat, separet, & rursum in generationem colligat, ex cibo carnem nostram non augeat, quin ipsum cibum prius attenuare uelit, & collectis partibus omnibus, homogeneis ac heterogeneis in excrementa relictis, ex eo chilum sanguinem, spiritus ac postremo generet. Dubitas adhuc de quinta essentia, quam uides indies a natura elaborari, nec quiescere, donec ad finem peruenerit. Sed pergamus alio. De quinta essentia & lapide Philosophorum Tractatulus. Antiquitatem artis Spagyricae, ( ne dum ipsa artem ) uideremur modestis ingeniis satis probasse, & confirmasse, ex quotidiana illa naturae experientia, ac inprimis ex artificio illo diuino, quo Deus chaos mundi antea indistinctum, tam eleganter in partes diuisit, ordine suo compositas, nisi mihi cum praefractis senectam aegre deponentibus, res esset, ergo ut modestiores animi aliquem ex nostris laboribus, quos illis antea & nunc quoque destinauimus, fructum reportent, subnectemus in quintae essentiae confirmationem, quae sequuntur. Nihil est a natura creatum quod puri & impuri partibus non constet. Impurum autem puro officere quo minus prosit homini, propter quem omnia creata sunt, experientia clarius pater quam ut rationibus resista indigeat. Hinc necessario inferendum purum ab impuro esse separandum, ut in usum hominis res transeat: nec purum posse homini conducere, quin impuri facta sit separatio; quod artificium spagyricae artis proprium est. Hinc factum est, ut sapientiores medicorum, quartam medicinae columnam Alchymiam statuerint, quae aliud nihil est, quam ars purum ab impuro separans, effectus illius purioris substantiae, ab impuris elementis separatio, ut nobilioris ab ignobiliore. Cum igitur ex naturae luce uideamus ista sic habere, quis iam ausit inficiari, caelum esse quintam essentiam ab elementis separatam: Quam tu ipse, cum statuas, Anonyme, ab elementis secretam, quae solent uarias formas inducere, illa uero nequaquam, sed immutabilis semper permaneat, quod proprium est essentiae quintae, quae quod sit immutabilis, immortalis etiam dicitur. An adhuc ambiges de essentia quinta, an sit nec ne? Essentiam quintam dicimus idcirco esse immortalem, ( quantum res creatae immortalitatis possunt esse participes ) quod nihil habeat impuritatis, qua corrumpatur, aut uel tantillum immutetur: nec tantum idcirco quod sincera fit, sed quod inter res creatas maxime sit una. At quod unum est nil habet a quo uioletur aut corrumpatur, & dolorem seu alterationem patiatur, ut docet Hippocrates. Quod unum est enim, pati non potest. Ea ratione caelum quinta essentia dicitur a quatuor elementis ( quae uulgo totidem constituuntur, cum quarta essentia potius nobis dicatur, qui tria tantum agnoscimus, aut cum caelo, quatuor ) non tantum quod sincerissimum sit, sed quod unum ab uno illo chaos extractum, cuius unionis recordatione perpetuo anhelat ad ipsa elementa, ut suas formas illis impertiat. Quid enim citra caelum possint elementa? Conspiciamus terram, quae caeli aspectu destituitur, nunquid prorsus inanis & uacua est? At si sub dio exponatur, & caeli solisque pluuia & calore impraegnetur nun uides illam statim in herbas erumpere: unde illa herbarum forma eis impertitur, quam a caelo formante, & suum agrum, in quem serere debeat, agnoscente? Hinc generationes nascuntur, ab illa quinta essentia uidelicet, spiritus suos uitales omnibus elementis infundente, & ad rerum procreationem illa inducente, ut elementa sint tantum agri matrices, & receptacula seminalium uirtutum, quas a caelo excipiunt. Absurdum igitur est dicere caelum efficientem esse causam, quae ut artifex ab opere suo recedat, cum perpetuo formas matricibus suis ingerat substantiales & essentiales. Hinc concludimus cum caelum in substantia sua maxime unum sit & sincerissimum, nullis mutationibus obnoxium ( quantum natura rerum creatarum ferre potest ) ur ea ratione immortale sit, quintam illam esse essentiam quam quaerimus: quod quidem caelum cum a nobis tractari non possit, nec uasculis nostris includi, ut uirtutes eius excipiamus, confugimus ad indiuidua creata, ex quorum corporibus, suum caelum, quod a caelo acceperunt, uitamque suam artificiose educimus ac extrahimus, quod summa industria defoecatum, & ad summam sui parentis exterioris caeli puritatem adductum, quintum esse merito nuncupatur. Quo parentes nostri primi prope immortales redditi sunt, ut qui in hac arte optime uersati ( quum Adam omnium rerum cognitionem habuerit ) ad nongentos ac mille propemodum annos aeuum suum prorogarint. Huius ex arte conficiendae formulam hic attexeremus, ni aliis nostris libris & passim magnorum Philosophorum scriptis, huius eliciendae ratio abunde exponeretur. Sed audiamus exemplum huius quintae essentiae a Petro Apiano, ac Hermolao Barbaro in Dioscoridem nobis propositum. Qui referunt ante centum annos aut circiter in patauino agro repertas esse in urnula duas lampades, ex quodam sepulchro latetibus constructo erutas, unam auream, alteram argenteam, ardentes, ac suauissimo, fragrantissimo, elegantissimoque liquore plenas, quae indicabantur ex artificio, antiquitatem redolente, & ex uersuum Latinorum iis inscriptorum uetustate, a multis ante annis ibi repositas, quem quidem liquorem aiebat ipse Barbarus esse caelestem aquam, aut potius diuinam, quam Chymistae elaborant, Democrito & Hermeti Trimegisto notissimam. Uersus erant ni me fallit memoria hi: " Primi sic habebant sepulchro inscripti; Plutoni hoc sacrum munus ne attingite fures, Ignotum est uobis hoc quod in orbelatet. Namque elementa graui clausit digesta labore, Uase sub hoc modico Maximus Olybius. Adsit faecundo costos tibi copia cornu, Ne pretium tanti depereat laticis. " Alii uersus adscripti erant urnulae lampades illas continenti, qui ni fallor, tales erant: " Abite hinc pessimi fures, Abite hinc uestro cum mercurio Petasato caduceatoque Maxumus maxumo donum Plutoni, Olybius hoc sacrum facit. " At quid aliud fuit Philosophorum lapis tam celebratus, quam quinta essentia? Etenim tum demum fit quinta essentia, cum purior substantia trium principiorum, cum caelo suo totcitculationibus rotatur, ut in materiam seu lapidem fixum demum concrescat. Tunc enim Philosophorum lapis seu essentia quinta perfecta dicitur: de quo lapide sic Morienus: Lapis noster inquit est aqua extracta & separata a corpore nostro, quae dicitur prima materia. Et istud elixir est, quod medicina perfecta dicitur, quae habet uirtutem ante omnes medicinas & potiones sanandi infirmitates omnes hominum. Iam uero quantae sit uirtutis, quantumque in metallorum tum uegetabilium, tum animalium, tum & hominum restitutionem, & conseruationem ualeat, audiamus. Ob id enim ueteres Philosophi eam uocarunt Elixir, aurum potabile seu Philosophorum, aquam uitae, tincturam, lapidem pretiosum, medicinam quae in tria rerum genera, animale, uegetale, & minerale, actiones mirandas producit, unde etiam nomen retinuerit lapidis animalis, uegetalis & mineralis. Siquidem ea medicina corpus humanum, aegrum, sanitati, restituitur, metalla imperfecta in aurum uel argentum transmutantur, lapides pretiosi imperfecti perficiuntur, & uegetabilia hoc imbuta liquore, etsi prope atida & exuccareuiuiscunt, ac a tabe sua, quolibet etiam tempore in uirorem prorumpunt. Est itaque Philosophorum aurum seu lapis quaedam arte compilata medicina temperata, quae tanquam forma separata a suo corpore ad tantam subtilitatem redacta est, ut in quoduis sibi obiectum, instar formae celestis in praepatatam a natura sibi materiam operetur. Unde constat quotiescunque Philosophi de hoc lapide Physico aut Metaphysico sunt loquuti, qui metalla transmutare possit, hoc intellexisse de metallis corporis humani Physicis, minus perfectis ( hoc est de morbis ) quae per metalla metaphysica, hoc est longi aeui, essentiam quintam, permutari possunt. Est enim fere incorruptibilis ac immortalis, temperata, per elementa ipsa purificata, & secreta a faecibus quatuor elementorum, quae sunt corruptionis causa potissima, ut uolunt Philosophi, quae ideo temperatum & sanum corpus efficit, ueluti spiritus uitae, cuius ui & ope omne indigestum, natura aut digerit, aut ex pellit superuacaneos, ac peccantes humores, eorum qualitates retundit, spiritum uiuificat, molle indurat, durum emollit, spissum carefacit, rarum inspissat, macrum impinguat, pingueextenuat, calidum refrigerat, frigidum calefacit, siccum humectat, humidum exsiccat, denique calorem naturalem seu humidum substantificum corroborat ac confirmat. Estque ueluti ( ut scribunt propemodum omnes ) medicinale corpus uniuersale, ad quod omnes medicinarum particularitates ( ut ita loquamur ) reductae sunt ac infusae, propterea quod illa est quinta ueluti natura quaedam a Philosophis inducta, siue essentia, siue anima tenuissima, purgatissima, putrefactioni seu corruptioni diutissime plurimumque resistens, soluta omni concretione mortali, caelestis simplexque elementorum substantia, sublimatione illa chymica ad hanc spiritualem naturam adducta, ut Platonici idaeas a materia seiunctas substantiasque existimauerint. Quam tamen Medicinam nolumus prorsus incorruptibilem affirmare, cum ex rebus naturalibus fiat & constet: Attamen ad eam subtilitatem & tenuitatem & simplicitatem spiritualem redacta est, ut heterogeneum nihil in se continere uideatur, a quo corrumpi possit: quo fit etiam ut aegrotis exhibita, eos longo tempore in sanitate conseruet. Quo quidem Philosophi omnes respexerunt, eique perquirendae ac inuestigandae sese totos addixerunt, non ut ex imperfectorum metallorum in perfecta mutatione ditescerent, quum multi eorum paupertatem amplexi sint, ac coluerint, sed ut languores & morbos hominum curarent, uitamque illorum diuturna in sanitate, ad prescriptum a Deo terminum citta ullam offensam tuerentur & conseruarent. Dubitabis ne adhuc Anonyme, an quinta essentia extet nec ne, an nostra medicamenta, longe lateque tua superent & antecellant. Audi praeterea quid scribat insignis alius Philosophus: Haec medicina, inquit, est spiritus uitae, penetrans omnes alios spirirus, praebens uitam, tincturam & perfectionem; tam corporibus solidis quam corporibus animatis, cum sit substantia subtilis acspiritualis naturae, multarum uirtutum & uirium occultarum. Etsi de ueritate huius medicinae, essentiae quintae scilicet aut lapidis Philosophorum, & artis Spagyricae amplius dubitare nefas est, & de eius antiquitate ambigere: ut tamen eduamus fucos & puluerem dispergamus Anonymi nostri, graues Philosophos ac sapientes opponemus, non tantum nostri seculi, sed prisci etiam illius aeui, qui erroneam illam nostri Aristarchi opinionem, de nouitate huius artis ( quam inique a Theophrasto Paracelso exorditur ) mendacii arguant. Ac in primis audiat summum illum uirum ac Philosophum Hermetem Trimegistum, in ea exercitatissimum, uerissimam ac certissimam artem spagyticam affirmasse, cum sic scribit in sua tabula smaragdina: Uerum sine, mendacio certum uerissimum id quod est superius, est sicut id quod est inferius, & quod est, inferius est sicut id quod est superius, ad perpetranda miracula, rei unius, Pater eius est Sol, mater eius est Luna. Portauit illum uentus in, uentre suo, nutrix eius est terra, & uis eius est, integra si uersa fuerit in terram. Sic habebis gloriam claritatis totius mundi. Ideo fugiet a te, omnis obscuritas. Hinc totam artem potes addiscere Anonyme, si uales, ingenio, & fugiet a te omnis obscuritas. Ex hoc fonte omnes alii Philosophi suas experientias hauserunt, non tantum in lapide Philosophico ad metalla transformanda, sed etiam ad uniuersalem illam Medicinam seu quintam essentiam extrahendam, quae omnibus infirmitatibus mederetur, ad quam potissimum respexit Hermes: Ad eam spectarunt omnes omnium Poetarum Historiae, quae ideo dictae sunt Fabulae, quod fictis narrationibus, & multis uerborum inuolueris ac sub fabulis rem tam nobilem ac pretiosam tegerent ac uulgo occultarent. Qualis est peregrinatio Iasonis in Colchos, ad uellus aureum reportandum. Qualis etiam fabula de hortis Hesperidum aurifero nemore pretiosis, ubi draco peruigil custos ac obseruator, malis aureis conseruandis inuigilabat, quem Hercules dicitur interfecisse, & aurea poma ad Euristheum retulisse. Quae quidem figmenta Eustathius & Suidas celeberrimi authores Graeci de arte chymica interpretati sunt, cuius quidem artis tam nobilis uirtutibus ac effectis multi leprosi, epileptici, hydropici, paralytici pristinae sanitati sunt restituti. Cuius rei fidem faciunt Albertus ille Magnus Ratisbonensis, Thomas de Aquino summus Physicus, & naturae arcanis indagandis sagacissimus. Arnaldus Uillanouanus insignis Medicus, qui Neapolitanum quendam Regem leprosum, auro suo potabili, restituit: de quo celeberrimus ille Iurisconsultus Ioannes Andreas scripsit in Commentariis in speculatorem; titulo de falsis, se eum nempe Romae uidisse ante ducentos & aliquot annos aurum optimum & omni examinis indicio probatissimum facientem. Quid de Paracelso dicemus, in quem tantopere insultas, quem constat ex epitaphiis a doctissimis uiris in eius obitum conscriptis, dira illa uulnera, lepram, podagram, hydoprisin, aliaque insanabilia corporis contagia mira arte sustulisse. Notissimum est illum publice, spectante populo, Norinbergae intra paucos dies leprosos nouem ad integram sanitatem reuocasse, quod idem a nonnullis eius discipulis prestitum est. Sed quid mirum, cum tantae sint quintae essentiae aut lapidis Philosophici uirtutes, quantas supra commemorauimus: Redeamus ad Philosophos, qui Hermetem secuti, arti spagyricae, ut omnium nobilissimae insudarunt. Hanc Zoroastes, Democritus, Pythagoras. Plato, Aristoteles, Anaxagoras, atque infiniti alii summi Philosophi probarunt & sequuti sunt. Quid non & Chaldaei, Hebraei, Aegyptii, Graeci, Arabes, suis idiomatibus de ea scripserunt, & encomia ediderunt? Ac ut uetustiores omittamus, quorum scripta plurima exciderunt, uide Anonyme, quot & quanti Philosophi Arabici, Graeci & Latini de ea scripserunt. Arabice scripserunt Geber, Matkos, Yrid, Habebaca, Yesid Constantinopolitanus, Auicenna, Albumazar, Haly, Phases, Alphidius Morienus, Talid Babylonius, Chora, Carab, Adros, Seneca ad Adros Regem Arabiae. Graece scripserunt Olympiodorus Alexandrinus, Osthanes, Pelagius Africanus, Zosinus, Isaac Monarchus, Theophilus Sinesius, Blenidas, Ptolemaeus, Euclides, Apuleius, Heliodorus ad Theodosium, Dardanus, Demetrius, Democritus, Aristoteles de mineralibus, Abbugazul Platonis praeceptor, in hac arte Plato iunior, peritus etiam fuit, cuius aphorismos Hamech & Seneca scholiis illustrarunt. Latine scripserunt Rosinus, Florus, Ephistus Ioannitius Almazatus, Bernardus Comes Tremerus, qui turbam Philosophorum collegit. Raymondus Lullus, Arnaldus Uillanouanus, Ioannes de Rupescissa; Clemens de secretis anime, Gilbertus Cardinalis, Aegidius Eromita, Andromicus Episcopus, Magister Hospitalis, Petrus & Durandus Monarchi, Ualerandus de Boscho, Theodorus, Petrus Uillanouanus frater Arnaldi, Thomas de essentiis essentiarum, & eiusdem breuiloquium, Scotus, Stephanus qui librum scripsit de magna & sacra scientia, Ioannes Dastinus Anglus, Ripleus, Scotus, Isaacus Holandus, Rogerius Baccho, Guillermus Parisiensis, Christophorus Parisiensis, Dumbeleius. Abrisius, Martianus, Bernardus de Grania, Ioannes de Uiterbio, Richardus Anglicus, Bonus Ferrariensis, lanus Lacinius, Picus Mirandula. Taceo reliquos innumerabiles. Hos Authores, si euoluisses, dubitares ne de arte, an sit nec ne? de eius antiquitate, ac de uiribus & admirandis eius effectis. Si autem eos nosse uis, qui perfectionem istius artis assecuti sunt & cuius ui, admiranda praestiterunt, lege Auicennam chimicum lib. de anima, & Uincentium in spiculo natuiali, ubi enumeratos illos comperies, ad quorum imitationem industriam tuam compone. Quid enim elegantius, ac utilius discat medicus, quam spiritus metallorum & mineralium extrahendi scientiam? Quid praestantius quam subtilissimos sales herbarum, qui suis aquis denuo reddantur, coagulentur, soluantur & tandem perfecte fixentur praeparandi rationem callere? quam rerum essentias elicere. Nunquid haec doctorum opera, labores & exercitationes esse oportere testantur celeberrimi illi Philosophi Medici, Marsilius Ficinus, Amydenus, Riffius Bulcasis, Petrus Aponensis, Ustadius Manardus, Fermelius, Cardanus? Sed Cardani testimonium non pigebit huc inserere cum ad rem maxime faciat. Quod tamen, inquit, permutari metalla possint, multis uisum est ob experimentum aeris, iam supetius adductum. Uidentur etiam permutare colorem & pondus ob ignem, quare & substantiam uerisimile est posse permutare. Creditum est etiam quosdam id fecisse, ut apud illustrissimum Uenetorum Principem, paucis ante annis assistentibus sapientibus ciuitatis a quodam Tatuisino Pharmacopola, cuius rei manent adhuc uestigia. Cumque herbarum species quaedam inuicem permutentur, haud mirum uideri debet metalla permutari posse. Uerum ( postea addit ut inexpertus ) non omnia possunt inuicem permutari ( deinde subiicit ) solum illud dubium esse, an argentum in aurum possit mutari, quod fieri posse existimo. Nam argento, ut aurum fiat, desunt densitas, ob quam ponederosius fieri oportet, & color. At haec metallo addi possunt. Si densius reddatur argentum, pinguedo abolebitur, & ignibus melius resistet, atque ut dixi pondus acquiret. Haec ex Cardano, quem experientia rerum magistra ita esse docuit, uerum dum ad trutinam suae rationis uult artificium illud expendere, ibi haeret incertus ( etsi ueritatem ab illo extorqueat aspectus artificii, ) immemot Alberti illius magni sententiae dicentis: De transmutatione horum corporum metallicorum, & mutatione unius in aliud non est Physici determinare, sed artis, quae est Alchymia sed de his satis, hoc unum addam in corollarium: si nulla sit ars Chymia, aut incerta uel falsa, ut tu uis, Suidam authorem grauem cum multis aliis mendacii perfricta fronte insimulas, qui scripserit, Chymiam esse auri & argenti confectionem, cuius libros omnes Diocletianus, subacta Aegypto, perquisitos exusserit, ne iis amplius confisi, ex affluentia pecuniarum, quam inde sibi comparabant Aegyptii, nouas res in Imperium Romanum molirentur, & ab eo deciscere finerent. Quod si ea asserenda esset Iurisconsultorum doctiss. iudiciis ac sententiis, quibus temerario tuo arbitrio refragaris, dies nobis deficeret ad eorum sententias citandas in ueritatis eius & antiquitatis confirmationem. Sic enim Oldradus Iurisconsultus lib. cons. cap. 74. & Ioannes Andreas, Chymicam artem, quam Alchymiam uocant, ueram esse probant, nec prohibitam: nec metallum unum in aliud transmutari inconueniens esse. Uidemus, aiunt, quod quandoque ex re mortua producitur uiua, ut licet ex uermibus conspicere, ex quibus producitur sericum, & aliis pluribus, & ex herba producitur uitrum, multo magis ex metallis, in quibus maior est conuenientia & similitudo. Nam, ( ut ipsi aiunt, & habetur in lib. de proprietatibus rerum, cap. de Alchymia ) omnia metalla procedunt ex eodem principio, sci licet ex sulphure & argento uiuo. Cum ergo ars imitetur naturam ar. ff. de adopt. l. si adoptio non uidentur isti Alchymistae peccare. Nam cum sint quasi ex eodem principio, scilicet ex sulphure & argento uiuo, in similia, in habentibus symbolum, facilior est transitus. Insunt enim ( ut dicit August. lib. de ciuitate Dei ) quem iam citauimus, rebus corporeis occultae seminariae rationes, quibus cum data fuerit opportunitas temporalis & casualis prorumpant in species suis motis & finibus. Hic uides Anonyme, & rationes, quibus ars certa & uera esse probatur, & artifices quos inique suo supplicio tuo mulctandos uelis, cum non peccent. Audiamus adhuc sapientem Iurisconsultum, qui de ueritate huius artis pronuntiet. Sic Fabius de monte S. Seuer. in tractatu de empt. & uend. quaest. 5. nu. 8. Quaeritur inquit, an Alchymista, uel faciens Alchymiam puniendus sit de falso. Dicas ( inquit ) quod non: quia est ars perspicaci ingenio inuenta, ubi expenditur tantum pro tanto & tale pro tali siue aliqua falsificatione formae uel materiae. Albericus de Rosate in diction. in uerbo Alchymia, postquam utrinque multa disputauit, & allatas in contrariam partem quaestiones exposuit, sic tandem concludit. " Nec dicunt ( Alchymistae ) unam speciem immutari, non aliam, ut eis imposuitur, quia hoc non est possibile: Sed dicunt, quod ex una specie metalli potest alia species transferri, ut aurum uel argentum, nec hoc est inconueniens. Nam uidemus aliquando ex re mortua produci uiuam, ut in omnibus producentibus sericum, & ex herba produci uitrum: multo magis in metallis, in quibus maior est conuenientia. Deinde multa subiicit ac tandem concludit. Cum ergo ars imitetur naturam, ff. de adopt. lege adoptio, non uidentur Alchymiste peccare, si per uirtutem herbarum, lapidum uel elementorum, faciunt de stamno argentum, nam cum sint ex eodem principio, in similia, in habentibus symbolum facilior fit transitus. Ipse Guido Papa in singul. 388. ff. de his sic questionem resoluit, cum dicit: De his qui faciunt Alchymiam, utrum debeant puniti? Dic, quod non, dum tamen faciunt sine aliqua falsitate materiae uel formae, quia est ars pro ingenio adinuenta, tanquam a Philosopho. " Si plura desideras lege Oldradum in consil. Ioan. Andr. Ioannem de Platea, Albertum Brunum, Andream Iserinum, Franc. Hottomanum, & complures alios qui doctissime pro ueritate artis tuenda, consilia sua explicarunt. Quid igitur restat, quam ut tu Anonyme, resipiscas, nec in naturae lucem amplius, ipsamque chymiam naturalem Philosophiae meliorem partem admirabilem, humanoque generi prorsus necessariam eructare studeas, Quam ut supra diximus Hermes Trismegistus ueram fine mendacio, certam, uerissimam appellat: & quam probant Plato, Eustathius, Suidas, Solinus, Strabo, Plinius ac innumeri alii, quorum plurimos supra recensuimus, quibus fidem derogare sit nefas. Quibus remedis morbi sint medicandi, breuis certaque discussio & decisio. Quaestionem agitas, Anonyme, an similia similibus curanda sint, an contraria contrariis. Deinde statim ex Hipppocratis & Galeni testimoniis infers, contraria contrariis, non similia similibus esse medicanda: si deessent tibi authoritates, prorsus ubique obmutesceres. Quid enim to ex tuo libere philosopharis, cum tantum sis Galeni & Hippocratis transcriba? aut potius tantorum authorum insignis scriptorum adulterator. Primum medentis consilium esse dicis inuenire remedium, quod depellendo morbo sit accommodatum. Supra dixisti facilem esse Medico remediorum inuentionem, modo sit illi morbus exploratus. Primum igitur medentis consilium est exploratam habere morbi naturam. Uide quam parum tibi constes. Certum est enim non esse Medicum eum qui morbum tantum nouit remedium tamen ignorat. At qui contraria contrariis simul curanda esse affirmat, is nunquam morbi remedium facile inuestiget: nec eam fuisse Hippocratis mentem paulo post docebimus. Morbos oriri ex dissidio principiorum, certum est & quotiescunque principia illa a sua temperie discedunt ( quam uocant intemperiem ) ac unum ab alterius consortio separatum, seorsim domicilium figens, morbum parit. Dum enim aliorum permistione destituitur, quae simul iuncta concordiam fouent, bellum tunc corpori indicit, nullis coercitum fraenis: Nec putes me hic qualitates simplices & nudas intelligere, sed essentias ipsas, in quibus uigent: illae δυναμεις Hippocraticae, quae sanitatem incolumi suo balsamo tuentur uel eam deperditam restituunt. Sic enim Hippocrates dicebat παντα ἀπο δυνα¬ μεων γινειας, το θερμον ψυχρον, ὑγρον, ξὑρου non esse μεγαλην δυναμιν ἐχον. Propterea illa profligandorum morborum uiribus carere. Cum ergo in essentiis semina & proprietates, tum sanitatis tum morborum delitescant. Sequitur illa essentiis quoque esse fouenda, non qualitatibus: Quae essentiae, cum meri sunt spiritus agentes, spiritibus etiam non corporibus, quae dissimilia sunt, aut si uis contraria, debellandi sunt. Sed hic nobis non haerendum, aut longius progrediendum. Asseris omnia ex elementis constare, ergo & corpora nostra. Si autem elementum aeris patitur in nobis, an elemento terrae succurretur illi? Cur aduersus pestem nulla propemodum medicis remedia occurrunt? An quod nulla sint ( hic in Dei iudicia insurgere non est animus, qui medicamentis uirtutem detrahis cum uult, ueliis benedicit ) nequaquam, sed quod perperam & inepte ab insciis medicis, pestis causas & originem ignorantibus, opponantur. Etenim cum pesti ex ceio grassanti medicamentum opponunt ex terra, aqua aut aere petitum, aut si ex terra ducenti originem aqueum. Quid mirum si nullus effectus inde sequatur, cum non ea quae sese mutuo pellunt & fugant committenda sint: sed ea quae facile conueniunt & colligantur? Quomodo enim caelo terra misceatur, in subsidium caeli laborantis aut caelum terrae, inter quae tanta distantia, est quanta inter diuisibile & indiuisibile, ut loquebatur Plato? Caelestia ergo caelestibus, aquea aqueis, & terrestria terrestribus committenda sunt, non contra; nullo alioqui amplexu comuenire pessunt. Nota igitur Anonyme caelum, aerem, aquam & terram in nobis consistere, sed aliquid aliud praeterea longe excellentius, metaphysicum nempe quoddam corpus, quod omnia alia in temperatura coseruat, cuius robur omnia in officio continet. Imbecillitas uero & defectus sinit illa diffluere ac euagari. Quid igitur in hoc certamine agendum, quam metaphysicum illud corpus, hoc est naturae balsamum in uigore & robore suo fouendum, ut reliqua alia sibi subiecta, & quibus uitam elargitur, in suo statu integra firmaque tueatur & contineat? At quibus eius imbecillitas, aut defectus instaurabitur, quam similibus: an oleum increscet aqua imposita? Nunquid potius hostis hostem pellit, ut amicus amico auxiliatur? Omnes aegritudines inde proficiscuntur, in corpore nostro in quacunque corporis parte insideant: quod balsamus naturae, uita, & munia illic deficiat. Quid igitur agendum, quam ut imbelli amico opem feramus? Dicebat Hippocrates lib. de flatibus famem morbum esse. Etenim quicquid hominem torquet, morbi meretur appellationem. Remedium uero huius morbiest, quicquid famem sedat: atqui talia sunt alimenta, quibus idcirco curandus morbus. Ergo Hippocrati alimenta remedia sunt. Sed quare dicentur alimenta medicamentosa, nisi quatenus proprietates habent naturales, balsamo naturae congruentes, non contrarias, ex quibus uires eius imbelles corroborantur, & defectus eiusdem instaurantur? Eadem ratione & potus sitim sanat. Cur & unde istud nisi ex eo, quod, quemadmodum nutrimentum idem est cum nutrito. " Sic sitis cum humore desiderato uel cum potu eadem est? " Hinc dicimus nos, parentes nostros edere quotidie, quod eadem sint illa ex quibus constamus, & ex quibus uiuimus. Uide igitur quam iniquum sit iudicium tuum, quo contraria contrariis uis applicari ad corroborandum naturam, ut morbos a se expellat. Que si ab hoste auxilium peteret, nunquam non in peius periculum rueret; quam si tantum sibi cum morbo res esset? Nec tamen reiicimus dictum Hippoctatis dicentis, contrariorum contraria esse temedia, ablatione uidelicet impuritatum morbidarum, & uirium ac balsami innati instauratione, non calefactione aut refrigeratione, humectatione aut exsiccatione, non abstersione, incisione, attenuatione, & id genus aliis Galeno nimitum tritis, & familiaribus. Sed cum Hippocrate idem sentimus, famem nempe cibo, sitim potu, repletionem euacuatione, inanitionem refectione, laborem quiete, guntur. ut a Galeno exponuntur, qui ad nudas illas qualitates de quibus Hipp. lib. de antiqua medicina, contrarierates illas accommodat, cum medicina nihil aliud sit quam appositio eorum quae desiderantur, & ablatio illorum quae redundant, ut recte etiam sentit hic Galenus. Sed longe aliud maius concipit Hippocrates, nempe ut morbus propulsetur, corroborata aduersus hostem natura: quae cum sola sit medicatrix morborum sim ilibus iuuanda est, & expetitis remediis, ut morbi morborumque symptomata leniantur & mitigentur: quemadmodum fames & sitis recreantur & sedantur his remediis, quae auide expetunt. At hostilia non appetuntur, sed amica & familiaria. Quis enim esurienti filio aut petenti panem, scorpionem offerar? Consentanei igitur & similes liquores exhibendi sunt, similiaque alimenta, quae desiratam quietem naturae reddant: Ex eodem enim fonte & eadem familia remedia quae sint similia ac consentanea porrigenda sunt. Neque enim sitientes febrium spiritus recreandi sunt Syrupis, sacharatis, ptysana sola, aut uino: quod non sint eiusdem familiae cum illis: Idcirco nec amici familiares, aut cognati: sed iis liquoribus acetosis, qni ex eadem gente prognati sint, qui sint spirituales, non corporei, quales isti superiores, quorum guttae aliquot, si sitienti offerantur, confestim sitim sedaturae sint, & ad suam requiem eiusmodi laborantes siti spiritus reuocaturae. Haud secus uigiliae, dolores, calores sanantur. Cum enim ex spiritibus fiant sitientibus, id est aliquid sibi simile, quod deest appetentibus, nunquam ii sedabuntur, nec quiescent quin quod requirunt obtinuerint, & defectum suum resarcierint. Proinde & recte Hippocrati dicuntur contraria, & Hermeticis similia remedia. Similia quidem, quod ex eadem naturae anatomia hauriantur, continentia, proprietates, uirtutes, tincturas & radices similes. Contraria uero quod defectus resarciant, & desideria amica saturitate expleant, spititus & impuritates consentaneas delinientes, & earum consumptiones ac ablationes molientes. Propterea in naturae anatomia hae locutiones, & siuidentur sibi dissimiles & inter se pugnantes, congrue tamen recipiuntur & admittuntur. Contraria uidelicet contrariorum sunt remedia, & similia similium. Sed ut ad principia nostra, ad elementa nempe, uel ad tria illa, & elementa & elementata formantia primordia corporum redeamus, ad sal nempe, sulphur & liquorem siue mercurium, cum ex illis omnes fere morbi graues pendeant, ut ne pestis quidem extrinsecus aduolans, grassari possit in hominem, quin aliquod istorum aggrediatur. Non ineptius feceris, simorbo mercu. laboranti, re medio ex sulphure petito succurras, quam si oleum aque immisceas, quae inter se expertia sunt mixtionis & unionis. Sic sulphureis morbis, si mercuriali medicamento opitulari contendas, aut salinos aliorum auxiliis propulsare uelis. Ista enim non possunt se mutuo amore complecti: inter se tam dissimilia, nec colligari unquam inter se, ut corpus aliquod conflarent, nisi Metaphysico illo & aethereo corpore, balsamo nempe omnibus rebus communi in amicam pacem & unionem uincirentur. Mercurio igitur laboranti mercurialibus remediis auxiliandum: ut epilepsiae, apoplexiae, uitriolatis & ex aqua petitis temediis: sulphureis, ex eadem familia adductis auxiliis succurendum: & salina, salinis adaptanda. Sic similia semper similibus conuenire & curari, ratione & experientia doceberis. Possemus dilucidiora isthaec reddere, & pluribus rationibus ac exemplis rem totam, oculis subiicere: Sed quorsum omnia tibi praemandamus, & in os ingeramus, ut nullo negotio tibi cadant in uentriculum: cum etiam ubique in meis scriptis ista satis enucleata reperias. Lege, ueritatique iampridem tibi illucescenti sedulo inuigil: nec pudeat didicisse etiam in extremo senio si quid habeas mihi ignotum, gratum facias, si obtuleris mutuo. Quae uera ρραα inter Medicos esse debet, rantopere ab Hippocrate commendata. Atque haec de tuis examinibus sint satis. Caeterum iudicium scholae uestrae Parisi ensis, quod tuae Apolohiae subiicis, puto a te solo esse confictum. Qui enim sexag. sapientes medici tam absurde uno consensu hallucinentur? ut librum meum, qui Hippocraticam disciplinam redolet, de Alchymia inscribant, & de eo tanquam ex professo de Chymico artificio damnent. Quis non uidet haec prorsus esse a proborum uirorum sententia, alicna? Et si quae adiunxi in utilitatem & ornamentum medicinae, magnis utique uigiliis, laboribus & colloquiis clarissimorum totius Europae Medicorum comparata: quae palato suo non arrideant, non idem omnibus condimentum placet, non idem omni palato gustus haeret, sinant alios frui pacifice. Quis te igitur sapientum Medicorum, quos temere tuae audaciae fautores appellas, pacato animo ferat? Tui igitur similes potius indicauerim, factum tuum probasse, quos tu ut Comicus aliquis Προσοποποια in hanc temeritatis tuae scenam introducis, quam uniuersam Acacemiam medicam tam celeberrimam taminiusto decreto subscripsisse. Ἀννεχου igitur posthac, και ἀπεχου ( ut in te obiter torqueatur sapiens illud dictum iudicibus adscriptum, quo tu quoque in posterum iure sapere, & in officio uersari discas, ne tibi hoc alterum opponi possit. Ne sutor ultra crepidam. Uale & plaude. Pag. 10. epistole ad lectorem li. 3. post dignus sit adde quod. pag. 5. li. 7 lege Candale. li. 22. leg. pedem. p. 9. Ii. 22 leg Kellerium. p. 10. I. Ii. leg. Uecherus. p. 12. li 14. leg. P. Ii. li. 18. leg. fustibus. D. 16 l. 21 leg. obseruari. pp Ii. li. 6. leg. C.aei Iuli Caliste. p. 30. li. 17. dele e. p. 32. li. 6 leg. falsum p. 35. li. 6. leg. phlegrna. p. 39. l. I leg. crudior. p. 40. li. 27. leg contemptoribus. p. 50. li. 25 leg. iulepis. p. 35. l. 36. leg. Psyllio. p. 56. I2. leg. oleo. p. 67. li. ultima leg. dissolutionis. p. 75. lin. 15. leg. reserat. p. 78. li. 28. leg. rruentam. p. 84. li. 6. leg. fixatione per 89. l. 5. leg. mundatum. p. 89 l. 19. leg. pest penetrantes coercere. p. 90. lin. 24. leg. aemarore. p. 95. li. 2. & 7. leg. capite. p. 124. l. 23. post orationem, adde nostram. p. 125. li.i leg. subticeat. p. 138 I. ii. leg. absimibii. p. 158. li. 19. leg. operandi p. 165. li. 30. post in adde tribus. p. 172. li 15. leg. obtineant. p. 173. li. 15. leg debemus. p. 174. li4 leg. fit. p. 176 li. 26. dele & p. 178. li. penultima leg. superius. p. 180. li. 23 leg. subdit. p. I8i. li. 26. leg. anatomia. p. 182. li. 3. leg. luscus. p. 183 li. 13. leg concordia. p. 185. li 2. leg. purius & magis fixum. Pi87. li. I8. leg. thereniabin. p. 188. li. 9. leg. faligines. p. 193. li. 19. post reddatur adde ac. & eadem li. leg. eius pro eo, p. 195 li. 25. leg solutiones. p. 199. li. 10. leg. eum &. li 20. leg. redintegrati. & li. 23 leg. ablutus. p. 200 li. 4. leg. parauerim. & 19 le qua. pr 207. li 14. post liquor adde est. li. ult. leg. centuplo. p 208. li. 5. leg. reda ent. p. 210. li. 25. leg exerentibus p 212. li. 3. leg. abietum. li 20. leg. horaria. li 26. leg. dissectum & enucleatu. p. 215. li. 7. leg. resina. li 9. le habens loco hab ent, & loco arcte lege aceti. li. 14 leg. lignorum. 18. loco illarum leg, corallorum. p. 216. Ii. 5. leg. siliquarum. I. 27. leg. guaiacinus. p. 217 li. 14 dele sit p 218. li. 19. leg. olfecerit. p. 219. li. ultima leg. qui. p. 220. Ii. 31. leg. uescuntur. p. 221. li. leg. referuntur. li. 12. leg. dicuntur. li. 16 loco aqui. leg. quod. pr 222. l. 10. leg. philosophis. li. 14 post hominem adde uult. li. 12. leg. tum aliae. li 21. leg. oleaginosum. p. 225 li. 2. lege tria. p. 227. li penult. leg. exposcit pag. 229. li.5 leg. i}uos. P. 223 li 30. leg. croci p. 236. li. i.leg. aqueis. li. 10. leg. colicos, P. 237. Iiii. dele cursim. p 238. l. 4. leg sinit. p 239. leg. proprietatibus. p. 254 li. 15. leg. caepas rubras p. 260. li 5 leg. cotrouersa. 263. li. 7. leg. uolatiuli. p. 262. li 2 leg. chymicam. p 283. li. 7. leg. nimio. li. 25. post uase adde non. p. 290. li. 15. post separationem, leg. hanc uocant. li. Ult. leg. expositus. P7. li. 7. leg. affectus. li. 28. leg. paestes p. S.li. 22. leg. olfecerint. p. 9. li. 16. leg. ignorantiam. p. 1. li. 10. leg. seu. p. 18. li. 25. leg. anodyna. p. 19. li. 27. leg. potentiores. p2o. li 12. leg. praeparatione. li. 31. dele &. p. 12 li. 3. leg. cortice. p.24li.ai. leg. habeto. p. 29. li. 11. leg. ternario. Ii. 16. leg. exorta. P26. li. 26. leg. dissecentur. p. 27. li. 7. leg. subsistentis. li. 13 leg. modo. p. 29. li. 24. leg. habetar. p. 30. li. 4. leg. confectioni. p. 33. lia leg. sed utilitatis. Mi5. le. Quorsum. li. 6. dele nobis. p. 3. li3 lega. nerum. p. 35. li. ult. leg. quo. p. 36. li 6. leg. uiuu. p. 47. li. i2. leg. putes. li. 32. leganimae. p. 38. li. 5. leg. in esse. li. 25. leg. rerum. p. 44li ult. dele est. p. 46. li.2. leg. ac spiritus. li. 10. leg. psam di. 29. leg. res ista. p. 47. li. 4. dele effectus. p. 49. li. 8. leg. 4pemi. li. 18. leg. repositae. p. 51. li. 24. leg. rarefacit. p. 53. l. 6. leg. elua. mus. p. 54. li 27. leg. iudicio. p. 55. li. 26. leg. Zosimus. p.56. I.2. leg. monach. li. 27. Ieg. speculo. p. 57. li. S. leg. Uistadust. p. 59. li. 14 leg. modis. li. 20. leg. quid li. 27. leg. sine. p. 60. lia legam. ponitur. p. 62. li. 6. leg. separatur. li25. leg. at. p. 63. li.4. dele si. li. 3 2le g. moo.