Alchemia. Andreae Libauii Med. D. Poet. Physici Rotemburg. opera E Dispersis Passim Optimorum Autorum, ueterum & recentium exemplis potissimum, tum etiam praeceptis quibusdam operose collecta, adhibitisque ratione & experientia, quanta potuit esse, methodo accurata explicata, & In integrum corpus redacta. Accesserunt Tractatus nonnulli Physici Chymici, item methodice ab eodem autore explicati, quorum titulos uersa pagella exhibet. Sunt etiam in Chymicis eiusdem D. Libauii epistolis, iam ante impressis, multa, huic operi lucem allatura. Cum gratia & Priuilegio Caesareo speciali ad decennium. Francofurti Excudebat Iohannes Saurius, impensis Petri Kopffii, M. D. Xcuii. mici Alchemiae adiecti. I. Epitome metallica, qua metallorum natura declaratur, ad opus Chymicum scitu necessaria. Ii. Dialogus de Mercurio philosophorum. Iii. De Azotho & aqua permanente. Iiii. De lapide philosophorum. U. Ars probandi duobus libris comprehensa. Ui. Tractatus de iudicio aquarum mineralium tres liet Amplissima Dignitate Conspicuis Uiris Et D.d. Praefectis, Consulibus, & Senatoribus Inclytae Reipub. Augustanae, Dd. suis obseruandis Andreas Libauius M. D. P. S. Tum multis aliis nominibus, Uiri illustres, uestra illa Respublica per totum orbem est nobilitata, tum potissimum quod in omni genere artium & scientiarum praestantissimarum uiros alat insignes, artificesque admodum praeclaros, quos quo uos foueatis amore studioque exornetis, non tantum patrocinium ostendit amplissimum, sed & confluxus conatusque plurium, qui ab omni arte excellenter instructi, ad uos se conferre festinant. Itaque facta est Respub- lica uestra ueluti πανδοχεῖον πανταδαπῆς σοφίας, καὶ πάσης ἀρετῆς σεμνεῖον, quibus bonis ego quidem delectari possum, excellentius aliquid conferre nequeo. Quis autem uetet hoc ipsum quod uerbis exprimitur, re contestari: Offero uobis nouum de Chymia librum, & addico, non quod uos ea disciplina, cuius estis cultores paratissimi, destituamini, sed ut auctores defensoresque eius esse uos constet publice, idque consentiat cum iudicio bonorum. Non partem eius artis uobis consecro, sed totam, ab artificibus praestantissimis longo rerum usu inuentam, nondum tamen hactenus in methodicam formam redactam, id quod me conatum esse, quantum Deus suppeditauit auxilii, confido, si non praestiti. Sed non est ut pluribus uos detineam. Res ipsa se commendabit ipsam. Plena sunt pulpita uestra praestantissimorum uobis addictorum operum: si iuxta illa huic aliquem concesseritis angulum, satis est. Si quid uirtutis inest, id splendebit etiam in tenebris. Ualete. Rotemburgi ad Tubarim. E Uariis autoribus, & usu artium magistro, ductu methodi scientiis informandis attributae, lector beneuole, Alchemiae praecepta in unum opus congessi, ad quod ipsum tum alia me impulerunt multa, tum potissimum ut studiis iuuentutis hac quoque sciendi parte prodessem. In reliquis disciplinis quantopere est elaboratum? Omnibus neruis summi contenderunt artifices, ut quam absolutissimae extarent, suaque mundum utilitate adiuuarent: Chymia sola inexculta magna ex parte iacuit. Refert Aristoteles suo tempore Dialecticam in exemplis potius quam praeceptis haesisse. De Chymia idem si pronuncias, non erras. Exemplis operationum nullus non scatet angulus: singularia ubiuis prostant, & in abditis partim latitant. Catholica silent, nec est amussis ad quam reuocari singularitates & iudicari queant. Itaque euenit, ut cum plures eiusdem rei extent formulae, non sit promptum iudicare, nec ad quod caput artis pertineant, quoue nomine sint appellandae, nec quam legitime sint descriptae. Quin & si fors rei singularis non extet peculiaris elaboratio, hoc euenit mali, ut aut ignorare, sicque intermittere cogaris praeparationem, aut ad dubium exemplar respicere, & calceum ex intuitu calcei, non e praeceptis formare, aut a pariter incerti magistri pendere opinione. Huic malo auxilium inuentum per artis legitimum systema arbitror. Est & hoc inde compendium, quod manifesta sint facta ea, quae in paucorum ante notitia & potestate latitabant. Non cogeris inquirere, & redimere arcana ab impostoribus, non magna ui auri inutilem, aut umbratilem copiosamque schedulam ab imperitis impetrare, non solicite rogare, non omnes Deos Deasque de non manifestando adiurare, omnia patebunt tibi ipsi. Cumitem impostor Paracelsicus gloriatus fuerit de magnis arcanis, quintis essentiis, tincturis, lapidibus, extractis, & c. cum tamen praeter sterquilinia, & domi coctas recoctasque in furnulis male conciliatis crambas non exhibeat: penes te iudicium erit, sitne essentia, tinctura, & caetera, id quod dicitur, an ψευ σμα quoddam. Non quidem ignoro, etiam praestantes probatosque autores occultandi sua inuenta & arcendi improbitatem caussa, uariis, iisque monstrosis nominibus eadem appellasse: sed tibi persuasum uelim, concordem constantemque ipsorum fuisse semper mentem, quam cum non dictio fallax, sed rerum concursus & experientia aperuerit; non est ut hos impostorum similes facias. Poteris iam etiam superbiae superciliosae & ostentationi quorundam obuiam ire, & dum illi sibi mirificis titulis nescio quid asscribunt, ipse ex artis praeceptis uel simile uel nobilius apparare. Sed emolumenta se tibi sponte offerent. Non opus est uerboso patrocinio. Quaedam saltem mihi in hoc nouo, & fere ultra fidem audace conatu es admonendus. Negabunt multi, pertinaciterque inficiabuntur, me artem integram dare potuisse, quod fieri non queat, ut occulta illa de Philosophorum lapide, & reliquis arcanis decreta mihi innotuerint, cum constet neminem, nisi Deo per oracula docente, magistri sue coram monstrantibus, ad mysteria illa peruenire posse. Notabis me de lapide philosophorum aliquid addidisse ex artificum sententia, etiam si eam fortem nec ego, nec tu possimus assequi. Non quidem est ut Dei potentiam nostro aeuo contractiorem putemus & iniquiorem quam uetusto, cum beneficiis maioribus fecem mundi beauerit, quam florem: Sed utut non assecutus iudicor, quod senserunt ipsi, non tamen locum caputque artis, quod ei tractationi debetur, ignorare methodus siuit. Mihi quidem ( liceat enim parumper apud te stulto esse ) satis euidens apparet Philosophorum dictio, & processus: Si tu eum non intelligis, non ob id de arte despera, nec eam imperfectionis argue. Est autem ab¬ surdum, ut cum Agricola sentiam, id repudiare, quod a tot sapientibus est asser¬ tum. Multa sunt quae non nisi magistrum perfectae industriae & experientiae requirunt, nec possunt a tyrone confici. Sed ob id non spernenda, nec ex arte profliganda. Si hacparte non succedet, non est ut multum sudes: sunt aliae plures, in quibus facies operae precium. Rogo uero ne irruas illotis manibus, nec, si non e uestigio respondet Uulcanus, me fraudis accuses. Maneat in medio. 1. Nulli tyroni tam felix est ingenium, ut omnia prima aggressione inueniat rata. Discendum experiendumque saepius est, quod ut fiat sine facultatum detrimento, in paucis specta naturam, artemque experire. Stulti magnos sumptus profundunt in nondum sibi perspecta penitus, & imperite damnant magisteria. Non deerunt, qui me nec ueterum arcana cognouisse, nec suae clamabunt, sibique mirifice de reconditis tabellis gratulabuntur. Sed tu Lector scito, me tam lynceum esse nunquam uoluisse, ut aliorum scrinia perspicerem, nec tam furtiuum, ut ipsis inuitis inuolare, & rapere praeparationes tacitas concupiscerem. Quando ita uolunt, retineant sua arcana, modo sciant, solem non obscuratum iri, nec peius uicturum mundum, etiam si nec ipsi, nec arcana ipsorum unquam in lucem proreperent. Si utamur fruamur praesentibus, quae manifesta sunt per uiros bonos Deo instigante facta, sat commode aeuum quod su perest, transigemus. Quid proderit, si tunc inueniantur illa arcana primum, cum conflagrabit mundus? Cum autores, uel potius occultatores inter serpentes putrescent? Adeone iniqui sunt humanae societati? Tamne monstrosi partus, & prodigia abortusque naturae, ut a qua prognati sunt, eam celebrare, iuuareque nolint? Tamne inuident diuinae gloriae, ut quod ipsis datum est, nolint concessum pluribus? Male utentur, inquient, ingrati. At tu bene utere, nec sepeli. Non occultandum ideo uinum & aurum erat, quia plaerique abusuri istis. Utinam illi qui Germanicis uersionibus optima autorum medicamenta delire prostituunt imperitissimis, audacissimisque nebulonibus, barbarum tonsoribus, mulierculis stultis, & feci plebis, in hanc partem non tam licenter peccarent: in maiore autoritate esset sacra Medicina. Audies aliquando etiam in aduersam partem inclinantes, qui turpe iudicabunt arcana quaedam publicari tam manifestis uerbis. Imitandum esse Philosophos, qui rem manifestam nominibus, modoque docendi occultarunt, filiisque doctrinae reliquerunt. Non opus est mihi aduersus hos responsione: arcani enim mihi nihil est: si quid est, Deus patefecit per disciplinam, artificesque praestantes, & experientiam. Et cur uterer nominibus monstrosis, quae dum inuestigantur, & coniecturis inquiruntur dubiis, plurium pariunt errorum lernam, quam si liquido fuissent exposita? Pyrapyrum quoddam habet Zuuingerus, quod constet ex albo nihil passo, rubro, & nigro unctuoso. In his aenigmatis aliquis occupatior, solicitiorque, quam par erat, spe nescio cuius arcani, intellexit arsenicum album, uel sublimatum mercurium, arsenicum rubrum praecipitatum, uel auripigmentum, & caput mortuum, nescio quod, & concinnauit medicamentum interneciuum. Si sciuisset sumendam calcem uiuam, minium, & saponem Belgicum, & a tormento inuestigationis, & usu periculoso abstinuisset. Qui disciplinae Chymicae morem non callent, ab his occulta sunt omnia quae dicuntur, etiamsi manifestis exponantur, suisque notis, quas intelligent satis initiati. Ita omnes artes ab extraneis sunt remotae, praesertim si non in uulgi transferantur sermonem, & uocabula disciplinae mutent. Nonnulli requirent a me mea experimenta, non aliorum artificum, quorum pleni sunt libri plurimi. Ego uero non meam artem doceo, sed artem Chymicam usu artificum comprobatam, expono. Si mea est expositio & modus docendi, sat est. Scito tamen Lector, etiam me aliquid studii in Chymicis posuisse, nec uiliore ingenio esse coquis, ambubaiis, tonsoribus, ancillis, seplasiariis, agyrtis, & c. per quos nonnulli Chymiam exercent. Si itaque opus erit, ostendam tibi me quoque posse destillare aquam fontanam, ne quid dicam de uino in acetum mutando. Multa addidi tamen etiam ex meo penu, quae alibi non inuenies, quanquam non apposui nomen. Ea, si libet, usui publico donata sunto, uel cuiusuis boni nomine. Non omnes adduco formulas, ne id quidem ars exigit: paucis, iisque comprobatis exemplis est contenta. Non omnia exempla coaceruat Dialectica, non Musica. Si libet, subiice suis capitibus, quaecunque undecunque, si artificiosa sint & spectata usu, aduolant. Noui item, unum opus Chymicum uariis parari modis: & fortassis sunt quidam meliores in abscondito, his quos ego posui. Ego uero ex his qui ad manum fuerunt, studui eligere optimos, & si dubia fuit electio, plures posui, alios etiam ad commmentarium reseruaui. Si nancisceris meliores, liceat tibi eos substituere meis: inseruire his uolui, qui nesciebant commodiora. Uelim autem etiam cogites, me non expectare debuisse aliorum mysteria, nec curare modos occultos, quanquam fors possint esse feliciores. Cur? Quaeris? Nondum comprobata sunt ab artificibus. Ut comprobentur, diu in publico esse debent. Non ergo habentur pro artificiolis, si sunt occulti. Qui boni sunt, & liberali ingenio nati, in quibus uidebunt me deficere, aut ipsi edent meliora, aut ad medenda in commentariis mittent. Non refugio iudicia ingenua de laboribus meis, nec pertinax ero in defendendis erratis. Discam a quouis legitimo monitore. Quaedam cum aliis edita facile patent imposturis. Itaque uidebantur supprimenda potius, quam publicanda amplius. Sed cum imposturis sua sit parata poena, satisque uigilans sit in officio suo magistratus: quin & nouerint industrii artifices earum examina, & censendi regula una adhibeatur, non est ut quis ab ista parte metuat. Bonis consultum uolui, non malis: Bona dedi, quae ut bene usurpentur, attestor. Illud cauendum est, ne audaculi imperiti in medicando id adhibeant, quod est Medicorum circumspectissimorum, exercitatissimorumque: ueluti si essentia ex sublimato & regulo fiat, si flos ex antimonio, si Turbith ex Mercurio, si laudanum ex opio, tu qui imperitus es medendi & imprudens, nec tibi facile, nec aliis horum permitte usum, cum temeritate utut semel atque iterum forte prosis, plus tamen deinceps peccare possis. Nobiles Medicinae in manu temerarii hominis, sunt ut culter, uel fax ardens in manu pueri, aut dementis. Nec formidanda mihi est eorum iudicum sententia, qui dicent mea opera effectum, ut & fabris metallurgis, aliisque opificibus hactenus e Philosophica libertate ad seruilia abiectis, sit tutus in Philosophia locus: cum enim Chymia non tantum ministra sit medicinae, sed & physicae contemplationis pars honoratior, in solium Physicae euehentur mechanici. Atqui ego non quibus concrediti sint labores, respiciendum putaui, nec quibus ministris uterentur Philosophi: Contemplatio ipsa praeceptis comprehensa, ad suam artem fuit reuocanda. Et certe licet aurifaber multa mutuatus sit a Chymico: licet multa etiam metallurgus: tamen tum operationum solertia impar est: tum illa opificia pluribus aliis aucta, ut sic pollutum opus Chymicum non sit amplius Chymicum, nisi origine. Communicant etiam aliae artes inter se, & potissimum facultates multis utuntur, sed ob id non confunduntur. Uolent aliqui diuisam esse Chymiam in metallurgiam, & pharmaceuticam: quidam postulabunt tertiam partem de aquarum mineralium iudicio, atque etiam docimasticen metallicam attexent. De his ego ita sentio, ut de a methodicis reliquis. Cogitaui & ipse sedulo de constitutione apta: saepe mutaui cogitata probataque prius. Natura tandem methodi seipsam explicauit: eius ductus fuit sequendus. Et cur pharmaceuticam peculiarem facerem, cum etiam ex metallis eadem praeparatione sint pharmaca? Rem eandem alius adhibet ad miracula metallorum, alius ad sanitatem humanam. Non bis aut denuo hic est praecipiendum. Operatio una, uno modo & loco exponenda, etiamsi opus mille diuersis inseruiat usibus. Tractatus autem de aquis mineralibus, & probatione, partim conclusus est preceptis syntheticis, partim est artium plurium, usu communicantium. Agam de iis in commentario, huic arti adiuncto. Apposui quibusdam autorum exemplis notas meas. Hae uidebuntur aliquibus inconcinnae. Uideantur sane & stultae. Mirum sit in tantis tenebris impingere? Quorum sententia melior erit, iis cedet mea. Paracelsici uolent omnia ad saliuam magistri sui dicta. Non quidem repudiaui si quas formulas bonas apud Paracelsum inueni, quarum fors ipse autor non est. Tom. Chir. mag. Fatetur enim se multa accepisse a patre Uuilhelmo, Setthagio Episcopo, Erhardo Lauentalio, Nicolao Hipponensi episcopo, Matthaeo Schachthio Suffraganeo Freisingensi, Archelao, Iohanne Trittenhemio abbate Spanheimio, ueteribus item aliisque infinitis: & partem eorum etiam usu ipse didicit, quae postea uera sunt comprobata, licet fuerint ex tenebris obscurissimis eruenda. Sed eo pauciora ualde trepidanter allegaui, quod studiosissime omnia implicet aenigmatis, & obscuret etiam manifestissima, nec uelit intelligi. Quin ergo is maneat sui similis, & praeceptorum a quibus didicit, cum experientia plus ualeat autoritas. Satis notum est quid de eo magni uiri, Crato, Arragosius, Gesnerus, Zuuingerus, Pithopaeus, Muffetus, & c. iudicauerint. Non est noua mea sententia, qui Paracelsicus nec esse, nec uocari uolo quanquam scelerate nuper quidam me inscio ediderint chartam quandam deprauatam, titulo Libri contra Erasti sententiam de auro potabili, in quo ex negata oratione facta est affirmata, quasi Paracelsi de grege essem. Malitia cuiusdam alienam praefationem furto sub- ductam & deprauatam edentis in publicum. Si obiicient, ex adhibitis Paracelsicis me talem statui, noueris me non pro Paracelsicis, quanquam nomen publicatoris prae se ferant, diuulgare, sed pro ueterum Chymicorum inuentis, cum ipse Paracelsus in Chirurgia magna Republicos fecisse ueterum commentarios dicat, non inuenisse. Quid tum autem postea, si etiam per malum hominem aliquid boni prodiit? Num expostulare cum Deo possumus, qui etiam per Iudam proditorem concionabatur, & per Bileamum uaticinia profundebat? Multa habet Bulcasis non tantum artificia, sed & nomina ( ut croci martis, thiri, cachimiae, & c. ) usurpata a Paracelso, quanquam hic in libro de serpentibus, diabolum faciat hominum Doctorem, & omnium artium inuentorem. Chymia non est inuentum Paracelsi: ad eum referri non debet, & minimam etiam artis partem huius notitiae deberi, ostendet hic liber cum commentariis, quanquam iam in publico existant longe nobiliora, quam unquam impurus ille magus potuit assequi. Misera foret Chymia, si ex Paracelso esset instituenda. Ego non tantum Paracelsica, & nostrorum tum ueterum, tum recentium edita uolumina & operas consului, sed & manu exarata plura, nunquam in publico uisa, atque etiam antequam Paracelsus in rerum natura fuit, congesta. Sed de cloaca illa satis superque. Omisi magica & superstitiosa de magnetismis, imaginationis effectu, homunculo, gemmahuiis & c. nec praecepi, quomodo fabricandus esset homo per putrefactiones Chymicas ex pane & uino, aut semine, in furnulo arcanorum. Nec contaminaui artem probam figmento generationis lignorum & auium ex cineribus combustis. Sordes sunt Paracelsicae impietatis & mendaciorum. Omisi & alia, presertim compositiones arrogantiores, laboriosioresque quam fructuosiores, ne stomachetur quispiam. Non possunt cuiuslibet phantasmata arti inseri: & compositionum est numerus infinitus: Gaudeat quisque sua priuatim, quando ita lubet. Fatendum tamen & hoc est, me multorum bonorum mentionem honestam facturum fuisse, nisi inuidia bonitatis nomen contaminasset. Methodi ratio diuisiones, definitiones, aliaque procul dubio spinosis ingeniis oblectamenta parient mirifica. Facile est reprehendere, meliora dare difficile. Illud uel stultis licet, hoc sapientibus. Erit mihi sapiens, qui meliora exhibebit. Ramisticas argutias ineptasque nugas quas ineptiunt hodie multi, ad Cynosarges abire iubeo. Sed non omnia possunt anteuerti impedimenta. Si quid dubitabitur praeterea, id in commentariis, si Dominus uelit, abundantius declarabo. Ego iam non commentarium, nisi quod paucas easque breues notas attinet, exhibeo, sed artem praeceptis & methodo instructam. Quorum possum rationem reddere, ( & est copia problematum in hac arte prae reliquis mira, sicut & naturae opera prodigiosa multa in eadem se offerunt ) de iis disseram suo loco. Tu lector benigne uiue & uale. Alchemiae. Alchemia habet partes duas Encherian, & Chymian. Liqua tio { { Fusio { Deliquium { Segregatio { ( Distractio { { Separatio { { Abstractio. { { Ablatio { Subductio { { Filtratio { Clepsydria { Abscessus & c. Encheria ( cui inserui¬ unt sceuastice & pyronomice ) constat { { Elaboratione ( cui seruit parasceuastice ) qua est { { Solutio { ubi Putrefactio { Calcinatio { { Reuerberatoria { { Titanosis { Tephrosis { Alcolismus { { Comminutio { Corrosio, & c. { Extractio { Expressio { Prolectatio { { Sublimatio { Destillatio { Coadunatio { { Compositio { { Inceratio } { Incorporatio } { Colliquatio } { Confusio } { Conglutinatio } { Mistiones { Coagulatio { Exaltati¬ one qua est { { Maturatio. { Digestio & Circulatio { Fermentatio & Proiectio. { Gradatio { { Caementatio { Fulminatio { Extinctio { Coloritium. Tabuchy¬ mia species alia { { simplex { { Magisterium { { Quali¬ tatis { { occulta { manifesta { Substantia in { { Genesi { { Transmutationis { Compositionis { Repurgationis { Catalysi { { Diarthroseos in { { Appositum { Mistum { { Elementum { Principium { Extractum { { Ens primum { Essentia { { Succus { My¬ steri¬ um { { Quinta essentia { arca¬ num { { Astrale { { Tinctura { Oleum { ma¬ teriale { { aqua { { soluens { { Spiritus { Aqua fortis { stillatitia { Coagulum { { Lapillus { { Alkali { Glacies ubi crystalli & uitriolum { Bolus { { Flos { Turbith { Compo¬ sita { { Elixyr ( Clissus b 3 Phamartini Praetorii Silesii, Illustrissimi Principis, Episcopatus Argentinensis Administratoris, Marchionis Brandeburgici, & c. praeceptoris: Ad Andream Libauium de Chymicis. Ultor Paeonii, Libaui, honoris, Idemque Aonidum diserte cultor, Mi postquam tua contigit uidere, Atque euoluere plena luce scripta: Iussi somnia tot tenebrionum, Tot ambagibus, & tot inuolucris Refertissima protinus ualere. Iam non amplius anxie requiro Quid sit nobile lilium, quid aurum Uitae, quid celebris lapis, quid ouum Sophorum, Leo quid uirens, Rebisque. Quid lac uirginis, & ruber lacertae Sanguis, quidue Realgar, & Xenechdon, Quid sit regulus, & liquens corusci Phoebi axungia; Chymicum quid astrum: Galli quid risa risa, laudanumque Laudatum satis hactenus per orbem: Puluisque angelicus, crocusque Martis; Quid noctu uolitans auis, rubensque Henricus; quid homuncio; quid Azoth; Nil uocum noua monstra tot nouarum; Nil fictos tot & abditos liquores, Nil deliria stulta, ineptiasque Nil tuas, Paracelse uane, nugas, Nil aenigmata & inuolucra curo. Quippe ut carmine concinit diserto Disertissima Musa Martialis, Turpe est difficiles habere nugas, Et uanus labor est ineptiarum. Lux clarissima gnauiter legenti Affulget, tua scripta, mi Libaui. Nil praeter tenebras habent opacas, Spagirum monumenta caeterorum. Ergo iure tuo mihi uel unus Unus instar es omnium, Libaui. Autores Quos In Hoc opere sum secutus. Adamus Lonicerus. Diodorus Euchyon. Donzellinus. Adamus Keckius Aegidius de Uadis. Dornaeus. Alanus. Albertus Magnus. Enonymi Autor. Alexius Pedemont. Eualdus Uogelius. Andreas Baccius. Andreas Marinus. Andreas Matthiolus. Fachsius Zygostata Fernelius. Aristoteles. Arnoldus Uillanouanus. Gab. Fallopp. Arrogosius: Galenus. Gallus Auicenna. Garzias ab Horto. Geberus. Bernhardus Comes. Georg. Agricola. Bernhardus G. Penottus. Georg. Uuernher. Bulcasis. Gualther Ryssius. Conradus Gesnerus. Hermes. Hieron. Mercurialis. Democritus. Hieronymus Cardanus. Hieron. Brunsuic. Dioscorides. Paraeus. Paracelsus. Hippocrates. Philip. Ulstadius. Plinius. Iobus Finzelius. Ioh. Aurelius Augurellus. Quercetanus. Ioh. Bapt. Porta. Ioh. Crato. Rhases F. Zachariae. Ioach. Camerarius pater. Raimund. Lullius. Iohan. Dee Londinas. Rennerus Budelius. Ioh. Franciscus Picus Mir. Richardus. Ioach. Struppius. Rogerius. Iohan. Guintherius And. Ioh. Hartmannus Beyerus. Sauanorola. Ioh. Iacob. Uueckerus. Scaliger. Ioh. Langius. Syluius. Ioh. Matthesius concion. Ioh. Rupescissa. Tarquinius Osyorus. Theod. Tabernaem. Kentmannus. Thom. de agno. Thomas Iordanus. Laurentius Scholtzius. Thom. Mouffettus. Leuinus Lemnius. Thurnesius. Leonhardus de Praedapalea. Turba Phil. Martinus Rulandus pa. Ualerius Cordus. Mesue. Uuilh. Anton. Guertaeus. Zuingerus. Mizaldus. Nicolaus Monardes. iutus, mentionem honestissimam, eamque peculiarem; ut horum exemplo laudabili alii uiri boni concitati, uel ipsi pro se quisque hanc artem iuuent, uel quae condita domi compertaque habent aliis subministrent. Sunt autem illi uiri clariss. & in philos. sacraque Med. summi: D. Ioach. Camerar. pat. D. Ph. Scherbius, D. Ioh. Hart. Beyerus, D. Leonh. Doldius, cuius monitu accepi etiam quae praeclar. Phil. & Med. D. Balthasarus Herdenius congessit, quibus omnibus & singulis multum debent artis huius studiosi. Accepi etiam sigillatim ab amicis & aliunde quaedam ad hos relata, quorum nomina sequuntur: Posthius. Onofrius. Tycho de Brahe. Ranzouius. Brechtelius. Otto Comes Mansf. And. P. Perusinus. Georg. Uualtherus. Casparus Recklerus. Mercurialis. D. Palma. Turnerus. Martinus Fabius. Hieron. Botonnus. Costeus. Magenbuchius. Matthaesius Med. Aicholtzius. Michael Mercatus. Didymus Obrechtus. Ioh. Baptista Zapata. Gabriel Beatus. Ioh. Straubius. Hauenreuterus. Sebast. Meier. Sterpinus. Felix Platerus. Eucharius, & c. admodum sunt, quod ad hominum utilitatem ea communia fecerint. Reseruo uero quaedam ad commentarium, si fors illi ipsi sua interim publicarint, licet quaedam iam extent. Relata quaedam etiam sunt ad certarum Rerump. offici¬ nas, ut: Augustanam. Uratislauiensem. Norimbergicam. Heidelbergicam. Tigurinam. Phorcensem, & c. Francofurtensem. Nec dubitandum multa adhuc esse in reconditis tum apud praedictos autores quosdam, tum: Iacobum Zuuingerum Theod. Uuoysselium. filium. Sebizium. Petr. Seuerinum Danum. Horstium, Lauinium. Colreuterum. Seuerinum Gobelium. Ratzenbergium. D. Hillerum. Siderocratem. Mermannum. loachimum Camerarium filium ( cu¬ c um ( cuius apud me in quodam artificio incepit apparere liberalitas. ) D. Paulum Simlerum. D. Martinum Rulandum. D. Iohannem Rungium, familiares mihi ex literarum commercio uiros, a quibus spero nos uisuros tandem arcanorum uastam syluam, cum consilia ad maturum perduxerint: Non omitto D. Mockium. Nithammerum. Rumbomios. Rossinum, & alios innumeros chymiae uerae deditos, quos rogo ut quantum fieri potest, hac in parte huic arti exornandae pleneque constiuendae non deesse uelint. Quae ex mea depromta sunt penu, quaeque ratione & experientia, praeter praecepta catholica laboriosissime magnaque cum ingenii lucta, ex exemplorum farragine indiscreta, excerpta & conformata, comprobaui, per se patebunt cuique. Hoc moneo, si non statim sua exempla ad suos retuli autores, id factum boni iudicent ideo, quia partim in coaceruatione prima, dum indiscretim multis annis conscripta fuerunt & collecta, autorum nomina exciderunt; partim plane latuerunt, nec apparuit ad quem quid esset referendum. Ita multa ex anonymis editis & non editis congesta sunt; multa passim ab artificibus diuersis ignobilibus accepta, nec non priuato studio inuestigata. Non itaque fieri potuit ut singulis adderetur suus inuentor. Fortassis etiam que uni autori accepta feruntur, ea sunt alterius cuiusdam antiquioris, quod me latere potuit. Si quis sibi putat iniuriam factam, aut alteri bene merito, me nolle factam credat, & paratum esse si monear, sua suis reddere. Sed ne sibi quis uendicet quae sunt alterius, ut solent Paracelsitae. Primus De Encheria. Caput I. Quid Alchemia. Alchemia est ars perficiendi magisteria, & essentias puras e mistis separato corpore, extrahendi. Quae duo officia, quia uoce laborandi uulgo comprehenduntur, euenit, ut etiam ars bene laborandi queat nominari, aut segregationis puri ab impuro, per succi formam, & fusionis modum seu solutionis, ob partis huius excellentiam, unde & nomen arti natum iudicatur. Exordium habet a natura, quam imitari industria primi studuerunt artifices, idque maxime initio in succis mineralibus extrahendis e uena, & depurandis, quo pacto ipsa natura pura puta metalla, & succos e mineris profundit, ut etiam in die e uenis suis extantes conspiciantur. Itaque olim in metallurgia plurimum ualuit. Nunc medicinae ministrat potius, & non in mineralibus elaborar tantum, sed & animalibus & uegetabilibus, ad usus humanos, & salutem defendendam, quanquam etiam ornamenta uitae conferat plurima. ( Primus inuentor eius creditur Tubalcain ille in sacris notus, quem Uulcanum nominant. Is enim primus in metallurgia, quae pars est Alchymiae, elaborasse scribitur. Non defuisse Iudaicae genti notitiam huius, forte indicio est aqua il¬ la nardinae preciosa quae perfusus est Saluator. Ita apud Mesuen sunt pil. Hermetis hiera Hermetis, & c. In Aegypto eius celebrator extitit Hermes, seu Mercurius Trismegistus, inuento transmutationis nobilis, a quo res quaedam artis adhuc nomen habent, ut uas Hermetis seu pelicanus, aues Hermetis, sigillum Hermeticum, & c. Ab hoc etiam ars ipsa Hermetis nuncupatur, & intelligitur transmutatoria, quam praeceptis comprehendit Gebrus Mauritanus. Ad medicinam eam accommodasse, & liquores stillatitios fecisse leguntur primi Arabes & Persae. Unde Auicenna a Sorsano dicitur Alchymiae studuisse, ipseque nominatim facit mentionem corrigendae aquae per sublimationem & destillationem. Hunc sequuntur Rhazes, Mesue, Bulcasis & alii, apud quos Chymica multa reperiuntur: & nominatim Mesue Alchymistis tribuit etiam oleorum resolutorum confectionem. Nostro tempore eius fiducia Paracelsus summa imis miscuit, & peculiarem factionem Paracelsistarum genuit. Unde Paracelsia est monstrosa quadam iactantia, ex ruditate & scientia temeritateque conflata, miscens medicinam Alchemiae, & hinc omnes scientias peruertens. ) Caput Ii. De partibus Alchemiae. Alchemiae partes sunt duae: Encheria, & Chymia. Encheria est prima pars Alchemiae, de operationum modis. Itaque haec pars generaliter species operationum describit, quae postea singulis magisteriis & essentiis elaborandis accommodantur. Et quia manus industria hic plurimum ualet; etiam nomen inde sortita est, ut εγχείρησιs, quasi manus artificiose admouendae descriptionem nomines, dicatur, cum tamen non solius sit manus, sed omnium sensuum solertiam at¬ tentionemque & ingenii acumen requirat singulare. Inseruiunt Encheriae, Ergalia, & Pyronomia, quarum tanta est in Alchemiae exercitio necessitas, ut is demum artifex absolutus censeatur, qui earum notitiam & usum habet perfectum. Debetur enim operationibus singulis, quin & fere unius eiusdemque diuersis interuallis, suum instrumentum & ignis, ut sine illis nihil possit laudabiliter & accurate fieri. Caput Iii. De Ergalia, & primum de lutandis & obstruendis uasis. Ergalia est instrumentorum alchemicorum explicatio. Ad quam cum duo pertineant, noticia, & usus: fundamentum hu- ius est illa. Qui enim instrumenta chymica bene cognouit, & non tantum simplicia inspexit, sed & ea componere ad operationes certas didicit: in utendi rationem una ducitur, quam tamen perfecte exponit ipsa Encheria. Instrumenta sunt duplicia, uasa & suppellex tumultuaria. Uasa sunt instrumenta capiendis rebus idonea. Itaque & capacitatem habent in se, & sua orificia. Uasa quae ignibus ualidis admouentur, luto incrustari solent quod sapientiae uocant, idque tenuius, crassius pro ignis & in eo durationis modo. Obstruuntur & orificia eorum, & praesertim exactissime si nil respirare uolumus, quod item fit si in opere rimas egerint leuiores. Armantur autem etiam luto aduersus alias iniurias, ne facile collidantur, aut a frigido aere dissiliant. Modus luti inducendi est, ut qua parte ab igni uas est remotius, tenuius illinatur, qua propius, ut circa fundum, praesertim quod continere debet materiam ponderosam, & ualidam flammam concipientem, crassius. Quod si duplo triploue luto muniendum sit, prius bene siccatum sit, antequam inducatur nouum. Aequaliter incrustantur, quae res spirituosas, aut etiam alias aequaliter in opere se habentes, continent. Tam in claudendo quam reserando cauendum, ne quid de luto mi¬ sceatur materiae, nisi ea sit proiectilis. Commissurae uasorum fixae, luto firmiori & stabili iunguntur, ita tamen ut refringi denuo possit: uersatiles, & quas saepius inter opus oportet recludere, molliori obstruuntur, atque interdum etiam humido, consistentia axungiae uel crassi mellis. Inducitur commissuris & rimis lutum per chartam, aut lintea: quae si spiritus continere non possunt, ubi resiccata sunt, denuo armantur pasta inducta spleniis ex uesicis bubulis, aut aliis membranis solidis, sinunturque recte siccari, antequam ignis detur, ni in medio opere agatur rima. Luti & ferruminum materiae sunt, argilla tenax, lutum uulgare, bolus, calx gypsi, marmoris, silicum, testarum ouorum & c. uitrum tusum, arena, limatura ferri, squama ferri, lithargyrus, farina, lateres triti, sulphur, cerussa, casei cortex, sanguis draconis, aerugo, lana, tomentum, charta, fimus equinus, asininus, & c. sanguis tauri, oui album, gluten, uernix liquidus, lixiuium, muria, mel, oleum, cera, colophonia, mastix, pix, thus, lacca, alumen, aqua putri coctum & despumatum, ( quod triplum illinitur ) & alia plura, quae praesens occasio offert, quorum plaeraque commiscentur, ut in magisteriis docetur. Nonnulla saltem stramine torto armantur, uel obducuntur manicis ex panno, uelleribus, cespite, & similibus, praesertim aduersus frigus aeris, ubi in aqua calida uas est locatum, aut in fimo. Eiusmodi panni nonnunquam etiam crasso luto inuoluuntur, glutine, uel cera, uel alumine linuntur, aliisque muniuntur, pro rei necessitate. Quae uala collum exile habent & prominens, etiam hermetica signatura claudi solent. Immittitur illud collum in prunas, siniturque excandescere, demissa simul forcipe ad locum signaturae. Ubi emollitum est uitrum, conprimitur, uel etiam obtorquetur forcipe, ut undiquaque solidetur. Postea sinitur paulatim per se refrigescere. Cauendum enim est ne dissiliant. Loco huius cera conficitur tenacissima, & uitreo cono immisso, circumponitur, ut tenacissime cohaereant. Lati orificii uasa, si operculum commodum de est, panno uel uesica obducuntur. Pannus autem postea farinacea, uel uernice, uel cera loricatur: aut charta loricata panno imponitur, triplex, aut quadruplex, pro necessitate rei: ita ut pulticula illinatur panno, impositaque charta, sinatur resiccari: & postea illinatur alia, & sic quousque sufficit. Quae uasa in igni reuerberii diu sunt tenenda, eo inducuntur luto, quod feruore fusum solidescat instar uitri continui, quale fit ex uitro, argilla, ferri squama, muria, & c. Aqua plu¬ uialis uetus potissimum sumi solet. & hoc non illinitur admodum crasse. Nonnunquam uitrea, ut durent, aqua aluminosa ( in qua decoctum alumen est cum despumatione ) illinuntur, sinunturque siccari, idque etiam quarto repetitur, postea tandem indueitur lutum. Alchemiae Lib. I. Caput Iiii. De Ampullis. Uasa sunt conceptacula & fornaces. Conceptacula sunt, quae proxime materiam continent. Materia autem uel est res elaboranda, uel aliquid medium, in quo elaboratur, ueluti aqua, arena, ferri scobs, cinis: & c: Fiunt autem ex metallis, argilla, & uitro potissimum: praeferuntur uitrea & argillacea firma. Quaedam etiam e ligno conficiuntur ad suos usus. E metallis plurimum adhibetur cuprum, & stannum, in nonnullis etiam ferrum, aurum & argentum: & cuprea conceptacula aliquando inducuntur stanno. E uitro duplici probe cocto, & bullis carente fiunt conceptacula rerum acrium, & quae diu sustinere debent ignes. Conceptacula sunt duorum generum, ampulla nempe, & olla. Ampulla est conceptaculum magni uentris, desinentis in exitum angustum secundum analogiam. Uarietas ampullarum quanquam infinita pene est, excellunt tamen in usu Chymico cucurbitae, pelicanus, phiola, ampulla recipiens ouum philosophicum, & c. Cucurbita oblonga est e uentre ampliore paulatim in collum exilius producta. Id collum nonnunquam continuum est totum, nonnunquam intersectum, & e partibus complicatilibus factum, quae inseruntur sibi mutuo, & agglutinantur. Est & in aliquibus rectum: in aliquibus retortum: unde ille uocantur cucurbitae rectae: hae retortae, uel bociae & cornettae, uel cornu musae, & c. Rectae cucurbitae minores, ab usu separatoriae nominantur. Maiores, quarum collum est amplius, ut inseri brachium possit, dicuntur matulae. Quae ex cupro fiunt uastae, cum collo breuiore, uesicae nuncupantur: & eius formae conficiuntur etiam cacabi e figulina, quorum multitudo compensat istius uastitatem. Arabes Aludelem appellant cucurbitam sublimatoriam colli altioris, plaerumque ex argilla tenaci. Quod si collum orificii est angustioris ac res fert, dilatari poterat mollito uitro aut metallo: plaerumque tamen in uitreis caput defringitur, designato prius circulo per smirin: postea circumposito filo sulphurato sextuplo, & incenso, cum conflagrauit, gutta aquae frigidae instillata facit ut dissiliat, quod ipsum etiam frigidus aer & halitus praestat. Loco fili usurpamus ferreos circulos ignitos, quos circumagimus qua parte fracturam desideramus, & frigidam aspergimus. Praefringi & frustellatim forcipe possunt, & limaradi extremitates. Cucurbita recta in pluribus requirit operculum, quod appellant alembicum, & pileum. Hoc quoque uariarum est formarum. Quoddam est turritum, ut quos pileos rosaceos & campanas nuncupant. Quoddam rotunde concameratum seu fornicatum instar cranei humani. Quoddam depressum ceu patina. Est & aliud cum limbo, aliud limbo caret. Et adhibetur uel simplex, uel multiplex, ut triplex, quintuplex, & c. Ita ut uel alterum alteri latiore orificio sit impositum, & agglutinatum, uel alterum in alterius caput cana¬ lem demittat, ita tamen ut summum sit in fornice integrum. Omnia uel rostrata sunt, uel sine rostris, quae appellantur caeca. Rostrata emittunt ex se canalem instar promuscidis, eumque uel deorsum, ut seu e limbo statim propendeat, seu e parte altiore, & interdum hic rostrum est multiplex, uel a capite & uertice sursum instar tubuli, seu tubae muersae, cui postea annectuntur serpentinae. Nonnunquam tamen tuba statim a collo cucurbitae procedit per refrigeratorium annexum, indeque in alembicum rostratum inseritur. Interdum rostra collo inserta sunt, quod paulatim procedendo fit angustius, & in summo tegitur operculo paruo, uel alembico. Pro alembico rostrato est alembicus caecus capax, cum limbo propendente, & epistomium habente ad emittendam aquam. Talis autem alembicus destillatorius est, & nonnunquam habet coniunctum refrigeratorium, quod uariis modis conficitur, uel ex uesicis aut corio, uel metallis, & similibus, & c. Idautem habet epistomium, & orificium, ut aqua infundi emittique possit. Alembicus caecus ad sublimandum adhibetur, ut spirituum siccorum concretiones excipiat. Quod si etiam humidi quidam una surgant, in uertice pertusum est foramine, per quod illi exeant, aut etiam nimis ignei & tenues emittantur. Est & usus eius foraminis ad contemplandum sublimatorum conditionem. Appositus est illi conus mobilis ad obstruendum & aperiendum, cum res postulat. Locum huius alembici supplet interdum galea ferrea, uel olla, nonnunquam cucurbita terrea perforata circa fundum, & oblique locata. Pro sublimatorio etiam est uas triuentre cum foramine in summo, cuius forma talis: Usus rectarum cucurbitarum potissimum est in his, quae facile in sublime scandunt. Retortae sunt, quarum collum parumper a uentre procedit posteaque modice reflectitur, ut orificium deorsum spectet. Itaque pars circa uentrem instar capitis alembici obtinet, cornu uero pro rostro est: in aliquibus cornu primum deorsum spectat, sed mox reuocatur sursum, excipitque serpentinas. Quaedam in medio uentre sunt lectae in partes complicatiles, suntque hae ex metallis, ne opus sit toties uas frangere. Image1 Aliquibus cornu eleuatur incuruaturque, ut collum gruis. Ita poterat collum obtorqueri, ut tandem sursum reflexum alembicum recipiat fistulatum. Nonnullae a tergo tubulum prominentem habent, et queat iniici plus materiae, si opus sit. Usus retortarum est in difficulter scandentibus, ut oleis metallicis & spiritibus mineralium, & c. Est & alia ampulia destillatoria uentricosa, cum pluribus rostris prominentibus, ad aquam potabilem e terris, luto, fimo, & c. exugendam: quam descripsit Cardanus in lib. I. de rerum uarietate. Innititur pedamento uenter, quod ferrea lamina clauditur, eaque mobili, ut extrahi exucta terra possit. Sursum exurgit collum figulino operculo clausum. Uenter est rostratus & uastus. Pelecanus est ampulla circulatoria, ascensui descensuique, atque ita uario discursui spirituum apta, cuius gratia ansata est canalibus, prope caput productis, & in latus reflexis, instar pelicani pectus suum fodientis. Uenter inferius grandior est: inde quasi in collum coit, cui caput paruum cum foramine impositum est, quanquam etiam in hoc uase mira sit uarietas. In aliquibus fistula sursum porrigitur. Pro eo componuntur uel duae cucurbitae rectae, minor scilicet inserta matulae, uel matula angustior laxiori, commissuris glutine obstructis: uel duae retortae, quod nominant bociam contra bociam, & c. Uel cucurbitae rectae cum alembicis rostratis, ita ut rostra excipiantur uentribus mutuis perforatis, uel cucurbita cum operculo sine limbo inuerso. Fit & pixidis forma cum fundo introrsum adacto, & c. Item globi tres sibi imposiri mutuo, cum fundo tamen pressiore, & c. Fiunt & globi multiplices ex aere, sibi inserendi mutuis. Pelecano affines sunt ampullae digestoriae, quae sunt amplae figura ouali cum producta fistula. Quaedam etiam formam dolii, seu orcae habent. Nec fit, quin hae interdum etiam ad circulandum usurpentur. Fiunt plerunque ex cupro stannato, & in medio sunt plicatiles, ut ex duobus ouorum segmentis constent. Phiola est ampulla, ex globoso uentre graeile collum in longum promittens. Aliis modo matratium, modo geranium dicitur, praesertim Zuuingero. Fit interdum tam parua, ut uenter non excedat nucem iuglandem mediocrem. Eius usus est frequens in arcano lapidis Philosophici, quia aptissima est Hermeticae signaturae, & ouo philosophico ad laborem circularem. Ei nonnunquam item accommodatur alembicus, sed cuius exitus sit fistularis, uel tenue admodum foramen, quanquam & dilatari orificium colli in phiola possit. Ampulla recipiens, quae & receptaculum, & ampulla acetaria, est que e uentre amplo breue angustumque porrigit collum, & est interdum oblonga, interdum globosa, aut etiam angularis, & c. In spirituosis rebus fortis & uasta debet esse, formaeque globosae cum collo productiore. Usus eius est in destillatione, & committitur rostris, uel per se, uel interuentu serpentinarum aut canalium. Uerum enimuero pro ea uaria usurpantur uasa. Nam & phiola eius munus potest sustinere, & cucurbita: in descensu etiam olla, & c. Aliquando receptaculi compendium fit per alembicum caecum undiquaque stipatum, limbo dependente instar sacci, & capiente humorem concretum, qui exonerari queat per epistomium. Sunt & geminata receptacula, quorum alterum alteri subiicitur, uno recipiente spiritus, altero profluentem aquam. Quod enim superius est, collum parumper inflectit, & fistulam ex cauo flexurae promittit in inferio¬ rem recta subiectam cucurbitulam. Porro receptacula in usu uel uacua sunt, uel aquam, ut in spirituum interdum etiam oleorum destillatione, aut materiae partem continent, & c. & modo appendent alembici nodo, ut parua parum acceptura, modo agglutinantur subnixa aliquo fulcro, ut maiora. In spirituosis & feruidis etiam aquae imponuntur ad partem tertiam, & insternuntur linteis frigida madidis, & c. Raro inducuntur luto, nisi collotenus, uel etiam fundo. Praeter dictas ampullas sunt etiam caudatae, quae inter collum & caudam fistularem, in uentrem consurgunt, & sibi connectuntur mutuo intra fornacem, sicut in destillatione Hydrargyri apud Rubeum. Ita ex una massa fabricant uas alembicum rostratum, & cucurbitam repraesentans: quoddam etiam aliud cum alembico caeco, sed fistula laterali, & c. Nonnunquam fiunt ampullae phiolarum cum collo fistulato obtorto, quod in summo ampliatum est ad alembicum capiendum, & c. Uariat omnino ingenium in eiusmodi pluribus excogitandis. Quum philosophicum est ampulla sphaerica, sine collo, sectilis in medio, ita ut censeri utrinque possit. Fit plaerumque ex argilla, uel ligno querno. Adhibetur enim ad muniendum potius, & temperandum calorem. Caput U. De ollis & catinis. Olla est conceptaculum ampli orificii absque collo coarctato. Fere aeque patet os uentri, ueluti in ahenis globi dimidiati: aut etiam plus hiat, ut in calicibus, quanquam nonnunquam limbus adiiciatur quodammodo collum repraesentans, & aliquantum coarctans uentrem, ut in ollis coquinariis. Sunt & ollae uarii generis in arte. Culinariae nonnunquam in destillationibus, elixationibus, praeparationibus, & c adhibentur, & non raro supplent defectum catinorum. Labra ahena inseruiunt potissimum balneis. Catini illae uocantur ollae, quae in metallis coquendis plurimum usurpantur, fiuntque forma uaria, nempe quidam sunt forma calathoide, teretes cum fundo plano: quidam ouales: nonnulli quadrati plani: aliqui a fundo ouali instar calicum in triangulum surgunt, ut illi quos aurifabri usurpant, quorum aliqui sunt uasti, ut in coctione aurichalci, aliqui parui, & c. Coni formam seu calicis habet catinus fusorius, ab amplo ore in conum desinens. Minimus est catillus probatorius, quem compellam & crusibulum nominant. Hinc nomen accipiunt etiam alii catini similis usus, ut copelle cinereae, arenariae, & c. Quae sunt catini continentes cinerem, arenam, uel similia, quibus cucurbita, uel uas aliud continens materiam elaborandam, im¬ mittitur. Plaerique catinorum & ollarum fiunt ex metallis, uel argilla tenace; ut: ahena ex cupro: catini cinerei ex ferri laminis, & uinculis ferreis, catini scobis ferri ex tenaci luto, & c. Ita triquetri omnes ex argilla firma confi¬ ciuntur. Agricola: " Ex figulari terra, & arena excussa, fiunt uasa Uualdenburgica: Ex Ipsensi argilla cinerea aurifabrorum catini: ex Annebergia tegulae & catilli: ex argilla ad arcem Rotebergum catini coquendi orichalci: E Pannonia superiore terra petitur ad monetariorum tigella. " Conus fusorius etiam ex orichalco. Catillus probatorius peculiari comparatur arte, ex cineribus lotis, & calce ossium, silicum, & c. Subtilissima, & luto purissimo, imprimendo hanc materiam, in quandam formam cogendoque exacte. Postea consperguntur puluere, qualis hic est quem Fachsius descripsit, ex durissimis tibiarum ossibus bis ustis, exactissime leuigatis, lotisque, & cretis. ( Compositionem capellorum quaere in magisteriis compositionis. ) Nonnulli catini intus luto inducuntur, quemadmodum fornaces, presertim autem ampli liquatorii, qui excoquendis uenis, & excipiendis ignitis liquoribus adhibentur. ( Lutum istud infra describitur in magisterio. ) Quidam foraminibus pertunduntur, ut quos ad uaporarium balneum usurpamus. Caeterum catinis affines sunt trullae, conchae, patinae, calices, galeae, pyxides caementatoriae teretes, acetabula, secti oui, carinae, refrigeratoria uasa, sartagines, lebetes, cupae & labra lignea balnearia, cistae & capsae fimi, mortarii, cochlearia, & huiusmodi innumera. Solent autem interdum ad destillationes & sublimationes adhiberi, & nominatim ollae & catini, quibus tunc ex interuallo sine continuitate uasorum respondet in superiore loco pileus, uel campana, uel galea, uellus, & similia, ut sit quasi interruptum opus, & c. Ita in descensionibus, catinus respondet catino, & c. De fornacum dispositione. Caput Vi Fornax est uas in quo ex igni uiuo calor ad materiam accommodatur, industrieque regitur. Itaque & distinguitur internis spaciis, & externis ad regendum admi¬ niculis. Materia eius est, later crudus, uel coctus, qui peculiari luto fornacario conglutinatur, uel ferrum, cuprumue, aut etiam argilla firma. Forma externa plaerumque aut quadrata seu quadrilatera est, aut rotunda, idque uel aequaliter ad summum, uel turritim. Uariant fornaces etiam alias. Quaedam fixae sunt, quaedam mobiles, quae extruuntur super tabula firma, ansis suis, circulisue instructa ut transferri possint. Nonnullae sunt aperte, nonnullae conclusae, & suo operculo recte. Aliae singulares sunt seu simplices, quaedam coniunctae. Quaelibet fornax simplex distinguitur fere conisterio, foco, & ergastulo: idque siue actu & reipsa, siue potestate. Patent autem ad regiones illas aditus quidam, quae ostiola apellant in foco & conisterio, actu distinctis. Ad ergastulum fere deorsum uia est, nonnunquam & a latere: ostiolis autem ualuae suae annexae sunt, uel lapideae fores appositae ad aperiendum & claudendum cum oportet. Focus est regio fornacis, in qua caloris fomes & pabulum continetur. & modo in summo est, modo in medio: nonnunquam etiam in imo, uel ad latus: interdum conceptaculum materiae totum undiquaque ambit, ut in uno sit spacio focus & ergasterium. Hic ut flamma perspiret, & a fumis sit immunis, infumibulis est peruius, siue ad latus oblique, siue ad summum recta tendentibus canalibus, sicubi illis est opus. Nam cum alias flamma liberum attingit aerem sine tectorio, non requiruntur. Infumibula autem fistularum instar sunt, quibus obstruendis inseruiunt coni lutei: ita & ne intermoriatur flamma, flabellis excitatur, uel aere per cratem subeunte, uel follibus a tergo inflantibus, aut uentilabro uentum faciente. Pabulum igni suppeditatur qua apertus est focus. Nonnunquam a latere canales crassi, aut turriculae, carbonibus repletae subinde praestant alimentum: interdum fistula per medium demissa est. Si ignis candelarum usurpatur, candelabrum triplex aut quadruplex foci pauimento affigitur: sed & focus a sole, fimo, uapore, & c. incendi potest. Conisterium est regio fornacis, qua cineres excipiuntur, & actu distinctum, d 2 stinctum, sub foco est, a quo per craticulam discernitur, habetque suum peculiare ostiolum. Quando cum foco in eodem est spacio, & adhibentur materiae cinerem relinquentes: is solet pyragris uel rutabulis segregari. Nonnunquam hoc officii praestant follium flatus. Et tunc solet in metallicis fere excipi peculiari camera iuxta infumibulum posita. Concrescit enim fauilla mineralis in fornice & lateribus, quam Realgar uocant. Pars tamen etiam in auras attollitur, & plaerumque relabitur in officinarum tecta. Ergasterium est regio in qua disponitur uas cum materia ad elaborandum ui caloris. In eo conceptaculum uel nudum est, uel luto obductum, uel cum catino balneario, arenario, cinerario, & c. eoque simplici uel duplici pro rei necessitate & industria artificis. Catini autem uel suo podio & tripodi innituntur, uel transuersis sustinentur trabibus, aut etiam suspensi sunt ab uncis, cathenis, semicirculis, & c. Danda opera est ut ergasterii locus & catinus probe respondeat foco, si quidem ignis & calor hinc quoque regimen accipiunt. Latera ergastuli, saepenumero luto muniuntur diligentius. Nam ab externo aere facile mutatur caloris ratio ab uniformi & congruo, ad alienum, quod cauere inducto luto possumus. Eiusmodi porro regiones non semper eundem obtinent situm: fitque ut primo ad imum sit cinerarium, secundo focus, in summo ergasterium. Sed & focus in summo est: cineres a latere subducuntur: Ergasterium imum occupat. Et est cum in uno spacio tria ista sunt simul, ratione duntaxat distincta. Nonnunquam cinerarium abest, cum nempe focus a sole, uel calce, aut fimo succenditur, siue etiam candelae adhibentur. Caput Uii. De Athannore. Multae sunt fornacum species, possuntque uariae excogitari ab indu¬ strio artifice, pro operis ratione, loco, tempore, & aliis circumstantiis. Perpetuae uero potissimum sunt, Athannor, furnus reuerberii, fornacula, balneum, fornax uelicaria, cacabatia, catinorum siccorum: descensoria, anemia, furnus acesiae, & c. Et nominantur eiusmodi fornaces etiam ab usu, ut furnus arcanorum. Calcinatorius, uitrarius, fusorius, ustorius, tostorius, sublimatorius, destillatorius, segregatorius, probatorius, & c. Licet item cuilibet suus sit usus primarius, ad quem respicit etiam dispositio: uarios tamen abusus sustinent, & saepe usurpatur alter pro altero, adeo ut artifex possit esse paucis contentus, nisi operum diuersitas unius temporis plures requirat. Plaerumque autem mutatis catinis, & aliis quibusdam minutis, ex una specie fit alia: ueluti si ahenum balnei mutetur catino arenario, uel uesica aheno: uel si ascensorium uas descensorio, & focus transferatur, & c. Ita furnus reuerberii potest compensari per uentosam, & c. Commodissime tamen quodque opus fit in suo furno, & nonnunquam, materiae copia non sinit nos compendio uti. Athannor est fornax tecta, in qua calore uaporoso elaboratur arcanus philosophorum lapis. Et quia calor adhibetur siccus cum aliqua reuerberatione, transfertur nomen etiam ad alias fornaces, in quibus urimus, torremus, sublimamus, reuerberamus. Forma ei est turrita, rotunda, cum fornicato tecto. Tria habet loculamenta, quatuorque est distinctus partibus, quae committuntur per limbos masculos & foemineos, agglutinanturque ut integra solidaque sit compages. Ima pars est cineritii seu conisterii, cuius latitudo est sesquipedalis, altitudo pedalis cum ostiolo, quantum satis cineribus eximendis, & aeri intromittendo, quo tamen spacio non est opus in igni candelarum. At non debet abesse, cum non semper uti candelis possimus. Conisterio imponitur lamina ferrea, ita ut innitatur tribus prominentiis, ueluti conis labro conisterii affixis. Est autem illa in medio concaua instar patine, perforataque ibidem foraminibus fere ad auellanarum capacitatem, quo cineres commode queant transmitti, neque tamen sufflatio fiat maior iusto. Post hanc tabellam sequitur foci paries cum ianua clausili, & duabus retro auriculis ad euentilandum. Eius altitudo est nouem digitorum. Sequitur ergasterium proportione latitudinis respondens foco & conisterio, quanquam huius fundum angustiorem esse nihil prohiber. Ergasterium autem diuersum est, pro diuersitate ignis in foco subministrandi. Plaerumque ad prunas circa extremitatem, qua paries ergasterii incumbit limbo foci, exciditur altitudine semidigiti, latitudine digitorum quinque, ut tabulae seu registra, ut uocant, per illud foramen ad regendum calorem possint submitti. Caetera totus circulus ille continuus est, assurgitque ad digitos quindecim. Distinguitur a foco per laminam ferream planam, quae in medio est pertusa uno foramine quatuor digitos lato. Super hoc foramine erigitur tripes arcanorum, cuius circulus diametrum habet trium digitorum. Altitudo uero totius est sex digitorum. A fundo laminae circa foramen uestitur Zona in orbem ducta, ut directe calor uerberet uas in tripode locatum. Cohaeret autem illa Zona seu tunica laminae & circulo tripodis, ut canalis fiat integer, quasi tubulus. Quod si regulae adhibentur, oportet illam in imo item excisam esse, ea altitudine & latitudine, quae admittat regulas. Regularum autem sunt tres numero eiusdem latitudinis, longitudinis altitudinisque, ita formatae ut recte respondeant circumductae Zonae; & qua accommodantur foramini tabulae ferreae cui Alchemiae Lib. I. tripes innititur, pertunduntur inaequaliter. Unius enim foramen est trium digitorum, alterius duorum, tertiae unius, ut sic calor per gradus dari possit. Non autem opus est regulis eiusmodi, ubi candelarum igni utimur. Hunc enim uariare possumus aucto uel diminuto pabulo seu numero candelarum. Porro tripodi imponitur catinus oualis semipedem altus, cui in est cinis, & in hoc phiola cum balneo senis. Ergasterium tegitur operculo fornicato, quod uocatur coelum philosophicum, forma dimidiae sphaerae, cuius altitudo est pes medius. In uertice foramen habet unius digiti ad explorandum caloris modum. Totus itaque Athannor altus est tres pedes cum dimidio: & communiter fit ex figulari forti, seu luto sapientiae accurate compacto. Nonnunquam tamen seruata partium proportione etiam minor est, & e ferro constat, cuius ergasterium intus ad latera hamatum sit, ut luto muniri possit. Mobilis est. Itaque pro ratione temporum ( nam externa frigora & calores multum habent momenti in opere dirigendo ) poterit transferri. Destinatur ei locus in aedibus munitissimus, maximeque segregatus, & talis ut nec humore, nec calore, frigoreue possit laedi. Ea descriptio publice extat apud Rupescissam. Alias maxime consueuit occultari ab inuidis. Plurimum enim facit ad arcani illius cognitionem, nec in aliae fornace tanta est operis commoditas. Caput Uiii. De furno reuerberii eiusque speciebus. Reuerberium est fornax ignis reciprocantis ad materiam desuper. Itaque & ἀντίτυπος nominatur, & plaerumque flammam terrii aut quarti gradus habet, licet possit & moderatior adhiberi. Unde Reuerberium secundi, tertii, quarti gradus. Fit reuerberatio seu repercussio ignis flammei uel prunis circum quaque aggestis, uel lignorum siccissimorum flamma purissima fumique experte ad fornicem furni ascendente, indeque reuertente: uel etiam eadem in angustum coacta, ut nihilominus undique includat uas ergastuli. Hinc fornax reuerberii uarias accipit formas, nempe testudineatam, aut turritam, stratam, aut erectam, clausam, patentem, rotundam, quadratam, partim quadrangulam, partim fornicatam, & c. Usitatissima reuerberia sunt uel erecta, uel strata: erecta sunt quae structuris muratis a terra eleuantur, suntque uel in rotundum fornicata, uel in quadrangulum dilatata. Plurimis ex utroque genere iuxta terram est aut cineritium, aut loco huius uaporarium. His insternitur focus, & in plaerisque coniungitur ergasterio. Aliquibus etiam non tantum camini sunt, sed & camerae testudineatae ad excipienda quae fauillis coniuncta subuolarunt. Quaedam tamen caminis carent. 13 E fornicatis in rotundum est reuerberium seu fornax gemmariorum & uitratiorum, postea fulminatoria, tostoria, clibanus, & huius formam imitantes aliae. Uitrariis quidem nonnunquam tres sunt fornaces, quae omnes possunt esse fornicatae, & nonnunquam etiam in unam compingi, praestant tamen fusoria & refrigeratoria. Illa tota rotunda ab imo educta est, & focum cum cineritio prope solum habet, cui spacio imponitur ergastulum arcubus distinctum, ita ut in circuitu octo ut plurimum foramina constituantur, intra quae in ambitu collocantur totidem ollae cum materia uitratia praeparata. Est autem ille ambitus podium in medio magno foramine pertusum, per quod e foco pura flamma eluctatur ad incumbentem fornicem, indeque reflectitur & erumpit per fenestras laterales ubi ollae sunt constitutae. Fornax refrigeratoria a quadrata uel quadrangula spacio exurgens, item accipit tectum fornicatum, sed ita ut superior eius camera seu ergasterium ( nam duo habet ) coniungatur fornaci fusoriae per commune foramen, per quod calor transfertur; a lateribus uero sunt duae ianuae arcuatae, per quas immittuntur tegulae oblongae, tantum in anteriore parte parentes, undique alias clausae, & fornice tectae, in quibus uitra reposita paulatim refrigescunt. Camera inferior ostium ad focum habet, in cuius lateribus utrinque parte superiore sunt item duo tegularum receptacula, ut in superiore. Haeduae fornaces interdum una structura compinguntur, adeo ut ergasterium fusoriae sit in medio; eique incumbat alia camera cum suo ostio, quae sustinet uicem refrigerii. Est & fusoria etiam duplicis usus. Nam materia uitratia in ea potest praeparari noctu, & interdiu perfici ducique in uitra Fulminatoria fornax iuxta terram habet uaporarium rotundo muro inclusum ( diuersis modis paratum, quidam enim decussatos canales conficiunt, eosque angularibus pilis discernunt; quidam muros decussatim se intersecantes ) e quo foramina prodeuntia emittunt halitus. Ei insternitur tabula crassa lapidea, luto crasso carbonibus misto farta, formataque in focum, cui imponitur cinis in quo efformant catinum fulminatorium, cum canaliculo lythargyri. Focus & catinus teguntur pileo ferreo intus luto crasso loricato, ita ut tria uel quatuor ut plurimum foramina lateribus relinquamtur, per quorum duo uel etiam unum, folles immittuntur cum fistula aenea, per anterius regitur opus, lythargyros educitur & c. Per posterius ut & per anterius suo tempore ligna inseruntur. Pileus etiam in uertice patet. Sed cum opus iam inceptandum est, suo generis operculo item ferreo tegitur. Totus uero pileus seu tegumentum istud mobile est, & pendet ferreis catenis e grue, cum qua circumagitur. Fornax tostoria instar clibani pistorum est cum foco plano. Destinatur fere solis granis plumbi candidi piaeparandis. Clibanus pistorum plani foci est, uel decliuis. Et quanquam principaliter alterius sit opificii, tamen saepe ea utuntur Chymici ad reuerberationes suas. Huius formae conficiuntur & aliae, qualis est in Tauriscis qua uritur pyrites auri; & qua aes recoquitur diminuiturque ad argentum fructuosius secernendum, quanquam haec tantum externam formam communem habeat. Nam in foco est cinereus catinus, & ante fornacem duo alii, unus sublimis, alter inferior, qui inseruiunt discernendo aeri in ditius & pauperius. Fit & fulminatoria ad eandem formam, absque ferreo tegumento, sed cum fixo fornice lapideo; ( & quaedam argenti uiui e uena excoquendi in eandem cogitur formam, quanquam non sit reuerberatoria. Ob rationem reuerberationis talis, etiam athannor, & fornacula rotunda huc reuocari possent. Sed de his ob alias caussas suo loco. ) Fornax quadrangula est, quae quatuor angulis ex imo extructa eadem specie perficitur. Et huic uel planus nudusque focus est, uel muro conclusus. Plani foci sunt illa qua ferrum excoquitur, circulus docimastarum, fabrorum ferrariorum furnus, item aurifabrorum, & is quo aes perficitur, argentum uritur & his similes multi. Exurgunt plaerique ab arcuato fornice, super quo complanantur, ita ut ante folles sit aliqua fouea uel catinus loco ergastuli; in aliquibus catinus totum occupat focum, ut in eo quo aes fit regulare, quoque argentum uritur: & similes. Exploratores uenarum & metallorum pro catino circulo ferreo utuntur, qui luto affigitur foci pauimento, & uersus folles crenam habet. Usum praestat fusorium & colliquatorium metallorum, nonnunquam etiam purgatorium. Quo ferrum e uena excoquitur, is catinum habet cum emissario canali in subiectum ad latus catinum emittente scorias. Eius generis focus cum catino & emissario paratur quoque ad uenam plumbi. Insternitur interdum caminus. Itaque huius gratia duo parietes continue educuntur, duo uero arcuato ostio instruuuntur, & pro altero nonnunquam tantum est foramen follibus, ut eo¬ rum rostra per id in focum transeant. Nudo foco affinis est is quo plumbi uenam excoquunt ad aerem apertum, qui nihil aliud est quam puluinar intra duos parietes elatus, & ex terra lutoue carbonario factus, dato utrinque elabendi in decliuem spacio. Est & affinis uentosa stannariorum, item qua utuntur pharmacopolae & similes. Fornax quadrangula cum foco undique muris incluso, uariis concinnatur modis. Potissimum autem duae excellunt formae, quarum una aperta est in summo, altera tecta. Apertae fornaces plaerumque sunt turritae, eductae quatuor muris solidis in hunc modum in re metallica. Statuitur in solo ad murum officinae commodum, fouea ad uapores halitusque terrae deriuandos, per sua foramina aut tubos muri insertos. Ei imponitur tabula lapidea crassa, & ab omni latere murus, ita ut anterior pars ostio foci pateat, aliquo usque. Focus luto farctus & eductus a tabula lapidea surgit, catinumque accipit nonnihil decliuem, ex quo canalis, quem oculum appellant, foris contendit in praefurnium seu catinum rotundum apertum furno subiectum. Inde surgunt muri accepturi carbones & materiam excoquendam. Catinus autem ante furnum interdum statim humi est, ut in fornacibus fusoriis & quibus materia ignobilis excoquitur: interdum elatior est, habetque oculum seu foramen, cui subiectus est catinus alter humilior. Et oculus in excoctorio auri argentique primo tempore luto clauditur, reseratur autem cum excocta est materia. Et idem etiam sentiendum est de catino praefurnii elati: in aliis oculus non clauditur. Capacitate distant, a¬ lia enim alia est amplior, pro genere materiae & copia. Est alia fornax reuerberatoria turrita, spiritibus per retortas destillandis usitata, quae ut plurimum est instar turriculae, cuius cineritium est in imo, & discernitur a foco per cratem, postquam sequitur ergasterium, a quo angustatur in caminum ueluti, ut ibi flamma coarctetur, uel etiam pru¬ nae deiectae undiquaque circundent uas materiae. Fornacibus apertis muratis, affines sunt eae quae focum in solo habent, carentque anteriore muro, qualis est in qua panes ex lapide fissili aeroso cremantur; cui respondent aliae ustorie, tostoriae aut crematoriae humiliores, muris humilibus circundatae. Cognata est & fornax segregatoria, tabulis ferreis uel lapideis decliuibus strata, ut impositi panes continentes aes, argentum & plumbum, segregentur. Plumbum eliquatum cum argento; subducit se per tabulas in mediam crenam uel canalem; unde postea in catinum ante focum profluit. Eiusdem generis est & furnus lateritius, calcarius, figulinus, quique ad horum formam fiunt in re metallica, ueluti fornax quasaxa aluminosa, atramentosaque uruntur, in quibus focus in solo est, inde educitur fornix ex materia, uel ea saltem disponitur ordine, & c. Fornax reuerberatoria tecta figurae quadratae est, quae insternitur tecto seu lateritio, seu lutoso. Talis est cementatoria, quae habet cineritium in imo, ei incumbit camera foci cum ergastulo, quod tamen aliquando distinctum est interuallis, & ostiis, ita ut in medio sit focus, ab utroque uero latere ergasterium. Eiusmodi fornax interdum & destillationi inseruit, si scilicet materia succulenta in ollis pertusis ponitur; unde calore eliquata defertur in ollas suppositas in cineritio aquam continentes. Nec per descensum tantum, sed & inclinationem talia destillamus, adhibitis retortis. Et tunc fornax uel planum habet tectum, uel etiam fornicatum cum quatuor spiraculis, & interdum etiam foramine medio ad demittendas prunas; quae tamen tecto integro per ostium anterioris partis, quod foco sublimius est, etiam immitti possunt. Interdum & in summo foramen esst, & in dextra sinistraque parte, quae clauduntur cum uehementissimus est ignis, & desuper tantum aggeruntur carbones. Uasa ponuntur in aerea lamina luto obducta prominente e pariete foci. Est & sissura pro rostro ualorum a latere, quae diligenter clauditur impositis iis. Fornax strata est, quae in terra areis quibusdam effossis designatisque strata iacet. Ea fere seruilis est & praeparationibus destinata. Tali enim crematur lapis fissilis, & similes. Tali item torrentur nonnunquam aera, & alia. Quaedam tamen etiam faciunt ad plumbum nigrum & cinereum e uena excoquendum, quae quidem in decliue collocata est, & interdum oblonga, interdum sparsa. Affinis est focus uenae stannariae torrendae, lignis & cumulata uena instructus incensusque. Porro compendium & quasi generis mixti inter fornaces metallicas est fornacula. Itaque & uarias admittit formas, & usus fere omnium praestare, in parua tamen materia, potest, quanquam ei adiungatur focus apertus circulo constructus. Eligitur lateritia quadrata ( Agricolae scilicet, licet Budelius & Fachsius rotundam pingant ) constans cineritio in imo ( aliis hoc deest ) & foco in quo simul est ergastulum, quod distinguitur a cineritio interuentu laminae ferreae. Patet in summo quidem, sed cum operculo mobili, ut modo tota claudi, modo aperiri possit. Fachsii descriptio, admodum accurata, haec est: Fornacula quae non fallat artificem, inquit, debet dimetiri per circulum, ut iustam amplitudinem, altitudinem, & deuexitatem seu curuaturas ( Schmiegen, qua inflectitur incuruaturque ex amplo in angustum ) accipiat. Agricol docet fieri fornaculam alta cubitum aut sesquipedem. Eam ita conficito. Elige tibi dimetientem uel mensuram certam, qua totam fornacem possis dimetiri, & quidem esto linea e¬ iusmodi. _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ Huic aequaliter extende circulum, & in plano undecies tantum dimetire, ut fiat undecupla longitudo ad praescri¬ ptam mensuram. Scinde eam in medio decussatim eadem longitudine, ut designetur quadratum. Fachsii men¬ sura undecies est in altitudine. Ab hoc metire altitudinem quindecuplam cum dimidia ad priorem mensuram, exurgantque parietes a quadrato aequaliter ad mensuras 8. Inde incuruentur ut angustior fiat fornax mensuris quatuor, adeo ut crater in summa fornace retineat amplitudinem septem mensurarum, cum a fundo undecim mensurarum exurgat, atque sic coarctando quatuor mensurae pereant. Parietes sint crassi sesquimensuram: pauimentum uero tres quadrantes unius. In anteriore pariete fornacis a pauimenti medio ostiolum facito, cuius altitudo sit trium mensurarum, latitudo trium cum dimidia. A summo huius ostioli continuetur paries idem per duas mensuras, & hoc est spacium quod interest inter ostiolum inferius, & superius. Ab hoc sequatur ostiolum superius altum tres mensuras cum dimidia, latum quatuor. A summo huius ostioli procede mensuram unam, ibique pone foramen, cuius diameter sit quinque octauarum mensurae: Pauimentum est laminae quae distinguit cineritium & focum loco cra¬ tis, modo e ferro, modo argilla fir¬ ma, simplex aut duplex. & sic ab hoc foramine producitur fornax usque ad summum mensuris sex. Interimam partem autem & superiorem debet intercedere pauimentum. Itaque qua desinis ostiolam superius, inde metire deorsum tres quartas mensurae ab utroque latere, dextro nempe & sinistro anterioris parietis, & ibi pone fou¬ ramina duo, quorum dimetiens sit quinque octauarum unius mensurae. Debent autem illa foramina a fundo fornaculae abesse mensuris tribus, & tribus quartis, ab angulis uero lateris mensuris tribus. In haec foramina, quibus respondere debent alia duo in pariete aduerso, ponuntur ferrea trabes ad sustinendum pauimentum. A latere horum foraminum atque etiam retro, coarctanda est fornax, & in se reducenda, ut quasi sinum accipiat, cuius recessus sit duarum, & dimidiae mensurae uersus spacium interius. Inde paulatim se dilatet in uentrem, ascendendo per accliuia ad mensuras sex cum dimidia, donec reuocetur ad amplitudinem respondentem fundo, quasi exereret uentrem rotundum, a quo iterum insinuatur & coarctatur usque ad summum, ut ante expositum est. Pauimentum quod interponitur inter superius & inferius ostiolum in ferreis trabibus, eius debet esse crassitiei, ut a trabibus pertingat usque ad ostiolum, idque spacium exaequet, quae crassities erit trium quadran- tum mensurae: Agricola iubet eam laminam 3. foraminibus ob¬ longis ad la¬ tera tegula & posteriorem partem pertundere ut aura sit aditus. latum debet esse septem, longum nouem mensuras. Huic lamellae seu pauimento imponitur tegula intus lata, mensuras quinque cum uno quadrante, longa septem mensuras cum una octaua: alta uero tres cum dimidia: crassities esto unius quartae: ut ita tota tegula computando spacia cum crassitie laterum, sit lata quinque & tres quartas mensurae, longa septem & tres quartas. Ea debet rescissa esse, seu excisa utrinque ad latera & retro altitudine mensurae, patere item ante. Tegula. Eiusmo¬ di tegulae conueniunt accuratis argenti probationibus. Alias etiam aliter exciduntur. Ad regulam pro igni moderando opus est foribus, & operculis, seu obicibus, qui fenestellis lateralibus & posteriori queant apponi. Eorum lateralium scilicet, latitudo sit una mensura cum una quarta: longitudo quatuor mensurae, & paulo maior crassities quam est unius quartae. Posterius repagulum in summo sit semicirculare, in imo aequale, longum duas & dimidiam mensuras, latum sesquimensuram. Huius usus est ad examinandum aes argentatum, & alia accurata experimenta instituenda. Summae fornaculae operculum adaptatur ita ut totam integat, crassum unam mensuram. Eiusmodi fornaces ex argilla plaerumque sunt factae. Quia uero uehementia ignium solent rumpi, ferreis circulis & canthis muniuntur, ut per anteriorem parietem utrinque iuxta ostiola descendat canthus, & ita in lateralibus & posteriori pariete, ut omnino octo canthi sint in fornacula, qui ferreis circulis apte includuntur, & continentur, quo operculum bene queat accommodari, & fornax ipsa aequaliter consistere. Ostiola in ferreis fornacibus clauduntur affixis ianuis. Sed in argillaceis apponende sunt ualuae. Itaque lacunaria ferrea, quib. sustinetur pauimentum tegule, prominere debent extra fornacem mensuris sex. Prominenti parti insternitur lamina argillacea, seu ianua semicircularis, & apta ad ostiolum obsiruendum. Ita & suae ualuae inferiori ostiolo adiacent, ut possint accommodari cum est opus. Adhuc descriptio fornaculae ex Fachsio. " Fornacula lateritia uel fictilis quadrata, quam Budelius & Agricola commendant, fixa est, seu in foco camini alto tres pedes & dimidium, immobilis statuitur, alta cubitum, intus lata pedem, longa pedem & duos digitos. Cum e foco assurrexit ad quinque digitos, ( habet autem iuxta focum ostiolum arcuatum aut quadrangulum pro cineribus & aere ) super lateres collocatur lamina ferrea luto superius inducta. Infronte eius super lamina est ostiolum arcuatum, altum palmum, latum quinque digitos. Lamina tria foramina habet, duo in lateribus, unum posterius, lata digitum, longa tres. Inter ea locatur tegula. Debet etiam lamina in anteriore parte efornaculae ostiolo prominere, & c. Ita fere Agricola. Caeterum & extemporanea conficitur ex tribus lateribus in quadrum super foco compositis, quibus imponitur lamina & huic iterum tres lateres, & c. " Caput. Ix. De furnis catinorum cum subiecto foco. Eiusmodi furni quod cinerarium & focum attinet, fere perinde se habent, quanquam compendii gratia ubi lignis potissimum utimur, conisterium interdum negligatur. Foco autem catinus impendet ex ferro, cupro, argilla, & c. Prout opus & res praesens exigit. Pro catino interdum uesica aenea est, ( aliquando cum tubulo in latere, presertim in uini destillatione, & c. ) maxime in destillatione aquarum & oleorum ex uegetalibus, est & cum cacabi instar matularum cum limbo efformati, circulo disponuntur, & per ordines, latiore basi ad fastigium arctius. Limbo uero iniectis herbis, apponitur alembicus. Et haec uasa rem continent immediate, diciturque balneum siccum uel stufa sicca. Catini uero si aquam continent, fiunt ex cupro forma ahenorum ampliorum; uocaturque fornax balnei, cui si uas materiae insistit, innixum scilicet circulo plumbeo uel ferreo, aut gryphi, inuoluto stramine, nominatur balneum maris, aut mariae, ( olim diploma ) sin desuper suspenditur uel tripodi imponitur super aheno, aut canali ex operculo producto, ut uapor saltem id tangat, nuncupatur balneum roris, tuncque plaerumque uas materiae alii catino ligneo pertuso innititur. Ex aheno uero epistomium uel canalis prominet, ut suppleri aqua possit alia calida, in quem finem etiam multa sunt ingeniose inuenta. Tale balneum compensatur nonnunquam dolio uel cupa aquae calidae, per quam ascendit canalis cum prunis, uel calore ad aquam calefaciendam: quanquam eius loco etiam soleat iniicionum aeneum cum calce uiua & simili fomite. Eius uicem & solis calor sustinet, & fimus qui duplici fere modo apparatur. Nam aut in labro ligneo ad digerendum solus, siccus tamen cum culmis sectis adhibetur, ita tamen ut calefiat halitu aquae feruentis per canalem pertusum ligneum uel aereum ex aheno ad latus stante cum suo foco, immisso: aut in scrobe cum calce uiua, cuius apparatus est talis. Scrobs deprimitur quinum pedum altitudine, uel eius loco ex asseribus quadratus fit puteus: Latera scrobis uestiuntur argilla tenaci: postea in fundo stratum fimi equini uel asinini, seu solius, seu cum segmentis culmorum auenaceorum quanquam etiam haec interdum pro fimo sola ponantur ) altitudine pedis locatur: huic in iicitur calcis uiuae stratum dodrantale, postea iterum fimus, & inde uas uel per se, uel inuolutum pannis, hoc clauditur fimo usque ad nasum prominentem. His factis calida aspergitur, ut calx in imo efferuescat. Ita relinquitur loco a turbis aeris alieno. Quinis diebus, uel cum opus est, fimus cum calce mutatur nouo. Loco fimi nonnunquam mera calx usurpatur: uel amurca uel re crementa uuarum ab expresso uino reliqua. Ita compensari balneum potest. Sed & turritum balneum fieri solet, cum per labrum transit canalis carbonarius, aut focus unde aqua incalescit, igni subtus in pauimento accenso, & calorem in canalem emittente. Stusae item siccae compendium fit per ollam aeneam, aut figulinam, cui imponitur alembicus igni infra accenso. Si balneum compendiosum uelis, aquam ollae infundes, & cucurbitam ita dispones, ut in balneo magno. Sed eiusmodi plura in commentariis exponentur. Ista porro balnei dispositione utimur digerendo, uel recta destillando. Nonnunquam tamen & per inclinationem & descensum eodem agimus, sed dispositione parumper mutata ( Retortae enim tripodi, uel circulo laminae ue perforatae circa fundum aheni imponuntur, itaque adaptantur, ut rostra per excisam marginem aheni promineant, estque tunc locus etiam pluribus, quomodo & in recto balneo fundi potissimum plani, plures cucurbitae locum habent. Cum uero per descensum opera est, ahenum perforatum est canali instar inuersae tubae, cui adaptatur phiola, muniturque commissura ne excidat aqua. Ita collum uasis in suffurnio occurrit excipulo. Ahenum ansato conca meratoque tegitur operculo: quod quia instar patellae est, potest admitte re rostrum, & si herbae sint in aqua, una eademque opera fiet operatio per balneum maris, & stufam siccam. Ita se habet balnei ratio. Balneo affines sunt cortinae, in quibus coquuntur succi ad spissitudinem, quod coagulare & inspissare nominamus. Adhibentur autem in muria in salem densanda, in lixiuiis uenarum aluminis, salis petrae, chalcanthi, musto, hordei decocto & aliis inspissandis, suntque interdum cum iusto foco, interdum extemporaneae. Figura eis quadrata est, uel circularis, ex aere, ut in sale: & plumbo, ut in chalcantho, alumine, & c. Uel fundus ex aere est, ambitus ex lapide, ut cortina illa rotunda, in qua saxum aluminosum excoquitur ( nam non tantum inspissandi gratia habentur, sed & extrahendi per decoctionem ) supponitur ei focus muratus iuxta formam cortinae, super quo recumbit, uel etiam una sustentatur iugis & tignis, a quibus unci dependentes inserti sunt ansis suis, in cortinae fundo extantibus, uel etiam comprehendunt ipsam foris, ut in salinis uidere est. Compensantur cortinae ahenis seu foco inclusis, seu admotis suspensisque, siue etiam tripodi innitentibus, & c. Quod de uase duplici obiter adiectum fuit, non plane idem intelligendum est. Ueterum enim diploma absque destillatione fuit, coctione duntaxat constans, quasi esset balneum absque alembico, ita ut locum cucurbitae obtineat, modo cucurbita obstructa quouis commodo operculo, aut etiam alembico caeco, modo olla, aut lebes seu sartago, aut uitrea concha, aut cantharus metallicus, qui locatur in ahenum aqua calida plenum, & undiquaque operculo aereo clausum, relicto saltem in medio foramine, per quod uas emineat, uel etiam quo imponatur lebes. Marinus ad murum disponit ita ut ex superiore eius parte tubulus prodeat, ex suo uase aquam calentem assiduo destillans in ahenum, ex cuius operculo infundibulum existat. Uas autem illud incalescit eodem igni, admisso eius halitu per tubum fictilem in imo circa focum dispositum. Est & inter ministrum & ahenum paries, ne laedatur feruore ignis. Uide. Mesuen in antidotario comm. de oleis, & c. Si catinus impletur cineribus, uel arena uel farina laterum, scoriis tritis scobe ferri aut similibus, eadem potest esse fornacis dispositio, idque ad ascensum & descensum, mutatis quae oportet. Nonnunquam tamen focus & conisterium sunt inuno spacio parietibus in quadratam formam e latere ad decem digitos constructis. Inde insternitur lamina ferrea, & circumducitur turricula rotunda sine catino. Nam pro catino ipsa est, & cineribus impletur ad digitos duodecim, uel altitudinem iustam, potestque illud ergasterium quatuor aut etiam plurauasa capere. Fumarii canales a foco oblique educuntur. Figuli compendium faciunt in fornacibus mobilibus irium partium, quarum inferior est focus cum ostiolo, & fumariis, media ergasterium, seu catinus planus capax materiae, cui imponitur pileus acuminatus cum limbo reflexo & rostro. Inter ergasterium & focum interponitur interdum ferrea lamina, cui insternitur arena uel cinis ad temperandum calorem. Quando hae fornaces cum canali carbonario, siue a latere, siue recta deorsum per medium ad focum demisso, construuntur: appellantur furni acesie, seu securitatis, quod non opus sit tam sepe pabulum subministrare, quod ex canali impleto semper suppeditatur, quousque nox integra uel etiam dies naturalis transierit. Sed oportet canalem exacte claudere, ne respiret, & omnes prunae simul flammam capiant, quod aliquando melius cauemus, post carbones superiore parte expleta arena. Canalis tanta est amplitudo, ut caput inferi possit, quanquam maior arctiorue pro proportione fornacis fieri queat. Furnum acesie nonnunquam turriculae ad latus foco accommodate supplent, uel etiam turriculae focariae apponuntur ergasteria diuersa. Solent & plures catini cum diuersis rebus inter se componi, ueluti cum catino arena¬ rio imponitur cinerarius, aut aquarius, & c. Est item arenarium aut cinerarium, sicut & balnearium descensorium. Inuersa cucurbita cum materia demittitur per fundum olle. Ipsa olla impletur cineribuss uel arena, poniturque in cacabum uel furnum amplum, & in circuitu ignis accenditur. Nonnunquam si olla pro cucurbita in descensoria destillatione sumitur, non opus est uase arenam continente: sed ipsa aspergitur ollae, impositis deinde prunis, & c. Caput X. De fornace anemia. Fornax anemia e ferro fit instar tripodis, cum conisterio & foco, quae duae regiones per craticulam discernuntur. Conisterium clauditur ianua ferrea, per quam aer subintrat. Focus autem est apertus, & intus luto crasso inductus. Ergastulum est liberum spacium. Plaerumque enim accommodantur res per sartaginem, ollam, catinum triangularem, & similia, ita ut insistant prunis, uel parumper demittantur. Quanquam autem ignis nonnunquam etiam flabello, uel follibus intendatur: tamen subintrantis aeris seu uenti uis potissima est. Itaque & eo in loco collocari debet, ut ianua conisterii uento uel aeris motui exponatur, sitque nullus alius exitus undiquaque, fenestris & aliis partibus clausis, praeter sursum tendens fumarium, ut ita aer cogatur eo per prunas elabi. Id autem tunc maxime sit, cum liquare aliquid magno igni aut calcinare uolumus. Nam opus reuerberii exequi potest. Affinis anemiae est fornax fabrorum, & quaecunque alia follibus inflatur, etiam anemia uocari solet, ut fabrorum ferrariorum, aurificum, & c. Locum aeris per conisterium subeuntis supplent follium flatus, ante quarum rostrum est focus & ergasterium simul. Caput Xi. De fornacibus ahenariis. Hae sunt plaerumque coagulatoriae lixiuiorum, aut muriarum. Ahe¬ num seu labrum fit e cupro uel plumbo, quadratum, fundi plani. Id imponitur foco murato, in quo foramina sunt pro uentilabris & fumariis, sed ea arte adaptandum est foco labrum, ut ignis aequaliter & probe in opus incumbat, & nec nimis sit lucidus, nec nimis pressus. Huiusmodi furno utuntur & cereuisiarii. Sunt item apti ad succos extractos igni inspissandos, quanquam uulgus pro quadratis & planis ahenis utatur globosis. Caput Xii. De fornacibus coniunctis. Excellit inter has fornax acesiae quinque turrium, ita ut in media sit focus: unde perfores suas calor emittatur ad collaterales turriculas, in quibus est ergasterium diuersum. Una turris balneum habet, altera arenarium, tertia athannorem, quarta descendit, uel una destillat balneo, alia per arenam recta, tertia per retortam, quarta digerit, & c. Et quia dinersus calor requiritur ad diuersa opera: tegulae interponuntur inter focum & ergasterium, certis foraminibus distinctae, per quas unicuique suppeditari potest suus gradus. Nonnunquam & mediae turri, quae continet carbones, debetque clausa esse exacte, balnei dispositio imponitur. Fit autem haec uel rotunda forma, uel quadrata: turriculis item uel aequalibus, uel media prominente, ut ipsa sola uideatur turris, caeterae duntaxat furni catinarii, & c. Interdum uno sympegmate quasi tria tabulata concinnamus, posito in medio foco cum reuerberio per retortam. Nam prunae imponuntur retortae, & subiiciuntur deciduntque ad craticulam, per quam fauilla delapsa incidit in descensorium. Ita enim inferior contignatio concinnata est, ut habeat formam descensorii, cui sursum adhibetur fauilla a reuerberio decidens pro prunis. Quoniam uero a reuerberio calor etiam sursum contendit: itaque fornix perforatus est, & imminet foramini catinus cum arena, uel aqua, uel cineribus, in quo potest peragi destillatio, uel sublimatio, & c. Prunae uero a tergo per certum foramen immittuntur in reuerberium, & uentilantur aere per craticulam subeunte. Ita balneum maris, & roris, & stusae siccae coniungi possunt, ut scilicet ex aheno fundi plani, uel etiam globosi, at cum lamina uel tripode uasa sustinente, secundum margines promineant cucurbitae rectae, uel retortae. Balnei uero aqua contineat herbas. Apponitur operculum subrotundum cum rostro, ab eius medio ascendat canalis, cui immineat globus uaporarii, ita adornatus, ut sit instar alembici, unde procedat aliud rostrum. Globo insidet cucurbita alia sursum prominens. Est & compositio ollarum in eadem fornace, ut si in arenarium arena ponatur, in hanc olla cum aqua, cui uicissim insistat cucurbita cum re destillanda, quod est quasi Triploma, ad calorem moderandum, & empyreuma uitandum. Caput Xiii. De supellectili tumultuaria. Supellex Chymicorum tumultuaria est, quae praeter uasa undiquaque inferuit operibus. Uarietate est innumera. Excellunt colatoria & filtra; quorum quaedam fiunt ex corio hircino, pelle ouina, & c. Quaedam ex charta simplici, multiplici, & c. Forma cucullorum, seu infundibulorum: quaedam praeterea ex carbaseo panno, & c. Est & manica Hippocratica, est lignum porosum, & c. Ueteres etiam futi seu cruda olla utebantur ad aquas Nili purificandas, & c. Praeterea sunt laciniae ad transferendos liquores ex uno uase in aliud. Oleis exprimendis inseruiunt prela cum cochleis suis & excipulis: item laminae ferreae, marmoreae tabulae, integrae uel crematae, pro uariis usibus. Quidam forcipes expressorias habent cum capsula, quales sunt eae, in quibus fundunt glandes tormentarias. Pars tamen altera debet esse tribus foraminibus peruia. Ueniunt in usum & gryphes, quibus uasa retineantur. Praeterea canales refrigeratorii recta per dolium frigidae transeuntes, & alii cum multiplici gyro, quos serpentinos nominant: quorum dispositio artificiosa in spiritu uini destillando est uaria: ueluti ab operculo uesicae aheneae sursum tendit canalis: inde reuocatur in anfractus angulosos, committiturque uesicae aeneae a latere impositae tripodi. Ex huius summo alii canales exeunt, eodem flexu, qui a summo reducti per duplex dolium, seu duas cupas, in receptaculum infiguntur: ita pyragrae, palae utrinque reductae ad prunas efferendas e fornacibus: folles, uentilabra, pistilla, mortaria lignea, lapidea, metallica, & c. Spongiae, stuppae, fila ferrata, circuli ferrei uel plumbei cum brachiis, mallei, incudes, limae, radulae, spicilla, scalpra, scopae ferreae, dioptrae ad ignis uim arcendam, uesicae pellucidae naribus & oculis praetendendae, ne laesio fiat a spiritibus acribus & uenenatis: & similia plurima, quae in unoquoque opificio magister excogi¬ tare potest solerter. Huc usque de Ergalia. Caput Xiiii. De Pyronomia. Pyronomia est caloris ad suas operas adhibendi, ignisque regendi scientia. In hac potissimum Alchemiae elucet industria, maximaque est laus artificis, quanquam usu rerum magis, quam praeceptis ualeat, & eiusmodi sint quaedam, ut oculos manumque, non uerba postulent Agens externum, quo artifex primario instrumento utitur, in hac scientia, est quidem calor, quem designamus uoce ignis: sed ideo non excludendum frigus est, ut nec humor, nec siccitas, quae tum solitaria, tum coniuncta suis in operibus & locis plurimum adiuuant magistrum. Accommodandus autem ignis calorque est ad scopum artificis, & rei elaborandae naturam in primis Magnum etiam momentum est in uasorum, ampullarum nempe & fornacum dispositione: aliquid in laboratorio: nonnihil in temporum tempestatumque qualitate & motu, cum uarietur calor frigoribus, aestibus, tranquillitate, flatu, humiditate, siccitate, loco aperto, concluso: uasis amplis, argustis: quin & uasorum media materia, ut aqua, arena, & c. Nec postremas habet fomes caloris, cum referat lignum sit, an stipula, prunaeue, eaeque rarae an densae, & c. Est autem tanta naturae ubertas, tantaque uis ingenii, ut si cuius sit defectus, is compensari facile ab industrio possit. Quanquam autem pyronomiae magna uis sit in Alchymia, non tamen omnia opera calori igniue debentur, sed quaedam etiam humore aliisque absoluuntur: & est ignis tum actualis, tum potentialis. Porro ubicunque igniagitur, quatuor gradus in quos distribuitur calor, sunt attendendi, & non ipsi gradus tantum secundum totos, sed & eorum principia, media, fines, sicut eos obseruasse priscos philosophos constat. Aestimantur autem illi non sensibus duntaxat, sed & effectu in rebus ipsis, & iudicio sensibus coniuncto, potissimum uero uisui & tactui. Primus gradus est lentissimus, instar teporis ignauiusculi, uocaturque calor balnei mitis, aut fimi, uel digestorius, circulatorius, putrefactorius, resolutorius, & c. Qui ad tactum ita describitur, ut eum digitus hominis teneri semper ferre possit, & cum habeat suas intensiones & remissiones, nunquam tamen euidentem aut acrem sensum gignere debet. Cum dicitur balnei calor, communiter quidem intelligitur respectu balnei mariae, sed non ad aquam alligandus est, quae uel feruere potest, attamen primum duntaxat gradum prestare, si nimirum uasorum dispositiones & media uarient. Alias si simpliciter aqua sit obseruanda: tepentem intelligas, aut etiam aliquanto calidiorem, que tamen in uase materiae non exuperet primum gradum, si id inseratur aquae. Ita si uapor duntaxat ad uas materiae admittatur, uel ahenum balnei in catino cinerum locetur. Huius generis est ignis uaporosus philosophorum, qui describitur incubatu gallinae excludentis pullos, aut hominis recte dispositi natura, ( quanquam aliqui etiam determinent ita, ut intra fornacem ferri manus tenera possit, aut plumbum liquatum in suo fluore retineri, qui modus, nisi ad materiam referatur, maior est quam pro gradu primo ). Is autem plaerumque est talis, qualem suppeditat fornax uaporarii moderate incensa, aut qualis est catini cinerarii fornaci insistentis, uel huius locati in catino arenario, flamma modesta. Hec uera est stufa sicca physicorum, uel balneum senis siccum, ut loquuntur: Secundus gradus est intensior, adeo ut iam euidenter feriat tactum, neque tamen uim afferat organo. Eius initia sunt a fine gradus primi, fines autem cum iam laesionem minatur. Appellant calorem cinerum, quod mediocris ignis sub catino cinerario incensus, talem praebeat: cineres enim ob raritatem, non admodum acrem concipiunt. Sed & hic attendendum est, quod non tam ad cineres, qui etiam ualde possunt incalescere, praesertim dense coacti, & arenescentes, quam ad ipsam gradus huius rationem propriam, sit attendendum. Neque per cineres duntaxat procuratur, sed & a¬ renas, & aliis modis. Tertius gradus cum laesione tangentis est, & confertur arenae feruenti, uel scobi ferreae, ut dicatur ignis arenae, uel limaturae ferri, & c. Quartus est summus, & plaerunque destructiuus. Nominant ignem reuerberii & uiua flamma lignorum, uel congestarum prunarum follibus alacriter inflatarum procuratur. Hi gradus cum referuntur ad effectum in certis rebus, ualde mutantur. Ita enim fit ut qui ultimus esset in planta, primus sit in stibio, uel alia re firma. Sed & licet balnei calore intelligatur gradus primus: tamen in operatione per balneum omnes quatuor possunt habere locum, ut sit primus cum modice aqua incalescit, secundus, cum iam acriter sentitur calor, tertius cum urit, quartus cum feruore maximo etiam corrumpit, quae omnia in oleo etiam euidentius conspiciuntur. Ita est de cineribus, arena, & reuerberii igni. Itaque cum praecipiunt autores fieri destillationem in arena per gradus, primus hic est, cum arena incalescit, & sic deinceps per secundum & tertium: ultimus est cum iam excanduit & arena & catinus cum uase. Sic est ignis reuerberii per gradus dandus. Par ratio est cum eminus, uel comi¬ nus uasa ad ignem adhibentur, mediate item, aut immediate. Nonnunquam gradus notantur per celeritatem & tarditatem gutta¬ rum in destillatione. Modicus calor est, in quo guttae rarae, & per longa interualla cadunt: uehemens, cum cito. Cum itaque praecipitur destillandum esse ut inter guttas tria numerentur, uel tres tactus fiant, calor sat intensus est: sicut si numerentur quinquaginta, lentissimus. Debet tamen etiam ratio rerum respondere. A gradu ad gradum altiorem accessus fit pro rei conditione, fere horis binis: in tertio non raro perseueramus usque ad finem, ut & in quarto, si ad hos peruentum fuerit: ita in nonnullis in secundo subsistimus, in aliquibus in primo, prout rei natura, & scopus artificis est. Calor augetur materia aucta & incensa: uel pluribus spiraculis, follibusque adhibitis. Semper enim fornax clausa, leuem habet calorem ( non tamen tota claudi debet: suffocaretur enim ignis. ) Illustris uero & perspirabilis, aut follibus pabulum incensum urgentibus flatu, uehementiorem obtinet: & ita potest moderari ad libitum regulas, uel ualuas, uel conos, aut ianuas opponendo spiraculis, uel remouendo, idque aut in totum, aut quadamtenus. Et eo modo etiam gradus potes assequi, ut primus sit seruato eodem foco, cum clausa est fornax pene tota, non foco tantum, sed & conisterio, & auriculis fumariis: secundus uero cum duo patent foramina, tertius cum tria, quartus, cum omnia, & una etiam conisterii ianua. Nam focus interdum claudendus tunc est, ne excidant prune aggestae. Solent enim plaerumque cum apertione etiam augeri fomenta, & in quarto etiam admoueri folles. Diminuitur calor retrogrado ordine diminuto pabulo, clausisque spiraculis, remota folle, & c. Eadem est ratio, si regulae diuersorum foraminu caloris exitui accommdantur, ut fit in furno acesiae & athannore. Est & multum momenti in fomentis ignis. Ligna arida solidaque flammam pro sua copia praebent lucidam, uiolentam, constantemque: humida malignum: rara instabilem & momentaneum, ut & stipulae. Multum etiam refert, in pauimentone ardeant, an in craticula. Prune aperte solide, fracte ad iuglandis nucis, uel pineae quantitatem, ignem stabilem habent & aequalem, nec excedentem flamma, ni immodice augeantur, aut flatu intendantur. Tectae cineribus, & potissimum, ut aiunt, iuniperinis, calorem mediocrem diu fouent. Prunae molles & rare ignem ualidum quidem exhibent, sed inconstantem, in equalem, nec diuturnum. Ignis candelarum, & ellychniorum temperari ad libitum potest propius, remotius admouendo, & numerum augendo minuendoue. Et est hic etiam diuturnior, minusque eget cure, sicut ignis acesie. ( Nonnull caminorum fuliginem commendant, quod biduo eius flamma duret: alii terras pingues. ) Inde Philosophi ignem trium filorum, duorum aut unius uocant, ita institutum lychnuchum, in quo gradus caloris item designantur. Sunt & alii modi ignium ab accommodatione. Iam enim infra, iam supra datur calor, iam in circuitu undiquaque: modo circulariter in summo, qui ignis circularis nominatur. Describitur etiam regimen ignis secundum operationes singulares, ueluti in lapide Philosophorum ignis alius interior est, alius exterior, qui debet secundum Bernhardum esse uaporosus, lenis, continuo digerens, non uehementior iusto, plane subtilis, maturans, apertus, conclusus, remissus, noncomburens, & c. Ita aliquando ignis gehennae postulatur per hydrargyrum, uel aquam stygiam: aliquando conclusus in globis calcis uiue caphure, sulbhuris, & aliorum. In metallorum per fornaculam examine admodum industrius est: potestque hinc similiter iudicari de metallurgia fusoria tota. Ita autem regimen eius descripsit Fachsius, quanquam difficilis sit interpretatio sine experientia, & demonstratione oculari. Multae sunt causiae ( inquit in arte probatoria ) caloris & frigoris in igni, cuius argumentum capi potesta prunarum diuersitate. Altera enim altera calorem praebet maiorem; ueluti prunae molles, & recentes ab ustione, ualidius aestuant, quam durae. Ita ignem citius labefactant, celerius & su¬ bito intendunt, fauillamque euomunt flammeam. Deinde fornax ualde ampla, multisque aperta spiraculis ex aestuat magis. Si item tegula humilis, & tenuis est, & late excisa, quanquam fornax per se recte est disposita, nec excedit modum calefaciendo; tamen per illam tegulam calor iusto maior suppeditatur. Si fornax amplior est quam pro opere, ne nimium aeris admitte, sed spiracula, ut res postulat obstrue, atque ita aestus inhibetur. Fornacula spaciosior, ampliorem requirit tegulam, eamque aut non excisam, aut parum. Nam & hoc modo calor nimius pro¬ hibetur. Si specimina imposuisti fornaculae, eaque aestuosior est iusto, obstrue orificium in summo, ita tamen ne suffocetur massula in crusibulo: occlude & inferius ostiolum, & sic mitigatur calor. Aere Austrino uel pluuio, fornacula legitime cale fieri non potest, perinde ut & in aestibus magnis. Ignis enim ab externo calore debilitatur. Ita si in camino ubi fornacula est, focus incenditur, internus calor dissipatur, ut opus frigeat. Cum prunarum frustula exigua eaque multa fornaculae infunduntur, ignis suffocatur: optima sunt frusta dimidium ouum aequantia, eaque pura. Si itaque instructus es fornacula bene disposita, tegulam aptam, & prunas decentes adhibens opus procedit optime. Si uis ut aestuet fornacula, ignemque ualidum dare, affunde prunas instas ( ut praedictum est ) easque solas, sine admistis paruis. Pone & prunam magnam in superioris ostioli introitu; inferius ostium aperi, prunas paruas cum cineribus per pyragram a tegula remoue, & a pauimento eius, ut succedant prunae iustae magnitudinis, quas sine in pauimento illo persistere. Ita puram flammam & feruidam praestabit fornax. Quod si feruentiorem desideras: officinae in qua est fornacula, omnes fenestras, ualuas & ianuas claudem, ea tantum aperta unde incidit aura: ita subit aer, cumque nullum inueniat exitum praeter fumarium, ferit fornaculam, itaque peruadit, ut saepe perstrepet tanquam follibus agitaretur ignis. Sic est feruentissima. Si paulatim minuere calorem cupis, subtrahe prunam quam posueras in ostiolo superiore. Postea impone operculum summo orificio, ita tamen ut maneat rima transuersi digiti. Inde ostiolum inferius claude; & sic obseruabis multum decessisse de caloris prioris intensione. Quod si frigidiorem expetis, lamellam semicircularem oppone posteriori parti tegulae: applica & laterales ualuas lateralibus hiatibus. Inde occlude superius ostiolum ianua sua. Ita fornacula tam obscura cuadit, ut tegula & catillus in ea nigras accipiant maculas. Sin iterum paulatim addere calorem satagis; operculum in summo remoue ad dimidium usque, ut semipateat. Aperi & ostiolum superius seposita lamella ante tegulam. Si adhuc frigidior est, quam decet, extrahe ualuulam semicircularem quae posterius foramen tegulae claudebat, & repone eam quae erat ante tegulam in ostiolo superiore. Si intensiorem postulas, amoue & ualuulas laterales a tegula. Sin adhuc frigidior est, petisque aestuosiorem, operculum in summo totum adime, & pro ualuula in superiore ostiolo substitue prunam unam atque alteram, & sic pedetentim efferuescit denuo fornax. Si tandem plane feruentem poscis, tolle & inferioris ostioli ianuam. Atque ita aestuosa fieri potest. Cum ignis in tenebroso loco rectius agnosci & iudicari possit, quam in luminoso, uelamenta nigra fenestris debent appendi. Haec dicta sufficiant ad caloris modum in fornarcula cognoscendum. Adhuc Fachsius. Et haec generaliter inseruiunt Encheriae. Caput Xu. De operationibus proparasceuasticis, & alias quouis modo seruientibus encheresi. Operationes manuariae sunt duae: elaboratio & exaltatio. His omne opus chymicum perficitur primum. Sunt tamen tum quaedam symbolicae, tum etiam e generalibus naturae accersitae, quibus ad bene operandum indigemus seruiliter. Symbolica est probatio, qua quid in re sit, spectamus, eiusque praestantiam & ueritatem ab improbo & spurio dignoscimus. Est autem non unius operationis nomen, sed concursu plurium constat, & accersit non raro etiam physicorum generalia, medica, oeconomica & c. Quanquam excellat ea quae est metallicorum, monetariorum, aurificum, & eorum qui ferinas aquas, urinam aliosque examinant liquores. Eiusmodi est & reductio, qua res mutata pristinae restituitur formae, estque item communis pluribus operationibus. Proparasceuastica est mundificatio, qua rem a sordibus & corruptis, aut parum uirtutis habentibus repurgamus, ut quod praestantissimum est tantum ad chymiam admittatur. Est & fractio, concisio, tritio, molitio, limatura, extensio, dilatatio per malleum: est elixatio, ustio, tostio, ignitio, ignitorum extinctio, arefactio in umbra, uel ad solem, uel intra chartas, & c. Aspersio, refrigeratio, subactio, commistio, lotio, infumatio, illitus, expolitio, densatio, excretio per cribrum, uersio, obliquatio, correctio, & similes operae multae, quae propriis praecentis in chymia quidem non instruuntur, ei tamen adiumentum praebent, ne essentia quam operando querimus, aliquid capiat detrimenti, aut eo facilius protrahatur. Et requiritur in aliquibus non tam industria, quam diligentia & animaduersio, ueluti cum aquis alienis remque perdentibus nihil est lauandum, cum siccando, urendoque modus non excedendus & c. Huius loci est electio quoque temporum & regionum naturalis ( non uana illa astrologorum, & magica superstitiosorum hominum ) ut quodque chymice tractandum eligatur tunc temporis & aetatis, ex eaque regione, qua nascitur optimum, estque in uigore summo. Neque uero haec tantum operationibus succurrunt & ministrant, sed & singulae inter se sibi mutuas operas praestant, & famulatur altera alteri, aut etiam in alterius locum succeditidem productura. Caput Xui. De fusione. Elaboratio est operatio manuaria, qua res in substantia, eaque potissimum materiali mutata elaboratur. Id enim nunc elaborare appellamus, cum remotis ignobilibus materiae partibus, quae seu obiter adhaerent, seu quouis modo adminiculum praebent essentiae, praestantissimam elicimus. Itaque & maxime hic uiget impuri a puro segregatio. Elaboratio est solutio, aut coadunatio. Solutio διάκρισις est, quae continuitatem & compagem corporum soluit Haec multis quidem distincta est speciebus, sed nomen apud artifices in usu disciplinae de una familiarius & frequentius usurpatur quam de altera, & nonnunquam certa quaedam generis uocabulo solo designatur. Quod ideo notandum, ne in lectione autorum operae confundantur, & unae pro altera sumatur. Fit autem idem etiam in coadunatione pro qua dicunt coagulationem: unde tota elaboratio uulgo nonnunquam solet in solutionem & coagulationem diuidi, sed decipiuntur, dum quod philosophi de peculiaris rei effectione, lapidis nimirum pronunciarunt, detorquent ad operationum omnium discrimen. Solutio est duplex: liquatio & segregatio. Liquatio est cum quod in unum coaluerat, soluitur liquando, ut iam possit fluere. Liquatum enim quod est, consistentiam diffluentem instar undosorum accepit. Liquatio est fusio, aut deliquium. Fusio est liquatio per calorem. Eius administratio est, ut res fusilis, nonnunquam in partes fracta in uase suo admoueatur calori tanto, quantus ad soluendam consi stentiam fundendumque est satis. Itaque facile fluentia leni calori sicco, uel humido pro natura rei & scopo, exponuntur. Quae difficulter fluunt, furnum fusorium & catinos requirunt, & urgentur igni reuerberii, aut etiam in fornace anemia, uelante folles funduntur. Alchemiae Lib. I. Est autem rerum diuersarum diuersus fundendi modus, ueluti quae dam funduntur praecedente ignitione, quaedam sine ea; & nonnulla uiscide aut tenaciter, nonnulla praecipitanter, quaedam mediocriter, & c. Ita alia cum bullis & strepitu, alia quiete, & c. Interdum quae fundere uolumus, nec tamen sustinent fusionem quam requirimus ob molliciem, figimus prius & induramus. Itaque hinc iudicium quoddam bonitatis solet sumi interdum, ueluti in genere metallico, si quod pro auro exponitur, fusionem auri ueri habes, quantum in hoc est, pronunciatur aurum. Est opera danda, ut res liquide fluat, & compendiose. Huius gratia excogitata sunt additamenta, & aliae bene fundendi rationes, que etiam inseruiunt ferruminationi. Sic facile fluit quod parti fusae immittitur, ut plumbum frigidum fuso. Alias adduntur fluxus, seu fluores, ut appellant, quos oportet tales esse, ne res fundenda detrimentum capiat, quod fit si acres fluxus uolatilibus adiiciuntur, & c. Hinc usus excogitauit peculiares fluxus ad massas paruas exacteque probandas, peculiares ad magnas; alios ad nobiles, alios ad ignobiles, firmas, infirmas, maturas uenas, immaturas, & c. Fluxus autem plaerumque comminutus, aut una imponitur igni, aut inspergitur rei iam candenti, seu toti, seu qua opus est. Fluxuum materia est eiusmodi, lenium quidem, fluores metallici seu potius minerales, qui specie gemmarum eruuntur ex suis fodinis, coloris modo aurei, modo purpurei, uiridis, albi, translucidi, misti, & c. Hos crasse tusos fusores metallorum uenis miscent, additoque carbonum puluere infundunt fornaci: postea metallorum recrementa trita elotaque, praesertim autem eorum quorum uenae fuerunt mites, non rapaces in igni, & corrosiuae, quanquam uis haec cum spiritu arsenicali ignium potestate inter excoquendum plaerumque est difflata, & in realgare redit: inde lythargyrum elotum & plumbago: silicum transparentium species crystallinae: chrysocolla, seu borax: fel uitri: lapides uitrei, arenae uitreae, uitra tusa, & his affinia alia. Ita cuprum breui funditur, si inter liquandum aliquid ungulae caballinae iniiciatur. Stannum & plumbum facile eliquantur sebo, cera, aliaue pinguedine soluta iniecta: si tenerae auri uenae funduntur, aliquid limaturae ferreae additur, ne fluxus dissipet metallum. Quaedam etiam ante aliquoties igniendae sunt, & urina puerorum restinguendae. Sal ammonius sublimatur semel cum sale communi, postea bis per se, & statim facit fluere metalla dura. Acrium uero fluxuum materia est, quaecunque sulphurea, salsa, arsenicalis, & c. Ut sulphur, stibium, realgar, arsenicum, auripigmentum, sal fusus, tartarum, uitriolum, sal petrae, nitrum, sal gemmae, alkali seu soda, & c. Quaedam suos secum habent fluxus: & cum uident artifices unius generis metalla diuersa esse fluendi potentia, plaerumque dura eliquant prius, mollia uero sub finem subiiciunt, ut quasi transcurrant fornacem, quaedam etiam saltem merguntur in praefurnio, atque ita in eo quod e fornace effluxit, eliquantur. Hoc autem fit in purioribus metallis uenisque, ut argenti rudis plumbi, uel rubei, & c. Nonnunquam praemittitur fusio scoriarum, qua simul incalescit fornax, & c. Fluxus additi ( si quid de iis restat, ) aufferuntur cum scoriis, aut deriuantur, alio ue segregantur modo per decus¬ sionem, effusionem, & c. Magna fusorum copia post confluxum in praefurnio, solet exhauriri & transfundi in foueas, aut etiam deriuari. Unde postea fiunt placentae & pastilli: maxime autem hoc fit in uenis argenti uel cupro, cui argentum est admistum addito plumbo. Alias sicubi copia minor est, uel etiam cum placet, in longos canales infunditur, ut fiant uirgae metallicae. Nonnunquam certis matricibus seu formis iniicitur. Est & cum in catinis obunctis mallei incussu quod graue est, depelli¬ tur ad fundum, & c. Finis fusionis est, ut uel purares sit, separeturque ab imputitate; uel ut certam formam accipiat, seu ad elaborandum plenius, seu ad usum alium; Nonnunquam etiam saepe fundimus ideo, ut figatur, quod fit in metallis, & lapidibus, & c. Reducitur fusum ad soliditatem pristinam restincto actu colliquante per refrigerationem, seu coagulationem, quae consistentiam restituit & unit. In quolibet enim fusili, humidum quoddam colliquatile est, quod diffluens a calore terreas partes una inuoluit: & cum tenax sit, concrescit simul colliquante principio represso. Caput Xuii. De deliquio in aere. Deliquium est liquatio concreti, quae fit insinuante se humiditate ex¬ terna, & siccitatem resoluente, ut fluat. Ita resolutum quod est, liquor uocatur, & consistentiam habet aqueam. ( Quanquam enim & lapides calcarii dissipentur ab humiditate aerea uel aquea; tamen hoc nec liquatio est, nec liquor quod inde existit appellatur. ) Nonnunquam autem totum coagulatum ita deliquescit; nonnunquam saltem quod in eo est solubile, in humore: & tunc seruit haec operatio pro abstractione, seu segregatione aliqua. Reducitur liquor per abstractionem humiditatis quae est ingressa, diuaporatione, aut quauis alia ratione, maxime coagulatione. Deliquium est duplex; uaporosum, & embapticum. Deliquium uaporosum est cum res in subtilem puluerem redacta aeri uapido exponitur, & humescendo in liquorem soluitur. Ille uero aer uapidus modo calidior est modo frigidior, qualis est subterraneorum irriguorum, & res soluenda, nisi per se sit apta, ad salis potissimum, uel similium naturam elaborando adducitur, quod fit maxime calcinando, aut ad eam siccitatem redigendo, quae humiditatem externam auide combibat, & diffluat prompte. Necesse enim est tenacem compagem solui, & friabilitatem quandam salis induci. Administratio huius deliquii est multiplex. Nam interdum quod deliquescere in aere uolumus, tabulae marmoreae crenis suis distinctae, seu lacunis corriuatis sulcarae: aut imbricibus leuibus, uitreisque aut cucurbitae angusti oris imponimus, eaque, instrumenta eo locamus situ, ut ex superiore parte, biposita res est, in decliuia ad unum exitum liquor decurrat, & excipiatur admoto uasculo: quod si cum segregatione simul est, destillatio etiam per tabulam nuncupatur. Plaerumque uero hoc fit in cellis humidis, aut cryptis uapidis. Interdum materia includitur uasculis, & suspenditur alicubi ad uaporem, seu in puteo, seu cryptis & scrobibus, seu balneo roris. Et hic modus adhibetur cum deliquescere totam uolumus, quanquam distingui id uasculum possit diuersitate regionum. Debet autem liquor tunc in eo contineri. Nonnunquam uasculum eiusmodi in arenis cryptarum disponitur, uel sepeliter in simo tepido, uel scrobe terrae humidae, idque tunc maxime cum longo tempore opus est ad liquescendum: & occlusum esse tunc, satisque firmum oportet esse uasculum, quale foret exuitro, uel figulina densa, & c. Si in pureos aquarum demittere uolumus, uel per funem id fiat qui sustineat fiscellam cum uase, & pene attingat aquam, ita tamen ut laesio ab haurientibus caueatur: uel in pariete iuxta aquam loculamentum excidatur, in quo reponatur uasculum, obseruato crescentis aquae spacio. Ad uaporem balnei, scrobium, & c. Etiam uesica bubula, uel olla utimur. Ad dispositionem in arenae cumulis usitatum est acetabula; dimidiaque ouorum induratorum segmenta uitellis remotis adhibere: & haec relinquuntur aperta. Cum aliquid delicuit, exhauritur humor, & materia renouatur. Aliqui utriusque segmenti caua explent, & mutuo applicant colligantque, & ita sinunt in uase uitreo. Pro albumine in aliquibus excauatae radices raparum uel raphani, & similium, utiliter inseruiunt. Cauitati enim immissa materia salsa facile colliquescit. Saepius autem etiam liquor non in eodem subsistit uasculo, sed decurrit, destillatue in aliud subiectum. Et tunc modo albi ouorum segmenta tribus locis filo traiecta, inque aliqua parte infra perforata suspendimus ad uaporem cellae, subiectoque infundibulo & excipulo colligimus liquorem. Ita uero suspendenda sunt ut ea parte ubi materia locatur, sint altiora, fiatque de fluxus ad foramen. Hoc ipsum etiam potest procurari per utrumque segmentum intus materia posita, coniunctum, & in commissuram parumper hiantem inclinatum, ut inde decurrat in uas suum. Alias usurpatur manica Hippocratis, uel e lino globosus sacculus, uel cruda futis: nonnunquam linteum super olla expansum idem praestat: uel cucurbita pertusa, olla perforata, cribrum angustum, craticulae ligneae, & omnino pro materiae ratione uarietas magna est. Sic fit cuculus ex charta emporetica, qui locatur super infundibulo in excipulum immisso, idque potissimum si liquor est acutus seu acris. Pinguis enim non penetrat. Inuersae quoque cucurbitae praemuniuntur linteo raro, uel pergamenta perforata, per quae liquor percolatur. Si liquorem simul alteratum cupimus tinctumque, seu odore uel alia qualitate; rem liquandam exponimus decocto herbarum conuenientium, uel musto seruescenti & similibus. Caput Xuiii. De deliquio embaptico. Deliquium embapticum est cum res in humorem demersa eousque de¬ tinetur, donec delicuerit. Hoc fit dupliciter. Nam res aut uasculo contenta immergitur, ut ipsa humoris substantia non accedat, uel saltem tenuissimus sudor permeet, ueluti cum in uase cereo, uel uesica bubula & c. Imponitur, & cum delicuit, extrahitur, quae res, si humor est calidus ( quod fit plaerumque ) simulachrum balnei est: aut in ipsum humorem sinitur diffundi, seu nude; seu lintea petia interueniente, qua simul segregentur sordes. Et hic quoque uel frigidus liquor est, quo pacto gummi, succi inspissati, ut sacharum, & c. Solui possunt, uel indiget calefactione, ut in manna, & similibus pinguedinem, succumue tenacem habentibus. Humor ille, qui est medium solutionis, talis esse debet, ut, si eum segregatum cupimus, facile possit denuo separari, nec peregrinam qualitatem inuehat soluto, nisi studio quaerimus simul alterationem eiusmodi. Plaerumque autem haec operatio inseruit aliis, estque praeparatoria & purificatoria. Ita enim soluta filtrantur saepius, & tandem reducuntur. Gummi solent aceto uel uino solui ut plurimum: alia etiam aqua fontana, pluuia uel destillata quauis, ut sacharum, & c. Sulphur spiritu Terebinthi, succinum oleo, uel liquata cera, & c. Soluitur: flos salis tantum oleo. Affinis est immersioni irrigatio. Solent enim solubilia quaedam interdum conspergi aliquo humore, ut postea ea facilius deliquescant. Sed ille modica diuaporatione tandem ad mediocritatem reuocandus est, ne nimis diluta uis sit liquoris, quo pacto tartari calcinati deliquium festinamus, & c. Caput Xix. De separatione, & nominatim de ea, quae fit per ablationem. Segregatio est solutio integri in membra dislocata. Hic enim non confluunt resoluta ut colliquabilia, sed quaelibet pars secretim tenetur. Segregatio est, distractio & extractio. Distractio est qua partes distrahuntur, qualibet manente in suo homogenia. Itaque quasi diuulsio quaedam hic fit diuersorum, ante cohaerentium aut unitorum, citra respectum extractionis unius in altero existentis, uel comprehensi. Distractio est duplex: separatio & calcinatio. Separatio est qua partes distractae separantur singulis existentibus in se quidem similaribus, ad mutuas tamen heterogeneis: ueluti cum totum commistum est ex elementis duobus, si in haec resoluitur denuo, separatio est unoquoque in se similari, ad alterum tamen naturae alterius. Et fit separatio per abstractionem, aut per abscessum. Separatio per abstractionem est, cum aliquo instrumento partes diuersae a se mutuo discluse, altera ab altera abstrahuntur. Et fit hoc quoque dupliciter: ablatione, & subductione: siue sint res liquidae, siue siccae. Ablatio est abstractio per partem superiorem. Perficitur modis uariis. In siccis, quae leuius adhaerent, detersio fieri potest per pedem leporinum, uel similia. Quaedam penna, cultellis, spathis, & c. Aufferimus, quaedam detergemus affricto panno, uel scopis, iisque setaceis, ferreis, ligneis, & c. Ualidius coniuncta diffringimus, seu auellimus uariis instrumentis, ut radula, lima, forcipe, runcina, & c. Nonnulla decussu mallei in aduersam partem absiliunt, ut flos cupri, aurum a stibio. Famulatur hic nonnunquam ignitio, & extinctio, item fusio & similes operae. Est & cum amalgamatio ablationi seruit, ut in uenis auri puluerulentis, uel auro impuro, & c. Est cum res attrahentes: ut magnes ferri scobem ex cumulo arenae separat; succinum paleas; cinabaris argenti medullam, sulphur monetas dis¬ iungit. Ablatio in humidis non minus uariat. Tollitur hic quod eminet modo per depletionem seu defusionem, inclinato modice uase: modo exhauritur liquor per spongias, uellera, pannos, lanam, & c. Quae postea exprimuntur in uas suum. Est & exhaustio per siphunculos, fistulas, antlia, & similia instrumenta, quibus uel totus lacus potest exiccari. Quod si terrea subsidentia sunt in liquore, facto desessu, per lacinias abstrahitur liquor purus, quam uocant destillationem per lacinias, uel per linguam bouis. Eius procuratio est, ut gradibus diuersis disponantur conchae cum materia. In has immittuntur ab altera parte laciniae madentes: altera discerpta plaerunque & acuminata, dependente in uas in gradu inferiore stante: unde, si placet, iterum exhauriri per alias lacinias humor potest. Si recipiens est orificio angustiore, infundibulum imponitur. Quae in summo natant, facile tolluntur perforato cochleari, siquidem haerere possunt, uel etiam integro, si liquida sunt, ut olea, & c. Nonnunquam & pennis utimur caulibus rescissis, uel inclinatione & similibus. Affinis his est ablatio aquosarum partium ab oleosis per panem tostum, iuncos, medullam sambuci, chartam bibulam, & c. Quae oleum, uiscidum praesertim, non admittunt. Hyeme oleum ab aqua tollitur commode congelatione procurata. Quibusdam additur oui album, quod scopis diuerberatum in humore alienitates assumit, & abstractum una ducit. Seruit hic interdum diuaporatio, destillatio, sublimatio, & aliae operationes congruae. Caput Xx. De separatione per subductionem: ubi de Filtratione. Subductio est abstractio per inferna. Et est duplex: Filtratio & Clepsydria. Filtratio est subductio per filtrum: id autem colum Chymicum est, itaque & colatura, seu percolatio appellari potest: fitque potissimum in humidis, e quibus aquositas tenuis transit, resistentibus spissis & oleosis. Procuratio eius principaliter sic habet. Charta emporetica connoluitur, aut complicatur, uel loco eius pannus uillosus consuitur in sacci formam aut uasi applicatur, ueluti infundibulo, & c. Liquor infusus sinitur paulatim in excipulum destillari: unde & haec operatio destillatio per filtrum dicitur. Quod semel traductum est, nisi sat purum est, iterum percolatur. Quod resistit spissamentum, abraditur, si utile est, uel eluitur. In aliquibus adhibenda expressio est: aliquando crassities haerens discutitur spatha, uel alio instrumento, ut sit locus percolationi. Si lenti sunt succi, etiam calor admouetur. Calefit autem res colanda, aut seorsim in suo foco, aut admouendo ad filtrum sartagine calente, & c. Pro expressione in aliquibus ualet emulsio, cum detersione & derasione per cultrum eburneum uel ligneum, & c. ut cum mucilagines e seminibus uel radicibus uiscidis stringimus, ubi calor adhibendus est, & maceratio. Hac operatione maxime segregant purum ab impuro factis putrefactionibus. Sed & eadem utimur ad olea ab aquis separanda. Olea enim pinguia subsistunt in charta permeante aquositate. Caeterum pro filtro multa alia excogitauit industria. Sunt enim qui per manicam Hippocratis percolant: alii per pannum cotoneum, uel alium laneum aut lineum: nonnunquam per setaceum. Aliquando cribrum, uel loco huius pertusa dolia stramine sternuntur, uel herbis conuenientibus: his imponitur calx, uel cinis, affusaque aqua ita fit percolatio, & lixiuium. Intercedit aliquando & lineus pannus inter stramen & cineres. Cum a uino aquam segregare uolumus, hederaceo uase utimur: quibusdam placet & arundo, uel sambuci ramus, aut iuncus. Cum aquas a uiscidis succis, luto fecibusque depurare: in colatorium aeneum, uel quodcunque ad manum est, silices fracti, uel sabulum, glarea, argilla, arenaue pura locatur, affusaque saepius aqua transigitur. Idem tamen etiam fieri potest integro, ita ut subtus sit decurrendi spacium, accommodato tubulo. Aliquando corium ceruinum, uel ouilla pellis ministrat, ut in hydrargyro. Nonnunquam stuppa, lana xylina, globi filorum aeneorum, & c. Succi spissiores frictu traiiciuntur per cribra, resistentibus reliquiis: quopacto per uannum seu cratem mustum, & c. Per qualum uel fiscellam cereuisia, & c. Calidos tamen oportet esse spissiores succos, ut in cassia, quae uapore emollitur, & c. Perforant & ferreas laminas, easque obiiciunt exitui uasorum, in quibus res tunduntur, ut in metallinis molis: Sic ahena pertusa sunt in hydra¬ gogia: in culina cochlearia foraminulenta. Cognata filtrationi cribratio siccorum est, & succussio, quam & excussionem nominant. Fit illa usitate per cribrum circulare uel oblongum, nonnunquam cum motu, haerentibus crassis, transuolantibus minutis: & cribri foramina laxa uel angusta sunt pro rei modo. Succussio uero est farinaceorum per sacculum rarum exactio, ut fieri consueuit in molis, ubi uix quicquam sponte penetrat, sed incussione cum baculo uel re simili opus est. Affine quid est rustica euentilatio frumentorum, & c. Caput Xxi. De Clepsydria. Clepsydria est subductio liquoris per uasis solidi subtus perforati ocu¬ lum. Ea res olim fiebat in horariis machinis. Unde nomen transferre placuit, quanquam non aqua tantum ita subducatur, sed & oleum & fusiones mineralium, & c. Oculum autem nominant metalluigi istud in suo fornace foramen, per quod riuus subducitur. Unde huc appositum uocabulum est, quanquam in eius locum etiam tubuli, epistomiola, crenae, canales, & c. Ueniant. Uariat administratio, ut & in aliis. Potissimum sicubi liquidum totum est, ex diuersarum tamen naturarum partibus, ut cum una pars est oleosa, altera aquea: imponitur infundibulo, uel cucurbitulae angusti orificii, uel phiolae, uel simili uasi, cuius orificium uel exitus inferier sit occlusus cera, id quod in infundibulo ante infusionem fit, in reliquis post: & tunc interuertuntur locanturque in orificium. Ita sinitur totum quiescere, donec in diuersas regiones secesserint diuersae partes. Postea oculo pertuso emittitur ille liquor qui proxime incumbit: oleum cum adest, uel obstruitur opposito digito, uel si solidum integrumque est, uas statim inuertitur, & postea alio uale excipitur: Potest tamen hoc et iam fieri per celerem translationem ad receptaculum uicinum. Si nihilominus aliquid aquei remansit cum oleo, aliis id modis abstrahitur, ut diuaporatione, & c. In metallurgia oculus in fornace per canalem ad catinum in furno penetrat. Itaque cum fusae materiae plenus est, finitur totum uno decursu exire in praefurnium, ibique separatio fit per pyragras & alia instrumenta. Remanet autem id, quod nondum est fusum. Foramini isti in aliis nonnunquam iungitur epistomium, nec sinitur decurrere continue liquor, sed item cum est collectus, ut fit in lixiuiis nitrariis, aluminariis, & similibus. Aliquando dolia uel labra ita concinnantur, ut in iis obseruetur sedimenti altitudo, qua hoc pertingit: ibi ad latus ponitur epistomium: cumque requieuit, emittitur liquor insistens, tanquam per depletionem. Et hoc opus ambigit inter clepsydrian & depletionem. Id obseruari consueuit in muria, aquis solutionis nitri, uitrioli, aluminis, & c. Tantum infunditur doliis, quantum uidetur satis fore ad explendum interuallum a fundo ad epistomium per sedimentum crassum. Ea res procuratur & alia solertia, in oleo misto aquae, subduciturque non quod uicinum est exitu, sed quod innatat. Metimur quantam distantiam a fundo inuersi uasis occupare possit aqua usque ad oleum, tanta longitudinis eligimus culmum uel calamum, aut alium canalem, & circa imum inuoluimus cerae: postea inserimus in uas secundum longitudinem, ceramque applicamus undique, ne quid exeat. Occludimus & foramen culmi: deinde uitro inuerso sinimus quiescere, dum secedat oleum ab aqua, quo facto per redapertum culmum decurrit oleum. Solent idem procutare per culmum geminum, auorum unus aerem subuehit, alter surripit liquorem: & cum nihil amplius procurrere uolumus, obstruimus aeris ingressum, & sistitur decursus. Nonnulli uitrea infundibula cum epistomiolis sibi fieri curant, & c. Est & cum imum foramen non cera, sed charta, uel coacta lana & similibus obstruitur, posteaque dato foramine subducitur humor, qui oleum est, si id subsidet, ueluti charyophyllaceum, & c. Aqua uero, si innatat, & c. Hoc Paracelso est separare per tritorium, quod uulgo scribitur pro traiectorio. Caput Xxii. De separatione per abscessum, in qua primo loco de Expiratione. Separatio per abscessum est cum partes naturarum diuersarum e commistione abscedunt a se mutuo, & ad regiones distinctas feruntur, absistentes mutuo. Est duplex: Discessus & dilutio: Discessus fit cum penitius unita caloris soluentis potissimum efficacia separantur, disceduntque. Hoc perficitur expiratione, & resolutione commistorum. Discessus per expirationem est, cum pars in spiritum attenuata disce¬ dit. Et expiratio tunc nominatur principaliter, cum in aerem liberum eleuatur dimittiturque. Quando enim excipitur, destillatio, uel sublimatio nuncupatur, quae operationes nonnunquam etiam pro expiratione famulantur. Est autem expiratio in humidis uapidisque. Diuaporatio, uel ἐξάτμισις, in siccis fumidis seu halabilibus, exhalatio. Nam spiritum Chymici tam humidum habent, quam siccum. Diuaporatio instituitur in aliquo uase, ueluti pro rei conditione, olla, sartagine, cucurbita, & c. Fitque gradibus caloris diuersis. Quae lenta est, ad solem, uel balneum, uel fimum, & c. Aut etiam uaporarium tricliniorum leuiter absoluitur, nonnunquam aperto uase, alias tecto, ita tamen ut operculum uno atque altero foramine sit peruium. Uiolentior etiam cum elixatione & ebullitione est. Nonnunquam cum ad siccum diuaporare uolumus, praecedit uiolentior usque ad crassitiem succulentam. Reliquum humoris uapidi lente absumitur. Non semper autem ad siccitatem peruenimus, sufficitque diuaporasse ad absumtionem aquositatis, ut in oleis, & succis, & similibus. Ea nonnunquam correctoria est, ut in his, quibus spiritus sunt uenenati, uel foetentes, ut uiperis, oleo ossium, & c. Ministrat & sublimationi. Nam res sublimandae quandoque humidos spiritus habent coniunctos: eos abstrahimus diuaporando, quod uel in sartagine per tostionem sit, uel aperta cucurbita sublimatoria, quousque transierit humor: uel etiam in eius alembico relicto foramine: & tunc discessus hu¬ miditatis exploratur lamina ferrea polita. Cauendum uero est, nedum diuaporamus, aliquid tenuioris essentiae perdamus: & tunc consultius fit abstractio per destillationem. Hoc fit in separatione essentiarum a menstruis oleosis per uini spiritum, qui commaceratus essentiam attrahit, ut argentum a plumbo suscipitur. Ita & consultior est destillatio, cum menstruum diuaporandum est nobile. Exhalatio est, cum spiritus sicci per calorem in aerem eleuati discedunt. Et fit potissimum in siccis tritis, positisque super tabulis ferreis, uel catinis plani fundi, uel etiam clibanorum pauimentis. Igni succenso, uel circum, supraue adhibito torrentur, donec halitus sint absumti, ut in uenis metallicis euenit. Aliquibus adhibetur uersatio continua, ut stibio, arsenico, & c. Que difficulter exhalant, adiuuantur admistione facile halabilium, ueluti sale petrae, sale ammonio, & aliis. Discessui per exhalationem affinis est difflatio, quae fit in latus per folles, uel etiam subtus admotis follibus. Solet res poni in uentricoso uase, a cuius altera parte intrat follis, altera exit tubus in proximam cameram, uel dolium: uenter uero super fornace anemia prostratus est. Igni adhibito cum iam spiritus procedunt, follibus difflantur in aduersam cameram, ibique coagulati inueniuntur. In officinis fusoriis metallicorum folles tales spiritus sursum in caminum uel praefurnium agunt, ubi concreti fumum illum seu fauillam exhibent, quae realgar dicitur, siquidem naturam arsenicalem habet. Caput Xxiii. De Putrefactione. Resolutio commistorum est, cum partes inter se commistae, reseratis claustris internis, operante calore per humorem, & resoluente discedunt Et haec est uia ad praestantissimas Alchemiae operationes, facitque non tam elementa, quam essentias coelestes ab elementari compositione separatas. Itaque in his & attendere oportet, ne fiat resolutio καθόλου, sed duntaxat eo usque, quo capsulis reclusis exire essentia, in qua crasis substantialis radi¬ cata est, possit. Hinc patet in mistis recedentibus magis ab elementari simplicitate; aliquid interius esse praeter elementa, quod etiam incombustibile putant, & im naturali putrefactione nouam substantiam producit, dum consistit. Quod praeter talem essentiam in commisto discedit, uocari solet corpus, elementum, fex, recrementum, impuritas, & c. Quanquiam nec illa essentia ab elementis plane sit aliena, cum ex iis sit facta, atque iis etiam nutriatur, nisi quod ueluti medulla sit elementorum stabili concordia congresalchemiae Lib. I. sorum, & in praestantissimam secundum quamlibet speciem naturam, per compositionem transformatorum. Porro humor ille quo mediante hic discessus efficitur, talis debet esse, ut substantiae non noceat, sed duntaxat reseret conclusa: & uel extrinsecus additur, uel rei est congenitus: ut sic per eum in apertum producantur, quae ante in abstruso naturae sinu latitabant. Duplex autem est istiusmodi resolutio: Putrefactio, & resolutio per medicinam. Putrefactio est misti resolutio per putredinem naturalem in calido humido. Humorem enim necesse est uincete terminans siccum, agente calore externo: quo facto calor connatus cum humido suo substantiali segregatur a commistis, & homogenian suam seruat consistens seorsim. Itaque si res putrefacienda humore abundat, comminuta in illo ipso sinitur, & ponitur ad digestionem fimi uel balnei calidam, foris scilicet adhibito calore humido: sin ipsa per se humoris parum aut nihil habet ( humoris autem actualis ) teritur, & proportionali humore conspergitur, inque suo uase ad putrescendum locatur. Solet foris in libero aere, cum quid putrescit, expirare calor cum suo humido, nisi qua excipiatur, & consistat. At ars maxime illum seruatum cupit. Itaque uas claudendum est, eatenus saltem, ne fugiat essentia, quod euitatur facilius, si calor externus bene regatur, ne excedat. Huius gratia peculiares ampullae putrefactoriae concinnantur, quae cum sepultae sint in fimo, exerunt tamen fistulam, quae recludi occludique possit pro re exigente. Tempus putrefactionis, seu periodus, uocatur mensis, quod lunae motum imitetur, qui in aliquibus est triginta, in aliquibus quadraginta dierum, qui peculiariter appellatur Philosophicus, quod in artificio philosophici lapidis usurpetur. Sed & pauciores dies mensem istum conficiunt, qui definiri solent secundum naturam rei, & absolutionem operis. Non enim certus semper numerus est, cum & res, & artifex, & ministerium, & c. Sint inaequalia. Itaque & industriae artificis relinquitur & experientiae. Nonnunquam non plenaria expectatur putrefactio, sed tanta quanta sufficit: substantiae uero segregatio adiuuatur accessu aliarum operarum. A mense liquor putrefactionis menstruum nuncupatur, estque uel proprius humor cuiusque, uel alius analogus, & saepenumero aqua. Admonendus tyro est, ne decipiatur ἀκυρυλογίᾳ & catachresi autorum, qui saepe putrefactionem nominant, cum intelligunt macerationem uel digestionem: & saepe menstruum, cum liquorem macerationis. Est alia putrefactio ambigens inter calcinationem corrosiuam, & putrefactionem, uocaturque putrefactio sicca, & philosophica. Imo a quibus libet nomen habet, cum quibus aliqua ratione consentit, ut sublimatio, separatio elementorum, coctio, solutio, & c. Fit autem in aqua Philosophorum sicca, seu aceto acerrimo, nec est alius rei nisi Solis & Lunae. Haec procuratur interno duntaxat igni in loco concluso, & ab externo calore munito: neque tamen frigido nimis. Nonnunquam & uaporosus calor, isque tenerrimus admouetur. Huius putrefactionis tempus est dierum 40. signum uero, ater color. Caput Xxiiii. De resolutione per medicinam. Resolutio per medicinam est, cum commista uiolente separantur, adie¬ cta re soluente, & quamlibet misturae partem segregante. Eam autem rem e Gebro medicinam nominamus, quanquam & si liquida sit, dici queat aqua soluens. Fit autem perinde ac in lactis per coagulum, acetum, uel similia, secessu. Itaque & Empytiasis opus ipsum poterat appellari. In nonnullis uicinum est coagulationi, quae una crebro fit. Itaque & exempla eadem referri ad coagulationem poterant. In hac operatione maxima uis est caloris interni, & acuminis penetrantis. Itaque & medicina acris est, & subtilis: plaerumque actu liquida, ut insinuare in abdita se possit, & compagem soluere, more ignis. Ea commiscetur rei soluendae in uase suo, & licet aliquando actione mutua, affrictuque exurgentium spirituum, etiam ad feruorem incalescant, tamen celerioris operationis gratia calor quoque externus, sed modicus, applicatur per cineres calentes, uel prunas, aut uaporarium: quin & cum manu tenentur, fomitem concipiunt: & hoc si medicina sit aqua fortis, & res mineralis, potissimum metallica. Quae mitiora sunt, ad digestionem diuturnam ponuntur, donec soluantur. Quaedam una coquuntur ut ebulliant, fitque solutio per medicinam adiutam feruore. Si halituosa res est, aut in magno uase id fiat necesse et, aut aperto, praesertim si nihil de essentia perire potest. Nonnunquam & medicina & res separanda sicca est actu, fusilis tamen, itaque una funduntur ad ignem reuerberii uel competentem. Est autem tunc medicina potissimum aliquis fluxuum. Fusa in catinum coniiciuntur, ibique separantur. Euenit hic ut fugax sit commista impuritas. Ea itaque in aerem redacta sinitur expirare, ut sic concurrat expiratio. Quod hic relinquitur in fundo uasis, Regulus nominari solet. Exempla talium separationum erunt in uenis, metallis, & similibus. Euenit nonnunquam ut commistorum unum uel alterum tantum soluatur, integro manente alio, ut in separatione metallica, quam quartationem appellant, propter excellentiam auri & argenti, quibus potissimum haec separatio debetur: ( ideo autem uocatur quartatio, quod misture exauro & argento tantum sit addendum argenti, ut huius tres partes sint ad illius unam, fiantque omnino quatuor ). Hic attendendum est, ut medicina sit talis, ne totum simul soluat, hoc est, ne sit nimis acris, sed analoga parti dissoluendae. Uicina huic separationi est aquarum cum subtilissimis terreorum succorum, aut aliorum ramentis mistarum, repurgatio per coctionem. Coquuntur enim aquae tales sub operculo, siquidem alias sunt tenues. Coctae sedimentum sinuntur facere, iniectis nonnunquam amaris amygdalis, uel argilla, aut glarea, & c. Ita defecari & uinum assolet. Huius loci est & turbidarum lactearumque aquarum per aliquot guttas aceti acerrimi separatio: ita aquae fortes per argentum defecantur: Solutiones argenti per dul¬ cem, uel salem: & ita de similibus. Porro famulantur huic solutioni aliquando fusio, caementatio, descensio, fulminatio, sublimatio; de stillatio, & c. Caput Xxu. De Separatione per abscessum in dilutione. Separatio per dilutionem est, cum terrea humore copioso diluta ita separantur, ut grauibus subsidentibus, leuia emineant, medium occupent media. Et quoniam eiusmodi lotio in lutosis terreisque, uel ad hanc consistentiam redactis per puluerationem, calcinationem, & alia, locum habet potissimum, ueteribus γεοπλυσία recte est dicta. Ministrat autem ei abstractio, depletio, nonnunquam & filtratio, & similes functiones. Soluta enim turbataque & ad sua spacia delata, mox sunt deplenda transfundendaque per filtrum setaceum, alioquin confunduntur denuo. Duplex autem modus potissimum huius separationis est, primus est, in quo grauia fundum petunt: secundus, in quoad latus incussu pelluntur. In primo modo res ( ueluti terra lemnia, crocus martis abrasus, talcum calcinatum tritumque ) si per se friabilis, inque aqua solubilis est, ut lutum exiccatum, statim in aqua soluitur diuerberaturque: alias in puluerem prius est comminuenda: aqua autem in catino, uel patina, aut conchafundi seu plani, seu modice rotundi, continetur. Conturbatur agitando, donec materia cum aqua exacte sit permista. Postea facto sedimento grauium, cum iam minus turbida est aqua, effunditur in uas aliud, & si opus est, percolum traiicitur. Reliquo sedimento adiicitur aqua noua, iterumque turbatur & discutitur, depleturque ut prius, donec tenuissimam subtilissimamque substantiam ab arenis seiunxerimus. In aliquibus sedimentum resiccatur comminuiturque amplius: & postea denuo eluitur. Sed id fit tunc potissimum, cum fere tota substantia pura est, cumque plus innatantia tollere uolumus quam subsidentia: cum item abutimur Itaque & sic est apparatus eius ut non detur sursum ascendendi uia, sed seu resolutus & colliquefactus potentialis humor, seu prolectatus, aut etiam uaporis quidem forma productus, at dum deorsum reuocatur coagulatus, per inferna prodit more stillicidii. Potissimum usurpatur in his quae calor ascensorius corrumperet, aut quae a fortibus spiritibus dissiparentur prius quam consistere possent. Unde metallicis statim a liquatione subducendis, & c. & alias imbecillibus quibus seruatas uires cupimus, congruit. Ea est duplex: descensio & desudatio. Descensio est cum eliquatus e re succus essentialis per suffurnium sub¬ ducitur & descendit. Et huius modi sunt duo: unus per fusionem, alter per deliquium. ( Est & tertius modus per deuaporationem, cum scilicet uenae sulphurosae, aut bituminosae in perforatam laminam ferream stratae, & supra incensis lignis uruntur, quo facto spiritus in siccum solum delatus concrescit instar pompholygis. Sed artifices eius loco utuntur sublimatione. ) Ille usitatus est in fusilibus mineralium, potissimum uero metallorum uenis, postea etiam in adipibus, resinis, & similibus: & a Gebro tunc maxime uocatur Descensio, cum calces metallorum fusione reducuntur, conueniens excoctioni metallorum per canales, uel super ligno, ( ita enim appellant ) in qua e furno prodit canalis obliquus, & tendit sub furnum in peculiarem catinum: nec expectatur fusio totius, sed ut primum quid fluxit; mota materia perlignum incuruum, ( unde alterum operi nomen ) descen¬ ditur in suffurnium, ne ab igni iacturam patiatur. Ita eliquari & resinosarum arborum ramenta possunt, aliaque pinguia, quae tamen etiam in cortinis, lebetibus, ahenis, & c. Elaborantur. Loco liquoris descendit nonnunquam uapor unctuosus deorsum compulsus, qui excipiendus est aqua lebetibus contenta, ubi coagulat. Solet autem tunc plaerumque ferrea lamina perforata pro fundo uasis esse. Famulatur eiusmodi descensio etiam commistionibus metallicis exactis, quibus tum metalla noua artificiosa producuntur, tum in se transmutantur extrinsecus, tum etiam gemmae conficiuntur nonnullae. Descensio per deliquium est, cum impurae calces, sales, uel similia liquabilia, seu per se, seu in sacculo, similiue conceptaculo inclinatae crenataeque tabellae imponuntur, ut in aere uapido tabescentes purum succum emittant. Apud ueteres & haec operatio sudoris nomine explicata est. Sed nunc destillatio per tabulam uocatur. Perficitur etiam per ouorum acetabula suspensa, uel super bacillis disposita, dato foramine subterlabendi, aut in rimam recomposita illa collocantur. Solent bacillos super sartagine exceptura liquorem collocare, & per fiscellam in puteum demittere; ut peragatur destillatio prope a¬ quam, obstructo, nisi quod uehementer impellentibus nonnunquam sit paruum dandum spiraculum. Est & cum sine uase in nudo furno peragitur, obstructo tamen. Permutari potest reuerberium camino, anemia & similibus, modo calcinandum undique sit prunis conclusum. Uas aut muniri luto crasso debet, aut etiam totum includi pro pertinacia rei & diuturnitate magnitudineque ignis. Qaedam mitia etiam panno duntaxat inuoluuntur, & post luto armantur. Ubiuis non imponenda igni sunt, nisi probe siccato prius luto, dandusque ignis per gradus. Quaedam etiam aperte calcinantur, sed prunis nihilominus tunc in ollam suo tempore iniectis, ut reuerberatio absoluatur. Tempus calcinationis est, donec aequaliter & undiquaque res sit calcinata. Quod si inaequalitas obseruatur, redeundum ad ignem est. Calcinatione hac abutimur nonnunquam ad colores aliaque facienda, quibus tamen calcinationis actus est coniunctus, ueluti cum funes in olla clausa reuerberantur, donec fomes niger ignium concipiendorum fiat, quod ipsum etiam efficitur in lignis salignis, fungis arborum & similibus, & nominatur combustio potius quam calcinatio; quemadmodum etiam tostio, & ustio quidam gradus sunt ad calcinationem. Ita cum e cerussa quae per se calcis species est, fit minium eodem labore. Appellatur autem tunc duntaxat reuerberatio simpliciter, denotatque ignis gradum adhibitum operi exaltatorio. Et ibi subsistitur intra finem calcinationis uerae, hic proce¬ ditur etiam ulterius. Caput Xxuii. De calcinatione speciali. Calcinatio per reuerberium est duplex: calcinatio specialiter dicta, & cinefactio. Calcinatio specialis est, qua principaliter dicta calx in combustione reuerberante efficitur. Itaque & Graecis aptius appellari poterat τίτάνωσις quod τίτανον efficiat, cuius species quaedam est, asbestos, quam irrestinctam seu uiuam e calcario lapide confectam nominant. In hac uel res solitaria calcinatur, uel cum additamentis combustionem penitus adiuuantibus, ut sunt sulphur, nitrum, & c. Quae tunc adiicimus, cum ualida admodum est indomitaque rei compages. Alioquin uolatilia citius dissiparentur, quam a flamma uincerentur fixa. Sed spiraculum debetur nitrosis, ut uas fit tutum. In nuda quidem fornace calcinantur lapidum farragines, sed ubi preciosa est materia & pauca, fortesque spiritus, non tantum uas firmum adhibemus, sed & id firmissimo loricamus luto, & ferramentis constringimus. Quaedam etiam inter ex cauatos lapides item ferro coarctatos calcinantur. Singularis quorundam calcinatio est per difflationem, ut cadmiae gle¬ bosae, marcasitarum, stibii & similium. Quod si calcis species non statim emergit, aqua uel aceto exusti lapides resperguntur. Nonnunquam & in aere humido diffluunt. Plaerumque enim siccitas extrema, quia auida est compensationis, & attractoria, retinet uicinas partes, donec humore exaturatae fathiscant. Quod si non dissiliant una restinctione, igniuntur denuo, restinguunturque saepius. Nonnulla non integra, seu maioribus massis imponuntur, sed prius trita, ueluti Talcum & similia. Officio calcinationis huius interdum fungitur caementatio, sublimatio & similes. Caput Xxuiii. De cinefactione. Cinefactio est qua fiunt cineres. Itaque licet nonnunquam & fuligo metallica, & Alkali nominentur cineres, proprie tamen cremabilib. seu inflammatilibus comperit. Horum enim combustorum reliquiae sunt cineres proprie. Ad ministratio eius est duplex: occlusa & aperta. Occlusa fit cum segmenta rei cremiae in olla forti ponuntur, agglutinatoque operculo, & commissuris oblitis, igni reuerberii tam diu comburuntur, dum in cinerem album abierint. In nonnullis item relinquitur respiraculum, sicut in calcinatione speciali & decoctione clausa. In hac autem seruantur cum fixis uolatilia. Aperta fit uiua flamma, estque tunc res ipsa simul flammae pabulum. Sicut autem illa inseruit essentiis quae Alkali uocantur, ita haec magisterio salis elementalis. Nam tenuiores uolatilesque partes eleuantur a flamma, ut relinquatur cinis duntaxat corpulentus, qui tandem uberius ustus are nescit, aut etiam in sodam coagulatur & in uitrum fundi potest. Caput Xxix. De laeuigatione. Alcolismus est calcinatio, quae rem puluerando in alcool adducit. Et est hic reductio quorundam per glutinationem, quorundam per fusionem aut fulminationem. Alcolismus est comminutio uel corrosio. Comminutio est cum in minutissimas partes per collisum cum aliquo, rem redigimus. Et inseruit ei nonnunquam exiccatio, tostio, cribratio, & c. Nam cum non omnia simul possint attenuari subtilissime, per angustum cribrum excutienda sunt subtilia, & opus cum crassioribus repetendum. Duplex autem est comminutio: laeuigatio & granulatio. Laeuigatio est qua res super tabula solida praeduraque ductu corporis duri in leniss. Farinam leuigatur. Praemittitur ei contusio, uel calcinatio & similes, & si res grauior fixiorque est quam ut facille in auras dispiret, per se leuigatur: sin uel auolat promte, uel acri puluere offendit, adiecto liquore ducitur, ut fiat pulticula undique aequalis. Et huic suppetias fert postea dilutio, uel filtrario, aut etiam depletio, & c. Possunt tamen hae etiam in siccis pulueribus locum habere, sicubi placet. Non satis leuigata, redduntur operi. Ei affinis est molitura cum succussione. Caput Xxx. De granulatione. Granulatio est in granula comminutio. Ei inseruit fusio, est enim propria metallorum: & perficitur uariis modis. Fusa metalla in aquam effunduntur, cuius ui diuerberata dissiliunt. Fundi uero in catino uel trulla cochleari ferreo debent. Nonnunquam aquae imponuntur scopae e uiminibus exilibus, ut eo melius dissiliant. Loco scoparum tabella, uel colatorium angustissime pertusum, uel crates, & c. ad usum uenit. Nonnunquam ignito pistillo in pila lapidea indesinenter agitantur. Cribro separatur puluis tenuissimus; reliquum teritur iterum. Macerantur aliquando aceto, aut ignita in eo extinguuntur, urunturue in caemento, ut fragilia euadunt. Post adiecto sale teruntur. Sed & funduntur cum sale uel alumine, ita ut inter fusionem agiten¬ tur commisceanturque probe. Quaedam fusa in alueolum pingui oblitum imponuntur, cumque concrescere incipiunt, euentilantur, aut granulescunt. Affinis granulationi est sublimatio floris aeris, cum ad purum excoquitur in catino ante folles. Sub finem enim cum incipit paululum refrigescere, cum impetu sursum fertur nubes granulorum. Caput Xxxi. De corrosione. Corrosio est calcinatio per medicinas corrodentes, quarum acrimonia penetrat, & secundum minima compagem soluit. Uariae autem sunt eiusmodi medicinae, & potissimum excellunt aquae soluentes, ut acetum stillatitium, spiritus salium, chalcanthi, sulphuris, muria praesertim ex ammoniaco, succi berberum, limoniorumque destillati, aqua mellis, aquae fortes, & c. Nonnunquam & uapores & pastae acres, quales sunt coloritia & similia, eundem usum praestant. Mergitur autem corrodendum corrodenti, uel eo inungitur, aut exponitur expirationi pro cuiusque natura, & ualet potissimum in metallicis, quae ideo etiam solent in laminas duci, uel scobem. Coniuncta corrosioni nonnunquam separatio est, ut simul & calx fiat, & heterogeneorum discessus: itaque & pro claue artis philosophicae haec operatio est habita. Quanquam autem multipliciter corrosio fieri potest, nobiliores tamen sunt quae perficiuntur per amalgamationem, fumigationem, praecipitationem, emplastrationem, & stratificationem. Caput Xxxii. De amalgamatione. Amalgamatio est calcinatio metallorum familiarium per hydrargyrum, Quanquam enim non semper eo modo ad finem calcis contendamus, satisque est solutum ita metallum esse, ut duci possit, instar pultis seu malagmatis auri fabrorum: tamen corrosio fit per eam in puluerem minu¬ tissimum, quem item calcem nominant. Eius procuratio est talis. Metallum in bracteas tenues uel folia, aut scobem elimatam ductum, commiscetur cum duplo, uel octuplo plus minus argenti uiui puri, ut fiat pulticula undique sui similis, seu homogenea. Agricola sextuplum habet. Nonnunquam tamen non commiscentur frigida, sed metallum in calefactum argentum uiuum mergitur: & appellant istud aurifabri molere. Amalgama in catinum triquetrum fere candentem, intus creta oblitum immittitur, agitaturque cum bacillo ligneo, donec fumum exhalet, seu suspirare incipiat hydrargyrus. Postea effunditur in concham frigidae, & lauatur donec secedat nigrities. Hoc facto exiccatur ad cineres calidos, ut aquea humiditas abscedat. Traiicitur per corium uel pannum densum, ut abundans hydrargyrus separetur. Ita amalgama est quo aurifices utuntur. Corpus porro ipsum quod mansit intra corium, quodque adhuc aliquid argenti uiui habet, reponitur in catinum, & prunis admouetur. Dumque fumigare incipit ( cauendum sibi a fumo est ) agitatur continuo & celeriter cum bacillo, ut expirante hydrargyro, puluis relinquatur subtilissimus. Ignis uero is debet esse, ne fundatur metallum & denuo confluat. Quod si cauere uolumus, salem pulticulae ingerimus multum, una conterendo. Ita hydrargyros euanescit, & sal relictus prohibet confluxum. Postea sal tollitur elutione: & puluis purissimus caute exiccatur. Porro ista potissimum obseruantur in auro & argento. In plumbo & stanno etiam facilior opera est, quae tamen potius alio calcinantur modo quam amalgamatione. Quanti autem habita sit amalgamatio eiusmodi, satis declarant artifices, dum multum boni in ea esse contendunt. Caput Xxxiii. De fumigatione seu corrosione per uaporem. Fumigatio est per fumum acrem corrodentemque calcinatio. Et fit diuerso modo. Metalla nobiliora afflatu plumbi fusi uel hydrargyri fragilia reddun¬ tur, & postea comminuuntur terendo cum sale. Locantur autem plumbum aut hydrargyrus in cucurbita lapidea, uel simili uase colli angustioris, lamina auri uel argenti imponitur orificio: subiecto igni ascendens halitus se insinuat, & fragilem reddit laminam. Uni remotae succedit alia, quoad satis. Alius modus est, cum lamellae quadamtenus pertusae a filo suspenduntur intra ollam super aceto, uel similibus acrem halitum emittentibus: olla tecta locatur in cineribus calidis uel fimo, ut suspiret uapor continue, ita corroditur superficies paulatim: calx inde abraditur, & quod integrum est, denuo exponitur uapori, quoad totum est corrosum. Est & cum sine uase lamellas suspendimus super cumulos recrementorum uuarum expressarum seu gigartorum, dum in se succensi feruescunt. Par ratio est cum musti feruori traduntur: uel aeri acri, aut etiam uapori decoctae muriae & similium. Caput Xxxiiii. De corrosione per aquas fortes. Corrosio per aquas fortes duplici potissimum administratur modo. Quod enim ita calcinatum uolumus, filamentis nectimus, & aquis acribus demergimus: demersum madefactumque extrahimus, & ad aerem suspendimus, sinentes ibi donec paulatim superficies corrodatur. Quod calcinatum est abradimus, & cum reliquo opus reuocamus. Nonnunquam tamen saltem rore acutae aquae conspergimus lamellas, & alicubi reponimus etiam in olla, uel concha. Alter modus, & quidem frequentior est, ut metallum discerptum in particulas, seu crustulas inflexas, uel etiam scobem elimatum, penitus infundatur aquae soluenti, quae debet tribus uel quatuor digitis ultra corpus eminere in cucurbita separatoria, uel alia, satis tamen capace, ne si claudatur, a spirituum uehementia disrumpatur. Uas istud cum materia uel statim prunis, cineribus ue calentibus modice adhibetur, ut efferuescat; & ubi deferbuit, purum effunditur, reliquiis adiecta noua aqua, donec totum sit corrosum: uel aucta aqua locatur in cineribus modice calidis, aut fimo ad digestionem diuturnam, usque ad solutionis finem, idque fit maxime clauso uase. Si tamen non procedit solutio ex sententia, mutatur aqua soluens in dies quinque. Solent autem metalla fortibus infusa, etiam absque externo calore efferuescere & solui. Facta solutione ( ita enim appellatur hoc opus potissimum, nomine generali accommodato ad speciem ) calx descenditur, seu praecipitatur ad fundum, atque ita separatur a forti, cui exacte ideo est permista plaerumque, ut ubique appareat homogenia perspicua. Nonnunquam acetum idem praestat. Separatur autem infusa aqua dulci, aut etiam salsa, uel primum dulcis calida immittitur, postea sal & coagulat amissa perspicuitate. Inde per qui¬ etem subsidet coagulum. In argenti solutione hoc peculiare est, ut uel laminae cupreae in patina locatae infundatur tota mistura; defertur enim ad eam calx, & tanquam nebula incumbit uel farina: uel etiam in uas cupreum transfundatur. Facto sedimento aqua defunditur; calx eluitur dulci, & diligenter siccatur. Aqua uero illa uel ad medicinam in arthriticis doloribus foris adhibetur, uel separatur destillando, & fortis procedit relicta dulci. Est & alia separationis ratio per destillationem ex alembico, uel diuaporationem lentam, quo pacto coagulatio solet fieri. Illa usurpatur cum seruare aquam uolumus & denuo ad opus accommodare. In hydrargyro ea res nominatur potissimum praecipitatio uel fixio. Porro non omne omni soluitur aqua, ut aurum, quod duntaxat regiam requirit, uel stygiam, quae omnia ita solubilia resoluit. Et habet locum non in metallis duntaxat, sed & in lapidibus, gemmis, marcasitis, & simili¬ bus. Est & attendendus usus illius calcis. Alia enim aqua fit solutio, cum calx corpori pro medicina ingerenda est; alia cum foris ad quaeuis alia usurpanda: ibi fugitur stygia, & quaecunque ueneni est suspecta. Nota tamen in toto hoc negocio, non meram fieri corrosionem, praeterquam in auro puro; sed una etiam aliquam corruptionem, aut alterationem saltem eui¬ dentiorem, ut uidere in ferro, cupro, & c. est. Caput Xxxu. De corrosione per pastam. Haec fit cum laminae metallorum uel lapidum, & c. Inducuntur pulticula coloritii, & ueluti emplastrantur. Unde opus hoc potest emplastratio appellari. Illita lamina reponitur alicubi, donec sit corrosa. Oportet autem pulticulam esse ex separabilibus, ut salibus, chalcantho, aceto, urina, horumque crystallis, ut elui possint denuo a calce facta: uel ob uolatilitatem per sublimationem uel expirationem tolli, ut ammonius, & c. Huic nonnunquam cementatio substituitur. Et si non tantum simul una illitione corrosum est, repetitur opera abrasa calce priore. Alchemiae Lib. I. Caput Xxxui. De corrosione per pulueres seu stratificatione. Fit haec calcinatio, cum id quod corrodendum est, uicissim in uase aliquo sternitur cum pulueribus corrosiuis. Est autem id uel in lamellas ducendum frangendumque, uel in particulas conuenientes comminuenidum ueluti limaturam, & c. Fit stratum primum de sale corrosiuo, postea de illa materia, & sic quo ad satis. Strata clausa locantur alicubi ad suum mensem, uelati in gigartorum cumulo, uel fimo, & c. Interdum limatura metallica aceto urinaue prius irrigatur, postea sal admiscetur. Cum corrosio facta est, in aquam dulcem praecipitamus totum, eluimusque per modum dilutionis terrarum. Quod nondum corrosum est, separatur, & officinae redditur. Nonnunquam accedit tritio & laeuigatio. Interdum & cementatio in reuerberio laminis uicissim cum puluere stratis in pyxide sua, & c. Ita fuit distractio in separatione & calcinatione. Caput Xxxuii. De extractionibus, & quidem primum de expositione. Extractio est segregatio essentiae, qua e corpore suo extrahitur. Fit hic una etiam distractio, & potissimum ei famulatur resolutio commistorum; nonnunquam etiam calcinatio, coctio & similes: & intelligitur extrahi essentia in unum collecta, & ueluti prolici, quanquam id non fiat sine solutione continui, & diuulsione. Et sic nobiliores esse distractionibus extractiones manifestum est, quamuis interdum uel famulentur aliis, uel in eorum locum cedant. Extractio est duplex: expressio, & prolectatio. Expressio est extractio per prelum, quo coacta res substantiam forma liquida effundit. Eius usus excellit in succis, & oleis quibusdam extrahendis: & praecedit eam praeparatio peculiaris, ut profluere essentia possit. Itaque quaedam, quae proprii succi copiam habent, comminuuntur, inque eo macerantur, quaedam in alio conueniente infunduntur: nonnulla putrefiunt aliqua elixantur, torrentur & similibus apparantur modis. Si humiditas: opiosa est, filtrantur, posteaque prelo urgentur, quoad succus exceptus est omnis, qui per suos canales profluit in disposita conceptacula. Si parcum est humidum, filtratione omissa, comminuta exilius & colo firmo inclusa, prelo subiiciuntur cogunturque. Quibus humor tenax & pinguis est, quique concrescit facile, ea praecalefacienda sunt in sartagine uel aheno. Ita fuxilis facta offa dum calet, implicata filtro fortiter prelo comprimitur, & non raro etiam cuneis malleo adactis urgetur. Magna autem instrumenta concinnari solent & ualidissima, si cubi uiolentia requiritur magna, quo pacto fieri solet in uulgatis oleariis molis. In reliquiis si quid essentie restat, eae irrigantur nouo humore, cale fiunt, & denuo exprimuntur, quanquam in aliquibus non opus est calefactione, sed duntaxat aspersione & maceratione aliqua. Si expressio extrahere totum nequit, succedit ei operatio alia extractoria, quandoquidem nihil essentiale neglectum cupimus: & sic succedit ei destillatio, calcinatio cum filtratione, coagulatione & similibus. Ceterum preli compendia sunt plurima. Quae leuius exprimi debent, linteo inclusa utrinque obtorquentur digitis: uel inter quadras tabula sue alias coguntur. In hunc usum etiam tabulae laeues, metallicae, ligneae, lapideae: item forcipes cum dimidiatis globulis, similiaque comparantur. Nonnunquam in cupas coniecta res molaribus oneratur lapidibus, & c. Caput Xxxuiii. De prolectatione & sublimatione. Prolectatio est extractio per attenuationem partium subtilium, ita ut rarefactae inclinatione suae nature a crassioribus in diuersum ferantur, ibique consistant. Itaque etiam eiusmodi res, e quibus aliquid prolectamus, attenuatoriae uocantur, seu rarefactiles: & antequam consistar prolectatum, uel igneum, uel aereum, uel aqueum efficitur, ut ita mediante horum elementorum forma fiat prolectatio, & absistat a terreis fixis, ui leuitatis suae uel fluxus. Principaliter ita extractum est essentia. Inuertitur tamen nonnunquam opera, usumque praestat conuersum, ut essentia subsistat, euocetur uero alienitas. Cum item essentiae coniuncta sit uirtus, qua res uinere dicitur, seu in uigore esse & ualere: id a quo extrahitur, remanens in imo uasis, caput mortuum e contrario nominatur, qua tamen uoce designatur nonnunquam & essentia subsistens in fundo. Saepenumero etiam id quod prolectum est, capiti mortuo redditur, quod uocant cohobare. Id cum sit, plaerunque teritur fex, seu caput mortuum, & humore imbibitur paulatim, unaque maceratur, uel si non est humidum, permiscetur conterendo. In adhaerentibus ualide, id est cum uasis iactura. Fit & caput mortuum interdum materia salis. Uis proliciens est calor, qui adhibetur secundum operis modum, reique naturam & scopum artificis uarie. Ita materia opusque semper uas suum requirit, idque compositum plurima ex parte. Et quedam primo statim opere Alchemiae Lib. I. sat sunt pura, alia elaboranda sunt saepius repetita, seu eadem, seu affini operatione. Porro duplex est prolectatio: Sublimatio & destillatio. Sublimatio est cum extractum in sublimem uasis partem agitur, ibique subsistit. Itaque per hanc potissimum essentiae uolatiles quae ascendere possint, fiunt. Sed & conuersim adhibetur ad praecipitandum, qui modus nominatur fixio sublimatoria, seu per sublimationem. Deinde etiam coadunatio quaedam & commistio fit per eandem, ita ut quod eleuatum est, subinde remisceatur ei quod in fundo mansit, atque ita una figatur, uel duo diuersa una eleuando incorporentur mutuo. Succedit postea sublimatio etiam calcinationi, exhalationi, & similibus, quorum munere interim perfungitur. Caput Xxxix. De sublimatione per distantiam, quae Eparsis. Duplex est sublimatio: una per distantiam, altera per superficiem, seu E¬ parsis & Epipolasis. Sublimatio per distantiam est, cum inter sublimatum & caput mortuum interuallum aereum intercedit. Et non halabilia duntaxat ita sublimantur, sed & uaporabilia nonnunquam, ad modum magni mundi, in quo halitus eleuati per imum aerem in medio consistunt. Modus eius est hic. Res sublimanda praeparatur ut decet, nempe uel lotione, uel calcinatione, tostione, comminutione, & c. Postea cucurbitae prolixiori, quae Aludel uocatur, uel matulae, saepius quidem fundi plani, nonnunquam tamen & sphaerici, imponitur, ut duabus partibus uacuis, tertia sit impleta. Cucurbita autem recta est, lapidea, uel uitrea, lutata tamen, prominens amplius e fornace, & nonnunquam plicas, abscessus aut spondylos habens circa collum summum, ut insidere sublimati spiritus queant, nec relabantur. Imponitur ei galea, uel alembicus caecus, in uertice tamen perforatus unico foramine mediocri: qua committitur cucurbitae, luto ualido agglutinatur, & non raro etiam uinculis ferreis astringitur, ne moueri a ualidis spiritibus queat, uel etiam tripode ferreo praegrauatur. Luto rite siccato, imponitur in catinum arenarium tribus digitis a fundo intercedente arena, quatuor uero a lateribus. Furnus sublimatorius rotundus, maxime accommodus est. Subiicitur ignis prunarum, uel lignorum densorum ( fagi, quercus, & c. ). Et datur calor per gradus, ita ut primo gradu bene siccentur omnia. Tunc etiam foramen in uertice alembici apertum est, ut spiritus humidi abscedant, quanquam & alembicus non soleat imponi nisi illis digressis. Exploratur autem eorum praesentia & fuga per laminam ferream politam, quae afflatus facile suscipit, & repraesentat. Cum spiritus sicci scandunt, clauditur oculus alembici, uel si hactenus non fuit impositus, additur. Clauditur autem cono ferreo, uel uitreo aliquanto longiore, & ne accrescat sublimato, interdum commouetur. Debet enim liber esse, ut etiam operis profectum possimus per foramen contemplari, & spiritus nimis uolatiles emittere. Tunc etiam ignis intenditur, ut sit gradus ad sublimandum iustus. Si sat iusta quantitas sublimata est, alembicus demitur & exinanitur, sique placet, restituitur, & opus pertexitur. Nonnunquam materia noua iniicitur. Quod si sublimatio fit fixionis gratia, per foramen etiam subinde praecipitari deorsum potest quod adhaeret: ueruntamen hic potior est remistio cum capite mortuo puro. Si una sublimatione non sat pura & subtilis, uel ad usum habilis res euasit, ter quater ue iterum sublimatur, donec color, odor, uirtus, & c. placeant. Haec sublimatio sicca est, in qua notanda rerum diuersitas est, ut opus bene regatur. Cum consilium est puram essentiam eleuando extrahere: sunt autem rei commistae sordes crassae uolatiles, quae una cum puris eleuarentur igni aucto: eas tolli necesse est ante eleuationem: uel si aufferri non possunt, commiscendum totum est cum remedio quodam graui & fixo, quod sordibus familiare illas retinet data uia essentiae subtili. Illud autem remedium est, arena, colcotar, scobs ferri, & similia, quae tamen eiusmodi oportet esse, ne quid peregrinae qualitatis afferant sublimato. Neque uero tantum sordibus in imo retinendis ista inseruiunt, sed & in inuersa sublimatione, substantiae ipsi, a qua sublimando segregatur inutilitas. Interdum studios e quaeritur alteratio una cum sublimatione, ut facultas spiritaliter se insinuet in sublimatum. In quibus essentia tam fixa est, ut eleuari a corpore per se non possit, quod etiam tunc fit, cum fixis partibus firmiter inhaeret, aut ubi Sublimatio pro calcinatione, aut commistione est: adiiciuntur ibi quidem uehicula uolatilia, quae cognatas partes secum euehunt: hic autem quae mistionem ingredi uolumus. Et in uehiculo quidem sublimationis, res ipsae praeparantur calcinando & laeuigando: uehiculum tritum commiscetur per minima, & una imponitur Aludeli. Sit autem id re pura, item depuratum, & tale ut a sublimato separari postliminio queat, qualis est sal am¬ monius, & huic affinia. Est & hoc notandum, quod, si uaporosa humiditas utilis, aut nobilis coniuncta est rei sublimandae siccae, illa prius debeat excipi destillatione, & postea mutato alembico reliquum sublimari. Si non placet mutare alembicum rostratum caeco, cum spiritus humidi disparuerunt, occludatur nasus. Sed tunc non bene iudicium de quantitate eleuati sumipotest, nisi prius decussus sit nodus, & foramen factum. Et sic fit sublimatio sicca in uasis con¬ tinuis. Est & cum non continuatur alembicus Aludeli, sed per digitos quatuor aut sex distat, idque propter spirituum noxiorum copiam. Fumidi enim & nimis acres ad latus repercutiuntur disceduntque: corpulentioribus in galea ( tunc enim loco alembici galea, uel campana argillacea utimur ) haerentibus. Pro aludele etiam usurpari potest catinus uel olla fundi plani, qua in prunis disposita, materia intus contenta subinde per rutabulum commouetur, ut fumi soluantur, & recta imminentem galeam subintrent. Interdum non una galea est, sed plures, ut quinque, nouem, & c. Impositae mutuo, & inferioribus latius pertusis, summa uero uel solida, uel paruum foramen in uertice habente. Hoc modo etiam diuersa sublimata possunt excipi. Pro galeis sumi possunt ollae, uel catini: imo & cucurbitae oblique locatae, & in fundo perforatae: quae tamen magis congruunt sublimationi continuae, ita ut occurrat cucurbita excipiens, inferiori cucurbitae in catino locatae. Affinis tali sublimationi est in metallicis officinis fauillarum collectio cuius gratia concamerata praefurnia plaerumque desuper furnis imminent, & lateribus adhaerentem fauillam capiunt. Altera sublimatio per distantiam est uaporosorum, estque pro destillatione, nec quicquam distat ab apparatu destillationis, nisi quod alembicus sit caecus, ita tamen conformatus, ut undique propendente limbo, tanquam sacco excipiat concretos uapores. Ita Auicenna dicebat aquam corrigi sublimatione. Cum sat aquae collectum est, exhauritur, uel emittitur per tubulum alembici. Etiam haec sublimatio potest fieri absque continuitate. Nam pro alembico super olla, uel alieno, in quo est aqua bulliens, uel simile, accommodatur uellus uel lana bacillis sustentata, uel suspensa. Haec cum sat uaporum concretorum combibit, exprimitur in labrum uel patinam. Caput Xl. De sublimatione per superficiem, quae Epipolasis. Epipolasis est, cum sublimatum ad superficiem duntaxat ascendit, eique insidet. Et primum quidem e centro ad superficiem essentiae extrahuntur, sed nonnunquam eadem operatio inseruit repurgationi. Duplex est: sicca, & humida. Sicca est cum immediate ex re ipsa sublimatum efflorescit, eique cohaeret proxime in sicco. Et peragitur modis uariis, opera caloris eleuantis, & clausuris apertis uiam egressui laxantis. Aut enim igne circulari interueniente uase clauso, tanquam per tostionem protrahitur exugiturque substantia e centro in apertum: cuius apparatus est idem qui destillationis descensoriae per ollas: quanquam & in clibano possit perfici re inclusa ollae, uel spherae. Aut in fornace reuerberii uel anemia ouum Physicum cum materia ponitur, adhibitoque igni subtus potius, flos eleuatur, & ut ille modus in lignosis usurpatur, ita hic in mineralibus magis. Addi plaerumque solet adiumentum eleuatorium, ueluti sal ammonius in stibio. Quod sublimatum est, abstrahitur penna, & eluitur. Idem etiam nonnunquam fit in aludele cum alembico caeco: & saepe coniunctum est cum Eparsi, quibusdam partibus, quae scilicet sunt spirituo siores, ad summum ascendentibus, quibusdam capitis mortui extremitati insistentibus. Est & cum tardo caloris motu longo tempore in superficie efflorescit pars substantiae subtilissimae: & hoc procurat artifex per naturam potissimum. Ita enim e lapidibus metallicis existunt metalla pura puta: ita e succino succus nobilis, & c. Sic resinae ex arboribus, muscus ex cranio, & c. Hoc autem coniunctum plaerumque est cum putrefactione sicciore, in qua calor connatus & humidum insitum euocatum foris consistit. Epipolasis humida est, cum e re in humore excedente collocata, sublimatum enatat emergitue usque ad summum, ubi subsistens apparet. Itaque & sublimatio per enatationem seu emersionem appellari potest. Adiuuatur autem hec leuitatis naturalis inclinatione, & dissidio diuersarum substantiarum: & procuratur per calorem non modo actualem, sed & potentialem. Ibi quidem cum elixatione, rebus prius comminutis, est: hic autem cum corrosione. Sed & cum in aqua res putrescit, euenire istud solet. Itaque mini strant hic elixatio, putrefactio, & corrosio, concurrente comminutione, maceratione, digestione, & similibus. Erodentia autem sunt potissimum aquae soluentes ut lixiuia acria, spiritus uini exacerbatus, aqua mellis, acetum destillatum, aqua fortis, & similes in quibus delectum esse oportet ratione usus. Humor uero elixationis est aqua quaeuis, & oleum. Item uinum, & nonnunquam pinguedines pro re¬ rum natura. Ita quod in abdito naturae complexu detinebatur, per calorem liberatur, & in humore ad diuersam fertur regionem: unde abstrahitur, eluitur corrigiturque ut decet: sicut in oleis & tincturis praecipitur. Famosissima hic est Philosophica sublimatio per aquam permanentem, seu acetum acerrimum, quam & ignem gehennae appellant. Ea est cum amalgamatione, & peculiaris electro metallico, nec indiget semper externo calore, nisi forte modestissimo. Affinis autem est ei sublimationi, qua Uistadius facit auri quintam essentiam, quanquam hoc non fiat sine calore feruido. Notabis, quod, ut occultent hanc sublimationem, dicant suam sublimationem non esse in altum eleuationem, sed nobilitationem, qua ignobile exaltetur ad praestantiam summam. Neque uero taedium obrepere oportet, quod non simul totum eleuetur repente. Quorundam ea natura est, ut paulatim emergant tempore longo, idque mutatis non raro menstruis, dum tam arcte occlusa est natura, ut citius obtundatur uis resoluentis, quam reseretur claustrum. Et ut tunc renouando humor est, ita quoque particulatim abstrahendum sublimatum, seorsimque colligendum, donec nihil relinquatur praeter feces, seu caput mortuum proiectile. Porro illiusmodi sublimatio famulatur dilutioni interdum, & distractionibus, dum confusae diuersae substantiae per sui temporis quietem sinuntur discedere, & postea separantur. Cognata emersioni est eleuatio uini per mediam aquam, qua simul fit detersio acrimoniae & dilutio. Uas aqua pura plenum proportionem habens ad uinum, inuerso ore immittitur in subiectum calicem uino impletum: illo descendente hoc eleuatur. ( Solet & super seriis seu doliis fieri, sed uitiatur uinum dolii, aqua descendente. ) Caput Xli. De destillatione. Destillatio est prolectatio, qua essentia extrahitur forma liquoris, & coagulata defertur per stillicidium, translata a uase materiae in excipulum deorsum locatum. Quod itaque destillandum est, resolubile in consistentiam humidam esse necesse est, aut cum humore esse, siue is connatus sit, siue foris adiectus: sunt autem talia maxime uaporosa, & quae spiritus oleosos habent. Unde si destillanda per naturam non sunt talia, per artem eo sunt deducenda. Et est inuenta destillatio essentiae extrahendae gratia principaliter, quanquam & famuletur abstractionibus, depurationibus, & similibus. Cum item non satis pura prodit separataque essentia, repetitur illa saepius, sed cum distincto regimine: & uocatur ea res Rectificatio per destillationem. Eadem potest & sublimationis officio fungi, si alias sublimabile cum humore eleuante attollatur, a quo postea secernitur denuo. Caussae externae, quibus artificium promouetur, est principaliter calor attenuans, inde frigus coagulans. Sed & ex accidente destillatio a frigore procuratur loco caloris externi. Sunt enim quaedam quae externo frigore glaciei, & c. Adhibito, in se incalescunt & eleuantur. Fit stillicidium etiam in circulatione, sed differt extractione, & uasorum dispositione. Materia debet comminui prius, antequam imponatur ad destillandum, ita tamen, ut cuiusque destillationis modus requirit. Nec est excedendus lustus modus aut uas nimis implendum. Ita quaedam sola imponitur, quedam cum additamentis, quae destillationem faciliorem faciunt, aut laudabiliorem. Nonnulla singulariter preparantur digestionibus, macerationibus, circulatione, putrefactione, & similibus. Res flatulentae magnis uasis sunt destillandae. Uariae quidem sunt destillandi formae, ita ut uix omnes praeceptis possint: comprehendi. Ueruntamen modi usu comprobati sunt hi potissimum. Destillationum alia fit per ascensum, alia per descensum. Caput Xlii. De destillatione ascensoria per alembicum. Destillatio per ascensum est, cum antequam destillet extractum, subli¬ matur specie aerea. Debetque ea esse continua ab initio ad finem, cum opere interrupto uix ascendat id quod reliquum est. In uasis peragitur uariis, pro artificis industria, scopo, & natura rerum. Uas materiae ita locatum sit, ut subtus administretur calor, sitque uia spiritibus sursum: unde iterum in decliuia facta plurimum coagulatione in humorem, ferantur, excipiaturque liquor conceptaculo suo. Et hoc interdum per breue spacium sit, & unicum excipulum: interdum per longos gyros qui serpentinis dictis absoluuntur: ubi consultum est; ut quoties serpentinae ab alto decurrunt ( non autem nimis extolli debent ab initio uasis, ne relabatur coagulatum ) rediturae sursum, toties sit receptaculum, a quo continuo ductu iterum ascendant gyri, donec perueniant ad ultimum excipulum. Et hic distinctis locis etiam sua sunt refrigeria, quibus aquam frigidam continentibus spiritus tenuiores, feruidioresque coagulent citius. Nonnunquam tamen sine anfractu lapsuque multiplici statim a principio decurrunt anguine per dolium refrigerans in excipulum. Sublimatoria destillatio dupliciter fit: per alembicum, & per inclina¬ tionem. Quae per alembicum, rectam habet cucurbitam uel uesicam, cui imponitur alembicus rostratus, isque uel simplex, uel multiplex, cum totidem rostris ad diuersos liquores una opera excipiendos. Est & rostrum unum uel plura in uno alembico: si serpentinae anfractuosae applicandae sunt, plaerumque pro rostro fistula e uertice assurgit, & committitur serpentinis. Nonnunquam alembico accommodatur uas refrigeratorium, in quo quia aqua facile incalescit, mutanda est saepe. Si res tenuis est, collum cucurbitae debet esse exilius & prolixius: alias si crassa, capacius. Ita si saepius eximenda res, & alia reponenda, matula utimur. Quae facile ebulliunt, & ad summum exundant, minore imponuntur quantitate, & cum additamentis, ueluti arena, sale, & similibus. Nonnunquam & spongiae, suber, pergamena, interponitur interalembicum & materiam cucurbitae, quod ita penetret spiritus subtilissimus, & prohibeatur ascensus materiae. Sed & tunc calor moderandus est, & nonnunquam spamae per cochlear dissipandae retecto uase: quanquam in talibus etiam non solet claudiantequam dispulsae sint bullae. Interdam res non in cucurbita tantum ponitur, sed & in alembico, ita tamen ut uel in limbo disponatur, uel interuentu ligneae craticulae detineatur in alto, ut sit transitus spiritibus. Euadunt tunc destillata ualidiora, & non raro etiam ita aromatizantur. Est & cum liquida res in imo ponitur, sicca in alembico, ut uapor permeans uim trahat: id quod tunc fit potissimum, cum prius destillatum uolumus roborare. Opere destillatorio etiam iunguntur spiritus sicci humidis, & forma olei cum aqua prodeunt per alembicum. Tunc in summo cucurbitae collo calix cum aqua disponitur: in fundo collocatur res halabilis. Itaque dato igni suspirantes halitus uaporibus copulantur, & una coagulati descendunt. Quod si metus est re aqua calicis ante finem operae deficiat, per summum foramen in uertice alembici calida sufficitur demisso infundibulo. Caeteram a fornacibus & catinis aliisque nonnunquam haec destillatio nomina accipit uaria. Dicitur de stillatio per balneum Mariae, uel maris, cum fit in fornacecum aheno balnei, cuius calor est plaerumque primi gradus: & eiusmodi destillatio congruit rebus leuioris compagis, ut herbis & similibus quae prae macerata oportet in suo, uel proportionali succo, & minutim concisa. Destillantur ita & succi, fitque separatio tenuium spirituum a crassioribus partibus. Destillatio per balneum roris est, cum non aqua uas continens tangit, sed eius duntaxat uapor, quo pacto flores potissimum destillantur. Sed cauendum est ne nimis leni calore utamur, & non tam essentiam, quam phleg¬ ma inutile eleuemus. Destillatio per cineres, uel arenam est, cum fit in catinis cinereis uel arenariis, qui conueniunt rebus consistentiae firmioris, cum ignem prebeant fortiorem. Destillationem per balneum siccum, seu stusam siccam nuncupant, cum sine catino res imponuntur uesicae amplae ex cupro stannato, cuius operculum est alembicus instar campanae turritae e stanno, uel etiam uitreus rotundus rostratus. Fit in furno acesiae cum minore molestia: alias etiam in simplici destillatorio: quanquam plebs eius compendium faciat per figulinam compagem coniuncto foco & ergastulo, cui imponitur pi¬ leus coniformis cum rostro. Per uesicam autem destillantur non tenuia tantum, sed & firmiora prae macerata tamen in suo menstruo. Destillatio per cacabos est cum fit in fornace cacabaria, & sic de aliis. Interdum destillationes plures ascensoriae concurrunt, ueluti cum eodem opere per balneum maris, & roris destillamus: eodem per balneum & arenam, si quidem duo catini diuersas res continentes sibi inseruntur mutuo: uel in eodem catino aqua est & arena simul, & tunc etiam calor auge¬ tur. Sunt & uicariae huius destillationis ascensoriae. Nam cum pro fornace solis calore utimur, destillatio ad solem fieri dicitur, ubi attendendum est, ut calor uas materiae uerberet eo gradu qui requiritur, non autem tangat receptaculum. Uocatur destillatio per parabolam, cum speculo collecti radii repercutiuntur ad conceptaculum: uel destillatio per crystallos cum a globis crystallinis radii iidem ad uas diriguntur. Est & destillatio per patinam, quae uel super fornace sit, uel ad solem. Si ad solem, res concisae humectaeque in patina uel concha collocantur, & sursum alia patina disponitur, quae uapores suscipit, & coagulatos per quandam inclinationem demittit in ollam uel aliud uas commode applicatum. Si super fornace aut foco, perinde fit ac in balneo, uel stusa sicca. Nam uas continens in aqua locatur, ut inde uapores assurgant in imminentem patinam, uel campanam: uel immediate igni admouetur, idemque peragitur. Nonnunquam coniungitur destillatio per patinam, & balneum seu maris seu roris: ( nisi duplex balneum fieri uelis, humidum & siccum, operculum enim balnei ita informatur ut sit instarpatinae, a qua procedit rostrum. Si itaque res immerguntur aquae aheni, & postea cucurbita cum alia materia imponatur; duplex uno opere peragitur destillatio. Est & cum uasa destillatoria fimo, doliis aquae calidae, uel labris, & c. Inseruntur; & sic multiplicibus alembicis simul destillare possumus. Quaedam ollae inclusa infodiuntur terrae. Collum prominens munitur alembico, datoque igni circulatorio peragitur destillatio ascensoria, in qua tamen interposito quodam cauendum est ne alembicum feriat spiritus ignis. Ita destillari possunt spirituosa & tenacia quae facile exundant. Sed & opus tunc est canalibus serpentinis, & refrigeriis. Caput Xliii. De destillatione per inclinationem. Destillatio per inclinationem est, quae fit uase continente materiam in latus inclinato, rostro deorsum uergente. Illud uas cum plaerumque sit tetorta, etiam destillatio per retortam opus nominatur. Nonnunquam & destillatio per descensum dicitur, quod parua fiat eleuatio, indeque mox deorsum reflexio; uel quod spiritus mox deorsum reuocentur, & sine alembico in curuatura coagulantes descendant. Alchemiae Lib. I. Inuenta propter ea est quae firmae sunt compagis, & spiritus graniores, difficulter in altum scandenets reddunt. Postea uero accommodata etiam tenuioribus est. Dispositio uariat. Retorta sine alembico proboscide ultima iungitur inferius locato receptaculo, idque uel immediate, & tunc simpliciter deorsum spectat cornu; uel per serpentinas; & tunc reuocatur extremitas rostri sursum, ut in altum elatis canalibus recte respondeat, ipseque uenter retortae in superiore parte fornacis decumbit sepultus in catino cinereo uel arenario. Hoc tunc potissimum fit cum oleosa tenuia destillantur. Ibi uero in medio fornacis reuerberatoriae uenterponitur, ita ut a latere promittat collum per rimam, quae obturanda est exerto eo. Et hoc modo firma mineralia destillantur sine catino, retorta tamen crasso luto, eoque duplici uel triplici nonnunquam obducta & probe resiccata. Quod si catino cinereo uel arenatio libet uti, quod fieri potest in minus solidis, etiam hoc locum habet: nonnunquam tamen saltem pasta cineraria pro catino & luto est, tuncque minor datur ignis. Cum destillantur ea quae spiritus acres fundunt, in receptaculo fontana ad tertias plena esse debet, quam postea rectificando aufferre denuo possis, si placet ( non enim semper id fit. ) Interdum idem mergitur in uase aquae frigidae ad partem tertiam, uel quarti digiti altitudinem, & desuper admouentur lintea madida, & spiritus eo citius coagulentur. Ignis datur per gradus, ut primus plaerumque duas horas duret, reliqui pro rei modo. Est & rectificatio per retortam, sed igni leni. Si res imposita facile eleuatur spiritibus crassis, quales sunt in sublimatione; adiicimus salem, uel farinam silicum, aut laterum, uel quod potius est: fragmenta horum instar seminis canabini. Cum retortae locantur in aheno balnei, etiam imbecillia possunt per inclinationem destillari. Sed & tunc coniungi potest destillatio per alembicum e medio aheni assurgente cucurbita, & per inclinationem ad marginem dispositis tribus uel quatuor retortis, pro capacitate aheni, quarum colla per plicas prodeant. Affinis destillationi inclinatorie est destillatio per lacinias, quam separationibus accensuimus, cum per eam tum abstractio aquositatum a pulueribus elotis fiat, tum separatio succorum, in quibus a fecibus & parte crassa, subtilior segregatur. Nominatur autem destillatio, cum fiat per stillicidium. Caput Xliiii. De destillatione per descensum, ubi de descensione. Destillatio per descensum est, cum absque eleuatione prolectatus humor deorsum destillat. Itaque & sic est apparatus eius ut non detur sursum ascendendi uia, sed seu tesolutus & collique factus potentialis humor, seu prolectatus, aut etiam uaporis quidem forma productus, at dum deorsum reuocatur coagulatus, per inferna prodit more stillicidii. Potissimum usurpatur in his quae calor ascensorius corrumperet, aut quae a fortibus spiritibus dissiparentur prius quam consistere possent. Unde metallicis statim a liquatione subducendis, & c. & alias imbecillibus quibus seruatas uires cupimus, congruit. Ea est duplex: descensio & desudatio. Descensio est cum eliquatus e re succus essentialis per suffurnium sub¬ ducitur & descendit. Et huius modi sunt duo: unus per fusionem, alter per deliquium. ( Est & tertius modus per deuaporationem, cum scilicet uenae sulphurosae, aut bituminosae in perforatam laminam ferream stratae, & supra incensis lignis uruntur, quo facto spiritus in siccum solum delatus concrescit instar pompholygis. Sed artifices eius loco utuntur sublimatione. Ille usitatus est in fusilibus mineralium, potissimum uero metallorum uenis, postea etiam in adipibus, resinis, & similibus: & a Gebro tunc maxime uocatur Descensio, cum calces metallorum fusione reducuntur, conueniens excoctioni metallorum per canales, uel super ligno, ( ita enim appellant ) in qua e furno prodit canalis obliquus, & tendit sub furnum in peculiarem catinum: nec expectatur fusio totius, sed ut primum quid fluxit; mota materia per lignum incuruum, ( unde alterum operi nomen ) descen¬ ditur in suffurnium, ne ab igni iacturam patiatur. Ita eliquari & resinosarum arborum ramenta possunt, aliaque pinguia, quae tamen etiam in cortinis, lebetibus, ahenis, & c. elaborantur. Loco liquoris descendit nonnunquam uapor unctuosus deorsum compulsus, qui excipiendus est aqua lebetibus contenta, ubi coagulat. Solet autem tunc plaerumque ferrea lamina perforata pro fundo uasis esse. Famulatur eiusmodi descensio etiam commistionibus metallicis exactis, quibus tum metalla noua artificiosa producuntur, tum in se transmutantur extrinsecus, tum etiam gemmae conficiuntur nonnullae. Descensio per deliquium est, cum impurae calces, sales, uel similia liquabilia, seu per se, seu in sacculo, similiue conceptaculo inclinatae crenataeque tabellae imponuntur, ut in aere uapido tabescentes purum succum emittant. Apud ueteres & haec operatio sudoris nomine explicata est. Sed nunc destillatio per tabulam uocatur. Perficitur etiam per ouorum acetabula suspensa, uel super bacillis disposita, dato foramine subterlabendi, aut in rimam recomposita illa collocantur. Solent bacillos super sartagine exceptura liquorem collocare, & per fiscellam in puteum demittere; ut peragatur destillatio prope a¬ quam. Nonnunquam calces sacculo inclusae coquuntur in aqua, ut diffluat quod solubile est. Aqua coagulatur. Coagulum tritum cucurbitae iniicitur, quae inuersa ponitur super infundibulo quod intus filtro chartaceo sit stratum, & locatum super recipiente. Ita in aere uapido paulatim descenditur quod purum est. Caeterum haec operatio uicina ualde est solutioni per deliquium, & coagulationi. Itaque & illa semper concurrit, haec nonnunquam. Distat tamen deliquium simplex a destillatione per formam propriam, quod hic extractio essentialis partis fiat ab impuritatibus, soluta essentia destillante, manentibus uero illis quae sunt insolubilia; ibi uero intelligitur solutio per diffluxum duntaxat, siue fiat segregatio una, siue non. Abutimur hac destillatione etiam contra scopum, cum relicta essentia, destillamus per descensionem aquositatem proiectilem. Caput Xlu. De transudatione. Transudatio est cum in destillatione descensoria essentia prolectata transudat, guttatimque in receptaculum defertur, calore supra admoto. Focus enim supra est circa ergastulum; unde & igne circulari agi dicitur. Furno fit descensorio, balneo descensorio, arena descensoria & simili arte. Modis fit pluribus, ex quibus primus sic se habet. Res uegetalis, uel animalis, non admodum firmae compagis, tusa, uel crassiuscule concisa, iniicitur phiolae sphaericae colli angusti aliquantum prominentis. Debet illa esse ex uitro duplo, uel argilla tenaci, aut luto armata. Et cum inuersa, uentre sursum spectante, orificio deorsum, sit locanda, ne excidat materia, conglomerata ferrea filamenta intruduntur, uel si latius paulo est orificium, etiam opponitur craticula uel lamina foraminulenta, quae diligenter affigatur. Sit autem illa in medio concaua instar lancis, & comprehendat utriusque uasis colla exacte. Fabricetur fornax cum camera in imo, in quam possit sine impedimento intrare receptaculum. Huic incumbat panimentum in medio tanto peruium foramine, ut transmitti possit canalis tubae inuersae, in quem inseratur collum phiolae. Muniatur postea pauimentum istud pariete ex omni latere, ita tamen ut anterior sit humilior, quo sit aditus ad uentrem uasis, & ignem. Iam demittatur collum phiolae, sique explet tubam, satis est, si non, luto inferciantur inanitates. Promineat autem collum infra pauimentum, ut possit excipulus adaptari, & pro libitu remoueri. Itaque & lapidi mobili debet imponi receptaculum cum committitur collo phiole, quo subducto queat extrahi, & mutari. Inde omnibus siccis, ignis accenditur circularis, primum eminus, postea cominus, donec sufficiens & peracta sit destillatio. Plaerumque prius exit aqua, post sequitur oleosus liquor, quae permutatis receptaculis sunt exci¬ pienda. Pro fornace illa conficitur etiam scamnum cum aerea concha, uel ferrea lamella reclinata a margine instar disci patinarii, uel cum patina terrea. Per medium demittitur canalis ad caua loca sub scamno, ubi est receptaculum. Omnibus rite iunctis, ignis circa has circularis accenditur, ut ante. Pro hoc igni etiam feruor uel calor solis ministrare potest. Sed tunc opponendae sunt ualuae, ne radii receptaculum tangant: & hoc ipsum stare infrigida debet. Potest & pro scabello tabula lapidea concinnari ad dictum modum. In imbecillioribus solet calor solis adhiberi, in firmioribus ignis prunarum. Pro calore tamen solis etiam uas tegimus cineribus, & postea prunas apponimus quae respondeant solari temperiei. Quin & sicubi balne¬ um descensorium in promtu est, hoc utimur securius. Caput Xlui. De secundo modo transudationis destillatoriae, quae fit inhumando. Secundus modus est in humatio descensoria. Scrobs uel fouea in terram demittitur, latera eius incrustantur argilla. In hanc ponitur olla firma, quae quidem, si oleum excipere uolumus, tertia parte sit impleta frigida aqua, alias uacua. Haec sit pro receptaculo. Orificio eius annectatur fundus alius ollae pertusus minutis foraminibus, & adaptetur, agglutineturque probe. In hac sit materia destillanda, clauso orificio per operculum commodum. Nonnunquam tamen a figulo hae duae ollae solide iunguntur, relicta fistula laterali in excipiente. Sed & inuersa alia imponitur intercedente patina ferrea, uel cuprea pertusa, cuius margo limbum reclinatum habeat, ut superioris ollae collum excipere rite possit: quae si deest, lamina perforata, uel craticula lignea, & c. locum explet. Uasis ita compositis, terra aggeritur usque ad uentrem superioris, ut commissura sub terra sit, uel etiam altius interdum. Ignis datur circularis per gradus, donec etiam obruatur uenter superioris. Si res solidiores sunt, augetur calor, donec etiam excandescat olla externa. In resina ex scapis ferulaceis prolicienda, uariat apparatus nonnunquam. Sunt enim qui uase uitreo, cuius forma sit instar tubuli, amplitudine palmari, fundo foraminulento, includunt materiam. Fundo accommodatur infundibulum, cuius fistula in excipulum desinit. Ignis e palmari distantia lentus datur. Quidam duas ollas compingunt, & inferiorem collocant in aqua feruente, ut uapor feriens superiorem, pro foco sit. ( Mesue in destillatione oleum Iuniperi apparatum hunc ita descripsit: " Cape ex lignis Iuniperi quantum scilicet scissis in frusta, imple uas magnum intus uitratum, orificii angusti: fac foueam in terra & praepara parietes eius cum terra figulina. Deinde pone ollam uitratam ex directo in fundo foueae, habentem orificium amplum, & cooperiatur lamina ferrea subtili, pertusa foraminibus multis, ut cribrum tritici, ita ut lamina undique orificium ollae cooperiat. Deinde lamina applicetur orificium uasis inuersum, & argilla loricetur ne quid expiret. Postea accende ignem super toto corpore uasis superioris, & sine ardere duabus horis. Manabit oleum. " Uide quae Syluius hic annotauit, qui non recte accepit Mesuen, putans eum imperare ut oleum exciperetur fouea argilla inducta. Caput Xluii. Tertia transudatio per sartaginem. Haec perficitur ope sartaginis in qua contineantur prunae. Administra¬ tio est huiusmodi: sit olla uel catinus ampli orificii. Super hoc extendatur plaga, seu linteum in medio quodammodo dependens, ut sit ueluti patella ad capessendum materiam. Alligetur per funiculum ollae collo. Locetur in aqua frigida fere usque ad collum. Linteo immittatur stratum materiae destillandae, quae plaerumque est frigidae qualitatis & imbecillis fugacisque saporis & odoris, quales sunt herbae quaedam & flores recentes depurati, in umbra aliquantulum resiccati ut flaccescant, tusi, & c. Haec materia tegitur charta, quam asperge cineribus uel arena rara. His peractis sartaginem cum prunis admoue, operam dans ne calidior sit iusto, nec diutius immoretur. Ducito hinc inde, & humor per linteum transudans destillat, retinens odorem & colorem sui floris. Ne uero nimis multam impone, ut peruadere calor possit. Ubi exoleuit uirtus, muta eam, quoad satis. Per uitram fit haec destillatio: si pro linteo uitra muliebris crinalis accipitur, & demittitur in uitrum, postea operculo uitreo supra accommodato exponitur radiis solaribus, & similiter fit destillatio. Est & per patinas similis elaboratio. Sit patina ahenea, in qua ponantur res tenerae ( ut rosae, & c. ) super eas extendatur linteum & alligetur. Inuertatur ut res dependeat. Subiiciatur patina alia altior paulo, collocata in aqua frigida. Ita adaptata uasa exponantur soli, & destillabit liquor. Est alius modus in uase eodem. Hydrochoum, seu uitrum angusti orificii impletur materia tenera; obstruitur, & apricatur. Liquor ad fundum uasis colligitur: uel duo eiusmodi uitra coniunguntur, ita tamen ut inferius sit amplius. Agglutinantur luto, fitque destillatio perinde ut uini ascensio seu sublimatio per aquam. Caput Xluiii. Descensoria destillatio per lignum. Quartus modus hic est: eligitur lignum porosum, & torno excauatur in formam uasis, cuius fundus sit rarus & pene perspicuus. Refert autem ex quo sit ligno: nam transiens liquor eius uim assumit. Fundo subiicitur olla recipiens, & agglutinatur. Calor lentus supra & ad latera accommodatur. Liquor transudat per lignum. Si ollam istam ligneam illeueris alumine, non facile ab igni corrumpetur. Loco ollae globum philosophicum conplicatilem usurpa, uel etiam figulinam futim, qualis in separatione aquarum salsarum aut lutosarum usurpatur. Est & cum cerea patella orificio ollae lignee obiicitur, atque ita inuersa illa per ceram fit destillatio, que tunc suscipitur potissimum, cum aliquid alterationis simul a cera quaerimus. Posse uero transudare liquorem, arguit modus separationis aquae dulcis a salsa mari¬ na, per capsulam ceream undique clausam. Adhuc de solutione. Coadunatio sequitur. Caput Xlix. De coadunatione, ubi primum inceratio. Coadunatio est elaboratio qua uniuntur disgregata. Appellatur nonnunquam speciei excellentioris nomine coagulatio; unde extitit illud philosophorum dogma, quod chymicum artificium in solutione & coagulatione consistat, quo tamen respicitur ad lapidis mysterium potius. Ita coadunatio est solutionis reductio in his in quibus fieri potest. Eius species sunt duae: compositio & coagulatio. Compositio est diuersorum coadunatio. Estque mistio, & conglutinatio. Mistio est compositio per minima undiquaque. Huius 4. sunt species: inceratio & incorporatio: colliquatio & confusio. Inceratio est mistio humoris cum re sicca, per combibitionem lentam ad consistentiam cerae remollitae. Imbibitio. Inde enim uocatur ἐγκήρωσις: alias etiam imbibitio, quae fit perirrigationem, re sicca potante humidam. Nutritio. Nec alia est nutritio medicorum, qua sarcocolla, lythargyrus & alia paulatim succo quodam potantur, & ad usum euadunt commoda. Apparatus est huiusmodi: Res inceranda in puluerem comminuta, quantum fieri potest, ponitur super marmore leui, uel in concha planiore. Irroratur conspergiturque guttis paucis sui, qui dudum inde est abstractus aut prolicitus, uel alterius, qui habeat familiaritatem & ingressum, liquoris. Totum una teritur, ut exacta fiat commistio, & undique appareat homogenia. Postea concluditur uase digestorio, lentissimoque igni paulatim fit unio, dum res appareat pene sicca. Uase reserato, exemtae materiae tritaeque nouus datur potus, quantum in praesens queat combibere. Digeritur iterum, & repetitur idem donec uel totum absumserit, uel nihil amplius suscipere seruata consistentia duriuscula possit, seu incipiat fluere. Tunc massa eousque digeritur, donec figatur totum. Ita inceratio uia est ad fixationem: & si proprius liquor redditur ut combibatur, quod plaerumque fit in cohobiis super capita mortua; aiunt suam caudam uorari a serpente, maxime si est colcotar, uel simile aliquod. In lapidis coagulatione etiam lactatio appellatur, cum lacte uirgineo pascitur infans philosophorum, seu terra potatur imbre coelesti, uel rore matutino, quod est, mercurio philosophico, qui extractus est ex corpore eodem. In metallis quae cum hydrargyro incerantur, ratio paulo est diuersa. Soluuntur enim ea per amalgama: exprimuntur per corium: hydrargyrus destillatur inde & redditur, donec emollescant illa, possintque ad calorem candelae fluere ut cera. Quaedam per fumum hydrargyri incerantur, quo pacto & nonnulla uegetalia uapore aquarum calentium fiunt irrigua. ( Uulgus gallica scabie laborantium ossa ita incerat odore cinabaris, uel hydrargyri inunctione, quo pacto & destillationibus flexilia fiunt, & c. ) Uicina est incerationi mollefactio. Caput L. De incorporatione. Incorporatio est commistio, qua statim humida cum siccis in unum corpus per formam massae contemperantur. Itaque hic non fit lenta nutritio, sed tantum humoris statim additur, quantum ad corporis misti consistentiam requiritur, ut fiat ueluti pasta, unde & impastatio nominari potest: in nonnullis subactio. Incorporatae autem res in calore digestorio relinquuntur, ut mutua actione & passione crasin communem nanciscantur. Res autem illae elaboratae omnes sunt secundum magisteriorum, uel essentiarum modum. Nonnunquam tamen & integra, quae natura dedit depurata, commiscentur. Unde fiunt chymicorum magmata, unguenta & similia. Inseruit huic operi contritio, & similes. Ita digestio ad crasin perducit, cui coniuncta nonnunquam est diuaporatio, & alii exiccandi modi, quibus humor abundantior ad certos reuocatur terminos, siue molle incorporatum requiramus, siue durum. Ita interdum uiscidis succis pulueres ingeruntur, & impastantur in mortario perpistillum. Huius loci est pharmacopoeiae uulgaris compositio, qua fiunt potissimum electuaria, pilulae, conseruae, & c. Nihil enim differt nisi rei modo, cum chymici elaborata per suam artem componant; pharmacopoei etiam integra, & quidem plurimum. Est Est affinis puluerum siccorum congestio, ut fit in Tragaeis, quanquam rudis appositio sit, potiusque principium incorporationis, quam incorporatio. Succedit incorporationi interdum sublimatio, ueluti in hydrargyro & sale & c. qua uniuntur exactius incorporata. Caput Li. De Colliquatione. Colliquefactio est plurium fusilium in igni ad unum compositum per igneam eliquationem commistio. Fusilia autem eiusmodi seu liquabilia sunt metalla, lapides fusiles, gemmae, pinguedines consistentes, & c. Et colliquefactione permiscentur similia, ueluti metalla inter se gemmarum partes, uel species item inter se, & sic pinguedines diuersae. Quae uero distant naturis, non miscentur, ut adeps, & metallum, glacies & crystallus lapis, & c. Utuntur artifices hoc opere ad conflanda uitra, gemmas faciendas, metalla contemperanda, & c. Res positae in diuersis catinis in reuerberio, uel sufficiente calore funduntur, fusae confunduntur, uel totae, uel partim. Uel etiam simul in partes fractae in eodem imponuntur uase, & fusae si non ingrediuntur mutuo, commiscentur instrumento, unco scilicet, fitque in testa. Nonnunquam priori fusae posterior integra summittitur, comminuta tamen potissimum. Nonnunquam eliquatum utrumque descenditur, & confluendo unitur. Si quid inter colliquandum peregrini incidit, a concretione tollitur. Spectatur enim hoc potissimum, ut homogenia substantiae fiat. Caput Lii. De Confusione quae est Synchesis. Confusio est commistio actu liquidorum, quae per se fluere possunt. Itaque & consistentia tum partibus, tum toti aquea est, seu fluida. Quae enim eliquata fluunt, posteaque confunduntur, ut pix & cera, uel resina, & c. Principaliter sunt colliquationis, licet mini stret illis confusio obiter, cum & sine confusione possent congredi. Confunduntur autem uera confusione qua fiat commistio, ea quae sunt inter se familiaria, ut oleum oleo, aqua aquae: ita succi ad se procliues. Oleum aquae confundi ad mistionem nequit. Itaque unio mistilium requi¬ ritur. Usus huius illustris est in uniendis gemmis, metallis per liquores calcium confusos, & reductos. Sequitur enim confusionem hanc nonnunquam Alchemiae Lib. I. coagulatio, ueluti cum diuersorum salium solutiones confunduntur, & postea coagulando in solidum reducuntur. Famulatur hic nonnunquam fusio uel deliquium in altera parte: ueluti cum oleo liquata cera infunditur & commiscetur, ut fluxus maneat, uel soluto sali, aqua. Pro confusione interdum destillatio est. Cum enim liquores diuersarum rerum ad unum confundendi essent, atque ideo prius separatim extrahendi: etiam primum statim res incorporatae una destillantur ad compositum humorem. Pro eadem etiam est deliquium, seu descensio per tabulam. Quae enim seorsim soluta confundi debebant, etiam una in tabulam poni, soluique possunt, & inter destillandum corriuari, quae res facit, ut colliquatio, & confusio admodum sint affines. Ita in deliquio embaptico simile quid confusioni accidit, ut cum sacharum, manna, & c. Aqua soluitur, & simul ei ueluti confunditur. Caput Liii. De Conglutinatione. Conglutinatio est per glutinum compositio, manente natura conglutinatorum. Compactio συγκόλλησις. Itaque & reductio hic est, seu restitutio in integrum. Glutinum autem pro natura cuiusque uarium est, & dicitur hic omne quod uisciditate tenaci compingit alterum alteri, aut etiam coercet: ueluti gluten taurinum, uiscum, ichthyocolla, gummi uaria, albumen ouorum, pastae farinaceae, uiscum plantarum, sacharum, cera, uaria lutamenta, metalla, siue eiusdem, siue diuersi generis, intritum, & c. Usus huius excellens est in ferruminandis metallis, componendis gemmis, solidandis uitris, uniendis lapidibus & c. Fit nonnunquam ferruminatio ad ignem, nonnunquam absque igni, elicito tamen calore eliquante ex materiae potentia. Inseruit enim glutinationi potissimum fusio, & postea diuaporatio, aut concretio: in aliquibus ministrat dilutio & impastatio. Ferruminatio continuans eiusdem metalli fracturam, aut etiam commissuram diuersorum, peculiariter fit per fluxum: quanquam & ignita, & alias dilatabilia, sicut aurum & argentum, cogi possint malleis, utrobique tamen accidit quaedam colliquatio extremitatum. Non enim tota fluere debent, sed extrema duntaxat. Itaque probe componuntur, & asseminato uel allito fluxu, ignis admouetur. Cum fluit seque insinuat fluxus, emollescunt, colliquescuntque simul extrema labia, & sic uniuntur. Ne excidat fluxus, solet capsa e luto coerceri, relicto tamen prunis loco. Idem fit cum calor potentialis est. Relinquitur enim foramen instillandae aquae, quae calorem suscitet. Alioquin uulgare est instrumentis inuncta glutine loca cogere, & sic relinquere, donec gluten exiccatum commissuram solidauerit. Peculiaris est inauratio & argentatio per amalgama, quod calefactum expresso hydrargyro abundante, inducitur raso prius loco, uel fumigato per sulphur. Hydrargyrus tollitur exhalatione, color restituitur coloritio. Bracteae nonnunquam etiam per uernicem, uel similia agglutinantur. Est & uis aliqua glutinandi in frigore & siccitate extrema. Affinis glutinationi est coagmentatio per liquata, quibus ingeruntur pulueres, & postea concrescere sinuntur ad frigus, uel etiam diuaporante humore in calore. Famulatur enim hic coagulatio, & inspissatio. Ita lapidum pulueres resina miscentur, fitque pasta, cui includunt numismata & alia. Solidescunt haec simul in lapidem. Nec raro liquor marmoreus insinuat se in lignorum poros penitissime. Diuaporante postea humiditate, ueluti in lapidem uersum lignum conspicitur. Sic ars Pharmacopoeorum conficit uaria ex sacharo: ceromata facit, pilulas, & similia, quae uiscidis succis, uel pici, cerae, & c. Includuntur, & ferruminantur mutuo. Ita natura glutinans arenas, & uisciditates fluminum compingens, la¬ pides rudes gignit. Huius loci etiam est illiquatio terrarum cum metallis, ut cum cadmia, cupro remiscetur, quae nihil aliud est, quam glutinatio per minima: & retinet suam substantiam utrumque, ut indicat reductio, tantumque alterum altem assistit, & ab eo coercetur. Ita coadunantur diuersae substantiae. Caput Liiii. De coagulatione per separationem. Coagulatio est rerum eiusdem naturae e consistentia tenui fluidaque ad solidam coactio. Itaque quae resolutione aquea, aerea, ignea, sunt attenuata, per hanc in corpus homogeneum reducuntur. Et sic coagulatio comitatur multas operas, ueluti diuaporationem, exhalationem, sublimationem, destillatio¬ nem, & c. Fit duobus omnino modis: Segregatione uel comprehensione. Coagulatio per segregationem est, cum quibusdam segregatis, reli¬ quum concrescit. Itaque & concretio, οὐμπηξις, appellari principaliter poterat. Peragitur calore, quo diuaporat seu exhalat paulatim humor, qui erat caussa Alchemiae Lib. I. fluoris. Et quidem si humor multus una fuit, coctione dissipatur usque ad consistentiam crassiorem: Reliquum sinitur tepore leui expirare. Instrumenta sunt ollae, ahena, sartagines, labra, pro cuiusque rei conditione. Inseruit & destillatio. Nonnunquam ubi grauia sunt concretilia, & subsident innatante humore, depletio famulatur, aut clepsydria a latere. Est & cum coquuntur quedam ad medias uel tertias, prout diluta sunt. In reliquo consistunt quae sunt coagulabilia, instar glaciei, unde & congelatio hoc opus uocatur. Consistunt autem uel per se, uel circa funiculos & bacillos. Quod si a prima consistentia item nimium humoris restat: iterum coquendo diuaporare sinitur, ad spissitudinem iustam: iterumque expectatur congelatio. Plaerumque hic uas est ligneum uel figulinum quadratum, cum transtris, seu foris tabulatis ab angusto fundo inaequaliter dilatatis, & collocantur quaedam in frigore uapido cellarum: quaedam etiam ad teporem uaporarii sicci. In nonnullis idem efficitur per uitreas conchas absque bacillis. Quaedam fimo includuntur ad suum mensem. Attendendum omnino est ut liquor prius sit pure filtratus. Quod si aliquid impuritatis relictum est, idque coagulo adhaeret. Abluitur celeri manu. Succi extracti coagulantur expiratione ad spissitudinem iustam, & uocatur nominatim inspissatio. Peragitur ad solem, uel ignem, & c. Nonnullis, ut facilius coagulent, adiicitur sacharum, & similes succi. Ita inspissatur mel, gummi, resinae, & c. Aliquibus opus est separatione per coctionem, uel iniectam medicinam, ut possit coagulum ab humore aequaliter misto secedere. Ea autem uaria est, ut in nonnullis acetum, coagulum uitulinum, aqua dulcis, aqua salsa, & c. Et in lacte cum cogitur pinguedo, peculiariter densatio instituitur per pistillum foraminulentum. Quaedam coagulare seu consistere non possunt nisi corpus in quo figantur, accipiant, idque in aquis aluminosis, nitrosis, uitriolatis, falsis, sulphureis, & c. Spiritualioribus euenit: ueluti si chalcanthinae aquae adiiciatur aliquid ferri uel cupri, ut in Hispania, & Italia, coagulat in uitriolum, quo tamen in corpulentioribus non est opus, ut in Hungaria. Similiter statuendum de reliquis. Inseruit hic aliquando putrefactio, & alii secessus. Ita transudatio per ollam coagulationis caussa est in aliquibus. Caput Lu. De coagulatione per comprehensionem. Coagulatio per comprehensionem est, cum totum simul comprehensum remistumque, ad uniformem substantiam coagulat. Fit & hoc uariis modis. Quaedam consistunt frigore solo, quae reducuntur a calore, ut gelatinae, unde glaciatae, olea quaedam condensata, ueluti oliuarum, anisi, & c. Eodem pertinent pinguedinum, & fusorum a feruore concretiones, quanquam eam comitetur exilis quaedam expiratio. Nonnullis additur aliquid uiscidi, & fixatorii, ut eo celerius gelascant, ut ichthyocolla, alumen, & similia, coinciditque glutinatio. Coagulant & halitus, uaporesque in sublimatione, & destillatione item per frigus analogum. Aer tamen uaporosus etiam foris concrescit ad quoduis frigidum quod alluit, adeo ut in ualde frigidis lapidibus etiam in pruinam congelascat, uel glaciem. Alia coagulatio est per coctionem, elixationemque, ut in ouis, albo o¬ culorum, quibusdam resinis, & c. Alia per fumum, & corrosionem, quomodo coagulatur hydrargyrus ab aquis fortibus & fumo metallorum, cum qua si incidit fixio philosophica, arcanum completur. Fit idem etiam a medicina proiecta. Cum uero occiditur hydrargyrus per remistionem cum siccis, appa¬ rens coagulatio est, concurrens cum glutinatione. Itaque cum coagulatione est fixio ea, quam possis coagulatoriam dicere, cuius nomen in hydrargyro aqua forti coagulato est praecipitatio, qua ita indurescit per cohobia, praesertim aquis fixatoriis ex alumine, talco, oui albo, testarum calce, & c. Additis, ut etiam igniri queat. Tantum de elaboratione. Exaltatio sequitur. Caput Lui. De Exaltatione, eiusque prima specie, Maturatione. Exaltatio est operatio qua res affectionibus mutata, ad altiorem sub¬ stantiae & uirtutis dignitatem perducitur. Quanquam itaque incidere possint etiam elaborationes quaedam: tamen his exaltatio principaliter non constat, sed si quouis modo artificioso res qualitate, ut subtilitate, calore, puritate, & c. Uel effectis, uel etiam substantia nobilior redditur, & ad absolutum suae prestantiae gradum perducitur, exaltatio nuncupatur. Id autem fieri potest tam in integris, quam ante elaboratis ad summam praerogatiuam euehendis. Itaque & excellit elaborationem tantum, quanto exaltati uirtus est eminentior. Exaltatio est duplex: Maturatio, & Gradatio. Maturatio est exaltatio e rudi, crudoue ad maturum & perfectum. Itaque in hac tum res substantiam habens, ex indigesto & immaturo ratione qualitatum, per coctionem artificiosam absoluitur: tum quae est in substantiae primordiis, e seminali conceptione ad absolutam perducitur formam. Utrumque beneficio caloris determinati, agentis in humidum dispositum, perficitur. Maturatio est quadruplex: Digestio, & Circulatio: quarum utraque peragitur calore miti gradus primi uel circiter in fimo, balneo, amurca, concisis culmis, uaporario sicco, foeno humido, gigartis, sole, & c. Deinde fermentatio & proiectio. Caput Luii. De Digestione. Digestio est maturatio simplex, qua in calore digestorio res inconcoctae digeruntur. Id enim est digerere, ad modum digestionis naturalis ciborum in uentriculo, competente cuiuis calore, concoquere, & dispositum ad uim exerendam reddere. Ita etiam intractabilia digerendo euadunt operibus apta & mitiora: & si quid inest semicoctum, perducitur ad partium absolutarum conditionem, ut postea eo abundantior sit essentiae messis. Hoc nomine digestio inseruit nonnunquam elaborationibus: Maceratio. & alio uocabulo etiam Maceratio appellatur. Apud Mesuen etiam Nutritio ( ueluti cum scoria dicitur diu aceto nutriri, pro macerari, ut exponit Manardus ). Immitis enim pars, seu succus quasi edomatur ut mitis fiat, & non tantum essentiam augeat, sed & facile abstrahi a fecibus inertibus possit. Nam maceratio quandam uim habet penetrandi, reserandi, & ab impuritatibus liberandi. Porro digestio spissos humores subtiliat: aquositatem restantem in succis concoquit: acerbitatem mitigat ( ut uidere est in uino ) opaca illustrat. Et tunc famulatur ei etiam separatio. Quando enim feces subsederunt, aut aliquid impuri enatauit, quod antea in interioribus erat occultatum: id tollendum est per modos separationum. Ita digestio pro rectificatione est, non tantum ut modo dicta tollantur, sed & si quidem pyreumatis contractum est. Eadem ministrat interdum coagulationi & fixationi, & caet. Administratio eius est talis. Res digerenda uasi tanquam uentriculo includitur, undique stipatis accessibus, nisi cum diuaporatio est coniuncta, ut in empyreumatis correctione, coagulatione, & similibus. Tunc enim exiguum foramen in operculo relinquitur, & iustum tempus obseruatur, ne quid de substantia pereat. Quod si est merus succus aut liquor; res plana est. Sin minutal herbarum & similium, uel proprius succus relinquendus est, uel foris analogus humor addendus, quod tamen nonnunquam fit etiam in diuersi generis liquoribus ( ueluti cum olea digeruntur cum uini spiritu, & c. ) ubi procliuitas est ad putredinem, nec adiectum menstruum ei satis cauere potest. Non enim debet fieri putrefactio cum quid digerimus, licet digestio possit esse ad eam uia: saladiiciendum est. Ita apparatum uas De Encheria. 73 collocetur in foco digestorio caloris competentis, ibique sinatur usque ad quaesitum finem, qui diuersus est, pro multiplici usu digestionis. Exempli gratia: Herbae recentes suo succo madidae, e quibus destillatione elicienda essentia est, macerantur triduo: siccae uino respersae, septendio: semina & aromata dimidium mensem: Radices per mensem, si quidem sunt siccae: mineralia per mensem philosophicum, qui est dierum quadraginta, aut etiam diutius, pro firmitate, & ratione menstrui. Quaedam bis macerantur aspersa uino graeco, ut aromata aliquando, quae irrigata usque ad siccitatem digeruntur: post puluerata, & denuo conspersa, macerantur secundo. Ita soliditas & raritas etiam discrimen facit. Aquae destillatae digerendo ad solem, rectificantur per medium mensem, uase clauso, ita ut duae partes sint plenae, tertia uacua: & nonnunquam arenae infodiatur parte uitri tertia, id quod in frigidis potissimum spectare iubent artifices. Calidae uero aquae & olea rectificantur in arena frigida, item tertia parte sepulta, & in cella uapida per mensem. Si humor alienus est addendus, talis esto, qui digestionem iuuet citra corruptionem substantiae. Et hic si est alienior, separatur officio peracto: sin paucus, & familiaris, aut etiam alterabilis in naturam digesti, relinquitur. In densis is est acrior, & nonnunquam etiam erosiuus, ut acetum, aqua mellis, uini spiritus, uinum forte, & c. In aliis mitis, ut aqua destillata pluuia, rosacea, & c. Nonnunquam oleum certi generis. Interim quae alienae naturae sunt, & per digestionem secessum fecerunt, separantur. Digestio etiam elutioni & dulcorationi succurrit. Itaque per uini spiritum prius acredinem eluimus e pulueribus seu calcibus, per aquas soluentes praeparatis: postea per dulcem stillatitiam edulcoramus, utrobique factis digestionibus & repetitionibus quot opus est. Semper autem ubi menstruum acre factum est, abstrahitur reposito alio, donec non amplius mutetur noxia qualitate. Digestio concurrit & cum inceratione, & extractione essentiae. Nam per eam a menstruo assumitur essentia, & una segregatur, ut in his quae per oleum sunt extracta, quae exceptam essentiam reddunt uini spiritui, a quo postea iterum separatur. Ita in succis & aliis. Caput Luiii. De Circulatione. Circulatio est liquoris puri, per circularem solutionem, & coagulationem in Pelicano, agente calore, exaltatio. Liquidarum enim rerum quae attenuari, seu resolui in aerem, indeque uicissim in liquorem redire possunt, est tantum: & sequitur potissimum extractiones, quibus fiunt essentiae. Itaque & rectificationis officio non raro fungitur, cum per eam non tenuiores duntaxat euadant liquores, sed & puriores, efficaciores, magisque perspicui. Concurrunt in eius administratione operationes plures, ueluti Digestio: ( unde interdum digestio in pelicano & circulatio sunt pro eodem ). Sublimatio, destillatioque uicaria. Nam quod specie uaporis uel aeris in uade eleuatum est, postquam frigore loci coagulauit, & constitit, defertur iterum, de stillatque: & sic etiam coagulatio quaedam una sit, & resolutio ra¬ refactoria. Hinc intelligitur quae sit eius procuratio. Pelicanus, seu uas Hermetis, aut quodcunque ad eius imitationem factum ad manum est, impletur liquore extracto attenuabili, ad tertias. Ponitur in fimo, uel huius uicario, ad medium, aut etiam ad tertiam extantem, ut duae tertiae sint in foco, ubi calor est, una uero extra focum in aere frigidiore, ut ibi fiat attenuatio, hic coagulatio. Ita sinitur per mensem suum, hoc est, donec quaesita exaltatio respondeat uoto. Si quid impuri aut feculenti adhuc in liquore fuit, id plaerumque solet ad fundum subsidere. Quod ubi euenit, refrigerato opere effunditur puritas in aliud circulatorium mundum, iterumque imponitur ad exaltandum. Calor debet esse moderatus, & continuus. Summa eius excellentia est in quintis essentiis faciendis. Abutimur tamen eadem etiam ad figendum. Res enim uolatiles cum seu pelicano, seu marrici, quae sustinet uicem illius, includuntur, eleuari sinuntur & iterum deferri quousque figantur, & totae in imo maneant, id quod etiam per sublimationem nonnunquam procuratur. Quod si adhaeret in summo, uel etiam in superficie fixorum moratur, inuertitur uitrum. Et hic pro rei natura calor etiam intensior quam pro gra¬ du primo esse potest. Caput Lix. De Fermentatione. Fermentatio est rei in substantia, per admistionem fermenti, quod uirtute per spiritum distributa totam penetrat massam & in suam naturam immutat, exaltatio. Ideo enim inuenta est, ut ex symbolico ignobiliore efficacia medicine fermentantis, nobilissima fiat substantia, ad quam peruenire natura sinit. Potissimum autem in metallis, quorum natura ad mutua est procliuis, locum habet, & ab imitatione massae fermentatae nomen inuenit. Apparatus operis est, ut medicina peculiariter exaltata, & secundum substantiam familiaris massae ( aliena enim repudiatur, sicut etiam uulgo fermentum fit e farina ad massam farinaceam ) uirtute quidem ualens, quantitate uero parua, misceatur undiquaque cum re fermentanda, quod ut probe fiat, fluxilis, aut saltem diuisibilis per minima utraque debet esse. Subactione & ingressu facto, ad digestionem ponitur totum, donec agens exuperauerit, inque suam naturam uerterit patiens. Haec fermentatio in arcano philosophico fit per corpus purum, & cementatum, diciturque uiuificatio, uel resuscitatio. Nam uelut ex mortuis reuocatur destructa materia, uiresque acquirit nouas. Agit quidem fermentum praesidio caloris interni maxime; sed ab externo & actuandus ille est & fouendus, neque tamen gradu tanto qui spiritum queat dissipare, cum hic ipse intus in massa sit continendus, unaque comprehendendus. Ut enim loquuntur philosophi, ani¬ ma est in illo. Postea sunt etiam fermentationes in uegetabilibus. Et primum quidem illa usitatissima in massa frumentacea per fermentum acidum, cuius naturam imitatur, uel etiam superat spiritus ardens ex frumentis extractus, uel fecibus potionum inebriantium, sicut & ipsae feces uini, uel cereui¬ siae fermentant. Deinde est fermentatio potuum, qua feruescunt, & secessu facto repurgantur. Ea item fit per feces ualentes e uino uel cereuisia sumtas. Ita cum e polenta aquam ardentem elicere uolunt, eam fermentant. Mutatur enim illa mistura ad naturam fermenti, maxime si bis fiat. Praeterea est fermentatio in medicinis succisque commistis, quae fit cum digestione ad unam misti crasin. Ita saepenumero totam misti naturam ad unum quoddam reducere uolentes, fermentamus illud ualente medicina. Cum succi per se efferuescere sinuntur, digestio duntaxat sit, quae tamen ob similitudinem etiam nominatur interdum fermentatio. Eadem transfertur etiam ad alteranda corpora per medicinam haustam: quod ipsum & renouari dicunt. Tandem si fermentum fixum est, figit secum rem fermentandam, atque ita fixatio interdum fermentationi est coniuncta. Caput Lx. De proiectione. Proiectio est per medicinam super re mutanda proiectam, cum repentino ingressu & mutatione, exaltatio. Conuenit cum fermentatione, quod rem intus in subsstantia mutet; differt autem quod non fiat cum digestione lenta, qua paulatim mistilia alalchemiae Lib. I. terantur & crasin accipiunt; sed uiolenta penetratione facta, quasi in momento ingressus, transfiguret. Uocatur etiam illa medicina non fermentum, sed tinctura: unde & ipsum opus denominatur aliquando. Est & haec potissimum metallorum, & fit per medicinam animalem, quae naturam metallicam excellentissimo obtineat gradu, possitque in id uertere metallum ignobile, ex quo ipsa est extracta. Modus eius est duplex. Cum enim ad eam naturam sit redacta, ut ad calorem instar cerae diffluere, & se immergere undiquaque in metallum reseratum possit, reseratio autem haec fiat uel per ignitionem, uel fluxum: hinc fit primus modus, qui & ipse est duplex. Nam super lamellam metalli ignitam, si quidem ignescere potest, disseminatur puluis, uel si ad oleum redacta est medicina, immergitur, aut ipsum aspergitur. Deinde potest & fundi metallum, fusoque immitti medicina. Alter modus est cum metallum in hydrargyrum redactum, uel cum eo amalgamatum, uel etiam ipse hydrargyrus calefactus globulo eius medicinae immisse transmutatur, id quod plaerumque fit in catino triangulo super fornace anemia. Huic quoque coniuncta est fixatio, si quidem medicina est fixa. Suc cedit ei fulminatio, si nondum purum est metallum. Uicina est proiectioni, metallorum aliarumque rerum coloratio, per meditextu 90. cinam ψελλιζομένην ἡ ἐπαμφοτερίζουσαν ( ut loquitur philosophus in I. de ortu Item uenae inertes co¬ gnoscuntur, & intracta¬ biles mitigantur, praesertim auri, quae urina puerorum candefacta restinguun¬ tur. ) quae sit formalis potius quam materialis, ad rem tingendam analogam. Et plaerumque si fusilis est, eliquatur, iniectaque tinctura permiscetur undiquaque. ( Alias etiam commacerantur mutuo, ubi specie liquoris est tinctura, ibi plaerumque aut puluis, aut oleum, sed tunc opus uocatur gradatio, de qua in sequentibus. ) Famulatur nonnunquam hic cementatio, aut proiectionis officio fungitur. Non autem semper certa quantitas medicinae definiri potest. Itaque iudicio magistri proiicitur una pars super mille; & si respondet examinibus id quod tinctum est, rata res est, sin minus, exuperatque tinctura, augetur corpus; sin hoc excellit, illa. Quod si infirmior est tinctura, corporis pauciores partes sumuntur, fitque ascensus a septem ad decem, quinquaginta, centum, & c. Nam gradibus in aequalibus illa potest elaborari, ut sit alias magis alias minus spiritualis. Cum proiicitur super mercurium; etiam praecipitatio nominatur. Per proiectionem etiam fit multiplicatio physica quadamtenus. Tunc enim una pars perfectae tincturae mille partes corporis amalgamati etiam in medicinam mutat, & c. Caput Lxi. De gradatione. Gradatio est metallorum in gradu affectionum exaltatio, qua pondus color & constantia potissimum ad gradum excellentem perducun¬ tur. Neque enim in substantiam per se transfigurandam uim habet, ( quanquam ita uelint Paracelsici, sed mendaciter & impostorie ) sed duntaxat qualitates uel quantitates in gradu extollit, uel etiam ex occulto in manifestum producit, nihil mutata specie priore: ueluti si natura dedit aurum album, gradatio id rubificat; si uolatile, figit; si impurum, purificat; si intractabile, mitigat; si mollius iusto, indurat; si leuius, grauitatem addit; si rarum, stipat & c. Manet autem ubiuis aurum. In metallis tamen ignobilioribus etiam proxime ad transmutationem accedere potest, adeo ut etiam pro transmutato habeatur, si argentum ad auri pondus, fixitatem, colorem, puritatem, tractabilitatem, densitatemque est adductum, id quod fieri posse in argento persuasum est, cum aurum sit propiore potentia: in reliquis quae longilus absunt, non potest, nisi externa similitudine, eaque inconstante. Quanquam enim concedi possit metalla gradu perfectionis accidentium duntaxat distare: in inferioribus tamen tanta est a summo absentia, ut gradu imperfectionis suae & immaturitatis substantialis in peculiarium specierum censu habeantur, nec nisi sophistice per gradationem possint ad auri praestantiam exaltari. Praeterea nulla gradatio est uniuersalis, id quod requiritur in eiusmodi mutatione. Quod si alteram alteri uelis submittere; tales tamen sunt ut altera alterius effectum potius sit destructura, quam perfectura. Frustra itaque graduando quaeritur absolutio ultima. Gradatio itaque potius ornamenta excellentia confert quam substantiam; & magnus eius usus est in probatione metallorum. Fit multis modis. Inseruiunt enim ei elaborationes uariae, & quaedam etiam exaltationes. Ueluti una gradatio est per fumum, cum metalla halitu mineralium, ut sulphuris, hydrargyri, & c. Uel etiam aquarum acutarum & similium spiritibus graduantur, ut pondere & tinctura euadant preciosiora: Alia est per elixationem, qua & ipsa pondus & calor potest exaltari, ut si in urina, oleo sulphuris, spiritu tartari, & c. Coquantur: Alia per macerationem in aquis tingentibus, & c. Alia per incerationem. Alia per corrosionem & reductionem: Nonnulla per illiquationem: Aliqua per illitionem seu affrictum ad puluerem, lapidem, humorem, & c. Tingentem. Inter omnes excellunt, cementatio, fulminatio, extinctio, & colo¬ ritium. Alchemiae Lib. I. Caput Lxii. De cementatione. Cementatio est gradatio per cementum. Cementum autem est materia mineralis acuta & penetrans, cum qua strata metalla, ad cementandum reuerberantur. Ea uel simplex est, uel mista; & forma pulueris uel pastae. Materiae simplices sunt primum metalla fugacia, quae illiquari etiam solent perfectis, ut cuprum, & c. Postea aerugo, chalcanthum, uarii sales, ex quibus si ammoniacus seu in pasta seu puluere praecipuas tenet, cementum dicitur Regale, & congruit auro nominatim, tanquam regia auis ( uocant enim aquilam ) regi: inde farina laterum, uel puluis etiam crassior; flos aeris, bolus armenus, caput mortuum aquae fortis, crocus Martis, cinabaris, sublimatus & praecipitatus hydrargyrus, calx uiua, limatura chalybis, arsenicum, tartarum, & c. & Omnino quae uariis scopis inseruire uarie possunt; & sunt in cementis etiam liquores, ut muria, urina, acetum, oleo sitates mineralium, aquae & spiritus eorundem, & c. Qui cemento sine fuco utuntur, potissimum hoc spectant, ut metallorum uitia obiter adhaerentia tollantur, ipsaque per se optima in suo genere euadant. Deinde ut eadem opera etiam adulterata a ueris discernantur. Uerum enimuero cum magna sit uarietas sophisticationum per medicinas uarias; etiam hoc quaesitum est per cementa, ut conditiones nobilium metallorum inurantur ignobilibus, & sic haec pro illis se gerant, quod quidem si ornatus & oblectamenti seu ingenii gratia fit, non est culpandum. Fines itaque cementandi dependent ab artificis consilio, qui eodem etiam dirigit cementum, ut scilicet depuretur metallum, colore & constantia exaltetur, itaque de caeteris. Inseruit nonnunquam cementum etiam praeparationibus. Nam per id uenae immaturae & uolatiles possunt figi, ut in igni facile reddant metallum, ita etiam aufferuntur cementando erosiua mineralia & rapacia, quae alioquin cum uenis imposita; metalla absumerent. Prodest & ad spectanda ea quae sunt cum uenis, ut postea inde opus suum magnum possit recte instituere excoctor, & c. Nec raro confusa metalla cemento separantur, sed altero plaerumque perdito. Porro cementationis ratio haec est: pixis ( uel olla, catinus, ouum, & c. prout res est ) cementatoria cemento circa fundum sternitur altitudine conueniente ( ut culmi, & c. ) imponitur ei stratum metalli laminati & ad modum grossorum fracti: interdum etiam limati, quod nonnunquam alio etiam est confusum, ut aurum cupro pari: post metallum iterum ponitur: & sic fit stratum super stratum, ut loquuntur artifices, usque ad summum uel circiter pixis luto armatur, tegitur operculo & agglutinatur, ferroque reuincitur, dato tamen spiraculo in summo, uel etiam pluribus, si sales fugaces, ut ammonius, sal petrae & c. Sunt in cemento; alias opus disrumpitur. Siccata omnia immittuntur in furnum reuerberii, aut etiam in anemia, igni per gradus exercentur quousque res exigit. In hoc opere nonnunquam duplex est cementum, pasta scilicet & puluis, ita ut cum acerrime exactissimeque spectare alicuius synceritatem bonitatemque uolumus, unum metalli stratum permutetur duplice cementi. Idem etiam fit cum tingere penitius uolumus. Interdum metallicae bracteae melle, albumine, aut simili liquore tenaci illinuntur; & aspergitur puluis cementatorius. Nonnunquam cementi forma abutimur ad colliquationes, ueluti cum fit orichalcum ex cadmia fossili; ubi in summo operculo latius foramen ad uersandam materiam est. Finem indicat fumi species certa, ut in orichalco luteus, & c. Aurum diutissime in cemento manet. Unde & eo perfectius iudicatur. Post argentum caetera in fauillam rediguntur cementis acribus, mitibus uero etiam durant ad suum tempus, ultimo etiam aurum corrumpi potest. Plaerumque ex fumi cessatione argumentum perfectionis sumitur. In quibusdam is modus est cementi, ut intra fluxum subsistamus, seu caueamus ne fluant. Itaque igni paulatim urantur. Quaedam postquam leni igni sunt agitata; postea strenue funduntur, ut regulum in pixide relinquant. Est & cum cementum repetitur saepius in metallo uno, ut cum aurum adducere ad dignitatem fermenti uolumus & c. Uel optimum argentum auri bonitati simile facere. Cementationis alius modus est per tegulas lateritias excauatas, & postquam inclusum metallum cum cemento est, ferro reuinctas lutoque armatas. Huius usus est etiam ad torrendum, urendumque quo conteri in puluerem possit. More metallorum nonnunquam etiam alia apparantur, & nomina¬ tim colores ad tingendum, & similia. Caput Lxiii. De fulminatione. Fulminatio est gradatio metallica, cum excoctione ad purum in cineritio, cuius perfectio ueluti effulgente indicatur splendore. Inde etiam nomen operi est, quod coruscatio, ueluti in fulmine ap¬ parente fulgure, fiat. Nam postquam absumtae segregataeque sunt alienitates, ( ueluti fluores adiecti, plumbum, mineraliaque coniuncta ) nubecula quaedam sulphurea obequitat per superficiem, unde postea purpureus elucet splendor, quem fulgur uel fulmen, aut etiam florem nuncupare solent, qui cum disparet, regulus relictus refrigeratur. Uariat autem nonnihil administratio in magnis & paruis massis. In magnis, per officinas metallurgicas metallum nobile ( nam ad aurum & argentum potissimum usurpatur ) iunctum plumbo, unde etiam excoctio per plumbum nominatur, forma pastillorum super furno cineritio reuerberante ponitur, aspersis nonnunquam pulueribus fluxuum conuenientium ( plaerumque cineritium uitro trito, uel scoriis, uel plumbagine, aut lythargyro puluerato conspergitur ) ignique per folles sufflato funditur, excoquiturque subsidente metallo, quod innatat auffertur, & plumbum partim absorbetur a cineritio, partim cum impuritatibus riuo in foco facto, deducitur, abitque in lithargyrum. Separatis impuritatibus, relictoque metallo homogeneo, fulmen apparet, a quo paulo post ne dissipetur aliquid de essentia, quod in argento ui ignium & sufflationis fieri facile potest, remoto igni, cereuisia uel etiam aqua, in focum per canalem immittitur, a qua paulatim refrigescit, induraturque regulus. Is postea extrahitur, & ferreis scopis repurgatur. Grana quae in cineritium desederunt, effodiuntur; & cum adhuc aliquid impuri coniunctum sit, ( nam magnae massae citra iacturam in cineritio non possunt penitius depurari ) uritur, donec uolatilia plane discesserint. ( In auro pro hoc opere interdum seruit amalgamatio, sed ab artificibus industriis non plane probatur. ) In parua copia, ueluti cum uenarum ualor exploratur, & c. additur plerumque plumbum granulatum, uel etiam laminatum, cum fluxibus, pro natura minerae. Non enim omnes parem plumbi copiam desiderant, neque etiam omnes eosdem fluxus. Nonnunquam & per solos fluxus sine plumbo sic fulminatio. Peragitur in fornacula probatoria in crusibulo, in cuius defectu, utimur etiam catinis triangularibus, aurifabrorum more ante folles in fornace sua, uel etiam anemia: ubi cum pellere strenue uolumus, non subtus tantum, uel ad latus sufflamus, sed & supra. Cum apparuit fulgur, paululum adhuc sinimus; postea in aquam coniicimus, scopis mundamus, fluores adhaerentes decutimus, sique sulphurei halitus sunt residui, eos tollimus urendo, uel in aqua tartari coquendo. Quod si primo plumbo, aut fluxu, non sat pure funditur, iniicitur nouus, quoad satis. Si uenae sunt rapaces, plumbum augetur, si refractoriae, fluxus copiosior & saepius adiicitur, si tenerae, mitis est fluxus, ut borax, fel uitri, & c. Ita etiam instituitur ignis regimen. Carbones solidi eliguntur, uel quilibet immissi in aquam salsam, posteaque resiccati conducunt. Eiusmodi probatoria fulminatio adhiberi potest in omni genere uenarum & metallorum confusorum. Utimur item fulminatione in reductionibus calcium metallicarum. Per eam emundamus, nobilitamusque. Per eandem etiam interdum figimus, absumta humiditate uolatili. Eadem sequitur non raro cementationes. Inseruit item ad confundendum metalla, ut ita aduersis operationibus congruat. Nam aurum & argentum per fulminationem cum fluxibus ita illiquari possunt, cum utrumque sit constans in igni fulminatorio. Quin & adulteria metallorum per eam iudicantur. ( Cum magnae industriae sit bene fulminare quaelibet genera uenarum & metallorum, tam in magnis operibus, quam in probatione, illustrationis maioris gratia apponam, quae Fachsius de probationibus reliquit ὡς ἐν γένει. Ita uero ille: " Quomodo agnoscendum sit, frigidiusue an feruentius iusto procedat opus in examine probatorio, multa possent dici. Sed rectius exercitio & usu ista discuntur, quam literis. Scito tamen & attende, cum uti uoles crusibulis; ea debere ante in fornacula per dimidium horae aut circiter, praeut magna sunt uel parua, calefieri, quod num dextre peractum sit, ita explora. Calefactae copellae impone massulam plumbi, & excoque. Quod si strepit, & resilit; non dumsatis calent. Itaque diutius in igni eas detineto. Id uocant Germani abgeadempt uel abgedehmet / quasi uapore uel halitu calido uaporatum, afflatumque diceres. Cum examinas ueris foecundas, obserua modum excoctionis. Cum enim incipit feruere & fumigare, refrigerandae sunt, mitigandusque calor. Alioquin hoc neglecto uel praetermisso, uix pure excoquentur: & quanquam id aliquando euenit; non tamen est certi & infallibilis iudicii. Nam calor nimius aliquid argento adimit, praesertim si uenae sunt diuites. Est & in uenarum probationibus attendendum, num, cum iam coqui incipiunt flores per superficiem discurrant. Inde enim coniicere possumus quaenam mineralia sint uenis coniuncta. Colores enim illi seu flores arguunt plumbum cinereum, arsenicum, sulphur, hydrargyrum, uel stibium uenis commista esse, quae cuiusmodi sint, alias cognosces porro industria, ut fusores certiores facti in magno opere absque damno laborent, & recte excoquant torreantque mi¬ neras. Pastillo in crusibulo posito fusoque, si fumus in altum consurgit; feruet opus: sin reflectitur caditque, friget. Si materia incipit nitere, ignem intende, ne corrumpatur caloris defectu, praesertim sicubi diues est, quanquam interdum niteat etiam propter impuritates adhuc in ipsa residuas. Si tarde excoquitur, calorem intende, una atque altera pruna posita in ostiolo superiore. Ita si crusibulum nigredine fuscatur, plumbo combibito, calor augendus est. Praeterea si uelut circulus obscurus, nitens tamen quodammodo opus ambit; refrigescet plane. Recreandum itaque est aperto ostiolo inferiore, & prunis admotis crusibulo. Quod si refrixit, particulam plumbi adiice, & iterum coqui incipiet. Hoc itaque facto, debite iterum refrigera, & sine fulgurare, inuenisque excoctum granum propter additum plumbum aliquanto lenium. Cum instat fulmen, auge calorem, ne quid alluuieculae & halituum e plum¬ bo remaneat, & grauius iusto exhibeat granum. Fulmine facto, relinque materiam parumper an fornacula; remoue autem prunas e superiore ostiolo. Ita fit ut granum recte possis e crusibulo expedire, & a scoriis liberare. " Haec Fachsius ueluti generatim in fulminatione annotauit; caetera in magisteriis specialibus indicantur. Caput Lxiiii. De coloritio. Coloritium est gradatio coloris per pastam acutam, quam coloritium item nominant. Itaque tingendi quidam modus est, metallis principaliter destinatus. Nec ualet nisi in superficie. Non enim alte penetrare potest propter corpulentiam, nisi diluatur liquore copioso pasta, atque ita commutetur in formam lixiuii. Materia coloritii est uaria, tum simplex tum composita, eaque uel mitis, uel acris, ita ut etiam erodat quadamtenus. Accommodanda enim est ad metallorum naturam, & pertinaciam eorum quae tollere coloritio uolumus. Res simplices sunt, sal petrae, nitrum, sal ammonius, aerugo, chalcanthum, farina laterum, alumen, aeris squama, scobs ferri, sulphur, uitriolum album, sublimatus hydrargyrus, calx stanni, calx marchasitae, sal gemmae, sal communis, sal tartari, & c. Quae contemperantur uel aqua simplici, si mite requirimus, uel aceto, urina, lixiuiis & similibus, si forte. Facta ita pasta, illinitur metallo, & cum eodem igni mandatur mediocri. Nonnunquam etiam ueluti in cemento una reuerberantur donec excandescant: postea restinguuntur urina, aqua tartari, uel simili acuta, pro artificis scopo. Cum colorem exaltare uolumus, eliguntur eae pastae quae analogae sunt isti calori. Et nonnunquam iis etiam aliter colorantur metalla, ueluti cum dealbatur cuprum, & c. Sed tunc forma cementationis usurpatur. Alias cum metalli color proprius spiritibus sulphureis, mercurialibus impuris, arsenicalibus & similibus est offuscatus, per coloritium sublatis illis natiuus color enitescit. Itaque & utuntur eo aurifabri cum in ignibus inquinatum est argentum, uel aurum rubefactum. Est & cum coloritium pro examine probitatis est. Cum enim plaerumque sit erosiuum, id quod nobilibus metallis expoliendis adhibetur, mineralia & metalla inconstantia seu mollia corrodit aut corrumpit. Itaque si illitum auro uel argento sophistico, noxam affert, pronunciatur adulterium. Nominatim id peragunt in coticula: inducunt ei satis latam lineam de auro uel argento, quod spectare uolunt: postea imponunt pastam coloritii, & aliquantulum sinunt, si corrosit totum, nihil auri uel argenti ueri fuit: sin aliquid, tantum horum inesse pronunciant, quantum restitit. Sed uidendum, ne aurum aut argentum quidem sit, sed mollius, quam pro coloritio. Ca¬ uendum item ne lapis simul erodatur. Inseruit coloritium etiam cementationibus pro cemento. Postea usurpatur item ad caelandum, ut ita sustineat officium aquae gradatoriae. Res caelanda inducitur luto, uel loricatur pasta, quae inhibeat uim coloritii. Qua uero erosam uolumus aut caelatam, exculpitur, ut nuda superficies tangatur a coloritio, quod postea inductum relinquitur quo ad satis. Ita non tantum metalla, sed & marmora caelantur. Coloritio aliquando tingunt & lapides, & ligna, & coria, ueluti cum lignum pyri uel pruni calce uiua extincta urina, inque pastam redacta, rubedi¬ ne tingitur, & c. Coloritium dilutum ad formam lixiuii, acquirere uim transmutatoriam potest, ut in ferro in cuprum mutando: & tunc macerationis fit mate¬ ria, adque istud opus transit. Caput Lxu. De Restinctione. Restinctio est gradatio, qua res candefactae in liquore exaltante restinguuntur, atque ita ad nobilitatem perueniunt in eo genere optimorum. Hic enim est principalis primusque finis inuentae restinctionis. Uariae autem nobilitatis praerogatiuae per eam quaeruntur, ad quas peculiariter liquores sunt comparati. Quaedam enim figuntur saepius restinguendo in aquis fixatoriis: Quaedam tinguntur seu suo colore altius, seu alieno, quem cum humore combibito assumunt. Nonnulla fiunt tractabiliora, mollioraque, si restinguantur in aquis remollientibus, & lentorem quendam inducentibus, & c. Administratio est, ut si res potest cande fieri, uel statim per se in flammeo igni excandefiat, uel cum pasta coloritii inducta: Postea restinguatur immissa in liquorem. Candefit autem uel per pyragram detinendo in igni, uel palam, uel ollam, catinum, & similia, mediate uel immediate. Si non potest statim ignescere, paulatim finitur incalescere, & calefacta restinguendo figitur, donec ignitionem sustineat, aut etiam scopum sit assecuta. Quaedam etiam fusa proiiciuntur in liquorem. Liquor etiam restinctionis uel actu fluit, ut urina, lixiuium, & c. Liquores metallicarum calcium, acetum, olea, & c. Uel eliquescit immissa re candente, ut adipes gelati, sulphur, cera, & similia. Nonnunquam etiam in imo est aqua, in summo adeps concretus, & c. Prout uolumus diuersimode affectam rem candentem. Minus principaliter restinctio cum cementatione uel coloritio est. Deinde per eam etiam fit probatio metallica. Cum enim non quoduis metallum, quamuis restinctionem ferat, quod non accedit hac nota ad optimum, id ab eo degenerare pronunciatur, & sic adulteria deprehenduntur nonnunquam. Eadem utuntur etiam adulterantes metalla, cum ea in liquoribus fixis, ut oleo sulphuris fixo, liquore sublimati fixi, arsenici, tartari, & c. Extinguunt, donec color penitus respondeat, nec facile possit deleri. Nonnunquam & transmutatio per eam procuratur, & tunc sustinet uicem fermentationis, uel proiectionis, cum medicina transmutans redacta est ad olei formam, & c. Incerationis & c. Est & restinctio in praeparationibus, ueluti cum metallicos flores restinguendo facimus, uel metalla ita depuramus. Nam ignobilia diffiliunt in squamas, ut cuprum & ferrum, & c. Ita fusum plumbum & c. restinguendo granulatur. Est & restinctio inuersa, qua non id quod restinguitur, graduatur, sed liquor. Hinc aquae chalybeatae, auratae, aeratae, & similes: ita aqua calcis, aqua titionum, & balneae salubres ex scoriis, lateribus, & c. fiunt. Seruit restinctio etiam destillationi. Quaedam enim, ut olea reddant, per restinctionem in oleo certi generis praeparantur. Quaedam restinguendo corriguntur, & attenuantur: quaedam simpliciter cale fiunt, ubi peculiaris solertia est, cum per ignitos canales in modum cochleae intortos discurrens aqua incalescit, & attenuatur. Adhuc de Encheria, prima nempe parte Alchemiae. Liber Secundus Alchemiae. De Chymia. Tractatus Primus De Magisteriis. Caput I. Quid Chymia. Chymia est pars secunda Alchemiae, de speciebus Chymiis conficiendis. Species Chymica est, quae per operationes Alchemiae in enchirisi expositas perficitur. Itaque & prior pars Alchemiae huius gratia est, in qua inde sumti modi peculiariter adhibentur ad opus Chymicum perfectum. Paracelsus artem Essatam uidetur nominare, eamque solam iudicauit dignam praeceptis, artificiosarum operationum modos disciplinae manuali seu exercitio apud magistros praestantes relinquens. Quae item species Chymica hic uocatur, tropo quodam etiam essentia nominatur, quanquam non desint qui arcana, & astra, & quouis grandi titulo quodcunque quouis modo praeparauerint, appellare non eru¬ bescunt. Tract. I. Cap. Ii. De magisterio qualitatis occultae, ubi de Magnetismo, & c. Species Chymica est duplex: Simplex & composita. Simplex est quae uno continuo processu ad suam in se perfectionem perducitur proxime ex imperfecto & rudi. Itaque etiam si ante elaborationem multae res commisceri soleant, in aliquibus & sic compositio fieri, tamen pro homogeneo & simplici habetur, quod inde conficitur, sicut ex elementis mistum similare in corpore humano. Illa uero compositio intelligitur esse ex essentiis pluribus iam elaboratis, & non ex rudibus rebus confusis, & ad unam formam uno processu elaboratis. Et est Magisterium, uel extractum. Magisterium est species Chymica ex toto citra extractionem, impuri¬ tatibus duntaxat externis ablatis, elaborata exaltataque. Seruantur itaque hic omnes concretionis naturalis & homogeneae partes, sed ita exaltantur, ut dignitatem essentiarum prope attingant. Unde & pene eadem relinquitur quantitas seu moles, quam natura per se dedit, quanquam non semper caueri possit, quin cum alienitatibus & foris adhaerentibus nonnihil secedat: & nonnunquam etiam studio propter finem usum ue certum quiddam negligitur. Ex quibus intelligitur maxime hic ualere, quam Physici alterationem nuncupant, & c. Postea etiam generationes, quibus inseruiunt operationes diuersae. Magisterium aliud est qualitatis, aliud substantiae. Magisterium qualitatis est, cum res formis qualibus elaborata exaltatur: Fitque dupliciter, aut secundum qualitates occultas, aut manifestas. Magisterium qualitatis occultae est, cum in his quae crasin totius substantiae attinent, tantumque effectis per experientiam patent, exaltatio per¬ fecta est. Ea qualitas si perniciosa est in usu, in totum aboletur, uel cum aliqua iactura substantiae, & tunc respicitur perfectio illa, quae non in re, sed in usu rei est. In salubribus utrumque obseruatur. Si aboleri in totum nequit, reprimitur ita, ut citra noxam possit usurpari. Magna est huius magisterii uarietas: omnino tamen aut in eodem fit uirtutis exaltatio, aut translatione in aliud. Excellunt magnetismi uariorum generum, cum res quaedam efficitur sui familiaris attractoria: quibus aduersantur Theamedismi, cum repellitur infestum. Ita oleo chalybis enutritus magnes exaltatur ui ferri attractoria. Oleum ferri non debet amisisse natu¬ ram forri, alias perit affinitas Me¬ ditare ergo de oleo isto, & reducti lem ferri liquorem specta. Quidam ignitum uulgariter restinxerunt oleo ferri, sed se delusos, euanescente in totum spiritu, in quo anima magnetae est, senserunt. Est hic translatio uirtutis in ferrum per affrictum, quo se insinuat spiritus magnetis attractorius, atque ita etiam in ferro munus magnetis exe¬ quitur. Quaedam e simili ui attractoria magnetica nuncupata, elaborantur etiam aliter, ueluti colophonia, terebinthina, & c. Depurantur, subtilianturque, ut altius penetrent: & ad maiorem reducuntur tenacitatem, quo firmius haereant trahantque. Terebinthina itaque spiritu humido ad iustum priuanda est: resinae siccae in lentum humorem dissoluendae, ut quasi gluten fiat & c. Ut sulphur, pix, colophonia, & c. Quaedam assata tunduntur in pultem, ut caepa, radices arundinum, bryoniae, & c. Ut calor actualis subtiles reddat humores & spiritus, & c. Sic farina fit attractoria per fermentationem. De Magisteriis. Nonnulla etiam sine apparatu magistrali officio suo funguntur, ut scorpius, bufo, phalangium, & c. & alia suis uulneribus, atque etiam aliis pestiiente spiritu turgentibus imposita, spiritum istum suae naturae familiarem attrahunt, nisi quod quaedam siccentur, quaedam saltem quassentur: nonnulla tamen etiam uiua imponuntur, & c. Quo pacto & similis substantia similem iuuare & seruare deprehenditur, si altera sit crasi integra & forti, quin & uicissim si alterum corruptum sit, & malignum redditum, familiare facilius inficere: sed horum magisterium est in μεταδόσει uirtutis cum spiritu potius. Hinc uaria efficiuntur olea, ueluti scorpionum, cum uiginti scorpiones uiui in duabus libris olei amygdalarum amararum, uel oleo ueteri macerantur per duos menses. Eodem pacto fieri potest & bufoninum, phalanginum & c. Quibus nonnunquam adiiciuntur alia magnetica, & alexipharmaca. Oleum ex catellis ruffis per istam metadosin effectum, spiritus extrahit arthriticos, & segnes ex humore resoluit, & c. Ita fit oleum ranarum elixatione, cum uiuae ranae oleo suffocatae in eodem coquuntur ad tabem carnium, indeque tunduntur in mortario, & incoquuntur iterum, adhibitis filtris & repurgationibus. Est & oleum lumbricorum, qui postquam in foeno uel medulla epuli purgati sunt, perfunduntur oleo, & in reuerberio per horae medium coquuntur: oleum expressum filtris crebris purificatur. Plane idem est modus in felibus oleo suffocandis coquendisque: quod oleum ad tormina est felix. Quidam substituunt cantharos salictarios, sed isti sunt oblongi. Sic ad paresin oleum fit ex cantharis Maiis. ( Sunt uermes in Maio apparentes per humum sub herbis discurrentes, in quorum tergo apparent alae quasi auratae uiridescentes, e capite prominentibus ueluti cornibus paruis, uentre tumido, & c. Communicant autem oleis suam uim non tantum animalia, sed & alia quaedam: Alii inueniuntur super floribus quadrati, & c. ueluti cum sulphur oleo incoquitur, cum caepa, arundo, & c. item fiunt attractoria. Eius ordinis sunt & attrahentia, rubefacientia, uesicantia, & c. Ut cantharides, Tithymalli, euphorbium, flammula, uitis nigra, ranunculus minor, & c. In pultes redacta cum uini spiritu, & c. Transeunt in hanc classem etiam per mistionem quaedam, ut oleum mistum aquae ardenti, fuligo & sulphur cum fermento subacta: magnes, haematites, & euphorbium mista, e capite trahunt phlegmata, & c. Si palato & naribus admoueantur, & c. Quaedam tamen horum etiam ad essentiam rediguntur, & ad alias clas¬ ses migrant. Huius loci sunt & purgantia, quae citra corpus communicatum duntaxat uim deponunt: in his excellit uitrum antimonii, & alia ex metallis facta, quorum puluis infunditur, maceratur, coquiturue cum liquore competente, qui inde exaltatus, non tantum sumtus intra corpus purgat, sed & foris in fomentis resoluit, extrahitque. Ita raphanus sit purgans surculis elle¬ bori depactis, & c. Quaedam ad certa membra uim habent, ut ad uesicam cantharides, ad uterum attrahendum odorata, ueluti ambar, & c. Depellendum foetentia, ut asa foetida, & c. Ita ad oculos hirundinaria, ad foeturam aetites, ad uentriculum miluii pellis, & c. Ex quibus per transitionem item fieri possunt magisteria: maxime si ignita in liquoribus restinguantur, quanquam nonnulla ex appositu saltem uim suscipiant, ut ab ambare, musco, & c. Ita fit aqua angelica e calce uiua, quam aquam calcis nominant, ad ulcera maligna efficax, ad ambusta item & ungues oculorum, praesertim si uitriolo albo remisceatur, uel ammonio sale, uel uitrum antimonii fusum in ea restinguatur, & c. Ita liquores chalybeati, aurati, argentati, & c. Balneae ferratae, minerales e scoriis, & c. Similiter aqua titionum ad scabiem: aqua calaminaris lapidis & orichalci restinctorum ad uisus acumen, & uitia oculorum. Huius loci sunt directiones ad certa membra, quae duntaxat per alte¬ rationem fiunt. Fiunt & uina medicata eodem artificio, ut uinum Theriacale, per suffocationem uiperarum in musto, uel uino, & c. Ita uinum cordiale, ex auri restinctione, & c. Apud Paracelsum de Chirurgia morbillorum, aqua mercurialis describitur in hunc modum: Mercurium per se sublimatum, aliquot uicibus a sale sublima. Macera in aqua ardente, & destilla hanc, donec acrimonia corrosiua abscesserit. Coque postea in aqua hirundinariae per horam mediam. Hac effusa sine hydrargyro, laua morbillos. Sic cinamomum incensum & restinctum in eodem, item uim spirituosam deponit, qui modus locum habet in aliis omnibus cremiis. Debent autem postea liquores diligenti filtratione & sedimentis repurgari. Sic aqua iuniperata e ligno & ramentis procuratur: sic e sandalis, guaiaco, & c. Proinde & olea balsamique per infusionem facti, eiusdem sunt artificii, si nimirum, postquam uis deposita est, remoueantur corpora in totum nulla parte extracta manente. ( Alias enim rudimentum est extractionis relicto extracto cum suo menstruo. ) Nonnunquam tamen haec alteratio antecedit extractionem, ut cum amygdalae alterantur floribus, & c. unde postea oleum elicitur. In nonnullis etiamnum uiuis idem tentatur: unde uites theriacales, purgantes uuae, lac purgans, lapides frangens sanguis, & c. Solent animalia talibus pasci, & plantae intra cortices positis medicinis educari, & c. Hinc Bezoar lapis genitus, talibus medicinis, si aduersus uenena ualent, Bezar¬ dicarum nomen dedit. Ad magisterium occultae qualitatis etiam referuntur ea, in quibus potentiae latentes in actum uocantur, propter aliquod impedimentum. Ualet & hic magisterium alienationis seu repulsae, quanquam haec non raro contingit etiam ob manifestas affectiones. Ita hydrargyrus elaboratur destillationibus, & purificationibus per elutiones in acida muria, ut auri rapacissimus euadat, quod ante impuritatibus prohibitus, non tam poterat praestare. ( Istum tunc aliquando uocant hydrargyrum philosophorum, sicut & uicissim aurum praeparatum, aurum philosophicum: & est tunc utrumque suo modo exaltatum, hydrargyrus scilicet, ut dictum est, aurum uero aliquoties funditur per antimonium, cementatur, fulminatur, & c. ) Exaltantur nonnulla etiam digestione maturatoria, circulationeque, & similibus, quo pacto uenae argenteae, ferreae, & c. Immaturae, per digestionem perficiuntur, ut cum prius metalli uiderentur uacuae, postea copiosum fuderint. Ita uena bismuthi, & terra ferruginosa, etiam uulgo in cumulos congesta, digeruntur ad solem. Eodem modo & aluminosae terrae, & c. Gal 4. simpl. med. cap. 13. de uini in¬ fumatione & insolatione. nobilitantur. Sic uina cruda generosa euadunt, siquidem inest potentia nobilitatis, dum longo tempore digeruntur, uel etiam calore maturantur. Idem euenit & in oleo artificios e seruato, semper subtractis alienitatibus defecando. Exaltatur etiam nonnunquam horum uirtus additamentis, ut uinum oleo sulphuris, uini generosi essentia, odoribus, & c. Redditur efficax. Porro magisterii huius usus etiam ad culinam, artemque magiricam peruenit, ubi perficiuntur ad alendum inepta, ut fiant satis commoda. Cum aliqua iactura substantiae nobilitantur quae per diuaporationem noxiorum halituum apparantur, quod fit torrendo, urendo, eluendo, nonnunquam & sublimando, & aliis modis. Ita stibio subtrahuntur uirosi halitus, ita arsenicum, realgar, & c. Perdunt uenena, nec alio modo uiperae halitum noxium effundunt. Multa metallica uruntur, ut & alia mineralia etiam in uulgaribus officinis. Quorundam uis salutaris eminentior sit, repressa altera noxia, ita praecipitatum hydrargyrum corrigunt spiritus uini infusione & incensione, additioneque Theriacae, & c. Mezereum, Esula, & similia, domantur ace¬ to, & c. Magisterio eiusmodi, praesertim magnetismi, abutuntur magi in metallis gemmis, herbis, emplastris, & c. quibus putant se uires astrorum posse inferre, item imaginationis effecta dare, uitam, mortemque procurare, homunculos conficere, uulnera per absentiam curare, quae omnia sunt uana, & si quid euenit, aliunde est, & c. Tract. I. Cap. Iii. De magisterio figurae, politurae, & c. Magisterium qualitatis manifestae est, cum res in sensilibus formis elaboratur. Haec totuplex est, quotuplicia sensilia, circa quae exaltanda Chymicus in rebus occupatur. Quaedam tamen propius spectant materiae corpus, quedam sunt formaliora. Illius generis sunt magisteria figurae ( dispositionis in superficie, aut formae externae, & c. ) consistentiae. Ibi excellunt politurae gemmarum, caelaturae marmorum, metallicorum & aliorum per aquas gradatorias, coloritia & similia, quae magisteria Chymici plaerumque reliquerunt officinis gemmariorum, & huiusmodi artificum. Crystallus in angulos figuratur uel contibus uel aeneo orbe, qui insistit ligneo cum asperso puluere smiridis. Ei circumacto arcte admouetur lapis. Formando adamanti, eiusdem facit puluis tantum, ut aiunt, & mucro quo scalpitur in figuras, ut sequetur. In mollioribus fila ferrea acuta, obtusa pro rei necessitate, oblita oleo & smiride, idem praestant. Exemplum celature sit tale in chalybe uel simili: illine pultem e plumbagine uel caerussa & oleo lini factam, designa aut graphis describe lacunas erodendi metalli, exicca, induc coloritium ex aerugine, arsenico albo, alumine calcinato, hydrargyro sublimato, sale liquido, paribus, tritisque in puluerem subtilem, & urina uel aceto uini remistis, & adignem parumper calefactis. Poteris addere aliquid limaturae ferri. Illitum ita ferrum admoue prunis, donec caerussa purpurascat, postea abrade: caelatura erit nigra. Fachsius. Si albam requiris, coloritium sit ex hydrargyro sublimato, in pulticulam cum aequalibus urinae & aceri redacto, quam calenti ferramento indua per penicillum, ut ante, ( Caue tibi a fumo, a quo ut sis tutior, praebibe uinum Zedoariae. ) Ita caelatur cuprum, orichalcum, argentum, substrato fundo ex pulticula haematitae cum aqua triti, siccati, posteaque addita farina uitri Ueneti, oleo lini, & tribus aut quatuor guttis uernicis liquidi, in pultem redacti. Ubi illeueris describe formam quae placet. Exiccato impone aquam fortem, quae si ualidior iusto est, retundatur solutione pauci hydrargyri uiui. Si satis alte erosit, ablue. Fit & pauimentum ex haematitae puluere misto cera. Quaedam inaequaliterr caelantur diuersis temporibus, opera repetita pro altitudine caellaturae, & c. Idem Fachsius. Ad marmora fit pasta uel gradatoria ex his: Hydrargyrus sublide Magistertis. matus & sal ammonius una destillentur in aquam. Adde huic calcis Iouis, calcis marcasite, salis gemmei salis communis, salis ammoniiques. Aut destilla quater in gradatoriam, aut fac pultem. Integras partes muni uernice & similibus. Politurae efficiuntur sectionibus, attrituue, interdum inseminatis sub¬ tilissimis farinis uitri, arenarum, lapidum cretaceorum, & c. Fusilia infunduntur certis modiolis; ductilia imprimuntur, & nominatim praemollitum cornu etiam intruditur, & c. Ita chymici sua specula metallica, uitrea, & c. formant. Ita & uasa quaedam propria, quale est poculum chymicum e uitro antimonii, in quo paruo tempore consistens liquor purgantem uim acquirit. ( Uariis fieri modis potest, aut pici ingesto puluere posteaque incrustato poculo ligneo, aut tabulis compactis, aut certi generis fusione ui¬ trea ne dissiliat, & c. Porro ratio sculpendi ab Agricola ita describitur. Adamas dura cauatur adamantis mucrone, aut acuto aliquo eius fragmento in ferrum incluso, quod rursus in quadratum aenei axis foramen infigitur. Medium autem axem complectitur funiculus, qui descendens rotam ambit. Itaque scalptor dextram quidem rotam uersans una circumagit axem; sinistra uero ad mucronem adamantis applicat gemmam malthe in fixam, quae similiter pars bacilli superior oblita est, itaque sua industria scalpendo gemmam quod uoluerit, signum efficit, & c. In arte probatoria artificii seu disciplinae pars est catillos cinereos, quos capellas uocant, rite effingere, item patellas, catinos triquetros & similia uasa. Catillos fabricare ita docet Fachsius: Haec praeceptio affinis est magisterio compositionis; sed distinguit utrumque propria ratio; hic enim figuratio spectatur, ibi compositio, licet exempla quaedam utrique sint apta. Cineris clauellati unciae sedecim ( Ille uero cinis uel e foco fulminatorio petitur, ubi ad margines plane exuocus apparet, uel e quouis ligno conficitur, & aqua triplici quadrupliciue diluitur, donec omnis acredo salsa decesserit. Postea perturbando subtilissima pars colligitur, & per cribrum setaceum transfunditur ut omnino farina exactissima purissimaque euadat, quae rite siccata, tusa perque angustum cribrum succussa, seruatur caute, ne quid alieni incidat: Haec sunt huc reuocata ex tract. ) postea cineris ossium uitulinorum, uel equinorum sex unciae ( ille cinis fit ex ossibus, probe excoctis, ut pinguedo abscedat, & postea reuerberatis ad albedinem exactam; I. c. 27. facilioris intellectus causa. insuper laeuigatis in puluerem exactum, elutisque utacredo abeat. Imde denuo calci¬ natur in figulina, denuoque eluitur, siccatur, teritur, laeuigatur ) argillae purae due unciae cum sex drachmis ( haec argilla seu lutum figulinum eluendo depuratur ut terrae sigillatae, transfundendo turbidam aquam per filtrum setaceum, praecipitando, aquam abstrahendo, siccando, & c. ). Commisceantur probe, transiganturque per cribrum angustum. Puluerem subige cum aqua fluuiatili pura, Lib. Ii. Alchemiae Tract. I. neque tamen nimia. Imprime in modiolum, qui monacha ( mortariolum, orichalceum est, figura catini teretis absque fundo ) nominatur; & impulsu monachi ( est pistillus orichalceus, a cuius manubrio propendet forma dimidii globi, sed in medio cum tubere prominente, ut foci cauitas imprimi possit in cinerem. Est & aliud pistillum ouiforme in cuius manubrio summo simul est malleus ) forma, quod tribus ictibus aequalibus solet perfici ( multum autem hoc refert ad fulminationem puram & aequalem. ) Cum figuram suam accepit, insperge laeuorem ex tribus animalium calcinatis ( comburuntur in reuerberio figuli secundo, teruntur eluunturque ut calx ossium superius descripta, ut tota acredo secedat; postea pars subtilissima funditur cum aqua per manicam Hippocratio, ut colligatur quod leuissimum est, id exiccatum in marmore in laeuorem ducitur. Conueniunt etiam ossa piscium maiorum, ut aselli, & c. ). Ideo autem hoc ut grana fulminata promte discedant a crusibulo. Ubi inseminasti, deterso monacho, sesquiictu incute, ut probe haereat. Postea exime e monacha, & locatam super uilloso panno, exicca inuersim. Ita concinnantur crusibula. Catini triquetri, patellae & alia e luto tenaci, uitraria farina, & fragmentis ueterum tigellorum facienda committuntur officinae suae. Fundunt Chymici & tabulas pectorales uariae formae pro amuletis, ut ex arsenico, realgare & similibus: alias ex electro, & c. Non raro indigent metallorum extensione, & foliatione, fistulatione item & similibus: quae omnia sunt huius magisterii, quanquam a chrysoplectis & aurificibus, quibus istud opus commissum est, uicariam expectent operam. ( Huius loci erat & furnaria constructio, & artificiosa incrustatio; sed exercitio potius quam praeceptis addiscitur, cum praesertim eiusmodi res inexplicabilem pro usus uarietate habeant rationem; formae uero communiores in enchirisi sint repraesentatae; unde modus effictionis facile patet. ) Tract. I. Caput Iiii. De magisterio consistentiae mutate seruata substantia, ubi de metallis potabilibus. Magisterium consistentiae est, cum seruata essentia, consistentia ad pre¬ stabiliorem est immutata. Hoc autem fit pluribus modis, non tam ut ipsi rei aliquid nobilitatis accedat, quam ut ad usum uarium euadat commendatior, habiliorque. Frequentia & illustria sunt hic mineralia potabilia, pulueres eorundem, fixum, uolatile, mollitum, induratum, & huiusmodi, quae declarantur exemplis potissimum metallorum. De Magisteriis. Aurum Potabile. Est aurum dissolutum in suo menstruo acuto, & ad consistentiam liquoris potabilis, una manente aliqua menstrui portione, quanta satis, deductum. Itaque & penitus exhausto menstruo, reductile est ad naturam pristinam. Et eiusmodi sunt & reliqua metalla, cum cuique cognata marcasita, excepta proprietate menstrui, reductionis, & solutionis facilioris, & c. In auro menstruum uariat pro scopis uariis. Soluitur in aqua regia, sed quae ad usum medicum internum est suspecta. In externis ualeat. Alias tutius est solutionem instituere per spiritum salis gemmae; Uide Alexicum. uel salis tartarei, uel aquam mellis exasperatam fecularum sale, uel succum limoniorum cum melle destillatum, uel spiritum uitrioli, & c. ( Commendant plurimum eiusmodi auri uires in grauissimis morbis, de quibus Alexius, & c. sed ubi robur naturae petitur, praetulerim auri solubilem calcem, uel liquorem, ex calce uel tinctura factum, qui sit meri auri absque omni peregrino, quanquam Paracelso nil ualeat aurum absque corrosiuo. ) Praxis ita est: Aurum apprime per stibium & fulmen praeparatum, inque lamellas uel folia extenuatum, abluatur prius arcano tartari liquore, ut secedant spiritus adhaerentes. Is autem liquor e sale tartari per deliquium factus sufficit, modo ad purissimum sit filtratus. Postea in suo uitro affuso menstruo ad altitudinem digiti, aut etiam trium uel quinque, clauso uase ad calorem simi ponatur per mensem, qui modo plurium modo pauciorum est dierum, prout cito uel tarde soluitur, & citius procedit opus si aurum prius sit calcinatum, uel eius tinctura sumatur. Ubi solutum deprehenditur menstruum prius abstrahitur destillatione lenta, neque totum, sed relicta parte, quae liquiditatem oleosam praestare possit. Ita solutum quidem aurum est, sed nondum attenuatum. Itaque nouo menstruo affuso digeritur calore priore per septendium, post quod mutatur alio, & sic deinceps repetita opera, quousque auri substantia uidetur ita attenuata, ut cum menstruo exacte sit permistum, eiusque gutta in uinum limpidum coniecta, id ueluti crocus, tingat, citra praecipitationem ad fundum. Tunc non amplius haret circa fun¬ dum uitri, sed eleuatur paulo altius, tanquam nubecula. Tunc solet tota quantitas menstrui, quae prius particulatim abstracta est, & reseruata, reponi, una digeri & tandem lentissima flamma prolici, ne quid de substantia auri egre¬ diatur. Huius unicam guttam propter acrimoniam in liquore millecuplo uix licet excedere. Si tamen acrius iusto est; quinta uini essentia affusa, & in circulatione posita, tandemque iterum separata, reperito crebrius labore, potest mitigari. Sed tunc plaerumque figitur, & in oleositatum metallica¬ rum classem transmigrat. ( Retundi acrimonia potest additamentis lenientibus, ut si sumatur e syru¬ po uiolaceo, rosaceo, & c. ) ( Descriptiones aliorum: Auri purgati uncia: aquae salis ammonii quantum satis: addantur aquae fortis guttae octo. Mista illa soluantur loco calido in aquam rubicundam. Effundantur soluta. In cucurbita destilletur liquor ad tertias residuas. ) Aliter: Aurum solue spiritu salis saepe mutato. Solutiones destilla usque ad oleitatem. Aliter: Solue succo limonum destillato, solutionem coagula ad butyri consistentiam. Hoc Gesnero tribuitur. Alias & acetum radicatum, & succus berberum locum illius sustinent. Corrigunt per succum chelidoniae cum spiritus uiniper digestiones & destillationes. Si temporis diuturnitate concrescit seu exiccatur, soluunt calcem in acetabulo albuminis ouorum, ut fit in calcibus in liquorem soluendis.¨ Nonnulli fauum tota substantia cum optimi uini spiritu infimo uasis clausis macerant, donec soluatur: aquam destillant, ei imponunt nouum fauum, & soluunt ut ante, & destillant. In aqua rectificata calcinatum hydrargyro aurum soluunt. Calcinant autem facto malagmate, cui addunt sulphur & incendunt, donec hydrargyrus secesserit; postea coquunt in spiritu tartari. Alii ante calcinationem per stibium fundunt, & c. Uuil. Anton. Guer. Nonnulli urinam e uiginti libris ad dimidias, indeque iterum ad dimidias, donec ad duas cum media peruentum est, destillant. In hac calcinatum reuerberatumque aurum soluunt, expectantes innatantem cuticulam, quam spiritu uini soluunt; solutionem ad olei consistentiam diuaporant. Si procedit ut dicunt, tincturam confecerunt. Eodem redit & istorum sententia, qui in aqua calcis tartari calcem auri soluunt ad teporem balnei; & innatantem pelliculam separant & dulcorant & spiritu uini, & aqua rosacea, & c. Argentum Potabile. Fit ut aurum, cum menstruo aceti stillatitii, pro quo succus limonum aut berberum esse queat. Aliis placet hic modus: Salis nitri duae librae, terrae luteae duplum, destillentur in aquam soluentem. Huius selibra soluantur argenti purissimi duae unciae, digestione balnei ad finem solutionis. Si non soluitur una opera; aqua mutata ad finem tendatur. Solutiones elue aqua pluuia, donec secesserit acrimonia. Affunde postea spiritum uini, digere, destilla, repetito labore aliquoties: tandem sicca, & puluere siccato affunde aquam uitae rectificatam, poneque in digestione balnei uase clauso per medium mensem. Destilla ad olei consistentiam ut in auro. Usus in cerebri morbis. ( Paracelsus: " Calcem lunae cohoba per uinum uitae per dies 7. & soluitur in liquorem tenacem. Digere in balneo per mensem, & abit in succum uiridem. Inquire hic aqua uitae & uinum uitae quid sit. Artifices etiam quoddam aquae fortis genus ita appellant. ) Ferrum Potabile. Fit ex croco ferri per acetum destillatum digestione balnei. Digestione peracta, destillatur ad siccum puluerem. Affuso alio aceto digeritur denuo, & destillatur, quousque in imo sit oleositas, quae crebra repetitione tandem emerget. Usus in affectibus epatis, lienis, intestinorum, praesertim in atonia, imbecillitate, hydrope, fluoribus & c. ( Paracelsus pro aceto aquam aluminis sumit, & monet opera detur ne oleositas perdatur, & dum opus repetitur, nimia fiat crassities. Sed utitur ad ulcera, uocatque oleum, balsamum uel resinam ferri. Potest tamen etiam oleum extractum Martis intelligi. ) Reliquorum metallorum pocula non admodum expetuntur. Quod si quis desideret, facile potabilia fient per aquam soluentem, factam destillatione ex alumine, sale petrae & chalcantho. Digestio fit in balneo, crebro mutato menstruo, donec olei consistentia ut in ferro, appareat. Maxime pro iis substituuntur liquores, uel oleositates eorundem metallorum, quae & balsami dicuntur. Fuge usum internum. Ita praecipiunt & de hydrargyro potabili, quem conficiunt ex sublima¬ to per aquam fortem. Mercurius potabilis. Sed nullus hunc potauerit, qui sapiet. Tutior est hic modus. Induratus hydrargyros per Saturnum in scobem lima ducitur. Haec in aurea concha in aceti acerrimi trullam collocatur, ne tamen acetum incidat concham. Affunditur uini spiritus, incenditurque saepius ut conflagret, qua conflagratione repetita, in oleosum liquorem abit, cuius granum datur ad gallicam e maluatico. Huius uicem sustinet oleum de quo suo loco, & c. Marcasitae Potabiles. Marcasita remista pari sale petrae, destillatur in spiritum, more aquarum fortium. Caput mortuum tritum, soluitur aqua forti. Solutioni miscetur extractus spiritus. Digeruntur una, & destillantur facta repetitione ut in metallis, donec oleositas appareat. Usus in ulceribus & similibus externis, pro cuiusque marcasitae natura, quae se ad metallum aliquod accommodat. ( Est enim marcasita auri, argenti & c. In illis sunt & alia quaedam, ut Talcum, Zinckum, Gelsum, & c. Quae ad cupri naturam accedunt, at non raro auri, argentiue sunt feracia, & c. ) Uitra & lapides & gemmae lapideae calcinantur: calcibus adiicitur sal petrae, & proceditur ut in marcasitis. Nonnulli calcinant, cum duplo sulphuris uiui, donec sit combustum sulphur. Calx eluitur ut feces cum sulphure abeant. Exiccata soluitur aqua forti, & destillatur ad oleositatem, perinde ut de ferro dictum est. Sulphur Potabile. Sulphuris ter sublimati triens, coquatur cum besse spiritus Terebinthini usque ad colorem ruffum, uel dum liquidum maneat. Odoris gratio potes addere caphurae uncias duas ( uel myrrham & aloen ) quanquam etiam si nimium foetet, libero aeri exponi aliquandiu potest. Uocant alii balsamum sulphuris. Sacharum Potabile. Huius loci est & sacharum potabile, quod uel fit per uini spiritum, super eo puluerato accensum, nec tamen plane combustum, uel per acetum stilaritium, cum quo sacharum soluitur, digeritur biduo; colatur, digeritur iterum diebus 24. ( fors horis ) acetum abstrahitur usque ad olei formem consistentiam, non totum. Parum differt ab oxysachara simplici. Succinum Potabile. Laeuorem succum in uino circulato per mensem digere: liquorem effunde, reposito alio uino, donec tota calx succini sit transfusa, semper mutato menstruo, & laeuigato iterum quod est contumax. Solutiones coquuntur ad olei consistentiam, uel destillantur, ut seruetur menstruum. Tract. I. Caput U. De magisterio puluerum. Magisterium hoc consistentie continuae in puluerem perductae est, fit¬ que potissimum calcinationum modis; unde efficitur, ut & calcis uocabulo non raro appellentur; uulgo Alcoolia. Respicitur hoc principaliter, ut fracta renacitate friari res possit. Cum itaque uinculum soliditatis sit humidum, quouis modo hoc aut absorbetur exiccando, urendo, torrendo, & c. Intra tamen terminum reductionis, aut saltem seruatae substantiae; aut definitur corrosionibus ad minima aliisue diuulsionum artificiis. Pulneribus affines sunt scobes elimatae, rasurae, granaliae, & c. Distant saltem crassitie. Inter omnes excellunt pulueres metallorum & gemmarum; & fiunt uel per aquas acutas; uel cementa & reuerberia, uel fusionem & diuerberationem, & similes operationes. Singulis naturae suae congruus eligitur modus, atque etiam usibus accommodatur. Unde plaerumque in singulis est uarius. Puluis Seu Alcool Auri. Plumbum in cucurbita uel catino augustioris orificii eliquetur. Imponatur auri lamina orificio, ut fumus feruentis in fundo metalli eam uerberet, seseque penitus insinuet. Ita euadit friabilis. Teritur postea fracta cum sale, & in marmore laeuigatur in puluerem impalpabilem. Sal abstrahitur solutione in aqua calida. Puluis emundatur per aquam calcinati tartari, & edulcoratur destillata simplici. Si suspicio est adhaerentis spiritus mercurialis corporalis; puluis iam confectus in patella probatoria, uel lance intra tegulam fornaculae probe igniatur, quanquam uerendum est, ne quid iacturae patiatur ab hydrargyro discedente, & aliquid surripiente. Haec est calcinatio solis per fumum Saturni. Modus Secundus Auri puluerandi. Uaporantur auri laminae per hydrargyrum, ut in calcinatione per Saturnum. Usitatius est ex auro & hydrargyro malagma seu pultem, quam amalgama uocant, conficere, & sic terere uel molere. Aurum in lamellas aut folia redactum, hydrargyro in catino feruefacto immiscetur. Superfluum hydrargyri per corium exprimendo separatur. Quod cum auro restat, diuaporatur super prunis in patella, ita ut continue agitetur, & relinquatur merus auri puluis. Interdum sulphure adiecto & incenso diuaporat hydrargyrus inter flammas, sicuti fit cinabari incensa. Nonnunquam amalgama in laeuissimo marmore quam exactissime ducitur; posteaque hydrargytus abstrahitur. Sed & cum sale pulticulam illam terimus, & deinde in reuerberio, argento uiuo sublato, uel destillatione subtracto, iterum terimus cum sale, & ab exacte laeuigato puluere salem eluimus. Illis modis uerendum est ne aliquid auri pereat: itaque tutius per aquam fortem segregatoriam hydrargyrus tollitur, & exiccata calx ignitione repurgatur, cauendo tamen ne fluat. Alluuiones halituosae item tollunturper aquam tar¬ tari, ut ante Modus Tertius. Cementatur aurum saepius cum suo cemento, quousque euadat tam siccum, ut comminui terendo queat, & laeuigari adiecto sale. Cementum hoc fit ex cupro quod cum auro confunditur, dein¬ de colcotare sale ammonio, sale communi, aerugine & laterum farina, omnibus studiose depuratis. Nonnunquam cementationi praemittitur solutio in regia, quae destillatur ad siccum. Aurum in fundo uitri haerens, aqua calida perfusum, lignea spatula abstrahitur, & adiectis tribus partibus de mistura salis ammonii & uulgaris, utriusque purificati, cementatur per horas quinque, donec uas ignifactum purpurascat. Postea teritur super marmore in alcool, & sal abluitur. Modus Quartus Aurei pulueris, qui & calx auri. Soluitur aurum aqua regia, ad eum modum quo aurifices argentum in quartatione. Solutio descenditur per calidam salsam. ( Calidam salsam memineris aptissimam esse eam, quae fit ex dulci aqua pura, in qua soluta sit parua quantitas salis tartari, uel tartari calcinati, per filtrum abstractis fecibus. Notat Penottus mirabilem antipathian, quod si plusculum infundas, aurum euolet. Alias etiam destillamus aquam ex uitriolo Ungarico, qua instillata descendit calx: item ex stibio & duplo uitrioli spiritus elicitus idem machinatur. ) Puluis eluitur ab acrimonia per dulcem puram, & exiccatur. Pro regia sumitur & aqua Satuni cum aliis, de quibus in auro potabili. Solutio affuso uini spiritu, sigitur in calcem. Ita enim uocant puluerem hunc artifices potissimum. Calxaqua tartarisata purificatur. Ab ea iterum eluitur per dulcem & sic¬ catur. Affinis huic modo est maceratio auri in aceto per dies aliquot, puta nouem, aut circiter, uase ad calorem moderatum, solis aut fornacis locato. Postea addito sale ammonio in marmore discutitur & teritur: siccatur: adiicitur denuo salis ammonii liquor: maceratur: siccatur: laeuigatur in tabula cum sale, & tandem per aquam sal eluitur. Est alia comminutio, quam scriptoriam uoces. Folia auri aqua mellea, uel syrupo rosaceo aut melleo subiguntur, donec minutissime sint fracta & aequaliter mista, inde mel eluitur aqua & puluis siccatur. ( Quidam fuso auro in catino miscent stibium pulueratum, statimque in calcem abire dicunt. ) Aurum Pusillatum, Seu Granalium. Aurum eliquatum per scopas in aqua positas funditur, & diuerberatur. Haec operatio communis est etiam aliis metallis; & potissimum usurpatur in pagamentis, seu massis monetalibus iudicandis. Diligens eius adminstratio e Fachsio sic habet. Catinum fusorium, super suo pedamento cineribus farcto, in fornace anemia colloca & ferreo operculo muni. Carbones usque ad operculum catini aggere. In his dispone prunas decem, ut desuper catinus paulatin ignescat, quem tunc considera, integerne sit an ruptus. Si solidum deprehendis, metallum, cuius pondus sit exploratum, partim immitte per trillam, & comple catinum, restituto operculo prunas admoue ut metallum fluat & consideat; quo facto adde plus materiae, idque repete donec tora quantitas catino, qui debet iustae capacitatis esse, sit illata. Cum ferue eliquata massa, immisso uncino calefacto eam probe permisce. Si quid spimae innatat; id abstrahe cochleari ferreo. Deinde insperge carbonis trii manipulum, & denuo per uncinum permisce. Cum recaluere, exhauri partem trulla ignita, quam effusoriam uocant, forcipe fusoria prehensan. Effunde in labrum aquae super dispositas scopas, quas minister agtet, & diuerberet metallum. Cum non potes haurire quid amplius prehensum catinum totum inuerte, & in aquam quod inest, praecipita. Fit sedimentum per quietem. Aquam innatantem abstrahe, & caue ne quid metallici pulueris una tollas. Granula exemta labro, in lebete aereo pone. Carbones elue: sicca ad calorem. In hoc opere solet drachma de octo unciis perire, siquidem ex auro, argentoque uel cupro est mistura, qualis est monetaria, estque id iustum detrimentum, alias damnose laboratum est. Hoc est metallum pusillatum, seu in pusilla grana deductum. Solet puluis auri reduci cum borace, & ouorum uitellis, similibusue in catino colliquando, uel cum plumbo fulminando. Puluis Argenti. Etiam hic fit uariis modis, quorum plaerique cum auro sunt communes κατὰ γένη: obseruationes tamen habent speciales. Primus est cum hydrargyro: scobem uel folia lunae misce cum pari hydrargyro in catino prius concalefacto ( hydrargyro scilicet ) moue cum bacillo, & agita sedulo in funde in frigidam, ut indurescat massa in morem stanni friabilis ( quale fit si mercurio immergitur competenti ) si non talis euadit, abundat hydrargyrus. Itaque uel per corium exprime, uel super prunis dissipa aliquid expirando. Reliquam pulticulam tere cum quarta parte salis communis puri, in mortario fortiter subigens. Restitue subactum igni, & abstrahe hydrargyrum per diuaporationem, ut tantum sal cum luna restet, & caue ne fluat. Tandem ablue salem multiplici calida, & ad solem exicca. Idem modus etiam aliter procuratur. Fit amalgama ex foliis lunae & hydrargyro, huic additur uitriolum Romanum quantum satis. Miscentur, intraque tegulas uel lateres duos cauos luto sapientiae coniunctos, & ferreo filo constrictos, per diei medium inter prunas reuerberantur. Puluis eluitur: uocare calcem solent, cum more calcis uulgatae fiat, sed & argentam ustum ita conficitur. Interdum prius diuaporare sinimus hydrargyrum, & spostea puluerem sale mistum per tres horas reuerberamus item in calcem. Modus Secundus Per Aquam soluentem. Argenti scobs uel lamina prius fulminati in cucurbitula, affusa duplici aqua forti, super prunis soluitur: ( Cucurbitula clausa super tripode apto paulatim prunis admouetur modicis, & sinitur ibi, quousque aquae impetus defertuerit, seu iam retusus sit, & massa resoluta in aquam: quod si fit una uice, recte est in minus, effusa aqua priore, noua adiicienda est, quousque totum sit, corrosum soluumque ). Solutio descenditur in hunc modum. Sextuplum aquae calidae, in qua momentum salis sit solutum, in uas cupreum pinguedine non infectum, immitte ( quantitas autem illa aestimatur ad quantitatem solutionis ). Affunde: quam solutionis argenti: commisce cum ligneo bacillo, & aqua uesiculas seu bullas eiicit, argentum uero descendit instar uermiculorum casei mimutorum. Sine quiescere per diem medium, autem amplius, & colligitur argentum coloris caerulei, instar seri lactis. Effusam modice aquam serua. ( Nam eius usus est in morbis externis, ut scabie, doloribus, & c. Praesertim mista decoctis certis, & exasperata aqua mercuriali, uel solutionis ferri, & c. Aut etiam in destillatione nouae fortis loco aquae in receptaculo ponendae est ). Calcem argenti ( ita enim uocant e consueto ) laua aqua dulci tepida aliquoties, ut abscedat acrimonia. Sicca in leui concha. Ea est calx lunae. Solet & hic aliquid detrimenti, ut unius drachmae in marca, sentiri. Nota quod soleat etiam circa fundum haerere illa calx instar nubeculae, uel pelliculae; quam possis eximere cochleari, prouide tamen. Si solutio fit in uitrea concha; substernunt laminam cupri, cui calx insistat post affusam salsam aquam. Inde postea colligitur. Aliquando aquam diuaporant, uel destillant, eo ingenio ut integra fortis, quae primo exit, seorsim excipiatur. Nonnunquam calx ante elutionem reuerberatur per horas tres, ut spiritus secedant alieni. Modus Tertius Per cementum. Pars una argenti; duae pineae resinae; sulphuris puri quatuor, coniectae in massam reuerberantur. Calx elutione fontanae colligitur. uel: Cementatur luna cum duplo salis gemmae ea arte, ne fluat. Calx purificatur per uini spiritum quo sal secedat, uel cum quatuor partibus salis uulgi, quatuor horas cementatur; post teritur & eluitur, uel: salis praeparati portiones duae, limati argenti una commiscentur conterendo; & in catino uel olla clausa locantur in fornace figuli, tabula superiore, ne fluant ui flammae, coctis ollis eximitur & catinus, & in frigida pura sal eluitur. Puluis lunae, uel calx talis reducitur fulminando per plumbum, uel cum alumine & tartaro, borace, felle uitri, amurca, alkali, nitro, & c. Granalium argenti conuenit cum pusillatione auri. Puluis Martis. Scobs ferri optimi seu chalibis elimata maceratur aceto, donecteri possit. Eluitur postea, & in durissimo Porphyrio in laeuorem exactum ducitur. ( Hinc fit Electuarium de limatura chalibis. ) Nonnunquam reuerberatur ad siccitatem friabilem; posteaque cum liquore quodam teritur. Accedit tunc prope ad calcem & crocum. Est & cum malleorum percussu in squamas dissilit, quae postea in pollinem ducuntur. Atteritur & contibus in alcool subtilissimum, adhibita aqua. Puluis Ueneris. Is est flos cupri inter malleandum absiliens, qui postea in exactum laeuorem teritur, eluiturque: uocant alias χαλκοῦάνθος, florem aeris, quae tamen uox apud Arabes etiam aeruginem signat, inque arte Chymica essentia quaedam est. Alius est granaliorum aemulus ( sunt enim minutae aris particulae a reliquo eius corpore resolutae, quibus fere milii species est, inquit Agricola ) qui in officinis cuprariis dum ad purum excoquitur, uel e foco de fluit, & iam refrigescere incipit cum impetu in altum euehitur, excipiturque pauimentis dispositis, aut suppositis relabenti uasis. ( " Plinius florem appellat ", lib. 34. cap. 11. Agricolae item flos est in 9. fossil. quem ita describit: " Flos aeris fit duobus modis. Uno cum es ex lapidis panibus in fornace excoctum, de foco per canales fluxerit in catinum. Altero, cum in singularis foci catino aes a quo plumbum & argentum fuerint separata, colliquatum fuerit, & c. " ) Potest & granulatione auri confici. Puluis Saturni Et Iouis. Laminae minutim concisae macerantur acri aceto, dum fiant friabiles; idque tribus diebus, mutato aceto indies. Scobs siccata iumarmore laeuigatur. Bulcasis plumbeo mortario infundit aquam, & terit cum plumbeo pistillo, donec nigrescat. Hanc effundit, & subsidere permittit, siccatque. Alius modus fit per fusionem, idque multipliciter, & uocant granula. Fuso plumbo uel stanno sal immiscetur, ita ut particulatim iniiciatur, & sedulo agitetur, subigaturque cum spatha. Loco salis mistura ex sale & alumine sumitur. Cum in minima discessit, refrigerata massa sal aqua affusa soluitur & eluitur. Aliter: Funde plumbum per scopas in aqua locatas: aut per cochlear seu cribrum metallicum angustissime perforatum, in labrum aquae, uel eliquatum in trulla funditur in alueolum ligneum pinguedine illitum, cumque incipit refrigescere, agitatur alueolus hinc inde, & disiicitur plumbum in grana, quae cribro excutiuntur. Est & cum amalgamantur cum hydrargyro, ingestoque sale hydrargyrus per diuaporationem subducitur. Sale eluto remanet puluis. Porro metallorum conditionem sequi possunt & quae metallicam adipiscuntur naturam, prout tamen sunt disposita, ut hydrargyrus induratus, regulus stibii & c. Quidam nescio quid arcani sibi somniant, in occiso suffocatoue per sublimatum hydrargyro. Euadit quidem ille instar pulueris plumbei, sed non amittit naturam. Quia enim utrumque est diuisibile per minima, uniuntur in minimis, & siccum coercet humidum, non aliter ac alio pulmere minutissimo eliquatum plumbum, uel idem hydrargyrus. Puluis Lapidum Et Similium. Omnia quae duriciem saxeam & uitream habent, si friabilia sunt, facile laeuigantur: ut sulphura, lapis cancrorum, & c. Si tenaciora, ignita restinguuntur aceto, uel torrentur, uel macerantur aceto radicato, succo berberum, aqua crystalli, & similibus, postea laeuigantur. Fusilia poterant etiam granulari miore metallico. ( Et huius loci sunt gemmae, coralia, saxa plaraque, qui cortex, concharum tegmina, & c. ) Multis satis est pistillus, mortarium & cribrum, uel filtrum. Huius loci est comminutio uenarum metallicarum, colorum & similium per molas, mortaria aquatica, & similia. Exemplum est in minio natiuo, quod ita preparatur. Uena hydrargyri rubicunda, pura, in ligneas immittitur capsas, instar mortatiorum, fundo ferreo instructas, pilisque praeferratis uitympani aquatici motis, comminuitur, & aqua immissa quod comminutum est, traiicitur per laminam cribriformem, posteaque in farinam molitur. Quod non transmeat, denuo submittitur pilae & conteritur: sin admista sunt saxa & terrae, comminuitur priore modo, sed postea in alueo uel plano eluitur secerniturque leuis terra cum lapide a uena graui. Inde quod purum est cribratur, & mola laeuigatur, impurum segregatur denuo. Operarii inter molendum ue sicam perspicuam ori praetendunt. Pulueres lignorum, ossium, & c. lima, radula, pistillo, coelo, serra, & c. Conficiuntur arte uulgari, quae ipsa non raro etiam in metallis, lapidibus, succis concretis, & c. Comminuendis suscipitur. In aliis praestat mola: in lutis concretis etiam solutio & per filtrum fusio cum aqua, post exiccatio, tritio, & per cribra angustissima traiectio, & c. Tract. I. Cap. Ui. De Hydrargyro praecipitato. In censu eorum quae consistentiam seruata substantia mutant, est & argentum uiuum cuiuslibet generis. Id cum fluxum aqueum habeat, coagulatur in solidum uariis modis, idque calida medicina, ex quibus est & praecipitatio dicta: Alia est eius fixio, alia in duratio, quanquam uocabula in terdum permutentur. unde fit hydrargyrus praecipitatus, facili opera ad uiuum reuocabilis. Praecipitatur ita: Hydrargyrum locatum in cucurbitula, perfunde aqua soluente satis acri, ad altitudinem trium digitorum: Clauso uase admoue calori. Si re¬ tusa est uis aquae, & adhuc restat aliquid hydrargyri: pone in loco frigido, & congelascet solutum: si non congelascit, affusa frigida, uel etiam dulci calida parumper salsa, coagulabitur: postea separa. Uiuo argento affunde aquam nouam, atque item solue ut ante: idque donec tota quantitas sit soluta. ( Ita enim nominant ex usu metallico, cum potius coaguletur quam soluatur. ) Solutiones confunde, & in cucurbita cum alembico destilla aquam soluentem, & super igni detine, donec rubescat: sique constantiorem requiris adhibitis cohobiis euadet fixior, & coloratior. Transit autem paulatim ex albo in citrinum, & hinc rubescit. Itaque etiam, si uis tripliciter coloratum, capies. Nonnunquam ad cinereum & caeruleum deducitur. Notandum quod differat praeparatio pro scopi uarietate. Si ad medicinam expetitur, repurgandus diligenter est a sordibus, & spirituum alluuione, nec quauis aqua soluendus, sed uel spiritu salis uel uitrioli, & similibus, quae & alias suo modo corpori ingeruntur. Cum item congelauit, eluendus est aqua dulci uel quadam destillata frigida, aut cordiali, antequam ad rubedinem perdu¬ catur. Ubi item iam erubuit, iterum eluitur aqua Theriacali. Si ad rem metallicam expetitur, aqua fortis satis est, quam item adhibemus, si ad ulcera & similia externa conficitur, sed ita tamen ut eluatur ab acrimonia, ne in usu dolorem excitet. ( Praecipitatur etiam in sublimato, exitque albus puluis elutis per aquam salibus. ) Ne quis desideret aliorum autorum modos, quosdam adiungendos censui. Et primum quidem moneo, si tantum spectetur simplex praecipitatio naturae gratia, non spectato usus, quemlibet posse capi hydrargyrum: sed ad medicinam internam, hydrargyrum auri uel argenti, aut etiam utriusque simul. Quanquam enim destructa est natura istorum metallorum: tamen analogus est illi. Postea & hic eligendus, in quo illa metalla sunt soluta philosophice. Si & hic deest, quaeratur usqui iuxta auri & argenti metalla, aut etiam ex horum uenis & marcasitis educitur, & depuretur per corium, per destillationes crebras, per lotionem ex acida muria, uel aceto destillato, in quo solutus sit sal ammonius sublimatus, ut omnis nigredo secedat, ipseque reluceat tanquam clarissimum speculum, aut coeli summa serinitas, qui color coelestinus nominatur. Nihil etiam pigrarum fecum, quae plaerumque in fine destillationis cernuntur in alembico facie plumbea haerere, cum ipso est relinquendum, & licet inter destillandum saepius prodeat cum fuscedine, tu memineris eandem etiam saepius esse detergendam filtratione & lotura. Sed iam ad modos: Aquae soluentis libra una, hydrargyri triens: soluantur una, & destillentur quoad rubescat hydrargyrus. Rubeum rectifica spiritu uini affuso & incenso donec consumatur: postea elue aqua rosacea, tertio iterum spiritu uini corrige. Aliter: Aquae soluentis libra: hydrargyri sesquilibra, ponantur in cucurbita, uel phiola longi colli, obtorti tamen: soluantur super prunis, aqua abstrahatur destillando, rubra placenta exemta, tritaque, eluatur aqua oxalidis & plantaginis per noctem infusa. Eam diuapora postea in uase argillaceo, subinde agitando per bacillum. Commendatur ad Gallicam per sudorem, ad pestem, quartanam, maniam, lepram sanabilem, uenena, hydropem, uulnera, ulcera, fistulas, Iliacam, colicam, & c. dando a granis duobus ad septem cum mithridatio, uino, cordialibus tabulis, & c. Sed mihi uidetur illa laus esse hyperbolica, nisi artificem in usu solertem nanciscatur, qui etiam uenena salubriter queat in multis adhibere, additis tamen & caeteris quae ad curam pertinent. Aliter: Destilla aquam fortem ex uitriolo & sale petrae, pelleque spiritus in receptaculum, in quo sit sexta pars hydrargyri: post destillationem effunde in cucurbitam rectam, & destilla cum cohobiis, usque dum rubeus euadat puluis, quem corrige prius lotione ex fontana destillata, postea aqua melissae & borraginis. Dantur grana 5. 8. uel 10. pro robore patientis, cum Theriaca, & mithridatio. Aqua fortis intra corpus suspecta est. Praeferendus semper aliquis spirituum simplicium est, ut salis, uitrioli, sulphuris, & c. In dosi esto circumspectus: non enim facile ascendendum ad semiscriptulum. Aliter: Dornesii ni fullor. Aluminis, salis, singulae sescunciae, uitrioli quadrans, salis petrae quincunx, destillentur in aquam fortem. Hydrargyrum acida muria a fuscedine purgatum, in illa solue per partes, donec totus sit solutus. Solutiones destilla ad coagulum. Hoc tere, & affusa dulci stillatitia saepius elue acredinem. Impone in uitrum ad calorem per decendium, ut indurescat. Trito adde aceti quadrantem. Luto muni uitrum, digere primo ignis gradu per dies quatuor, donec fiat rubeus puluis, quem laeuiga in marmore. Aliter: Aeruginis, uitrioli, salis trinae unciae, affusa aqua coquantur in ferreo lebete, usque dum soluantur aliquantulum: in colatura coque hydrargyri uncias tres, & agita per hiram. Humiditate effusa hydrargyrus rubefit. Abluitur aqua dulci, donec albescat. Induratur in cella frigida. Aliter: Mortifica hydrargyrum cum albumine: unciae eius uni affunde aquae aluminis selibram, digere, destilla per cineres cum cohobiis, donec fiat puluis quem praebent a tribus granis ad sex. D. Zuuingero tribuitur haec descriptio: " Mercurii aceto & sale ter quaterue abluti duae unciae, olei rubei uitrioli unciae tres, salis uitrioli sescuncia. Commista in cucurbita uel phiola seu matratio ponantur in arena per diem naturalem. Materiam albam exime, tere, aqua calida affusu coque, defunde & elueter quaterue, super cinere calido exicca, & crubescet ut aurum, elue iterum cum frigida, & sicca. Dosis grana tria, uel usque ad quinque cum Theriaca in Gallicis. Si adiicis auri calcinati drachmam unam, diaphoreticum sit, nec purgat. " Recenset Monauius in epist. ad Uueidnerum. Aliter: " Hydrargyrum purgatum aceto & sale, solue regia. Solutum elue aqua dulci. Pone in uitro ad calorem per dies decem ut coagulet: tere, adde aceti uncias tres, in uitro lutato digere igni lento per decendium, acetum destilla ad siccitatem. Fiat puluis rubeus in marmore terendus. " Bapt. Porta ad artificia mineralia ita concinnat: " In aqua extincti ferri fabrorum solue salem ammonium & aeruginem, duplae ad hydrargyrum quantitatis. Infunde hydrargyro in casside ferrea, & coque ad duriciem: si aqua inter coquendum deficit, substitue nouam. Exime, & quod nondum induratum est, per corium separa, & priore modo coagula, elue aqua fontana usque ad clarum, pone sub dio per triduum, & conglaciat. Idem fit si globo aeneo cum puluere arsenici crystallini & tartari ad aequales imponatur, & omnibus spiramentis obstructis, ad ignem coquatur per gradus: usus ad aes tingendum. " Apud Paracelsum est descriptio praecipitati diaphoretici dulcis, & mercurii corallini, sed ista est eius fixio quaedam. Itaque & alio pertinet, quemadmodum & quod Turbith minerale uocant, quanquam & hac uoce abutantur pro praecipitato. Nonnulli commiscent hydrargyrum cum uitriolo, sale petrae, aerugine, similibusque & inde sublimant. Sed non est ut cuiusque figmenta persequamur. Non ignotum est in mineralibus saepe uariis modis ad unum perueniri, & c. in quo tamen magna uarietas & delectus. Praecipitatus dulcis ad ulcera & uulnera ex Chir. Parac. Argentum uiuum absque sublimatione & calcinatione, per aquam ouorum supra suam calcem, in qua mercurius extinctus sit, destillatam, in rubicundum puluerem reducatur, quae praxis est difficilis intellectu, uocatur balsamus dulcis potius quam praecipitatus: & negatur esse haematina rubedo hydrargyri, negatur item per aquam fortem fieri. Tract. I. Cap. Uii. De magisterio fixorum. Magisterium fixorum est, cum corpora uolatilia & spirituosa figuntur ad constantiam. Fixum opponitur inconstanti & uolatili, & aestimatur utrumque proprie ad ignem, cuius uim quod sustinet, fixum est, quod non, uolatile, si quidem ex eo fugit, & ueluti spiritus aut fauilla euolat. Illi uicinum est, quod e molli induratur: itaque & hoc eodem comprehenditur titulo. Sunt porro fixorum gradus nonnulli. Absoluta fixitas in auro perfecto est, constantissimum enim in igni est, ita ut integra substantia quam minimum perdat etiam uehementissimo exagitatum, nisi quid corrodens & rapax addatur. Intelligenda haec fixitas non tantum de mansione corporis est, sed & uirtutum, & totius adeo substantiae. Alias nihil nobilitatis in auro est prae ferro, amiantho, silicibus & c. Itaque & una ex auri praerogatiuis est fixio, ad quam examinantur reliqua. Minor constantia est argenti, minor adhuc reliquorum, minima mercurii & similium, quae ob id spiritus uocantur: qui tamen si usque ad excandescentiam sustinent ignem, quodam fixionis gradu donata esse iudicantur. Nota uero huius loci esse, cum tota figuntur sine separatione partis uolatilis: quod si sit, ad alios accedunt ordines florum nempe, & Turbith. Congruit hoc magisterium uariis quidem mineralibus, nonnunquam & animalibus uegetalibusque, sed tunc potissimum, cum ad mineralium naturam perducuntur: nisi quod in multis est respectiua duntaxat fixitas, ueluti si quis spiritum uini & quintam essentiam, aut etiam oleum im niperinum maxime uolatilia, ad quandam constantiam deduceret, quae tamen ipsa ad metalla relata & similia, inconstans est & fugax. ) At maxime illustria sunt magisteria fixorum metallorum, hydrargyri, sulphuris, salium, & quae his sunt affinia. Et usurpantur horum gratia cementationes, macerationes in aquis fixatoriis, sublimationes crebrae, calcinationes, mistiones, proiectiones elixyris fixi, quibus coniuncta quandoque est transmutatio, & aliae gradationes. Indurata tum per illa possunt fieri, tum etiam uaporatione, extinctione, ustione, seu retuerberatione, & c. conficiuntur. Figere Metallum In Uena, ut possit excoqui. Fiat lixiui um fixatorium e marcasita ferrata, alumine, gypso, talco, chalcantho, uena ferri, & similibus, cum aqua extinctionis ferri aut aeris: uel si natiua fixatoria praesto sit, haec acceptetur. In hoc uena tusa maceretur, & cum iam aliquem ignem sustinere potest, etiam extinguatur. Inde excoquatur in plumbum, & fulminetur, si quidem aurea uel argentea est: reliquae suis tractentur modis, quanquam in his raro desideretur hoc magisterium. Loco lixiuii in pauca quantitate, fit aqua gradatoria e chalcantho, alumine, calce talci, corticum ouorum, albuminibus, & c. Est & cum cementum tale praescribimus. Pars una uenae fugacis, stibii & salis petrae partes binae, tritae commiscentur, & in catino fusorio bene loricato & clauso ponuntur in reuerberio, & per gradus usque ad horas uiginti quatuor detinentur. Effusa excoquuntur. Res fixatoriae e quibus eiusmodi seu aquae seu cementa fiunt, ex sequentibus apparebunt exactius. Caue ne furacibus spiritibus & corrumpentibus utaris: & si quid tale addendum est, ferri scobe damnum anteuerte, & c. Aurum Mollius Figere. Est quoddam aurum non iustae maturitatis, unde magnos ignes, stibii item examen & sulphuris, & caetera acria non sustinet. Id figitur in hunc modum: Aurum solet fugere non tantum quia nondum ad iustam maturitatem, peruenit, estque adhuc humidius & tenerius, sed & quia secum habet spiritus fugaces, aliasque impuritates, praesertim sulphureas, mercuriales, & c. Idque in eo fit quod purum e chrysoplysiis extrahitur. Nam quod ex uenis excoctum est, si tale fuit, damnum iam est passum. Attendendum itaque prius ad caussam erit. Fiat aqua regia fixatoria ex aerugine, chalcantho, alumine, lapide calaminari, & c. Quae exasperetur sale capitis mortui. In hac uel soluatur aurum, uel diu eius scobs, aut folia macerentur, donec ignem pati discat. Uel: Lamellae eius saepius ignitae restinguantur in aqua ferrata, traiecta sper talcum calcinatum, & corticum ouorum & c. cineres. Alii cementant in hunc modum saepius: 107 Stibii, florum aeris singulae selibrae, hydrargyri fixi quadrans, mista imbibuntur oleo antimonii rubeo, donec tota massa rubescat, id quod fit repetita opera. Fiat cum auro elimato stratum in igni fusorio, per diem naturalem, in catino firmo bene loricato. Regulus per stibium fundatur, & postea per boracem expurgetur. Hoc modo etiam coloratius & grauius euadit. Ad Figendum Argentum. Quod immaturum est ( quale item solet in eo genere inueniri quod purum eluitur, aut in fodinarum partibus rupibus annatum, insidensue aut excretum, uel confluxum congregatum colligitur siue iam sui sit coloris, siue plumbei, & c. ) figitur duodecies cementando cum talco calcinato & sale communi, aliisque fixantibus. Quod maturum est iamque ignibus excoctum, tincturae praeparatur eodem magisterio. Auro enim ignobilius est, fixione & colore potissimum aiunt artifices. ( Cedit ei etiam subtilitate substantiae quae in auro praestantior est, unde etiam extenditur amplius; deinde deficit pondere, nec tam est amicum hydrargyro, & c. Quae omnia ei uix praestabit fixatio sola. ) Itaque creditur in aurum transire, accepta fixione & tinctura. Fixionem ita describunt: Salis nitri librae duae, uitrioli Ungarici sesquilibra, aluminis, laterum tritorum singulae librae. Res fixato¬ torias nota & ex iis aquam, cuius usus potest esse etiam in praecedentibus. Haec mista colloca in retorta. Deinde calcis uiuae triens, florum aeris, tuthiae Alexandrinae, cinabaris, aeris usti, scobis ferri, silicis calcinati, stibii, sulphuris ( fixi ) boli armeni, lapidis calaminaris, aluminis plumosi, singulae unciae. Trita & commista ponantur in receptaculo. Destilla aquam fortem de more. Absoluta destillatione, exime e receptaculo omnia, & alii retortae immitte, & destilla denuo, dum omnes spiritus exierint. In hac aqua solue argentum saepius, & reducito. Si praemiseris cementum lunae proprium, constantior erit fixio. Affundenda autem aqua est ad quartum digitum, & in digestione menstrua in clauso uase una ponenda. Argentum purum ponitur cum calce in catino ad ignem, ubi funduntur, & commiscentur uncino, potest addi a¬ liquid plum¬ bi, uel boracis, & utrun¬ que fulminari, & c. Tandem inuenies in fundo calcem nigram, quam exemtam elue aqua pluuia, inque concha seu patella ad ignem candefacito, ut spiritus alieni secedant. Partem huius unam misce cum triplo argenti fulminati per confusionem ( hoc est, quartare, seu per quartationem probare, sicut aurum ab argento separatur ) massam colliquatam extende in laminas, e quibus fiant fistulae, quas iniectas aquae separatoriae ( factae ex uitrioli Romani libris duabus, salis nitri libra, scobis ferri selibra per destillationem aquarum fortium ) examina more quartationis auri. Pars argenti fixa, non soluetur: itaque eam purifica per fulmen. Quod uero solutum est, id adhuc est uolatile, quod reductum priore modo figes. Sunt plures fixionis modi, quos infra requires in transmutatione. Lib. Ii. Alchemiae Tract. I. Fixio Ferri, Plumbi, Stanni, cupri, & c. Peragitur per cementum crebro repetitum, quale est: Salis, stibii, singulae librae, metalli mollis limati selibra. Fiat stratum super stratum, & instituatur cementatio gradatim, crebra. Regulum uel scorias reduc cum plumbo & fulmina in testa ( non in copella cinerea ne absorbeatur. ) Uel: Stibii libra; salis petre librae duae, salis communis, salis tartarei, singugulae selibrae: commisceantur & cum laminis, uel limata scobe metalli in catino clauso probissime, fiat cementatio, adhibendo lenem ignem per horas duas; postea fortiorem usque ad horam duodecimam, qua sit fortissimus ( ratione metalli ). Allias saepe liquata fusaque cum sulphure, uel et iam sine hoc indurantur item saltem costa aut usta, & c. Regulum uel scorias reduc ut ante. Repete cementationem & excoctionem tertio uel quoad satis. Haec fixio potius est induratio; & peragitur etiam aliis modis, ut de ferro. Ferrum ignitum restinguitur in liquore eo, qui dum acetum destillatur, ultimo exit, quod uocant acetum radicatum: uel in succo uerbenae, addita urina uirili: uel mistura ex aqua aluminis & utina, quam oportet esse frigidam: uel in succo raphani: uel sinapismo ex aceto: uel lotio humano cocto ad rubedinem: uel succo apii & resina: uel aqua destillata ex cochleis tusis cum sua testa, in qua ferrum oblitum mistura ex sulphure & arena, posteaque candefactum restinguitur. Fit & puluis ex testis cochlearum, osse sepiae, & borace nigro, in quem ignitum intruditur. Aliter: Decocto dracontii & uerbenae frigido, axungia porci eliquata infunditur, siniturque in summo concrescere. Postea immittitur per pinguedinem in decoctum ignitum ferrum. Restingui item solet aceto destillato, urina destillata, aceto solutionis salis ammonii: aqua salis petrae & ammonii: aqua uiuae calcis: aqua talci: aqua hydrargyri sublimati & eiusmodi innumeris. ( Obseruatum experientia est aquas minerales ex aluminosis, ochrosis, gypseis, & c. Profluentes, indurare stabilius & potentius aliis, & c. ) Stannum & plumbum saepius granulata item indurescunt: ueluti, plumbum per scopas fusum & granulatum misce cum sapone in massam. Funde. Fusum duc in lamellas. Has granula iterum, & cum sapone funde ut ante, idque repete tertio, donec non amplius liquescat. Uel: granulatum in catino ampliore ad ignem ponitur, & continua agitatione a fluxu prohibetur, donec absumta humiditate eo indurescat ut igniri queat. Id facilius assequemur, si praemacerentur granula aceto restinctionis ferri, uel infusionis talci & similium. Fixatio Et Induratio Hydrargyri. Fit modis uariis. Cum per medicinam perfectam in proiectione, simul transmutatur. Itaque de hoc suo loco. Ita cum uolatile segregatur a fixo, fitque turbith minerale, item suo capite praecipitur. Nunc autem expraecipitato conficitur, per aquas fortes fixatorias saepius affusas, iterumque abstractas: & dicitur praecipitatus corallinus fixus, cum una colorem rubri coralli acquirat. Alius modus est per fumum Saturni, qui sic habet: in eliquato plumbo, cum iam concrescere incipit, fouea per lapidem impressum efformetur: in hac dispone linteolum, cui immitte hydrargyrum, & colloca in cinere calido quoad indurescat. Induratum in minutas partes confringe. Coque exaceto acerrimo per horae quadrantem: uel in succo buglossi cum aceto pauco & oleo: uel oleo & aceto destillato, saepe mutatis aquis, & foret oleum sulphuris conuenientius, aut oleum Martis, & c. ) coctum iniice in aceti sesquilibram, in qua solutae sint duae unciae salis ammonii. Digerantur per octiduum, ut extrahatur cruditas. Exemtum in catino pone ad prunas in fornace anemia, ita ut sensim augeas ignem, quo incipiat candescere, & crepare. Praeterea inclusum sacculo linteo suspende super fumo sulphuris in olla, locata in cineribus calidis, ut paulatim lento igni incalescat, & fumus mercurium afflet. Repete hoc ter tribus diebus: ( quidam tricies. ) Finis est, si malleo extenditur, funditur, & cum cupro misceri potest. Huius enim de albandi gratia quaeritur. Alius modus: Cinabaris quadrans, uitrioli Romani libra, salis nitri selibra. Misceantur & in aquam soluentem destillentur, ita ut tres seorsim aquas capias suis coloribus & consistentia distinctas. Tertiae aquae tribus unciis infunde hydrargyri unciam, & solue. Solutum indura ( per frigus ) induratum sulphure fumiga. Uel in media aqua solue argentum, & solutionem proiice super hydrargyrum istum, repetito labore affusionis & abstractionis donec figatur totus. Figitur & compositione per cinabarim, & salem ammonium. Est & in arcano philosophico quaedam fixio, quae perficitur odore, non Saturni, sed metalli perfecti, idque per incerationis, seu nutritionis modum, & coctionem diuturnam, quin & per fermentationem; id Hermeti est a coelo in terram descendere, & c. Hic etiam permutantur uolatilitas & fixio; ut ipse requirit, lubens fieri uolatile fixum, & fixum uolatile subtili ingenio, & c. Fixio Cinabaris. Peragitur cementatione cum scobe lunae, de qua suo loco. Potest & figi cum strato Ueneris cementando, uel Martis. Alias saepe sublimando induratur; uel coquendo in lixiuio fixatorio saepe: cum autem sublimatur saepius, etiam rubini instar uel electri tralucidum euadit, commendatum ad morbos, & coloranda metalla. Fixum Sublimatum. Sublima hydrargyrum cum sale ammonio. Postea misce cum uitriolo, sale communi & sale petrae, & iterum sublima, hocque repete quater, semper additamentis renouatis. Hoc labore peracto, sublima eum per se solum. Pars fixa manebit in fundo. Huic adde probeque misce partem uolatilem, & sublima iterum, idque tam saepe donec totum sit fixum. Hoc fixum potes augere in infinitum, addita semper parte sublimati uolatilis; & maxime si calx lunae accesserit. Usus huius est intingendo cupro constanter. Fixum Sulphur. Infundatur aquae forti fixatoriae ( qualis fit ex stibio, aerugine, chalcantho, alumine, cinabari, & c. ). Maceretur per suum mensem crebro agitando. Destilletur. Aqua noua reponatur, digeratur & destilletur ut ante, idque etiam tertio uel saepius, postea eluatur aqua dulci, macerando & destillando, donec cedat acrimonia. Id sulphur uase clauso reuerbera ut stibium. Ita primum albescet, postea citrino tingetur, tandemque rubefiet. Usus eius est ad argentum tingendum, praesertim si prius cum auri calce fuerit permistum, aut eius solutione nutritum. Est alia fixio sulphuris, per sublimationem crebram, & c. Alumen Et Chalcanthum fixum. Destillantur: aqua quae exiit refunditur fecibus tritis, facta maceratione sua, destillatio repetitur, idque cum cohobiis, donec nihil exeat humoris. Haec nominatur horum fixio. Chalcanthum ita transit in colcotar. Sal Ammonius, Arsenicum, & c. Figuntur sublimatione, ut sulphur, & hydrargyrus. ( Uide titulum de turbith, ubi fixio est floribus separatis, quae est particularis. ) Porro quaecunque alia figere uolumus in mineralibus, ad exemplum praedictorum parabuntur, pro cuiusque natura facta electione, ut in marcasitis, gemmis, & similibus. Est & fixio quaedam spirituum, quam coagulationem nominamus, ueluti cum mercurius in crystallinam substantiam redigitur, aut induratur; item cum olea per urinam destillatam, aut aquae fortes coagulant, aut constipantur frigore, qualia multa passim sunt obuia. Unguentae oleorum per urinae spiri¬ tum, inueneo Zuingeri. Huc autem reuocari possunt ea exempla quae nec ad indurationem, nec congelationem proprie spectant. Tract. I. Caput Uiii. De magisterio uolatilium & emollitorum. Magisterium uolatilium est, cum e fixo fit uolatile. Ei affine est molli¬ tum, quod tractabile ductileque aut etiam fluidum ( nam paulo latius accipitur molle quam apud physicos ) efficitur e rigido, duro, & intractabili. Artificia quibus hoc perficitur sunt extinctiones, macerationes, incerationes, sublimationes, solutiones & similia. Fere enim hic quaeritur restauratio humoris absumti uel deficientis, aut sublatio asperitatis commistae, & c. In uolatilitate uero, ut spirituum naturam induant, attenuatione essentiae, & c. Praestant autem hic metallorum, gemmarum, & similium fixorum, uolatilitates; postea etiam emollitiones eorundem, & insuper cornuum, concharum & his affinium. Uolatilia Metalla. Ea quae fixa sunt ( ut aurum, argentum, ferrum & c. ) calcinantur. Calces adiectis salibus aliisue rebus uolatilibus sublimantur, eo processu qui scribetur in floribus. Alius modus est per solutionem in aquis fortibus crebro affusis; sed quae sint factae citra res fixatorias, & salibus potissimum. Hae crebro destillantur, ita ut tandem particulatim metallum per alembicum educatur, quanquam in fine pro aqua forti uini spiritus exasperatus conueniat. Ita ego uidi aurum in sua substantia cum mer¬ curio eleuatum: Hoc pera¬ cto resiccantur in puluerem alkalibus respondentem. Alius modus est cum redactione in hydrargyrum & sulphur, de quibus suo loco. Alius cum in liquores ex calcibus inhumatis soluuntur, de quo item caput suum est. Sunt enim eiusmodi uolatilitates coniunctae cum aliis seu magisteriis, seu extractis. Peculiaris modus est inceratio cum hydrargyro in auro, argento & reliquis familiaribus. uidi & eleuatum ex mercurio specie capitis corui. Fit amalgama, quod ad suum mensem digeritur. Postea destillatur mercurius, & redditur per nutritionis modum, donec euadat metallum molle & fugax ut cera. Est & arcana quaedam uolatilitas in artificio lapidis, quae absoluitur per malagma cum mercurio philosophorum. Adhibetur putrefactio in calore fimi. Qua absoluta corui caput euolat & ascendit in coelum, fitque fixum uolatile secundum Hermetem; unde ea res & auis Hermetis nominatur. Restat autem de hac uolatilitate terra duntaxat. Una pars aqua facta est; altera ignis, cum quo est aer, propter quorum natu¬ ram etiam uolatile factum metallum dicitur. Porro metalla dura, rigida seu aspera, quae sub malleo franguntur potius, quam extenduntur, & fusa dissiliunt instar uitri, & c. Malleo du¬ ctilia & extensilia reddere. Emolliuntur in hunc, modum. r modum. Considera diligenter, num quid commistum sit terreum & fragile ( ut in cupro cui nimia cadmia mista conciliat asperitatem ). Tunc qui misturam seruatam cupiunt, addunt plus metalli teneri, quod notabis etiam in proiectionibus & tincturis. Qui non; separationem instituunt, secundum processum magisterii separatorum. Sin deficit humor, aut tenacitas, fit aqua ex sale ammonio, sale petrae, sale tartari aequalibus coctis cum pluuia ad ignem lenem. In hoc decocto macerata metalla ( quidam addunt & uitra ) molliuntur. Sal enim certo modo adhibitus tenacitatem inducit. ( Nonnulli salem alcali, boracem, salem communem praeparatum & sanguinem hirci omnia trita miscent lacte uaccino colato. Misturam coagulant in puluerem, cuius semunciam miscent librae metalli duri, & una fundunt, dicuntque etiam uitra & crystallos ita fieri malleabiles. Argentum asperum peculiariter ita fit tractabile: salem petrae, tartarum, salem uulgarem, aeruginem, coque ex aqua ad consumtionem humiditatis. Affunde urinam & coagula iterum ut sit olei consistentia. Hoc proiice super argentum liquatum. Uel per cementum: cementa lunam cum sale gemmae. Restingui etiam saepius potest in oleo lini uel similibus, aut etiam in praedicta aqua, & fit ductile. Eadem ratio & auro congruit. Ferrum mollescere conspicimus ( ita scilicet, ut sit ductile & tractabile ) si oleis, & aquis dulcibus, pinguedinem & lentorem quendam habentibus, restinguatur saepe. Praeterea mollescit si maceretur per dimidium mensem in lixiuio ex cinere clauellato & calce uiua; ( quale lixiuium etiam e calcinatis marcasitis conficitur praesertim plumbeis, quibus etiam in pultem redigitur ). Alii extinguunt in decocto chamaemeli, geranii, & maluae: uel sebo & butyro, uel oleo, cera & asa foetida, uel sulphure, argilla, & oleo & c. Quae mistura plumbi molliuntur, sunt magisterii mistorum. Emollire Lapides Et Uitra. Hoc alias fusilibus congruit, fitque ignea uirtute colliquante. Sed ad fragilitatem duriciamque mox redeunt frigore. Itaque si fingendi sunt eiusmodi lapides ad modiolos, typosue, & ducenda uitra, urgeantur flammis quoad mollescant, sed intra fluxum. Sint uero & typi candentes, aut alias sat feruidi. Nonnunquam mollitiem appellant, cum tenuiora fiunt, & ad fundendum promtiora, ita ut etiam duci iu filamenta possint, e quibus fiunt cirrhi, seu crystae pilorum, non rigentes sed nutabundi, nihilominus tamen retenta fragilitate. Id assequimur maceratione, & coctione in liquoribus conuenientibus, ut lixiuio ex cinere clauellato, uel sodae, & c. Promittunt aliqui molliciem lapidum e uiscidis humoribus natorum & uitrorum, si efferuescant in succo senecionis & sanguine hirci: uel; si macerentur per noctem aceto radicato, cui mistus sit sanguis tauri & adeps ueruecis: uel: ◉ sanguinis hirci, cinerum uitri, ana. mitte in acetum, & destilla. In destillato macera uitrum, fietque plicatile, & c. aiunt. Uel: sanguinis anseris, sanguinis capri, siccentur, aganturque in puluerem, affunde lixiuium cineris clauellati uel sodae, coque bene. Adde parum aceti fortis. Impone lapidem, calefac & mollescet. ( " Fiunt aquae fortes satis, quae sat diu seruantur organis uitreis citra eorum molliciem talem. Et si sint fortissimae, corroduntur frangunturque citius, quam plicatilia euadant. Diligenter itaque inquirendum in istas artificum sententias. Uitra adeo mollescere, ut fragilitate amissa, duci malleo queant, semel dicunt compertum, artemque cum suo autore interisse, quanquam aliqui id uirtutis asscribant lapidi philosophico; Plin. Lullius & alii. sed sine specimine. " In manuscripto libro Herdenii dicitur idem fieri, admisto quodam puluere, & una fuso, cuius compositio paulo ante est posita. ) Affines lapidibus sunt conchae, & testae ouorum, quaeque sunt similia ex lentore animalium concreta, que aceto macerata in pulticulam aut similem lentorem discedunt iterum. Neque in aceto tantum, sed & cognatis liquoribus, ut lixiuiis, urinis, & c. & Certis rebus, certoque paratis modo. Ita Cleopatra aceto soluit suas margaritas inter coenam, quod peculiare aceti genus, aut saltem quam tenerrimos uniones fuisse necesse est; cum nobis experimentum tam facile non respondeat. Utiles in hunc finem sunt urinae acerrimae destillatae; & acetum exasperatum per alkali crystalli, uel sale sanguinis hircini, aliarumque rerum saxifragarum: ( ita enim aut simili modo praeparare oportet, cum absurdum sit tam graues autores mendacii accusare ) possunt & spiritu sulphuris, spiritu salis ammonii, aut gemmei, salis sodae & huiusmodi saxifragi liquores intendi, ut ab ignea natura parum absint. Corallia succo berberum ita mollefieri dicuntur, ut fingi possint ad libitum. ( Sic consentaneum est uim tabefacientem ita disposita, ( nam quaedam etiam alicubi in mare demersa lapidescunt ) esse marinis aquis, cum intra se mollia enutriant coralia, quae foris indurescunt. Et obseruatum est nonnunquam ab assumtis saxifragis processisse uisciditates collique factorum lapidum, nisi eludere sententiam uelis materia ante concretionem expulsa, & c. ) Ossa, Cornua, Dentes Et Similia emollire. Ad ignem assando mollescunt cornua, ut possint intrusa in modiolum ferreum, dirigi, & prelis formari. Alius modus est macerationis: succi marrhubii albi, succi apii, myriophylli, raphani, chelidoniae maioris, aceti fortissimique. s. misce, in liquore macera cornu sub fimo per dies septem. Uel: coquatur ex lixiuio cinerum papaueris. Scobs in pastam redigitur hac arte: Salis alcali, calcis uiuae singulae librae; aquae librae tres; coquantur ad tertias residuas. Explora acrimoniam per pennam plumatam, quae si plumas ponit intincta, sat aspera est, alias coque amplius. Facto sedimento clarum effunde. Immitte scobem cornu per biduum. Exemtam subige manibus oleo madefactis, ut sit massa, quam formis ferreis finges ad libitum: uel: alkali de anthyllide, calx uiua: Fiat ex his lixiuium in quo scobs macerata tractabilis euadit. Potes addere liquorem tingentem pro arbitrio. Ebur emolliunt coquendo cum radice mandragorae per sex horas. ( Cum magna diuersitas sit ossium & cornuum, memineris de dispositis sermonem esse, cum in hac parte naturae multum hallucinetur ingenium artificum. Id euenit nonnunquam quibus hydrargyrum colliquat cerebrum & humores ibi subsistentes, aut qui uaporibus nimium utuntur, & c. Est & aliquid prodire tenus, & c. Mollescere autem & flexilia fieri ossa, etiam historiis morborum notum est, sed insinuante se penitus humore, & humectant compagem laxanteque. ) Succinum Mollitum. Id cera liquata, aut etiam oleo assequimur. Simile iudicium de similibus est, ut pice, bitumine, sulphure, & c. Sed aduertendus est animus, ne anticipet fusio. Admistione uero cerae ista mollire, uulgaris est noticiae. In succino emollitio tum ad alia facit, tum ad ferruminandas minurias & fragmenta unienda. Tract. I. Caput Ix. De Magisterio ponderis. Magisterium ponderis est, cum pondere res exaltatur. Id autem potissimum in auro & argento requiritur, estque una ex notis perfectionis, cum inter metalla aurum sit grauissimum, & ideo etiam externo ualori in monetis adiectum pondus est. Quod si deficit, compensatur arte. Massa aurea uel argentea iusto leuior, coquitur in urina cum praecipitato corallino; uel affricatur hydrargyrus auro argentoue consentaneus & concolor factus: uel coquuntur in lixiuio concinuato ex sulphure & calce uiua: uel cementantur cum sulphure aut praecipitato fixo, uel hoc. Recipe puluerati salis semunciam, tantundem lateris triti, colcotaris quadrantem. Misce. Auri lamellas illine albumine; asperge calcem lunae, sicca. Cum priore puluere fac stratum super stratum, & cementa uel in pixide, uel inter tegulas. Aurum inde solet albescere. Induc ergo coloritium, & prehensum forcipe in igni tene donec excandescat. Post extingue in urina. Quomodo pondus per admistionem, aut compositionem augeatur, uel etiam tincturam elixyris, in suis magisteriis explicatur, modo notum sit, qua re mista crescat, nempe hydrargyro fixo & calcibus metallicis, & c. Siue solis, siue adiectis mineralibus ut in sublimato, usifure, & c. Ponderi aucto apponitur diminutum, soletque fieri aurum & argentum leuius iusto, etiam signatum, illaesa signatura: sed hoc non est prae stantius facere. Decipere est, & degraduare. Est & augmentum ponderis imposturae obnoxium: sed bonis artibus non satis ab abusucaueri potest. Haec scribuntur non sceleratis, sed uiris bonis. Tract. I. Cap. X. De Magisteriis quae fiunt circa propria sensuum, & primum Tactus. Dictum de magisteriis qualitatum manifestarum materiam propius attingentium est: sequitur de his manifestis, quae sunt formaliores: in quibus potissimum excellunt sensilia propria. Itaque magisterium circa hec est, cum ( seu rem spectes, seu usum ) ad praestantiam excellentiorem gradu¬ antur in illis ipsis res suae. Hoc est Magisterium sensilium propriorum est, cum res qualitatibus sen¬ silibus propriis exaltantur. Id fit uel in sensu primo, qui est necessitatis animalium, uel in his qui sunt melioris gratia. Sensus primus tactus est. Itaque tactilium qualitatum primarum, quae sunt, calor, frigus, humiditas, siccitas, magisterium inde existit. Calorem exaltamus alteratione in reuerberio, cementatione, digestione, circulatione, imbibitione & similibus: estque hoc coniunctum cum attenuatione substantiae, qua partes dispositae ad igneum spiritum adducuntur propter naturam agentis, passum sibi assimilantis quantum potest. Ita aurum cementatione cum calidis euadit actuosius. Ita ueteres multa ustione, tostione, & c. Praepararunt, unde aes ustum, & squama ferri usta, quod fit inter duas tegulas seu lateres excauatos, constrictosque, & in reuerberio ad tempus suum locatos. Dioscorides aereos clauos, lamellas, aut scobem, cum sale, sulphureque alternis sternit, & in fictili crudo spiramentis lutatis, in furno figuli reuerberante, donec erubescant, cementat, quod alii solo sulphure adiecto, alii aceto, alumine, sulphure, & c. perficiunt. Plumbi laminae aceto maceratae cementantur, uel cum sulphuris mu¬ tuo strato imponuntur. Pari ignis ope & terrae, luta, lapides, & similia euadunt calidiora. Magisterio caliditatis coniunctum plaerumque est & siccitatis, cum eadem agens caussa utramque uim obtineat. Cauendum in eiusmodi est, ne, si quae spiritus nobiles habent, studio caloris & siccitatis, hi pereant, ut fit in magnetis ignitione, tostione aromatum, & similium. Nonnulla macerantur quinta uini essentia, posteaque iterum exiccanlib. Ii. Alchemiae Tract. I. tur, aut etiam in ipsis incenditur aqua ardens. Alia per commistionem exaltantur calore. Alia per abstractionem caloris actum impedientium. Itaque & extractiones huc inclinant, nisi quod suo in loco sint relinquendae. Procuratur calor uberior in plantis & animalibus nonnunquam per nutritionem, & locorum delectum, & quibus calor inualescit. Magisterium refrigerationis interius quidem peragitur dissipatione spirituum calidiorum in reuerberio, & postea elutione crebra rei comminutae in aqua frigida. Ita non calor tantum, sed & acrimonia tollitur, euaditque res frigidior. Sic ueteres calcinabant aut urebant metallica, & alia mineralia, ut cadmiam, aeruginem, & c. postea eluebant. Sed hoc magisterium ratione usus duntaxat rem exaltat: Nam frigus q. priuatio est caloris, qui est tan¬ quam forma cumqua generatio, ibi corruptio potius. id quod spectatur etiam in his quae gulae gratia, aut alias actu externo refrigerantur, ueluti uinum niuibus, glaciei, frigidissimis fontibus, aquae solutionis salis petre, & c. Per uasa immissum. Ualet & hic commistio frigidorum per imbibitiones, compositiones, & c. Quibus cognata est nutritio per frigida moderata. Quae per naturam frigida sunt, extractione ad exercendum actum suum euadunt agiliora. Sed & his sua est classis. Humiditas extollitur in uiuentibus quidem per nutritionem ex humectantium copia: atque ita naturae opere interdum abutitur artifex: in aliis uero per uaporationem, incerationem, imbibitionem, quin & extinctionem in aquis humectantibus, quae res coniuncta est cum mollicie, de qua supra. Itaque ad humidas cellas, balnei uaporem, fimum, scrobes, puteos, & c. Collocantur res, ubi ita humescunt, ut etiam diffluant quaedam, ut sales, & c. Aliis instillamus rores, seu aquas certas per imbibitiones & c. Huius loci est ars Mesuae, Auicennae, & aliorum, qua ex aridis rebus ad condiendum fiunt succulentae. Exemp. gr. Mirabolani aqua plurima perfusi insolentur diebus octo, postea colloca in dolio uel scrobe seiunctim inter arenas humidas multas, atque sepeli. Hic saepe perfundantur aqua, & quaternis diebus arena mutetur, donec humefacti intumescant. Siccitas exaltatur humiditatis ablatione, aut prohibitione. Itaque quae uiua praeparare uolumus, ut postea nobis exhibeant partes sicciores, ea nutrimus minus, idque rebus potestate siccis: & est plaerumque coniunctus calor, quanquam & frigus exiccet. Ualent hic eadem artificia, quae in calore, cementatio scilicet, uel omnino reuerberatio, sub qua est ustio, tostio, & c. Postea etiam abstersio humiditatis, & cuiuslibet modi humoris abstractio. In calore tamen notandum, quod si per eum siccamus, neque tamen coniunctum aut manentem uolumus, ut aut modico utamur, ueluti fit in senta expiratione, coagulatione, apricatione, euentilatione & c. Uel fomenta caloris, spiritus acres eluamus. Sed facilius est siccitatem exaltare, quam humiditatem. Porro primas illas qualitates exaltatas comitantur secundae. Itaque & he simul per illas magisterio huic subiunguntur. Dictum autem de his est in materialibus. Ita Ita molle sequitur humectationem: durum, exiccationem & calorem, & frigus. Ita est de subtili, spisso, lubrico, aspero, & c. Quanquam etiam aliis artificiis quaedam ex illis possint conciliari, & diuersos gradus, diuersosque usus seu accommodationes qualitatum diuersae sequuntur affectiones, & c. Tract. I. Cap. Xi. De Magisterio exaltati coloris per tincturam proiectilem. Magisterium coloris est, cum rei cuiusque color ad optimum summumque gradum in genere quaesito perducitur. Neque uero tantum color presens e gradu inferiore ad superiorem exaltatur, sed & qui in potentia est, seu in abdito, in actum uel manifestum euocatur: nonnunquam etiam peregrinus inducitur ad exemplum eius quod prestabile est in suo genere. Si color simul fixus & constans est, magisterium est nobilius. Est & cum saturum spissumque quaerimus, est cum dilutum, & cum perspicuitate certa coniunctum, qualis nempe est in definitis corporibus purissimis terreis uel aqueis. ( Nam magisteria omnia consistentiam terream uel aqueam habent, propter conseruationem aerea & ignea non expetitur, nisi aliquando in usu ipso, coelestem autem similitudine cogitamus potius, quam obtinemus. ) Itaque ubi perspicuitas simul exoptatur, studendum non tantum tincturae est sed & attenuationi & exactae puritati, prout est perspicuitas. ( Multae enim sunt, ut gemmea, uitrea glacialis, & c. & in his admodum uaria intensione & remissione. ) Porro coloris magisterium uariis absoluitur modis, ( sine rem homogeneam spectes, ut talis ipsa maneat, de quo potissimum hic sermo est, siue eius misturam, de qua alibi ) inter quos excellunt, primum coloratio per proiectionem tincturae formalis: postea per imbibitionem tingentis liquoris: tertio per manifestationem occulti, efficacia caloris sicci: insuper per ablutionem, tandem per tincturam externam, ut sic, quanquam plurimi possint esse alii modi: ( ut mistio coloris, imbibitio, ustio, tostio, extersio, politura, extinctio, cementatio, in aliquibus nutritio per succos commodos, quo pacto aiunt pilos mutari quibusdam animalibus esu & potu certarum rerum: ita nutritio corpus succulentum etiam bene coloratum reddit, quae res ad Medicos spectat, & c ) inter quos usus istos excellentiores notauit, tamen omnes reuocentur ad colorationem internam & externam. Coloratio interna est, cum tota substantia penitus tingitur, non externa tantum superficie, sed & intus secundum minimas, qualis primum est, quae proiecta medicina spirituali absoluitur. Haec interdum alias quoque perfectionis praerogatiuas introducit, & tunc censetur naturam rei transmutare, de quo peculiari praecipitur capite. Frequentius duntaxat colorem substantia manente perficit, etiam sine notabili pondere, quanquam uix fieri possit, ut plane nullum introducat, cum corporeum quid sit. Sed eius ratio non habetur, quia ita spirituosa est, ut se per minima immisceat, dilatetque per totum corpus. Adhibetur talis coloratio potissimum in fusilibus, ueluti metallis, gemmis, uitris, & his affinibus, maxime tamen in metallis exquiritur ad praestantiam auri & argenti. Unde & hic duae sunt tincturae, rubedinis scilicet & albedinis: illa ad aurum, haec ad argentum. Itaque & non conuenit ipsi auro & argento, nisi haec tantum tinctura rubedinis, sed inferioribus metallis pro ut quodque dispositum est ad tincturam suscipiendam, ueluti cupro & ferro potissimum, deinde etiam hydrargyro, sed cui fixio cum fluxu est simul concilianda. In gemmis, uitris, & c. Etiam plures sunt tincturae, prout nobiles expetimus, & c. Ad imitationem Iaspidis, Hyacinthi, Smaragdi, & c. De his in transmutatione. Tincturae rubedinis sunt, auri tinctura aperta, uel aurum ad Rubini colorem cementatum, quae duo plaerumque aliis miscentur: Nam elixyr rubeum fixum ad trans¬ mutationem pertinet. praecipitatus rubeus fixus, crocus martis, oleum martis, flores stibii rubei fixi, diquor sti¬ bii rubeus fixus, sulphur rubeum fixum, & huius oleum. Hae sunt in hoc genere praestantissimae, & congruunt argento, stanno, hydrargyro fixo, cupro item & ferro, sed difficilius. Postea etiam massae gemmarum crystallinae fusae uel emollitae, & c. Coniunctio fit per proiectionem: cui nonnunquam addenda est subactio & immistio per uncos, & c. Obseruata legitima quantitate. Proiectionis uicem sustinet solutio utriusque in aquam, & reductio in corpus metallicum, ( Nam quae fit per extinctionem, sequenti capiti subiecimus ) sed stabilior erit unio, si adiecta sit calx solis, cum qua tinctura prius fortiter est unita. Sunt & leuiores tincturae ex non fixis, ut minio, praecipitato uolatili, croco indico, oleo uitellorum, & similibus: sed raro ab artificibus petuntur, ( nisi ioci gratia fortassis. Nam qui imponere imperitis ita satagunt facile redarguuntur. ) Tincturae albedinis ad ferrum & cuprum potissimum, postea etiam ad plumbum sunt: hydrargyrus sublimatus fixus: flores stibii albi fixi: calx stanni, mercurius antimonii, arsenicum album fixum, albus mercurius in¬ duratus & fixus, Thutia, cerussa, quin & stannum ipsum, & argentum: Elixyr album pertinet ad transmutationem. quibus accedit & sal ammonius fixus. Etiam haec fidelius haerent, si cum calce argenti prius fuerint per minima unita: quod fit, si illa in liquores redigantur, & in his soluatur argentum, posteaque utrumque simul coaguletur. Exemplum mox indicat modum. Geberus etiam utrumque soluit in liquorem, & reducit, & sic non tantum medicinam efficit coagulando, sed & loco proiectionis colorationis magisterium perficit, reducendo, ut in tinctura rubea. Nonnunquam multa coniunguntur, cuius exemplum erit tale. Argenti, hydrargyri crudi, hydrargyri sublimati, singulae semunciae Thutiae Alexandrinae drachma. Soluantur in aqua forti ( nonnunquam etiam in calces, & hinc in liquores rediguntur, & postea coagulantur. Interdum in destillata urina argenti calx per retortam agitur, & in liquore soluuntur reliqua. Est & cum illa ipsa argento immiscentur liquato, & postea pro medicina usurpantur ): coagulentur in lapidem, cuius partem unam proiice super quatuor eliquati cupri, & diligenter immisce. Uel: Tartari, arsenici, salis uulgaris, calcis uiuae, singulae librae. Fac pultem cum albumine. Ure in reuerberio, donec appareat flauus fumus. Proiice postea super Uenerem. Studiose attende, ut conditiones metalli etiam alias praeter colorem assequaris, ne nimis indurescat aut fragile fiat, ne color alienus aut intensior fiat, & c. Dictum autem de his est suo loco. Tract. I. Cap. Xii. De coloratione per haustum liquoris ingredientis. Frequens admodum colorationis modus est per liquidam tincturam, quam res colorandae potare, seu penitus combibere coguntur. Id fit pro natura earum diuerse. Quae rara & porosa sunt, macerantur in tinctura liquida: uel etiam coquuntur una, aut irrigantur perfundunturue saepius, resiccationibus interpositis, donec color placeat. Ita uulgo tingunt uellera, linamenta, serica, pannos, & reliqua, quae tota sunt penetrabilia. ( Nam si superficies tantum coloratur, alio pertinent ). Quaedam tamen etiam commi¬ nuuntur, sed quibus restitui soliditas possit, ut cornua. Quorum compages solida densaque est, ea comminui oportet in scobem, puluerem, calcem, & c. Postea nutriuntur paulatim tinctura instillata, uel etiam in eam infunduntur, coquunturque pro natura cuiusque, & coloris modo. Sunt in his quaedam fluxilia in humore, ut sales, & c. Horum imbibitio colorans est accuratior. Tantum enim liquoris semel immittitur, ut consistentia sit pulticulae crassioris, & postea fit ad calorem leuem coagulatio, ne uitietur color. Quae ignitionem sustinent, in laminas extenduntur, aut quouis modo attenuantur, & postea in tingente liquore restinguuntur. Ueruntamen etiam hic arbitrium artificis, & aliae circumstantiae uariant: possunt enim & calcinari, & una solui in tinctura, indeque reduci, & c. Excellunt in hoc genere metallica, quorum coloratio ad imitationem praestantissimorum maxime expetitur. Itaque & eodem modo ut in praecedente classe, tincturae rubeae & albae hic concinnantur. Liquores in metallicis rubificantes fiunt ex cinabari, minio, aerugine, sulphure, stibio, ferro, hydrargyro & c. In olea per destillationem, uel liquores per calcinationem, & solutionem, aliosque modos redacta. Oportet tamen tincturam latentem in plaerisque in actum prius educi, ueluti cum ferrum in crocum mutatur, stibium in flores rubeos, & c. Ingeniosius est artificium eorum qui aquam solis conficiunt, quae una etiam figere potest. Ea uel liquor solis est, uel oleum ex auro uel lapide, & c. Liquores calcium so- lutarum, metallorum solutorum in aequis acutis salium solutorum a subli¬ matione uel depuratione tinctura stillatitiae, olea, aquae soluen¬ tes, & c. de quibus suo loco. Liquiores metallica dealbantes parantur ex sale ammonio, tartaro, lythargyro, in lac uirginis redacto, cerussa, & similibus, in quibus praeualet aqualunae, quam nonnulli Dianam uocant, & excellentiores etiam sunt reli¬ quae, si in eis calx lunae est soluta. Postea hydrargyri sublimati, aut etiam congelati liquor nobilis est, item oleum eius album. Ex his etiam compositiones gradatoriae fiunt. In hunc modum calx hydrargyri, uel Ueneris, uel aliorum metallorum imbibitur sensim aqua lunae, uel solis, factaque coagulatione una figitur & reducitur in metallum. Moneta argentea contrahit aureum colorem, si restinguatur in tali aqua: Recipe acetum album bonum: immisce calcem uiuam, sulphur uiuum salem philosop. de quibus suo in loco. & uitriol. Rom. ut soluantur bene. Iniice postea limaturam ferri sexies uel septies in ferrea trulla calefactam: soluatur: destillentur omnia in aquam fortem. Ita cupri lamina restincta saepius in aqua mercuriali, lunari, solari, tingitur adeo excellenter, ut etiam pro auro argentoue se gerat. Sed oportet eam admodum purgatam & teneram esse. Minus nobilis color est, cum restinguitur in aqua destillata ex sale ammonio, & albo ouorum, ut Mizaldus habet. Nonnunquam hae tincturae non sunt actu liquidae, sed tantum eliquabiles, in quas ignitae tabulae uel ramenta immissa simul colliquant, & combibunt. Eiusmodi est sulphur, arsenicum, & similia. His affinis est insinuatio pulueris fluxilis in laminas candentes inseminati, qui fit ex hydrargyro, auro, argento, & c. adeo tener ut instar butyri liquefiat, & irrepat coloretque undiquaque, quanquam & soluatur in oleiformem consistentiam, & instilletur, & si fixus est, etiam illinitur ante ignitionem. Conficitur incerando, ut in tincturis dicitur. Porro aliarum rerum tingentes liquores fiunt coctione tincturas possidentium in aqua, uel lixiuio, urina, oleis & similibus: aut etiam destillatione, expressione, & aliis modis aptis: & sunt illi liquores non raro saltem uehicula tincturarum. Nonnunquam penetrationis, uel illustrationis gratia, admiscentur alumina, sales & similia acria. Lotum horum & succi crassiores nonnunquam sustinent, ueluti sunt qui ex fructibus exprimuntur, excoquuntur, & c. Affinia his sunt, quae tincturam ex potentia in actum productam combibunt, dum infunduntur: quo pacto fit acetum aeruginosum infusum cupro: aqua calcis misto sale ammonio, si infundatur pelui orichalceae, caerulea euadit, quam ostentant in suis officinis barbitonsores. Ita est de aliis acutis ( mirum est illam aquam non uiolascere, si alumen una iniiciatur ) ita exaltatur color uitrioli diluti, si aqua soluatur, & in lebete cupreo addita pauca urina puerili, coquatur mediocriter quousque placeat color. Inde coagulatur denuo. Aqua rosacea, in qua solutus fuerit salammonius, affusa coraliis praeparatis, euadit caerulea. Uide infra in tincturis productis. Tract. I. Cap. Xiii. De coloratione per calorem solum. Hic modus colorandi est, cum e potentia in actum, seu ex occulto in manifestum color protrahitur adhibito calore duntaxat alteratorio. Neque solum principali exaltationis fine hoc fit, sed & inseruit tinctu¬ ris arcanis. Calor autem subministratur modo ex ignis uiui foco, modo per caustica potentialia: unde discerni haec operatio potest. Utrobique tamen magnae est industriae nosse, & attendere gradus caloris adhibendi, & dispositiones agentium, patientiumque, quae si ignotae sunt, non exaltatur, sed deprauatur potius opus. Quaedam lenissimo calore longo tempore quasi maturescendo, coloris perfectionem acquirunt, exemplo rerum naturalium: Quaedam mediocrem poscunt, nonnulla uiolentum, eumque non tantum ex actualibus ignibus, sed & potentialibus, & id diuersis temporibus, aut etiam simul. Nonnulla sunt eiusmodi, ut diuersis regiminum modis diuersimode proficiant, eueniatque aliquibus additamentis, ut quod calor simplex tardissime assequeretur, id paruo tempore emergat. Interdum longa serie per multos colores ad ultimum iter est: interdum intercedunt pauci: quaeritur potissime in metallis is, qui fixus & constans est, qualis est auri & argenti, tametsi aureus tandem in rubini tincturam exaltetur, uideaturque hic color terminus esse in classe ista igniendorum, propter similitudinem flammeae rubedinis, ad quam naturaliter etiam contendit ignis. Cera, mel, & alii succi apricando saltem colorantur. Diphryges primum sit e luto Cyprio arefacto ad solem, & postea sarmentis ad rubedinem tosto. Tertium item paratur ex pyrite eroso reuerberato ad rubricam. Quartum ex lapide factitio metallicorum septies reuer¬ berato. Ita in lapidis magisterio leuissimo calore, qui etiam frigus censeri possit ad reliquos gradus, nigrescit materia, fitque caput corui in star fuliginis caminariae, cum lentore tamen & grauitate metallica ( itaque & sulphur nominari solet ). Ab hoc iter est in albedinem paulo intentiore, ita ut e nigro plumbeus euadat color, & cinereus, post albus, ex quo iter est per caudam pauoninam, seu uarias colorum multiplicium scintillas, in citrinum & rubeum, in quo terminus est quem assequimur calore gradus tertii, aut etiam reuerberante. Albae metallorum calces, ut cerussa & c. Ex albedine citrinescunt, post rubescunt, tametsi plaerumque si quid sulphureorum halituum adhaeret, statim ab albedine fuscentur. Et sic fit plumbago lutea corpulenta, & sandyx ex cerussa, quae tamen differunt a croco eiusdem nominis subtilitate elaborationis, ut infra dicitur. Patina caua ( inquit Agricola ) in prunas imponitur, inque eam friata cerussa conicitur, rudicula agitatur, dum traxerit ruffum sandaracae colorem. Fit & minium secundarium ex lapide plumbario & arena plumbaria per reuerberium, donec rubeant. Inde teritur, cribratur, & molitur. Sic hydrargyrus praecipitatur in album uel cinereum, ex hoc flauescit, postea rubescit, sed & conuertit se, nisi fixus est, & mire splendentem albedinem, nonnunquam & flauedinem scintillantem ex se reddit. Eius naturam imitatur stibium, sulphur, & similia, quae miris modis uariantur, nonnunquam tamen cum iactura substantie, unde etiam euadunt perspicua. Chalcanthum Romanum & Ungaricum solutum & reductum leui calore albescit, inde mutatur in citrinum, & rubeum tandem calore aucto: quod colcotar appellant. Stibii flores e nigro producti albent igni eliquante & spiritus suscitante: inde flauent rubentque, & hoc in metallicis, aliisque quibusdam mineralibus solenne est. Quaedam cum additamentis reuerberantur, ueluti quae cementantur cum pulueribus, uel pasta coloritii. Ita aurum saepius cementatum tantam acquirit rubedinem, ut non amplius pro auro agnoscatur. Ita corrigitur nigredo cupri, & argentum coloratur rubeo. In nonnullis crebra excoctio fusoria idem praestat, quae tamen res coniuncta est cum expiratione halituum infuscantium, propter sulphur impurum, & immaturum. Ignes potentiales sunt in aquis fortibus & stygiis, quaeque alias acredinem ad certas res determinatam obtinent, & non tantum aquae, sed & paste coloritii liquidiores praestant idem. Ita argentum in lazureum resoluitur ( de quo uidendum est in calcibus & crocis, & c. ) ferrum in ruffum puluerem, uel etiam cupri colorem acquirit ab aquis uitriolatis, cuprum uirescit, & c. Nonnullis adiuncta est cohobatio & nutritio. Nam eadem aqua saepius abstracta refunditur, & color paulatim exaltatur, ut in chalcantho, stibio, & similibus. Inde fit haematinus seu sanguineus, aut corallinus: Stibium etiam statim in album calcem abit ab aqua forti, sed ea per cohobia erubescere discit concurritque tunc etiam ignis actualis. Ita sulphur aqua forti per cohobia alteratur, ita hydrargyrus praecipitatus, estque idem etiam cum fixatione: quae uocatur rubes do haemati¬ na mercurii & c. ( plures enim operae & scopi interdum concurrunt. ) Nec e potentia tantum producitur color diuersus, sed & idem illustratur per hunc modum. Ita aurum per stibium saepius fusum, & postea cum plumbo fulminatum, euadit colore admodum illustre; ita argentum fulminando extergetur. Quin & si pars cum parte ( id est, pares argenti & auri portiones confusae ) cementetur cum pari stibii tinctura, repetaturque labor; color, qui erat auri pallidi, ita intenditur, ut aurum consummatum appareat. Ex auripigmento fit sandaraca, si inclusum catinis in furno per horas quinque reuerberetur citra expirationem. Sumuntur autem mediocres particulae. Est autem & alia sandaraca fossilis, inuenta in uenis auripigmenti, quippe naturali chymia ex eo facta. Quae coqui possunt, alterantur interdum solo coctionis processu, ueluti praesilium in lixiuio coctum e rubore transit in nigritiem, & inter haec caeruleum euadit. Itaque quem colorem quaeris, eius tempus & perfectiionem attende. Tract. I. Caput Xiiii. De coloratione per ablutionem. Coloratio per ablutiones est, cum fuscedines spiritales, aliaeue sordes, colorem obscurantes mutantesue, aquis acribus eluuntur, itaque color illustratur exaltaturue. ( Nota autem hic non intelligi illam philosophicam, & modificatam ablutionem, qua dicunt lotonem ablui, hoc est, pernutritionem paulatim e nigredine dealbari, accedente simul coagulatione, & alteratione caloris; sed quam & extersionem per aquas nominare queas. ) Haec ablutione superficialis sit, sed intima penitus, requirit, ut uel in minutissimam calcem res soluatur, aut in liquorem. Itaque & cum metalla fuscantur a sulphureis halitibus pinguibus & adustis, in calcem ( uel pultem ) soluuntur posteaque eluuntur aquis salsis, uel aceto, uel uini spiritu exasperato & similibus; maxime tamen aqua salis tartari, aut etiam spiritu eius. Ita plumbi, argenti, auri, electri, & c. Granalia, aqua salis ammonii uel tartarei macerantur, & abluuntur saepius; unde plumbum stanni aemulum euadit, & c. Stannum uero argenti, postquam sunt reducta. Granula cupri item exaltatur aqua salis tartari, euaditque tenerum metallum & colore praestans. Memineris autem salium acrimoniam tollendam esse aquae dulcis destillatae elutione. Hydrargyrus acida muria eluitur donec non amplius nigrescat; & est in hoc peculiare etiam id, quod eluatur per arenas nonnunquam; filtretur perque corium exprimatur, & sic colorem pulcherrimum acquirat, nitescatque instar speculi. Solet & destillari & colari deinde; solet cum sale ammonio, uel uitriolo, & c. In sublime agi, posteaque inde reduci. Sales & reliqua quae soluuntur in humore, ubi soluta sunt, crebro filtrantur & coagulantur, iterumque soluuntur. Succitenaces soluti etiam aqua pura, nonnunquam albo oui adiecto, colore exaltantur, quod ipsum non raro etiam in meris liquoribus defoecandis spectatur, ubi concurrit magisteriam separationis, & colorationis. Ut in uino, oleo, melle, & c. Quaedam insolando ab humectatione tinguntur, ut lintea, pili, fungi, & c. Idque non superficietenus tantum, sed & penitus. Uulgares elutiones per aquas saponatas, lixiuia & c. Lotricum officinae sunt relictae. Paulo interius est & occultius, cum infecti maculis panni per aquam calcis, uel e fungis piperatis stillatam colori pristino restituuntur; ( quanquam si interius penetrarit macula, uideatur ars fullonum certior esse; illae autem aquae forsan duntaxat externas notas a pingui, & c. Tollunt, & sic ad sequens caput recidit labor ). Singulare est quod spiritus uitrioli rubescat si per emporeticam chartam traiiciatur. Tract. I. Caput Xu. De coloratione externa. Coloratio externa est cum superficietenus duntaxat color exaltatur. Id fit uariis modis, quibus aliter atque aliter disponitur subiecti facies externa ad lumen diuersimode terminandum, unde oritur color diuersus, ( isque uel in eadem specie illustrior & ueluti interpollis, uel obliterata priore ad diuersam nobilior, ut & supra. ) Operationes quibus id perficitur, sunt diuersae. Excellunt gradationum species, item maturationes, calcinationes, coadunationes uel illitiones, & c. Quaedam item praeparatoriae ut coctio, extersio, expolitio lotio, & c. de quibus in exemplis. Ita metalla, & gemmae potissimum exaltantur ad splendorem & gratiam externam, seu mundiciem & ornatum ( quanquam malitiae plus nimio dantes in fraudem & fucum inhonestum, ut alia, ita & hoc artificium conuertant uulgo. ) Est autem nitoris conciliandi modus uulgaris iste, ut tripela terra uel in adamante puluis eiusdem, ( in crystallo tamen etiam contes adhibent ) inspergatur orbi plumbeo quem continet alius ligneus: artifex sinystra admoueat gemmam, dextra uerset orbem, atque ita affrictu mutuo expectet polituram, quae fit absolutior cum idem lapis postea etiam corio Alces extenso in orbe ligneo affricatur, ueteres cotibus naxiis utebantur. Metallicaquo pacto cotibus oleariis, aquariis, salinariis & c. Poliantur, notissimum uel uulgo est. Sed & gradationes eis conueniunt ad idem efficiendum. Aurum graduatur colore proptio foris duntaxat in numismatis, & similibus, si coquatur in urina uel aceto, cui mistus sit salammonius & aerugo: aut in aqua mellis; aut stercoris humani stillatitia; aut lixiuio facto ex sulphure & calce uiuis; aut sal ammonius aerugo, tartarus soluuntur in aceto, in quo coquitur aurum: aut sulphuris sublimati quadrans soluitur in De Magisteriis. libra aceri, & in solutione coquitur aurum. Aliquando maceratur in aqua salis tartari per diem naturalem. Postea eluitur dulci, & linteo puro extergetur. Ita solent lamellae auri post stibium perpessum, post fulmen irem & dilatationem a malleo purificari antequam amalgamentur in hydrargyro philosophorum parando. Est & coloritium auri, quo utuntur aurifabri postquam colorem perdidit inter ignes; id plaerumque conficitur ex salis ammonii semuncia, aut etiam uncia; uitrioli, aeruginis singulis semunciis, salis petrae didrachmo quae cum aceto uel urina in pastam compinguntur, cum qua illita, & siccata ignitur; postea excoquitur aqua tartarisata, & extergetur. Aliud Alexii, cum quo cementatur aurum: crocus per acetum e Marte factus; uitriolum Ungaricum, ferrettum Hispanum, sal amm. & sulph. commiscentur. Mizaldus: Chalcanthi, nitri, laterum farina cum urina inpultem miscentur, quae auro inducta reuerberatur lento igni: uel sale amm. aerugine, tartaro & aceto fit liquor in quo aurum coquitur. Si item altius coloratum est, macerari solet aliquot diebus urina, & postea super candente ferri lamina bis uersari. Argentum fit splendidius si coquatur aqua solutionis salis tartarei, qua & cementi & fulminationis halitus extergentur: uel: salis ammonii, aluminis liquidi, aluminis plumosi, salis gemmae, tartari, uitrioli: q. f. misce pulueres & aqua fontana solue: in solutione argentum coque. Coloritium eius fit ex iisdem e quibus auri pasta, nisi quod dimidia uel tertia aut quarta duntaxat pars ammonii salis sumatur, & loco aceti uel urinae simplex aqua usurpetur. Fit aliud ex sale amm. nitro, farina laterum & urina: uel sale ammon. aerugine & aceto. Est & cum restinguitur candefactum in tali aqua: acetum album forte misceatur calce uiua, sulphure uiuo, sale philosophorum, uitriolo Romano. Facta solutione in ea restinguatur limatura ferri candens quinquies, uel sexies. Quiescant donec soluta sint omnia. Destilletur aqua, in qua restinguatur argentum in laminas ductum. Eiusmodi compositiones plures est inuenire passim. Cupri color exaltatur lotione in aqua uitriolata adiecto aceto; post quam extergetur. Ferrum politura potissimum enitescere, atque etiam specularem leuitatem acquirere; Item calx Iοuis, calx pumicis, calx uitri, cineres & similia. notum est. Inseruiunt ei terrae tenerrimae, aut etiam lutum, ut creta, terra alana, melitensis & c. Praeter asperiora illa quibus e rudi praeparatur, & c. Ut sunt contes, & c. Mutatur color externus in alium, ut ferri in aureum: aquae communis librae 3. aluminis unciae 2. uitrioli Rom. auripigmentum singulae unciae, salis gemme quadrans, aeruginis drachma, mista coquuntur, & cum incipiunt bullire adduntur tartari, salis com. singulae semunciae. Ebullire permittuntur. Ablata ab igni ferro illinuntur, & reficcantur, & c. Fit & cementum ad idem pro lapidibus & metallis: salis ammonii, uitrioli albi partes quaternae, salis gemmae, aeruginis partes ternae, pulueratae miscentur. In puluere sepelitur res tingenda, & per horam in igni detinetur per catinum. Extracta extinguuntur urina recente, abluuntur, & extergentur. Ad rubea metalla dealbanda conficiunt talem aquam: foliorum argenti scrupulus, salis ammonii sesquidrachma, salis nitri didrachmum cum drachma media. Mista in catino clauso, relicto tamen paruo spiraculo, reuerberantur inter prunas donec cessent spiritus: puluis exemtus, laeuigatusque miscetur cum aqua solutionis salis communis, tartari, & aluminis. In hac aqua coquuntur lamelle cupri seu alius metalli. Cuprum etiam in hunc modum foris dealbatur. Puluis mercurii saponi inclusus affricatur cupro: uel: salis ammonii, salis nitri singulae unciae, argenti limati drachma media. Mista, inspersaque cupro incenduntur. Ubi fumus cessauerit fricatur cuprum digitis nudis, uel saliua madefactis. Uel: fac pastillum ex tartari & salis ammonii puluere cum aqua forti solutionis argenti adhuc inexistentis: uel misce salem tartari, salem communem & calcem lunae, misturam affrica cupro. ( Si quis his in frandem uti uelit, is sciat se redargui coctione talium in urina, uel aceto & similibus, uel candefactione & restinctione, & c. ) Sapphyrus adamantis colorem asciscit, si cum ferri scobe cementatus reuerberetur: Si creta oblitus, siccatusque ad ignem ponatur, tingitur aliter. uel scobs prius excandescat, & postea sepeliatur in ea sap¬ phyrus. Crystalli colorem in rubeum uel hyacinthinum mutantita: stibii selibra, auripigmenti triens, tuthiae duae unciae, arsenici crystallini, sulphuris singuli quadrantes. Commisceantur in puluerem, in quem immergatur crystallus, & in igni horis quinque uel circiter dimittatur, ut excandescat. Refrigescat sponte. B. Porta. Sunt quae halitu duntaxat afflata colorantur, ut ferrum politum industrie interflammas uersatum. Gemmae quasi nube tinguntur a fumo ferri metallico, aut etiam cupri; & sic etiam bracteae metallicae gemmis substernendae, qualia plura inueniuntur, apud Agricolam, Portam, Cardanum, & alios scriptores. Rationem bractearum talium paucis expedit Agricola. Massa, inquit, primo conflatur ex auro, argento, aere. Deinde in tenuissimas bracteas ducitur. Tum haec si forcipe tenentur, ut ardentes carbones non attingant, sed paulum sublatae, eorum excipiant ardorem, qui illas uariis imbuit coloribus, prout mistura est dictorum metallorum. De capillitio tingendo admodum accuratae inueniuntur apud diuersos praeceptiones, & c. Debent & pictores & cosmeticae muliebris concinnatores multum huic artificio. Sed cerussatae facies caueant sibi a fumo sulphuris quo denigrantur. Est & lusus in tali tinctura, cum per flammas sulphureas, & simi¬ les decolorantur praesentes, & c. Tract. I. Caput Xui. De magisterio odoris. Magisterium odoris est cum res odore exaltatur; idque artifices potis¬ simum moliuntur in operibus, quibus inter elaborandum aliquid ingrati odoris accidit, ut in empyreumatis oleorum, aquarum & similium; deinde etiam in his quae alias per naturam odorem paruum, molestum, uel etiam nullum habent; cum tamen ad gratiam in usu eiusmodi nota sint exaltanda. Empyreumata, & alias etiam quidam ingrati odores, ( ut rancor unguentorum, oleorum, resinarum, & c. ) tolluntur modo crebris ablutionibus ex aceto odorato, aqua rosacea, uel aliis ad usum aptis, nonnunquam etiam pura frigida: modo insolatione in libero aere, nidor paulatim sinitur expirare, idque potissimum fit in oleis & aquis destillatis, quae suis uasis contenta ita obstruimus, ut relicto spiraculo fuga sit spiritui igneo: quod si solem non tolerant; saltem ita in opaco relinquuntur quousque corrigantur. Idem praestat nonnunquam repetita destillatio, nempe in his, in quibus odor foetidus aut molestus in crassiori parte & feculenta haeret; sicut fit in oleis e cranio, lignis, & c. Per descensum factis. Est tamen hoc magisterium coniunctum cum segregatione, atque ita extractis coincidit. In aliquibus compositionis magisterium concurrit. Quaedam una incoquuntur, commacerantur, aut etiam inter destillandum uel in alembico ponuntur, uel in uase, aut receptaculo, ut praeteriens spiritus uel liquor odorem suscipiat, idque non tantum fit in prauis corrigendis, sed & inodoris odore bono instruendis. Est & cum ante extractionem res extrahendas alteramus per appositionem, uel strata mutua. Ita amygdalae prouinciales incisae minutim sternuntur uicissim cum floribus odoratis, ut iasmini, rosarum, & c. Item cum aromatibus, & c. Idque fit frequentius quousque sat odoris est combibitum. Inde extrahitur liquor per expressionem. Nonnulla aquis odoratis consperguntur, ut chirothece, chiromactra, crines, uestes, & c. Alia suffumigantur, aut etiam accubitu odorem imbibunt, ut quae ambari & moscho adiacent, & c. Nonnullorum odor in sua specie intenditur, quo pacto aiunt moschum super latrina suspensum odo¬ ratiorem fieri. Aqua fimi bubuli elaboratione euadit odorata inter destillandum. ( " Patet hic locus etiam adulteriis, ut cum hoedinus sanguis quadruplex, cum moschi una parte componitur, & pro moscho uenditur, " sicut docetur apud Portam, " sed ex fractura lucida agnoscitur impostura. Uiri boni est ab eiusmodi artibus aliennum esse. " ) Tra¬ t Tract. I. Caput Xuii. De Magisterio saporis. Magisterium saporis est, cum in sapore fit exaltatio. Itaque & pharmacopoeia & coquina, cellaque hinc instrui potest. Potissimum autem Chymicus hoc utitur in acrimonia corrigenda, & empyreumatis gustum attinentibus tollendis. Ita faciunt dulcem praecipitatum per aquam al luminum saepius abstra¬ ctum. Acrimoniae eluuntur primum digestione, macerationeue in uini spiritu, qui saepe abstrahendus renouandusque est, donec nihil secum euehat acredinis: postea etiam dulci stillatitia, aut pluuia, item saepius infusa, & abstracta denuo. Inseruit itaque hoc magisterium tum aliis magisteriis per acria praeparatis, tum essentiis nonnullis corrigendis. Pari modo acor rerum aceto maceratarum seu tollitur, seu reprimitur. In quibus plane aufferri nequit; mistura cum liquoribus lenientibus succurrit, si quidem usum spectes: & sic acres spiritus corpori salubriter possunt ingeri. Empyreumata gustus conueniunt cum correctione in odoratu. Ualde enim uicini sunt hi sensus. Ita reuerberatarum calcium acrimoniae igneae abluuntur, & c. Uinum aliique potus & cibi, afflatis, incoctisue saporibus, aut immaceratis, immistis, & c. Uarie alterantur, quae res ad oeconomiam, & pharmacian spectat: & inprimis uinum sapores etiam uasorum suscipit. Unde quod stetit in uase maluatici recens effusi, maluaticum quid sapit, & c. Mizaldus acidum uinum iubet corrigere olla aquae bonae plena, immissa uino per triduum, obstructa tamen. Chymicus ad id olea sua, & essentias porrigit. Ita si acorem minatur, oleo sulphuris corrigitur, uel uini quinta natura, aut spiritu eius aromatisato, quod aliqui putant se obtinere posse radice brassicae: quae alterandi ratio in multis quoque aliis potissimum medicinis praestari potest; & conuenit cum coloratione per proiectionem spiritualis tincturae, quae citra corporis euidens augmentum, uirtutem intendit. Idem singulari sublimationis modo per aquam tractum saporem mutat, ut sit usui congruus: sed & uim sulphuream, tartareamque ponit. In acetum abit putrefactione; quanquam haec corruptio potius sit quam exaltatio, nisi respectu usus, qui acetum uini poscit, non uinum. Quorundam sapores in sua specie exaltantur, ut acetum fit acrius, primum aquositate per destillationem subtracta; postea procurata putrefactio ne per calorem externum, insuper medicinis infusis, ut hordeo tosto, pisis, sale tosto, fermento, pipere, pyrethro, proprio sale & crystallis, & c. Iniiciuntur & lapides igniti: uel pars eius quinta coquitur, & additur reliquae, insolaturque: iniiciunt & radicem rubi, ustas glandes, testas ignitas, & alia. Salis sapor intenditur crebra solutione, filtratione & coagulatione, donec aquositas secedat; id quod & tostione, acquiri potest, & destillatione & c. Quaedam sua natura insipida, solutione fiunt sapida, ut plumbum in calcem uel liquorem deductum, dulcescit. Est & cum hoc magisterium coniunctum est cum separatione; ut in spiritu uitrioli acido euenit, cuius aciditas abstractione perit, relicta dulcedine sulphurea. In aliis sapores displicentes elutione, coctione, tostione, reuerberatione, & c. Illa ad infipidum deductio item est impropria exaltatio, usum duntaxat spectans. Pereunt, inductis nouis: saepeque plures operae sibi succedunt mutuo, ueluti cum uitriolum mordax calcinatur, & postea eluitur, itaque fit insipidum & c. Quae est exaltatio ad usum. Elutioni percolatio interdum coniuncta est, ut in cineribus. Eadem etiam in his ualet quae percolando malos sapores deponunt propter feces relictas, ut cum uinum per silices defecatur, & c. Porro quia sensui gustus implicatus est sensus tactus; transfertur hoc magisterium non raro etiam ad tactum, ueluti in medicamentis uulnerum, ulcerumque in partibus teneris & sensu exacto praeditis, quae cum gustus mitia pronunciauit, eiusmodi etiam ad tactum fore aestimantur. Possunt ergo pro communibus haberi ea quae sunt huiusmodi, ut cum praecipitatum ab acrimonia liberamus eluendo, non ad gustum respicientes, licet illo exploretur, sed ad tactum, ne dolorem suscitet in ulceribus, & c. Tract. I. Caput Xuiii. De magisterio soni. Sonus quoque a chymico corrigitur, & magisterium soni appellatur. Id fit potissimum in mineralibus, in quibus aliqua praestantiae nota ex sono capitur, ut in metallis, aut quae in ignib. periculum minantur propter spiritus uehementes cum sonitu erumpentes, obuiaque displodentes. Itaque & praeparatorium est hoc magisterium, ut eo facilius eae res artificiis chymi¬ cis tractari possint. Ita stannum in argentum transformandum, stridore se prodit. Hunc finem quaerit Porta in mutan¬ do stanno in plumbum. Hic cor¬ rigitur magisterio soni, calcinando in reuerberio, & calcem reducendo. Argentum ut sit idonea materia elixyris rubei, quia plus iusto tinnit, quod in auro non obseruatur, ita praeparatur. In spiritu uitrioli forti solue salem ammonium tantum quantus solui potest. Adde tantundem sulphuris uiui. Obtura probe, & manibus uitrum agita. Incalescant super cineribus. Operculo remoto impone alembicum cum adaptato receptaculo. Commissuris obstructis, & loricatis uasis destilla aquam totam. Postea excipulum remoue, nareque alembici obstructa sublima. Sublimatum argento eliquato misce, agitans cum bacillo ligneo, ita ut tres portiones ordine insemines. Si nigrescit argentum, magisterio coloris per coctionem in solutione tartari & salis, rectifica. ( Eiusmodi apparatum requirit sophistica potius argenti tinctura, quam elixyr rubeum; estque diligenter attendendum, ne dum sonitum corrigere uolumus, substantiae duriciem & fragilitatem inducamus. ) Salis in igni stridor tollitur per tostionem uel fusionem, unde sal fusus appellatur. Sal fusus. Soluitur in uino albo. Filtratur usque ad clarum. Coagulatur. Coagulatus in catino testaceo operto ad ignem funditur fortiter. Fusus effunditur inconum, uel fistulam, aut canalem fusorium. Iste est sal fusus. Eodem arificio corrigi & salis petrae stridor potest. Nonnunquam & mistione opus est, ut puluis pyrius chrysocolla, & butyro debite mistus, in globis mittendis non tonat. Sonus huius intenditur aucto halinitro: aut etiam maceratione in aceto, & c. Quae prae mollitie sono carent, induranda sunt figendaque, ut plumbum, hydrargyros, bismuthum, stibium, & c. Donec sonorem metallicum acquirant. Ligna attenuantur in asseres: Hic itaque sedem habet ars fistularum, & omnis generis instrumentorum musicorum fabricando¬ rum. humida siccantur: alia etiam forma externa mutantur e plana in concauam, & c. Ita sunt plura magisteria quae debita receptione & accommodatione sonos intendunt, & multiplicant, ueluti per tubos & concamerationes, & c. ( Hinc Baptista Porta docuit instrumentum eminus audiendi, sicut perspicilia e longinquo aciem iuuant; suadens nempe fieri compagem quandam sinuosam instar auris asininae, e uasto introitu in acutum desinentis, & per multos an¬ fractus concauos sonum multiplicantis. ) Tract. I. Caput Xix. De magisteriis substantiae, ubi primum de metallorum transformatione. Magisterium qualitatis ita fuit. Sequitur magisterium substantiae, cum substantia, quae est per se, remotis saltem sordibus, tota mutatur, absque notabili quantitatis, quoad fieri potest, iactura. Ita enim differt magisterium hoc ab extractione, quod occupetur in toto elaborando, scopo sui primo & per se competente, absque extractione essentiae. Et licet interdum separentur, aut componantur partes, uel etiam aliquid obiter secedat, aut ratione usus negligatur; tamen non definit esse magisterium, quod requirebat elaborationem totius in substantia. Magisterium substantiae fit uel genesi, uel catalysi. In Genesi est cum ex substantiam habente fit aliud unum. ( Ita enim uoce geneseos iam docendi caussa utimur, quanquam alias etiam generatio sit cum potius, licet nomine corruptionis abstinendum sit in doctrina huius magisterii, qua nobilius quid in substantia quaeritur per exaltationum ingenia. ex uno fiunt plura, quae tamen διάκεισις, seu διάλυσις & corruptio quaedam est In pugna heroica: ) Et est duplex: transmutationis scilicet & compositionis: ( ita enim naturam ars imitatur, dum aliud facit uel transmutando, ut fit in elementis, uel symmixi, ut in mistis. ) Magisterium geneseos in transmutatione est, cum simpliciter ex uno fit alterum re analoga ( seu symbolica ) ad aliam substantiam transmutata. Et id quod transmutatione factum est, nobilius est, siue natura per se spectata, siue usu. ( Itaque hic etiam a Physica haec ars discedit, cum illa simpliciter substantiam in simplici generatione spectet, haec uero etiam usum, ratione cuius res exaltari dicitur, quanquam id Physicus appellaret non substantiam, & modum eius corruptionem, seu generationem secundum quid. ) Transit autem alterum in alterum, uel seruato genere proximo, uel mutato. ( Quanquam alias Physicum sit contraria genere conuenire & materia, unde & motus e contrario in contrarium non debebat facere heterogeneum, nisi generatione aequiuoca, sed non semper id est proximum. ) Genus proximum seruatur, cum species in se transmigrant, eidem proxime subiunctae, ut cum ex elemento fit elementum, ueluti ex aqua aer. Item ex lapide lapis alius, ex metallo metallum, ex argento aurum, & c. Uariae sunt eiusmodi transmutationes: ( Nam in tota natura falsissimum est, quod aiunt quidam, species rerum non transmutari, uel ipsis coquis indies uidentibus ex aqua fieri aerem, ex pinguibus aereis ignem, ex ligno cineres, ex caseis uermes, ex his muscas, ex melle formicas, ex ouo auem, ex putribus uarias bestias, & c. ) Sed maxime excellunt transformationes metallorum, & gemmarum, quanquam non omnium nobis in tanta rerum uastitate abstrusitateque & circumstantiarum uarietate sit possibilis, nec quoduis migret in quoduis. In transmutatione metallorum pro scopo est absolute quidem, id quod praestantissimum est, aurum scilicet, postea uero etiam argentum, & tandem reliqua quae nobilitate excellunt transmutandum. Et est in metallis eo facilior transformatio, quia inter se principio proximo ( Mercuriali scilicet liquore & halitu sulphureo coagulante ) ambigunt, & distare uidentur non tam substantia, quam accidentium absolutione: unde & in natura eadem massa metallica diuersas habet partes, quarum perfectissima est aurum, aliae argentum, plumbum, ferrum, & c. Quae exeunt in sua forma imperfectionis per segregationem. Studet autem artifex inuenire differentiam & gradum imperfectionis, eaque introducere quae desunt, seu gradationum modis, seu mistura. Eligit ea quae natura dedit optima & purissima: alia, quae adeo sunt impura, & degenerarunt, ut oleum & operam sit perditurus, o¬ mittit. Perfici potest transmutatio in omnibus metallis, atque etiam hydrargyro, & quae ad hunc reduci possunt communiter ad aurum uel argentum, & c. Si ad communem materiam, mercurialem scilicet liquorem redigantur, & ut in natura sit, anima sulphuris afflante coagulentur figanturque: ( quod sulphur ad aurum ex auro producendum est, & uiribus actiuis ad seminalem uim effectiuamque naturam exaltandum, quo materiae motum ad simile addat ). Ad argentum sumitur ex argento, & sic de aliis, licet non facile instituatur in alia Lib. Ii. Alchemiae Tract. I. transmutatio, quod in optimo maius fiat opere precium, reliqua alias abundent, agente foris calore determinato in matrice sua seu uase disposito, usque ad tempus suum. Sed haec mutatio recidit ad heterogeneam, explicaturque in hydrargyri in metallum transformatione. Alia communis ratio est per proiectionem elixyris perfecti super metallum eliquatum. Tunc enim ingressum prebet, & mercuriali liquori consistentiam obtinet similem, assumitque ex eo mutandum id quod dispositum est. Uix mutat totum undiquaque, cum partes diuersimode cocte insint, nisi prius ad homogeniam exactam, per gradationes, depurationes & c. Sit redactum. Si ergo totum non est undiquaque mutatum, segregatio instituenda est, & pars nobilis ab ignobili separanda, quod fit per fulmen, aquas fortes & similia. Quae metalla igniri possunt, in laminas ducta etiam illo puluere consperguntur, uel si in oleum aut liquorem sit redactus, in eo extinguuntur, aut nutriuntur. Ex quibus patet non semper necessariam esse in primam materiam solutionem, quo pacto & Picus ait, se uidisse trium horarum spacio ex luna factum solem, nulla praecedente in mercurium conuersione. Sunt porro etiam peculiares conuersiones singulorum ab auro uel argento desciscentium. Argenti In Aurum Specialis conuersio. Argentum optimum ab auro deficit fixione & colore, cum quibus coniunctum est pondus ( Teneritas enim substantiae & dilatandi ratio conuenire debet, quae si nondum adest procuranda particulatim est, quemadmodum alia in quibus defectum patitur ). Itaque si commiscetur cum medicina fixa ponderosa, rubea, perfectionem auri aequat. Talis autem est aliqua earum quae supra sunt dictae in coloratione per proiectionem, ut rubedo stibii fixa, praecipitatus fixus, sulphur, uel auripigmentum fixum, aut horum olea fixa, & c. Attende uero ingressum fieri melius & constantius, si illa cum auri calce uel liquore fuerint contemperata. Quod si argentum imperfectius occurrat, elaborandum est donec perfecti notas adipiscatur, eo ordine, ne posterior opera irritam faciat priorem, quam patticularem transmutationem nominant. Duo enim sunt particularia, unum in argento, alterum in hydrargyro, sed plaerumque tam ardua est perfectio, ut nihil fiat nisi sophisma, quod uitatum cupientes philosophi, potius commendant uniuersale magisterium, in quo una medicina perfecta omnes notae absolutionis complentur. Illo autem pertinent medicinae primi & secundi ordinis apud Gebrum. Alius modus: Scobem argenti elimati asperge tessellis cinabaris fixi ( plaerumque coquunt in lixiuio fixatorio, & allinunt album oui, quo fidelius haereat limatura ) & reuerbera: uel strata uicaria una cementa. Inuenies argentum nigrum & spongiosum. Abrade hoc uel collige, & excoque in plumbum in testa, excoctum fulmina, fulminatum per quartationem segrega. Inuenies aurum. Potes eundem puluerem etiam addito borace & auripigmento fundere, fusumque aqua forti explorare. Si quid non fixum ad est, id reducito, & iterum cum cinabari cementa, donec totum fuerit mutatum. Hac opera simul conficitur argentum e cinabari, de quo suo loco. Sunt autem huius testes fideles Picus Mirandulanus, Baptista Porta, Hieronymus Rubeus, & c. Uideturque idem etiam innuere Dornesius, dum ait, cinabarim mederi pudori philosophorum de lapide, & c. Hunc finem spectare gradationes Paracelsicae uidentur, ex quibus haec non est ignobilis: Sublimati fixi libra, florum Ueneris, florum martis, sulphuris, stibii, sin- gulae unciae misceantur pro puluere cementi: Flores martis pur¬ purei, ad summum per¬ ducti ruborem, & tin¬ ctura solis, uel fermentum solis dulce, cementan¬ tur cum luna diligenter per fulmen purgata. ( uel in aquam soluantur, in qua maceratur argentum ) cementa cum argento in reuerberio. Regulum malleo extende, denuoque cementa, idque quoad satis est. Adde tertiam auri partem, ( ad rubedinem summam cementati ) & una fulmina. Misturam quarta, si quid nondum fixum est, redde operi. Attendendum est, ne fragile euadat argentum, & ut illi flore summe depurati & fixi, penetrantesque sumantur. Loco auri accipitur item eius tinctura, uel fermentum, & incoquitur argento cementato in testa per collique factionem. Loco fixi sublimati utile sit cinabarim fixam aut praecipitatum ponere fixum, & c. Alii lunam cum triplo mercurio amalgamant ad ignem. Duas partes denuo abstrahunt. Addito pari salis am. & sulph. reuerberant ut eleuetur mercurius per horas duas. Argentum hoc coquunt in duplo aquae destillatae ex uitr. Rom. p. i. chalcitidis Cyp. p. ii. halinitri triplo, aeruginis p. iii. cinabaris sexta. Coctio durat dien naturalem: tandem aucto igni aqua tota auffertur, caput mortuum reducitur cum chrysocolla. Cuprum, Ferrum, Stannum, Plumbum, in aurum & argentum. Amalgamantur cum hydrargyro, & proiecto elixyre auri in hoc abeunt. Alia ratio est, cum calces reductiles miscentur medicinis rubedinis fixae per minima. Postea adiecta tertia auri parte, reducuntur. Eedem etiam nutriuntur aqua aurata, tandemque cum auro reducuntur, uel in hac crebro restinguuntur, aut commacerantur in pultem, quae reducitur per fluxum. Nominatim ferrum & cuprum cementantur cum calcibus & tincturis rubeis fixis, quales sunt ex auro, stibio, praecipitato, corallino fixo, & similibus: inde fulminantur cum auro, & aqua forti comprobantur. Eadem est ratio mutationis in argentum, si pro auri medicinis sumuntur argenteae, quales sunt elixyr argenti, aqua argentea, quam Dianam nominant, sublimatus fixus, & c. Plumbum peculiariter in aurum transire scripsit Lagnouerus in hunc modum: Redige plumbum in mercurium, affunde ei oleum solis ( est aurum potabile per aquam fortem ) colloca in phiola in arenam per gradus ignis, ita ut ad medium usque sepelias, donec fiat materia cinerea. Postea immerge profundius aucto igni per horas quatuor, donec citrina euadat. Tandem penitus obrue, auctoque igni fige. Fixum reduc cum borace, & aurum erit. Stannum in argentum mutat Porta, peculiari hoc modo: Uide c. i. li. 5. magia. Calx stanni maceratur aceto, & soluitur, coagulatur & reducitur per plumbum in copella. Argentum ait plumbo innatare: iniectis pilulis ex calce & sapone ad fundum demergit, quod fit etiam per salem petrae, & sulphur. Inde procedendum est ad fulmen. Uerum hoc argentum esse non potest, sed duntaxat stannum induratum: quo tamen euadit ad malleum fragilius. Et solet promte calx inter reducendum uitrescere: uide ergo an non potanda sit prius aqua argentea. Eiusmodi occultationes occurrunt & in aliis. Non temere periclitari quenquam iusserim, sed nec ausim ex arte exturbare, quae tantis artificibus placuere. Fruatur qui potest, & interim ad uniuersale illud maxime decantatum peruenire studeat. Ferri In Cuprum Mutatio. Scobs ferri minuta maceratur in aqua uitriolata, aut in ea coquitur, donec ad constantiam coloris & teneritatis peruenerit. Aliter; Florum aeris ( aeruginis ) uitrioli, salis ammonii quantitas analoga commiscetur, ut fiat puluis, qui coquitur in aceto forti per mediam horam. Inde statim immissa ferri limatura una coquitur: cum respondet color & consistentia uoto, reducitur: Paracelsus ita etiam aliter: " Scobis ferreae libra una, hydrargyri selibra: ponuntur in lebete ferreo, & affusis aceti mensura, uitrioli quadrante ( unciis tribus ) salis ammonii sescuncia, coquuntur cum continua agitatione per lignum. Si deficit acetum, instauratur adiecto etiam alio chalcantho. Inter coquendum quod e ferro in cuprum abiit, irrepit in hydrargyrum, qui post horas 10. uel 12. separatur expressione per corium: reliquum diuaporatur, scobs reducitur. " Aliter ex Porta: " Fuso ferro asperge sulphuris uiui paulatim quantum possit capere. Effunde in uirgas, eritque friabile: solue aqua forti in calcem, quam reducito. " Cementantur etiam laminae ferreae cum uitriolo calcinato, uel oleo uitrioli restinguuntur. Qui negant metallorum transmutationem omnem, hinc euidenter redarguuntur. Uulgo enim constat haec mutatio per aquas uitriolatas, & ad montem Carpathum Ungariae solennis est illa conuersio, cuius descriptio sic habet: Aqua ferrum corrodens est ad Smolniciam, quod oppidum ad arcem. Georgius Uuernherus de Ungariae aquis mirandis. Zepusiensem pertinet, intra montes, unde quondam metalla eruta sunt. Extrahitur autem haustro, quod ab aqua superne illabente impulsum, circumactu & tractu funis, cui implicati sunt crebri nodi coriacei, implet fistulas, per quas funi meatus est, quibus adiuncti canales effusam aquam excipiunt & emittunt sub dium in alueolos in terram defossos, quibus ferrum siue uetuis siue nouum imponitur. Quae minora sunt ferramenta, citius adeduntur. Solea ferrea equi consumitur intra horas 24. Quae uero sunt crassiora, qualia sunt quae in uicini montis ferrariis hunc in usum fiunt: postquam per aliquot dies aquae immersa iacuerint, ceu limo quodam obducuntur adesa, eoque statis temporibus abluuntur, & purgantur, ut in id quod superest ferrum, aquae uis efficacius penetret Quod pereso ferro manet luto simile, cuprum est, ( ipsi cementum uocant ) id in fornace conflatur in massam, & deinde per aliam fornacem eliquatum fit purius & purgatius, & ad omnes usus non minus utile, quam quod fit ex metallo cuius multae sunt fodinae eo in loco. Non dubium est autem quin aqua hanc uim a uenis metalli trahat, praesertim a pyrite aeris, & c. Paracelsus in Chirurgia magna. Ferrum in cuprum, Uenerem in Saturnum mutari nemo est qui ignoret. Idem Agricola, Baccius & alii testantur: & nominatim Agricola modum exponit duplicem quorum unus est per aquam Smolnicensem, alter per Chrysulcam ueterem. Ferrum in plumbum mutare docuit Paracelsus, nempe fieri id. si quis scobem ferream cum aequali fluxu, eoque optimo in catinum iniectam ad fornacem anemiam reuerberet, cementetque ita per horam sine fusione, tandem uero igni fortissimo bene fundat. In catino per se refrigerato inueniri ait regulum plumbeum in imo. Ferri in stomoma seu aciem transmutatio poterit forte etiam annumerari mutationibus in qualitate, sed cum species sint ut numeri, & quidam diuersas species esse dicant, huc referatur. Ferrum durum, ductile ante folles cum fluoribus eliquetur acri igni: Liquatura agitetur saepius, ut ferrum mollescat ut massa panis. Massa illa extracta dilatetur super incude, perfundaturque frigida in eam proiecta. Frangatur malleo: fragmenta cum noua materia recoquantur, agaturque ut prius, & fiet acies. Idem & cuprum uertit in plumbum hoc modo: Hydrargyri sublimati, arsenici fixi aequales miscentur cum eliquato cupro, ut fiat corpus album instar argenti. Hoc granulatur, additur par quantitas fluxus reductorii. Cementatur primumsine fusione, post funditur: regulus exit plumbeus. Regulus stibii uidetur genus plumbi duri esse, saepe eum fundunt, & restinguunt in aquis, succisque mollientibus, uel pinguedinibus, donec plumbi acquirat. molliciem postea uerti in stannum elutione potest. Nam plumbum in stannum transit, si saepius calcinetur, uel granuletur, eluatur lixiuiis salium, uitrioli, & c. & reducatur. Testes sunt Agricola, Paracelsus, cum omnibus Chymicis metallicisque peritis. Potest & cementari in laminas ductum, per strata uicaria cum sale ammonio. Cementatum funditur, idque repetitur, cementi ratio sit pro plumbi natura, & mollicie. Transit & stannum in plumbum, calcinatione crebra, & in reductione obseruato igni conueniente, sine tamen lotione, ita infuscatur. Potest etiam feruens restingui aquis mollientibus. Ita metalla in se transeunt mutuo. Gemmae in se transmigrant potissimum accessu tincturae, induratione, coloratione, & c. de quibus suo loco. Natura quoque docuit, quomodo species chalcanthi in mutuas transeant, obseruatore Galeno. Sory enim in chalcitin, haec in misy transformatur, cum uideantur non tam substantiam, quam colore & partium crassitie tenuitateque differre. Eadem ratio est & sulphuris, quanquam & huius species credantur substantia indistinctae esse, & tantum magisterio colorationis transmutari, dume citrino sit nigrum, uel epaticum, uel rubeum, & c. Cuiusmodi transmutationum exempla non in mineralibus tantum occurrunt, sed & uegetalibus & animalibus. Tract. I. Cap. Xx. De transmutatione ex genere diuerso, ubi primum de his quae per genesin & nutritionem naturalem fiunt. Transmutatio heterogenea unius in unum est, cum id quod per transformationem euadit, alius est generis ab eo ex quo est transmutatum. Huius immensa uarietas capitibus quibusdam distingui potest. In primis insigne est artificium transmutationis, in quo natura seminali, & nutritiua potentia utuntur artifices, atque ita commissis agentibus cum patientibus ex genere diuerso aliud producunt. Et fit hoc in genere animalium, plantarumque non tantum, sed & mineralium, in quibus & ipsis est seminalis quaedam uirtus. Hoc modo commissis asino & equa gignitur mulus, equo & asina, hinnus, mulus item ex tauro & equam, musimus ex caprea & ariete, hybrides ex sue syluestri & domestico, cinirus ex oue & hirco, & c. Huius loci est, cum ex equo in stagnis putrefacto producuntur anguillae, uel in sicco crabrones, e cadauere leonis, uel tauri, apes, e melle formicae, e luto uarie disposito ranae, mures, lumbrici terrae, & c. Ita ex putredine lignorum emergunt cossi, in mari etiam uermes, e quibus posteagenus anatum, quod fit item ex fructu quodam in mare decidente, ita conchylia ex lentore marino ollis demissis excepto, & c. Quae omnia et si etiam alias simpliciter per naturam fiunt, tamen ad artem transmutatoriam atanseunt, accommodatione artificis ingeniosa: quo pacto Uirgilius arti asscripsit instaurationem apum, & licet natura alias putrescere res possunt, tamen artifex ad putredinem eas disponere potest, & certis limitibus gubernare, ut celerius melius aliterue proueniat quod futurum est, & esse hic aliquam uim artis, certum est. Natura enim principium duntaxat seminale praebet, si iam artifex dispositam materiam, locum, calorem, regimen, & c. Adhibeat, accessu nutritionis ex certo succo, producere certa forma & ui instructam rem potest. Itaque uinum facit ex aqua, mediante ui seminali in semine uel propagine uitis, quam postea nutrit & educit artificiose. Ita ex ouis profert uolucres etiam absque incubatu, solo calore disposito administrato. Uide Arist. de terrigenis & Caesalpinum. Neque tamen id in omnibus fieri potest, nam in homine, & grandibus bestiis destituitur aptis locis, aliisque necessariis, etsi semen eorum habeat. Hac arte alienis locis & temporibus item uti potest, ut ex succo & ter¬ ra aliena uel ipsa hyeme educat per semen uarias plantas, & c. Ita ex oleribus aliisque cibariis producit carnes, lac, sanguinem, ope nutritionis, in quo artis opera spectantur, potissimum circa peculiares uires, quas inducere potest. Certum enim est nutrimenti uim in nutrito quodammodo seruari: ut ueneno nutritae puellae, uenenatos spiritus, sputa, aliaque habent: caprae scolopendrio pastae, lac praebent scolopendriatum: uites Theriacali succo certa arte nutritae, uuas & uinum praebent Theriacale, & c. Incidit autem hoc magisterium cum superiore, quo occultas qualitates dixi¬ mus mutari. Nec est nulla hic solis & lune periodorum obseruatio, quanquam magica superstitione Chymicus naturalis debeat abstinere. Ita in conchyliis lunae incrementa & decrementa prodesse aut nocere deprehensum est. Qui fungos arboreos producere cupiunt, aquam decoctionis fungorum, aut similem arboribus aspergunt, luna ad plenum properante. Ita Tarentinus fermentum aqua resolutum, caudici populi nigrae prope terram conciso affudit, & fungos aegiritas produxit. Ea arte & Dioscorides corticem albae populi & nigrae per sulcos sternit stercoratos, & fungos edules nasci curat, & c. Uide Portam, Aristotelem, Plinium, Dioscoridem & c. In mineralibus compertum est, metallicos uacuam bismuthi uenam e fodinis egestam apricasse aliquandiu, & postea argentum excoxisse. Talet succi saepe pro hydrargyro uulgari haebentur, mi¬ scenturque illi, cum debe¬ rent exacte dignosci, & per digestiones maturae. Eodem modo in scrobibus Styriae ex succo ferruginoso producunt ferrum, ita ex locis urina conspersis, gignunt nitrum, seu salem petrae ( ut uulgus nominat ). Narrat Matthesius, in Ioachimicis lacteum succum e pendente specus parte destillantem, tandem in argentum coagulasse, quod ipsum monet artifices, eiusmodi naturae succos, iam seminalem metallorum uim habentes, item posse in metallum uerti, si porro regant naturae impetum usque ad absolutionem. Lib. Ii. Alchemiae Tract. I. Tract. I. Cap. Xxi. De Hydrargyri & similium artificiosa in metallum transmutatione. Ubi non naturae potissima uirtus est, sed artis elucet industria, excellit transmutatio argenti uiui, cinabaris, stibii & similium in metalla. Argentum uiuum uariis modis in metallum coagulare, & figere docent artifices. Eo autem nomine designatur primum succus ille mineralis, de quo in praecedente capite, qui est proxima metallorum materia, & nulla re eget, nisi afflatu sulphuris dispositi ad coagulandum, in calore & matrice debita. Postea mercurius artis, quem ex metallis educunt, quem eodem modo reducere possumus, ut priorem coagulamus: sed & in aliud metallum transformare, eo modo quo & uulgaris mutatur. Et de tali Picus ait, se saepe uidisse mercurium plumbi & aeris in aurum & argentum transformari. Paracelsus item inquit: Mercurius Saturni uel Martis cum suo Realgare in reuerberio calcinatur. Regulus reductus abit in perfectum metallum. Tertio loco est argentum uiuum uulgi, quod Plinio est hydrargyrum. " Distinguit is inter argentum uiuum & hydrargyrum hoc modo, ut dicat illud esse uomicam liquoris aeterni, lapidis cuiusdam in uenis argenteis Hispa¬ niae inuenti, quod uenenum sit rerum omnium: Lib 33. cap. 6. exedat & perrumpat uasa permanans tabe dira, cuius usus sit in repurgando auro, & aere inaurando, & c. Cap. 8. Hoc ex minio secundario excoqui aut parari ait, dum uel minium aereis mortariis pistillisque ex aceto teratur, uel patinis fictilibus impositum, ferrea concha caliceue coopertum argilla super illata, dein sub patinis accensum follibus continuo igni, atque ita calicis sudore deterso, & c. Hodie inuenitur in cadmia argentifera, quam cobaltum nominant, e qua exudat, aut etiam excutitur, uel excoquitur e sua uena, ueluti cinabari natiua. Nonnunquam & in lacus confluit, unde exhauritur. Inuenitur & in fluminibus, cloacis, & c. Forte illud est liquor ille lacteus Mathesii, & potestate argentum, hoc argentum uiuum uulgi, & c. Hoc autem argentum uiuum interdum solitarium est, interdum metallis mistum, ueluti cupro, ferro, plumbo, stanno, atque ita ad transmutationem uenit. Huius ratio primum haec est: Mercurii purgati partes mille in catino incalescant, donec incipiant fumum emittere. Hoc apparente, elixyris rubei perfecti partem unam rubrae cerae inclusam proiice, & tecto catino ita ad ignem aliquantisper sine: ubi coagulatum senseris, follibus ignem intende. Sine refrigescere, & massam explora ad malleum, num respondeat naturae auri. Quod si fragilis est; adde plus calcis & c. Notandum est quod pro fortitudine elixyris plures paucioresue partes mutentur. Est quod septem, est quod decem, centum, & c. Partes duntaxat transformat, prout perfectum est, uel minus. Fit autem per rubeum elixyraurum, per album, argentum, ex quouis mercuriorum genere. Solent tamen artifices ad aurum immiscere scobem ferri: ( hinc est pugna Martis, der Ritter Krieg ) ad argentum uero stannum. Neque uero elixyt ingressum habet, nisi prius sui generis metallo mistum. Arnoldus: " Si non misces de ipso corpore super quod uis facere proiectionem elixyris, ( uel in elixyr ) & non mitigas, non diliget corpus spiritum ". Lullius: " Super quale corpus uis proiectionem facere, debes in eo ponere; item pone de eius spiritu in elixyr. " Paracelsus: " Per unionem mercurii cum metallis ut fiant fluxa, multa parantur elixyria ad metalla transmutanda, & c. " Itaque non tantum materiam transmutandam, debito modo componendam monent; sed & ipsum elixyr cum calce eius metalli millecupla, un¬ de est extractum. ( Elixyris istius ueri loco, aliqui talem concinnant liquorem aut puluerem, ( nam utrumuis fieri potest ) salis nitri, & sulphuris uiui quantitas aequa in uitro calcinatur ad albedinem. Adiicitur par pondus salis ammonii, & una teritur, trita mistaque sublimantur per gradus. Sublimatum remiscetur capiti suo mortuo tuso, iterumque eleuatur, idque repetitur sexies, uel quousque figantur. Sed non semper reddendum fecibus sublimatum est. Sufficit si a tertia uel quarta sublimatione per se sublimentur, atque semper pars fixa in fundo parti uolatili iungatur, donec & haec sit fixa. Tritum hoc postea soluitur per deliquium. Liquor stillatur super ducatum aureum, ut fiat oleum seu liquor oleosus, quem coagulant. Coagulo illo aiunt mutari hydrargyrum in aurum. ) Modus alius est per aquas aureas uel argenteas, quibus figitur in aurum uel argentum. Praxis praescribitur huiusmodi secundum Mizaldum. Cinabaris tres unciae, uitrioli Romani libra, salis nitri selibra, destillatur aqua fortis, eaque triplex. In media quae exit, soluitur argentum. Solutio proiicitur super hydrargyrum, & dicitur coagulare in argentum. ( Sed nisi figatur, paruum est operae precium. Potest id fieri aqua saepius abstracta & reddita; & tandem addito argento cum quo reducatur in metallum, nisi mauelis coagulatum hydrargyrum debere nutriri ista solutione, & postea cum argento per boracem reduci. ) Alius modus eiusdem operae: Nota: Alii ita ad argen¬ tum: Recipe aquae fortis ex uitriolo & sale per unc. calx argenti miscetur pari praecipitato. Mistura imbibitur aqua aurea, uel argentea ( pro scopo transmutationis ) tanti ponderis, quanto est utrumque. 4 mercurii ter a sale & uitriolo, & c. Uase clauso digeruntur una quousque aqua sit imbibita, & incipiat materia sublimari. Sublimata cum est, inuertitur uitrum, siniturque in alteram partem denuo eleuari, quae opera repetenda est, donec fixa maneat. Fixae affunditur aqua noua, & proceditur ut prius u 3 prius donec facta sit purpurea. quarto per se sublima¬ ti, argenti puri calcina¬ ti binas uncias, & c. Huius pondus certum pro libitu reducitur per boracem in argentum, itque addita portione argenti ut sit praestantius. Residuum augetur accessione hydrargyri sublimati a uitriolo & salibus, facta imbibitione per aquas argenteas, aureasue ut ante. Aurea aurum profert, argentea argentum. Sublimatur ter a uitrio¬ lo & sale, quarto per se. Si tamen aurum quaeris, praecipitatus corallinus sublimato substituendus est, & pro calce argenti, calx auri sumenda. Est & cum hydrargyrum odore saturni induratum figimus in metallum sui generis, quod argentum repraesentet, uel etiam addita aurea tinctura aurum. Paracelsus autor est, per sulphur hydrargyri eundem coagulari, fierique metallum malleo extensile, quodque igniri queat. Redigitur & in turbith fixum corallatum per aquarum fortium cohobia. Postea cementatur cum pulueribus fixatoriis debito ignis gradu, ueluti leniper horam, post auctiore per horas quatuor. Inde excoquitur in plumbum & fulminatur. Cementum fixatorium Paracelsi tale est: " Boracis unciae duae cum dimidia, salis ammonii didrachmum, florum aeris, florum croci Martis singulorum sex drachmae, uitrioli calcinati, aluminis calcinati, haematitae, boli singula didrachma. Trita miscentur cum urina in pultem instar coloritii, quae mutuo sternitur cum hydrargyro corallino, & c. " ( Eiusmodi mutationem dixerim fieri in metallicam quandam substantiam, seu metallum sui generis quod ad aurum uel argentum accedat, nisi artificium noueris uerae transmutationis. Mufetus ad Monauium: Merc. uiciet sublimatus, praecipitato, coagulatus & pene fixo iterum recrudescet in argentum uiuum, cum exigua aut ponderis aut substan¬ tiae iactura. Ita Lagnouerus praecipitatum oleo solis seu auro potabili potat, & digerit per octiduum dum siccetur. Deinde imbibit oleo tartari, iterumque digerit per octiduum. Postea reducit. Si non sal tractabile istis modis sit metallum; augendum auri uel argenti additamentum est. Notandum est in mutatione hydrargyri in metallum plurimum momenti esse in uitriolo & sulphure, quae tria uidentur ad constitutionem eorum concurrere, & potiores tri¬ buerim uitriolo, quod etiam in sulphure inesse arguit acidus spiritus qui inde educitur, nihil differens fere a spiritu acido uitrioli. Est tamen etiam in uitriolo sulphur, quod arguitur oleo dulci quod egreditur. Praeterea e singulis fere metallis uitriolum educitur promtius quam sulphur; Uide ergo quantum uelis tribuere his transmutationibus. & in uitriolo uis est qua ferrum in cuprum transit. Est & fixatorium. Unde cum hydrargyrus figitur halitu metallorum, eum uitriolatum & sulphureum esse consentaneum est. Itaque si tanquam materia metallorum a uitriolo & sulphure saleque saepius subli¬ metur, & postea cum his ipsis cementetur, ad metallicam naturam aptior euaserit. Ueruntamen dirigendus est ad certum metallum per fermentum auri, uel argenti, alteriusue quod facere consilium est. Ars nihil promittit impossibile, sed accedat industria & exercitatio prouida. ) Cinabaris Factitia In argentum. Hydrargyri transmutationi uicina est cinabaris factitiae conuersio. Cum enim facta sit ex sulphure & argento uiuo; sulphur autem cum uitriolo uim habeant metallicam materiam figendi, quae postea ad certam formam proficit seminali sua uirtute; parum admodum differt hoc artificium a praecedente, ubi figebatur prius per aquas uitriolatas, uel sublimatione a uitriolo & sale; postea ui seminali adiecto metallo perfecto donabatur, quanquam aliquando & simul fiebat utrumque. Hic autem fixus per sulphur est in quo tanquam matrice comprehensus latet: animatur autem & plane figitur tum halitu uitriolato argenti, tum anima huius seu spiritu foecundo. Praxis haec esto. Hydrargyrus purus cum puro sulphure sublimetur in usifur, seu cinabarim. Haec fracta in tessellas, includatur sacculo; & suspendatur in ollam ad medium. In imo contineatur puluis uitrioli, aluminis, & salis tartari, uel etiam uitrioli solius. Subiiciatur flamma, sinaturque cinabaris probe imbibere spiritum uitrioli. Loco pulueris sicci; potes uti tali lixiuio: Aluminis uitrioli singulae unciae, tartari unciae duae, calcis uiuae quatuor, cineris querni septem, aquae ferratae quantum satis. Fiat lixiuium quo uaporetur cinabaris, ut ante dictum est, uel etiam in ipsam aquam immissa per manicam, ita ne attingat fundum & latera, sed in medio pendeat; coquatur donec probe figatur. Exemtas tessellas macera per biduum in aceto in quo sit solutum chalcanthum Ungaricum, uel coque ex oleo ( sulphuris, & c. ). Exicca coctas, & oblitas oui albo uolue reuolueque in scobe argenti optimi subtili, ut undique dense adhaereat: potes & includere argenti foliis, uel lamellis, aut mutuo sternere ut in cementis. Immitte in catinum fortem & undique claude. Claustris resiccatis inter arenas reuerbera per gradus ignis ad triduum, uel quousque perfecta res sit. ( Si enim egeris rudius, septem, aut etiam duodecim dies requires, uel mensem integrum. ) Sitamen cineres placent prae arena; diutius reuerberandum est. Ubi sponte uas refrixerit, effringe id, & ab exemtis tessellis argenteum puluerem, qui erit niger, exuccus, spongiosus, per pedem leporinum caute abstrahe. Ex hoc puluere aurum elicies, ut supra dictum est. Nam ut argenteus spiritus hydrargyro communicatur in sulphure concluso, ita uicissim sulphureus tingens & uitriolatus figens argento. Detersis tessellis adiice plumbum & in hoc excoque argentum. Massam fulmina, & argentum im compella remanebit. Huius transmutationis autores sunt, Hieron. Rubeus, Picus Mirandulanus, Baptista Porta, Euchyon, Dornesius, quidam innominatus, & alii forte plures. ( Illud tamen argentum quo foret constantius, figerem amplius per sua cementa, aut adiicerem tertiam natiui argenti partem, & c. Notabis autem ad eundem quidem scopum contendere dictos autores, ueruntamen singulos nonnihil uariare, ueluti Euchyon ita describit: Cinabari affunde aquam fortem in qua argentum sit solutum, atque commacera, ( uel imbibe ut moris est ) destilla posteater, aut quater, ut sic restet cinabaris alba. Hanc in tessellas fractam sterne mutuo, cum elimata argenti scobe, usque ad uasis ( quod debet esse ferreum, uel ex argilla forti fundi plani ) plenum sepeli in cineribus, & lentum ignem admoue per biduum. Postea intende eum usque ad septimum; postrema nocte sit ualidissimus. Ubi refrixit, in plumbum excoque & fulmina. Nonnunquam etiam in oleo uitrioli per octiduum maceratur. Postea exiccatus puluis immiscetur argento fuso ea quantitate quam capere potest. Reuerberatur in igni, ut supra, & tandem reducitur. ) Stibium In Metallum. Stibium adiectis ferri lamellis, saepius funditur per salem petrae in regulum plumbeum, ( quem aliqui uocant marcasitam, & uidetur parum differre a plumbo cinereo duro quod bismuthum nominant. ) Hic eluitur, & emollitur, ut supra dictum est, donec metallicam naturam perfectius sortiatur. Nonnunquam immiscetur stannum. Paracelsus autor est etiam crystallinum arsenicum mutari in formam metallicam corallinam, marcasitam. Ita & colcotar subito leuiterque fusum, deponere regulum cupreum, dicitur: ( hoc ipsum arguit efficaciter cognationem metallorum. Fit enim colcotar ex uitriolo. Hoc educitur ex auro, argento, ferro, cupro, & c. Itaque illa per uitriolum abeunt in cuprum, & cuprum ipsum reciprocam mutationem sustinet. Collige postea hinc quoque quantam uim in metalla habeat chalcanthum. ) Porro metalla omnia transformata in calces, quae rediguntur in liquores perspicuos, atque ita plane in aliud quiddam, cum hinc reducuntur in metalla; posse autem reduci luculente testatur Geber in commistionibus & repurgationibus metallorum, ad hanc classem recidunt. ( Nonnulli promittunt & sulphuris in metallicam naturam transmutationem, per aquas fortes crebro commaceratas, abstractas, & redditas. Sed iudicauerim requiri metalli additamentum, ut animam metallicam accipiat, & c. ) Molybdaena & lythargyros ex plumbo inter fulminandum facta, reducuntur in ipsum plumbum recoctione in sua fornace. Tract. I. Caput Xxii. De metallis in mercurium soluendis. Post transmutationem aliorum in metalla, praestat conuersio metallorum in hydrargyrum. Quem artifices mercurium uocant, conformem nemspe succum argento uiuo uulgari. Fit hoc tum alias cum separatione sulphuris, pertinetque ad magisteria principiorum; tum totali conuersione, non aliter ac si calore funderentur ad fluxum, sed hoc non sine hydrargyro conuertente eorum substantiam sibi penitus analogam, in sui naturam; e qua tamen reducitur, tanquam non mutata, sed occultata in illo duntaxat fuissent. Id facile est uidere in plumbo, stanno, auro, argentoque: difficilius euenit in ferro, & cupro, propter horum terrestrem alienitatem a colcotaris, seu chalcanthi copiam. Fit itaque ex metalli scobe, uel laminis, aut foliis & hydrargyro copioso, nonnihil attenuato & exasperato, aut quasi ab humiditate aliena exiccato, ita tamen ut fluorem retineat suum, amalgama, quod in sua digestione relinquitur aliquandiu, & indies magis magisque terendo attenuatur, donec plane una eadem aqua currens, licet tardius & cum cauda, euadat. ( Hinc etiam agnoscas talem mercurium ex tardo scilicet & caudato fluxu; sed & si per corium traiiciatur, remanet aliquid metallicae calcis; quae item resistit in fundo, cum destillatur. ) Hoc modo nominatim Bapt. Porta uertit plumbum in hydrargyrum. Plumbi & stanneae marcasitae librae singulae, eliquantur; liquefactis & lignea rude permistis, infunditur duplum hydrargyri calentis, alio uase nempe calefacti, ne dissiliant frigido occursu. Agitantur & permiscentur parumper, & postea illico in frigidam proiiciuntur nec coagulat. ( Nam alias a plumbi odore indurescit hydrargyrus. ) Ita reponitur totum & diuturnitate temporis fit fluidius. Nonnulli laminas plumbi uicissim cum sale sternunt, sepeliuntque in catino sub terra per nouendium, quo tempore uertatur in mercurium. Apud Paracelsum eiusmodi est processus: laminae metalli mercurio uaporentur, ut ad fragilitatem friabilem perueniant. Inde potentur adiecta pari quantitate eiusdem hydrargyri; & hic uicissim per sublimationem inde abstrahatur, reddaturque capiti mortuo & cum hoc conteratur quousque iterum uniantur. Sublimetur denuo repetito labore, donec ad candelam fluat metallum instar cerae ( & hactenus est opus incerationis. ) Ponatur in digestione humida, & diffluit in mercurium. Nonnunquam etiam reducit id metallum a quo mercurius saepe est sublimatus, per boracem; aitque item liquescere ad candelae ignem, & c. Eodem modo, uel etiam per amalgamationem calidam, efficitur aqua mercurialis philosophorum, quae postquam sulphur ( mihi uidetur colcotari nigro uicinius esse, cuius color facile per aquam fortem in rubeam lacertam transit, plane ad colcotaris rubei similitudinem ) abstractum fuit, appellatur mercurius duplatus, aut lac uirginis. Meditantur artifices illud ipsum per aquas alias minerales, quas item appellant mercuriales, aiuntque subito iis conuerti metalla in hydrargyrum, ( G. B. Penottus nuper promisit de hac conuersione tractatum integrum. ) sed hoc uix fiet sine separatione, de qua infra. Affinis est huic loco reductio praecipitati simplicis in hydrargyrum, quanquam non fit metallum. Ea autem absoluitur per retortam, ex qua ui ignium agitur in receptaculum aqua frigida semiplenum. Potest & reduci per descensum si cum oui albo in globulos coniiciatur, uel destilletur, quo pacto Plinius docet e minio hydrargyrum confici. Nonnulli idem moliuntur per acetum calens, in quo teratur diu. Tract. I. Caput Xxiii. De magisterio uitrificationis metallorum & similium. E pluribus rebus uitra confici & conflari posse, uulgaris est notitiae, uelu¬ ti sunt cineres, sales, & potissimum sodae, seu kali, quam anthyllin uocant, lapides uitrarii, silices, crystalli, arenae uitrariae, magnes, uarii lapides fodinarum, scoriae, lythargyrus, & c. Potissimam autem operam uitri gratia artifices ponunt in metallis, & quae uicinitate nobilitate ue usus ad ea accedunt. Metalla praesertim imperfecta, calcinantur, reuerberanturque fortiter, donec fusionem uitrariam accipiant, humiditate nimirum tenaci ut plurimum absumta, idque studio non oeconomiae tantum iuuandae, qui tamen finis gloriae potius est, quam necessitatis, sed & quod est praestabilius, ad gemmas formandas, medicinamque ampliandam. Ex argento fit ita: soluatur aqua forti, calx reuerberetur forti igni, transitque in uitrum smaragdinum. E stanno sic: Uitrum stanni assumtum purgat. puluis uel calx huius per aquam fortem, aut ignes cementatorios cum sulphure facta, per triduum in fornace uitrariorum detineatur, ignibus ualidis uim addentibus. Euadit uitrum hyacinthinum. ( In libro manuscripto docetur confici ex calce addito borace de tartaro & oleum tartari, igni ualido quidem sed tardo, aut etiam non ualido. Calx stanni dicitur abire in uitrum aqueum, plumbi in citrinum. ) E plumbo sit, si calcinetur per salem, uel granuletur saepe: indeque uratur. Ex consequente fit & ex cerussa, minio & lythargyro, minio autem eo quod sandycem appellant, & e cerussa usta faciunt. Ita & ex galaena, plumbagineque confici potest. Cuprum Cuprum uel in scobem redactum aut squamas facile uitrescit, ut notum est etiam figulis, qui eo utuntur ad uirides colores ollis inducendos, & c. Ex consequente uero etiam possunt uitrescere omnia pene metallicam naturam habentia, & inter excoctionem eorum facta, ut scoriae, realgar & similia. Horum naturam sal imitatur, sed forti eget fusione. Postea arsenicum, quod reuerberant, soluunt, solutum circulant in circulatorio arundineo per aliquot hebdomadas. Inde fit uitrum rubeum consistentia crystalli. Uitrum Antimonii. Stibium seu antimonium pro uariis scopis in uaria transit uitra. Prima secundaue fusione cum sale petrae statim potest uitrescere, si probe sinas liquefieri, & effundas in peluim. Sed hoc uitrum nigrum est primo aspectu, tritum erubescit. Aliquando si elotum prius diligenter antimonium est, etiam mox integrum erubescit. Uim habet diaphoreticam, potestque inde extrahi tinctura rubea. Si saepius uras calcinesque, ut spiritus infuscantes secedant, etiam perspicuum & purgans, sed modo citrinum, aut aureum, modo rubicundum, modo subobscurum, ex parte uiridescens, & c. euadit. Uidi & nigrum fere, & cinereum adiaphanum, quod item purgat. Hoc si amplius e¬ laboretur, tam mitescit ut saltem sudorem mouere possit. Uitrum autem purgans uulgare, quanquam multis fiat modis ( quiuis enim fere sua nititur experientia & in re mutabili admodum, ipse quoque se mutat, ne cum aliis uideatur consentire, sed aliquid praestantius scire ) tamen hoc potissimum a peritis solitum est concinnari. Stibium habens uenas subtiles, oblongas, spissas, lucidas, in ruptura ad citrinum declinantes, abiecta parte spumosa, tritum in puluerem subtilem maceratur aceto aliquoties mutato, ita ut exiccetur irrigatum, irrigeturque uicissim. ( Potest etiam elui muria aliquoties, & tandem aqua dulci, ut a fumis noxiis probe purgetur. ) Ita praeparatum coniicitur in lebetem quadrangularem fundi plani, uel ollam non uitratam ( potest ex argilla formari eiusmodi catinus planus quadratus, ) ut tertia tantum pars expleatur. Locatur super tegulis constanter seu immobiliter, ita ut subtus adhibeatur ignis: ( fornax extemporaria ita componatur, ut inferius sit focus, in summo lebes in morem reuerberatoriae, uel fusoriae. ) Administrari uero hoc debet sub dio, ut fumus in liberum exhalet aerem: ( uel si flores una expetis, dispone sub galeis uel ollis desuper imminentibus, aut modice ad latus inflexis, quo possit fumus ingredi. ) Da ignem initio paruum, mox maiorem. Sit ad manum rutabulum seu spatha, in extremo reflexa, prolixi manubrii, ut ea eminus uti possis. Hanc immitte in puluerem, & continuo agita uersaque hinc inde, cauens tibi a fumis sulphur. arsenicalib. hydrargyreis, qui solent plaerumque una esse. ( Ui sis tutior praebibe haustum uini in quo Zedoaria sit infusa. ) Agita donec concrescat in nodos. Tunc remoue ab igni, & a uase abrade, tere iterumque ad ignem pone. procedens ut ante. Hunc laborem repete 10. uel circiter, donec micantia corpuscula amiserint splendorem suum, nec amplius stibium calcinatum super igni foeteat aut fumiget, etsi prunis inspergatur: uel donec simile sit cineri subalbicanti ( alii: subrubicundo ) uel: funde illud & immisso bacillo ferreo explora eius uitrificationem, & splendorem, num uidelicet transplendeat more uitri, colore rubente uel aureo, prout placuerit. Quod si nondum placet, nec diaphanum est ( quanquam non semper perspicuitas curetur, modo compactum sit & ueluti ferrugineum ) redditur igni & agitatur ut ante, donec signa quaesita appareant, seu instar albi cineris euadat. Tunc etiam solet inter uersandum subito fumum emittere, eumque supprimere uicissim. Elue tunc aqua feruente tertium, ut sal secedat. Si quid innatat, abstrahe. Puluerem sicca super igni paruo. Huius partem unam iniice in catinum fusorium ignitum, ( nonnulli addunt ad selibram praeparati stibii chrysocollae factitiae semunciam, uel salis gemmaei drachmam ) funde fortiter, ut sit instar aquae igneae, neque tamen comburas. Catinus autem sit tectus, stetque super pedamento lateritio firmiter, cum mobili operculo, ut eo remoto inspicias num satis fluxerit. Si respondet iudicio tuo fluxus, effunde statim super peluim aeneam, uel marmor circa oras obuallatum; & uitrum erit. Hoc si non pellucet ad libitum, tere, iterumque funde, ut ante, idque poteris uel secundo & tertio repetere, quo¬ ad placuerit. Ignem autem ualidum requirit fusio. Fit enim pertinax more aliorum uitrorum. Quo diutius in igni manet, eo rubicundiorem accipit tincturam. Ita etiam diminuitur quantitas, ut ex libra una uix supersint unciae quinque. ( Quanquam enim ratio magisterii totius mutationem requirebat, eaque fieri fere poterat; tamen propter usum non curatur damnum. ) Hoc diaphoreticum euadit, si pulueratum maceres saepe aceto, saepeque fundas: uel si laeuor eius aliquoties abluatur aceto destillato; tandemque aqua pluuia, & resiccetur, non purgat uehementer nec uomitu nec aluo, ita ut pueris dari possit turo. Inter fusionem dum fluit; nonnunquam scoriae absistere solent; eae semouentur, & cum sale petrae calcinantur iterum, donec liquescere in cella queant. Nonnulli inter duas ollas quater eliquant, & in uitrum fundunt. Aliqui fundunt cum salepetrae, quem tunc potissimum addunt cum difficulter fluit. Interdum ubi cineris faciem assecutum est, iniiciunt ad selibram stibii, chrysocollae & crudi stibii singulas uncias. Alii sacharum candi immittunt iam fluenti, uel salem uulgarem, & c. Est qui calcinat ad caniciem, donec non amplius fumet. Puliterem macerat spiritu uini ad duos digitos affuso per horas 24. Spiritu per lacinias subtracto calcinat iterum ter ut ante. Post adiecta uncia boracis ad calcem quae e libra stibios superest, in catino, cum pertuso operculo eliquat, despumat cum rubeo cupro & fundit. Si non tralucet, denuo fundit. Caeterum illa collecta sunt ex descriptionibus quae extant apum Matthiolum, Euonymum, Uueckerum, & c. Reusneri quoque modum communicauit Zacharias Brandelius Profess. Ienae, nonnulla etiam experientia suppeditauit, & c. Dosis grana tria uel circiter. Tutius uacuat, si infusum & colatum ius detur, & c. Tract. I. Cap. Xxiiii. De magisterio lithoseos. Magisterio uitrificationis affinis est mutatio in lapides, ex genere quo¬ dam alio. Lapidescunt autem quaedam per se, quaedam insinuante sese aqua mar¬ morea, calcosa, gypsea, & similibus. Metalla, praesertim ignobilia, in scorias abeunt lapideas, ut & stibium per combustionem in reuerberio. Sic plumbum in lithargyrum transit, quod conficitur concrematione, quam reuerberationem apertam nominamus, ex arena plumbaria, lapide plumbario, laminis plumbeis, mistura plumbi & argenti, mistura plumbi & auri, mistura plumbi, argenti & auri, semper tamen auto & argento saluis. Aes si mistum fuerit, una plaerumque mutatur, & c. Est autem lithargyrus reductilis in plumbum. Est haec corruptio Physicis non generatio sed Chymicus eam petit propter usum in medicina, potissimum externum, & c. Lapidescunt uero etiam metalla excocta ad purum, si tempore diuturno sub terra contineantur, unde aliquando nummi lapidei signati inueniuntur, quorum materia fuit metallica: ita & in uenis tandem corrumpuntur. In aqua simplici seruantur diutius, ut testatur historia fontis Niderbronnae in Alsatia, ex quo argenteae & aereae monetae superioribus annis sunt extractae, quas inscriptio indicat ab Antonio Triumuiro ante natum Saluatorem fuisse iniectas, quanquam cuprum per se sit diuturnius reliquis ignobilibus metallis. Nobilissima huius generis transmutatio metallorum in gemmas est, quae fit illis calcinatis, & per aquam mercurialem, in succos resolutis. Uide de his Agricricola in fi¬ ne 7. Praxis describitur pluribus infra. fossil. item Baccium de Thermis, & alios. Quae lithosis per aquas marmoreas fit, communis est metallis cum lignis, coriis, ossibus, herbis, & similibus, inuentaeque sunt uel integrae arbores lapidi factae. Potest ea infodere ubi aquae sunt e¬ iusmodi, ut Ungaria, Italia, & c. Artifex Chymicus lixiuiis calcosis facile rem imitatus fuerit, si ex usu sit, sed utilius uel ex natura habentur. Et licet materiam gemmarum praebere possint, non tamen solet ideo expeti tale magisterium. Ad morbos quoque externos praesto sunt alia, conducitque prior modus, nisi forte ad caput uul¬ neratum desideres lapidem argenteum, qui uix fiet priore modo, ad cor, au¬ reum, & c. Uel aquas inde petere ad hoc opus, si tali magisterio eget. Lapis Philosophorum res alia est. Succi uiscidi ingesta calce lapidea, per coagulationem facile transeunt in lapides ad ulcera & uulnera, fracturasque non inutiles. Et nonnulla talia Lib. Alchemiae Ii. Tract. I ad gemmas quaeruntur, de quibus infra. Indurescit etiam ipsa uisciditas per se, digestione sicca, lentaque. Quaedam ob acquisitam duriciem lapidi facta dicuntur, de quibus in magisterio indurationis. Lapilli nominantur & succi concreti exaceto, similibusque, de quibus suo loco inter essentias. Metallorum calces irreductiles, & quilibet alii pulueres terrei, etiam in lapides coagulari possunt, per compositionem cum quodam glutinante. Sed & hoc est sui fori. Sic cum aurei lapilli fiunt cum aqua forti, ad mercurium auri, alibi exponitur. Quae incinerari possunt mediante cinere lapidescunt, ut in soda, & c. Haec adeo possunt in locum lapidum transmutatorum e metallis, aliisue, non tamen sine delectu ad usum, substitui, si quid tale requiritur. Tract. I. Cap. Xxu. De magisterio calcium. Fiunt porro per transmutationem totius heterogeneam etiam calces, croci, cineres, & similia alia. Calx est magisterium heterogeneum calcinatione effectum. Consistentiam habet interdum puluerulentam, interdum solidam, quae tamen in puluerem redigi potest, propter uinculum continuans abolitum. Nec raro cum puluere est res eadem, artificibus interdum abutentibus uocabulo. In effectione eius scopi diuersi sunt attendendi, cum petantur aliae ad solutionem in humorem, aliae ad tincturam, aliae alias, & c. Et calces essentiales uocantur quae per certa menstrua exaltantur, attenuanturque ad summam subtilitatem, ut etiam solui in humore possint, uel saltem sint ad usum tenuissimae. Itaque & essentiae solent nominari. Tales fiunt materia liquorum, tincturarum, quintae essentiae, & aliorum arcanorum. Itaque & una opera praeparationes talium in liquoribus & reliquis docentur. Calces sunt mineralium potissimum, in quibus excellunt metallicae & gemmeae. Uide ut discernas inter metallorum pulueres, calces, crocos, flores, fauillas seu cineres, & scorias, & c. Pulueres facile reduci possunt in metallis & simplicius fiunt: calces discesserunt longius a metallica natura, quanquam & hae nonnunquam redeunt, & c. Metalla perfecta, ( aurum scilicet & argentum ) in pulueres potius, quam calces ueras rediguntur. Itaque & pro calcibus frequenter sunt Alcoolia per aquas soluentes facta, addita postea reuerberatione, sed intra uitrificationem. Quod si uere calces uel cineres eorum petuntur, uitrificatio intercedit, aut solutio in liquorem, uel similia artificia. Est una res quae uere destruit aurum & calcinat, sed calcinatione occulta, mempe mercurius philosophorum per putrefactionem. Calx tamen inde emergent, alia habet nomina. Imperfecta metallatum corrosiuis calcinantur reuerberanturque, tum etiam ignibus suis comburuntur, uel mediate per olea, liquores, uitra, & c. Eodem perducuntur. Combustio item uel in solis fit, uel cum additamentis, ut sulphure, nitro, resinis, & c. Singulis autem plures modi pro usibus diuersis conueniunt. Calx Auri. Huius nomen sustinet plaerumque eius puluis, factus per aquam regiam, aut cementum, quorum modum supra posuimus. Sed propius ad calcem accedit ille ipse puluis ita reuerberatus, ut respuatur ab hydrargyro, & difficillime reducatur. Penottus nuper hunc publicauit: Soluatur aurum in aqua regis. Solucio descendatur instillatis guttis aquae solutionis tartari calcinati, ut sic calx auri subsideat. Eueniet hosi cementes imprudenter cum sale am¬ monio. Monet hic, oportere uas solutionis esse amplum, & parum aquae tartarisatae instillari, alias futurum ut totum euolet, quod ego puto attentionis excitandae gratia additum, sicut & quod de tonitrum mirabiliter deinceps fingit. Calcem aqua calida perfunde, & elue. Ait sibi euenisse id ter, ut flamma concepta cum tormentario, sonitu auo¬ larit, cum uersaret super tabula uitrea argenteo cochlear. Exicca postea in uase ligneo mundo, politoque, ( quale esset ex laeuigato buxo, & c. ) paulatim sine ullo calore ( alias creparet subsiliendo instar pulueris pyrii, cum maximo sonitu, inquit ) uersaque inter siccandum lignea spatula. Ubi siccata est, adde ei sulphur commune pro arbitrio. Contrita simul ( cur hic non incenditur? ) pone in crusibulo lutato, additoque operculo cum foramine paruo pro fumo sulphuris, circulari igni cementa, donec exuratur optime, assequaturque colorem puniceum lucidum, & teneritatem summam. De hac calce ait Penotus, quod a mercurio solis non sit assumta, neque uero etiam ab alio assumetur, si calx uera est. Cementa per gradus, tandemque reuerbera. Calx Argenti. Saepe intelligitur argenti puluis reductilis per aquam fortem, aut cementum factus. Ad proprietatem calcis accedit is qui irreductilis est. Cape argenti puluerem per cementationem salis gemmei, & c. factum. Cementa eum adhuc ter cum sulphure & sale gemmae, donec non amplius queat reduci ( magis m. combustile argentum est quam aurum, itaque reuerberante igni facilius calcinatur ) 150 Lib. Ii. Alchemiae Tract. I calcem hanc elue, cementa denuo ter cum duplo sale, ita tamen ne fluat, aut uitrescat, moderato igni. ( si placet in figulina fornace reuerberare, colloca in tabulato superiore, ut aliquantulum sit extra ignis uiolentiam. ) Tandem & hunc salem elue. Solet interdum huius calcis materia esse puluis per aquam fortem, aut liquorem salis gemmae factus, & pro prima cementatione, quater nona aqua calcinatur. Haec calx solui aceto potest. Nota quod calx solis imbibita aqua colcotaris, quae dicitur sanguis terrae, uel aeruginis croceae, transeat in calcem solarem, quae in aurum mutari facile potest. Calx Martis. Pro hac saepe crocus Martis acceptatur. Ferreae lamellae cemententur cum sale in reuerberio. Squamae abradantur. Residuum cementetur iterum donec totae in squamas abierint. ( Hoc ferrum ustum est ). Squame denuo inclusae excauatis tegulis reuerberentur igni uehementissimo, inde laeuigentur in calcem Calcinatur & per aquam fortem. Calx reuerberatur, fitque croco conformis. Calx Ueneris. Aes uritur inter lateres in reuerberio, ut ferrum, uocaturque aes ustum quod laeuigatum pro calce est. Si eo usque uritur, ut puluis fiat instar croci Martis, crocum appellant. Uel scobs aeris usta restinguitur aceto, & denuo uritur penitus in cinerem metallicum. Uel: Stibium & cuprum colliqua in unam massam ( Potes liquato cupro tantum uel plus stibii ingerere. ) ex qua fiant laminae, quae inter tegulas reuerberantur per gradus ignis, in uitraria fornace per septendium. Aut cementa in hunc modum: Salis gemmae unciae quatuor, salis petrae unciae duae, salis ammonii sescuncia, cum elimato cupro fiat stratum super strato in pyxide cementatoria. Reuerbera per dies nouem uase clauso. Calcinatum tere & elue. Fit & si liquato aeri arsenicum album uel sulphur purgatum immisceas, & in igni detineas, donec cesset fumus: Hic modus potest etiam puluerisatio dici. Cementantur & laminae cum sale. Quod ustum est, abraditur, repositis laminis cum sale nouo, donec totae sint calcinatae. Abrasum quod est, laeuigatum lauatur aceto, donec non amplius id nigretur. Caeterum cauendum est inter calcinandum, ne uitrescat. Pro calce nonnunquam habetur & aerugo per aquam fortem, aut acetum radicatum facta, corrosa tota substantia. Aliter: Laminae illinantur pasta, quae sit facta ex sale & aceto uini forti. Siccentur & igniantur in catino magno super fornace uentosa per horae quadrantem citra fluxum. Ignitae restinguuntur aqua salsa. Hoc repetitur usque ad consumtionem laminae. In fundo aquae calx Ueneris est, quae separetur ex arte. Restinctio fit etiam in aceto, in quo aliquid salis ammonii sit solutum: Plaerumque squamae existunt in lamella, quae sunt aufferendae. Acetum tandem coagulatur. Admodum affines sunt modi praeparationum, quibus fit puluis, calx, flos, crocus, & c. & uires cognatas haec ipsa habent. Itaque euenit, ut apud artifices nomina permutentur, & flos nominetur tum puluis, tum aerugo & crocus, & c. Ueruntamen non sunt sine discrimine, consistentiae, uirtutis atque etiam praeparationis, ut suis in locis apparet, prout tamen artifex in praeparando industrius est, aut non. Solet autem calx cum chalcantho facta dealbari ad lunam, & rubificari ad solem. Illud sit: si addita aqua salis alcali & borace tartari fundatur, hoc, si potetur aqua colcotaris & lapidis calaminaris, ut colorem acquirat cinabarinum. Calx Iouis Et Saturni. Calcinantur stannum & plumbum per aquas fortes, uel ignes reuer¬ berantes in cerussam. Notabis calcem plumbi dulcem etiam pro dulcedine eius haberi quae est magistralis. Fit per aquam fortem comminuto plumbo affusam uase in aqua frigida locato. Fit instar crystallorum. Forti defusa, adiicitur fontana dulcis, unde soluitur in dulcedinem. Uel: Laminas istorum immerge spiritui uitrioli acri rubeo, suspende de funibus ad aerem, aut etiam aprica, donec cerussa appareat. Hanc abrade & opus repete, donec totae sint calcinatae. Uel: laminas suspende in olla ampla luto armata ad fornacem calentem posita, in qua olla sit acetum cum sale ammonio soluto. Huius uapore corrosae lamellae cerussam exhibent. Bulcasis in olla orificii amplioris ponit parum aceti uini cum sua fece, imponit huic uuas albas bene maturas. Suspendit laminas e gausapino panno filo astrictas: tegit operculo, sepelit in fimo, ut una tertia emineat. Debent autem uuae pertingere fere ad medium olle, & c. Cerussam abrasam eluit saepe donec alba fiat, & c. Alia calcinatio peragitur aceto stillatitio acerrimo, in quo scobs Saturni uel stanni maceratur. Lac uirginis ad cerussam dam faciem. Et plumbum calcinatur etiam per lithargyrum, quod soluitur acri aceto in lacteum liquorem, qui abstracta humiditate re¬ linquit cerussam. Est & calx cum induratione, qua occasione putant eam inseruire transmutationi. Laminae plumbi albi uel nigri subtiles conciduntur minutim, & cum calce uiua mutuis stratis reuerberantur cementanturque per noctem. Plumbum album inde collectum funditur igni, fusum iniicitur in liquorem, factum Lib. Ii. Alchemiae Tract. I. ex aceto & lixiuio calcis cinerisque sarmentitii. Tertia repetitione acquirit duriciem lunae. Sed plumbum nigrum fusum quadragies restinguendum est mistura aceti & aqua salis communis praeparati, inde tritum siccatur, inclusumque ollae, clibano immittitur per horas 24. calenti, & abit in calcem uiridem pondere auri. Calces Iouis & Saturni reduci possunt cum borace ex tartaro & oleo tartari, sed igne magno & subito, alias in uitra abeunt. Plaerumque autem hi modi diuersis medicinis inseruiunt, quarum modus est attendendus, ut calx eluatur ab acredine, uel etiam sinatur pro diuersitate. Ad usum figulorum etiam e cinere plumbi conficitur. Est alius calcinandi modus e granaliis Saturni. Pone haec in fictile non uitratum, & ad ignem candefacito, seu sine ut incalescant quantum possunt. Restingue aceto acerrimo aliquoties, postea eliqua seu funde, & cum ferrea rude agita, dum in spumam attollatur tota fusio. Spumam igni coque, quousque albedinem subcitrinam acquirat. Haec calx aptior est medicinis, atque etiam potest diffluere. Agricola ita conficit cerussam: Ligna uel sarmenta disponit super aceto in dolio fictili. Eis laminae plumbi librales imponuntur, uas clauditur operculo, & luto obstruitur, ne expiret. Aestate locatur in sole, hyeme super fornace uel balneo ( simo ) decimo die abraditur cerussa, reliquum reponitur, donec totum plumbum sit absumtum opera repetita. Quidam per mensem ibi relinquunt, nec radunt, sed expectant donec totum plumbum simul sit confectum. Liquor purus colando separatur, Glutinosum in fundo subsidens, in alio uase apricatur. Mola teritur uel alias comminuitur excernendo per cribrum, donec totum sit comminutum. Plumbi puluis elimatus diu in mortario ex aqua lotus & agitatus, nigritie abiecta, migratitem in cerussam. Quae ex albo plumbo sit, album Hispanicum uocatur, & paratur ita: plumbum candidum urina destillata calcinatur. Calx depleto liquore exiccatur, comminuitur, cribratur. Cerussa uero est materia calcis. Nam funditur in catino, agitatur cochleari. Emergens calx auffertur, donec tota cerussa sit calcinata. Calx reuerberatur. Calx Mercurii. Pro hac est eius praecipitatio alba, seu corrosio in album puluerem, qui tamen est reductilis. Alias non facile calcinatur nisi sit fixus. Tunc autem alia habet nomina. Calx Antimonii. Calcinatur promte per aquam fortem: sed caue tibi a fumo, & uase amplo utere. Postea etiam alius modus est. Commiscetur nimirum eius puluis cum pari sale petrae, & in catino eminus eliquatum uersatur, cum concreuit, teritur iterum, iterumque eliquatur, donec in calcem albam abierit, uel subcitrinam. Transit & in terram cineream uel croceam: Calcinatur & in reuerberio more marcasitarum. Alius modus est per difflationem. Calx Marcasitarum, Et similium. Marcasitae unciae quatuor, colophoniae selibra, ( id est, unciae sex ) resinae abiegnae decem. In latere cocto posita ter incenduntur, uel circiter, donec resina & pix conflagrauerint & marcasita restet alba, quam eluendo purgant. Bulcasis cum melle reuerberat comburitque. Est & hic locus aquis fortibus. Caeterum stibio & marcasitis multum abscedit inter calcinandum, quod tamen exceptum uasis dispositis pro floribus est. Uocabulo marcasitarum uarii lapides minerales designantur, & nonnunquam etiam uenae metalli feraces, ut cadmia, cobaltum, bismuthum crudum, talcum, galena, pyrites, magnetis, magnes, Zinckum album & rubeum de natura cupri, item gelsum, quae est marcasita pallida, & c. Ex quibus tamen nonnulla etiam peculiarem calcinandi modum habent. Calx Lapidum Calcariorum. Fit uulgari arte in fornace calcaria igni reuerberante. Lapides diffluunt irrigati, uel ad aerem humidum relicti, quod antequam fiat, calx dicitur uiua, seu asbestus. Calx Talci. Talcum cum duplo salis petrae mistum pone in olla per quatriduum ad ignem reuerberii: Lapis mineralis est non¬ nunquam naturae metallicae tenacis, & in folia fissilis, per spicuae albedinis, & c. tere postea, & aqua pluuia salem ablue. Puluerem exiccatum inuolue panno, ut fiat globus uel pila. Panno induc lutum crassum, & sepeli in tartaro crudo locato in catino uel olla, ita ut globus ille medium obtineat. Reuerbera per dies quindecim. Tere, & solue in aqua uitae. Solutum coagula. Calcinatur aliter in furno calcario uel uitrario, ut gypsum. Interdum intelligitus glacies mariae dicta. Aliter cum metallis, ut argento, uel ferro, uel stanno, in uitraria fornace incensa, per quatriduum reuerberatur. Corrodi & aqua forti potest. Uel: Recipe acetum stillatitium, solue in eo salem, uel calcem tartari, & tertiam partem aquae uitae adde. Talcum tritum in catino sine excandefieri, & asperge tunc praescriptum acetum, ut una Talci libra aceti tres uncias combibat. Calcem deinde ab igni ablatam laua. Restinguunt & liquore tartari. Calx Tartari. Includitur fictili crudo, & reuerberatur in fornace figulorum, donec albescat penitus. Massa semel calcinata abraditur, & teritur, si non respondet, iterum imponitur. Potest & catino includi, & reuerberio calcinari. Calx Chalcanthi. Chalcanthum in catino forti simpliciter potest calcinari. Ita & spu¬ ma maris. Colcotar e uitriolo. Alias pro calce eius est colcotar, quod fit uel destillando ab eo saepius phlegma, donec erubescat, uel coquendo in olla cum uersatione continua, donec rubedo placeat, quae debet esse exata. Olla in latus sternitur. Calx Aluminis. Est alumen fortiter ustum, & uelut in terram redactum. Calx Salis. Sal uulgaris includitur panno, & contrahitur in pilam. Hanc loricant luto denso, & in reuerberio urunt, & est potius sal ustus, quam calx salis. Ita uero consueuerunt artifices loqui. Bulcasis tam diu urit, donec non amplius crepet. Alias calx salis gemmae ita paratur: Reuerbera salem in catino lento igni, donec candeat, nec amplius crepet. Solue aqua pluuia, filtra saepe. Coagula, coagulatum reuerbera in rubedinem, Calx Arsenici. Pro hac est Turbith arsenici, de quo suo loco. Calcinatur item reuerberatione simplici: uel cum triplo tartari uicissim strato cementatur: Cementatum coquitur in aqua, puluis subsidet albus, qui collectus, ad fistulas ususpatur. Calx Pumicis, Silicis, & c. Hi lapides usti quinquies, toties restinguuntur aceto & teruntur. Silex item maceratus aceto per septendium euadit fragilis, teritur, & reuerberatur in calcem. Calx Concharum Et Similium. Aceto mollita in puluerem teruntur; qui reuerberio calcinatur, uel aqua forti corroduntur, & igni uruntur, uel etiam statim comburuntur in ollis suis. Idem modus est & calcis ouorum. Ita enim Bulcasis in olla tecta calcinat in figulina usque ad albedinem calcis, quae si primo conatu non prodit, laborem iterat. Conchae margaritiferae prius coquuntur ex lixiuio acri donec possit abradi crusta externa. Inde calcinantur dicto modo. Calx Uitri Et Similium; Item Gemmarum uitrearum, unionum, coraliorum, & c. Plaeraque haec cum sale nitro reuerberantur, teruntur, lauanturque. Quae durioris sunt consistentiae repetito labore calcinantur, & post singulas calcinationes restinguuntur maceranturque aceto, uel succo limonio¬ rum aut berberum aliisue saxifragis. Nonnunquam in aqua mellis, uel aceto acri & similibus macerantur, donec in puluerem frientur. Hic reuerberatur in calcem simpliciter: & post laeuigatur. Quod si exacte laeuigari non possit, eluitur subtile, crassius iterum maceratur, reuerberaturque donec totum euaserit calx exacta. Attende uero in elutionibus, ut istae fiant cum aquis purissimis. Nam eiusmodi calces non raro accipiunt naturam alcali, & soluuntur in aquam. Itaque elutum quod est, a crassis sordibus filtrandum est, & coagulandum per di¬ uaporationem. Uitra etiam solent in pala igniri, & frequenter restingui aqua tartari uel aceto, ut puluerentur. Post reuerberantur. Crystallo nonnunquam additur duplum mastichis, tantundemque colophoniae & sulphuris. Ita reuerberatur. Sed & post reuerberationem aceto potest restingui, posteaque elui; obseruandi uero sunt diuersi scopi non minus hic ut in aliis. Calx lap. Lazuli Seuerini Gobelii communicante Camerario. Pone lapidem Lazuli in catino ad ignem reuerberantem. Instilla aliquot guttas olei uitrioli, & arenosae crudaeque partes secedunt: segrega, elue acredinem; pollinem tenuissimum serua. In coraliis notandum, quod si tincturam petimus ex calce, ita calcinanda sint, ne pereat natiua rubedo; & potius sine nitro id fiat. Margaritae aceto praemaceratae & friabiles factae, potissimum tamen limonum destillatione, rectius calcinantur iusto igni reuerberii, in quo interdum etiam ad rubedinem usque detinentur, indeque in laeuorem du¬ cuntur. Aliarum rerum calces fere ad aliquem dictorum modum reuocentur, ueluti: Calx Climiae, Id Est Scoriarum. Climiae dicuntur sco¬ riae. At & cadmia lapis species climiae dicitur & marcasita, quo haec essent e numero scoriarum, ut Bulcasis Diosc. Scoriae in catino in igni ponuntur, & cum efferuere incipiunt, restinguuntur in uino, uel aceto, pro scopo. Bulcasis. Possunt & reuerberari in calcem exactam, quae postea extinguitur & eluitur aliquo liquore ad usum conueniente. Idem autor scoriam argenti cementat cum melle in pyxide, cuius operculum sit uno foramine peruium, & c. Cum exit fumus albus, iu¬ dicat perfectam calcem, cum niger, nondum. Exemtam restinguit uino, abluit & siccat. Scoriam ferri tritam macerat aceto, & postea siccatam reuerberat. Tract. tribuit, & c. I. Caput Xxuii. De cineribus. Cinis est magisterium per incinerationem factum. Et nonnunquam item calcis nomine intelligitur, cum & incineratio comprehendatur calcinatione generica. Cinis alius mineralis est, alius uegetalis. Ille e rebus mineralibus conficitur, nec est plane simplex. Nam calce & fauillis, & cineribus carbonum remistus est. Nonnunquam & lapidibus, qualis est cinis metallicus, quo utuntur fullones ad tingendum. Colligitur autem in caminorum praefurniis, uel pauimentis, cameris, lateribus, & c. Nominant istum cinerem spodon, quanquam hoc nomen etiam flori cuidam sit commune, ut huc tantum pertineat illa spodos, quae grauior lateribus adhaeret, uel in pauimentum delapsa colligitur, & a carbonibus aliisque impuritatibus per lotionem separatur. Aliud cineris metallici genus cadmia fornacaria est, quae fit ex uenis aerariis, pyrite, cadmia fossili, metallica, pyrite plumbi nigri & argenti, & c. Placitis crustosa est & parietibus fornacum insidens coagulatur, crustis modo densioribus, modo tenuioribus, pluribus, paucioribus. Alia zonarum instar, zonitis appellatur, cui uenae onychis diuersicolores sunt, onychitis, plaerumque tamen caerulea in superficie, intus duntaxat uaria in fracturis. Est & ostracitis consistens in humilioribus fornacum locis, dura terrenaque testarum instar, quanquam tenuium & nigrarum. Botrytis e parte leuiore in altum sublata & uuarum specie concreta nascitur. Itaque & ad flores accedit aliqua ratione. Solet & hastis ferreis in summo dispositis insidere, quod ex curuitate agnoscitur. Cadmia capnitis, a flore rudi nihil distat; quanquam uere chymica fiant arcana per repetitam elaborationem & separationes essentiales. Est & cineris metallici species id quod cinerem plumbarium uocant Chymici, qui uel est plumbaginis in foco fulminatorio cide Magisteriis. nereo ex combibito a cineribus plumbo factae, pars inferior, magis mista cineribus, uel cerussa cinerea, quae fit ex cerussa trita, & in catinis usta, donec cineris calorem acquisiuerit. Cineribus cognata sunt recrementa, & diphrygis ea species quam regem cupreum uocant, item spumae & similia. Cinis uegetalis ex quibuslibet cremiis uegetalibus per combustionem seu reuerberationem conficitur, & si alkali petitur, inclusae res ollis calcinantur: sin aliae sunt fines, etiam aperto loco comburi possunt. His affines sunt cineres qui fiunt ex succis mineralibus combustilibus uel potius inflammatilibus, ut sunt sulphur, arsenicum, succinum, bitumen, & c. Ossa, cornua, testae animalium, conchae, & c. Etiam peculiariter incinerantur more calcium. Feruefacta enim ossa restinguuntur aquis salsis, uel aceto, & c. Iterumque reuerberantur. Teruntur, reuerberantur denuo: laeuigantur, eluuntur, crassior pars iterum uritur, donec totum in extractum cinerem sit combustum. Ad usum probationum ita docente Fachsio praeparatur. Ossa equina uel uitulina probe excoquantur ut pinguedo tota secedat. Deinde reuerberentur ad albedinem exactam. Duc in puluerem leuem super marmore. Elue per aquam dulcem, ut abscedat acrimonia. Calcina denuo in figulina. Elue iterum, sicca, tere & laeuiga. Hic cinis est pars una materialis catillorum cinereorum. Germanice Klehre pollen ossium combustorum elutus, uel lauor. Alius in pollinem redigendus ita: Ti- bias animalium secundo combure in figulina. Tere, elue, ut praecedentem, quousque tota secedat acrimonia. Affunde aquam, & turba. Partem subtilissimam cum aqua per sacculum, seu filtrum, aut manicam Hippocratis funde, & si non promte transit, agita cum bacillo. Ita leuissimus pollen transibit. Exiccatum hunc amplius in marmore laeuiga. Hoc polline consperguntur catilli cinerei. Conducit & cinis ossium expiscibus. Est & insignis cinis clauellatus, quem aliqui sodam appellant, aliqui similiter e sarmentis factum: nonnulli elutum & repurgatum, qui ad focos & catinos cinereos expetitur: quem & recoctum uocant, quod in aqua coquendo omnem tollant acrimoniam, & c. ( Cum iubemur lixiuium facere ex cinere clauellato, elutus non potest intelligi, sed soda qua ad uitra utuntur, quae fit ex querni ligni putrefacti clauellis incensis super scrobe combustisque in cinerem. Agricola in salibus alcali ad probationes uenarum conficiendis intelligit illum cinerem quo infectores utuntur ad Isatidem, unde Germanis est Wende Usschen. Est autem confusum quid ex lapidibus, carbonibus, cineribus, id est sodae quaedam species in fistulam confusa, & c. In qua lapilli sunt inutiles. Adhibetur lixiuium eius ad colorem Isatidis confirmandum & pinguedines abluendas, & c. ( Sumitur autem uel spodos marginalis inter fulminandum ad extremitates furni eiectus; uel quilibet alius cinis, & repurgatur traiectione per cribrum, elutione crebra, ut tota acrimonia secedat; quo facto, noua aqua affusa turbatur, & pars turbida superius natans transfunditur per cribrum aut filirum setaceum, idque repetitur donec arenositas mera sit in uase priore. Traiectus cinis exiccatur abstracta aqua, & cogitur in globos, qui reuerberantur in figulina denuo, ut carbones penitus in cinerem abeant. Reuerberati eluuntur denuo, & siccantur, reseruanturque, me quid urinae, micae panum aliaue incidant, & c. ) Fiunt & cineres ex capitibus mortuis, postquam extractae sunt essentiae. Tract. I. Caput Xxuiii. De croci metallici magisterio. Crocus metallicus est magisterium corporum metallicorum in puluerem croceum redactorum. Et possunt illa quidem eo adduci tota, quia igneam intus naturam possident, sed usus gratia etiam quadamaenus in superficie subsistimus, unde eum abradimus. Hinc fit ut cum flore, & calce saepenumero confundatur. Requiritur etiam color croceus aut etiam uiolaceus, qualis est ferri ueluti purpurei, aut citrinus ( cognati enim sunt croceus, rubeus, ruffus, citrinus, purpureus, & c. ) in eiusmodi pulueribus; sed cum usus potest esse contentus leuiore apparatu, etiam intra illum subsistimus. Crocus Auri. Lamellae uel bracteae auri suspenduntur super urina puerili, mista recrementis uuarum expressarum, in matula uitrea, obstructo bene orificio. Uas ita comparatum collocatur in cumulum gigartorum calentem, per dies quatuordecim uel plures, quousque in lamellis puluis subtilis conspiciatur, qui pede leporino caute est detergendus, seruandusque. Lamellae reponuntur ad eandem uaporationem, donec totae, uel quantum libet, in crocum abierit. Hic crocus nihil differt a tinctura citrin. Elici iubetur & per aquam caphuratam, aut salis gemmei, qua corroditur aurum, & ex corrosione per spiritum uini crocus elicitur. Loco huius calx, puluis, tinctura, flos, & c. Sed si aurum purum est, totum est crocus. esse potest. Crocus Argenti. Hoc nomine intelligitur Lazureus eius puluis uel calx; attamen si uere crocum debet emulari, reuerberandus est citra fluxum & uitrificationem, donec croceum uel congenerem, aut sat lucidum repraesentet puluerem. Crocus autem Lazureus ita fit: Lazurium argenti. pulueris argenti per aquam fortem facti uncia, salis ammonii drachmae duae & dimidia, aceti ad tres digitos. Mista ponantur loco tuto, donec subsideat materia. Acetum sensim depletor. Sedimentum in uitrea cucurbita optime obstructa, fimo sepeliatur circiter dies uiginti; & erit crocus Lazureus: qui uerum croci colorem induet reuerberando cum sale donec erubescat. Fit & aliter illitis lamellis aceto solutionis salis ammonii, & suspensi in cucurbita sub fimo posita. Hermes & Albertus. Uel calcina laminas cum sulphure; calcem aceto irriga & fermenta. Paracelsus illinit bracteas hydrargyro, suspenditque in olla uitrata in qua sit acetum decoctionis piscium, quas auratas nominant, solutus item sal ammonius, & tartarum calcinatum. Ibi sinit lamellas donec in crocum abierint. Tale Lazurium spiritu uini affuso digeritur, tandemque reuerberatur ad croci conditionem. ( Conuenit haec descriptio fere cum ea quam ponit Agricola: In uasculum quernum infundunt tres aceti acerrimi libras, in quo sal. ammonii factitii quadrans sit solutus. In medio huius uasis a baculo suspenduntur laminae argenti, rimulis hydrargyro oblitis plenae, ne tamen acetum tangant. Clauditur uas operculo ne respiret, & ponitur in fimo uel sub terra. Post dies uiginti abraditur caeruleum, & reponuntur lamellae reliquae, donec deficiant semper ita calcinantur, repositis etiam nouis si opus est. Collectum caeruleum paulum uritur in catino uitrato. Refrigeratum eluitur aqua pura. Siccatur in so¬ le & reponitur. ) Crocus Martis. Frequenter coincidit cum calce ferri. Ferrugo. Differunt quod laboriosior sit crocus, & purpureum, seu subuiolaceum colorem habere debeat. Rubigo. Inde & subtilior agiliorque uirtute est; nec non deliquio uicinior. ( Nomen autem etiam tribuitur aquae seu liquori cuidam ex colcotare uel aerugine reuerberata facto. ) Ita facit Bulcasis: Limatura ferti in lebete ferreo quadrato plani fundi in fornace anemia fusoria excandescere sinitur, & igni bene urgetur. Postea effunditur in mortarium ferreum, & teritur laboriose. Quod tritum est eluitur, ut subtilis pars cum aqua separetur. Crassior exiccata reponitur ad reuerberium, iterumque calcinatur. Teritur denuo ut ante, idque repetitur decies uel amplius quoad tota limatura fuerit in crocum laeuigata, qui perti¬ naciter adhaerens tingit. Aliter: Lamina ferrea tenuis candefacta, aceto forti e uino saepe extinguitur, quousque acetum rubeat. Coagulatur in crocum, qui reuerberandus est in catino. Solet autem acetum illud prius colari, ut subtilissima pars refictis squamis sola transeat. Aliter: Limata ferri scobs aceto immergitur aut sale affricatur, atque ita alicubi relinquitur; donec rubiginem contrahat. Haec eluitur ex scobe, & coagulatur ex aceto, reuerberaturque. Aliter: Laminae cementantur cum sulphure & tartaro. Crocus efflo¬ rescens abraditur. Uel: Bacilli ferrei aqua salsa consperguntur, quo pacto, ab anchoris marinis colligi solet. Crocus insistens detergetur, uel abraditur. Nonnunlib. Ii. Alchemiae Tract. I. quam iisdem solo igni uruntur, & quo purius ferrum est, eo pulchrior crocus absistit. Ad tincturas metallicas, aliaque externa ita parari consueuit: limaturae ferri selibra, aquae aluminis sesquilibra, aceti destillati selibra. Digere per mensem. Crocum ablue & reuerbera. Uel: In urina clarificata abiecto sedimento soluuntur salis triti manipuli tres. Colantur despumanturque diligenter inter coquendum. In decocto soluuntur uitrioli triti, salis ammonii ternae unciae. Coquuntur iterum cum despumatione. In decocto infunditur limatura chalybis, & coquitur donec indurescat, & possit teri. Puluis in sartagine ferreo plano, igni ualidissimo reuerberatur, uersaturque diligenter cum rutabulo, donec instar lucidissimae uiolae appareat. Alii conficiunt pultem ex libra elimati ferri salis communis libris 5. & aqua q. s. ponuntur in digestione per mensem, posteaque eluto sale reuerberatur pulnis. Nonnulli limaturam abluunt primum muria, post fontana. Deinde in aceto acerrimo ad digitos quatuor in sole corrodunt, mutato semper aceto quoad satis. Corrosum reuerberant uase aperto donec placeat color. ( Uariae sunt praeparationes propter scopos uarios. Plaerumque enim per id conficitur quod ad morbum, uelrei cui adhibendus crocus est, aptum inuenitur. Ita ad colicam coquunt laminas in aqua uitriolata, crocum abradunt opusque repetunt. & c. Penotus uocat sulphur uitriolatum. ) Crocus Ueneris. Uerus fit ex aerugine reuerberata in rubrum colcotar, & soluta in liquorem, iterumque coagulata. Pro hoc est aerugo, Arabibus Ziuiar, quem & florem appellant. Ei est color uiridis. Sed reuerberatione albescit ut thutia & porro etiam rubescit instar colcotaris, & hoc possumus uerius crocum Ueneris appellare. Paracelsus iubet conficere per reuerberationem, sicut fit crocus ferri, ex squamis uel laminis. Alii uocarent aes ustum. Modus hic est: lamellae aeris malagmate ex sale & forti uini aceto, oblinuntur, & in fornace uentosa, magno catino uruntur, ita ne fluant laminae. Candentes restinguuntur aceto, in cuius libra, semuncia sal. amm. sit soluta. Acetum seponitur. Lamellae iterum oblinuntur & reuerberantur extinguunturque ut prius, ita ut si quid squamarum exoriatur in eis, id decutiatur. Tandem acetum coagulatur in lapidem, quem crocum Ueneris uocat. Illo ipso nomine appellat & tincturam aeruginis peracetum destillatum extractam & nouies elutam aqua calida. Alii crocum Ueneris faciunt ex cineribus aeris per acetum & reuerberationem. Porro ut crocus Martis uarie conficitur, ita & aerugo. Bulcasis ita: Aerugo, Ziotar. In uase latioris orificii quam fundus est, sit acetum forte, quod miscere potes gigartis uuarum, usque ad medium. Hoc sepeli usque ad tertiam partem prominentem in fimo ouillo, loco concluso & tuto a uentis. Fiant ex aere rubeo laminae medium palmum latae; duas tertias palmi longe, crassae medium digitum, quae suspendantur ordine per fila e panno gausapino, seu piloso, ita formato ut possit adaptari ollae, & laminas demittere 30. uel 40. numero, pro ollae capacitate. Panno apposito insterne aliud operculum, lutoque muni commissuras. Ita sine per decendium. Aeruginem factam abrade, lamellasque redde ollae, donec consumtae sint. Hunc modum Bulcasis Hispanis usitatum scribit. Sunt porro uarii modi etiam apud Dioscor. per acetum uaporemque huius, aut inhumationem in recrementis uuarum, & c. Apud Chymicos alios hi se offerunt apparatus. Laminae aeris coronarii immersae aceto acerrimo, uel radicato, aut etiam acerrimo uitrioli spiritui suspendantur ad aerem, donec aerugo enascatur, qua abrasa irrigatio repetitur usque ad finem. Uel: Mellis & aceti partes aequales cum sale sufficiente in pastam coniiciuntur, qua illitae laminae cupri suspenduntur ad aerem opacum. Abrasa aerugine, item repetitur emplastratio. Uaporantur item aceto salso: interdum aqua roris, aqua mellis, sputo acri & salso, quin & humido aere resoluuntur. Uel: ◉ laminarum cupri libram, botri immaturi libras 5. salis ammonii semunciam, aceti libram. Digere clauso uase per mensem ( modoeo, quem Bulcasis indicat. ) Ablue aeruginem, & crocum sepata. Agricola uas aeneum applicat dolio aceti occlusis spiramentis, & post suum tempus abradit aeruginem. Uersari etiam in aceto ait scobem aut lamellas aeris, donec uiride contraxerint, & c. Alii malunt scobem cum aceto in mortariis terere, & c. Ad opera metallica & similia fit etiam cum aquis fortibus corrodendo squamas, laminas, limaturam, & c. Aut: Cementantur laminae cum sale, sulphure, & tartaro mistis, stratisque mutuo, & reuerberatis per horas uiginti quatuor, ne tamen liquefiant laminae. Post cementationem exponuntur aeri, ut innascatur aerugo. Aurifabri ad aurum ferruminandum aereo mortario infundunt acetum acre, uel urinam puerilem, subiguntque pistillo cupreo, donec crassescat uirescatque. Id coagulant. ( Aerugo Scolecia compositum quid est, de quo Dioscorides lib. 5. cap. 45. & Bulcasis, item Plin. lib. 34. cap. 12. ) Fit & aerugo ex orichalco, eaque lucidior. Est & crocus citrinus, quem ex solutione aeris in aqua forti segregamus. Crocus Stanni Et Plumbi. Dioscorides lib. 5. cap. 53. Trita cerussa patinis nouis super prunas ponitur et ferulacea rude moue¬ tur donec colore similis sandaracae fiat. Pro croco louis & Saturni, est ochra plumbaria & sandyx seu minium, illa flauet, hoc rubet, fiuntque ad ignem e plumbi puluere granulato uel polline, qui mediocri igni in sartagine uersatur subinde citra fluxum, donec flauescat, fiatque ochra seu plumbago, quae ulteriore calore transit in minium. ( Agricola ita explicat: Ochra plumbaria sit ita plumbum in ampullam uitream oblongam coniicitur, eaque in fornacem, quali uiuntur Chymistae, imponitur. Deinde subiecto igni coquitur usque dum ochrae traxerit colorem. ) Quanquam autem totum plumbum & stannum possint ita mutari; non tamen semper id quaerunt artifices croci nomine; Quae ita parata est sandyx a quibusdam di¬ citur, ( aliis scandyx ) quod est mi¬ nium officinarum. contenti scilicet cerussa tenuiori, quae a superficie abraditur, & postea igni coloratur, spiritu uini maceratur, laeuigatur, tenuiorque euadit: itaque fere cum flore con¬ uenit. Potest & fieri e scoria in quam plumbum sit redactum. Est & stibii crocus, cum ipsum per macerationes in lixiuio acri ex tartaro calcinato, calce, & sale ammonio, deinde & iustas in igni coctiones in flauum rubeum ue puluerem transit. Nonnulli crocum metallorum appellant uitrum cinereum pulueratum antimonii, & c. Tract. I. Caput Xxix. De magisterio liquorum, & una calcium essentialium quadamtenus. Est aliud transmutationis genus, quo terrea corpora tota in liquores aqueos uertuntur, ( quanquam negat Plato terram in aliud elementum transire. ) Liquor est magisterium rei terreae per totius deliquium in humorem perspicuum resolutae. Hoc ut fiat, necesse est ut ipsa res liquabilis seu fluxa euadat per terreae crassaeque substantiae attenuationem, quam uis ignea procurat. Et uno hydrargyro excepto, omnia eiusmodi adducuntur ad naturam salium alkali ( uel aluminis, uitrioli, & c. ) qui in aere uapido promte in aquam diffluunt: quod cum fiat per calcinationum & cinerationum modos, euenit ut materia proxima liquorum sint, laeuores, calces, croci, & similia, quae licet differat ab alkali, ratione elaborationis, tamen ob congruentiam item alkali solet nominari, & ipse liquor alcalisatus. ( Nominant aliqui etiam essentias, quia alcali sunt essentiae, quorum naturam ista assequuntur: quin & multae essentiae possunt eodem modo dissolui, ut tincturae quaedam alkali flores, lapilli & c. Liquores ipsi etiam appellantur olea nonnunquam, item metalla, gemmae & res aliae potabiles, & c. Tantum propter uicinitatem consistentiae, cum alias differant. Et liquor apud Paracelsum non raro succum denotat. Et notabis pro calcibus & liquoribus saepe dici magisteria, ut magisterium tartari, magisterium perlarum. ) In liquorem igitur aqueum redacturi quid, primum ab omni alienitate id separamus, ut totum euadat in se homogeneum. Postea omnibus partibus aequabilem inducimus consistentiam, easque subtiliamus macerando in liquoribus acribus, quales sunt acetum acre, succus limoniorum, uini spiritus, & alia solutoria pro natura cuiusque & usu, postea calcinando uel reuerberando, cementandoue, laeuigando quam laboriosissime, eluendoque. Et si una opera non succedit omnium partium subtilitas, repetitur crebro. Nonnulla etiam sublimando attenuantur, uel cum certo menstruo per alembicum agendo. In plaerisque mineralibus studendum est, ut calces quam laeuissimi & siccissimi euadant. Ita enim siue inhumentur locis uaporosis ad suum tempus, siue alias disponantur ad deliquium, facilius combibunt humiditatem & dissudant. Non autem debet commisceri peregrina humiditas, praeter eam quae ab aere uapido assumitur. In usu tamen, ubi alias liquor assumi sine alio non potest, parum refert, siue calcem liquabilem statim admisceas, siue prius soluas, nisi forte ad solutionem longum requiritur tempus. Porro calces praeparatae ad liquorem etiam per se usurpantur & uo¬ cantur essentiae, sicut & liquores ipsi iterum coagulati. His affines sunt illae calces essentiales, quae licet non sint ita attenuatae ut diffluant, tamen eadem uia sunt confectae, unde & essentiae nominari solent. Est autem hoc magisterium potissimum in mineralibus, & quae ad eorum naturam rediguntur, expetiturque maxime ad medicinam ex metallis, gemmis, salibus, & huiusmodi. Est tamen eius usus etiam in tingendis & transmutandis metallis & gemmis. Notabis artificii huius praecepta non deberi Paracelso, sed esse sumta ex Gebro de medicina argentifica tertii ordinis, ubi inter alia sic habet: Lapidem notum per separationem purifica: purissimum solue, si quid ex eo solubile est: quod non fuerit solubile, calcina, & hinc solutionem repete: seruetur hic ordo, donec maior soluatur quantitas. Deinde omnia quae ex solutione emerserunt, confunde, misce, coagula tandem leuiter assa, & c. & solue in deliquio. Eadem fere praecepta sunt in inuestigatione ueritatis, ubi aperte docetur quomodo in liquorem sint soluenda mineralia. Liquor Solis. Salem ammonium aqua solutum, & ad purum filtratum, coagulatumque misce cum pari sale communi, eodem modo praeparato. Misturam sublima, ut euadat purissima. Cum hac ( tripla, uel quanta satis ) contere & commisce auri puluerem per regiam factum ( uel etiam tincturam croceam, aut calcem ) probeque elotum & edulcoratum. In pyxide cementatoria inclusa una, probeque munita luto, & resiccata, cemententur in reuerberio per horas quinque, ut excandescat pyxis, quasi purpurata: Uide ne rumpatur a spiritu ammonii, & omnia instar a tormento discutiantur: cuius uitandi gratia paruum foramen relinquendum est, & a cementatione cessandum, cum inde spiritus punicens exurgit ) sine refrigerari sua sponte. Exime puluerem, & laeuiga exacte, ut fiat quasi tactu ἀναίθητος. Elue eum in concha munda quam purissime, ut sal secedat totus. Calcem relictam exicca super cineribus calentibus. Optime resiccatam include acetabulis ouorum, uel quouis commodo artificio solue per deliquium, si non diffluit totus, repete cementationem quousque necesse est. Haec aqua est ualde pellucida. Aliter: Calcem solis sublima cum sale ammonio, uel spiritu uini alcalisato macera, destillaque ut exeat per retortam, quod laboriose admodum fiet per multas repetitiones, antequam totam ita attenues. Potes tamen subsistere, si ea exiit quantitas, quae satis est ad usum praesentem. Aliter, quod & aurum potabile uerum nominant. Calcem solis purpuream solue aqua ardente, exasperata sale tartari, uel spiritu huius ( solet autem alcarisari per commistionem & destillationem fortem, quoad totus sal in spiritum irrepserit ) ita ut fiat aqua perspicua. Affundenda aqua est ad tres digitos, & bene commiscenda calci, & locanda in phiola ad digestionem balnei per suum mensem, indiesque mouenda. Ubi spiritus retusus est, effunditur, reponiturque alius. Si calx difficulter soluitur, reuerbera eam cum sale, & laeuiga in marmore quam exactissime. Salem tamen inde per elutionem uicissim abstrahe. Porro solutionem ( spiritum uini in quo calx soluta est, quique effusus a digestione in se habet solutam ) digere in balneo per mensem, ut paulatim e uino calx seponatur, & subsideat. Spiritum leniter destilla, calcem sicca, siccatam in fimo solue per deliquium, solutionem coagula, solue iterum & cogula, quousque non amplius coagulet, sed liquor constans maneat. Ad usum potest & a prima statim solutione adhiberi, sed fit subtilior repetito opere. Alii calcem per amalgama & sulphur factam ita elaborant: Alii auri florem, uel crocum cum spiritu uini exasperato digerunt destillantque per retortam, exqua prodit aqua crocea, quam coagulant in alkali solis solubile per deliquium. Paracelsus aurum calcinat per spiritum salis gemmae: calcem abluit diligenter aqua calida: elicit inde crocum per uini spiritum exacerbatum fecularum sale. Crocum cum sale ammonio quinquies sublimat, sublimatum ablato sale in cella soluit. Liquor Lunae. Puluerem argenti cum duplo sale petrae ter reuerbera in figulina intra fluxum subsistendo. Salem ablue diligenter, puluerem sicca. Affunde acetum destillatum, & exasperatum salibus, ammonio & tartareo. Infunde in cucurbitam ( uel retortam ) & de stilla cum aceto, ut per alembicum exeat. Et si semel non exit, repete opus intercedentibus digestionibus, quibus puluis attenuatur amplius. Destillato infunde uini spiritum, digere ut praecipitetur puluis ad fundum. Abstracto aceto calcem coagula, elue acredinem per stillatitiam dulcem. Elutam & resiccatam solue per deliquium. Poteris & crocum lazureum, seu puluerem aqua forti factum, cum sale ammonio sublimare, & sublimatum soluere deliquio, uel reuerbera per cementum, exactissimeque laeuiga idque si opus est, repete. In scrobe humida diffluet. Paracelsus ita. Nota uero cementatum calcem prius purificandam & laeuigandam esse, quas minutias in omnibus talibus obser¬ uandas arti¬ fices omittunt. Laminarum argenti tres unciae, salis gemmae duplum. Fiat S. S. S. Reuerbera per horas 24. gradu quarto. Extrahe alcali cum spiri¬ tu uini digestione triduana. Digestum effunde, spirituque mutato, age ut prius. Quod non soluitur, calcina denuo, & extrahe, solutiones coagula coagulatam calcem solue in deliquio. Reuerberari & calx lunae solet cum cemento tartari dupli. Calx cementata soluitur, seu extrahitur per uini sp. & aque Chelidoniae, & c. In reliquis prior est processus. Liquor Martis. Fit ex croco Martis saepius reuerberato & laeuigato, positoque in aceta¬ bulo albuminis, ut eliquescat. Ita fit & ex tinctura croci Martis. Uel: Crocus factus cum aqua aluminis, uel aceto destillato, adiecto sale ammonio, septies aut nouies sublimatur, abstractoque sale soluitur in cella, solutum eluitur aqua dulci, iterumque coagulatur & soluitur. In eiusmodi attenuationibus plurima uis est salis ammoniaci, quem non immerito clauem artis nuncupauit Euchyon. Liquor Ueneris. Calci uel pulueri Ueneris mundo adiice acetum & salem uulgarem, ut fiat instar pulticulae, quam exicca, tere, & reuerbera in uase aperto per triduum. Hic uide no praetermissa sit sublimatio. Extractum laeuiga subtilissime, & ablue cum aceto, donec omnis nigredo cesserit. Sicca, adde dimidium salis ammonii, tere quousque puluis euadat impalpabilis, solue in fimo uel balneo per deliquium. Quod non soluitur, reuerbera denuo, & solue. Geberus. Iste Geberi modus congruit etiam auro, argento, & ferro, si maxime spectes tincturam & transmutationem metallorum, gemmarumque. Usus est ad tingenda rubro alba metalla. Alias e floribus ue neris ex aerugine per sublimationem factis, & aqua calida nouies elutis siccatisque & in cella ad liquescendum positis, sit liquor huiusmodi: aut alkali aeruginis in locum istorum substituitur. Liquor Iouis. Calx stanni munda reducatur cum uitro, uel sale petrae, & borace, & fusione ignis descendatur, ut fiat purum metallum, sed cauenda uitrificatio est inter descendendum. Id calcina denuo cum sale ammonio puro per sublimationem. Sublimatum tere & laeuiga, soluetur in marmore. Usus est ad cuprum dealbandum, si in eo laminae eius ignitae restinguantur. Aliter: Stanni puluerati libra, salis unciae quinque, cineris fabarum selibra. Mista reuerberentur ut fiat lythargyrus. Huius uncias decem solue in uini alcoole, ut est artis. Solutum coagula in alcali, quod resolues per de¬ liquium. Uel calcem extrahe cum forti aceto in fimo. Quod in acetum non transit, cal¬ cina denuo, extrahe, coagula, solue. Liquor Saturni. Calcem cum aceto stillatitio factam siccatamque, solue spiritu uini tartatisato ( qui quater destillatus per se, sale tartari misceatur, & destillando uniatur ) utrisque una commaceratis. Solutionem transfunde, & spiritum muta, donec totum attenuatum in spiritum abierit. Coagula solutiones in sacharum, & solue per deliquium. Sacharum est cerussa attenuata dulcis. Inde parant quod oleum plumbi uocant. De saccharo seu dulcedine plumbi notabis, quod alia sit magistralis, alia essentialis, quae relicta parte crassiore, extrahitur ut uitriolum uel alkali. Fit & liquor plumbi, cum cerussa maceratur aceto & destillatur: post in eo etiam coquitur ad horas duas usque ad consistentiam mellis. Sed hoc rectius plumbum solutum, uel cerussam solutam instar auri potabilis uoces. Fit & eodem modo quo liquor Iouis, e calce plumbi rubea, hoc est, croco seu sandyce per sublimationem cum sale ammonio, & c. Uel cerussa extrahitur aceto forti, repetitis macerationibus & calcinationibus, donec tota sit attenuata. Acetum in salem coagulatur; edulcoratur, filtratur, coagulaturque iterum, & tandem deliquio resoluitur. Usus potissimum ad fi¬ stulas, anthracas, cancros, tubercula dura, & alia. Liquor Antimonii Et Marcasitarum. Calcem aceto extrahe ut in praecedentibus, & refractaria iterum calcina & extrahe. Coagula in alcali, & solue. Si calcinasti cum sale petrae, etiam extrahere potes cum exasperato uini spiritu. Alias puluis stibii cum aceto radicato exasperatoque sale ammonio extrahitur. Quod si extractus puluis non difflueret, reuerbera eum, uel attenua per sublimationem cum sale uo¬ latili. Ita fit & ex flore sublimato & reuerberato. Quidam agyrta ita facere se dicebat. Erat autem liquor rubeus ualde mordax. Squamarum ferri unciae quatuor in catino igniantur: iniice puluerati stibii libram, admistis salis petrae unciis tribus, funde, cum bene fluxerunt, effunde in conum fusorium ex aere, illitum pinguedine, & calefactum. Impelle marginem, ut regulus subsideat, sordes innatantes abiice, regulum pondera, adde dimidium stibii crudi, & tantundem salis nitri, funde iterum ad ignem in catino: ubi fluxerunt, effunde in conum ut prius, & pulsa ad regulum. Hunc ponderatum denuo eliqua, & ubi fluxit, dimidium salis nitri iniice, qui si detonuit, iamque pure fluit, effundatur in conum, & pulsatione facta emerget Regulus stellatus. Stella antimonii. Stellam funde, adde salem petrae, & assurgit in spumam, in- star scoriarum spumam abstractam serua. Opus repete, ut totum in spumam uertatur. Hanc tere in exactissimum laeuorem. Asperge aliquantulum uini spiritus, uel aquae, & pone ad deliquium, solueturque in liquorem. Potes & extrahere spumam per spiritum uini, coagulare siccare, terere, & soluere. Usus ad sistulas & ulcera foeda, & c. Contrahit autem aliquid acrimoniae a sale una ma¬ nente. Itaque uix uidetur purus antimonii liquor esse. Fit & in hunc modum: Stibii crudi, tartari, calcis uiuae, ana q. s. Trita in catinum includantur, cui insit operculum cum respiraculo. Calcinentur exacte, calx laeuigata in cella soluatur. Usus huius dicitur esse ad argen¬ tum colorandum. Aliter. Stibii, colcotaris, florum aeris, ana quantum uis. Cementa in reuerberio. Extrahe per uinum rubeum in alcali solubile. Usus ad ulcera. Hi liquores sunt compositi pro uariis scopis in medendo. Quod cum attenderis, imitari facile potes. Qui offenditur breuitate artificiosa, sciat inspicienda esse exempla superiora, & generales praxes, inde facile se expediet. Artificibus autem talia sunt plana, & nauseam pariunt nimia loquacitate. Liquor Mercurii. Crudus hydrargyrus laboriosissima repetitione per uasa sua inter prunas candentia traiicitur in receptaculum, ibique paulatim in limpidam abit aquam. Quod non est attenuatum, eximitur, iterumque traiicitur. Sceuasiam repraesentauit Hieronymus Rubeus. Alii uas lapideum amplum, instar ollae undique clausae, praeter duos canales, alterum sursum, alterum deorsum spectantes, inter prunas candefaciunt, & hydrargyrum traiiciunt, sed commodior uidetur apparatus Rubei. Nam in magno uase spiritus facile dissipantur. Fieri autem id per extenuationem ignis uiolentam, promtum est uidere, cum alias ex terreo luto non possit spiritus igneus produci, qui mox frigore in aquam coagulat. Aliter fit ex calce praecipitata per aquam fortem. Infunditur ei uini spiritus rectificatus, digeritur, & cum acer factus est, effunditur, reposito alio, donec acrimonia sit eluta, & ipsa calx etiam magis attenuata. Postea extrahitur subtilitas per acetum stillatitium toties mutatum, donec: otus puluis in eum abierit, sicut ante factum est in metallis. Quod si non intrat acetum, aqua forti calcinatur denuo. Acetum in balneo diuaporatum relinquit album puluerem, qui correctus cum aqua Chelidoniae, & siccatus inhumatur ad liquescendum. Paracelsus hunc praescribit modum. Est & descriptio mercurii diaphoretici apud Paracelsus in Chirurgia magnae de lue Gall. Hydrargyrum septies a uitriolo, nitro, & alumine ( quibus immistus sit in pastam, cuius gratia illa solent solui aceto, ut crassa tamen sit consistentia, hydrargyrus immiscetur, ut non appareat, postea pasta exiccatur ( sublima ) redditur autem quod sublimatum est semper fecibus tri¬ tis & solutis ut ante. l. 2. c. 11 quaere infra an oleis. ) Huius sublimati librae tres, salis ammonii ter sublimati, clari albique sesquilibra, conterantur una in alcool, & sublimentur in arena horis no¬ uem, sublimatum puluerem abstrahe cum penna, & cum reliquiis sublima ut prius. Repete hoc quater, donec non amplius sublimetur, sed in fundo resistat instar massae nigrae fluentis ut cera. Refrigeratam exime, tere, & loca in patina uitrea. In hac imbibe saepius liquore salis ammonii, atque ita nutri seu incera, sine sponte coagulare, seu siccari, & iterum imbibe, idque repete decies, donec non coaguletur amplius fere. Hoc tere subtiliter, & in marmore solue per deliquium. Ex hac aqua destillari potest spiritus per retortam, quo metalla in hydrargyrum soluuntur. Alias, & uulgaris sublimatus tritus, & parumper irrigatus in liquorem diffluit, uel sublimatus per octiduum, in mediocri reuerberio tostus solnitur in balneo, sed probe laeuigatus esse debet. Nota & hoc quod inde puluis confici possit, quo item metalla in mercurium uertantur, per coagulationem nimirum spiritus, de qua infra. Liquor Tartari. Calcina in figulina uel alio reuerberio ad exactam albedinem. Irriga parumper, & ad cellam in marmore, uel sacculo, ut eliquescat, pone. Hoc non totum abit in liquorem, propter terrestres feces coniunctas. Quod si totum solui cupis, extrahe, ut in calcibus metallorum dictum est, reliquias calcina iterum, & sic procede ut supra. Quae plane sunt aliena, abiiciantur. Alii includunt linteo, macerant in aceto forti, coquunt sub cineribus usque ad nigredinem, terunt, soluunt per deliquium in patina perforata, quod intra octiduum non fluit, exprimunt. Uel: Tartari libra, salis nitri selibra, puluerata in olla uel testa uitrata super prunis locentur, donec incipiant crepare. Semoueantur, & agitentur uersenturque crebro, donec satis albeant. Iniice in uesicam bubulam, suspende in aqua calente, donec incipiant mollescere. Immitte in sacculum, & super uitro in cella pone, liquor effluit, qui sane compositus est. Hic modus extrahit tantum salem inexistentem, non totum mutat, nisi procedas ut supra, ita & sit, cum calcem linteo inclusam aquae purae iniiciunt, soluuntque salis naturam habentia, solutum coagulant, coagulum eliquescere per se sinunt: alii in uesica super balneo uaporant. Aliter: Calcem tartari infunde spiritu uini, destilla ad siccum, ita ut cucurbita candeat. Affunde alium spiritum puluerato capiti mortuo. Macera & destilla, donec nulla acrimonia cum spiritu exeat. Tartarum probe reuerbera & solue. Spiritum extractum coagula in salem. Hunc solue, & iunge solutioni illi. Liquor tartari dulcis ex Paracelso: Tartarum calcinatum reuerberetur horis uiginti quatuor, dulcoretur per aquam culiculae: exiccetur, affundatur uinum rectificatum. Destilletur 15. uel 16. uicibus. Resoluatur in marmore in aquam dulcem non pinguem, uocat mumiam. Liquor Salium. Sales calcinati in reuerberio, soluuntur in uapido aere, seu cellae, seu balnei. uel coquuntur in foliis caulis sub prunis, siccati puluerantur, & super marmore soluuntur, solutio filtrata seruatur. Soluuntur item intra raphanum, & c. Sal ammonius etiam sublimari solet ante solutionem, uel uino coctus, filtratur, coagulatur & soluitur. Aliquoties item sublimatur per tartarum, & postea in marmore solui¬ tur citra acrimoniam. Facit ad uulnera lauanda. Sal gemmae soluitur in duplo pluuiae, destillatur per retortam factis cohobiis, donec tota substantia exierit cum aqua. Quod exiit, coagulatur per diuaporationem. Coagulatum soluitur per deliquium. Salpetrae purificatus liquatur, pulueratur, & in uesicam coniectus a¬ qua calida soluitur. Quidam dum in prunis eum fundunt, iniiciunt parum sulphuris, uel spiritus uini, donec comburatur. Coquitur aliter in aceto uini uel urina in aheno mundo ad medietatem. Decoctum effunditur & colatur in uas mundum. Sal in fundo aheni restat, salpetrae in colatura haeret: ex hac coagulatur, resoluiturque, & repetitur hoc usque ad mundiciem. Cum hac operatione coincidit separatio. Sales imitatur alumen. Nam & hoc calcinatum soluitur. Liquor Talci. Calcem albam ualidissimo igni factam, tritamque, & uesicae bubulae inclusam immitte in puteum uel locum humidissimum, diuque ibi sine, donec soluatur. Poteris tamen saepe recalcinare & laeuigare. Liquor Arsenici, Realgaris, & similium. Arsenici crudi albi selibra, salis nitri duplum, salis gemmae semuncia. Puluerata comburantur sub dio per horas 24. Ardent per tres horas in ignem imposita. Caue tibi a fumo: liquescit item materia, quae si bene fluit, effundatur in aquam, quam coagula in morem alcali. Coagulum solue in cella. Uel: Auripigmenti uncia, tartari calcinati unciae tres, misce, & fac S. S. S. Calcina quarto gradu reuerberii per diem naturalem. Exemtum tere, inque aqua coque, & albus descendet puluis, qui est calx arsenici, quam in uitro solue per deliquium, in marmore, uel uesica super balnei uapore. Paracelsus utrumque facit ex butyro quod soluit, sublimat, & in aquam pinguem deducit. Uocat autem magisterium in Chirurgia. Et est toleranda illa iactura propter uenenum, quod si manet, in usu ad ulcera magnum excitat dolorem, quod experiuntur ii qui crudum imponunt cancrosis ulceribus, & aegros excarnificant. Liquor Crystalli. Calcem crystalli cum triplo salis ammonii sublima sexies, semper mutato sale. Hoc sublimatum octuplo aquae communis destillatae solue, & coagula in alcali, quod per se resolue in cella. Si non soluitur, destilla per retortam cum cohobiis, donec tota materia exierit cum aqua, quam coagula diuaporando. Coagulum per se solue per deliquium. Loco aquae communis sumitur liquor nitri & aluminis, cum quibus facta digestione triduana destillatur, destillatum coagulatur, coagulum soluitur, sed hic coniunctum manet magisterium nitri & aluminis, nisi separes. Praeparatur etiam more metallorum. Calcinatur cum sulphure uel nitro, euaditque caeruleus. Calx aqua stillatitia eluitur, & siccatur. Affuso spiritu uini, subtilitas extrahitur, repetitis affusionibus, & digestionibus, donec totum in spiritum abierit. Quod non assumitur, calcinatur denuo, & extrahitur. Solutiones coagulantur, coagulum soluitur deliquio. Hic modus communis est aliis gemmis, lapidibus, uitris, & c. Ad crystallum accedentibus, nisi quod duriores ualidius & frequentius calcinentur cum nitro, sulphure uel etiam tartaro, quae additamenta plaerumque sunt dupli ponderis, & si fieri potest, abstrahuntur a calcibus opere peracto, nisi fortassis ad usum nihil intersit. Sed & calcinata macerantur spiritu uini alcolisato, & per retortam aguntur, ut superius dictum est. Loco uini spiritus accipiunt aquam senecionis uel urticae, uel mellis, & c. Uariat aliquantulum descriptio Gabrielis de Bentis medici Bononiae quam communicauit uir clariss. Ioach. Camerarius pater: Crystallum calcinatum cum pari nitro aqua stillatitia ablue, donec nihil salsedinis maneat. Affuso uini spiritu macera: extilla. Quod in fundo manet denuo calcina. Laua. Extrahe cum uini spiritu per destillationem, donec totum collicuerit. Tandem balneo separa menstruum. Calx soluitur in liquorem loco hu¬ mido. Nonnunquam crystallinus liquor e compositis fit ad certum usum, qualis est hic Paracelsi: crystalli pallentis, salis fusi senae unciae, boracis sescuncia, salis gemmei unciae quatuor. Facto S. S. S. calcinantur in reuerberio gradu ignis quarto, per horas duodecim. Ex calce extrahitur alcali per aquam suam, uel uini spiritum. Refractaria calcinantur denuo, & c. ut iam aliquoties est expositum. Liquor Perlarum. Margaritas macera aceto forti donec fiant friabiles. Tritas cum oui albo compone in globulos, quos calcina in reuerberio. Subtilitatem extrahe per uini spiritum. Quod non exit, calcina denuo. Spiritum abstractum coagula in alcali, quod solue per deliquium; & ut soluatur facilius, torre ad ignem probe, posteaque laeuiga exactissime. ( Uariant artifices admodum in magisterio perlarum. Quidam acetum dest illatum exasperant sale ammonio. Hoc pulueri perlarum affundunt ad quatuor digitos. Locant in balnei digestione. Inde destillatur acetum. Affunditur aliud usque ad octiduum. Destillatur. Puluis edulcoratur. Sed hic ut liquescat calcinandus est, quanquam ab aliis etiam sine calcinatione per spiritum duntaxat uini extrahatur particulatim de more; & quod non exit, id corrodunt iterum aceto subtiliantque donec totum pondus traductum & attenuatum sit, abstracto per destillationem lentam spiritu, tostus puluis laeuigatur, & soluitur. Paracelsus dicitur peculiari cum aceto, quod radicatum dixerit, in hunc modum confecisse: e tartaro calcinato per acetum destillatum extrahe alcali. Extractionem destilla per retortam bis in arena primum mediocri igni, donec aquo sitas exierit. Si materia quasi intumescit, mutato receptaculo auge ignem. Prodit radicatum. Hoc margaritis affunde ad duos digitos. Solue. Solutionem coagula. Puluerem laeuiga & per deliquium in cella solue. Antequam autem laeuiges, quater edulcora eum aqua stillatitia fontana. Thomas Moufetus in epistola ad Monauium improbat calcinationem per acetum, quod eius uis nequeat elui. Sed si addatur calcinatio per ignem nihil uirium eius poterit remanere, praesertim cum etiam empyreuma eluatur. Ipse praescribit talem modum: Tusas margaritas in puluerem Lib. Ii. Alchemiae Tract. I. impalpabilem laeuiga. Extrahe uini spiritu nobilissimo ad quinque digitos affuso, & digere in balneo per mensem, donec coloretur spiritus. Tunc transfunde eum, reponeque alium, & procede eodem modo donec non coloretur amplius. Coagula, & coagulatum aqua destillata ter ablue. Haec potius est extractio essentiae quam magisterium. Consultius autem est si perlae sunt purae & nobiles, magisterio uti & totas exaltare. Neque enim uidetur opus esse extractione essentiali, cum sint extractum naturale, nisi tamen impuritates adhaereant. Pro aceto usurpant alii succum limoniorum destillatum, uel berberum clarificatum, uel aquam salis gemmae, uel spiritum uini alcalisatum. Sed ut diffluant in liquorem, calcinatione & laeuigatione opus erit. Illis in puluerem duntaxat rediguntur. ) Liquori cognata est essentia perlarum per salem aut aquam Guaiaci confecta in hunc modum: Lignum Guai. destilla per retortam in liquorem; quem per chartam madidam filtra, ut ab oleo segregetur. Liquoris librae uni infunde perlarum tusarum unciam. Digere donec soluantur. Solutionem destilla in cineribus. Remanet essentia Guaiaci cum perlis. Phlegma exit. Affunde aque melissae, aut Ualerianae; & rubeus liquor euadit, cuius guttae quindecim bis dantur indies ad paralysin, podagram, epilepsiam, nephritin, & c. Magisterium Seu Liquor Coraliorum. Trita misce cum nitro, & calcina in reuerberio. Postea sale abluto, laeuiga, & extrahe cum uini spiritu, ageque ut cum perlis. Solent nonnunquam componi cum aliis rebus pro usu certo; & una calcinari, soluique in liquorem. Sed hoc est penes Medicum. ( Coralia promtius in liquorem abeunt in oui indurati albumine. Nonnulli rectificant, alkali per aqua stillat. appropriatam digerendo per aliquot dies & destillando. Uide commentaria. ) Magisterium Et Liquor Carabes. Succinum album uel citrinum purissimum tere, & in exactissimum duc laeuorem, ut fiat alcoolim palpabile. Macera in uino circulato per sex dies, ut attenuetur amplius. Cum uino hoc subtilitatem transfunde. Repone aliud, & perinde age, ut cum perlis, attendendo ut quod crassius est, laeuiges denuo. Coagula in alcali igni leuissimo, ne liquescat. Coagulatum solue intra albuminis indurati capsulas. Solutio caphurae fit, si ipsa trita minutissime inclusaque uitro obturato ponatur in pane feruente recens e clibano extracto. Si uera caphura est, statim abit in oleum. Liquor Sulphuris. Hoc sublima. Sublimatum laeuiga. Macera aqua salis tartari donec subtilitas ingrediatur per mutationes & laeuigationes crebras. Procede postea ut cum carabe. Aliter: sulphuri affunde aquam fortem ad digitos quatuor. Macera. Destilla ter uel quater ut nigrum & fixum absque foetore reddatur, nec inflammetur. Edulcora autem aliquoties aqua communi. Inde reuerbera donec erubescat. Pone in marmore ad soluendum. Ex Thoma de aquino. Resoluendum autem ita totum est. Alias si essentia sub¬ tilis saltem exit, pertinet ad oleorum arcanum. Liquores Cadmiae, Thutiae, Lapidis calaminaris, haematitae, & c. Hi communem habent praxin cum gemmis solidis, de qua in crystallo. Ad peculiares uero usus, uel ut fortior euadat uis eorum, solent etiam componi. Ueluti: Cadmia calcinatur cum duodecima parte ferruginis in secundo gra¬ du ignis per sex horas. E calce fit alcali, more solito. Thutia ita. Thutiae uncias quatuor, salis fusi, calcis uiuae uncias senas stratifica mutuo in cemento & reuerbera in calcem ex qua fac alcali. Lapis calaminaris unciali pondere adiectis colcoraris, & uiui sulphuris singulis sescunciis cementatur gradu ignis quarto per diem naturalem. E calce alcali colligitur, & soluitur. Haematiten cum bolo armeno & luto orientali aequali addito aceto & gummi tragacanthae in pastillos cogunt, quos reuerberant in calcem, ex qua alcali extrahitur per aquam plantagnis, repetitis calcinationibus & di¬ gestionibus quousque placet. ( Haec sunt Paracelsica, inseruiuntque chirurgiae, & frequentius usurpantur forma sicca alcali, quanquam facili opera possint resolui. ) Lapis Iudaicus calcinatur per se, & extrahitur cum uini spiritu, repetitis calcinationib. partium crassarum de more. Fit alcali, quod si placet, solues. Huius usus est internus ad calculos. Ita & terrae lutumque medicum, item lapides cancrorum & similium possunt aceto macerari, calcinari, laeuigari, extrahi, coagulari, solui prout libet. Uegetalium Quorundam Liquor. Rediguntur in puluerem subtilissimum, & spiritu uini extrahuntur. Quod refractarium est, calcinatur suo modo in reuerberio, iterumque digeritur, dum abierit in uinum, quod in alcali coagulatur. Alcali soluitur. Hoc modo crocum praeparant, item caphuram & similia, caphura tamen praemaceranda aceto est, sicut terebinthina coquenda, ut fiant laeuigabiles. Destillantur etiam cum spiritu uini, ut exeant per alembicum. Sed eiusmodi res melius per modos essentiarum concinnantur. Possunt enim pulueres laeuigari in oui albugine indurata solui, quo pacto fit oleum myrrhae, uel destillatione in olea attenuari, aut tinctura parari, uel incinerata in al¬ sali cogi, quod soluatur, & c. Quae pinguia sunt, quaeque tota in pinguedinem liquidam dissoluuntur, hanc classem habent communem cum oleis. Itaque diuerso respectu magisteria sunt & essentiae; ueluti si succinum, myrrha, & c. ita pararentur, ut totam oleum secederent, & c. Tract. I. Caput Xxx. De aliis quibusdam transmutationibus promiscuis. Praeter dictas classes, in uariis naturae generibus eueniunt transmutationes promiscuae, quas ad artem quoque reuocare nonnunquam solemus. Succinum e terebinthina ( & uitellis ) conficiunt ( aut potius imitantur, mentiuntur ue ) in hunc modum: Terebinthina coquitur in oleo oliuarum in sartagine donec fiat instar pultis crassae. Effunditur in typos uel modiolos quoslibet, & figuratur. Hoc perti¬ net ad magisterium compositionis. Ad solem apricando digerendoque in succini aemulationem concrescit. ( Uitelli sedecim concussi agitatique spatha, cum uncia Arabici & alia cerasiorum gummi commiscentur. In uitro forti insolantur sex die¬ bus, & succinum repraesentant. ) ( Haec mutatio ex magisterio indurationis profluit. ) Oleum transit in sulphur coagulatione diuturna ignis lentissimi, ut humiditas secedat. Uinum mutatur in acetum calore abstrahente spiritum. Itaque coquitur & ad putrescendum ponitur, praesertim addito fermento, uel hordeaceo pane recente, & c. Ex aqua fit acetum si commisceatur succis pomorum, ut mali, pyri, pruni, sorbi, palmulae, persici, gigartorum, cornorum, mororum, & c. Idem fit si incoquantur frumenta, ut hordeum, triticum, & c. ut in uulgaricere uisia. Item si mel, ut in mulsa, & c. ( lta Syluius ait, hydromeli quod soli exposuerat in acerrimum acetum abiisse, quod solem non habuisset liberum, nec uas post feruefactionem & insolationem fuisset operculatum. ) Ars etiam elementa in se mutat, ut aerem facit ex aqua; aquam ex aere, & terra. Unde si quis aquam ex aere petat, includere salem petrae globo uitreo potest; & ponere in aere uaporoso calidiore. Coagulat enim ad frigus, perinde ut anhelitus ad speculum frigidum concrescit, & hyemis tempore aer calens uaporariorum circa fenestras foris frigore alteratas densatur. Eiusmodi uero transmutationes frequentes sunt in essentiis, ubi halitus ignei extrahuntur ex terreis corporibus, & coagulant in olea, pulueres igneos, & c. Ita olea adeo attenuantur, ut uideantur ipse ignis, facilimeque inflammentur perinde ac naphtha. Sic ipsas terras soluimus in liquores, hos coagulamus iterum in terras, lapidesue, & c. Tantum de Genesi transmutationis. Tract. I. Caput Xxxi. De Genesi compositionis, ubi primum de metallis inter se miscendis. Magisterium in genesi compositionis est, cum ex pluribus integris de¬ putatis chymica fiunt composita. Itaque materia horum potissimum sunt magisteria alia, quouis modo artis praeparata, ( nonnunquam tamen etiam extracta cum integris componuntur ob aliquam circumstantiam, sicut in artibus uariae fiunt rerum accommodationes ) ut inde fiat substantia chymica, eaque siue primariae nobilitatis; siue seruilis. Ita enim hoc magisterium distingui potest, ut sit aliud primarium; aliud seruile: quanquam & illud nonnunquam alienum sustineat officium, & dominatu posito ministret, cuius tamen gratia per se non erat factum. Magisterium compositionis primarium est, quod fine fit principali, ut sit ipsum in se perfectum. Fit autem compositione duplici: mistura nempe, uel appositione, quam ferrum nationem dicunt. Utrobique innumera est uarietas. In arte tamen potissimum insignes sunt compositiones metallorum, gemmarum, succorum, & nonnullorum promiscuorum, ingeniosiorum tamen; idque fit uel in homogeneis inter se, uel in heterogeneis; & emergit item uel substantia generis eiusdem, uel generis diuersi, ueluti cum ex succis metallicis & mineralibus fiunt gemmae, & c. quo pacto ex elementis mista. Commistio Metallorum Inter Se. Uariis fit haec modis. Integra colliquantur in testa, uel catinis, aut alterum alteri immergitur, & c. Nonnunquam uero etiam in pulueres, uel calces, uel liquores soluuntur indeque reducuntur, quae mistura est exactissima. Porro inde fit multiplex massa pro analogia & uarietate miscendorum; illustres sunt pars cum parte, electrum, aes corinthium, stannum, pagamentum; & in his aurum fabrile, argentum fabrile, plumbum candidum fabri¬ le, & c. ( Haec adeo ars commiscet. In natura uero maior adhuc uarietas est, ut pote ubi plura etiam metalla confusa inueniuntur; unde aurum argentatum, plumbatum, & c. similiter argentum auratum, & c. Item in una uena continentur saepe argentum, plumbum, cuprum: uel ferrum, aurum plumbum album: aut argentum, ferrum plumbum album: aut ferrum, cuprum plumbum album: item aurum & cuprum; cuprum, argentum: ferrum argentum; argentum & aurum: plumbum nigrum & album cum cupro, ferro, & argento, & c. Eiusmodi misturae a praedominante nomen habent, cui adiiciuntur reliqua, ut ferrum auratum, argentum aeratum, & c. Auri tamen & argenti mistura natiua electrum fossile seu natiuum uocabatur. ) Pars cum parte uocatur cum aequales auri & argenti in testa adiecto plumbo uel etiam fluxibus colliquantur, & fulminantur. Apud monetarios est aurum duodecim caracta¬ rum simistum argen¬ tum est. Electrum est cum impar est portio, & auri quantitas dupla uel tripa ad argentum. Olim aurum cum quinta portione argenti electrum uocabitur teste Plinio, lib. 33. cap. 4. ( Electri uocem alias succinum signare notum est. Tribuitur autem etiam compositioni cuidam ex cupro & arsenico, uel magnete similibusque dealbantibus per cementationem proiectionem & similia artificia facta. Monetalibus esset circiter uiginti caractarum auri. Lagnouero tribuitur mistura quaedam ex argento & auro, sub titulo partis cum parte, de qua dicitur quod duae portiones argenti, cum una auri, adiectis medicinis quibusdam totam massam auream faciant, cuius iudicium ex compositione facile est. Ita uero habet: Argenti puri elimati drachmae duae, florum aeris drachmae quinque, salis ammonii tres. Pulueratae sublimantur per horas quinque, idque repetito opere, si uidetur. Exemtum ponderatur, & si non aequat drachmas decem, tantum addendum est ammonii salis ut expleantur, sublimandumque iterum & tertio si est opus. Sublimatum commiscetur rubeae cerae, fingunturque ciceris instar pilulae, quarum una post alteram proiicitur super drachmam auri puri ( tincturam potius auri ) fusi in catino, & diligenter commiscetur cum bacillo ligneo donec omnes sint ingressae & fluant optime. Inueniri dicuntur auri tres drachmae, quae cementantur cum puluere facto ex aeruginis semuncia, uitrioli Romani, sal. ammon. nitri, laterum tritorum singulis didrachmis, estque regale cementum. ) Porro electrum & pars cum parte fiunt medicinae gratia potissimum. ( Optima enim ex electro confici dicitur ad uenena & uarios morbos alios, quemadmodum ex Plinio & aliis constat electro uenenum poculentum deprehensum esse, quod commune esse aiunt orichalco. Multo autem efficacior est pars cum parte, propter auri maiorem copiam. Et uocatur interdum & haec compositio electrum, praesertim facta compositione interuentu hydrargyri philosophorum, qua altiorem medicinam inueniri negauit Paracelsus. ) Aes Corinthium mistura est ex conflatu auri, argenti, cupri, stanni & c. cuius inuentio fortuita e conflagrante Corintho. Plinius eius tres species recenset; argenteum, in quo argentum praeualet, aureum, in quo aurum, & aequalis contemperationis, & c. Potest hoc ad medicinam peti, sed praeualet usus externus ad pocula, monetas & alia. Sophistae miscentaes dealbatum argento, & pro argento puro capitali delicto uendunt. Miscetur etiam eris iam ad purum cocti & pene iam indurescentis centussi gemina plumbi nigri libra, ita ut per forcipem, in superficie eius adhibitum & paulatim liquefactum combibatur. Pagamentum temperatura, liga, aloysatio, idem, & c. Id autem aes tractabilius est. Aes bombardarium conflatur ex uiginti aeris & una plumbi candidi. Pagamentum quod uocant aut species quaedam istius aeris est, aut affinis mistura, quae pro uariis monetis est uaria. Constat autem ex auro & cupro, uel argem & cupro, uel auro & argem uel auro argem & cupro, siue natura miscuerit intra uenas, siue artifex. Fit autem monetarum gratia. Eius loci sunt & acus exploratoriae ad conticulam, quarum ordines potissimum quatuor recenset Agricola, quorum primus est ex auro & argento; secundus ex auro & aere, tertius ex auro, argento & aere, & hi ad caractorum & granorum pondus miscentur; quartus est ex argento & aere, uel ad 12. denarios factus, uel semuncias 16. Budelius ad usum respiciens; secundum iungit quarto, quem ratione ponderum facit duplicem. Primum omittit. Tertium ita concinnat, ut argentum mistum subduplo aeris ad aurum purum sumat. Itaque hic pro caractarum numero fiunt acus 24. in aliis 12. aut 16. Sed de his alibi. Eiusdem ordinis est aurum & argentum fabrile, quo fabri aurarii ad uasa aliaque sua opera utuntur, quanquam concessum illis sit aliquid liberalius ultra ligam seu pedem monetariorum. ( Est autem pes aurifabrorum 14. lotonum uel 10. den. & gr. 12. quod merum argentum negetur uasis ita conuenire. Itaque uncia una cupri uel plumbi candidi, quod argento admiscent, subest. Pes monetariorum in florenis est 14. lot. & 16. gr. isque in argento: aureorum Rhenanorum pes est 18. caract. gr. 6. ibi cupri est una semuncia cum gr. 8. hic caract. 5. gr. 6. seu cupri, seu cupri & argenti, & c. de quibus consulantur libri monetales & probatorii. ) Miscetur & plumbum candidum decima parte plumbi nigri, quod est stannum fabrile, ut uulgo loquuntur. Adiiciunt & regulum stibii, quam marcasitam uocant, potissimum profundis cantharorum & typis literarum, & c. Olim argentarium plumbum dictum, & tertiarium, ex duabus nigri & una albi. Stannarii pro sonitu & malleatione uasorum miscent tricesimam secundam partem cinerei candido; uel maiorem quantitatem. Stannum alias mistura est ex aere & plumbo candido. Plinius ait incoctile uocatum tertia aeris addita plumbo candido, cui postea & argentum addidere ad ornamenta. Ita speculorum metallicorum materia est stannum aere mistum, quanquam fiat & ex argento, sulphureque uiuo paribus & tertia parte aeris, ut ait Plinius, & c. Item ex argenti duabus & una plumbi nigri. Sunt qui omnia metalla commiscent, & illis addunt hydrargyrum. ( Ueluti septem planetarum uires in unum conciliaturi, ad nescio quae magica effecta, de quare Paracelsus. ) Ex auro, argento, aereque constant etiam bracteae gemmis substernendae, ait Cardanus, diuersa proportione, ut quae carbunculum sunt excepturae, ex aere cum uigesima quarta auri fiunt, & c. Aes statuarium Plinius mistum ait ex centum aeris, & duodecim cum dimidia plumbi argentarii: uel plumbi nigri decem, argentarii uiginti, aeris centum partibus. Tract. I. Caput Xxxii. De mistura metallorum, cum aliis mineralibus, & c. Componuntur postea metalla cum aliis mineralibus, aut naturae eorum affinibus, in quo genere excelluit olim aes Babylonium, seu Indicum, nostro uero tempore orichalcum, electrum quoddam sophisticum, & que ad auri argentique aemulationem pro ornatu conficiuntur maxima uarie¬ tate, quibus accedit mistura quaedam pro speculis, & c. Aes Babylonium specie auri similima creditur constare ex cadmia glebosa, uel luto quodam citrino sui generis tenerrimo, argento, & aere co¬ tonario. Aes Caldarium conficitur ex aere luteo quod ex ramentis lotae cadmie, scoriis & recrementis aeris ad purum excocti paratur, & cadmia quadam aerea, quae nascitur ex recrementis aeris tosti ad purum excocti, si ea cum aliis uilioribus recrementis recoquantur in panes quosdam. Commiscentur autem uel una aeris lutei, & duae cadmiae, uel uicissim huius una, illius duae partes. Agricola. ( Cardanus: " Aurichalcum fit nobilissimum auro pulchritudine par. Calaminaris lapis seu magnesia, argentum & aes Cyprium, uel illius loco aes addito uitro. Superponitur uitrum, ne magnesia euanescat, nec semel addidisse contentus eris uitrum & magnesiam. Hic argentum pro albo plumbo, magnesiam pro cadmia, Cyprium aes pro communi aere subiicimus, repetimusque magnesiam & uitrum, & c. Nonnulli putant illud aes fuisse aurum chymicum e lapide super aes proiecto factum. Sed & fieri potest uariis modis aliis aurum sophisticum seu per tincturas seu admistionem corporum, & c. Lib. 34. ca. 2. de quibus suo loco. " ) Orichalcum ( quod Plinius contra Horatium primam corripientem, aurichalcum, ut & Cardanus, scribit ) natiuum olim, postea artis opus euasit, de quo Plinius: Hor. in arte De natiuo tamen Agricola dubitat. Marianum aes cadmiam maxime sorbet, & aurichalci bonitatem imitatur, in sestertiis dupondiariisque Cyprio suo assibus contentis, & c. Hodie usitata mistura est ex quatuor aeris, & una cadmiae glebosae, quae alternis stratis composita incoquuntur una peculiari fornace, ollis seu catinis oblongis magnis, asperso felle uitri trito. Fieri & per cementationem factis mutuis stratis potest. Agricola talem quoque modum habet: catinus fusorius luto armatus intus illinitur melle puro. In eum mittuntur tenues aeris bracteae melle item oblitae, asperso puluere facto ex aequalibus cadmiae fossilis, tartari & carbonum tiliae: quo & catinus aspergitur. Operculo perforato imposito, ignis subiicitur. Materia mouetur stilo per operculi foramen immisso. Coquitur donec fumus Iuteus exeat. Pseudargyros seu argyrochalcum fit ex magnetide & aere eodem modo. Eam autem alii talcum uocant, si lapidosa est, argenti colore, crustas tenuissimas habens. ( non intelligendus est lapis Herculanus per magnetin, uide Agricola lib. 5. fossil. ) Est & praestans mistura specularis, quam Porta ita describit: Lib. 17. magia, cap. 23. " Accipiatur olla noua igni contumax, & intus luto inducatur, ut firmius perduret. Resiccari curato, idque bis terue repetas. Igni appone, & in ea binae tartari librae lique fiant, & totidem arsenici crystallini. Lib. 34. ca 9. Ubi fumare conspicies, iniice libras quinquaginta aeris antiqui, atque usu attriti ( Plinio fors collectaneum est, uel ex usu coemtum ) & septies uel sexies liquescat ut purgetur defaeceturque, mox addes uiginti quinque libras stanni anglici, & simul liquescant patiaris. Paululum ex mistura extrahes ferramento aliquo, & experimentum capias, si fragilis uel dura sit: si fragilis, aes adde, si dura, stannum, uel coqui sinito, ut aliqua stanni pars euanescat, cum ad optatum temperamentum peruenerit, proiicito supra binas uncias boracis, & sinito quousque in fumum soluatur, deinde in typum iniicito. " Haec ille. Sed Chymicorum deliciae magis sunt euidentes, in aemulatione auri & argenti, per compositiones quasdam artificiosas. Et aurum quidem ita stu¬ dent ad uiuum exprimere. Calx ferri & cupri per sulphur facta, reuerberantur per octiduum, cementetur reuerberatum cum duplo lunae stratis mutuis factis. Regulus cementationis soluatur aqua forti. Quod integrum manet, pro auro habetur. Alii calce martis seu croco tincturam solis miscent, atque ita augent. Cum hac cementant lunam, idque igni diuturno, uel cemento saepius repetito. Idem fit si luna cementetur cum croco martis: sed crocus seu calx illa debet esse fixa, & cementum ualidi ignis, ut probe uniantur. Uel: Tertia pars lunae, duae mercurii corallini fixi, tantundem auri quod illa duo exaequet, adiecto sale & laterum farina una cemententur. Aut: Calcina cuprum cum sulphure, reduc cum plumbo, duc in laminas, calcina uel cementa denuo cum sulphure, & reduc cum plumbo, dicuntur ex libra exire unciae octo, quibus dimidium auri adiicitur, & colliquatur. Aliter: Solue calces citrinantium, seu tincturarum rubearum in liquores: solue & calcem auri. Misce liquores hos cum liquore cupri uel alterius metalli, quod placet in aurum uertere. Reduc una in metallum per de¬ scensionem metallicam. Aliud sophisma: Calcis solis sublimatae cum sale ammonio, & reuerberatae, calcis Ueneris, croci martis, colcotaris singulae unciae: mista incerentur cum liquore salis ammonii sublimati, ut fiat massa, quam siccatam tere, iterumque eodem liquore incera, quod repete, quoad non exiccetur amplius. Solue per deliquium, solutum coagula, puluerem coaguli imbibe liquore salis ammonii ut ante. Solue & coagula denuo, idque quousque libet, repete. Quo saepius hoc fit, eo nobilior euadit medicina. Huius partem unam proiice super liquatae lunae partes decem uel plures, prout uidebitur. Misce bene, & postea fulmina, aurum artificiale uidebis. Aliud: Colcotar, scobs ferri, argentum sigillatim soluuntur aqua forti, solutiones confunduntur, eo liquore inceratur aerugo trita. Adde calcem solis per plumbi fumum factam, & salem ammonium sublimatum. Fiat pasta, quam solue per deliquium, imbibe iterum, & sicca, idque repete aliquoties. Solutum tandem coagula, & partem unam proiice super lunae partes decem. Aliud: Cinabaris drachmam cum Mercurii sublimati uncia sublima, & postea misce cum solis calce, cum qua ingressum habent. Misce uero soluta per deliquium, ut exacte uniantur, & coagula. Coagulum hoc proiicitur super liquatam lunam. Nonnulli amalgama solis ex Mercurio & Sole conspergunt sulphure: incendunt hoc, & comburunt, idque repetunt, donec puluis fiat rubeus. Huic trito additur mercurius sublimatus & sal ammonius item saepe sublimatus. Medicina parata miscetur argento. Interdum fixa cinabaris, uel precipitatus corallinus super quatuor lunae partes proiicitur, ita tamen ut prius fuerint potata illa oleo solis, & stibii. Mistura fulminatur. Haec & eiusmodi ad aurum sunt potissima. Ad argentum artis, liquores rerum dealbantium miscentur cum liquore lunae. Mistura reducitur per descensum metallicum, & si fragilis est reductio, additur plus lunae. Uel: Mercurio quater a uitriolo, sale petrae, & alumine sublimato, adde calcis argentee partem quartam. Mista optime sublima, sublimatum redde capiti mortuo, una terendo, sublima iterum, idque repete, quousque totum fixum maneat in imo. Adde huic tres partes sublimati non fixi, uel unam partem fixi misce cum tribus non fixi, & fige per sublimationem ut ante, idque in infinitum ualere dicitur. ( Uide tamen ne calx argenti deficiat. ) Si proieceris super Uenerem & Martem, argenteam misturam accipies. Alii sublimatum argento commiscent, & ingerunt in cuprum fusum, unde emergit argentea massa. Alii duplo cupro mercurium fixum adiiciunt. Omnino res dealbantes, ut arsenicum, hydrargyrus, utrumque scilicet sublimatum & fixum: mistura ex tartaro, arsenico, sale uulgi, calce uiua, incorporatis cum albumine, & reuerberatis: salammonius, calx stanni, pyrites stanni, alumen, lithargyrus, cerussa, & c. Uel per fusionem commiscentur, cupro, ferroue, uel cementationem. Eiusmodi artificio facile assequemur illa ueterum τεχνήματα quae Plinius scribit interiisse, aeris nimirum Corinthii, Deliaci, Aeginetici, & c. item Chaldaici, & c. Ego uero huc transtuli exempla, non ignorans ab aliis referri inter magisteria transmutationum, aut colorationum, de quibus supra. Et est certe aliqua transmutatio & coloratio coniuncta, sed quam pro uera nondum agnouerim. Quod si quis communia illis & huic capitibus uelit esse exempla, cum eo non pugnauerim. Non enim tam transmutationem & colorationem hic respexi, quam mistionis exempla, quae diuersa ratione diuersis capitibus possunt accommodari. Tract. I. Cap. Xxxiii. De compositionibus Hydrargyri, & primum de Cinabari. Metallicis misturis affinis ea est, quae cum hydrargyro fit, quod non tam tum mater metallorum putetur esse, sed & septenarium eorum numerum impleat. Componitur autem cum metallis primum duplici modo, crudus nempe seu liquidus, & coagulatus. Illud fit in amalgamationibus pro uariis scopis, de quorum uno dictum est in mutatione metallorum in hydrargyrum. Est & alius in pondere addendo explicatus, qui imposturae plus habet quam artis, alii suis exponentur locis, ut cum de auro uitae & c. agetur. Id tamen monendum est, cum constanter a ferro dissideat, eique iungi nolit, arte quadam conciliandam amicitiam esse, quae postea ualde est stabilis. Assequemur hoc per ferri repurgationem, de qua suo loco. Hoc, unio scilicet coagulati cum metallis, in colorationibus, transmutationibus, sophismatis ingeniosis, & c. est ut plurimum declaratum. Cum aliis deinde rebus componi solet mortificando, ueluti, cum pro usu miscetur pinguedinibus & c. quae ratio ad pharmacopoeiam suam pertinet. In Chymia excellunt duae potissimum per sublimationem misturae, quarum una fit cum sulphure ad artificiosam cinabarim, quam usifur aut zinzifur uocant, altera cum sale ammonio, & similibus ad Mercurium sublimatum. De Cinabari Factitia. Cinabaris factitia est magisterium compositum ex hydrargyro & sulphure una commistis, & sublimatione in massam sanguineam unitis. Id ars excogitauit ad imitationem minii natiui secundarii, ex quo Plinius ait excoctum hydrargyrum, quod tamen praeter sulphur & hydrargyrum, lapidem continet, & c. Proportio mistionis est uaria, unde etiam color modo lucidior, splendidiorque est, modo minus, quanquam & caloris modus uarietatem inducat. Agricola: " Minium deterrimum faciunt, qui aequant portiones sulphuris & hydrargyri: optimum qui id ex solo argento uiuo conficiunt. ( At non fit ex solo ) ratione iam explicata. Alii in catino statim duas argenti uiui, & unam sulphuris in catinum coniiciunt sine mistura. " Interdum duabus sulphuris citrini miscentur tres hydrargyri secundum pondus. Nonnunquam una sulphuris componitur duplo uel triplo argento uiuo. Praecipiunt alii decem sulphuris ingerere tres hydrargyri. Sed & aequales sumuntur, & nominatim ad usum pingendi plus sulphuris accipitur, ut rubedo fiat illustrior. In aliis, praesertim ad fumigandos Gallicanos ( cui usui fere in medendo hodie addicitur ) iudicant satis esse uncias tres sulphuris, aut etiam quatuor, ad libram hydrargyri. Apud Paracelsum etiam sal adiicitur. Quaecunque sit proportionis ratio, sulphuri eliquato in sartagine, ( uel olla ) immiscetur paulatim hydrargyrus calefactus, ( uel etiam mercurio in panno collocato ingeritur sulphur fusum, & comprimitur ) donec in unum corpus conierint ambo. Hoc teritur, poniturque in aludele seu uitreo lutato, seu lapideo, ut quarta duntaxat pars sit plena. Adaptatur ei alembicus caecus, cum foramine in uertice, per quod tum humidi spiritus emittantur, tum quantitas sublimati & color iudicetur. Id autem conum habet mobilem, ut possit recludi pro libitu, in quo cauendum est, ne conglutinetur adhaesu sublimati, quod fiet si moueatur uertaturue saepius. ( Ueteres etiam sine alembico in cucurbita longa angustioris faciebant. Agricila co¬ quitur igni lento, donec tam amplius nullus argenti uiui mo¬ tus auribus percipitur. ) Datur ignis lentus per tres horas, siniturque euolare humiditas per foramen apertum. Cum spiritus sicci scandunt, quod deprehenditur ex eorum adhaesu, & gladio polito ( uel lamina ) halitu humido non amplius tincto, clauditur foramen, & ignis augetur. Qui maiores massas uno opere conficere cupiunt, uasis respondentibus, per infundibulum submittunt materiam copiofiorem, postquam sentiunt priorem fere esse euectam. Sed una uice non plus duobus cochlearibus demittendum est, ne uas rumpatur. Eius etiam gratia foramen saepius liberandum est, ut sit aditus tubo infundibuli. Securius ages, si minores feceris massas, quibus perfectis, alembicum amoueas, easque eximas, postea uero suppeditata noua materia, procedas ut ante. Cum per spiraculum apparet fumus rubet, ( primo enim exit luteus, postea caeruleus, postremo ruber ) finis adesse iudicatur, id quod uno uel pluribus fit diebus, prout industrius est artifex, & copia magna. Si ad medicinam expetitur, ( ut ad ulcera, item intra corpus, quanquam nulla necessitas uidetur id suadere, cum aliae suppetant medicinae satis felices ) cauendus est hydrargyrus impurus ex plumbo. Itaque purificandus est per destillationem, aut sublimationem, & expressionem per corium: per lotionem item ex acida muria, donec crystallinus seu coelestis euadat, uel lunam non amplius inficiat. Alii philosophicam purgationem requirerent. Qui in aliquo impuro fuit opere, similiter improbatur. At quem ex auro, argento, aut ferro faciunt, utilis quidem foret, sed rarus est, & nimio constat. Alterari potest cum auro & argento in eodem solutis, aut ex uenis istorum metallorum peti, & repurgari. Sulphur quoque mutari debet floribus suis bis aut saepius sublimatis, post macerationem in spiritu uini Theriacato, uel quouis alio liquore. Maxime uero praestant hi, qui ex marcasitis auri & argenti sunt extracti, aut a calcibus horum eleuati. Paracelsus in chirurgia magna sublimat cum tanto sale petrae quantae est misturae sulph. Nonnunquam addi possunt flores, uel tinctura stibii, calx coraliorum, & similia, cum quibus item ad usum com¬ poni ipsa cinabaris ita praeparata queat. Cinabarim factitiam exitiosam & uenenatam ex sententia Plinii iudicant. & hydrar. Non diffitendum id est si arsenicum sulphuri commistum sumatur, quod saepe in uenis euenit, aut hydrargyrus plumbatus, maxime uero si malo usu prostituatur, sed si principia corrigantur, uenenum per se non est, & perite adhibitum non raro iuuat. ad fumum luis Gallicae. Alibi diximus cinabarim factitiam nostram nec Plinio, nec Galeno, nec Dioscoridi fuisse notam. Itaque non sunt dicta de cinabari ipsorum ad nostram trahenda. Lib. 33. c. 7. In usu uulgari est sulphuris uena seu lapis, quem sulphur uiuum appellant Galeni authoritate prolata. Uenenositatem ipsi suae asscribunt, non nostrae artificiosae. Nusquam peccatur frequentius, quam in fumo, qui longe nocentior est prae¬ cipitato. Extitit nostro tempore impostor quidam, qui suam quandam compositionem titulo magni arcani uendidit, & certum est, a plurimis citra noxam sat multam quantitatem sumtam esse, neque tamen etiam cum aliquo leuamine. Aliquibus etiam profuit, sed forte fortuna conspirante usu cum eo quod res exigebat. Neque enim ille empiricus multum sani in usu suo habet. Sed magnaquae¬ stio est fue¬ ritne Gale. Quod si medice detur, ex artis praescripto, idque adiunctis competentibus, non dubitandum est, quin utiliter possit adhiberi. Factum periculum est in cinabari uulgari, ad ignem tamen tosta, quo spi- ritus graues & foetentes secesserunt, & postea adiecta elutione in aqua Theriacali & compositione cum croco, & puluere perlarum. uiuum sulph. lapidea uena adeo im¬ pura ut in officinis ha¬ betur. Haec data multis est citra omnem noxam etiam minimam, quae sentiri potuisset. Constat sociari nostratibus uenis perniciosos spiritus. Neque uero haec dicuntur, ut imperitorum audaciae aliquid incitamenti, aut patrocinii suppeditetur. De natura rei & uero usu aliquid monere, nihil habet ab officio nostro alieni. Uerus usus etiam uenena in adiumenta salutaria mutat, quem qui ignorat, is periculosis aut dubiis abstineto. Cinabaris Caerulea, Seu Uideant itaque medici quid agant dum istis u¬ tuntur crudis. Lazurii species. Fit & cinabaris caerulea item ex sulphure & hydrargyro, hoc triplo, illo duplo, sed adiecta una parte salis ammonii factitii, idque in hunc modum descriptione Agricolae: Sulphur pulueratum in catino lithargyro obducto liquatur. Mox adiicitur saltritus, & hydrargyrus. Permiscentur omnia probe per bacillum. Mistura refrigerata teritur, & immittitur in cucurbitam uitream luto duorum digitorum loricatam, adiecto alembico cum uertice perforato. Ubi exiccatum lutum est super tripode ferreo ignis e prunis additur lentus. Spiritus humidi per laminam ferream foramini oppositam explorantur. Cum his cessantibus sicci apparent, obstruitur foramen luto, & ignis augetur per horam, indeque iterum augetur, donec fumus appareat caeruleus. In uitri refrigerati fundo ( inquit Agricola ) residet caeruleum. Liber uetustus 200. annis ante Paracelsum in Germaniam Uenetiis illatus, sulphuris unciam liquat in sartagine, admiscet salis ammonii semunciam, & hydrargyri uncias duas. Massam frigefactam terit, positam in uitro uel olla lutata igni lento adhibet, lamina foramini obiecta ad spiritus humidos explorandos. Post auget ignem per horam cum spiritus sicci apparent. Inde intendit dum fumo citrino cessante caeruleus exit, in fundo est lazurium. Tract. I. Cap. Xxxiu. De Hydrargyro sublimato. Hydrargyrus sublimatus est magisterium compositi argenti uiui cum sale, uitrioloque potissimum per sublimationem, ad speciem coagulati crystalli. Sales potissimum uolatiles, & in his maxime ammonius cum atramento sutorio hanc compositionem ingrediuntur. Nonnunquam uero etiam adduntur alia, sed minus principaliter. Uariat item proportio misturae. Interdum enim aequales sumuntur, interdum minus hydrargyri. Usus sublimati praecipuus est in metallicis tincturis. Alias ad noxia animalia perimenda ( ut mures, & tunc iungi solet arsenico albo, muscas, & c. ) nonnunquam ad externa corporis humani uitia, ut scabiem, & c. ( idque, in unguentis uel aquis certis ) item ad mangonia faciei usurpatur, sed quam cautissime. Penetrat enim statim totum corpus, & uirosum quid in lingua sentitur, etiam si extremis pedibus, cruribus ue illinatur. Intra corpus eum nemo adhibuerit, nisi improbus. Corrigi malignitatem posse per rectificationes Chymicas, & praesertim fixiones non negauerim, sed nulla necessitas cogit in tam suspecto medicamento ad hunc finem elaborare. Iusserim etiam abstinere a uasis his, quae facta sint ex cupro per sublimatum dealbato. Effectus plaerumque sapit caussam. Ratio compositionis a Chymicis haec traditur. Salammonius quantus libet ( aequalis uel amplior ) conspergitur aceto & teritur in pastam cui mistus undiquaque hydrargyrus exiccatione facta sublimatur. Uulgariter adiicitur uitriolum, uel sal communis cum pari uitriolo, ut utrumque sit subduplum ad mercurium. Sunt qui cadmiam fornacariam ex aere addunt, & stibium cum alumine. Eximitur cum filo ferreo, teritur cum fecibus quod sublimatum est, iterumque sublimatur. Tertio abiectis fecibus cum sale communi tantum eleuatur fortiter, nec scandit alte. Uel: Libra una hydrargyri, salis ammonii, salis uulgaris, uitrioli albi quaternae unciae teruntur eo ordine, ut pulueres primum misceantur, affusoque aliquantulo aceto in pastam redigantur, cui paulatim ingeritur mercurius, & exacte permiscetur, ne appareat uspiam. Euadit autem nigra massa, quae siccanda est ad calorem blandum ne effumiget mercurius. Haec siccata iterum in marmore teritur, & aceto potatur, siccaturque usque dum hic labor septies sit repetitus. Tandem probe resiccata massa in puluerem ducitur in marmore, & in sublimatorio igni lento per horas quatuor admouetur, donec humidi spiritus euanuerint. In de augetur ignis per horas duas, & sublimatur secundum artem. Si sublimationem repetas, perspicuus euadit instar crystalli: & nominatim ad opera metallica quod sublimatum est, redditur capiti mortuo, una teritur & sublimatur quater eodem modo. Signum perfectionis iudicatur, si prunis iniecta pars non fumiget. Interdum tamen quinta uice absque capite mortuo per se quod purum est sublimatur. Alia sublimatio: Hydrargyri, salis communis, uitrioli, par quantitas ad ignem blandum in massam redigantur, ducantur diu super marmore, puluerataque sublimentur in uitro per horas 14. igni per gradus dato. Alia: Hydrargyri, uitrioli, singulae librae, salis fusi unciae septem cum dimidia, capitis mortui de aqua forti uncia, misceantur agitando, siccentur, tritaque in sublimatorio primum igni blando imponantur, ut humidi spiritus abeant. Hoc facto, augeatur ignis, fiatque sublimatio per horas 12. sublimatum teratur cum sese uncia uitrioli, & uncia salis, denuoque sublimatur, quae opera repetitur usque ad septimam. Ualet ad metalla. Alia: Hydrargyri, salis communis singulae librae, coleotaris librae duae, salis petrae selibra, salis ammonii quatuor unciae, cum aceto commisceantur, ne appareat hydrargyrus. Lento igni prolecta humiditate, postea fiat sublimatio ad ualidiorem. Ad rem metallicam nonnulli ita parant: Recipe cerussae, salis nitri, singulas selibras, sal. alcali libram, mista sublima, sublimato immisce mercur. & una iterum aliquoties sublima. ( Magna praedicant de illo sublimato. Aiunt enim mercurium inde fieri tractabilem malleo, sublimatum ist ud solui in catino calido, aqua eius dissolui metalla, & c. Ad cerussandam faciem Alexius ita facit: Hydrargyri libra, salis communis selibra, nitri triens, aluminis usti tritique sesquilibra, addito aceto, in quo parum nitri sit solutum, commisceantur: fiat sublimatio ex arte, si uis eximere, uas bene munda, & caue ne quid alieni incidat. Frange deinde & extrahe, quod in fundo restat, ex eo potes salem conficere per solutionem, filtrationem, coagulationem, cuius usus est in sublimatione secunda, potes enim quater opus repetere, cum nouo semper sale & alumine, fitque ualde praestans, quo pacto crystallinam accipit perspicuitatem saepe sublimatus mercurius cum sale ammonio. ( Hanc perspicuitatem intelligunt quidam cum uolunt in materia lapidis debere hydrargyrum exaltari cum aquila expansa, id est, sale ammonio uolatili, & deduci ad crystallinam puritatem. Agricola ex hydrargyro & uitriolo solo ita conficit: Aequales argenti uiui & atramenti sutorii affuso aceto teruntur in mortario, donec hydrargyrus non appareat. Misturae intra duas patinas fictiles trium horarum spacio coquitur. Tum auffertur, & cum patinae refrixerint, ex eis eximitur tam liquidum, etiam solidum, rursusque in marmore teritur aceto subinde aspersum & coquitur. Quae eadem iterantur, donec omne argentum uiuum in opercalum sublatum ignis calore concreuerit. Huius loci est & arsenici factitii tam lutei quam crystallini, confectio, quam Agricola his uerbis expediuit: Sunt praeterea duo auripigmenti factitii genera, quorum utrumque splendet, sed alterum album est, quod ueris in albo subluteis, aut in eodem distinguitur subrubris: alterum luteum, quod uariatur nigris subruffis plus minusue luteis uenis: quorum utrumque ex crustis auripigmenti fossilis conficitur, ad quas quidam tantundem salis fossilis adiiciunt. Haec trita in duobus fictilibus uasis patellarum instar latis, nec admodum profundis, intus plumbo illitis, & qua committuntur obturatis luto, coquuntur usque dum totum auripigmentum in sublime sublatum superiori uasi adhaeserit. Dein iterum ac saepius teritur, & coquitur, donec candidum fiat. Luteum uero tanti laboris non indiget. Haec ille. Indicat aequales auripigmenti & salis gemmae commistas debere in sublimatorio eleuari uasis clausis, luteum prima secundaue sublimatione fieri, album pluribus, semper nimirum, eo quod sublimatum est reddito fecibus, & denuo eleuato, usque ad crystallinam perspicuitatem, plane ut sublimatum fit crystallinum. Inde etiam luteum nocentius esse aiunt albo, & utrisque aureum seu auripigmentum, quod album sit elaboratius. Tract. I. Cap. Xxxu. De gemmis ex mistura. Magisterium compositionis etiam attingit gemmas, potissimum autem lapideas, quae in metallorum matricibus, aut aliis terrae seminariis inueniuntur, quibus similes ars exprimere certarum rerum mistura annititur. Hoc fit dupliciter. Per mistionem & appositionem, ut & in metallis. De hac suo loco. De illa nunc. Mistura euadunt gemmae primum adulterinae, seu potius ludicra gemmarum idola, qualia ars uitrariorum ex tinctis uarie uitris concinnat, in quibus uix est externae speciei simulachrum quoddam. De his uide Portam alios. Eiusmodi est & externa tinctura per fumos & ignes. Sed nobilior & Chymico dignior est conflatura secunda, in qua non tantum facies externa ad uiuum tentatur, sed & uirtus interna, quandoquidem cognitum est, fere analoga esse seminaria gemmarum & metallorum, quod non tantum saepe in iisdem inueniantur mineris ( ut adamas, magnes ferrum. & c. ) sed & gemmae in se metalla contineant ( ut lazurium auri puncta, & c. ) & postea frequentissima sit circa metalli fodinas fluorum inuentio adeo uicinorum gemmis, ut saltem fixitate uideantur distare. Praeterea etiam eadem crescendi ratio est in gemmis, metallis & fluoribus, uidenturque principium rude seminalis uirtutis, qualis in plantis perfectior est, in se habere. Itaque & ad certam uel in libero aere tendunt formam. Imo & metalla facile in gemmarum materiam uertuntur, & possunt reuocari ad classes mutuas, sicut & marcasitae. Inde Lazurium argentum, seu electrum refert, magnes ferrum, rubinus aurum, & c. Haec itaque compositio non pro impostoria habenda est, sed pro proxima naturae imitatione. Cum enim principia sint analoga, ita ut uideantur eadem substantia, at aliter duntaxat affecta metalla gignere, aut gemmas: ars reuocat metalla ipsa & similia item ad substantiam illam, disponitque aliter miscendo, alterandoque. Et sic uirtute essentiaque gemmas producit, quas efficaces esse nemo negabit, cui constat metalla & eorum calces non sine uiribus esse. Duo porro modi huius artificii maxime sunt comprobati. Unus communi massae incoquit metallorum & mineralium aliorum uirtute praepol¬ lentium calces aut tincturas: alter succos miscet. ( Hos duos modos maxime illustrarunt duo artifices, Bapt. Porta scilicet, & Dornaeus. Quae Paracelsus tradidit, uidentur ineptiae esse, & c. ) Massa illa communis, aut crystallus purissimus est a natura acceptus, aut e silice similibusque ita comparatur. I. Modus. Silices fluuiatiles calcina in reuerberio, & redige in puluerem impalpabilem. Huius partibus duabus adiice salis tartari, salis alcali partes singulas. Subige cum aqua in massam, quam exiccatam in reuerberio torre donec ignescat, neque tamen fluat. ( Alii albumina ouorum praeparant, uel similia in mucores resoluta, & fixa. Inuenitur aliquando silex candidus & perspicuus in auri & stanni fodinis, ad opus istud non ineptus, qualem memini Slacceu ualdae effossum. Fluores nisi figantur prius, aut saltem ingeniose eliquentur, uix conducent, praesertim autem periculum fieri poterat in pyramidibus sexangulis adamantem repraesentantibus, quas radios, Sthralen, uocant, & c. ) Tincturae, quae sunt altera pars compositionis, e metallis extrahuntur, aut magisteria calcium & liquorum in earum locum ueniunt, nonnun¬ quam etiam metalla integra miscentur. Et si requiritur perspicuitas, ita prius elaborantur ut transluceant, ueluti cum calces metallorum soluuntur & filtrantur ad purissimum, & c. In aliis mineralibus potissimas habet hydrargyrus fixus, sulphur fixum & similia quae prope ad metalla accedunt. Conflaturus itaque gemmam primi modi, sint in promtu colores metallici ingeniose lecti & praeparati secundum rationem gemmae quam exprimere cupis. ( Imitamur autem potissimum nobilissimas, cum ignobiles operae precium non exhibeant, & alias abundent, uel etiam nouam aliquam meditamur. ) Massa illa communis fundatur in catino, quem prius madefeceris aqua lotionis plumbi usti, ne massa ita concrescat illi ut uix possit abstrahi, attende autem, ut tam diu in fluxu stet, dum plane depuretur, fiatque undiquaque sibi conformis, citra omnes bullas, uel uesicas, quae possint gemme continuitatem laedere. Deinde adiice tincturas, seu colores metallicos debita proportione, & cum delicuerint, exacte permisce. Sine tandem sponte relib. Ii. Alchemiae Tract. I. frigerari. Nota uero ideo etiam misceri debere quia colores graues fundum pe¬ tunt. Gemmam exemtam expoli. Potes autem massas grandes paruasque fingere prolibitu. Si molliores sunt iusto, suspende eas super aqua fixatoria ad tempus suum, quo figantur & indurescant. Ea autem fit ex liquore talci, in quo tantum uitrioli solutum sit, quantum capere potest. Haec una destillantur. Porta praecipit ut etiam post tincturas inge¬ stas per 6. Aqua ista usurpatur. Uel etiam super primae misturae uaporem suspenduntur: aut ex aqua illa destillata cum farina hordei fit massa, qua gemmae factae obducuntur, & in furno pistorio donec panis sit excoctus locantur. horas coquantur, ut mate¬ ria iterum clarescat, siquidem ob¬ nubiletur iniectu colorum. Si non sat durae sunt ab uno opere, instituitur repetitio. ( Destillant & fixatoriam ex talco, cadmia glebosa, uel lapidosa ( ex qua fit orichalcum ) alumine, uitriolo, ouorum albumine, calce ouorum, calce uiua, gypso, ferro, & c. ) Ita Rubinus fit ex massa illa, & plumbo usto, minio, aeris squama, cinabari. ( Per massam intellige crystallum. ) Uel: ◉ salis sodae uncias quatuor, pulueris crystalli uncias tres, squamae aeris, ( uel florum ) semunciam, foliorum auri grana sex. Mista colliquentur in catino clauso igne reuerberii ( Plaerumque uitrariae fornaci inferuntur ) ubi refrixere exime. ( Rubini frequentes sunt circa montem piniferum, ubi & auri uenae. Consentaneum est principia auri ibi degenerare in hanc gemmam. Ex tinctura auri rubea in liquorem seu oleum soluta, & crystalli liquore potissimum, non incommode fieri posse iudicauerim. Effoditur aliquando ex argentariis scaptensulis uena argenti rudis rubei tralucentis. Rubinum natiuum diceres pellucidum. Excoquitur ex ea argentum, licet non pro quantitate. Putant sulphure pellucido fuisse mistam. Sed nil obstat quin fluoris tralucentis, sulphuris & hydrargyri mistura partim corporalis partim spiritalis fuerit. Pellucet & mercurius cum sale rite sublimatus, qui si tingatur rubei sulphuris spiritu, eandem repraesentabit faciem, & c. Porta. Uitri libra, croci Martis zii minii tantillum seu unciae 3. Topasius conflatur ex croco Martis, minio & massa additis auri foliis. Smaragdus ex aere, croco Martis, & massa: prius posito minio. uel ex sale alcali depurato, crystallo, & flore aeris colato: Est gemma uiridis. uiret, instar segetis. Sapphyrus e lazurio argenti & massa. ( Porta quandam zapharam habet & uitrum, & c. Porta pro ea habet uitrum ex calce argenti con¬ flatum. Est terra quaedam caeruleo colore tingens uitrum. ) Chrysolithus ex massa & aere. ( Gemmam Plinius uocat aurei coloris micantem. Cardanus uult esse ueterum topazium uerum. Li. 6. mag. cap. 4. & 5. Porta negat differre nisi maiore nitore. Itaque plusculum aeris addit ad misturam topazii, ut aliquantulum uireat, & sic simulat chrysolithum. Card. lib. 5. ) Hyacinthus ex coralio, massa & auri foliis. de subt. ( Porta pro eo habet uitrum plumbi. ) Cyaneus lapis ex aere combusto & massa. Debet autem aes teri in exactissimum laeuorem: & quantitas sit prout dilutum colorem, uel spissum poscis. ( Porta pro singulis libris uitri singulas drachmas satis esse ait. ) Amethystus conficitur ex massae libra, & terrae sydereae quam manganesi uocat Porta, drachma. ( Cardanus ait ea tingi uitrum caeruleo, appellatque manganensem. ) ( Affinis his est carbunculus ementitus Portae, quem ita conflat: " Quatuor auripigmenti uncias tritas in uase uitreo lutato, obstructoque sublimat, donec iustam quantitatem in sublimi accrescentes pilae acceperint, quae tamen tandem decidunt, nisi caueas. Fracto uase auellitur cultro, quod adhaesit. Parua frusta possunt uniri, si frusto uitri liquefacto immisceantur, & c. Hanc compositionem non omnino iudicauerim absurdam. Lib. 33. ca. 4. In auripigmento enim seminarium auri esse indicat Cai principis conatus, " de quo Plinius refert, " quod magnum eius pondus iusserit excoqui, & fecerit aurum plane excellens. Rreciosus itaque carbunculus fiet ex massa crystallina, auripigmenti tinctura extracta per sublimationem, & auri fermentum rubeum. " ) Est & alia ratio huius conflaturae, non multum differens a priore, quam quidam sic describit: calcis silicum impalpabilis partem unam; minii de plumbo a sordibus purgati partes tres pone in catino ita ut non impleas ad summum. Confla arte uitraria, fietque rubinus. Si uelis Topasium, adde folia auri, ( at non eadem temperatura ) atque ita si hyacinthum. Sin smaragdum, appone aliquid rasurae chalybis ( aeruginis ) si sapphirum, uel amethystum, aliquid de uero Lazurio. Funde in reuerberio absque fumo. Sine refrigescere, & poli. ( Uix assequetur haec nisi qui lapidum istorum naturam probe calleat, sitque in temperaturis & ignium modo exercitatus, & c. ) Secundus modus comprobatus a Dornaeo descriptus est in proprio tractatu, cuius summa fere haec est. Calces metallorum sigillatim solue in aqua mercuriali: metallis autem accense & hydrargyrum: & quidem ad rubeas gemmas solutio hydrargyri corallini conducit, ad albas, crystallini. Itaque mercurius duas solutiones praebebit, caetera metalla quodque unam pro se. Solutiones singulorum filtratas sigillatim destilla in balneo usque ad siccum. Destillati liquoris partes duas serua, tertiam fecibus a fundo abrasis & tritis redde, inque phiola sepeli in fimo ( uel terra ) extante collo. Ea uocatur aqua terrea: ( quia scilicet mista est cum metallorum corpulentis liquoribus, & gemmarum etiam corpora figit. ) Duas partes puras, seorsim seruatas, in suo uitro ad aerem loca per annum, & caue ne quid uiolenti patiantur. Haec aqua uocatur aerea. Sic habebis sex aquas metallorum terreas, & sex aereas, praeterea etiam ex mercurio duas terreas, & duas aereas. Ex aereis gemmae fiunt certa mistura cum terreis, uel etiam solis. Est enim duplex ratio. Porro sit tibi concha uitrea, uel globus sectus & complicatilis, constans ex duabus partibus inter se commissilibus. Huic infunde aquam terream seu fixatoriam eius metalli de cuius natura uis gemmam confingere. Impone ei cymbiola caerea, ut leuitate sua innatent per horae quadranten clauso uase; itaque combibant uim fixatoriam ab aqua. Hoc facto immitte in illas nauiculas particulam aquae aereae eius metalli cuius erat & aqua fixa, iuxta magnitudinem quam expetis. Si simplicem gemmam requiris, solam illam aquam impone; ( & tunc recidit operatio ad transmutationes ) sin ex uariis tincturis compositam; praemisce iuxta suam temperaturam, & postea impone. Iniecto liquore uas claude, & sine stare per aliquot horas, donec uideris liquorem in cymbiolis coagulatum esse. Cognito hoc, aperi globum, & cymbia inuerte, ita ut gemma aquam fixatoriam tangat. Relinque in umbra, quousque indurescat in lapidem. Secundum hunc processum ex septem metallis lapis unus componitur, si scilicet septem aereas misceas & in cymbiis ponas, septem uero etiam terreas mistas in globo. Ita prima ratio misturae ex solis aereis constat. Altera ratio miscet aereas & terreas pro uarietate gemmarum uarie, ut: Carbunculus fit ex mistura aquae aereae solis, & eiusdem terreae. Adamas ex aerea & terrea Lunae. Sapphirus ex aerea lunae, & terrea Iouis. Smaragdus ex aerea Ueneris, & terrea Lunae. Topazius ex aerea Martis, & terrea Solis. Hyacinthus ex utraque Martis, & terrea Solis. Heliotropius ex utraque Martis, terrea Lunae, & aerea Ueneris. Alamandina ex utraque Martis. Pallax ex aerea & terrea Lunae cum aequali terrea Solis. Berillus ex Lunae & Iouis aereis, addita terrea Lunae. Margarita ex una parte utriusque Iouis, & quinque partibus aereae argenti. ( Haec ex Dornaeo sunt extracta. Non tantum autem de aqua mercuriali soluente solicitus debes esse, sed & de aquarum legitima praeparatione, & administratione. Liquores calcium metallicarum resoluti absque ignis ui uix in uitream consistentiam ducuntur. Cogita itaque quanta uis debeat esse in inhumatione, & ad aerem collocatione, si res caret aenigmatis. Infra docebitur de lapillis inhumatione emergentibus, & c. Caeterum lubet & Paracelsi, Mizaldi, & c. Lusus parumper perstringere. Paracelsus facit. Succinum ex albugine clara tincta croco. Gagaten ex eadem & fuligine. Turcesium ex albo oui & aerugine. Sapphyrum ex albo & lazureo. Rubinum ex albumine & praesilio. Amethystum ex eodem & colore purpurae. Alabastrum ex oui albo & cerussa. Margaritas ita: Album oui exprimatur per spongiam. Addatur calx talci albissima, uel conchae margariti ferae, uel hydrargyri cum stanno coagulati & in alcool laeuigati misceantur in spissam pultem. Siccentur ad calorem, formentur perlae, formatae perforentur seta, indurenturque. Foris illito albumine splen¬ dent. Coralia ita parat: album oui & cinabaris terantur in marmore, siccentur, formenturque rami, qui indurati illinantur oui muco. Sapphyrum etiam gignit ex oleo uiridi uitrioli, & oleo argenti uiui inter se coagulatis. Mizaldus coralia fingit ex scobe cornu hircini macerati in lixiuio fraxineo per dies quindecim, & postea admista aqua solutionis cinabaris. Haec lento igne coquit ad spissamentum, formatque coraliorum ramos, quos siccatos albo oui perlinit. Margaritas fabrefacit ex testis concharum fluuiatilium, uel margaritiferis coctis in lixiuio donec cortex niger secedat. Splendens pars laeuigata cum rore Maio destillato in margaritas conformatur, quae apricando siccantur. Si non splendent, oui albo illinuntur. Idem succinum nothum conficit ex crystalli laeuigati puluere aqua ouorum, & croco commistis, quae mistura in uesica uel uitro coquitur in aqua feruente ad duriciem; postea expolitur. Tandem solent etiam ex paruis gemmis, uel fragmentis fieri magnae per resolutionem in pultes & commistionem. Fragmenta uel paruae gemmae soluantur aceto radicato, in quo sit solutus sal proprius & una destillatus ad purissimum. Solutio in modiolos iniicitur & comprimitur data figura pro libitu. Suspenditur postea gemma illa super aqua albuminis, & figitur eius uapore. Si colores libet addere, solutae calces metallorum instillantur. Tract. I. Caput Xxxui. De compositione aliorum quorundam ex uariis mineralibus, & c. Nullum pene finem sibi inuenit misturarum e mineralibus proportio. Post metalla tamen & gemmas non ultimum locum obtinent colores quidam & similia; ueluti Scyricum Plinii, aerugo scolecia, & huiusmodi. Postea etiam Smaltum nuncupatum, Lazurium mistum, Uitramarinum, purpurina, Rosagallum, uioletum, & si quae sunt alia huius generis in picturis frequentissima: quanquam & tincturis chymicis quaedam, nonnulla i¬ tem medicinae inseruiant. Tradit Plinius Syricum olim factum esse ex rubrica sinopide, & sandice mistis. Lib 35. ca. 6. Ita & psoricum fiebat ex chalcitide & cadmia fornacum, paribus uel imparibus portionibus adiecto aceto uel uino tritis. Mistura ad solem torretur aestuosum, uel in fimo per mensem, 40. dierum relicta, post reuerberatur usque dum rubescat. Aeruginem Scoleciam Dioscor. Dioscorides li 5. ca. 45. ita componit: In mortario, inquit, cyprio dimidiam heminam aceti albi acrisque pistillo cyprio conterito, donec strigmenti crassitudinem imitetur. Plinius li. 34. ca. 12. Deinde aluminis rotundi drach¬ mam unam cum salis fossilis translucentis, aut marini quam albissimi, solidique aut certe cum nitri pari pondere terito in sole aestuosissimis diebus subsydus caniculae, donec colorem aeruginis contrahat & concretu strigmentosum fiat. Ubi autem se in uermiculorum Rhodiacis similium speciem coegerit, recondito. Santerna ad seruilia elata est. ( Huiusmodi compositiones uidentur quidem uulgaris artis esse, & nihil ad chymiam attinere; neque uero etiam sunt huius loci, si nulla industria, uel enchiria chymica fiant. Adducta uero sunt tum ut exemplorum loco sint, tum quia facili mutatione per artificia alchymica confici possunt, atque etiam ex magisteriis pure fieri debent, ueluti sinopidem & sandycem facile miscuerit uel quiuis, sed hic artis ministeria sunt adhibenda primum in depurandis istis per lotiones, reuerberationes & alia cuique congrua; deinde mistio ita instituenda est, ut alterum solutum in alterum penitus ingrediatur, eoque imbibatur. seu nutriatur, ut loquuntur artifices. Inde siccata summe laeuigantur. Alias non mistio foret, sed appositio. Ita accipienda res est etiam de scolecia, & similibus. ) Smaltum, quod & encaustum & terram Saracenicam appellant, mistura quaedam est ex massa gemmaria ( e silice uel crystallo facta ut supra ) immistis coloribus, consistentia uitri adiaphani & tincti, cuius usus est ad ornandum aurum potissimum. Nonnunquam conficitur ex albumine, chalcantho, sale alcali & uitro. Sed uariae sunt miscendi rationes. Lacteum smaltum ita iubent comparare: Calcis plumbi pars una, calcis stanni duae; uitri duplum. In reuerberio fundantur, cumque bene fluunt spatha ferrea exacte permisceantur. Nigrum tale est: Libra crystalli, coloris purpurei, & lazurei singulae drachmae. Componantur per fusionem, & ingestionem. Uiride: crystalli pars una, aeris usti dimidia, aut etiam florum aeris. Rubeum: crocus Martis, & crystallus. Smaltum amethystinum parant ex purpura & crystallo. Ita Porta docet smaltum rosei coloris concinnare, quod Rosaclerum dicit nominari. Unam minii & crystalli decem partes colliquant, commiscent spatha, & exemta in aquam praecipitant, idque ter repetunt. Additis calce aeris, cinarbari, uitroque stanneo, per confusionem fit massa rosea. Miscent & plura smaltha in unum uaricolor, cui misturae non taro ui¬ trum circumfundunt. Uicina his est uitrorum conflandorum, praesertim cum suis tincturis, ratio. Fiunt enim & ipsa plaeraque ex pluribus commistis, ut lapide arenario certi generis, uel glarea uitrea, silice, crystallo, additis cineribus, sale alcali, magnete & aliis, ueluti: ◉ pulueris lapidis uitrarii, uel sabuli partes duas, salis alicuius ( ut nitri, salis comm. & c. ) partem unam. Mistis adde particulam magnetis purgandi gratia. Uel: una pars arenae uitrariae duplo cineris querni aut fagini cum pauco sale muriae & particula magnetis commiscetur. Uel: crystalli triti duplum, salis alcali pars una, cum pauco magnete pro materia uitri est, quae in fornace funditur & repurgatur, post in alia recoquitur. Ita possunt calces metallorum commisceri, inque uitra metallica composita conflari, quae adiecto uitro stibiato etiam uim purgantem ac quitere possint, si infundatur liquor per certum tempus. Lazurium mistum fit hoc artificio. Lazurium uulgare officinarum cum aceto tere in pastam. Hanc illine argenti lamellis. Pone super olla plena urina, quam collocaueris in cineribus calentibus, uel prunis. Ita miscetur factitium natiuo. Mizaldus. Fit & in hunc modum: salis ammonii tres unciae, aeruginis unciae sex. Trita cum aqua tartari commiscentur in pastam, quam inclusam phiolae sepeli in fimo per octiduum, & fit color cyaneus. ( Uicinae hae compositiones sunt colorationis magisterio. Alias de lazurino uere composito dictum supra est cap. 34. ) Ultramarinum Alexii tale est: calcis argenti per aquam fortem factae uncia; salis ammonii unciae duae cum dimidia; aceti quantum satis. Miscentur. Quiete sedimentum expectatur, quod effuso aceto digeritur per dimi¬ dium mensem. ( Et hoc fit potius alteratione. Nominant Indicum, quod alias est color quidam ex India limo adhaerescente arundinum spumae, inquit Plinius, quod nigrum est cum teritur; at in diluendo misturam purpurae caeruleique mirabilem reddit. Aliud faciunt tinctores ex flore nigro adhaerescente aere in cortinis. ) Purpurina color quidam aureus est, picturis scripturaeque aptus, & fit secundum Alexium ita: Stanni fusi librae immisce hydrargyri uncias octo, salis ammonii & sulphuris item singulas libras. Misturam tere in mortario ligneo uel lapideo. In catino uel cucurbita lutata in fornace pone & coque per gradus ignis, agitaque subinde cum baculo, donec flauescat. Exemtam laua, tereque in lixiuio uel urina adiecto pauco croco. Lotio fit ita: agita eam digito, & probe macera. Postea imple uas urina uel lixiuio, & sine subsidere. Liquorem muta, & macera iterum donec euadat pura. Abstracto humore crocum immisce. Nonnihil uariat Cardani descriptio, quae est: plumbo albo foliato selibrae pondere misce tantundem hydrargyri. Postea salis ammonii, & sulphuris quartas singulas. Fiat massa, quam destilla uase uitreo. An imo est purpurina aurei coloris. ( Phlegma educendum est, & si non respondet color, refunde id, macera & iterum abstrahe. ) Huius loci est & tosagallum dictum, quod fit ex arsenico & auripigmento confusis, & in tabulas redactis. ( Baccius rosagallum nominat rubrum arsenicum ex arsenici materia uehementius ignita factum. Alii risam galli scribunt. ) Alii una sublimant. Ita uariae misturae fiunt ex succis uegetalium & terris lutoue minerali; ueluti uioletum ex decocto uiolarum purpurearum aridarum in cretam infuso. Purpurissum olim fecerunt ex creta argentea succo purpurarum potata. Indicum adulterarunt creta Selinusia uero Indico nutrita. Plinius etiam Sil ita confici tradit, inquiens, tinguitur omne Sil & in sua coquitur herba, bibitque succum. Inuentum Chymicum est & puluis pyroticus ad cuius imitationem plura alia ars excogitauit. Eius descriptionem exhibuit Porta: salis nitri a sale repurgati, item a pinguedine & terreis partibus liberati librae quatuor, sulphuris, carbonum salicis uel tiliae, singulae librae. Tusa, & per cribrum excussa, commiscentur granulanturque. Ualidior efficitur aucto sale petre, uel si maceretur in aceto & resiccetur. Ignem Graecum olim concinnarunt fere similiter: salignus carbo, sal petrae, aqua ardens, sulphur, pix, thus, caphura, filamenta lanae mollis, conmiscentur, recensente Porta. Est & lapis uomens ignem sputo uel gutta frigidae iniecta. Magneti miscent libras quatuor picis, sulphuris unam. In olla uitrata luto munita leuiter die primo funduntur, secundo ignis augetur, tertio reuerberatur ut excandescat massa, quae sponte refrigerata usurpatur. Componunt & faces uento inextinctas e sulphure, cera, colophonia, ellychnioque quod sit coctum in aqua ardente solutionis nitri. Omnino compositionum talium est infinita uarietas, & plaereque fiunt ex puluere pyrio, sulphure, naptha, oleis subtilissimis, colophonia, caphura, aqua ardente, calce uiua, cera, pice, salenitri, carbone, terebinthina, bitumine, gagate, succino, stercore columbino, adipibus, mastiche, thure, uernice, maltha, limo, pissasphalto, & c. e quibus bituminosa etiam sub aquis ardent. Medici Chymici in pharmacopoeia sua etiam illas uulgatas misturas huic loco debent, quales sunt sachara mista, unguenta, & c. Tract. I. Caput Xxxuii. De magisterio mistionis liquidorum. Commiscentur praeterea etiam res liquidae per artificia Chymica admodum uarie: ex quo genere praeclara sunt quae ex melle, saccharo, acero, uino, aqua muria, & c. Fiunt, unde apud ueteres, atque etiamnum pleraque hodie oenomeli, melicratum, oxymeli, oxysachara, oxalme, & his affinia. Oenomeli ita Dioscorides descripsit: Duabus uini ueteris austerique metretis miscetur una mellis, uel sex musti, mellis una. Confunduntur, coquuntur, despumantur. Cognatum huic est melitites ex quinque partibus musti, una mellis, & salis cyatho, qui paulatim inter coquendum inspergitur. Si uinum sit ex uuis acerbis, & triplo addatur mel simplum, omphaco¬ meli appellant. Melicratum fit ex una mellis, & duabus, uel octo aquae. Coquuntur fe¬ re ad absumtam tertiam. Melicratum uocant quidam recentem misturam, quae uero cum fermento & aromatis confecta est, & feruescendo instar musti repurgata, mulsum, seu hy¬ dromeli. Oxymeli sic est: Quinque heminae aceti, pondo salis marini, decem mellis, aquae sextarii quinque coquuntur ut decies ebulliant, & despu¬ mantur. Uel: Mellis duae, fontanae quatuor, aceti una: aqua cum melle coquitur & despumatur, inde addito aceto coquitur ad perfectionem. Est & alia proportio misturae, si mellis librae quatuor, aceti e uino & aqua binae, acetum scylliticum, quod oxymel appellant scylliticum, ita sit: Ses¬ cuplum mellis coquitur cum aceto scyllitico. Porta talem dedit descriptionem: Nouem aquae dolia, uiginti librae mellis, coquuntur in ahenis stannatis, sinuntur diu feruere, & agitantur ligneis rudiculis. Spumae tolluntur scopis, adiiciuntur duae librae tartari rubri, coquuntur donec soluantur, postea admiscetur pars octaua dolii aceti, & tandem duo uini optimi dolia. Sinuntur residere, & tandem colantur. Libra sacchari, bes succi granati, triens aceti, cocta ad spissitudinem syrupi, oxysacharam constituunt, sicut acetosum simplicem facit mistura aceti librarum trium & quinque sachari per coctionem unitorum, & c. Ita tres aquae, duae sachari hydrosachar praebent, leui coctione debite inspis¬ sata. Tales misturae non raro aromatibus alterantur, & pro aquis simplicibus sumuntur destillatae, ut in iulepis. Illo modo fiunt potiones Hippocraticae, Clareta, & c. Maceratis coctisue aromatis in uino, cui postea additur sacharum, & incoquitur siliraturque. Acidam muriam seu oxalmen faciunt ex solutione salis & aceto, cocta ad iustam spissitudinem depurantur per filtrum. Si mel accedit, mellacida muria uocatur. Thalassomeli ueteres ex aequo melle, aqua marina & pluuia, uel duplamarina, melle simplo conficiebant, & c. Chymici non sunt frequentes in eiusmodi compositionibus, nisi cum essentias suas pro usu miscent liquoribus integris, uel etiam extractis. Seruit interdum haec confusio essentiarum extractionibus, & c. Affinia his sunt quae ignibus aut humoribus soluta confunduntur e genere uegetalium maxime, ut pinguedines, pices, & similia: ita cum sales quoque raphano soluti, & in muriam redacti commiscentur, & c. Tract. I. Caput Xxxuiii. De magisterio appositionis seu ferruminationis. Magisterium compositionis per appositionem est, cum absque totorum commistione res extremis duntaxat uniuntur. Itaque huius usus est in incremento dando, fractis distracti sue restituendis, inducendo alterum alteri compulando, & similibus. Fit istud saepius quidem interuentu glutini seu ferruminis: Non raro tamen etiam fit extremorum colliquatio, attractio & similia. Ita ualorum fractorum partes non raro glutinat Chymicus per emplasticas illitiones, ubi colliquefactio locum non habet. Extremitates fistularum nonnunquam etiam colliquat, aut arctissime comprimit, ut in signatura Hermetica uitrorum. Sed multiplex est talium uarietas. Prestantes sunt metallorum conglutinationes, inaurationes, inargentationes, gemmarum iuncturae, & similia. Conglutinantur partes aureae uel argenteae, eaedem uel diuersae, per boracem, Chrysocollam, & similia, ita ut committantur extremitates arcte, iisque asseminetur scobs uel ramenta, aut particulae metalli sui, postea fluxus circum ponatur. Prunis adhibitis scobe fluente iunguntur. Plinius aurum argentosum ferruminari ait per santernam, auro & septima parte argenti, additis unaque contritis, signumque esse, si addita santerna nitescat. Aerosum uero dicit se contrahere, hebetarique & difficulter ferruminari & c. Ferri partes diuersae glutino cupri solidantur asperso uitro trito, uel simili fluxu. Uel: Cupro liquato immisce sescuplum arsenici albi uel alterius fluxus, & hoc glutine ferrumina ferrum, aut cuprum. Potes & ferrum frigide unire per fluxum potentialis ignis, qui humore madefactus feruet, & ferri extrema iuncta colliquat. Orichalcum integratur mistura boracis & limatae scobis orichalceae. Plumbi extrema committuntur oleo, uel alio pingui, cum stanno. Stannum item oleo. Pliplinius: Lib. 34. c. 16. Iungi inter seplumbum nigrum sine albo non potest, nec hoc ei sine oleo, ac ne album quidem secum sine nigro. Inaurantur metalla, ligna, uitra, coria, & c. Metalla potissimum per amalgama. Ex hydrargyro & foliis auri fit malagma: id inducitur argento qua subtilissime, & uase calefacto arcte illinitur pectiturque, ubi haeret, dissipa¬ tur diuaporatione hydrargyrus, & color illustratur. Apud Agricolam triplex est argenti inaurandi ratio: I. cum bractea tenuis tenui per malleum iungitur: 2. cum auro argentum suppositum una dilatatur: 3. cum uni parti auri concisi iunguntur sex argenti uiui, & factum amalgama inducitur per instrumentum ferreum. Sed oportet argentum prius candefactum restingui in aqua decoctionis tartari & salis, deinde filis orichalceis colligatis emundare, iterumque ad ignem calefieri & exhalare. Nonnulli oui albo, & similibus utuntur. Ferrum inauratur uel candenti imponendo folia, & cum laeui haematite aequando impingendoque, uel inducendo malagma, ita tamen ut locus uel aqua forti extergeatur prius, uel tali mistura: Tartari uncia, salis ammonii, aeruginis singulae semunciae, salis communis parum, eoque ex uino albo, & illine per setaceum ferro polito, postea induc amalgama, resiccato. Uitris, pergamenis, & c. Solet uiscidus liquor praesupponi, ut ex minio diluto cum aqua gummata, & c. Cuprum inargentatur ita: Tartarum, alumen & salem in alcool redige, adde folia argenti unum atque alterum: infunde in ollam uitratam, affusaque aqua cuprum iniice, & sine aliquando. Depecte postea diligenter cum scopis ferreis. Agricola eadem habet, sed praefracta: Cardanus ita: " Ollam argenti spuma illine, inde argenti bracteas tenues cun alumine sale & fece uini in arida cote tere, & in uas coniice, ignibus eliquata effunde in aquam. lubet tartarum, alumen & salem trita cum argenti foliis in cote terere, in olea lithargyro uel liquato plumbo il¬ lata ponere, aquam affundere, uas argentandum immittere, una cale¬ facere, & postea pectore. Quod argentare cupis, aceto in quo sal ammonius sit solutus, laua sedulo, postea argento uiuo uel albo plumbo illito, adde massam praedictam in aqua. Argentum uiuum uel plumbum ignibus diuapora. " Cuprum aut ferrum & c. Stanno argentoue inducitur, si prius maceretur acida muria ad calorem, ut fiat purum, postea affricatur pix flaua, & stannum liquatum infundendo inducitur, extergetur tandem stuppa canabina. Qui sum tuosius oblinunt, eluunt ferrum, aes uel orichalcum, aceto so¬ lutionis salis ammoniaci factitii. Mox in argentum, uel stannum, uel plumbum candidum liquefactum immittunt, & breui mora obducuntur. Fabri ferrarii sebum addunt liquato albo plumbo, & ferrum duntaxat politum immittunt. ( Alii inducunt stannum per ferrum candens: & picem haerente stan¬ no diuaporant. ) Uitra inaurantur si locus prius obungatur aqua forti boracis, & post imponatur aurum, uitrumque arena impletum super ferrea tabula uratur: alii aqua gummata, addito pauco oleo lini idem faciunt. Lapides inter se conglutinantur ferrumine ex calce, gypso, squama ferri, urina, uernice, glutino taurino, similibusue commistis, & nonnunquam coaceruantur plura. Testae ollarum, & fracturae etiam ferruminantur uehementi fusione, allitae pastae ex ferrisquama, uitro trito, aere, cum muria uel urina mistis, & c. Reliqua sunt uulgaris notitiae. Huius loci est glutinatio arenarum per resinam uel uernicem, unde fit lapis cui includere per iocum solent ( nonnunquam etiam seria res est ) numismata, literas, & c. Lapis tunditur in mortario in pollinem, miscetur albumine, oleo lini, & uernice seu gummi iunip. & fit durior, si multum gummi additur, citius concrescit & siccatur, si multum albuminis. Agricola. Mastix & Tragacantha glutinant testas ouorum & chartulas etiam indeprehensa machinatione. Unde docent Itali fallere signa, & oua integra uenenare, & c. Compinguntur & tabulae gemmarum, ut fiat, quas dupletas nuncupant. In locum uerarum successerunt simulachra quaedam, ex tabulis crystallinis colore sublito. Cum uere gemmae tabula est, ut Balagii, & c. Fundamentum e secto politoque crystallo conficitur, ea arte ut sibi respondeant, postea mastichis granum in cuspide cultelli liquefit, ut sit instar lucidissimae margaritae. Imponitur crystallo, & statim tabula adaptatur imprimiturque, & sic conglutinantur citra perspicuitatis iacturam. Simulachra uero fiunt ex utraque parte crystallina, adiecta tinctura quam uolumus, ueluti Smaragdina dupleta: Recipe mastichis, aeris florum, seu aeruginis subtilissime leuigatae, olei q. f. adde ceram paucam, commisce, sique opus est, adiice aquam. Hac mistura tabulam agglutina fundamento, & foris circa commissuras laterales appone eandem, ut lacunae expleantur. Agricola: Carbunculum praestantissimum faciunt ex carbunculo carchedonio, & crystallo illo superiore, hoc inferiore interlita tinctura. Plinius ait, Sardonychen e cerauniis glutinari gemmis. Quidam perforantur & implentur cinabari, & c. Rubini dupleta ita fit: Gummi arab. alum. sacharini, aluminis rupei, singulae partes coquuntur in aqua communi, addita aliquantula portione uercini minutim incisi, & aluminis catini q. f. ( ne multum sumas, nam color alias obscurabitur ). Hac mistura tinge lachrymam mastichis. Fundamentum in pala ferrea calefacito. Mastichen solutam ad ignem, ei impone, & applica tabulam calidam. Commissurae lacunas exple. Ad imitationem harum fiunt & aliae ita tincta mastiche, ut requirit gemma. Cum includuntur capsulis annulorum, poculorum, & c. Subiiciuntur bracteae metallicae ex argento aliisue, quae nonnunquam certo colore imbuuntur. Inde resplendet gemma illustrius, ut luxitem in rubino quasi scintillet modo, modo ueluti opaca sit, pro diuersa receptione luminis, fundamento in parte inferiore ad quatuor latera lacunae insculpuntur, sed citra perspicuitatis damnum. Porro ad glutinationis magisterium pertinet etiam granorum argenti rudis plumbei, absque coloris iactura compactio, quae fit per salem ammonium, nitrum, boracem, & similes fluxus, quod ad ornamenta, & ostentationem artis uidetur pertinere, & nonnunquam eiusmodi massae etiam signantur. Tract. I. Cap. Xxxix. De compositionibus seruilibus. Compositiones seruiles sunt, quae uariis artis operibus ministrant, hoc potissimum fine institutae, ut illis inseruiant. Ministratoriam functionem habent quidem etiam alia interdum, siue magisteria, siue extracta, sed hic non est finis eorum principalis, & potissimum etiam in se sunt simplicia. Itaque in suo manent loco. Huc pertinent mera seruitia, eaque Chymica, quae compositione fiunt e corporibus integris quidem at magisterio suo praeparatis, in quo genere sunt illa frequentiora, Lutum sapientiae, ferrumina fracturarum & iuncturarum, fluxus, cementa, coloritia, & c. Lutum Sapientiae Uarium. Hoc potissimum fit ad loricanda uasa uitrea, incrustandasque fornaces, aut etiam compingendas earum partes, & commissuras claudendas. Uaria constat contemperatione. Ad ignes mediocres: Fimus equi elutus ( uel etiam coquendo despumatus siccatusque, ) lutum pingue fornacarium, tomentum & muria: subigantur. Uel: Argilla, fimus asini, tomentum, farina, albumen oui, cereuisia, & c. Uel: Argilla, tomentum, equi stercus siccum, puluis uitri, aqua salsa. Ad uitra ualidum ignem expertura: Argilla, lutum fornacarium pingue, uitri farina, squama ferri, arena uitraria, & c. Uel: Argilla, cinis ossium, scobs ferri, sal uulgaris, cerussa, cinis clauellatus, calx, farina laterum, subacta omnia aut plaeraque cum muria. Lutum tenax: Figulina pinguis, sanguis draconis paucus, tertia boli, calcis uiuae subduplum ad argillam, glutinis uulgaris, q. f. oui album, sanguis tauri, tertia pars tomenti. Uel: Farinae laterum, squamae ferri, arenae subtilissimae, singulae librae, argillae pinguis librae tres. His commistis ingere tomenti libram, & cum ferreo baculo bene subige. Lutum in aqua durans: Album oui redige in aquam quassando, & saepe exprimendo per spongiam. Misce ei unciam polentae, ( pollinis ) Boli armeni, sanguinis draconis singula didrachma, medullae casei abiecto cortice unciam: muriae q. s. Fiat mistura liquidior, quae excepta linteis inducitur & siccatur in uase. G. Anton. Guerthaeus uernicem liquidum miscet eum calce & cerussa conterendo calide in lapide, quae mistura non admittit aquam. Lutum pro incrustandis intus fornacibus probatoriis, & similibus: Luti non pinguis ualde, siccati & cribrati partes sex: tomenti, arenae minutae semel tusae ana partes tres, scobis ferreae unam cum dimidia, argillae pinguis dimidiam, tantundem fimi equini despumati, aquae q. s. Misce & subige cum ferrea fuste. Ad testas, seu catillos fictiles: Pinguis argillae elutae, & siccatae partem unam, Ipseae Bauaricae ( uel pulueris catinorum fractorum ) mediam, silicis triti, uitri triti singulas octauas. Tusas per cribrum una traiice & commisce, iterumque cribra, & addita aqua lutum ad testas finge. Fit & compositio peculiaris ad catinos fornacum metallicarum. Terra enim seu lutum fuste ferrea probe subactum, miscetur cum farina carbonum, excussa per cribrum, cogiturque in massam cum humore. Ad crusibula: Cineris clauellati diligenter eluti libras triginta duas: cineris ossium uncias sex, argillae praeparatae uncias tres. Mistas pulueratasque per sacculum excute, subige cum fluuiali: Alii optimos faciunt cinereos catinos ex cinere scobis e coriis detractae, & cornu ceruino usto. Ferrumina Commissurarum Et Maltha alias uocantur. rupturarum. Cretae, farinae triticeae, uitri Ueneti, singulae unciae, farinae laterum, semuncia, tomenti e panno cotoneo parum, albuminis q. s. Fiat pasta que inducitur per pannum. Conducit in destillatione spirituum acrium. Uel: Lithargyri, pollinis uitri ana libram unam, farinae tritici lib. ii. conterantur, misceanturque oui albo. In madido panno illita puls imponitur commissuris, & ubi siccata fuerit, iterum illinitur foris. Ad orificia obstruenda fac pultem ex aequis boracis, uitri Ueneti, & carabes cum aqua calida, conterendo minutissime: impone orificio uitri laminam uitream ut tegatur. Alline pultem, admotaque pruna suffla ore, & colliquescet. Leuior mistura est ex farina adorea, & oui albo, quae inducitur per chartas, lintea, uesicarum taenias, & c. Uel etiam illis splenium e uesica bubula imponitur. Uel: Minii, farinae uitrariae, an. q. s. subige cum gummi iuniperi, & pauco oleo lini, ut fiat puls, quae inducenda est rimis per lintea, & postea ad solem siccanda. ( In aquis fortibus usurpatur. ) Uel Uel. Uernix liquid. bolus & cerussa. Uel. Uernix liquid. & aerugo. Uel: Minium, cerussa, calx uiua, uernix scriptorius, & ouorum albumen. Uel: Alcool lithargyri, & uitri singulae librae, farinae tritici librae duae, o¬ ui album q.s. Fiat puls mollis linteis inducenda. Maltha metallicorum ad fissuras catinorum in fornacibus, fit ex calce uiua, sanguine bubulo, & polline. Maltha ad aquaeductus & uiuaria conficiebatur olim ex calce uiua uino restincta & tusa cum adipe suillo, & sicu uel pice. Lithocolla ex puluere marmoris & glutine taurino, uel puluere lapidis ferruminandi, & taurino glutine, addito albumine uel pice interdum. Lithocolla gemmariorum ex puluere laterum & pice. Maltha ad cortinas saxeas fit ex calce uiua uino restincta, ferri squa¬ mis & umbilicis tusis, & oleo albuminibusque mistis. Fornacum commissurae solidantur mistura ex gypso, squama ferri, limatura ferri, farina laterum, urina. Trita illa cum hac misceantur in pastam liquidiorem. Uel: Limus, simus equi, tomentum, palea, charta, scobs ferri, gypsum. Cerae Obturatoriae. Colophonia, cera, resina: misceantur. Uel: Uernix liquidus, & pix. Uel: Cera noua, colophonia, mastix, thus: colliquantur, & immiscetur farina laterum. Uel. Sulphur, pix, cerussa. Uel. Cera & lacca. Uel. Propolis, mel, cerussa, resina. Uel: Pix per stramen fusa, cera per stramen fusa dupla. Commisce¬ antur. Uel: Cerae, resinae, ana uncias septem, Terebinthi uncias duas, drachmas duas, solue & misce ad ignem. Haec inseruit inserendis surculis, te¬ gendisque. Fluxus Compositi. Ad nobilia metalla: Lithargyri partes duae, silicis albi tusi pars una. Fundantur ad ignem in catino, in imo regulus erit, in summo scoriae, quas detrahe, puluera & usurpa, praesertim in explorationibus exactis: nihil enim rapiunt. Nota interdum, si tenera sunt metalla aut uenae, quod scobs ferri addenda sit, ne consumatur illorum substantia, sed uis fluxus in hanc uertatur. Uel: Cineris clauellati, calcis uiuae, salis, absynthii, urinae, singulae partes. Tartari, salis petrae, dimidiae singulae. Tusa coquantur cum aqua in aheno, sedimento facto aqua effundatur in uas peculiare. Illud insternatur colo lixiui ali. Aqua prior affundatur traiiciaturque sexies. Coaguletur in lapidem, in sicco seruandum. Facit potissimum ad auri grana rudia examinanda. Uel: Salis petrae, tartari, partes quaternae, boracis duae, misceantur trita. Uel: Boracis una, salis nitri calcinati, salis uulgaris binae, Tartari tres, misceantur. Uel: Tartari duae, nitri una in olla imposita pruna incendantur & conflagrent. Tere cum adhuc parumper calent, & serua: cum uti uoles, impone momentum salis uulgati. Ad ignobilia metalla, aut uenas: Sal fusus, borax, sal petrae, fel uitri album: misce. Alius: Salis nitri quatuor, sulphuris duae, Tartari una: misceantur. Uel: Stibii triens, fellis uitri, & salis singulae unciae, tres partes huius misturae uni metallorum iunguntur Uel: Fluorum mineralium, scoriarum eiusdem metalli, arsenici, sulphuris, nitri, & c. Horum pars una, illis pluribus commiscetur, addita farina carbonum dupla. Ita eliquantur uenae contumaces. Uide tamen diligenter ubi sulphur & arsenicum locum habeant, nam ualde sunt furacia. Fluxus qui uino uel aqua madefactus efferuescit, utilis ad ferri partes uniendas. Salis ammonii, salis uulgaris calcinati, aeris caldarii seu stanni, singulae unciae, stibii unciae tres: trita includantur panno instar pilae. Foris eam lorica luto ad digiti crassitiem: sicca, include globo figulino, & ad ignem reuerbera primo lenem, postea auctum, usque dum excandescat globus. Exemtam materiam tere. Compositiones Boracis. Aurifabrorum ingenia ad ferruminandum aurum, argentum ue, uarias inuenerunt chrysocollas, quas boraces appellant, quorum qui per congelationem fiunt, suo capite in essentiis exponuntur. Huc tales compositiones referri possunt. De Magisteriis. Alumen, & sal petrae soluuntur aqua, solutiones commiscentur, & coagulantur. Coagulo adduntur liquores oleosi. Uel: Amylum, mastix, euphorbium, coquuntur una ad spissitudinem ex uino. Digeruntur in fimo ad massam. ( Uetus compositio est: amyli, mastichis an. p. i. euphorbii p. ii. Puluerata coquantur in lacte ad spissum. Hoc in pelicano in fimo ponatur per mensem uel diutius donec fiat borax. Ex libro Herdenii. ) Uel: Lixiuium tartari filtratum, misce sale communi, & coagula. Uel: ◉ salis ammonii, salis nitri, calcis tartari singulas uncias, gummi Arabum, salis communis binas uncias, mastichis, aluminis rochae singulas semuncias. Lib. 33. ca. 5. Pulueratas infunde urina, coque & coagula. Huius loci est Plinii Santerna seu chrysocolla notha, ex Cypria aerugine, nitro & urina pueri, quae teruntur in mortario Cyprio, pistillo eiusdem generis ad crassitiem. ( Est quaedam compositio item apud Plinium ad aurum lignis glutinandum, quam appellat Leucophorum, & sit ex sinopidis ponticae selibra, silis lucidi libris decem, melinae Graeciensis duabus, quae miscentur inter se & teruntur per dies du¬ odecim. Cementa Et Coloritia Mista. Cementa mista ad cementanda metalla, pro uariis scopis fiunt uaria, forma pulueris, uel pultis; & regalia uocantur quae saltem ammonium habent, tantumque auro parcunt, caetera absumunt. Huius descriptio est hu¬ iusmodi: Aeruginis semuncia, uitrioli Romani, salis ammonii, nitri, farinae laterum singula didrachma. Misceantur, fiat puluis, uel cum aceto pasta, & c. Uel: Salis ammonii, florum aeris, uitrioli Rom. singuli quadrantes, boli armeni duae unciae, capitis mortui de aqua forti uncia. Fiat pasta ex pulue¬ ratis cum urina. Adhibetur etiam pro auri coloritio. Uel: Puluis laterum, uitriolum Romanum, sal uulgi, aerugo, sal ammonius, acerum stillatitium. Haec per solutiones, filtrationes, coagulationes, depurato summo studio; uitriolum etiam calcinatum, commiscentur. Aliter: Uitrioli, aluminis, salis petrae, sulphuris uiui, singulae librae. Salis ammonii selibra. Contrita coquuntur in lixiuio parato ex cinerum, calcis uiuae singulis partibus, cineris fagini quadruplo: cum aqua. Cocta de¬ spumantur, & coagulantur in lapidem. Cementi regalis uim assequitur etiam hoc: pulueris plumbi uncia, sulphuris uiui, salis petrae, singulae semunciae, arsenici crudi, salis communis binae unciae. Misceantur. Horum usus est ad separanda metalla inconstantia a fixis, sed cum interitu plaerumque illorum. Ita etiam spectantur & explorantur perfecta. Cementum mitius ad argentum: salis communis unciae octo, uirrioli Lib. Ii. Alchemiae Tract. I. Romani unciae sex, calcis uiuae unciae octo, limati chalybis sescuncia. Fiat puluis. Uel: Oleum sulphuris, oleum antimon. olei croci Martis, oleum Ueneris, singulae partes, misceantur cum salis comm. partibus duabus. Hoc cementum ad colorandam Lunam facit, sicut & hoc: croci Martis uncia, hydrargyri sublimati quadrans, calcis Lunae unciae quinque. Cementum dealbando cupro: arsenici albi unciae duae, salis nitri sescuncia, tartari albi uncia, cretae sescuncia. Fiat puluis. Dealbando orichalco: arsenici albi, tartari albi, sal. com. q. s. Ad plumbum: aeris usti, uitri triti, q. s. Coloritia ex rebus iisdem fiunt, diuersa tamen pro diuersis metallis, potissimum ad colores exaltandos, quanquam etiam ad iudicia perfectionis, ueritatis, & adulterii adhibeantur. Auri coloritium fit ex multo sale ammonio, nitro, aerugine, uitriolo, sale capitis mortui, uel ipso capite mortuo ex aquis fortibus. Argenti coloritium minus habet salis ammonii, uel etiam nihil, ut & salis capitis mortui. In pastas rediguntur, illud cum aceto uel urina, hoc cum aqua fontana. Affinis porro seruilibus compositionibus est pastillus plumbargenteus, ( Agricolae stannum uocatum ) qui fit in excoquendo argento, uel etiam auro, e uenis aut massis impuris, aut his ab aliis metallis liberandis. Inserui enim duntaxat elaborationi, cum mox fulmine facto segregetur. Fit colliquatione cum uenis, uel massis, sed diuersis modis pro diuitiis uenae, metalli, & c. Exempli caussa: si uena auri uel argenti diues excoquenda est, ipsa quidem in fornacem imponitur cum lapide, lythargyro, molybdaena, fluoribus, & c. At in catino ante fornacem illiquatur in plumbi centenarium: sin pauper est, in libras quinquaginta. Detractis scoriis & lapide, relinquitur stannea mistura. Minus additur plumbi si uena ipsa eo instructa est. Ita si aes habet aurum aut argentum tam in uena quam in excocto, suus est modus prout intra libram argenti ualor est, uel libram excedit, de quibus suo loco. Tract. I. Caput Xl. De magisteriis catalyseos, & primum per repurgationem. Magisterio Geneseos absoluto, sequitur de catalysi, cum totum in partes integrales dissoluitur, ex quibus compositum erat. Catalysis fit dupliciter. Aut enim repurgatio fit substantiae, aut separatio. Repurgatio substantiae fit, cum a superfluitatibus alienis substantiae adhaerentibus repurgatur. Neque intelliguntur hic ea quae nascendi necessitas pro adminiculis requisiuit, quae tolluntur per extractiones, sed quae foris circumstant, & pro impuritatibus externis habentur, mera substantia nihilominus suae extractioni relicta, si quidem adhuc est integra. Nam & essentificata cadunt ad hoc magisterium, si quid in apparatu illis accessit peregrini, propter quod sunt rectificanda. Inseruiunt huic magisterio potissimum abstractionum modi; deinde etiam alii, qui illis parum ualentibus substituuntur, ueluti excoctiones, abscessus, extractiones, & c. Illustres in hoc magisterio sunt repurgationes mineralium, ut metallorum, hydrargyri, salium, & c. Deinde etiam humorum, & his affinium. Mineralia aut statim nascuntur sua, licet non omnino pura, aut diffusa sunt per uenas, a quibus tamen item abstracta non semper sunt ab omni alieni¬ tate absoluta. Utraque emundationis ratio chymici est artificii, ( sed propter laborem officinarum sordidum, a uenis abstractio, & elaboratio per seruos administrata est, & postea excoctoribus aliisque relicta. Sed nihilominus scientia philosopho digna est, & magna industria, eaque subtilis remansit etiam in probatorum familia. ) De separatione itaque a uenis primo praecipiendum est; postea de emun¬ datione. De Uenis Metallicis. Quibus uenis steriles adhaerent minerae, ab his segregantur delectu, lotionibus, nonnunquam etiam tostionibus & similibus, ( sunt enim in praeparando usitatae, ustio, tostio, crematio, comminutio, lotio, cribratio, discretio, eaeque plures uel pauciores, uariae quoque pro minerarum diuersitate ) quibus sales uolatiles, mercuriales, arsenicales, sulphurei & alii spiritus facile abscedunt, quorum tamen praesentia uel usu praenoscenda est, uel diligenti examine: quandoquidem elaboratio non parum uariat praesentibus, absentibus. Ita habenda ratio est etiam diuitum, & pauperum. Simul enim eadem fornace uno igni non excoquuntur, nisi cum diuitum damno, & diuersa requirunt additamenta, regiminaque ignium. Praeterea uniformisne sit tota, an uaria contineat metalla: multum an parum plumbi, & c. Item refert: sicut & fixumne insit metallum, seu duritia sua perfectum, an molle & uolatile. Debet & furnus ita parari ne ullibi hiet rimis actis, aut quid humidi sentiat a quo excutitur metallum. His & similibus diligenter obseruatis, praeparatio instituitur & eli¬ quatio seu excoctio. Uenae diuites, & alioquin mites, si sunt unius generis, excoquuntur simul. Durae & intractabiles additamenta fluxuum tritorum, & cum carbonum puluere probe mistorum requirunt; discrepantia tamen, prout magna uel parua est contumacia. Ita & ignis, & directio operis uariat. Metallum diues nobile, aut mineris mistum acribus, excoquitur in furno clauso usque ad iustam copiam & maturitatem. Inde oculo reserato emittitur liquor. Uenae pauperes & molliores ignobiliorumque metallorum seorsim excoquuntur in fornace descensoria cum suffurnio, uel etiam praefurnio, ut res requirit. In catino segregantur iam eliquata, & seorsim est metallum, nempe loco inferiore; optima parte ad medium tendente, seorsim item lapis & minera quae tunc scoria, seu recrementum, & c. Uocari solet, abstrahiturque uncis, palis aut similibus instrumentis. Ad copiam uenae imponendae quod attinet, non debet esse nimia, & cum multa eliquanda est, submittendae sibi partes suo tempore. Cum praefurnium impletum est, effunditur in foueas, scobes, aut lebetes ferreas, fiuntque pastilli. Ita cum suffurnium in fornace curua refectum est, oculo facto emittitur in inferius locatum praefurnium, & c. Haec adeo generalis obseruatio est. Sed & in singulis peculiaria sunt praecepta, quae magistri probatorii, Zygostatae, monetarii, in summam contraxerunt, e quibus facile quid in magnis excoctionum operibus fieri debeat, dilucidum euadit. ( Maxima est uarietas & uenarum, & artificum. Itaque hic non scribitur quid quisque & quam multum coquat, sed quid conueniat ad finem praestabilissimum. Circumstantiae quid addendum, quid omittendum sit, satis mone¬ bunt. ) De Auro E Uena Excoquendo. Auri & argenti dites uenae plaerumque eadem excoquuntur arte, in furno scilicet clauso, prius calefacto seu per carbones tantum, seu per liquationem scoriarum, aut lapidis, aut fluorum, & c. Post imposito lapide facto ex pyrite & in panes fuso, inde uena ipsa cum lythargyro, plumbagine fluoribus, & c. Tandem carbonibus, ut impleatur fornax usque ad summum. Ita excoquuntur ad iustum tempus, quo praeterito, reserato oculo decurrit igneus riuus in praefurnii catinum plumbo liquato instructum, exeuntque scoriae primum, postea lapis, tertio metallum, & in catino uice uersa subsidet metallum, scoriae innatant, lapis in medio est; unde separantur. At in auro peculiariter. Elige diligenter ueram uenam, & grana eius, cum facilis sit a similitudine mineralium quorundam error. Grana autem auri foecunda sunt cinerea, uel lazurina in fractura Galaenam repraesentantia, aut dentibus dilatabilia & c. Haec si mitia sunt, meraque, excoque in plumbum, addito fluxu leni cum carbonum puluere. Si item ualde tenerum esset aurum, limaturam ferri appone, ne a fluxu dissipetur. Sin mineralia rapacia, intractabilia, aut montes inanes sunt inspersa; mitiganda uena est lotionibus, tostionibus, eliquationibusque cum fluxu, & tunc in plumbum facile intrat aurum. Est tamen in diuersis diuersa obseruatio. Si aurum esse in cadmia, ferrugine, ochra & similibus, non tamen plane syluestribus & contumacibus deprehendis: partem eius unam misce cum duplo fluxus lenis, & in catino paulatim calefacito, tandemque eliqua, quo facto submitte plumbum quindecuplum & excoque paulatini. Scorias a prodeunte liquore abstrahe: massam fulmina. Potes & plumbum una imponere, prout res feret. Marcasita auri ferax, ( quod cognosces si ignita & restincta in urina puerili bis terue, colorem non perdit ) quae est mera, non mista aliis mineris, tunditur, assatur probe ut candefiat; restinguitur urina, idque repetitur sexies uel octies donec inter assandum fumus exurgat nullus. Additur duplum fluxus, & octuplum limati ferri. Eliquantur. Adiecto fluentibus plumbo aurum suscipitur. Scoriis abiectis pastillus fulminatur. Quod si alia mineralia sunt commista: tusa uena torretur, postea eluitur de more metallorum, ut minerae inanes secedant. Assatur & in fragmenta saltem comminuta, & restinguitur urina. Inde teritur & eluitur. Eluta assatur iterum ( quanquam hoc non obseruetur ab omnibus ) & misto fluxu cum limatura ( quam & ipsam uulgo negligunt plaerique, tantumque probatoribus relinquunt ) funditur & in plumbum excoquitur, ut ante. Granata aurifera paupera tusa eluuntur, & excoquuntur ut paulo ante. In maiore tamen opere si magna copia uenae est, eaque pauper, excoctio fit in farno patentis oculi cum gemino catino, tantum addito praemissoque lapide ex pyrite. Inde facti panes aliquoties cremantur, & in plumbum excoquuntur. Nonnunquam adduntur fluxus uiliores. Sin ditia sunt, elaborantur ut marcasita aurifera syncera: hocque item in fornace si copia magna est, in catino uero extra fornacem, si parua. Nonnunquam lenta uena est, & ebullit in fornace. Huic addendus est sal fusus, & sufflandum. Nec alius modus est glareae auriferae, ex fluminibus aut fontibus extractae. Nonnnulli ad separationem adhibent argentum uiuum, quod amalgamando aurum combibat. Sed non sat fida operatio est. Aliquando ipse hydrargyrus in specubus, uel fluminibus inuenitur auro praegnans. Separatio fit per corium, & diuaporationem residui hydrargyri ad ignem. Excoquitur deinde per plumbum, seu fulminatur ad puritatem. De Uena Argenti. Uena argentaria mitis & mera excoquitur statim in plumbum septuplum, nisi ipsa secum habeat plumbum, aut uenam eius. Nam augetur & diminuitur plumbum prout adest uenae uel abest. Imponuntur & ordine scoriae, postea pyrimachus fusus, ex marcasita rudi factus, inde uena conspersa lythargyro, plumbagine, plumbo, & c. Stratis mutuis, idque in magno igni, nare follium praemunita ualuula. Sed haec uariant circumstantiis. Separatis in praefurnio, scoriis & pastillis factis, fulminatio instituitur, ut in auro. Si uena est pertinax & immitis ( ut marcasita, cadmia, & c. ) plus additur plumbi, & nonnunquam etiam praefurnio imponitur, ut recreetur facta reseratione oculi. Quin & si ueniae sunt asperae & combustiuae, non expectato secundo puncto, exhauriendus liquor est, & nouum plumbum catino imponendum. Reliquus processus est ut ante. Quaedam uenae sunt adeo degeneres, ut nolint plumbo argentum reddere. His addenda quarta pars fluxus est, idque potissimum in minore igne, in magno uero secundum analogiam. Quaedam in bullam seu uesicam exurgunt. Quod si obseruatur in probatione, etiam requirit additamentum fluxus. Solet autem id fieri cum spathum, aut fluores syluestres sunt coniuncti. Nonnullae sunt lentae & tenaces: his addendus salacer est, ut de capite mortuo aquae fortis, uel huiusmodi. Omnino additamenta & ignis regimen debite singulis accommodatum in hoc magisterio operae precium faciunt. Et huius gratia saepenumero furnus prius incenditur & calefit cum cineritio & praefurnio, eliquatis scoriis in eo, ut postea eo rectius excoquantur uenae, & citius fluant. Similiter & alia procurantur, quae uenarum aliarumque rerum conditio requirit, & peritiae artificis relinquuntur. Sine plumbo quoque per boracem uel salem petrae in mensa potest excoqui uena mitis laeuigata, cum diuitias eius explorare & demonstrare libet. Uena argenti egena excoquitur in pyriten, ut pauper uena auri, uel plumbum nigrum. Uena Plumbi. Ea plaerumque est Galaena, aut pyrites cobalti instar. Si mera est, duplum fluxus cum aliquantulo scobis ferre e adiicitur & uulgaris salis momento, quod est inspergendum. Excoquitur paulatim, cauendo ne carbones cinere sue in catinum incidant, & scorias multiplicent. Cum feruere incipit, ignis augetur, sed breui, ne diffletur plumbum. Ita cauendum est ne quid humoris incidat cum in praefurnio feruet. Quae immitis est, & rapacia mineralia secum ducit, tusa torretur, donec foetidum halitum non amplius emittat, ubi cauendum est ne fundatur calore nimio. Postea excoquitur ut mitis. Notandum uero uenam plumbi, ut & alias pauperes & ignobiliorum metallorum, excoqui fornace semper patente, nec clauso oculo, cum duplici praefurnio seu catino, ita ut saepe triduo idem opus duret. Nonnunquam proprius eius focus est ita concinnatus, ut lignis imposita uena cum scoriis ferri, ubi eliquata fuerit, decurrat in catinum subiectum, ubi scoriae abstrahuntur, plumbum uero effunditur in foueas. Uena Plumbi Albi Seu Stanni. Grana mera cum duplo fluxus & pauco sale excoquuntur, sicut plum¬ bum nigrum. Quibus mons, uel impuritates peregrinaque mineralia adhaerent: eorum fragmenta seu frusta torrentur, seu uruntur prius ut mitescant, idque in magno cumulo fit peculiari foco, cuius apparatus est instar calcarii. Usta moluntur in suis mortariis, eluunturque saepius, ut grana exeant pura. Haec postea iterum uruntur in clibano, donec foetidi halitus cessent. Tandem cum fluxu & sale excoquuntur absque limatura. Non opus est confluxum in furno ipso expectare, sed igneus riuus decurrit aperto oculo subinde. Inter urendum cauendum est ne nimio igni calcinetur, aut uitrescat. In praefurnio separantur recrementa. Uenae plumbariae pro examine etiam talis est elaboratio: uenae subtiliter tritae, & homogeneae, separatis scilicet peregrinis, pondo cum fluxus e sale uulg. sale petrae, tartaro & ferri scobe parte quarta, commiscetur, & in catino recente tecto statim magno igni liquatur. ( Nam lento auolat ) per se sinitur refrigescere, & eximitur regulus plumbeus. Uena Cupri. Uena cupri selecta & mitis excoquitur cum duplo fluxus & carbonum puluere ( fluxus hic plaerumque est fluor mineralis, uel scoria cypria uetus, item molybdaena, lythargyrus, ramenta elotae cadmiae fornacariae, & c. ) nonnunquam & sale adiecto. Caetera fere fiunt ut in argentea uena fornace clausa, nisi quod ignis ita temperandus sit, ne excessu destruatur metallum. Itaque cum strepere incipit fluxus, ignem intendunt, sed non diu. Immitis uena, & mista spiritibus sulphureis, & c. Torretur ante coctionem igni modico, & si opus est, tostio repetitur donec feritas secesserit cessante foetore, & colore puniceo apparente, cum facili laeuigatione. Adiecto fluxu postea excoquitur, ut prior. Quaedam adeo sunt contumaces, ut prius absumatur fluxus, quam excoquantur. His adiicitur fel uitri, uel tartarum crudum. Quibus mons additus est iners, eae elaborantur lotione metallica adhibita. Lapis fissilis Islebianus nec argentum nec cuprum reddit, nisi praeparatus singulari modo. Is niger bituminosus, aerosus, primum ex puteis extractus in aream effunditur in tumulum. Eius inferior pars circundatur sarmentis, in quae similiter iniiciuntur id genus lapides. Sarmentis incensis ignem concipiunt etiam lapides iniecti, a quibus incenduntur proximi & sic ordine caeteri. Si in ardentes mediocris pluuia decidit, magis ardent, citiusque mollescunt. Uena Ferri. Quae pura seu mera est, excoquitur cum additamento scoriarum, ferruginis, & similium. Quod si spiritus minerales coniunctos habet, torretur. Si insuper etiam montes, & mineralia peregrina, eluitur. Eliquatum quod est, malleis ligneis cogitur. Chalybs & stomoma medulla ferri est, & confluit circa inferiorem partem furni, uel saepius excocto & repurgato ferro conflatur, duraturque aquis in quibus restinguitur. In parua quantitate modo e puluere per magnetem separatur ferrum, & ad purum coquitur, modo uritur uena seu ignitur, teritur & eluitur per alueolum. Uena nonnunquam aqua limosa conspersa est maceranda. Furnus in quo excoquitur, respondet illi fere in quo ad purum redigitur aes. Est enim focus cum catino magno sine muris turritis. A latere oculum habet, ex quo cum catinus plenus est, scoriae emittuntur in foueam subiectam. Massa uero ferri uncis contisque euoluitur, & malleis ligneis solidatur. Scoriae Metalli Ferae. Uix fieri potest ut in magnis operibus sint plane metalli expertes scoriae: si tamen minus insit quam ut compenset sumtus, pro additamentis plaerumque usurpantur, aut negliguntur. Si operae precium sunt facturae, tunduntur, eluuntur, torrentur, & postea excoquuntur secundum artem. Uena Plumbi Cinerei Seu Bismuthi. Haec quia admodum uenenata est, auersis excoquenda est, uento secundo, in patente loco. Itaque in loco decliui fossa fit strata lapidibus & luto carbonibus misto farcta, in cuius decliui exitu locatur fouea instructa ut catinus. Imponuntur ligna fossae decussatim transuersimque: his iniicitur uena: quae liquata profluit in catinum, unde exhauritur in catinos, fiuntque panes. Potest & excoqui in furno simili ferrariorum, si in eius foco ante folles conformetur catinus luto farctus, ex quo foramen exeat cum canali in catinum inferiorem. Fit excoctio cum carbonibus & lignis, si fossitia est uena, sin elota, tantum carbonibus. ( Est & non contemnendus hic modus, qui fit in capsa quadrangula oblonga, impleta arenis & instrata lateribus, quibus imponitur crates ferrea eiusdem longitudinis. Crati iniiciuntur ligna, lignis uena. Illis incensis haec in focum defluit scoriis relictis. Opere absoluto euertitur crates; scoriae in cumulos congeruntur, & plumbum conuersum scopis eliquatur in panes. Debet haec capsa super palo uersatilis esse, ut ad uentum dirigi queat. ) Uena Stibii. Excoquitur per descensum coniunctis duabus ollis sepultis in foco arenario, & adhibito igni circulari superius. Olla inuersa duplo debet esse maior quam inferior. Opere absoluto tollitur superior, eximiturque refrigeratus panis. Uena Hydrargyri. Tusa excoquitur in clibano concamerato. Sudor concrescens in testudine, uel dispositis arborum foliis in concauum pauimentum decurrit. Foci autem uenam cum ollis continentes sunt intus ad parietes fornicis; & orificia foras exeunt, ubi & accenduntur. Diligenter autem spiracula totius conclauis sunt munienda. Uide Plinius & Dioscorides Uocant hanc caput corui. Ex ollis apertis exhalat hydrargyrus. Olim in catinis patella tectis coquebant, in summo haerentem liquorem detergebant. Si pauca est quantitas, apparatu destillationis aut sublimationis separatur, potestque fieri destillatio per ascensum, inclinationem & descensum, aqua posita in excipulo: per descensum autem si fit, puluerata uena in pastillos cum oui albo coniicitur. Uulgares excoctores in area quadam lata tanquam foco, circumposita lapidibus, ordine collocant duo uasa composita, quorum summum est matulae instar, inferius ut pixis plana. Infoditur utrumque, commissuris luto firmatis in terram mistam polline carbonum, uel aliam, ita ut superius palmum emineat. Lapidibus in circuitu sitis imponuntur tigna, & his arida ligna, quae incensa deorsum praecipitant hydrargyrum. Obstruitur autem os superioris musco. Alii si uena est pauca, destillant per alembicum pilei seu campanae instar, cuius rostrum committatur receptaculo, & fere duo ita iunguntur, ut uno excipiantur, & c. Uenae Aluminis, Salis, Chalcanthi, & c. Terra aluminosa, uel pyrites chalcanthosus coquuntur aqua, donec resolutus sit humor. Haec transfusa coagulatur ad consistentiam crassiorem. In hac ponuntur lignei bacilli, uel funes, in cupas ligneas infusa. Accrescit uitriolum, de qua re infra in lapillis. Nam extractionis modus cum hoc ipso incidit. Uenae salsae, ut soda, terra salsa, cineres, & c. Aqua perfusae in lixiuium rediguntur, quod ut muria coagulatur. Ita est & de nitro, cuius tamen apparatus etiam concurrit cum chalcantho, & c. Terra sulphurea, uel lapis pyrites sulphureus, fusoria descensione sulphur reddit. Fieri tamen id potest etiam per sublimationem. Tract. I. Cap. Xli. De Repurgatione metallorum a uenis separatorum. Metalla ( & his finitima alia mineralia ) siue absque mineris inueniantur statim sua, siue excoquantur, non simulita sunt pura, ut requirit exaltatio legitima. Itaque per magisterium separationis ( quod item fit citra extractionem ) alienitas adhaerens est aufferenda. Fit hoc in his quae laeuigari calcinariue possunt, lotione in acribus, puris tamen humoribus, ueluti lixiuiis, aceto salso, muria, aqua tartari, & c. Uel etiam calces soluuntur in liquores, & filtratione repurgati reducuntur: nonnunquam & ignibus torrentur: scabuntur & aliis artificiis tractantur. Que pura effodiuntur, aut e glarea fluminum eluuntur, solent a liquatoribus per fornacem non transigi, sed demergi in igneam offam praefurnii, & deinde una fulminari. Fit idem etiam in his, in quibus parum uenae, idque uolatile spectatur. In excoctis uulgo adhibetur ustio, cementatio, interdum & fulminatio, si quibus competit. Sed cum sua pene sit ratio singulis, ordine quae artifices de iis praecipiunt, recensebimus. Purgatio Auri. Uariis hoc emundatur artificiis, pro scoporum multitudine. Proprie ei competunt cementum regale, quartatio, antimonium. Cementum fit ita: ut aurum cupro confusum, & in laminas ductum, uicissim sternatur cum mistura cementi regalis, & reuerberetur, idque, si opus sit, repetatur. Massa cementata incoquitur plumbo & fulminatur: tandem aqua salis tartari absuitur, & stillatitia dulci rectificatur. Per antimonium repurgatur triplicata fusione. Stibium triplum liquatur in catino: Ei admiscetur auri pars simplex, atque sinitur probe coqui & fluere. Post effunditur in conum fusorium pingui illitum: pulsatur ad regulum. Hic decutitur & ponderatur, si quid restat in stibio, id inde extrahitur consumto eo, uel tuso & eloto. Repetitur hoc quoque tertio: inde extensum in laminas eluitur. Alii per plumbum fulminant, & tunc in laminas extensum abluunt: Alii in testa ignifaciunt, ut stibiati spiritus auolent. Quartatione purgatur, si tribus argenti partibus confusum soluitur aqua regia quicquid in eo est alienum, solo auro resistente. Sed non oportet regiam nimis esse acrem, alias & aurum corroditur. A quartatione fulminatur, & aqua tartari ablutum dulcoratur fontana. Hi modi etiam ex eo separant confusa metalla, ut infra dicetur. Qui lapidis studio tenentur, purgant cemento primum, postea antimonio, & tandem regia soluunt in calcem. Hanc spiritu uini misto sale tartari macerant, & tandem aqua dulci abluunt. Ueruntamen etiam satis est antimonium cum fulmine, sale tartari, uel liquore salis communis, & tandem dulcoratione & extersione per linteum mundum. Ego reuerberatum puluerem solui aqua regia, solutionem reduxi, & elui, successitque putrefactio Physica, qua in multam nigritiem fuit corruptum. Illa puritas non est exacta, deducitur enim tantum ad 15. Argenti Purgatio. In officinis massae fulminatae traduntur Zygostatae, qui curat eas torrere ad purum. semuncias, & grana 12. Chymici ad scopos suos cementant cemento leuiori, ueluti sulphure, sale petrae, & c. cum purissimum sit 16. Postea fulminant cum plumbo, inde dilatant in lamellas seu De Magisteriis. bracteas, quas maceratas aqua tartarea abluunt: praeterea edulcorant fontana, & probe tergent. semunc. Po¬ test tamen illa tostio deduci usque ad defectum unius denarii. Est & cum per aquas fortes in calcem redigitur & liquorem, quae repurgata reducuntur ut in auro. Etiam calx ipsa sine ulteriore solutione reuerberatur, reducitur cum fluxibus, & per plumbum fulminatur, indeque extenditur & lauatur. Laminae etiam coquuntur in aqua salis & tartari soluti per horae quadrantem, donec non amplius ductu lineam nigram relinquat. Plinius miratur lineam nigram ab argento relinqui. Sed id fit ab impuro, quod crudi mercurii & sulphuris non fixi aliquos spiritus adhuc secum habet. Eodem modo & hydrargyrus obnigrat digitos, licet sit albus aspectu. Tostionis ratio in argento est, ut massa in frusta comminuta cum cineritia testa in furnum imponatur anemium, & si placet, cupro uel plumbo addito, per tres horas coquatur ad iustum ualorem. Potest & sub tegula torreri. Purgatio Cupri. Cum eliquatum in massas est, & separatum a commistis metallis, excoquitur, donec purum fiat, quantum potest, id quod coronarium uocant, si est rubicundum, alias regulare. Adiiciuntur nonnunquam scoriae, & alii fluxus, praesertim si parua quantitas est, magistrales. Nonnunquam in scobem redigitur, quae ter mutato lixiuio coquitur, & secedit sulphuralienum. Habet & communem calcinationem, solutionem, filtrationem, reductionem. Cuprum regale calcinatur praeterea: calx ignifacta extinguitur aceto salso, & bene teritur lauaturque, quod item fit in aqua uitriolata. Edulcoratur tandem, & extergetur. Interdum cum sale gemmae cementatur in regulum, qui abluitur in laminas ductus, in aqua chalcanthina, uel caphurata per horas sex, uel octo. Inde extergetur. Macerant nonnulli, lauantque lixiuio acri foris, intus garo piscium, halecum, & sale, uel aceto salso. Orichalcum in laminas ductum, maceratur aqua tartarisata, uel etiam in ea coquitur. Postea raditur & extergetur, quae est externa mun¬ dicia. Dum in laminas per malleos ingentes tunditur, uel etiam ducitur in fila, nigrescit plane. Ea nigredo rasuris & lotionibus tartareis est extirpanda. Ferrum. Recoquitur cum fluxibus, separatisque diligenter scoriis, & sacco, in purum chalybem abit. Alias limatura eius eluitur aceto, deinde aqua pura, quoad omnis nigredo secedat. Ita praeparatus uel calcinatur, uel in puluerem ad medicinam teritur. Ferrugo & maculae eius delentur aqua salis tartari. Uel: Candentes laminae restinguuntur in aceto, in quo ebullierint sal uulgaris & alumen, idque repetitur crebro. Terunt & limaturam Lib. Ii. Alchemiae Tract. I. cum sale in mortario, mutato sale, donec non amplius infuscetur. Uel lauatur aceto, lota tunditur cum sale, aqua dulci eluitur, & siccatur extergendo. Alius: Tartari calcinati libram, salis ammon. aeruginis, singulas selibras coque ex uino albo, in colatura macera ferri scobem, & elue diligenter, donec tota sit pura. Edulcora eam & sicca: ita repurgatum non respuit amalgama, si recte egeris. Alius: Mars debet in suo balneo bene incalescere, desudare, & siccari, tunc fit familiaris hydrargyro. Stanni Purgatio. Liquato iniiciunt sebum, uel ceram, aut mel, donec haec comburantur: effunditur in aquam, & siccatur. Uel granula eius lauatur aquis acribus, uel calx per hydrargyrum facta, eodem tractatur modo, donec argenteam puritatem acquirat. Ita & plumbum funditur in trulla ferrea, iniicitur cera, siniturque comburi ( quantitas eius sit fabae ). Effunditur in aquam claram & granulatur. Grana abluuntur. Liquefactum etiam extinguitur aceto acerrimo, & post iterum aqua Chelidoniae, tertio aqua salsa, quarto in aceto solutionis ammonii: tandem funditur. Purgatio Hydrargyri. Uaria est pro scopis uariis. Lauant eum aqua Terebinthi, uel succo malorum syluestrium expresso, & clarificato, calefactoque. Uel oleo omphacino, quo remoto, affunditur aqua destillata, in balneo maceratur, & lauatur, donec nihil impuri appareat, praesertim si eo ad calida uti uolumus. Ad frigida, emundatur aqua absynthii, & uino astringente. Traiicitur & per alutam aut pannum densum saepius, ut relicta nigredo abiiciatur. Melius purgatur aceto destillato calido, uel aceto puro adiecta aqua, cum quibus in ligneo mortario teritur, saepius renouato liquore, donec nigrities cesset. Ita pingues halitus secedunt & detergentur ualidius. Nonnunquam cum sale albissimo teritur, qui cum est fuscatus, abstrahitur, reponiturque alius. Et nonnunquam muria affunditur ut sal solutus remoueatur. Alias non sat expedite totus e sale educitur. Qui uti eo uolunt ad magisterium transmutationis, sublimant cum sale ammonio, uel a uitriolo, ut supra dictum est. Nominatim autem summe purgari dicunt, si a sale & uitriolo cum aceto mistis, quibus ingeritur hydrargyrus, sublimatus reducatur, & cum nouis iterum componatur sublimeturque, repetendo hoc nouies. Reductio est si cum parte calcis uinae, & parte dimidia tartari mistus per retortam agatur, & postea per aquam abluatur, & c. Est alia repurgatio per destillationem. Miscetur calx uiua cum puluere laterum, & marmorum calce paribus. Huic misturae ingeruntur duae librae hydrargyri, donec liuidus fiat puluis. Destillatur per retortam, ita ut primum sinantur exire humidi spiritus, & his cessantibus receptaculum appo¬ natur, ualidoque igni hydrargyrus exigatur. Solet & per alembicum destillari septier, sed quia impuritas una ascendit, post singulas destillationes est colandus, atque etiam si opus est, acida muria abluendus. Cum tenuissima pars ascendit, solet tandem crassa quaedam instar thromborum assidere alembico, cum colore plumbeo. Ea crassities potest remoueri: Ubi ita septies est destillatus, & attenuatus, calce uiua & tartaro crudo puluerato eum permiscent, & agunt denuo per retortam: Ita purgatum censent ad transmutationis magisterium. Euadit & ualde splendidus, si per ignitam ollam, uel cacabum traiiciatur saepius. Comburuntur enim spiritus sulphurei, dum soluitur, iterumque coagulatus in excipulum defertur. Nonnulli sublimant eum a sale nitri, sed tum inconsultum hoc uidetur, tum periculosum, nisi scias uas recte ad ignem accommodare. Eminus enim, & paulo altius est locandum in cineribus, donec spiritus sublimati coagulauerint, alias uas frangunt, ut puluis pyrius, & hoc notabis etiam alias. Tract. I. Caput Xlii. De Repurgatione aliorum quorundam mineralium, & similium. Post metalla alia quoque mineralia repurgatione exaltari requirunt, cum nec ipsa in officinis uulgatis ita elaborentur, ut requirit usus Chymicus. Quae in humore solui possunt, ut sales, alumen, chalcanthum, & calces solubiles, dissoluta ad purissimum filtrantur, & iterum coagulantur, & si solutio coctionem requirit, ueluti in saccharo, melle, & c. Spuma exurgens tollitur, subsidens etiam arenosa grauitas, seorsim relinquitur, transfusa puritate. Hic itaque modus congruit etiam succis, resinis, & similibus. Nonnun¬ quam tamen oui candidum adhibetur. Et in hunc modum etiam purgatur sal, cum adhuc est in muria. Aut enim ouorum albumina iniiciuntur, aut sanguis taurinus, uel hircinus, uel uitulinus mistus cum aliqua muriae parte. In coagulando attendere iubet Geberus, ut sal uulgaris Cyprio uel plumbeo uase coaguletur, sal petrae uitreo, sal gemmae terreo uitrato: chalcanthum alias, & sal petrae etiam cadis ligneis sinuntur concrescere post de¬ purationem. Sed sunt & peculiares quorundam repurgationes, ueluti salammonius, & alii uolatiles saepius sublimantur, & tunc fiunt flores essentiales. Sal uulgi reuerberatur ad albedinem exactam, si quidem nil est corporeae sordis, ut terreae, remistum. Tunc enim soluitur prius, filtraturque & reducitur. Sal petrae soluitur, filtratur & coagulatur in uase Cyprio aliquo usque seu ad mediocrem spissitudinem, quae despumata crebro, transfunditur, manente circa fundum uasis sale peregrino. Aliquando in uase terreo non pingui, super prunis sinitur paulatim liquefieri: spuma tollitur ligneo cochleari: ubi totus fusus est, iniicitur parum spiritus uini, ut de flagret. Sed flammam uita. Alumen triplo utinae purae soluitur, filtraturque saepissime. Urina abstrahitur destillando, uel diuaporando, ut restet alumen niueum. Alumen plumosum irrigatur uino albo, eluitur & resiccatur in aere. Coquitur etiam in lixiuio sacculo inclusum, & postea eluitur aqua dulci ( Ita paratur ad fila ducenda. ) Uitriolum aceto soluitur: & per colum Chymicum chartae emporeti¬ cae traiicitur saepius. Lurum quoduis, calx non solubilis, terra, & similia repurgantur per elutionem: Quaedam tamen etiam reuerberantur prius, & ignita in liquoribus restinguuntur. Nec semper liquor est aqua simplex, sed interdum etiam destillata, ut rosarum, melissae, & c. pro usu. Uenae metallicae tusae eluuntur per alueolum, uel tabulas, & c. Contumaciores prius torrentur, & post lotionem etiam repetitur tostio. In hunc modum purgantur etiam ea, quibus uenenati spiritus sunt coniuncti, ut arsenicum, sulphur uiuum, & c. Quodque enim torretur suo modo, & postea tritum abluitur. Sic stibium, cinabaris uulgi, cadmia, chalcanthum, & c. In sartagines imposita, postquam scilicet sunt puluerata, super igni uersantur eminus, quoad satis, & deinde in aquam melissae, & similes praecipitantur lauanturque. Cadmia glebosa ( lapis calaminaris ) cum ad oculos paratur, tosta restinguitur aqua foeniculi, euphrasiae, & c. Quaedam etiam decoquuntur aquis multis, & potissimum uegetalia, ut elleborus, esula, & c. Uenenatorum carnes assantur, & c. Nonnulla aceto uini ( uel Theriacali ) macerantur post coctionem, ut Thymelaea, & c. In succis non opus est a¬ qua multa, & saepe si sunt liquidi, absque addimmento co¬ lantur fre¬ quenter ut fiant purissimi. Interdum coquuntur in pomis, atque ita uariis modis repurgantur a spiritibus ue¬ nenatis. Succi, lachrymae & similia etiam aliquid peculiare nonnunquam habent, ut aloe, non tantum aqua pura soluta praeparatur generaliter, sed & aqua rofacea cum sescuplo aceto rosaceo diluitur, filtratur, & coagulatur, nonnunquam crassitie circa fundum segregata ad alios usus. Gummi soluuntur aceto, si sunt acria & feruentia: alias etiam uini spiritu, uel uino ipso, prout scopus est. Solent interdum macerari, post coqui leniter, ut soluantur, inde calida colari: colatura coagulari aceto diuaporante cum agitatione continua. Resinae liquidae eluuntur saepius aceto uel alia aqua, & c. Euphorbium aceto rosaceo in balneo uaporoso destillato soluitur, filtratur, coagulatur, soluitur iterum aqua rosacea, & c. Uinum defecatur oui candido, uel iniectis silicibus, aut glarea, & c. In¬ de puritas traducitur. Aquae destillantur, uel coquuntur, & coctae per glaream traiiciuntur mundam, & post quietem a sedimento liberantur. Nonnullis addunt polentam, uel amygdalas amaras, & similia. Acetum quoque etsi filtrando possit repurgari, tamen destillatur quoque, & modo eius phlegma ut appellant, usurpatur, modo ignium ui e matrice expressus liquor, & rectificatus, prout usus postulat. Ita & urinae emundantur. Cineres, & quae sunt huiusmodi, per cribrum traiiciuntur, postea per saccum rarum excutiuntur. Quod si salem abstractum una uolumus, post cribrationem coquimus in multis aquis, spumas tollimus, traiicimus per lintea, siccamus, reuerberamus, terimus, iterumque coquimus, donec perfecte sint purgati. Ex lixiuiis filtratis ad purum redit pars altera, & uocatur alkali. Ita & separantur, & depurantur simul. Est & depuratio concharum fluuiatilium, margariti ferarum, & similium, quibus foris cortex niger adhaeret. Abscedit hic, potestque abradi, si praecoquantur in lixiuio, uel per medium mensem in aceto acri macerentur. Tract. I. Cap. Xliii. De Catalysi depuratorum, seu merorum in sua componentia, & primum de metallis confusis segregandis. Quando ipsae substantiae diuersae inter se commistae unitae ue segregantur, nulla ratione habita externarum impuritatum principali ( quanquam una esse & harum separatio possit ) magisterium catalyseos in mera substantia est. Spectatur in hoc, ut quaelibet pars componens totum per se in sua natura homogenea exeat, segregeturque a reliquis: quod in aliquibus statim fit ultimo, in aliquibus distinctae segregationes ordine se sequuntur usque ad ultimam. Excellit hic primum metallorum confusorum segregatio, deinde eorumdem cum mineralibus compositorum reductio, insuper compactorum distractio, quibus accedit & hydrargyri compositi, aquarum ferinarum, urinarum, & c. segregatio. Atque haec unius sunt generis. Alterius sunt, quae in elementa & principia distrahuntur. In metallorum commistorum separatione plures adhibentur operae, ut cementatio, fulminatio, corrosio, descensio & c. Sed non omnes omnino seruant partes. Itaque qui seruatas singulas cupit, operationi competenti studeat. Interdum autem ignobiliores negligimus, quod non multi sint ad usum momenti, aut quod difficilima sit conseruatio, aut non pura segregatio. Segregatio Auri A Reliquis metallis confusis. Miscetur aurum pluribus, paucioribus, idque diuersa admodum proportione, tum in natura ipsa, tum arte. Si aurum exuperat, tantumque est cum argento, ( quod uocant aurum argentatum, quanquam omnino auri nomen habeat massa, si exuperat duas uncias in mistura, reliquum nuncupatur argentum auratum, in quo est aurum a tribus denariis usque ad duas uncias, secundum marcas computando ) quartationem institue, & argentum per aquam fortem subtrahe. Hic lis est artificum possit ne aurum ad summam puritatem per aquam fortem redigi, annon. Fachsius ait relinqui duo circiter grana argenti, prout tamen aquae uirtus est: Budelius in 10. 16. 20. & c. Marcis fatetur relinqui quatuor grana aut circiter, in minoribus tamen massis plane depurari posse affirmat, ut aurum sit exacte 24. caractarum. Quidam aiunt per aquam fortem figi aliquam argenti partem, & non solui. At fixione accedit ad auri naturam. Itaque forte parum referet etiamsi aliquid maneat. Opera etiam danda est, ne fortior iusto sit aqua, & aliquid auri abradat. Ex aqua forti argentum reducitur, aurum uero cum fluxibus funditur & fulminatur ad purum, aut per antimonium ducitur, & ignitione in testa sibi restituitur. Nonnunquam quartatione omissa, scobs uel sistula istius auri statim soluitur aqua forti. Sed non est tam accurata haec segregatio, ut prior. Alia segregatio per antimonium perficitur. Recipe. Stibii libras duas cum dimidia, secum uini ( tartari ) libras duas. Coque una in fictili, & permisce: cum huius massae triplo confunde aurum argentatum in catino ad ignem fusorium. Fusa omnia probe, & commista effunde in conum fusorium pinguedine illitum. Pulsa ad regulum, uel in margine coni, uel iuxta in pauimento: concussu aurum subsidet, argentum statim insistit. Separa per auulsionem: num totum ex stibio prodierit, cognosces per libram, si scilicet argentum & aurum habent pondus prius. Solet tamen plaerumque aliquid decedere argento, quod sit auro mollius. Si cognosces aliquid mansisse cum stibio, excoque id in plumbum: plumbum fulmina. Hic modus communis est etiam argento aurato. Hoc monet etiam Agricola lib. Ii. Alia ratio: Sulphur in lixiuio coctum ad fixitatem, donec iniectum prunis non fumiget, proiicitur super massam metallicam eliquatam, & sinitur una fundi. de re metallica. Effunduntur in conum ut ante. Per sulphur enim uolunt leuius metallum sursum trahi, ut innatet graui. Itaque & sulphuris sublimati unciam inspergunt fusis, inque igni detinent donec combustum sit sulphur. ( Necesse est hic praesciri misturam eiusque modum, maxime in quartatione. Cognitio est uel ex praecognita artis mistura, ut in monetis usualibus, uel consuetudine uenae eiusdem in qua semper una esse deprehensum est, uel ex probatione, in qua utuntur collatione massae cum linea certarum acuum, uel coloritio quod lineae satis latae in lapide ductae illinunt, perfectum metallum resistit, reliqua eroduntur. Si integra maneat linea, totum purum est. Quidam in altero modo simplex stibium capiunt. Sed id plus argenti absumit, quam cum tartaro mistum. Cemento non potes uti, nisi cum damno argenti. Alii amalgama massae pulueratae usurpant, sed in hydrargyrum argentum item inirat. ) In argento aurato quartatione non est opus, sed duntaxat aqua regia. Puluis auri inde residuus edulcoratur affusa calida dulci, uel coquitur in ea. Hac remota, lauatur per frigidam. Inde exiccatus in testa paulatim, ignitur probe, ut ex fusco uel purpureo redeat color natiuus. Quod si grana auri relicta sint ab aqua forti, potes ea fulminare per plumbum, uel cum borace excoquere: id quod etiam fit si calcem uelis solidescere. Si aurum, argentum & aes simul sunt, ut in numismatis aureis, & quibusdam etiam natiuis massis: in fistulam redige metallum, uel scobem subtilem. Affusa aqua forti, resoluentur argentum & cuprum, aurum manet, quod exime, uel ab eo liquorem effunde, & in uase cyprio, uel alio, iniecta tamen lamina plumbea uel cypria, descende per aquam salsam; & seque strabitur argentum. Restantem liquorem in aliud uas immitte, & uel destilla uel diuapora. In fundo erit cuprum cum sale, quod in reductione cupri perit. Quod si cum argento desideret etiam cuprum, reduc utrumque simul, massam cementa cum sulphure, & sale, & cuprum exit manente argento. Cementum elue, & cupri puluerem inuenies, quanquam forte diminutum ob fugacitatem. Si tantillum est cuprum ut parui sit momenti, poteris argenteam aquam ( solutionem illam ) destillare, & calcem per plumbum reducere, & fulminare. Tunc enim cuprum perit. Ita si monetae mistae cemententur cum sulphure & sale, argentum & cuprum educitur, ipsa moneta integra & illaesa etiam signatura manente, licet fiat leuior. Argentum uero & cuprum reducuntur ex cemento. ( Hac ratione deprehendes furta aurificum illaesa poculi aurei forma. Si enim pedem suum excesserint, leuius iusto euadet, sin minus, leuius quidem, sed ad pedis mensuram. ) Idem modus est segregandi aurum a cupro minore. Nam aqua regia facile cuprum consumit, sicut & cementum. Quod si in magna cupri quantitate sit aurum minus, seu solum, seu cum argento, excoquitur cuprum cum plumbo multo, fiuntque placentae; quae in furno segregatorio cum tabulis inclinatis debito calore dato, ne fluat cuprum, sed tantum plumbum quod aurum & argentum assumsit, separantur. Si cuprum est refractarius, nec libenter miscetur cum plumbo, adde fluxus, uel per restionem purifica. Plumbum profluens in pastillos redigitur ( infusione scilicet in lebetes, uel trullas, uel scrobes. ) Pastilli fulminantur. Massa relicta adhuc habet aurum & argentum, quae segregantur ut supra. Idem fit si argentum solum sit mi¬ stum, & tamen minus cupro. Porro sunt & aliae rationes cupri & auri separandi. Fluxum quendam mitiorem, qualis est e lixiuio factus, & c. ( " Nam acriores in quibus est aerugo, uitriolum, & c. Uel aurum inficiunt, uel faciunt ut aliquid de metallo adiecto in aurum irrepat; " inquit Agricola. ) misce cum massa metallica. Eliqua in catino, & postea in conum fusorium intus pinguefactum infunde, & pulsa ad regulum. Innatans auro cuprum auelle. Uel. Salis uulgaris, sulphuris, salis petrae & auripigmentiana, misce. Hanc misturam proiice per metallum eliquatum. Protrahitur cuprum, subsidente aure. Alia ratio est per coctionem. Monetam uel quoduis aliud mistum ex auro, argento, cupro, uel aere & argento, uel aere & auro, redige in laminas tenues. Has ignitas ( uel etiam calefactas ) coque in aqua in qua chalcanthi, sulphuris & salis ( si aurum est, urinam capere potes ) pares ebullierint & sint solutae. Coctio durat ad horas. 5. uel 6. q. s. Aes secedit specie calcis. Argentum crassius est instar furfuris triticei. Calx aeris separatur per angustum cribrum eluendo, & postea reducitur. Argentum & aurum tosta fulminantur. Si exuperat cuprum, fiat furnus descensorius cum cineritio, & oculo a latere, qui obstruatur cono, ita ut suo tempore possit remoueri. Impone cuprum cum duplo plumbi. Coque. Scorias abstrahe, ut purum sit metallum. Proiice tandem super id praescriptam misturam; aurumque subsidebit. Oculo aperto, sine decurrat cuprum. Regulus erit aureus, quem in plumbum incoque, & fulmina. Si in minutissimam scobem redegeris massam per hydrargyri fumum, etiam amalgamatio segregat. ( Solent & duplum plumbi miscere, fundere & in placentam super cineres planos in lebete effundere. Haec disponitur super bacillis ferreis in fornace crenata decliui, uel trunco uiridi crenato. Plumbum liquatum effluit & secum trahit aurum & argentum. Postea fulminatur. Aes uero excoquitur ad perfectum. ) Plumbum utrumque commistum auro argentoue pluri, fulminatione post incoctionem in plumbum iustum facile exeunt, & in molybdaena & lythargyro quanquam cum damno, inueniuntur. Fieri idem etiam potest per aquam fortem, & sulphur, ut in prioribus. Item per cementum. Sed delectus est habendus ratione argenti, quod non sustinet uim eam quam aurum. Itaque si solum est cum plumbo, paretur talis aqua soluens, aut tale cementum quod argento parcat. ( Corrodi stannum solet aquis acribus ueluti spiritu uitrioli argento praeterito. Est enim hoc illo durius. Itaque non absurdum est separationem talem tentare, sed non sine industria. Si argentum aurum ue minus est in plumbo, quam ut sumtus ferat magnos, exaltatio uulgo negligitur. At Docimastae & Chymici in paruis massis nihil intentatum linquunt. ) Plumbum album a nigro segregatur per excoctionem cum fluxibus certis: uel cementum lene. Constantius enim est album nigro. " Aurum cum ferro excoquitur quidem ad purum, sed cum ferri interitu, " ( inquit Fachsius ). Id autem fit cum plumbo & fulminatione, sine fluxibus. Argentum autem a ferro separatur, si par limatura & stibium in catino clauso ante folles in regulum excoquantur. Regulus cum pari plumbo fulminatur, & relinquitur argentum. ( Quaestio est an non plumbum ex ferro ita assumere possit aurum, sicut ex cupro, ut postea in furno segregatorio illo relicto descenderet? Negatur misceri ferro aliud metallum, quia in ferreis sartaginibus monetariorum in quibus alia metalla liquefiunt, ipsum maneat integrum, & ferri frustum plumbo liquato iniectum, non funditur. At cum fluxibus ferrum erat prius eliquandum, deinde plumbum immiscendum. Elimatum quoque facilius fluit, & c. In parua quantitate Chymici suas fortes usurpauerint, & calcem Martis reduxerint, si non in ferrum, at in cuprum, ut in Hungaria, & c. ) Mistura cupri & ferri admodum est contumax. Aut interit alterum, aut damnum sentit. Uastis enim ignibus excoquuntur. Tentetur cementum, & aqua fortis. Ferro manente cuprum corrosum reducatur. Utuntur & amalgamate hydrargyri, in quem cuprum facilius intrat quam ferrum, si te¬ nuis sit limatura. Tract. I. Caput Xliiii. De segregatione metallorum & mineralium ab arte mistorum. Quae metalla artificiose cum mineralibus commista sunt, ueluti cum cadmia, unde orichalcum, cum calcibus tartari, magnetis, & c. Item cum salibus, hydrargyro, sulphure, de quibus supra, cum plaerumque ex ignobilibus fiant ad imitationem nobilium, adiecta nonnunquam parte etiam horum, si quidem corpoream habent tincturam, facile resoluuntur per aquas fortes, per cementa, antimonium, quartationem & alios modos. Ita si cum plumbo fulminentur, facile innotescit compositio, sed minerale, nisi fixum fuerit, in fumum magna ex parte abit. Possunt & in calces solubiles redigi. Sales facile fluunt, & in liquorem excoquuntur. Puluerata item sublimantur. Si sal uel hydrargyrus, cinabaris, sulphur, & c. Non fixa commista sunt, eleuantur, praesertim additis uolatilibus. Uenis auri & argenti nonnunquam sulphur, cadmia, arsenicum, & c. Rapacia nimirum & admodum noxia mineralia sunt coniuncta. Haec non tintum separantur per dita, sed & seruata, idque per decoctionem uenarum prius laeuigatarium & elutarum per alueolum in lixiuio alcalisato, quod sic sit: ex cinere collurno fac lixiuium forte, quod saepius filtrando clarifica. Adde ei urinae humanae & aceti ana pares. Salis item communis bonum pondus. Coque in cortina, clarifica & serua. In hoc macera uenam elutam donec cuticula appareat, semoue eam, & procede macerando quousque nulla amplius appareat. Tunc exiccatam uenam excoque cum plumbagine. ( Est & alius modus per coctionem, de quo in epistolis, Deo uolente. ) Si tinctura spiritalis est, eaque non fixa, aut affrictus mercurius, incoctus sal & c. Metallum ducatur in laminam, & candefactum per forcipem re stinguatur in urina, uel muria, uel uitriolata aqua, aceto aut similibus. Secedit tinctura, nec seruatur facile. Sin contumacior color est, inducatur coloritio auri uel argenti, reuerberetur, & denuo restinguatur. Potest & in sulphur uel antimonium eliquatum lamina ignita intrudi. Nonnunquam adeo firmiter commista sunt mineralia, ut paucioribus ignibus separari nequeant. Fulminentur ergo, & cum acribus fluxibus eliquentur saepius. Nihil decedere debet, si aurum purum est. Neque argentum deperdit multum. Interdum quod pro argento offertur, addito uero argento eliquatur. Minerale commistum secedit in spumam. Addendum autem & plumbum est, & fulmen procurandum. Ferri puluis arenis mistus separatur per magnetem. Auri puluis item mistus arenis uel similibus, segregatur per hydrargyrum, uel elutione per alueolum. Huic separationi affinis est cinabaris, & sublimati hydrargyri reductio. Cinabaris trita cum oui albo redigatur in pastillos. Destilletur per descensum, & hydrargyrus in ollam subiectam defertur, restante sulphure. Sit autem aqua in olla. Aqua etiam regia in laeuore cinabaris calcinat hydrargyrum sulphure relicto. Potest & in catino, uel cochleari in ignem admoueri, accommodata desuper galea ferrea ampla. Mercurius subuolans ibi colligitur, sulphur autem comburitur relicto albo cinere. Et per retortam pelli potest. Cinabarin alii cum tartaro calcinato uel nitro miscent sublimantque, unde segregatur in sua principia, seu membra, ex quibus fuit constituta. Sublimatum factum ex hydrargyro, sale & uitriolo, reducimus coctione in aceto uase uitreo saepius mutato aceto. Nam in hoc sal cum uitriolo diffunditur manente mercurio. Potest & aqua feruente uitrea in concha elui, frequenter mutata eadem. Redit autem non forma uiua, sed albae calcis, quae reducatur denuo quo pacto solet praecipitatus. Nonnulli sublimant cum tartaro calcinato, uel digerunt cum spiritu terebinthinae, aut per retortam e calce uiua & tartaro destillant, posteaque abluunt aqua. Sed respondet experientia felicius, si praecedat elutio salium. Tract. I. Caput Xlu. De ferruminatorum & mutuo assistentium foris segregatione. Quaeritur non raro & hoc in artificibus, quod quaedam non sine industria possint separari. Ea elucet potissimum in inauratis, argentatisque, ubi operae precium habet separatio. Aurum itaque in picturis ( ueluti cum mediante minio inductum est statuis, literis & similibus ) abradatur cum suo fundamento quam tenuiter. Amalgametur cum calente hydrargyro, a quo aurum assumitur relictis sordibus. Separetur iterum mercurius per corium, & diuaporationem. Aurum in plumbum excoquatur & fulminetur. Aliqui ante abrasionem aquam fortem inducunt. Si est in laminis metallicis, ut poculis, & c. Potissimum argenteis, fumiga partem inauratam suiphure accenso. Pone in calefactum hydrargyrum, & hinc inde uersa. Post abrade cum setaceo ferreo. Segrega mercurium per corium, ut prius. Locum uero argenti candefacio, & coque aqua tar¬ tarisata, restitueturque suo nitori. ( Aliter: Tartari calcinati, boracis singulas libras, salis ammonii unciam cum duabus drachmis puluerata in olla pone & affunde calidam. Poculum inauratum candefactum in illa solutione extingue, & sol decidit remanente argento, quod si coxeris ex sale & tartaro, nitorem recuperat. Aurea uero ramenta reducuntur cum borace. ) Uel. Salis ammonii unciam misce cum sulphuris semuncia, ut fiat puluis subtilissimus. Alii extinguunt dun¬ taxat in a¬ qua Deci¬ dit puluis cum auro. Auratam partem oleo irriga, & puluerem asperge. Postea cum forcipe tene super prunis, donec optime calefiat. Tunc suspensum uas super paropside cum aqua loca, & malleo in aduersum impelle. Ita puluis decidet cum auro in aquam. Collectum excoque cum borace. Si in cupro est aurum, in frigidam immergatur uas; postea igniatur, & iterum frigida restinguatur. Abradatur aurum per setaceum. Eodem modo argentum quoque a cupro & ferro abstrahitur: uel puluis subtilissimus uitri Ueneti misceatur cum hydrargyro in catino calefacto; illinatur parti argentatae. Ponatur super prunas, & cum penna deradatur in concham. Hydrargyro expresso argentum reducitur cum sale petrae. Nonnunquam in fodinis inueniuntur inargentati lapides aut ligna, & auri subtilissima filamenta interdum accrescunt illis. Separatio per hydrargyrum hic quoque est commoda. In genere plantarum floribus, foliisue mel aereum & cera insistunt. Cera rosacea. Cera per sublimationem facile segregatur, quod mihi in rosis euenit instrumento figulino, cum pannis refrigerantibus. Putauerim & mel segregari posse per macerationem in aqua destillata, & postea ad consistentiam mellis coagulata. Tales sunt st rosar. trisolii, melilo¬ ti, chymi, tiliae, & c. Sed flores eligendi sunt tunc cum maxime eis apes insistunt, aut iudicium est mel aereum cecidisse: & illi, qui decerpti nihil afferunt detrimenti. Requiritur etiam industria in macerando. Tract. I. Caput Xlui. De uariorum mineralium commistorum separatione. Inueniuntur in mineris etiam praeter metalla uariae uariorum commistiones, eaeque naturarum diuersarum. Segregantur nonnulla per solutionem in aqua, ut sales, chalcanthum, alumen, & c. commista lapidibus, arenis, & c. Quaedam per eliquationem, ut sulphur saxis inclusum; aliqua per sublimationem, ut uolatiles sales, sulphur, & c. Sunt & quae per elutionem alueoli secedunt, uel alias lotiones, ut arenae a pingui luto, & c. In quibus omnibus natura commistorum est attendenda. Segregare salem ab halinitro possumus per solutionem in aqua, & coctionem in lebete. Sal enim fundo adhaeret. Nitrum cum aqua effunditur, & coagulatur. Est & uitriolum cum alumine. Ea separantur ita: Pyritae ( nam in atramentosis plaerumque concurrunt ) usti soluuntur aquis. Solutio coagulatur in cortinis plumbeis ad liquorem spissum. Hic transfunditur in cupas, ubi in superiore parte alumen congelat, in imo chalcanthum. Seorsim exciduntur. Ut autem separentur & diuersa loca occupent, affundenda urina est. Ita in terra & lapidibus aluminosis fere est atramentum. Itaque utina uel statim additur ad dilutum, uel postea cum clarefactum recoquitur ad spissitudinem. Et quidem cum in cortina est coctum, statim subsidet chalcanthum innatante alumine. Itaque & superior pars in peculiaria uasa funditur, inferior item in peculiaria ubi coagulantur. Uicina huic modo est uulgarium compositionum segregatio, ueluti unguentorum, electuariorum & similium, quanquam quedam eiusmodi sint ut separari amplius non possint, ut pinguedo pinguedini confusa, sacharum sacharo, & c. Quorum natura homogenea tota est, non aliter ac separari non potest aqua eiusdem generis ab aqua, hydrargyros ab hydrargyro. Ita & in metallicis & aliis mineralibus frustra aurum ab auro, argentum ab argento colliquatis, segregare tentabit artifex. Est enim ea tantum heterogeneorum. Tract. I. Caput Xluii. De segregatione eorum quae aquis sunt commista, atque etiam diuersorum inter se liquorum. Solent mineralium calces adeo exacte aquis commisceri, ut nullum oculis discrimen appareat. Solent & succi, & aquae diuersarum naturarum. Segregatio institui potest in his quae non sunt omnino homogenea, ueluti cum hydrargyrus aut metallum aquae forti commistum est, uel sal, chalcanthum, & similia, cum item aqua fortis aquae simplici, spiritus uini aquae, aqua uino, & c. In quibus ergo succus uel calx coagulabilis est, ea destillatione, uel diuaporatione ab humore separantur, sed igni lento. Restans materia si difformis est, separatur more siccorum per sublimationes & alia. Nonnunquam liquorem descendimus per filtrum chymicum. Postea lente decoquimus quod transiit ad tertias residuas. Has effundimus in cadum ligneum, & stipulis iniectis coagulationem expectamus: idque tunc sit potissimum, cum nitrum uel chalcanthum aut alumen commistum esse suspicio est. Si quid in filtro haesit, id iudicatur ex suis signis, quidnam sit, & quale. Nonnunquam tamen sine stipulis uel bacillis in uitro lentam expe¬ ctamus coagulationem. In non nullis, ut quae sunt succi crassioris, ueluti urina, & c. Primum destillamus per lacinias usque ad spissitudinem aliquam. Postea lenissime balneo quod reliquum est aerei liquoris exugimus, adhibitis refrigeratoriis, uas transfertur deinde in cineres, mutatoque excipulo elicitur aqua crassior, simplex tamen usque ad consistentiam olei, si quidem talis esse potest. Hinc mutato recipiente in arena destillamus, & humorem totum abstrahimus, data opera ne caput mortuum comburatur, quod uitabimus si non urserimus usque ad plenam siccitatem, sed aliquanto interius substiterimus. Reliquum lenta exiccatione tolli potest. Singula ita separata per naturae experientiam iudicabuntur; atque ita patere potest mistura thermarum, acidularum, amaridularum, urinarum, & c. Ad quae exacte cognoscenda, pluribus opus est artibus, potissimum physica, & medicina. " Uinum ab aqua separatur per cissimbium hederaceum, " inquit Syluius. Uino enim perfluente manet aqua. ( Nonnulli idem per iuncos & medullam sambuci tentant, quibus aquam credunt attrahi. Mizaldus scirpo siccato ad idem utitur. ) Aqua fortis & spiritus uini a communi aqua facile segregantur destillatione balnei commoda. Aquam aurifabrorum segregare, uel reductio aquae fortis. Exit autem in aqua praecipitatoria destillanda, primum aqua dulcis, postea fortis; & potes experiri eas in lamina aerea. Cum fortis apparet, tantum effunditur. Ex aquis acutis in quibus metalla uel gemmae solutae sunt, facilis est separatio per aquam calidam salsam: uel etiam per destillationem. Idem tamen etiam artificiose fit per puluerem, ita ut uis aquae acutae irretusa nihilominus soluat si quid denuo iniiciatur. Puluis ille fit ex arsenico & halinitro in uitro angusti orificii, seu geranio loricato super prunis calcinatis, donec fumus exeat albus. Tunc teritur, iniiciturque de eo aliqua portio in aquam solutionis, & calx lunae praecipitatur, quo facto, noua luna potest iniici, & c. Ita si aceto lythargyros sit resolutus, coagulatio fit per lixiuium in hunc modum: Uncia lythargyri triti maceratur per biduum in aceti unciis tribus indies agitando. Acetum effunditur sine turbatione, uel per manicam aut laciniam destillatur. Si instilles guttam in lixiuium cineris querni, proportione obseruata, lac efficitur, in quo fit segregatio per sedimentum. Idem euenit si in decocto aluminis, salis, & c. soluas. Lixiuium quoduis etiam coagulat ab aqua dulci, uel destillatione, & diuaporatione. Uinum sulphuratum uidi lactescere ab aqua theriacali, sedimento facto segregatio est. Infusio stibii in lixiuio calcis, segregatur aceto immisso. Decoctum praesilii feruet ab iniecta creta, statimque secedit. Solutiones gemmarum in aceto, iniecta medicina quadam puluerem statim red¬ dunt. Liquores calcium metallicorum, quae olea uocant, ita se habent: ut oleum plumbi coagulat statim in cerussam, gutta cuiusdam liquoris imposita. Exhalat enim spiritus aquosus. Decoctis herbarum si infuderis aquam fortem, secedunt, & si postea dulcem, amplius crassescunt; quod fit etiam coctione, & destillatione. Tract. I. Caput Xluiii. De elementis expressorum succorum & similium. Magisterium elementorum est cum mista in sua resoluuntur ele¬ menta. Et sunt elementa naturae, uel artis, quorum illa per putredinem naturalem, uel uiolentam corruptionem facta, a chymico principaliter non expetuntur, nisi quod cum aliquibus operationibus incidant, possintque etiam in medicina usurpari, quia non quoduis corrumpitur in quoduis, estque discrimen inter elementa nondum mista, & ex mistione reducta. Elementa artis naturae elementis sunt analoga, & operationibus artis e misto educuntur: ubi notandum quod artifices in his quae perfecte sunt mista ( ut gemmis, metallis, plantis, animalibus ) quinque naturas inueniant, quatuor nempe, quae cum elementis conueniunt, & quintam, quae est coelestis naturae aemula. Itaque & elementa huius capsulae uocantur. In magisterio elementorum quinta illa natura non educitur seorsim, sed cum aliquo elementorum, quo potissimum ualet mistum, manet. Quanquam ergo etiam in extractionibus essentiarum fiant phlegmata, corpora terrea seu capita mortua, quae elementa uidentur repraesentare, non tamen haec sunt eadem cum illis. In quo uero elemento potissima uirtus essentialis est, illud pro nobilissimo habetur, & maxime usurpatur, licet & reliqua non sint plane expertia eiusdem. Hinc uidebis aliorum commendari terram, aliorum ignem, aliorum aquam, aliorum aerem: & illud ipsum quodita ob essentiam coniunctam praestat, pene in locum essentie poni, & uocari oleum, tincturam, & similia, prout ad quaeque accedit. Elementa artis sunt duplicia, succorum, quae est rudior secessio, & sub¬ stantiae, quae est interioris misturae distractio. Succi, decocta, & similia, cum diuersas indigestasque habeant partes ( non intelligitur succus essentialis, de quo in extractis, sed crudus & elementalis ) digestione, circulatione, & similibus artificiis segregantur, & partes seceden¬ tes per modos abstractionum separantur. Id fit in uino, cereuisia, & similibus calidis locis positis. Nam frigore potest inhiberi secessus ( ut fit inhumatione, uel demersione in puteos ). Itaque si & citius segregationem uolumus, calorem debito modo augemus, ut in musto cuiuis constat Oenopolae. Partes autem elementares ita separantur: imposito alembico super orificium uasis in quo uinum uel cereuisia feruescit, excipitur pars aquea & ignea, quae separantur destillatione. Feces terram repraesentant, & quaedam expumant, quaedam subsident, eductoque uino eximuntur, quanquam aliquid maneat, quod tandem in tartarum concrescit. In uino ipso est aerea natura cum essentia. Uerum enimuero etiam in fecibus restare aliquid essentiae, ostendit extractio, & c. In oleo non ita manifestae sunt partes quatuor, cum amurca, spuma, & oleum appareant saltem. Uis ignea & aerea in ipso potius manet. Eadem est ratio Terebinthinae recentis. Manifestae enim per macerationem feces, medulla, & aquositas secedunt, ut etiam depleri possit. Lac secedit per coagulum uitulinum, acetum, & similia in partem terream, & phlegmaticam. Cremor innatans abstractus ante in butyrum cogitur, quod habet partes aereas & igneas. Eiusmodi separatio contingit etiam in excoctis uenis. Nam quod terrestre est, plaerumque subsidet in imo praefurnii: sequitur medulla, cui insistunt lapides & spumae, ut sic possint segregari facilime. Sic in stibio secedunt spumae, aerei & ignei halitus, & relinquunt par¬ tem meliorem, quae in regulum transit non raro. Sanguines animalium, praesertim uenales, in aquam secedunt, modo biliosam seu igneam, modo phlegmaticam: in imo est nigrities crassa, in medio portio rosea, quae, si sanguis ualde est cacochymus, etiam insistit, & in summo spectatur non raro spuma phlegmatica uel mucus, aqua ignea, rosea concretio, & subtus nigredo & c. Eiusmodi autem naturalia artis sunt documenta ad similiter agendum. Tract. I. Cap. Xlix. De elementis substantiae. Elementa substantiae sunt magisteria elementis naturae analoga, dissolutione interioris misturae facta. Interior autem mistura est hic quam elementarem & corpoream Chymici uocant, ut sit discrimen inter haec & praecedentia, quae uidentur exterioris commistionis elementa. Est hic quaedam discessio Chymiae a Physica. Haec enim in homogeneo perfectoque misto omnia mista agnoscit, & omnia tandem soluit in elementa, ita ut nihil maneat quod non sit elementaris naturae, & ad hanc simplicem queat redire. At Chymia corpus quidem elementare in mistis compositum concedit, sed in corpore quintam essentiam repositam, a mistione & resolutione excludit. Sed alibi haec sunt satis declarata. Hinc Paracelsus etiam ipsa elementa naturae simpliciae in alia quatuor diuisit. Caeterum illa elementa duntaxat sunt analogica, & in multis tantum raritate, seu tenuitate substantiae differunt, quam tamen etiam sequitur uirtutis diuersitas in agendo. Ita quaedam partes elaboratae magis, quaedam minus, quaedam excoctae magis, cum aliquibus quinta essentia & balsamus magis est, & c. Inde ergo ut quaelibet accedit ad elementa naturae, ita appellatur. Utilitas huius magisterii non est parua. Medicinas enim exhibet diuersis uirtutum gradibus ad diuersa mala commodas, & ostendit cui parti plus faueat quinta essentia, unde de eius natura possit syncerius iudicari, & qua essentiae forma debeat educi per se, spectari. Fit maxime per macerationes, digestiones, putrefactiones & c. Deinde separationum modos, in quibus excellit destillatio & c. Sed cauendum est, ne ad putrefactionem ultimam descendatur. In usu euenit nonnunquam, ut quaedam elementa negligantur, quia praestantiores sunt ad idem medicinae. Itaque nonnunquam uideas artifices non admodum solicitos esse de omnibus in separatione seruandis: ita in lapidibus quaerunt potius elementum terreum, in lignis aereum, in herbis palustribus aqueum, in resinis, metallis, & c. Igneum, pro cuiusque tamen natura. Nam & in herbis inuenire est ignem excellentiorem, & in lapidibus & c. Iuxta hoc consilium sepenumero instituunt etiam praxin. Caeterum ipsa elementa non tantum collatione cum externis elementis distinguuntur, sed & comparatione uirtutis mutuae, & colorum. Unde phlegma est elementaris aquositas, coloris aquei, fere etiam saporis, & c. Aer coloris citrini est, & uirtutis penetrantis: ignis rubei & incidentis mordicantisque efficaciae, terra nigri, uel cinerei, aut, prout ignem sensit, albi, rubei, & c. Sed haec non sunt in omnibus eadem, ut dictum est, uariante rerum natura. Ita aer fere citrini olei instar est, ignis rubei olei, terra ut alkali. Per phlegma saepenumero educuntur elementa reliqua. Est enim aptum ad naturam seruilem, mistis tamen rebus congruis, si ipsum per se non satis ualet: alioquin etiam in medicina usum habet, ut phlegma nitri, uitrioli, & c. ad ulcera humida in lue Gallica. Quae destillatione separantur facta putrefactione & digestione debita, plerumque pro diuersitate elementorum diuersis receptaculis colliguntur, quorum si occasio non est, possintque elementa a capite mortuo separata facile segregari, etiam uno contenti sumus. Sed in mutatione uaso¬ rum attentione opus est. Uariat operatio secundum tenacitatem, aut facilitatem materiae. Itaque aliquot classes separationis elementorum sunt constitutae, quarum una est metallorum, lapidum, uitrorum, & c. Alia plantarum, & carnium, & c. Alia humorum, alia succorum concretorum, quarum unicuique ob uicinitatem sub¬ stantiae accedunt plura. Elementa Metallorum Ex Paracelso. Metallum potabile per aquam fortem ad oleiformem consistentiam redactum, perfunde duplo aquae fortis, quae respondeat cuiusque metalli naturae, & satis sit ualida. Inclusum uitro forti, in fimo digere per mensem, postea destilla leni cinerum igni, & abstrahe aquam totam: quod in fundo restat, de auro, aurea marcasita, hydrargyro & cupro, ignis nominatur, cum quo tamen est aer: de argento, & argentea marcasita, aqua, cum qua est aer forma caerulea: de stanno aer instar olei citrini: de plumbo terra, cum qua est aer: de ferro oleum obscurum rubeum. Caeterum hoc ipsum quod ita de singulis remansit, resoluitur iterum, fitque potabile cum aqua forti, & in hac forma seruatur. Quod destillatione in receptaculum prolapsum est, elementa dicitur continere diuersa, quae segregentur per balneum, cineres uel arenam: ueluti de auro & affinibus terra & aqua exiit: in arena exit prius aqua, terra sequente. De argento prodit terra & ignis. In balneo separatur terra primum post ignis: de plumbo ignis & aqua sequestratur, quorum haec praecedit in separando, ille sequitur agnoscendus colore suo. E stanno ascendit aqua, ignis, & terra, quae in balneo eodem separantur ordine. Elementa Marcasitarum Seorsim. Marcasitas potabiles cum aqua forti digere per mensem. Segrega fortem. Restat puluis, quem forti denuo affusa in oleositatem redige. Facta digestione abstrahe fortem, & spiritum uini affunde: commacera, abstrahe, idque saepius. Tandem etiam aqua dulci fiat idem. Aqua fortis abstracta secum uexit elementa quaedam. Segregetur illa in balneo, restant elementa duo, quae separa per arenam, & edulcorata serua. Conueniunt autem elementa cum metallicis. Huc pertinent & elementa sulphuris, quae a ueteribus ita fiunt: Sulphur coquatur in pari oleo lini, ne exundet, spuma rubra apparens deprimitur & remiscetur cochleari, uase ab igni tantisper amoto, coquitur ut fiat instar massae: quam fractam recoque in pari oleo lateritio per duas horas, coctum in uitro igni triduano ellychnii imponitur, ut in oleum abeat. Hoc destillatur; exitque 1. aqua paruo igni: 2. oleum rubeum igni duplo usque ad ultimum. Caput mortuum reuerberatur in calcem, quae est terra. Aqua rectificatur septies destillando: cum oleo rubeo est ignis & aer. Destillatione elicitur oleum clarum. Ignis manet in fundo, ut sanguis. Oleum aereum rectificatur septies destillando. Usus est ad rem metallicam. Ex libro Herdenii. Elementa Gemmarum Et Lapidum seorsim. Calcinentur cum duplo sulphuris per horas quatuor, donec combustum sit sulphur. Trita calx eluatur & siccetur. Soluatur aqua forti, solutio destilletur ad oleositatem, quae est gemma potabilis. Affunde huic nouam fortem, & digere in fimo per mensem. Liquorem destilla: quod restat, est elementum unum, destillatum separa in balneo, & exeunte aqua forti, remanent elementa duo, quae segregantur in arena. Congruunt & haec metallicis, referendo gemmas puras absque albo uel cinereo ad aurum: albas, cinereas, caeruleas, ad argentum: alabastrum ad plumbum: marmor ad ferrum: silicem ad stannum: tophum ad hydrargyrum Elementa Uitrorum Seorsim. Calcinata cum sulphure eluantur, & addito pari sale petrae, destillentur: liquor seruetur. Caput mortuum soluatur aqua forti, solutioni addatur prius destillatus liquor. Digerantur, destillentur usque ad oleositatem, quae est uitrum potabile. Hoc digere cum noua aqua forti per mensem: destilla ad siccum. Quod exiit, balneo separa, uel factis cohohiis elice elementa coloribus suis discernenda. Ego soluerem ista in liquores, hoc digererem spiritu uini, destillaremque ordine per gradus ignis, & diuersas essentias seu partes ita eductas analogica elementa dicerem, inquit quidam. Nam ista Paracelsica praxis nihil habet aliud quam distinctionem partium diuersarum, quae exeunt per alembicum, uel non exeunt. Uidetur etiam operosior res quam utilior, multisque aliis artificiis inferior. Alius modus: Quae fixam consistentiam habent, calcinantur cum sale petr. Calces sublimantur cum sale ammonio, repetitis uicibus donec iusta sit copia. Sublimatum soluitur deliquio. E solutione extrahuntur ordine elementa agnoscenda coloribus suis. Adhibetur autem ignis per gradus, fitque destillatio primum in alembico, postea in retorta. Elementa Plantarum, Carnium & similium. Duo sunt hi potissimum processus: I. Rem herbaceam, carneam, uel similem, si succulenta est, cum suo succo, si non, cum uino aut alio liquore, tusam, putrefacito ad suum terminum. Destilla in balneo, & exibit elementum aqueum, seu phlegma. Feces tunde, affusoque iterum phlegmate quantum satis, macera uase clauso per septendium. Destilla per cineres, & ascendit liquor aureus, in quo est aer & aqua. Separa in balneo, & aqua exeunte, remanebit aer instar olei aurei. Caput mortuum tere, & affunde quatuor partes phlegmatis. Digere per dies septem, destilla igni fortiori, exibit primum phlegma, postea liquor rubeus, qui est ignis, quae si uno recipiente excepisti, separa in balneo: Terra nigra manet in uesica, seu cucurbita, & uocatur caput mortuum, quod poteris purificare a sordibus. Elementa singula ita elicita rectificantur septies, propeque accedunt ad quintam essentiam circu¬ lando. Ii. Recentia tundantur, & succus exprimatur, si non recentia, macerentur in aliquo liquore: exprimantur, expressum coquatur ad mellis crassitiem. Hic succus in balneo destillatur, & exit phlegma, quo cessante, uas transfertur in cineres, oleumque aereum exugitur. Fortiori demum igni mutato receptaculo prodit ignis, terra manet. Rectificatur quoduis illorum destillatione sua: terra repurgatur. Hic modus assumit extracta rudia, quae alias inter essentias solent referri. Sed tamen praxis est magistralis. Nonnulli ex his una eademque opera quatuor in uno uase conficiunt. Res continetur in matula recte in catino collocata. Eius collo adaptatur alembicus cum rostro recto. Hoc inseritur uitro amplo tribus aliis lateribus rostrato, seu fistulato, ita ut unicuique suum recipiens adaptetur. Aqua deorsum cadit. Aer pellitur ad latus e regione rostri alembici. Ignis ascendit, & reflexo uase excipitur. Alii alia fingunt uasa. Speciatim de saluia & chelidonia. Saluiam tusam putrefac in fimo, destilla in balneo, & exit ignis ( ut in terreis & igneis fieri solet, iuxta Paracelsum ) postea mutatur aquae consistentia, & sequitur terra, cuius pars fixa manet in fundo: cum terra est aqua. Insoletur ergo totus liquor per dies sex, destilletur in balneo, exit primo ignis, deinde aqua, ultimo pars terrae. Paracelsus. Hic ait in aereis & aqueis herbis aerem praecedere, sequi aquam & ignem. Chelidonia: Chelidoniam tusam per quindecim dies digere in fimo uitro clauso. Destilla lente usque ad siccitatem. Tunde hanc, & aquam abstractam redde, ut excedat quatuor digitis. Putrefac in balneo per octiduum. Destilla in cineribus per gradus donec nulli exeant spiritus. Ita comparatus est aer & aqua quae separentur in balneo. Caput mortuum calcinetur per aliquot dies igni leni. Calx imbibatur phlegmate seruato: Putrescere sinatur in balneo, destilletur per alembicum donec appareant albi lapilli. Hi soluantur in aqua propria, & coagulentur uicissim donec fiant crystallini. Pulueratos solue affuso aereo, & aqueo elemento. Circula donec oleum appareat, quod est ignis. Separa. Hi duo modi dissentiunt nonnihil ab uniuersali praeceptione, quod tamen arti nil incommodat. Nam saluia & chelidonia singularium artificum arbitrio sua habentes, nihilominus elaborari possunt ad praescriptum generale. Quis uero omnium, suas quasdam rationes sequentium, uarietates lege communi comprehenderet? Crato de chelidonia, ut est in epist. a D. Scholizio editis, ita praecipit: Mense Maio Chelidonia florens e locis aridis tota pondere Ix. librarum colligitur. His additur salis torrefacti libra, in destillatorio capace per dies 15. putrefieri sinitur in fimo. Postea imposito alembico, lutoque munito in balneo abstrahitur aqua. Idem uitrum transfertur in cineres, & prolicitur aer: in arena aucto igni exit ignis croceo colore. Terra in imo est. Elementa Humorum Mistorum, Ut urinae, aceti, uini, & c. Destilla urinam totam. Feces tere. Affunde aquam ad tres digitos, & macera. Destilla iterum: ( potes hoc & quarto repetere ) & exibunt duo elementa, aqua nempe, & aer. Separa in balneo: caput mortuum irriga phlegmate, & pone in cella donec crystalli gignantur. Exime eos, reliquum de stilla, quod restat in fundo, iterum irriga phlegmate, ut lapilli emergant, idque donec nulli amplius existant. Hos lapillos ablue per aquositatem: puluera, & de stilla, extrahesque ordine partem aqueam, aeream, & igneam, terra in imo manet. Aqueam & aeream coniunge prioribus aqueis, & aereis. Paracelsus ita: Urinam totam destilla, & ignis in imo manet. Confunde omnia iterum, digere, destilla, idque quater repete. Quarta destillatione exit aqua, inde aer, & ignis. Terra in fundo est, aerem & ignem excipe uase peculiari, & in loco frigido emergunt crystalli, qui sunt ignis, & fiunt interdum etiam destillatione. Aquam abstrahe, & destilla per balneum. Terra in imo subsidet. Quod destillauit, putrefac ad suum tempus. Destilla per balneum, & primo e¬ xit aqua, secundo ignis. E uino primum exit spiritus igneus, post aereus, inde phlegma. Feces phlegmate irrigantur & expectantur crystalli, ut in prioribus. Elementa Tartari, Chalcanthi, salium, & similium. Puluerata destillantur in retorta, donec phlegmate desinente spiritus sequantur. Mutato recipiente spiritus seorsim excipiuntur, & igni aucto proliciuntur usque ad rubedinem, qua apparente, mutatur recipiens iterum, & plene extrahitur. Terra est in fundo, quam repurgabis, aut ea sublimata portionem subtilissimam excipies. In receptaculo spirituum plaerumque aqua ponitur. Quod si factum est, postea separanda aqua ab illis seorsim est: quanquam consultius sit phlegma relinquere, & uno excipulo utrumque capere, postea uero separare seorsim. Phlegma etiam cineribus destillando educitur, reliqua igni nudo. Terram aiunt adhuc quatuor habere elementa. Haec separantur, & sigillatim suis adduntur, unde accipiunt acumen, ueluti caput mortuum, sublimatur cum sale ammonio, soluitur deliquio, liquor per retortam destillatur, exitque primum dulce phlegma, postea spiritus, hinc o¬ leum: terra in imo manet. Sales sublimantur calcinanturu e: soluuntur in deliquio, & eodem mo¬ do separantur, qui iam est dictus. Tract. I. Cap. L. De Magisterio principiorum. Praeter separationem mistorum in elementa, alia quaedam est in Principia, ideo inuenta ut potissimae mistorum uires exactius cognoscerentur, in qua nempe parte latitarent magis, quaeque & quomodo possent ad usum transferri. Ita hic conspicitur etiam materia patiens prima, caussa informans, & procreans, seu primum motum in quouis genere suppeditans. Magisterium principiorum est cum principiatum compositum in principia resoluitur denuo. Principia uero sunt quibus primis res in quolibet mistorum genere est facta, quae quia insunt, etiam certam materiam sibi substratam habent, in qua uigeant, & cum qua educi possint. Manifestum ex definitione est alia haec principia esse ab Aristotelis, & non prima omnium intelligi, sed in quouis genere prima, quanquam illis sint analogia. Principiorum autem uires tum in elementaribus partibus, tum coelesti fundantur. Itaque quodammodo & haec ad elementa accedunt, quodammodo ad essentias. Uox compositionis hic non materialiter tantum sed & formaliter, & effectine acccipitur: concurrit enim materialis compositio propter principiorum uirtutes. Ipsa tamen non materiatenus omnia intelliguntur, ut patebit. Principia sunt tria: Paracelsus liquor in chirurgia magna Paracelsus Sul¬ phur est rerum siccarum liquor humidarum, sal coagulat utrumque. Mercurius, sal, & sulphur. Mercurius est principium materiale, uaporosum, naturae aquae, subiectum nimirum generationis, cui per uim formantem imprimitur forma, & absolutio adest. Sal est principium terreum cum uirtute terminante coagulanteque, & sic etiam conseruante. Itaque & proximum est materiae, & facile cum ea conspirat. Sulphur est principium formatiuum, aereum partim, partim etiam igneum, & aethere ae naturae particeps, per quod uirtus, & uita inest rebus. Quare & balsamus naturae appellatur. Ita sal terminator est sulphur informator uim plasticam habens, Mercurius uapor unctuosus est, qui ab illis patitur. Formam essentialem Chymici relinquunt Physicis considerandam. Alii ista principia ita describunt: Quaeuis uiua, mobilis & spirituosa species, quae in halitum attenuari potest, est mercurius: sicca, conseruans, & acuens est sal: Item: urens calida, & purissima est sulphur. Notabis hic peculiarem significationem uocis Mercurius, quam non potes conuertere cum hydrargyro, ut alias. humidum est liquor, quod ardet, sulphur quod remanet post ustionem, sal. Ita uita hic non est illa Galenica aut Aristotelica, sed Chymica, quae respicit crasin, unde sunt facultates & uires. Paracelso non raro crocus & oleum, & balsamus, & c. Quod his formis educatur principium uitae, seu sulphur, & c. Item, sal est uitae necisque balsamus. Quanquam ei & sal nomine balsami nuncupetur in Chirurgia magna quin & liquor mercurialis lib. 5. partis 3. Chirurgia magna quod ei familiare sit delirare. Sic aliud est sulphur hoc, aliud sulphur uulgi, atque etiam in aliis artis partibus, quanquam illi qui disciplinae morem ignorant, hanc diligentiam rideant, non concedentes Chymicis, quod uulgatae officinae. Quanquam autem ista principia secundum artem e misto segregata, sint summe in suo genere exaltata: tamen nomina nonnunquam accommodantur etiam iis quae istis sunt cognata, sicut & uicissim accipiunt ab aliis, ueluti mercurius phlegma uocatur, sal, terra, uel nomine essentiali, alkali, sulphur, oleum, crocus, anima, tota natura ( sed alienius ). Nota principiis succeda neas esse essentias hac: Principia haec singula uicissim distribuuntur in mineralia, uegetalia, & animalia, secundum classes mistorum, quia ex illis segregantur. aquas, olea, alkali. Sunt tamen illarum rerum quaedam magis mercuriales, quaedam saliares, quaedam sulphureae magis, ita ut aliquando admodum paucum sulphur inuenias & sic de aliis. Segregantur plaerumque una praxi. Itaque & coniunguntur; priores sunt mineralium, & in his metallorum. ( Notandum est quod non raro praetereamus principium salis, interdum & sulphuris, tantumque contendamus ad hydrargyrum; interdum uero etiam potius sulphur petamus, propter diuersas circumstantias. ) De Principiis Metallorum. In metallis artifices mercurium & sulphur potissimum indagarunt, nonnunquam & solum mercurium: salem rarius. ( Unde & Paracelsus putauit ueteribus eum fuisse ignotum. Qui hunc sequuntur pro sale metallico habent uel calcem resolubilem, sed falso; uel salsam concretionem quae ex menstruo metallorum solutorum seu separatorum colligitur, sed fallaciter: cum ille sal potius sit spirituum soluentium, quam metallorum solutorum, exceptis uenis cum quibus est nitrum plarumque, & c. ) Non adest autem ita corporaliter, sed spiritualius, & inuenitur in metallorum crocis & chalcantho. Principia solis uel lunae: ( in quorum praxi & reliqua locum habent secun¬ dum analogian. ) Sol uel luna respergatur aqua mercuriali; ( quam aliqui etiam in puluerem coagulant, & hoc utuntur eodem modo. ) calore admoto discedit in sulphur & mercurium. Sal se miscere creditur menstruo, unde reducunt. Paracelsus ita: Aquae mercurialis unciae octo. Impone laminarum solis uel lunae sescunciam. In uitro clauso loca ad digestionem cinerum calidorum per horas octo: uel in mensa ad solis radios e speculo reflexos. Uidebis corpus in subtilem uaporem abiisse, qui est mercurius, innatante sulphure. Ubi solutum totum est, segrega aquam destillando. ( Picus ait: Testatur & Erastus se uidisse auri mercurium. " Uidi ego non semel minus decima parte horae disiici metallum, sic ut sulphur alta petiuerit, mercurius specie hydrargyri, ima; quod ipsum & Paracelsus se uidisse testatur, & quidam amicus noster, Penotus, cum haec scriberemus, policebatur tractatum de aquis eiusmodi mercurialibus, quem ubi editus fuerit, poterunt consulere rerum chymicarum studiosi. " ) Penotus ex nobili quodam talem ponit praxin, nominatim ad aurum. que salis nitri partes duas, uitrioli ad flauedinem calcinati partem unam. ◉ inde aquam fortem. Ad huius libram unam adde salis ammoniaci uncias quatuor, ut in illa soluatur fiatque aqua regis. Sal ammoniacus autem prius sit per salem communem fusum sublimatus, ut aurum eo citius aggrediatur, & soluat. In hac regis aqua solue auri quantum placet. Postea aquam abstrahe ad medietatem usque, & sine uas refrigescere cum materia. Ita fient crystalli. Adde crystallis parem quantitatem salis communis fusi, & contere. Affunde aquam regiam nouam, & extrahe iterum, quo saepius, eo melius, donec aqua debilis fiat, & suas uires amittat. Tunc abstrahe totam aquam ad siccitatem usque. Deinde affunde quintae essentiae uini, quae ex tartaro calcinato rubedinem extraxit, quantum satis. Sine in digestione, quo diutius, hoc melius. Tandem abstrahe paulatim, & ad extremum uehementissimo igni pelle; & ascendet pulcherrimus puluisculus flaui coloris, qui etiam reuiuificatur. Si huius una pars misceatur cum duabus tartari calcinati, & sublimetur, ascendet auri mercurius uere uiuus. ( Hic negliguntur duo principia, sal & sulphur. Congruit autem descriptio cum sententia Geberi. Alius quidam ita habet: aurum per antimonium aut quarturam summe purificatum solue in aqua regia. Phlegma subtrahe per destillationem usque ad oleositatem. ( Geber coquit ad tertias, & postea in cella locat aliquot dies donec oleum deponat ) ponatur in loco frigido humido, donec crystalli fiant. Hos per putrefactionem & sublimationem redige in mercurium uiuum. Usus huius mercurii uidetur fuisse ad tincturam particularem. Nam eum praecipitauerunt usque ad purpureum, donec in lamina argentea sine fumo fluxerit, & sic in solem conuerterit. Sed addendum metallum est. Augent autem eum cum dimidio simplicis hydrargyri in infinitum; & cum uolunt marcas 7. 8. 10. & c. reducunt. ) Eodem uidetur tendere & haec operatio: calcinatum metallum per aquas fortes sublimatur cum sale ammonio saepius. Sublimatum coquitur ex aceto, & reuiuiscit. Oportet autem eo deduci aurum, ut assumat naturam crystallini sublimati. In aceti effusione quaerunt salem, & sulphur. ( Nonnulli calces coquunt in spiritu tartari per dies 36. dicuntque abire in mercurium. ) Aliter per aquam uitae: In sesquilibra aquae fortis solue selibram ammonii salis. Iniice hydrargyrum ut item soluatur. Colloca in phiola clausa in fimo per dies decem & quatuor, donec aqua fiat caerulea. De stilla per alembicum leni igni, uel conficiatur in hunc modum. In aqua forti facta e uitriolo seu sale nitri, solue subtriplum salis amm. & dimidium hydrargyri. Tertio loco adiice duplum spiritus tartari. Confusae aquae subsideant per triduum. Clarum effunde citra fecum agitationem. Cape calcem metalli per aquam fortem factam. Infunde in spiritu tartari. Sicca, iterum & tertio infunde. Huic calci ita paratae affunde aquam prius descriptam ad altitudinem culmi lati, qua latus. Loca ad calorem fornacis uase bene clauso. Aqua fere absumta, affunde aliam, & agita crebro donec calx abeat in mercurium. ( Calx illa etiam sic praeparatur: Scobem metalli tere cum sale in alcool. Salem elue per aquam. Puluerem siccatum ter spir. tartari imbibe, & sicca super prunis. Siccatam in phiola perfunde spiritu tartari ( intellige salis tartarei ) denuo ad duos digitos, & digere uase clauso per octiduum. Spiritum demum caute effunde, calcem sicca. ) Est & cum per acetum philosophorum acerrimum sulphur elicitur nigrum aspectu, at in recessu puniceum. Sed indistinctus manet cum aceto mercurius, quia simile simili confusum non recedit. Sit aurum optime repurgatum per antimonium. Moliatur cum aceto praeparato. Puls in catinum candefactum iniiciatur, statim imposita pyxide tereti oris aequalibus, ut fumus aceti excipiatur. Hic postea ex illa pyxide detergeatur, & reddatur priori in catino. Quiescat ita puls, donec ascendat sulphur nigrum, quod elutione massae in pura aqua facile abscedit, & fundo conchae leuis insidet, a quo affusa aqua, ubi siccatum est, facile colligitur cum penna. Porro quia non semel euocatur totum, repetendus labor saepius est. Acetum illud tandem per corium agitur, estque mercurius duplatus. Uix poteris totum exhaurire. Cohaeret enim compages arctissime. Uide ergo quando uelis cessare. Si calcinatum prius aurum fuerit, diuersis modis saepius, facilius soluitur. Nonnunquam loco illius sulphuris, tinctura extrahitur, & residuum album corpus uertitur in mercurium per digestiones in aqua salis tartari, acetoque e mulsa adiecto sale & per destillationem unito. Sed haec non est uera separatio: cum illa tinctura nihil sit aliud quam auri nucleus, & adhuc aurum in sua substantia. Non negem tamen per tincturam faciliorem ad sulphur uiam esse. Nonnulli sulphur auri ita parant: Ex salis ammonii & petrae paribus destilletur spiritus fortis. In hoc solue aurum per antimonium repurgatum, & in laminas extensum, id quod fieri solet octiduana in fimo calente mora. Solutionem destilla per alembicum igni leni seu mediocri, ne aurum ascendat. Cum rubra gutta apparet, ignem amolire. Liquamen in fundo erit, quod in cella solues in liquorem ex quo existunt crystalli in concha uitrea. Affunde aquam prius destillatam. Digere & destilla per arenam. Sul¬ phur salis exit per alembicum. ( Ita destruendum hic est aurum ut plane formam suam amittat, sitque sulphur irreductile in aurum, sicut & mercurius, nisi reductio fiat per transmutationem mercurialem. Hoc itaque attendendum est, & per analogiam reductionis cinabaris eo ueniendum. Fixa autem requirunt longe fortiora, quam non fixa, & dispiciendae sympathiae, & c. ) Porro solent metalla & in crocum deduci. Crocus coquitur aqua pluuia. " Sulphur, " inquit Paracelsus, " ascendit, & abstrahitur cum penna, uel cochleari. " Aqua facto sedimento effunditur, & coagulatur in salem. Sedimentum soluitur in mercurium per sublimationem cum sale ammon. ut supra. Mercurius solis facere traditur ad lepram & eleph. item Gallicam cum epileps. Hydrargyrus lunae commendatur ad Gallicam cum catharris. Mercurius martis ad Gallicam cum ictero. Mercuris Ueneris ad Gallicam cum gonorrhaea. ( Non conueniunt haec principia cum his quae aliis eliciuntur modis. Et ex aqua alias chalcanthum conficitur. Dura res erit ex croco mercurium facere. ) " De merc. plumbi peculiariter etiam ita praecipiunt: laminas plumbi tenues sterne cum sal. com. in uitro. Tege optime, & sepeli sub terra per dies 9. Inuenitur mercurius, " inquit Fallop. Sal Sal & sulphur hic praetereuntur, possunt tamen ex reliquiis peti. Uel: Plumbi granulati libras duas, salis tartari, salis communis, antimonii singulas uncias. Contunde & misce poneque in retorta loricata cum receptaculo amplo ad dimidium lymphato. Da ignem lenem per horas duas. Postea auge ut uas excandescat, itaque urge per horas quatuor, & exibit hydrargyrus in receptaculum; ex libra scilicet una, uncia una, uel amplius. Quod collo haeret, commotione uasis excute. Porta. ( Hac uia extractionis est. Sed facile potest accommodari ad principiorum segregationem, habita ratione sulphuris quoque & salis, & ut plus exeat hydrargyri: ueluti ex hoc: particularum plumbi lib. 10. salis petrae, calcis tartari singul. lib. ponantur in olla uitrata, affusoque spiritu uini optimo locentur ad uaporarium calidissimum per sex dies; dicuntur inueniri septem librae hydrargyri. ) Hic mercurius, sal & sulphur nonnunquam ex uena diuite colliguntur, & quidem potius cum in excoctis metallis potissima uis salium & sulphuris, quae in spiritu erat, absumta sit. Ita uero conficiuntur ex uena Saturni: Galaenam redige in crystallos. Adde his parem salem ammoniacum. In uitro locatis affunde acetum radicatum ad duos digitos. Putrefac in fimo per dies quindecim, donec purpurisset materia repraesentans pulticulae consistentiam. Adde farinam frumentaceam: forma globulos, quos exicca. Cape cucurbitam, uel ollam, & pone in eo stratum ex cinere sarmentitio cribrato & calce: super hoc stratum globulorum loca, idque uicissim donec tertia pars sit impleta. Reliquas duas musco sicco infarci. Hanc cucurbitam inuersam pone super alia, quae tertia sui parte frigidam contineat. Destilla ita per descensum per gradus ignis. Mercurius cum sulphure in uas subiectum rorabit. Separa utrumque artificiosa sublimatione. Sal ex phlegmate coagulatur cum quo crystalli sunt facti. Huius usus esse dicitur in lue Gall. ( Interdum crystallos uenae plumbariae terunt cum sale ammonio: sublimant, sublimatum coquunt in aqua dulci, uoluntque in hydrargyrum abire. Alii parant cum aqua boracis, aqua forti, oleo rubro uitrioli perfusi aceto stillatitio, & c. cum paralysi coniuncta item cum uariis morbis erratinii, & c. ) Mercurius stanni ex sua uena: Fit aqua fortis ex aere usto, aerugine, sale communi, arsenico albo, uitriolo, sulphure, calce uiua, tartaro loto, cinere saligno, ad aequales commistis, destillatione cauta adhibitis cohobiis. In hac locataminera stanni loco humido, intra tres menses dicitur abire in hydrargyrum, cuius usus ad transmutationes. Alias calx stanni per sulphur facta, soluitur aqua regia. Aqua destillatur, affusaque alia digeritur per dies uiginti ad calorem leuem. Destillatur. Calx affuso aceto uini stillatitio maceratur per dies uiginti. Dicitur utilis esse ad morbum Gall. Abluatur bene & soluatur. a mensium retentione. Inueniuntur grana arenosa, quae in pixide lignea adiecto aceto saleque cito teruntur & agitantur ut coeat mercurius. Hic tandem colatur, abluitur, & siccatur. Metallorum rationem sequitur & stibium. Destillatur ex eo aqua fortiter. Hanc coagulant in salem. Caput mortuum sublimant in quartum alembicum, & inuenitur sulphur inflammatile. Regulus soluitur in hydrargyrum per tartari spiritum, more auri. ( In hoc principia sunt euidentiora, ut & in uenis metallorum. ) Principia uitrioli: Destilla spiritum fortiter. Abstrahe phlegma: quod est pro mercuriali principio. Salem quaere in capite mortuo. Spiritum cum aqua ardente digere & destilla saepius, quousque exeat dulcedo, quae est pars sulphurea, quae etiam sua sponte enatat ad superficiem diuturna maceratione. Spiritus coagulatus praebet partem mercurialem & salem. Talis processus est & in tartaro, & similibus. Iubent coquere uitriolum in aqua. Sulphur innatans specie pingue¬ dinis abstrahitur. ( Salem uitrioli Zuingerus etiam nominat eum, qui ex capite mortuo spi¬ ritus destillati exit. ) Penotus coquit uitriolum in aqua & imponit ferri laminas, donec rubedine obducantur, qua abrasa reponit illam, colligitque nouam, usque ad finem. Aliqui sulphur uitriolatum uocant si coctum purgatumque calcinetur, oleo misceatur, iterum calcinetur fortissimo igni, & c. ( Hic iam disceditur a natura hydrargyri longius, & pro mercurio habetur quod aquae qualitates habet. Sed & tertium principium sal scilicet, cum terra mistum est, salisque naturam habet propinquius quam sal metallorum, quem forte rectius uitriolum, aut ex hoc alcali appellaueris. Ita & sulphur cum externo congruit magis quam in metallicis, ubi in excoctis ob fixitatem suam ab externe discedit longius. ) Principia lapidum & gemmarum: Redige in calces solubiles. Solue. Destilla lento igni. Exit aquosus humor pro mercurio. Reliquias macera spiritu uini. Destilla spiritum. Refunde, & cohoba saepe. Tandem extrahes sulphur forma olei, quod a menstruo separabis, & in suam formam si placet, coagulabis. Sal in menstruo & capite mortuo inuenitur. De Principiis Uegetalium. Digere seu macera ea in suo menstruo. Destilla aquam, quae est mercurialis. Feces tusas imbibe aquae parte & macera, seu putrefac in fimo per mensem. Exige oleum, quod in suam formam coagula. Cum capite mortuo sal est: quem depurabis reuerberando, soluendo, & c. ut alcali. Ita nominatim chelidonia & similes herbae separantur. Principia piperis: Pulueri piperis affunde aquam alnorum ad tres digitos. Aprica in mense Augusto per dies nouem. Cola. Colaturam destilla. Refunde destillatum capiti mortuo. Macera denuo per nouendium. Destilla. Primam aquam seorsim excipe. Cum signum mutationis uides: oleum excipe uase alio, quod, si uis, coagula in sulphur. Si aliquid aquae secum uehit, ad segregatum adde priori. Aquas confusas destilla ita ut duae partes exeant, una manente. Sine hanc stare per mensem in cineribus calidis uase clauso. In fundo erit sal piperis ad cruditates uentriculi utilis. Alia salis pars extrahitur ex capite mortuo reuerberato, & c. Elementum coniunctum pro sordibus habetur. ( Multa sunt in his quae physico non satisfaciant. Mercurius est aquositas elementaris, quae cum in siccis sit absumta aliena humiditate est compensanda; at hoc non est in principia soluere. Deinde dici posset, salem istum non esse principium substantiae, sed transmutationis, & c. Sicut & oleum est essentiae quinta magis, ut tota separandi ratio potius essentialis quam magistralis uideatur. Sed eiusmodi difficultates in superioribus partim sunt sublatae, & dandum est aliquid artis consuetudini, quanquam non omnino placeat physico, qui ne sua quidem uolet castigari ad alienae artis arbitrium. ) Principia Guaiaci: Tessellas Guaiaci destilla. ( ut nucis moschatae ramenta ad oleum. ) Destilla autem aquam. Hac abstracta, per descensum lecundo gradu ignis circularis resinam elice. Reliquias calcina, & salem extrahe cum aqua. Exire possunt ex libra una ligni, aquae unciae tres, gummi unciae sex, salis drachmae quinque: ut de impuritatibus sit residuum. Nonnulli praemacerant scobem in balneo, destillant aquam. Macerant iterum in aqua sua ante paulo abstracta, & oleum prouocant. Caput mortuum calcinant ad salem. Principia olei oliuarum: Libras quatuor olei coque in lebete, donec incipiant redolere. Ubi refrixit, immitte in cucurbitam cuius orificium obstrue spongia densa, beneque luta. Imposito alembico commissuris exacte obturatis, destilla igni lentissimo aequali. Exit aqua rubicunda, cui si uideris innare aliquid olei, cessa destillare. Apposito alio receptaculo extrahe oleum totum, ne tamen nimis fluat, quod si accidat, ignis est minuendus. In fundo restat materia crassa. Hanc perfunde aqua fontana in concha munda, ut si quid olei restet, id enatet, & separetur totum. Aquam destilla. Destillatam coagula uitro forti. In fundo sal est coloris purpurei, leniter purgans. Aqua rubicunda dari potest ad calculum, sed insuauis est, & facile putrescit. Est & alia ratio huius. Oleum in parua cucurbita destillatur, ut edat spiritum phlegmaticum, postea aereum, in fundo est sulphur crassum, quod & balsamum nominant, in quo proportionalis sal est, extractaque crassitie inuenitur. Respondent autem haec etiam elementis. ( Ita proxime accessum est ad essentias, ut non multum intersit siue pro essentiis siue magisteriis illa habeas, cum depurationem nanciscantur debitam. Tota classis principiorum uidetur parte metallica magistralis esse, parte uegetali essentialis, & c. Tantum De Magisterio. Finis Tractatus primi libri secundi. Libri Secundi Alchemiae Tractatus Secundus De Extractis. Caput I. De ente primo. Chymiae tractatus secundus est de extractis. Extractum est quod e corporea concretione, relicta crassiie elementari extrahitur. Est que hoc quasi medulla & pars nobilissima substantiae totius in elementis producta, & quasi seminata, in quorum quoque sinu conseruata est, & ad nobilitatis suae perfectionem innutrita. Habet quidem radicem quadamtenus ab elementis; unde & existit familiaritas congenerationis & sustentationis: sed principaliter a ui creantis Dei & per coeli occultos influxus porro etiam in natura conseruantis dependet. ( Non ita factae sunt gemmae, succinum, planta, & c. Ut ex arenis compactis lapis arenarius, sed unumquodque pro se a benedicente Deo substantiae suae principium, progressum & perfectionem in materia elementari accepit, ne putemus adeo ludicram & puerilem rem esse mistionem naturalem, & c. ) Hinc extracta, praesertim nobiliora, aethereae & coelestis naturae dicuntur aemula, beneque praeparata, & dextre ad salutem humanam adhibita, Deo simul benedicente, multum in re medica possunt. Nota uero haec non ita accipienda esse ut stulti Paracelsitarum secta intelligit, exibilans ea occasione o¬ mnem philosophiam Aristotelicam. Cum uero etiam ab elementis seu matricibus suis plaeraque quam exactissime liberentur ( nam in aequalis & in his est elaboratio ) constat inde quomodo a magisteriis differant cum quibus elementa potius manent ( nisi interdum negligatur quiddam, aut inter depurandum secedat ) ueruntamen exaltantur ad aemulationem extractorum; deinde etiam quantas habeant in celeriter iuuando ob subtilitatem essentiae penetrantem corpora tota, praerogatiuas. Caeterum illa crassities elementaris quae relinquitur, modo corpus nominatur, modo caput mortuum, modo fex, recrementum, elementa, & c. non quod nullas in se penitus habeat uires, sed quod aut nihil praesentis extracti, aut non magni momenti. & Galenicam & nominum portenta sine sensu, magi¬ ca superstiti one fundens. Alias elaborari, & per se ad aliud quiddam potest. Istis autem appellatur nominibus, non quod plane ad elementa non pertineant extracta, sed quod in collatione cum partecrassa, nobilis altera uideatur, anima, balsamus uitae, essentia purissima, & coelestis natura esse ( quanquam nonnihil etiam a coelo habeat, uel secundum materiam, si his aliqua fides est, qui in segregatione coelestis lucis a terra obscura, non omne abscessisse aethereum ex Platone putant, aut saltem postea in ortu mistorum aliquid inde repetitum, idque comprobat ratio agentium e coelo corporum in haec inferiora, & c. ) Extractum postea est: Ens primum, & essentia. Ens primum est extractum minerarum, quae nondum attigerunt ultimam perfectionem, suntque seminalis potentiae foecundiores. Materiae prima. Hinc nominari solet & materia prima, quae est cuiusque generis, & uim ad id proximam habet, ex qua primum motus naturalis ad substantiam existit. Petitur primum ens e mineralibus potissimum. Uox primi entis non conficta a Parac. Hic enim uenae metallorum & gemmarum actu quidem illis uacuae, at potentia foecundae inueniuntur. primum est, sed longe ante fuit in usu, ut uetusti libri testantur. In uegetalibus quaeritur ex plantis, cum adhuc sunt in herba, uel immaturis fructibus. Animalium classis non multa praebet, nisi e sanguine conficere uelis, & ouis. Ita & ranarum similiumque spermata ad hunc uocan¬ tur usum. Nonnulli e cibo potuque producere conantur, quod his nutriatur substantia potestate eadem existentibus. Itaque pro humano ente uini & panis extractum faciunt, quod hic sit cibus humanus: sed non considerant, quod utrumque remotiore sit potentia quam ut humanum ens faciant, quandoquidem utroque aluntur etiam sues. Nec ad propinquum adduci possunt ignibus externis, qui de humana natura habent nihil, & non minus praeparant porcis quam hominibus. In medicina magnum dicitur habere momentum ens primum. Nam instaurationem uirium, & renouationem creditur praestare, quasi sicut noui metalli, gemmae, alteriusue rei principium natura inerat: ita etiam motus ad nouas uires in homine. Sed uide ne disparsit ratio ad gemmam habere motum, & ad hominem renouandum a radice. Considera item, an quod in natura erat, maneat, a ui artis. Spiritus exiles naturae & crases uix ita poterunt seruari, ut ostendit magnes, ferrum, uitriolum, galla, & c. & Quod in natura profecisset ad gemmam, in homine ad morbum proficeret, & c. Si uis uti eiusmodi phantasticis non innitere, sed medicorum regulis & experientiae. Alioquin cum uenis coniunctae sint uariae partes minerarum, atque etiam excrementa, quae adeo exacte non licet separare, quin magna parte maneant, aut una uis prolifica pereat: facile etiam de his concluderes, quod suo motu corpus impellant, & immutare conentur, & c. Fiunt porro prima centia ex suis matricibus per digestiones in suis menstruis, solutiones, coagullationes: interdum & sublimationes, & destillationes, conuenitque praxis nonnunquam cum succis extractis, nonnunquam cum essentiis quintis & tincturis, nonnunquam cum magisterio liquorum. Primum Ens Metallorum. Terram metallicam, mineram ue in qua experientia docuit alias nasci metallum, & nasciturum, si relinquatur usque ad suam maturitatem, coniecturae certae monstrant ( ueluti si ferruginosam illam Styriae terram aut succum sumeres, uel uenam illam bismuthi, quae initio uana argenti, postea multum generauit ) repurga ab adhaerentibus sordibus & alienitate diligenter, studiose obseruans, num quid uenenati adhaereat, aut etiam penitus se insinuauerit ( quod etiam in muribus, & muscis, experiri potes. Si enim haec animalia moriantur inde, arsenici, uel cobalti uenenati suspicio est ). Tritam bene elue per alueolum, aut quo pacto terrae solent lauari. Elutam laeuiga subtiliter, & affuso uini spiritu alcalisato, uel aceto stillatitio, uel salis liquore ( prout res & usus postulauerit ) pone in digestionem suam. Ubi combibisse spiritum aliquid entis iudicaueris ( quod facile aestimatur ex colore & consistentia mutatis ) transfunde, & adiice nouum, idque repete dum iudicabis radicem puram extractam esse: spiritum extractionis postea coagula in balneo. Coagulum dulci stillaticia ablue, postea etiam aqua rosacea. Exiccatum serua, & est ens primum eius rei, cuius mineram imposuisti. Quidam elaborant amplius, sublimant, aut adiecta caphura per alembicum exigunt, ut acquirat naturam quintae essentiae. Sed non confundendi sunt artificiorum termini. Paracelsus ita: Mineram tritam perfunde quadruplo salis circulati, & una digere in fimo per mensem, ut transeat in aquam. Haec est exal¬ tatio entis, magistralis. Separa purum ab impuro: purum coagula in lapidem. Hunc calcina cum uini spiritu rectificato, seu circulato, calcem solue super marmore, solutionem circula in digestorio. Ita & ex minera mercurii, stibii & similium extrahitur. In omnibus pene mineris inuenies coniunctum chalcanthum, uel nitrum si placet, potes haec seorsim excipere in prima lotione. Primum Ens Gemmarum. Subtilissimum puluerem minerae gemmarum aceto stillatitio macera, ut quod solubile est, suscipiat. Solutionem transfunde, adiecto ad reliquias aceto nouo, itemque digere, & separa ut ante. Hac est exal¬ tatio ulterior. Acetum abstrahe: affunde uini spiritum, digere per mensem suum: destilla cum cohobiis, donec exeat per alembicum, uel etiam sublima. Essentiam ita extractam & coagulatam, si placet, solue per deliquium, & circula in mellis consistentiam. Paracelsus nominatim in Smaragdo: Mineram Smaragdi in alcool reductam, calcina per salem solutum, donec albescat, & soluatur. Solutum pone in phiolam, & adhibe ad ignem nudum, ut materia a fundo sublimetur, idque tamdiu, donec spiritualis natura abeat in corpus, & relabatur ad fundum, sicut liquor mellis. Primum Ens Sulphuris, & similium. Uenam sulphuris macera in sale soluto, & facito ut in aquam secedat quod purum est. Aquam destilla quater, & exit albedo, in qua est primum ens sulphuris, Paracelsicae descriptiones tyronibus sunt ualde obscurae. Si quis assequi nequit, potest hoc modo procedere. Nolumus enim interpretari Paracelsica, ne futilibus hominibus occasionem rixandi demus, quasi autorem non simus assecuti, quem tamen & ipsi alius sic, alius aliter declarant, & nescio quae quisque sibi in illius uerbis mysteria quaerat. Uenam sulphuris a uenenis liberam tere, & elue diligenter. Tritam laeuiga, affunde spiritum uini cum sale tartari exacerbatum: pone ad digestionem ad suum tempus, quo uideris colorem & consistentiam uini mutatam: effunde reposito alio, & sic procede ut supra more tincturarum. Abstrahe postea uini spiritum destillando. Ens primum edulcora, si exaltare uis: affunde nouum spiritum, sed non exacerbatum, circula, & destilla aliquoties, donec exeat per alembicum. Exibit facilius cum caphura, & c. Primum Ens Herbarum. Herbam tusam in pultem include cucurbitae Hermetice obsignatae: Est fere uia extracti succi. digere in fimo per mensem: ex hoc colloca in arenam item per mensem, se¬ para purum ab impuro per colatorium: purae parti in cucurbita affunde sa¬ lem solutum. Clausa diligenter digere ad solem per mensem. In fundo liquor erit spissus: sal innatans separatur. Paracelsus. Prium Ens Animalium. Foeturam ranarum, ( oua formicarum, oua auicularum, & c. Cur non & restes ani¬ malium. ) contunde probe, & succum exprime. Fiat sedimentum per quietem: Aquam modice effunde. Reliquiis misce salis puri quantum satis ( parum ) digere per mensem, affunde uini spiritum, beneque moue, & macera: destilla per alembicum cum cohobiis: destillatum coagula. Ita & e sanguine petitur: e uino & pane fit per putrefactiones, expressiones, digestiones, destillationes, & c. Lib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. Tract. Ii. Cap. Ii. De essentia, & primum de succis extractis. Essentia est extractum simplex, e rebus tota sua natura perfectis productum. Et nominatur essentia ideo, quod in elementaribus loculamentis nata & comprehensa, totius substantialis misturae pars sit perfecta, matura, & essentiali ratione uirtuteque instructa. Potest fieri ex omni mistorum genere, minerali, uegetali, animali, magno cum prouentu. Ridiculae illae contentiones de forma uiui & occisi sunt repudiandae. Certum est Chymicum per rhabarbari essentiam non intelligere formam uegetabilem actumque uitalem, qui interit dum moritur, sed essentiam misti, qua certo modo est mistum, & c. Essentia est duplex: succus, & mysterium. Succus est essentia proxime e corpore consistentia chyliformi extracta. Ueterum ἀποχυλίσ¬ ματα, Rob, syrupi, decocta, sapa, tin¬ ctus, partim etiam electuaria, & c Quorum fermentatione fit extractum potentiale. Hinc uicinior magisteriis succus est, & nonnihil corpulentiae secum uehit, quin si cum mysterio conferatur, corpus dici poterat, cum non ita sit elaborata, sed adhuc rudior essentia, & non raro mysteriorum est materia. Habet secum aliquid humidi, plus minus, pro rerum natura. Id autem cum sit uaporabile, aut exhalabile, facile fieri potest, ut succus liquidior paulatim per digestiones inspissetur, aut concrescat: unde succus concretus uel inspissatus nominatur. In mineralibus & affinibus etiam in alkali sui generis, hoc est, calcem essentialem abit, quod alieno humore sit contemperatus. Si non ad sicitatem cogitur, sed consistentia mellis crassioris relinquitur, solet Uiscus nuncupari, maxime tamen, si ipsae herbae sint tenacis lentoris, qualis est in cotyledone, baccis uisci querni. semperuiuio, portulaca, & c. Ex animalibus uiscositas gluten dicitur: ut taurinum, ichthyocolla, & c. Nonnunquam idem ex concretis succis recoctis fit, ut uernix, & c. uel solutis, ut aquae gummatae, & c. Paracelso uiscus non est extractum peculiare, sed quiuis lentor, ueluti cum in experimentis iubet caseum in uiscum praeparari ad excipiendos pulueres. Cum herbis tamen est quaedam extractio. Nam succus uel decoctum sumitur ad lentorem redactum, abiectis crassamentis, & c. Caeterum dum succi inspissantur, solent nonnulli frequentius colari, & adiecto sacharo coagulari cum perspicuitate. Aliquid etiam aluminis interdum additur, facilioris πῆξευς & coloris lucidioris gratia. Talis inspissatio lento fit calore. Succi robustiores, etiam ad spissum coquuntur in ahenis, uel cortinis aut lebetibus cum agitatione assidua, ita tamen ut subsistatur ante siccitatem ultimam. Quod si quid superfluae humiditatis adhuc habent id lente diuaporare sinitur. Nonnulli non inspissantur, quorum scilicet usus liquidus est commodior, & coniunctus cum duratione, ueluti uinum, & c. Quod tamen aliquibus in locis, ubi diu durare non potest, uel apricando, uel fumando cogitur. Aliqui aliquatenus duntaxat densantur, ut nihilominus supersit liquor, ut mustum: unde sapa. Pauci sunt e mineralibus, plurimi ex uegetalibus. Ex animalibus qui ex¬ trahuntur, fere statim usurpantur, cum pauci sint durabiles. Omnis denique succus extrahitur mediante liquore siue connato, siue foris adiecto actualiter, ut cum menstrua adduntur, uel potentialiter, ut cum uaporantur, uel sepeliuntur in humidis, uel sinuntur tusa in se colliquescere. Modi extractionum sunt uarii, & non raro unus idemque succus multis potest comparari. Ualent in eis comminutio, expressio, maceratio, filtratio, diuaporatio, coagulatio, destillatio, & c. & sunt res simplices uel compositae. Modus succorum primus. Hic fit per uulnerationem uiuorum. Sauciatur in plantis potissimum cortex, inde exudat succus mistus parte alimentaria & elementari hamiditate, uehens secum nonnihil balsami iam perfecti. In nonnullis & radix seu praeciditur, seu inciditur. Praeciduntur aliquando & rami: Ita balsamus olim fiebat, & nostris etiamnum temporibus succi multi ita colliguntur, ueluti e betulis, palmitibus, nuce Indica, & c. In quo genere telum uulnerans non est uniusmodi. Cortex balsami eburno cultello aperitur, cum ferrum ferre nequeat, & c. Sinitur autem ille succus uel concrescere circa uulneris locum, appellaturque δάκρυον, quod postea auellitur, uel colligitur suppositis, appensis aut alio modo admotis uasculis corneis, argillaceis, lapideis, & c. Pro cuiusque natura. Postea depuratur, ille quidem prius solutus uino, aceto, uel alio congruo, postea innatantibus abiectis, filtratur aliquoties, aut etiam oui candido agitatur, inde soluente aqua reducitur. Qui per se sat liquidus est, non eget accessione, nisi forte alterationis gratia. In radicibus carneis uastis, peculiare quid fit, scrobe nempe intra ipsas effossa, ut humor in ea commeet, possitque per cochleare exhauriti, aut per lacinias. Ita in raphano maiore, bryonia & similibus coaceruatur. Quidam e cortice exudans interiore subsistit in uesiculis corticis exterioris, ut resina abiegna, qui modus etiam in animali ualet, unde colligi¬ tur moschus. Affinis huic modo est collectio succorum in cauitatibus naturalibus fructuum quorundam, qui in medio sui uel perpetuitate naturali locum dant succo, ut melones, citria, & c. Uel abscessum faciunt, quomodo nonnun¬ quam resinas intra pruna, & c. inuenimus. ll Modus Succorum Secundus Per contusionem & colaturam. Res succi plenae potissimum in suo mortario ( ligneo, lapideo, & c. pro rei natura ) uel simili instrumento comminuuntur. Minutal in fiscella, manica, filtro, & c. Positum paulatim sinitur succum suum destillare in uas subiectum, & si lentius succedit, calor admouetur, ut in Telephio, & c. Si magis fluxilis est liquor, etiam per lacinias transfertur. Accedit nonnunquam expressio, & reliquiarum ablutio, ueluti in musto: interdum & separatio elementaris. Modus Tertius Succorum extrahendorum. Quae res recentes quidem sunt, at succi parcioris, comminuuntur, posteaque exprimuntur & colantur una opera. Inde crebrius depurantur per filtra succi, & ad perfectionem pleniorem, prout uolumus, perducuntur. Est interdum irrigatione opus, interdum calefactione. Quartus. Herbae, flores, & aliae res teneriores contunduntur cum sacharo ad uniformem misturam. Affusa postea aqua fit solutio, filtratio, & coagulatio, quousque placet, sed sacharo manente. Ingeniosior haec ratio est, simulque exhibet tincturam, si rosis, uiolis, uel Charyop. coronariis, & c. In matula positis affundatur aqua soluti per uini spiritum super eo accensum, sachari, & postea affixo alembico caeco insolentur, donec extractus sit succus. Aquositas ascendens in limbo colligitur, indeque euacuatur. Absorpta tinctura exprimitur liquor. Si placet, in eodem possunt res nouae etiam quarta uice infundi, uel ex rosis contusis, suaue in aqua maceratis, succus expressus commisceri. Alii expressum succum uulgari modo statim fundunt in sacharum coctum clarificatum, & adhuc tepens: coquunt ad spissitudinem. Pulpa cydoniorum cum melle uel sacharo subacta & inspissata loco humido, succum melleum reddit cydoniorum. Affinis huic est unguentorum quorundam confectio. Recentes herbae, flores, radices, & c. incisae contunduntur in mortario. Tusis adiicitur buccella butyri, uel alius pinguedinis: conteritur, donec non appareat. Submittitur alia portio & immiscetur, donec herbam totam pinguedo cepit. Fit maceratio biduana, quae tamen urgente necessitate potest omitti. Postea coquuntur in lebete ad humidi aquosi absumtionem. Ubi refrixere mediocriter, per colum exprimitur succus cum pinguedine. Nonnunquam radices praemacerantur aut praecoquuntur uino, sicque etiam ex siccis potest succus ad unguenta extrahi. Quintus. Si res sicciores sint, quam ut succum possint istis modis reddere, extrahuntur per macerationem in aliquo menstruo ad calorem temperatum solis uel fornacis. Signum est, si menstruum tingatur rei colore aut consistentia. Effunditur, & nonnunquam reponitur nouum, quousque extracta sit pars optima. Menstruum uel totum, uel particulatim cum essentia combibita segregatur a fecibus, factisque aliquot filtrationibus ab essentia, uel per destillationem separatur, uel uaporationem, & c. Idque fere ad siccum, seu crassitiem mellis, ut possit e uitro eximi. Nonnunquam tamen si simul utile menstruum ad usum est, adiecto sacharo, ad syrupi formam coquitur. Obiter cla¬ rioris lucis oratia ex I. lib. In hoc modo magna est uariatio, pro diuersitate rerum & usus. ( Maceratio in rebus rarae compagis, menstruo mediocris penetrationis, est breuior, ut quae sex, duodecim, 24. repetita. horis, & c. duret. Si solida est mistura, triduum, dies 14. 27. mensis, annus, & c. requiritur. Et est plaerunque spiritus uini menstruum, tum simplex & integer, tum qui ante in aliqua extractione non noxia, fuit: interdum & uinum, aqua oleum, acetum, aquae destillatae, praesertim aqua roris Maii sexies per prolixam cucurbitam destillata, & c. usurpantur. Est & cum in eodem menstruo plures infusiones facimus, interdum contra unum plura requiret menstrua: sic syndon, aut petia interuenit modo, modo non, & c. Si post coagulationem ingrata qualitas menstrui remanet, rectificatur succus insolatione, uel si spiritus uini resipit affusa aqua destillata, maceratur aquae iterum destillando abstrahitur quoad satis. Crato, ut descriptum exhibuit Camerarius, in uino septies destillatores macerauit, uase diligenter clauso loco calido ad tempus cuiusque: segregatum in balneo destillauit, sique succus nimis crassus euasit, affudit paululum aquae menthae, quae extrahendi ratio in calidis siccis locum habet, & non tantum aqua menthae, sed & quaelibet competens potest adiici. Nonnulli macerant res in aquis destillatis quatriduo post exprimunt torculari, filtrant, inspissant in diplomate, & interea succos lubricos pro rei natura iniiciunt. Inter coquendum seu inspissandum tegitur uas charta madefacta, ne quid de essentia diuaporet. Si per spiritum uini extracta hunc redolent, additur parum aquae cinam. card. ben. & foenic. Mista iterum in diplomate ad mellis modum inspissantur. Donzellinus iussit siccam herbam pulueratam infundere in sua aqua stillatitia feruente, nec coquere. Colatura facta nouas res imponit quoad satis. Tandem coagulat. Succus Ellebori Nigri. Herbam uel radices recentes tande, macera in aqua propria prius destillata ex alia istius herbae portione: uel in radicibus idem fac per uini spiritum. Uase clauso in fimo pone ad mensem suum, cuius finis per colorationem crassam intelligitur. Segrega impurum per filtrum. Cola saepius, si placet, & destillando coagula. Si uis, potes post primam colaturam nouam infundere herbam, & plus succi uno menstruo elicere. Suc¬ ll 2 Succi Baccarum Myrti. Baccae nigrae cum iam flaccescunt, tundantur, & adiecto uino macerentur per mensem suum, iudicio artificis definiendum, post fiat expressio & colatura. Hanc coagula, hoc est, inspissa succum. Si relinques, myrtites uinum habes. Utere pro libitu quae forma erit congrua. Succus Scyllae. Taleolae flaccidae infunduntur aceto acerrimo, perque mensem ad solem ponuntur: post facta expressione mutantur folia in menstruo eodem quoad satis. Relicto aceto, factum est acetum scylliticum. Potes autem etiam abstrahere, & ad siccum coagulare. Peracetum fit etiam extractio guaiaci, sed aqua dulci est rectificandum. Item aceto destillato extrahuntur radices Ari modice siccae maceratione quatridui in fimo. Corrigitur spiritu uini. Extractum Gratiolae Cratonianum a Ioach. Camerario traditum. Siccae Gratiolae mundae electaeque affunde uini spiritum. Macera, separa a fecibus, per filtrationem cum expressione. Liquori infunde rem nouam, & age ut ante: postea misce cum aqua infusionis Rhabarbari. In balneo aquositatem cum spiritu destilla ad consistentiam tamen adhuc liquidam. Hanc addita pauca mastiche, coque ad spissitudinem, seu diuaporare permitte. Extractum Turpethi. Puluis infunditur uini spiritui ad tres digitos. Maceratur per horas uiginti quatuor uase clauso ad teporem. Exprimitur cum colo, & si quid adhuc uirium inest fecibus, affunditur spiritus nouus, itemque maceratio instituitur ut ante. Menstrua postea per destillationem abstrahuntur, ita ut in cucurbita fiat destillatio ad mellis consistentiam, postea affunditur aqua destillata, & commiscetur, finiturque in digestione per horas sex. Inde destillatur, & si opus est, odorque spiritus uini non cesserit, repetitur infusio: destillatur usque ad consistentiam priorem, qua adhuc fluat, possitque a uase separari: plane uero siccatur in concha ad solem. Eiusmodi res quae aliquid secum habent noxae, solent extrahi per menstrua prius correcta, ueluti si fieret extractio per aquam cinamomi, uel anisi, & c. Uel spiritum uini cum quo ante extractum erat Zingiber, macis, nux moschata, uel quid simile. Nonnunquam tamen antequam coagulentur penitus, essentiae corrigentium adduntur, ut oleum anisi, macis, cinamomi, & c. Liquor perlarum, calx uel tinctura coraliorum, tinctura croci, & c. Qui modus est in turpetho, is & congruit agarico, sennae, rhabarbaro, polypodio, mechiocanae, aloe, semini foeniculi, calamo aromatico, galangae, & similibus, menstruo affuso ad tres uel quatuor digitos, & aliquoties mutato donec uirtus nulla sit in fecibus ad essentiam praesentem spectans. Talibus extractis solet adiici inter inspissandum aliquis syrupus, & una coagulari, ut si extracto succo rhabarbari uel ellebori immisceres syru¬ pum rosatum solutiuum. Nonnullis adiicitur sacharum, & c. Extractum Absynthii Et Similium. Destillatae aquae ex absynthio misce absynthium nouum concisum uel tusum, addito aliquantulo uini spiritu. Macera, exprime, cola. Colaturae infunde absynthium nouum & procede ut ante. Coagula succum in balneo. Feces calcina, salemque inde extractum misce cum succo. Paracelsus me¬ rum uini spiritum accipit. Extract. Radicis Chelidoniae. Concisae minutissime affunde uini spiritum, & loca in balneo, donec coloretur. Defunde sine expressione, sique opus est, muta spiritum. Coagu¬ la effusum lento calore. Sic Alexius lac mahalebum facit extrahendo cum aqua rosacea, cum qua tunditur in pultem & exprimitur. Hoc modo & uina fiunt medicata, ut uinum cerasiorum, uuis, scapisue impositum, uina aromatica, per aromata herbasque infusa, & c. Sed non fit coagulatio. Et imponuntur aromata per sacculum, alia etiam per se. Ita per mustum fiunt eadem. Herbae uel aromata sternuntur uicissim in doliis cum segmentis coryli uel fagi, usque ad summum; post infunditur mustum, siniturque deferbere. Si absumitur potum, compensatur uino alio, & c. Sextus Modus. Res comminutae ( tusae crassius uel concisae aliterue fractae ) coquuntur cum liquore competente, & colantur cum expressione. Quod colatum est, si placet coagulatur. Sin minus, cum liquore relinquitur ad usum seu totum seu aliqua parte, soletque & hic adiici sacharum, mel uel similia. Coctio fit uariis modis, ex quibus excellit ea quae in duplici peragitur uase, quod diploma uocant, seu in balneo. Olla uel cantharus coquenda continens, obstruitur operculo. Commissurae oblinuntur massa frumentacea uel simili, siccantur. Post uel in aquam ponitur, uel feruentis uapori accommodatur, siniturque ibi ad suum tempus. Quaedam enim diutius coquuntur, ut triduum, biduum, diem, & c. Quaedam breuius, ut horas 3. 4. 6. diem medium, quousque coniicimus uim & essentiam inius esse depositam. Extractum Pulli Uel Capi. Capus deplumatus, euisceratus pinguedineque liberatus conciditur, tunditurque cum ossibus; coquitur in diplomate ex aqua competente ( interdum ex uino, & c. ) per triduum uel circiter. Colatur cum expressione forti & coagulatur si placet. Nonnunquam aspergitur sale gemmae, & includuntur aromata pro usus diuersitate. Ita fit extractum panis, hunc bene confectum coquendo in maluatico aromatisato, uel iure aquaue quae placet, & postea colando per pannum crassius, & coagulando si libet. Extractum Carnium Uiperarum. Uiperas Iunio captas capite, cauda, intestinis, leberide, abiectis concide. In olla loca ad balneum uel fimum calidissimum ut uenenatus uapor exhalet per triduum, a quo debes tibi cauere. Postea infunde uini spiritum ad digitos octo. Digere uase clauso in fimo per dies duodecim donec caro contabescat. Feces segregatas abiice. Liquorem coagula. Coagulatum circula cum spiritu uini charyophillato per dies decem. Uinum separa, remanetque extractum carnis, cui adde si placet, essentiam cinamomi, croci, margaritarum, & c. Extractum Ellebori Germanici, Esulae, Mezerei & similium ex Euonymo. Radix ellebori purificata maceratur in aqua per noctem ( mezerei folia, & c. etiam aceto ) postea coquitur. Spuma innatans abstrahitur cum cochleari, & si clara est aqua, seu satis despumata, effunditur in ollam suam. Reponitur alia coquiturque itidem ut ante, idque repetitur nouies, uel quousque gustus iudicet radices non amplius amaras esse. Decocta confusa coagulantur, sub finem addendo ad libram unam drachmas duas mastichis, ut sit iusta consistentia ad formandas pilulas. Extractum Rhabarbari. Coquunt in aqua anisi rhabarbarum concisum, exprimunt & coagulant igni lentissimo. Cordus ita: ◉ rhabarus electi concisi lib. i. succi depurati, borrag. bugloss. an. lib. ii. macera per horas uiginti quatuor. Coque ad ignem lentissimum, donec conspiciatur rhabarbarum eminere absumta humiditate. Exprime fortiter per colum laneum. Colaturam coque ad mellis spissitudinem adiectis geminis sachari unciis, in diplomate. Ita massae pilulares macerantur in aqua pluuia per octiduum adiectis succis borraginis & foeniculi. Postea coquuntur, filtrantur, & coagulantur. Extractum Corticum Ellebori Nigri ex Andernaco. Cortices ellebori nigri tusas macera in aqua anisi per diem naturalem. Bulliant una postea donec aqua fere sit absumta. Exprime ualide per colum, coque cum syrupo ros. solutiuo ad iustam spissitudinem. Repone in uitro. Ita & rhabarbus extrahit, sed cum aqua cinamomi. Periculosa purgantia, ut elleborus albus, esula & similia, prius coquuntur in aqua ut tabescant, aqua prima abiicitur. Postea reponitur alia aromatisata tusis. Coctioneque facta fit expressio & colatura. Colatum coagulatur & affusa quinta essentia uini aromatisata circulatur. Extractum Moschi. Inclusus syndoni moschus coquitur ex spiritu uini, cum quo fuit extracta melissa, aut saltem illi infusa. Exprimitur quodammodo, exemtaque petia ad spissitudinem styracis liquidae coagulatur. Extracta Aromatica Liquida Syrupi consistentia. Aromata infundantur per mensem in uino maluatico adiecta tertia parte spiritus uini. Postea coquantur leniter. Exprimantur per colum. Colaturae additur sacharum, fitque diuaporatio ad iustam consistentiam. Dum autem in infusione stant aromata, agitanda sunt indies, cumque essentiam deposuerunt, mutanda. Extracta Frigida. Fiunt per aquam uiolarum, rosarum, acetosae uel etiam fontanam & similes, ita ut pulueratae res uel tusae, ueluti rosae incisae tusaeue, uel uiolae, uel scobs sandalorum, & c. Primum commacerentur, post leniter coquantur, & exprimantur. In expresso res nouae infunduntur coquunturque item lentissime. Tandem adiecto sacharo fit diuaporatio uel coctio in diplomate ad iustum. Nonnullis tusis adiicitur agresta ut semperuiuio, portulacae, & c. Ad lenem ignem sinuntur in calescere, & parum per coqui, tandem exprimun¬ tur, & coagulantur ad placitum. Extrahuntur & fimi, ueluti equinus, asininus, caprillus, & c. Coquuntur cum spiritu uini & aqua prunellae uel simili competente ad usum, postea colantur & coagulantur ad requisitam consistentiam magmatis, ut pultis instar possint foris applicari ad anginas, laterum dolores, & c. Ita nidus hirundinis, album graecum, stercus pueri, & c. potest prae¬ parari. Lib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. Colicis extractum fimi suilli prodest. Fimi erinacei cum aqua mellis extractum uulnerum spiculis medetur. Equinus, caprillus, leporinus, & c. cum aceto extrahitur ad haemorrhagias. Possunt autem haec etiam macerando sine coctione extrahi, uerum quia in praesens tempus fiunt, & decoctio maturat macerationem: ( nam cum non licet diu expectare, coctio substituitur digestioni, & breui tempore peragit id quod illa longo ) itaque plaerumque extrahuntur coquendo. Fiunt eo pacto & uina medicata, & potiones Hippocraticae. Ita ex aqua cum aceto decoquuntur passulae maiores; uel segmenta cydoniorum & similia. Sic cereuisia efficitur. Si elenii radix coquatur in musto usque ad sapam, nectar fit, quod miscent postea sapae simplici, faciuntque uinum elenites. Ita Arnoldus facit uinum ebuli, cuius baccas in musto coquit ad tertias absumtas. Coctum digerit per noctem, exprimit & in mustum coniicit, cum quo sinit deferuescere, & clarificat oui albo & sale. Extractum Guaiaci, Sarsae Pariliae, chinae, & c. Guaiacinae scobis efficacis uncia maceratur in uini libra. Si displicet uinum, aqua conueniens sumitur. ( Quidam malunt acetum, sed tunc cum extractum est inspissandum. Eluitur autem aceti uis aqua dulci. ) Maceratione peracta coquitur, ut pars una absumatur, duae maneant, si quidem pro potu esse debet; sin ad sudandum, duabus absumtis tertia seruatur. Postea colatur cum expressione. Colatura diuaporari potest ad consistentiam electuarii. Quidam etiam destillant ad siccum. Gummi in fundo colligunt nigrum & amarum mire olens, quod tractabile est ut cera, soluitur in aquis, uel fingitur in pilulas cum sacharo ad sudandum, quanquam & foris illinatur. Coctio fit in olla uitrata diligenter obstructa ad ignem lenem. Sarsae uncia etiam ferre potest tres libras aquae, chynae optimae item duodecim. Monardes sarsam ita extrahit: selibra sarsae minutim concise maceratur aqua. Deinde diu in mortario tunditur donec in lentum quendam succum soluatur, quem colant cum expressione & cyathum absorbent. Potest & inspissari. Ossium Extractum. Ossa, & similia dura per limam rediguntur in scobem, quae aqua sua coquitur & maceratur, posteaque colatur cum expressione & coagulatur. Ut: ◉ rasuram cranei, coque cum aqua melissae uel betonicae. Decoctum effunde, repositaque aqua alia & repetita coctione quo ad extracta essentia est, opus idem perage. Tandem liquores effusos coagula. Coagulatum digere cum uini spiritu per dies quatuordecim. Destilla & cohoba tertio. Se¬ parato uino circula. Ita os cordis ceruini cum aqua chelidoniae, cornu cerui cum aqua hyperici, ebur & monoceros cum aqua melissae extrahunt. Gummi, Resinae, & c. Haec sunt naturalia extracta. Itaque non egent nisi tantum depuratione per solutionem, filtrationemque crebram & coagulationem. Quod si non pura exierint, sed crassas feces habeant, etiam extrahi possunt per olea, uini spiritum, lixiuia, & c. In quibus coquuntur, coctum depletur, colatur & inspissatur. Nonnullis acetum adhibendum est, aliis aqua uel simile menstruum. Si elaboratur amplius, fit ex eis quinta essentia, tinctura, oleum, & c. Quae cum oleo extrahuntur, si succulenta sunt per se iniiciuntur & coquuntur ad tabem. Exprimuntur & recoquuntur ad spissitudinem que placet, uel ad humidi aquei secessum. Aliis adiiciendus est succus quidam uel liquor, ut uinum, & c. praemit¬ titur & maceratio, & c. Septimus Extrahendi Modus. Quae pulpam habent, eamque cum liquore proprio, ut cerasia, pruna, & c. In aheno coquuntur cum diligenti uersatione, quoad instar pultis euaserint. Postea per angustum cribrum uel filtrum transiguntur, ut cuticulae & lapilli secedant. Pulpa reponitur ad ignem, & ad spissitudinem iustam coquitur, cauendo per motionem assiduam ne aduratur. Nonnunquam tamen & his additur aqua cum qua decoquantur. Interdum cum recoquuntur sacharum, mel, aromata, & c. adiiciuntur. Ita fiunt succagines multae seu apochylismata ex moris, baccis ebuli, sambuci, iuniperi, quibus aqua addenda est; ita ex pyris, pomisque confici¬ untur succi spissi. ◉ baccas ericae bacciferae ( Mehlbeer uocant Germani ) imple ahenum, lento igne primum coque agitaque cum lignea spatha, & exudant seu soluuntur in multam aquam. Traiice postea per cribrum angustum, uel pannum, ut lapilli secedant. Succum coagula. Euadit ruber, & acidum quid sapit. Poteris addere tertiam mellis & aromata. Usus est ad malaciam, anorexiam, uentris fluxus, menses nimios, dolores laterum, & c. ◉ baccas iuniperi, tusis in mortario aquam affunde, coque cum uersatione, cola, & recoque ad spissum. Adiice sacharum & aromata, si placet, & c. ◉ cydonia concisa uel etiam radula comminuta; coque ex fontana ad spissitudinem mediocrem. Traduc per pannum, & pulpam collige, quam sacharo condire potes. Si liquidius relinquis decoctum, ita ut colatura sit dilutior, frequenter potes colare ad perspicuitatem, posteaque addito sacharo, paucaque ichthyocolla & aluminis momento inspissare instar syrupi crassi. Succum si infundas uasis ligneis, per se postea densescit. In extrahenda cassia satis est uapor aquae bullientis, ut pulpa euadat liquidior, possitque abstergi per attritum ad cribrum, uel pannum, ut placet. Ita nonnulli etiam cydoniorum aliorumque malorum segmenta probe depurata per uaporem duntaxat emolliunt, indeque segregant per cribrum, aut filtrum. Modus Octauus. Hoc comparantur resinae ex lignis, radicibus, scapisque ferulaceis. Ea resina pro sulphu¬ re interdum accipitur. inclusa eiusmodi ollae undique obstructae igni circulatorio torrentur, quo pacto per descensum etiam destillare solemus. Resina prolicita abstrahitur. Obseruandum tempus est, ut intra combustionem subsistamus. Ignis ab olla distet palmum, sitque lentus. Uas seu olla commodior est forma tubuli cum infundibulo & receptaculo subiecto. Nonnunquam taleolae etiam soli exponuntur crassitiem habentes digiti. Lachryma exiens colligitur. Per tostionem ex carnibus etiam pinguedines extrahuntur; ( & hae saepe compositae ex animalibus fartis. ) Modus Nonus. Multae res inclusae pomis excauatis, uel etiam infixae cydoniis, aut medullae panis, cum his ipsis extrahuntur. Hoc modo fit sanguis satyrii & symphyti. Radices purgatas subige cum medulla panis pari, ( " adde plus panis ", inquit Paracelsus ) include uesicae bubulae uel porcinae, quam arcte liga. Macera in fimo calente in cremo¬ rem rubicundum. Octonis diebus materiam contemplare, ne diutius iusto maceretur. Exprime ualide. Fecibus adde panem nouum, & fac ut prius, donec uirtus tota sit exhausta. Fit inde succus lentus, quem digere in balneo per aliquot dies. Aquam abstrahe destillando. Succo potes addere salem fecum, uel melissae. ( Paracelsus etiam ulterius elaborat ad essentiam destillans in cineribus, & ab eo quod exiit phlegma abstrahens per balneum. ) Sic Alexius thus includit pomo, coquitque sub cineribus. Exprimi hinc succus potest. Ita alias repletur melle rosaceo, & coquitur. Succus datur infantibus tussientibus. Eodem modo res uermibus aduersantes includuntur malo aurantio, coquuntur & exprimuntur. In radice raphani succus ellebori nigri extrahitur: in cydonio scammonium, unde fit diagridium. In cepa extrahitur theriaca, & similia. Conseruae sunt extractiones per sacharum, mel, uel sapam, sed imperfectae. Nam si soluuntur liquore competente, extrahuntur cum placet, & perficitur extractum. Ut: Esula macerata aceto, tusaque incorporatur cum sapa ad consistentiam electuarii. Ita seruatur, cum uti uolumus, adiecta aqua fontana extra¬ himus. Butyrum uel sacharum coquitur in limone grandi excauato. Expresso succo lauantur manus, ut tenerescant. ( Huius loci sunt Cardani extractiones per mel, si quidem eae autoritatem merentur. Res tusas in puluerem miscet melli puro, & per sexaginta dies digerit miscetque in umbra. Mel demum expuit totum quod mistum est in spumam, qua sublata remanet ipsum purum, cum uirtute tamen, ut uult, illius. ) Modus Extractorum Decimus. Hic peculiaris est rebus mineralibus solidis, quaeque horum naturam imitantur, suntque ab alienis & matrice sua repurgata, maxime gemmis aliisque lapidibus, item margaritis & coraliis. Perficitur uia tincturarum & primi entis per menstruum aere, quale est uini alcool, aqua mellis, spiritus salis, spiritus uitrioli, spiritus sulphuris, spiritus tartari, acetum radicatum, & c. Leuigatae res aut calcinatae merguntur in menstruo ad duos digitos; ponuntur in digestione calida, quoad subtilitas est exhausta. Effunditur liquor: menstruum abstrahitur, puluis edulcoratur aque stillatitia pluuia, interdum etiam cinamomi aqua, uel phlegma aceti, aut spiritus uini adhibetur. Et si tale quid sumitur quod appropriatum ad usum est, non exiccatur totum, sed uel relinquitur una totum, uel ad medias, oleosam ue consistentiam redigitur. Tale est extractum lapidis Iudaici, coraliorumque & sim. in hunc modum. Extract. Essentia Lapidis Iudaici. ◉ calcem lapidis Iudaici, solue in uini spiritu, ut combibat tenuissimam essentiam, quod fiet si octiduo in calore detineatur uase tecto. Effunde liquorem uase inclinato. Refunde spiritum nouum, uel si opus est, exicca residuum & calcina denuo, ut tota subtilitas a crassis partibus & refractariis exugatur per uini spiritum. Ubi extraxeris essentiam omnem, coagula menstruum per destillationem balnei. Datur cum uino ad calculum. Nota uero si denuo calcinare uis, ne impuras arenas, terras, aut partes contumaces conminuas simul. Alias magisterium erit, non essentia. Extractum Coraliorum. Coralia in laeuorem adducta spiritu uitrioli ad duos digitos perfunde, & ebullient. Cum cessat feruor, spiritus lacteus relinquitur, quem effunde, relictisque crassis partibus, hunc destilla in arena ad siccum. Essentia illa eluenda est aqua destillata, ut euadat dulcis. Exicca in sole. Liquescit in ore ut butyrum. Hoc modo praeparare & alias gemmas potes. Essentia Unionum. Solue partem subtilissimam succo limonum destillato, uel alio aceto acerrimo. Solutionem coagula. Affunde aquam acetosae. Digere ut absumatur fere medietas. Adde aquae cinamomi correctae q. s. circula per dies quatuordecim. Serua liquorem totum in uitro. Essentia Lapidis Armeni, Lazuli, & c. Lapides hos in pala uel catino candefactos restingue uini spiritu, idque sexies repete. Contere & in marmore laeuiga. Elue aqua dulci quomodo solent terrae ablui, ita ut inter lauandum abiicias crassas & contumaces partes, sicut & innatantem leuitatem alienam. Postquam eluisti, exicca, affunde uini spiritum & extrahe essentiam. Extractam coagula. Coagulatam aqua melissae per digestionem rectifica. ( Quercetanus contentus est lotione, caeterum eloto pulueri affundit aquam melissae, aut buglosi. Digestione facta diuaporat calore leni. Exiccato iterum addit uini spiritum, inque balneo circulat per dies uiginti. Eo per calorem lenem separato, essentiae addit extractum margaritarum, coraliorum, croci, oleum cinam. & charyoph. ) In omnibus porro dictis modis etiam compositiones ualent. Perinde enim est praxis siue simplicia, siue mista sumas, nisi cum diuersum tempus requiritur in infusione propter diuersitatem substantiae, cui tamen interdum praeparatio medetur. Tunc artis est ut firmioris compagis res praemittantur, postea in extractis liquoribus totis infundantur ea quae sunt rarae consistentiae & debilioris naturae. Inde coagulantur una ad iustam spissitudinem. Si quae essentiae tunc uel etiam integra sunt addenda, immiscentur ante ultimam consistentiam; uel si liquida sunt, interdum una macerantur, circulanturque. Interdum diuersis utimur menstruis, & cum copiosa sunt simplicia, ea seorsim extrahimus, attingentes naturam elixyrium. Interdum idem menstruum in uarias diuisum partes seorsim flores, seorsim radices, lapides, & c. exhaurit, iterum ut in elixyre. Sed ille modus huius loci proprius est. Ita fit uinum chalybeatum mercurialis ad tympaniten: Uini albi librae decem, aquae cetarach librae duae, rad. asplenii, capparum singulae unciae: foliorum cetarach, cichorii, agrimoniae singuli manipuli, ellebori nigri unciae duae, epithymi uncia una, cyperi, cinamomi, macis singula didrachma; bulliant in diplomate ad sextae partis absumtionem. Digere per noctem: exprime, infunde chalybis preparati libram, in uitro obtu¬ rato per dies decem, calido loco macera, & indies moue. Diaphoreticum Paracelsi. Zingiberis libra, piperis longi & nigri singulae semunciae, tantundem Granorum paradysis, tres drachmae cardamomi omnia trita infunduntur in uini spiritu & obsignata in uitro digeruntur in arena. Aqua soluens separatur. Locantur in digeistionem fimi permensem. Circulantur per hebdomadam, exprimuntur & seruantur. ( cum ad digestionem ponis, potes affundere quintam uini essentiam, & circulare post expressionem, adiectis salibus rerum earundem. Perfectius fiet, si postquam exemisti ex arena exprimas, & tunc spiritu uini separato addas quintam essentiam, & digeras: quo item abstracto, circules cum alia essentia quinta additis salibus, & c. Aliud: Cornu ceruini scobem infunde spir. uini q. s. exprime: in huius libra i. macera scobis Chynae, guaiaci, angelicae, rad. perasitae, zingib. piperis ana unc. ss. exprime, & res muta si placet: tandem adde Theriacae unc. ss. succi ellebori nigri nostr. drach. ii. pul. Charyoph. nucis mosch. macis an. drachmae. i. stent in digestione uase clauso per dies aliquot, postea cola ad purum, & coagula addito sacharo uel melle, si placet, uel etiam syr. nucis mosch. aut cinam. Acetum Bezoarticum Beyeri. Recipe Rad. Chamaeleont. alb. Chelidon. mai. ana unc. iii. scorzoner. dictamni albi, zedoariae an. unc. ss. Angelicae, ostrutii, uincetoxici, gentianae, tormentil. petasitae, morsus diaboli, pentaphylli, aristol. rot. uere, aristol. longae, elenii, pimpin. an. drach. iii. fol. scordii Cretici, dictam. Cret. Hyper. cum flor. saluiae min. scabios. card. ben. tanaceti, rutae hort. bacc. lauri, iunip. cort. Arant. citri an drach. ii. infusa aceti uini acerr. lib. ix. coquantur in uitro diplomatis clauso ad medias. Digerantur postea horis 24. colata per filtrum densum reponantur. Extractum compositum purgans: Recipe spiritus uini, aquae cinnamomi stillatitiae ana selibram. Sp. elect. diamb. semunciam, macera per dies aliquot clauso uase indies mouendo. Cola, colaturae infunde rad. ellebori nigri unciam, Turpethi, Agar. rhabarb. ana semunciam, diagridii drachmas duas, fol. sennae uncias duas, Tartari albi tres drachmas, coniecta in sacculum stent in infusione per dies 14. ( uel coquantur in diplomate ) indies semel exprimendo. Infusum postea cum tertia parte sachari adiecto extracto cinam. sem. foeniculi, anisi, macis, charyoph. q. s. coagulatur ad iustam consistentiam. Diacydonium purgans: Pomum cydoniorum carnosum repurga a matrice: impse locum puluere cinam. zingib. an. scrup. semis. diagridii drach. i. coque sub cineribus. Coctum & mundatum tunde in mortario affusa aqua. cinam. uel decocto Zingib. q.s. exige per colum, & coque ad spissitudinem. Alias pulpam cydon. cum tertia parte miuae coquunt ad spissitudinem, & inter coquendum inserunt pulueres Diagridii, charyophyll. cinamomi, Zingiberis, maceris, ut sit par quantitas aromatum & diagridii, uel illorum paulo minus. Monauius ita: Recipe fol: sennae purgat unc. iiiiss. Rhab. electi sescunc. infunde in uini Maluatici lib. iiii. succi cydon. depurati lib. ii. ubi bullierunt, exprimantur fertiter. Expresso adde pulpae pomorum redolentium per coctionem extractae libras ui. brodii Zingiberis lib. unam: miuae cydoniorum selibram sachari tres libras, coagula sub finem addendo mannae calabrae maluatico solutae sex uncias, in capsula possunt diffundi, & aliqua pars exasperari seu acui cum diagridio. Dosis usque ad unciam. Extractum confortans: Maluatici lib. ii. Quintae essentiae uini selibra, macis, nucis mosch. Charyoph. singulae unciae, Sp. diambrae, Aromatici charyoph. singulae semunciae. Sp. diatrion sant. sescuncia, Sp. dianthon, pul. rorismar. an. drach. iii. stent in digestione per mensem ( uel si in praesens parandum est, fiat decoctio in diplomate per aliquot horas, exacte clauso uase ). Exprime fortiter, & cola ad purum. Adde decoctionis capi libram unam, syrup. nucis mosch. acetositatis citri ana selibram. Misce optime & coagula, sub finem inspergendo ambaris triti, solutique aque ros. scrup. semis. Potes coagulare, quoad placet, destillando, ne pereat subtilis spiritus inde exhalans, cuius usus erit ad alia. Ita extractum ad absumtos potest fieri ex capone, perdicibus, passerculis, el. resumtiuo, diasatyrio, amygdal. zyzyphis, strobylis, 4. sem. frigid. addito cinam. croco, charyophyll. q. s. si aues coquantur ex aqua ros. & bugloss. haec macerentur in uino generoso, ueluti Pucino, & post filtrationes commista coagulentur addito syrup. de borrag. buglossi cydon, & c. Ita ad asthmaticos extrahi potest tussilago, chyna, scilla, gentiana, glycyrrhiza, elenium, cum spiritu uini, cum quo prius extracta fuerunt semina anisi, postea addito oxymelite scyll. compos. oxymelite elleborato, & c. fieri coagulatio quousque placet. Tract. Ii. Cap. Iii. De Mysteriis, & primum de Quinta Essentia. Mysterium est essentia interioris naturae, totius substantiae uires in subtili reconditaque materiae parte uehens. Unde a succo tantum discedit, quantum succus a corpore; & quia in intimis recessibus materiae corporeae latet, subtilemque admodum habet naturam, mysterium uel arcanum nominari solet. Excipitur autem uel ex ipsis rebus statim premissa tamen praeparatione debita, uel etiam ex magisterio interdum, & succo. Est duplex: Quinta essentia, & arcanum specificum. Quinta essentia est mysterium ad aethereae naturae puritatem, uiresque praestantissimas exaltatum. Inde solet appellari coelum & coelestis substantia in qua purissima syncerissimaque crasis haeret, & radix substantialis tanquam esset defluuium aetheris, uel radius firmamenti, uoce creatoris per ima dispersus, animaeque mundanae ἀπογέννημα. Negatur ea etiam corrumpi posse, & affici a corporeis qualitatibus elementorum. Itaque & seminarium mundi appellatur, & in naturalibus corruptionibus spiritus ille coelestis est uel ad aetherem subuolans, uel aliam substantiam ex putrefacto producens, ut ita aeterna sit natura tota. Quinta essentia penetrantissima est omnium, & quibus permiscetur, ex iis assumit suae naturae familiaria, relictis indispositis, uel si disposita sunt etiam reliqua, perficit ea & in suam naturam uertit. Hinc compendium accessit arti, ut per quintam essentiam e rebus sine alio labore tantummodo operatione extractorum succorum, & addita circulatione, eliciantur quintae naturae cuiusque: soletque tunc potissimum nominari menstruum coeleste, uel coelum, uel clauis philosophorum, & quae per id extrahuntur, astra coeli, unde postea infusio & digestio dicitur affixio astrorum in coelo philosophorum. Ea astra ita tenuia sunt, ut cum menstruo coelesti ascendant, exeantque per alembicum, quod post circulationem debitam separatur, nisi usus una esse suadeat, quod si fit, elixyria aliquando ob praestantiam ( licet uox haec alias essentiam uel speciem compositam significet ) dicuntur. Notandum est quod saepe tincturae & olea subtilissime elaborata pro quinta essentia accipiantur. Modi apparatus sunt pene in omnibus digestio, destillatio, circulatio, eaeque repetitae quantum necesse est. In aliquibus accedit forma extractionis succorum & tincturarum per depletionem, expressionem, filtrationem. Nobilissima est quinta essentia uini: post gemmarum & metallorum: inde sequuntur odorata preciosa, aromata, crescentia, cremabilia, animalia, & c. quae generibus suis distingui possunt, mineralium, uegetalium, animalium. Tract. Ii. Cap. Iiii. De quinta essentia mineralium. Quinta essentia mineralium est, quae ex mineralibus conficitur. Excellunt hic quintae essentiae metallorum & gemmarum, & c. Praxis Quintae Essentiae Metallorum in genere. Metallum potabile per aquam fortem factum uia magisterii, spiritu uini optimo perfunditur, digeriturque ad mensem suum in fimo. Post destillatur usque ad siccum, ita ut aliquid de metallo exeat per alenbicum. Quod in fundo est coagulatum, soluitur denuo in oleositatem, cum qua prior opera repetitur, donec nobilissima pars metalli sit exhausta, & per alembicum ducta, quanquam & totum possit repetito labore elici. Quod extractum est, digere in fimo per mensem, destilla igni lento, & prodit menstruum. Muta receptaculum, & ualentiore calore urge, exitque liquor metallicus fere bicolor. Pars enim albet, pars colorem sui metalli obtinet: quiescant in recipiente, & Q. essentia ad fundum secedit a parte albida materiali: separa, albam reducere uel in mercurium uel metallum potes. Quintam essentiam in peculiari phiola digere cum spiritu uini, & circula saepius, donec amissa acrimonia, summam tenuitatem adipiscatur. Quod si acredo nondum cesserit, aquam bis destillatam affunde, macera & destilla quoad satis. Metallorum rationem imitantur marcasitae. In alba tamen & bismutho utraque pars albet: attende ergo ut bene separes. " Nota quintae essentiae est, si proiecta super lamina candente non fumat, sed irrepit. " Paracelsus. Aliter fit quinta essentia ex metallorum tincturis & oleis per digestiones in quinta uini essentia, destillationes & circulationes, adeo ut non tantum uinum destilletur inde, sed & essentia metalli exeat denuo aliquoties. Sunt & descriptiones metallicarum essentiarum peculiares, ut: Quinta Essentia Auri. Aurum per stibium purgatum, calcina per uaporem plumbi: calcem cum sale ammonio reuerbera usque ad rubedinem: ablue salem per stillatitiam dulcem. Calcem sicca. Affunde spiritus uini misti cum liquoris resinae abiegnae stillatitii parte decima, quantum sufficit ad eminentiam digiti unius uel duorum. Digere donec coloretur aqua, & suscipiat tincturam, quam effunde, reposito spiritu alio, quo pacto tincturae solent elici. Solutiones in unum collectas destilla per retortam cum cohobiis, donec essentia una exeat. Andernac. ex tinctura solis facit quinquies per retortam destillando. Menstruum separa in balneo leni. Essentiam cum uini quinta essentia circula ad nobilitatem summam. Alii describunt ita Aurum purissimum aqua regia solue, solutum digere per mensem gradu ignis tertio, destilla ad siccitatem. Aurum ita solutum & sicca tum digere in liquore stillatitio Terebinthinae & resinae pineae, uel uini spiritu alcalisato. In arena per mensem digere, & extrahe tincturam more solito. Collectas aquas digere loco calido, donec tres partes sint absumtae, & restet quarta uase optime clauso: destilla, aquam destillatam fecibus redde, macera, destilla, idque repete quinquios, donec apta fiat materia ad scandendum. Tunc ualido igni pelle, & in receptaculum exit quinta essentia, quam circulando exalta. Ea & sul¬ phur & tinctura est, prout elaboratur. Est alia quinta essentia auri, quae fit per sublimationem Physicam in aqua philosophica, in qua dum maceratur seu putrescit aurum, enatat speciae nigrae cuticulae, quae abstrahenda est per pennam. Aqua uero halitu dissipandam, & relicta essentia, cum quinta uini essentia circulanda. Illam aquam philosophicam quidam nominant acetum sublimatum, quidam uinum circulatum, alii aquam perennem non madefacientem manus, & c. Quinta Essentia Argenti. Extrahe argentum ex cinabari secundum praxin magisterii: Extende in folia, quae ablue aqua tartari & sicca. Affunde acetum destillatum, digere per mensem, donec caeruleum contrahat colorem. Effunde liquorem, reddito alio, donec tinctura caerulea tota sit abstracta. Caphura: dimidium ad pondus argenti solue in aceto eodem, addeque liquoribus prioribus: Misce, & destilla per gradus ignis, donec aqua appareat punicea, quam mutato recipiente excipe, & tandem urge igni ualidissimo, & in uitro inuenies quintam essentiam, instar cereuisiae puniceae crassae, acrem gustu, quam circula cum uini spiritu, seu quinta essentia. Sal uiridis. Aquam priorem coagula, & habebis salem uiridem. Aliter: Aceto optime destillato iniice tartarum pulueratum, salem ammonium, & calcem lunae: claude ollam statim Hermetice. Pone in balneo uel simo calido per dies octo: destilla, & exit initio acetum, postea essentia quinta lunae, quae si non scandit, cohoba. Aliter: Uel Recipe Calcem luna uel puluerem: Solue lunamin sua aqua forti, digere, phlegma abstrahe a calce usque ad oleitatem. Huic affunde aquam uitae, digere per decendium. Effusa hac refunde aliam, idque repete tertio: solue in aceto destillato, & cuticulam innatantem detrahe. destilla tandem fixam oleitatem per cohobia, donec aqua appareat flaua. Muta receptaculum, & igni aucto elice quintam essentiam lunae, quam circula loco calido. nn Quin- Quinta Essentia Ueneris. Calci Ueneris per sales factae adde urinam, putrefac per mensem in uitro clauso. Phlegma abstrahe & refunde, factis cohobiis primo ignis gradu, donec eat alibedo. Cum flauescit, ignem intende usque ad rubedinem, quam mutato excipulo, expelle igni ualidissimo. Quinta Essentia Martis. Calx Martis maceratur urina destillata per mensem, uel etiam aceto indies mouendo. Destillatur phlegma cum cohobiis, donec tandem fortissima flamma exeat rubedo, quae circulatur cum quinta essentia uini rubei. Alii crocum Martis infundunt aceto salso, & innatantem cuticulam colligunt, uocantque quintam essentiam. Sed potius est tinctura, quae transire in essentiam quintam potest elaboratione per uini spiritum, ita ut cum eo per alembicum exigatur & circuletur. Quinta Essentia Stanni. Calcem Iouis subtilissimam digere in forti uini spiritu per dies triginta sex, ut indurescat instar lapidis. Destilla totum phlegma tertio ignis gradu ter cohobando seu reddendo aquam abstractam calci. Intende postea ignem, quousque sanguineus ros prodeat, quod triduo fit. Primam autem aquam scorsim cape, rubeam item seorsim, quam seruabis nomine quintae essentiae Iouis. Quinta Essentia Plumbi. Calcem Saturni macera in aceto stillatitio per biduum in cineribus, & soluetur in acetum tenuis substantia, effunde, reponeque aliud, & sic perge, quoad tota subtilitas est extracta. Coagula acetum collectum in salem. Huic affunde spiritum uini circulatum, aut alcalisatum. Circula per dies aliquot, destilla ut essentia exeat per retortam. Sacharum plumbi quinta essentiale. Hanc edulcora, & est quinta Saturni essentia, quam & sacharum uocant. Potes & absque egressis per alembicum tantum exaltare circulatione in spiritu uini crebra. Quidam calcem plumbi cum sulphure factam, uel cerussam lotam aqua rosacea, & filtratam soluunt aceto destillato, ponendo in fimum ad dies quadraginta. Phlegma destillant usque ad olei consistentiam. Aqua refunditur ad caput mortuum, & destillatur secundo ignis gradu, idque repetitur tertio, donec dulcescat. Tandem igni forti eliciunt essentiam quin¬ tam. Andernacus citrinam plumbi calcem in aceto ad duos digitos affuso ebullire sinit. Ubi spumare leuiter ceperit, ab igni remouetur, & subsidere permittit. Acetum modice defundit in ollam uitratam. Refundit aliud, & procedit ut ante, donec dulcedo sit extracta. Acetum coagulat in balneo, ita ut inde existat purpurea materia, quam coquit aqua pluuia destillata, quoad albam spumam attollat, quam semper segregat, seruatque, donec cesset. Reliqua negligit, spumam colat, affuso uini spiritu digerit in balneo, spiritum separat. Albedinem soluit aqua forti, destillat, refundit aliam ter uel quater. Tandem edulcorat per aquam pluuialem sexies mistam & abstractam. Haec essentia soluitur in liquorem. Potest etiam per alembicum exigi. Quinta Essentia Stibii. Tincturam uel calcem stibii solue aceto destillato: digere, & destilla cum cohobiis, donec forma olei rubicundi exeat per alembicum. Rectifica id abstracto phlegmate, & circula cum uini spiritu. Si opus est, etiam edulcora. Quinta Essentia Mercurii. Sublima a uitriolo & sale ammoniaco, solue in aquam, quam septies destilla. Nonnulli cum uitriolo sublimatam partem soluunt per acetum ab eo, & seorsim per secessum collectum dicunt esse quintam essentiam, cuius usus in sistulis, cancris, & c. Sublimatio autem perficitur ita: Sublimatum miscetur aqua forti, & soluitur in pultem, addito sale comm. macerantur donec Mercurius in aquam abeat. Destillando postea extrahitur aqua fortis, inde eleuatur quinta essentia uitrioli & hydrargyri simul. Sublimatum denuo aqua forti soluitur, idque etiam tertio peragitur semper sublimando, donec feces in fundo nullae maneant. Uel: Mercurium purga cum tartaro calcinato. Sublima a uitriolo, sale nitri, & alumine, affunde uini spiritum exasperatum & correctum, digere, donec in mucosam transeat pinguedinem. Hanc destilla per retortam igni fortissimo, donec humor exeat lacteus. Redde hunc retortae, iterumque educ liquorem forma olei albissimi fragrantis. Circula id cum uini quinta essen¬ tia ad iustam subtilitatem. In Gallica etiam intra corpus datur pauca dosi, & foris adhibetur. Aliter fit ita: Recipe salis artis partem unam, salis gemmae duplum, misce Mercurium cum his, & subige in massam, quam septies sublima. Sublimatum solue lixiuio forti: destilla aquositatem per alembicum. Refunde destillatum ter, terque iterum elice. Cum omnis aqua est abstracta, pelle fortiter ignis gradu quarto, & sequitur oleum ad scabiem Gallicam utile. Nominatur & quinta essentia incredibilis efficaciae puluis ille, quem ita parant: Mercurius sublimatur cum sale & uitriolo, aliquoties sublimatus reuerberatur igni mediocri octiduano, uase clauso. Teritur in marmore, soluitur deliquis in balneo: solutio destillatur per alembicum, & dicitur lac uirginis id quod egreditur. Hoc coagulatur lentissimo calore, sicco uase clauso. Quod si in lacte uirginis soluas salem ammon. decies sublimatum & coagules, nihil erit ualentius. Quinta Essentia Salis. Salem uolatilem sublima: fixum uero calcina in reuerberio, solue per deliquium, de stilla per retortam in spiritum. Hunc per mensem in fimo digere. Destilla per balneum aquam dulcem, quam neglige: coagulum loca in fimo, ut colliquescat denuo. Coagula, & repete hoc eousque, donec nulla dulcedo inde exeat. Aliter: Salem tostum ne amplius crepet, in canalem ferreum plicatilem, uel catinum ualidum iniice, & probe obtura. Reuerbera, ne tamen uitrescat, puluerulatum solue per deliquium, coagula, ure iterum, solue & coagula, & repete quousque aqua dulcis inde non exeat inter coagulandum. Potest & fieri citra destillationem in spiritum, si calcem solutam saepius coagules & soluas, repetitis digestionibus, & c. Quinta Essentia Uitrioli, Aluminis, & similium. Calces horum sublima, aquam quae inter sublimandum exit, serua sublimatum solue per deliquium, solutioni adde aquam priorem, digere una per mensem, destilla aquam dulcem, coagulum solue, digere, itemque coagula, & sic procede ut in salibus. Destillatum autem liquorem per se coagula. Esentiam hanc coniunge illi. Compendiosior & euidentior ratio est, si flores colcotaris ter a capite mortuo sublimatos ad duplicem alembicum in fimo soluas, solutum destilles per aembicum in arena, destillatum lenta coctione balnei coagules, coagulum aeuigatum per deliquium soluas, & filtratum reponas: Est nobilis dulcedo ad spasmum, podagram, calculum, lepram, & c. Alii colcotar rubeum probe exiccatum exigunt per alembicum, dicuntque exire crassam humiditatem, ex qua per retortam pellunt oleum in receptaculum. Dornesius. Est autem nihil aliud quam oleum uitrioli dulce. Refrigerito huic adiiciunt spiritus de sale nitri gutt. iii. oleum de sarmentis gutt. u. detillant itrum, aiuntque dulcescere instar mellis. Aliter: Sublima uitriolum cum hydrargyro, sublimatum solue in aceto desillato, uel alio purissimo saepe mutato. Secedit enim essentia uitrioli in aquam: Hydrargyrus subsidet: acetum abstrahe, affunde acetum aliud, in quo restinctum saepius sit ferrum candens, & coagulatur in rubedinem, destilla per lacinias, aut filtra. Coagula ad ignem. Despuma detraheque nigram cutem. In fundo essentia uitrioli erit ad morbos utilis, & nominatim ad uulnera. Plura de dulcedine uitrioli in commentariis. Quinta Essentia Arsenici. Sublima id ter cum sale praeparato, colcotare & chalybis scobe. Sublimato adde salem fusum, & solutum. Macera. De stilla per gradus ignis horis 24. Destillatum redde capiti mortuo iterumque destilla, repetens hoc donec puluis maneat albissimus. Hunc elue aqua calida ut sal secedat. Coagula, reuerbera per diem. Solue per aquam calidam & elue, ut albissimus restet puluis, quem solue per deliquium & de stilla per retortam. ( Quercetanus reuerberat cum pari oleo talci, & c. ) Quinta Essentia Gemmarum. Quae tincturam reddunt, ex eis eliciatur per acetum radicatum, illaque cum spiritu uini digesta exigatur per alembicum. Alias. Solue cum aceto radicato ut puls fiat. Ex hoc extrahe quintam essentiam cum alio aceto uel etiam spiritu uini, ut crassa materia restet. Ex¬ tractiones coagula, & edulcora. ( Haec operatio est uicina magisterio calcium, nisi quod ibi tota res soluatur in calcem repetitis reuerberationibus; hic tantum subtilissima pars extrahitur. ) Aliter: ◉ succi limoniorum, succi berberum aequales. Destilla sensim nouies bene lutatis uasis, & uix quarta pars exit colore citrino. In hac aqua solue calces gemmarum uitrearum, qualis est crystallus. Solutiones destilla fere usque ad siccum, seu usque ad olei consistentiam. Tandem igni forti quintam essentiam forma olei prolice, quam cum spiritu uitrioli digere, & circula. Aliter: De crystallo: pulueri laeuigato affunde succum limoniorum in uitro forti angusti colli. Merge in cineribus calidis usque ad materiae summum. Stent per dies quadraginta primi gradus calore. Soluetur in aquam crassam. Adde aceti stillatitii pares cum succo limonum. Digere per dies quadraginta. Exime, destilla iuncturis bene clausis nec tamen nimis feruide ne empyreuma contrahat. Aquam quae effluxit, coque in uitro ad medias. Residuam partem destilla lente donec aqua fiat aurea. Excipe eam alio receptaculo donec pura flaua prodeat. Cum incipiet crassa, muta receptaculum, & si non amplius destillat, refrigescat. Oleum flauum innatans aquae receptaculi, separa subtiliter, ne quid aquae una trahas. Haec est quinta essentia. Ex tribus aquis sal coagulat stipulis iniectis, si in cella ponas per dies quadraginta. Quinta Essentia Perlarum. Eadem pene methodo cum gemmis extrahitur quinta essentia margaritarum & coraliorum. Uniones triti soluuntur in spiritu aceti, seu aceto nouies destillato, ita ut acetum indies effundatur, reponaturque aliud, quoad tenuissima substantia sit exhausta, quae quidem in acetum ingreditur. Si usque ad crassa seu feces perueneris, cessa. Nb. de ca¬ phurae. Alii ad mensuram una caphurae semiunciam ponunt, ideo ut eo facilius per alembicum exeant perla, a caphurae sublata cum sit multae uolatilitatis. Et collecto aceto iniice parum caphurae ut defecetur. Postea destilla per alembicum, & quinta essentia una exit, quod si non tota exiret, repete destillationes refuso aceto ad caput mortuum tritum, cum quo stet in digestione parumper. Si exiit tota, acetum lentissimo balneo segrega. Reliquiis affunde uini spiritum, digere, & abstrahe aliquoties. Tandem edulcora eam aqua stillatitia. Potes eam etiam per retortam exigere forma olei. ( Uniones quia sunt extractum quoddam & quinta essentia naturalis conchae margaritiferae, per modos quintae essentiae ita elaborari etiam tota substantia possunt, ut totae fiant quinta essentia. Uidetur enim illis tantum deesse exaltatio ad tenuitatem & uirtutem summam. Hinc magisterium perlarum seu calx solubilis, in aquam potest solui per deliquium, eaque repetitis solutionibus & coagulationibus, elaborari ut sales: uel potest per alembicum exigi, aut cum uini spiritus circulari. Huc tendit etiam talis descriptio. Perlas ex uino calido lotas solue aceto destillato tenuissimo in sole, ita ut indies renouetur acetum priore effuso & seruato. Hoc repete donec totae perlae sint solutae. Solutiones confusas destilla lento igni, ita ut cum parte essentiae acetum extrahas. Quod in fundo est, perfunde aceto nouo, & macera. Postea destilla ita ut aliquam partem iterum de essentia elicias. Semper enim pars una ascendit & prodit. Debes autem acetum ita per partes extractum confundere & seruare. Ubi essentiam extractam coniicies, uel etiam totam exegeris: in destillatum acetum illud in quo est essentia, iniice parum caphurae, & defecabitur. Destilla per lacinias, & essentia a fecibus separatur ( uel destilla per alembicum aut retortam, ut prodeat essentia cum aceto puro ) acetum ita destillatum diuapora in uitro ad ignem usque ad uicesimae partis remanentiam. Hanc in alia cucurbita destilla sensim donec profluens liquor incipiat flauescere. Muta receptaculum & auge ignem incessanter totamque flauam expelle. Exibit quinta essentia instar mellis. Ex aqua priore coagulata salem paucum excipies. ) Quinta Essentia Coraliorum Et perlarum per uicem magisterii & tincturae. Coralia uel perlas minutissime trita laeuigataque impone uitreo uasi & destilla. Reliquias calcina ad albedinem, ut fundus uitri excandescat. Exime & immitte in acetum destillatum potens. Digere per octiduum indies bis mouendo. Ubi tinctum est acetum colore rei, effunde reponeque aliud, cum quo iterum digere quousque tingatur; & sic procede donec extraxeris id quod subtilissimum est ( nam non debet totum corrodi ut in magisterio. ) Acetum abstractum per partes in alembico destilla lento igni, usque ad liquorem crassum ( alii exigunt per alembicum etiam essentiam seu cum aceto, seu per se forma olei. ) Hunc effunde in concham, & modice diuapora ad siccitatem, quo pacto coagulantur sales. Siccum puluerem ablue saepe cum aqua calida, ut aceti acrimonia secedat. Exiccatum denuo per aliquot septimanas super cineribus calidis detine uel reuerbera, & uertitur in puluerem albissimum, qui diffluit ut alcali. ( Hunc si soluas, solutionem cum uini quinta essentia circules, propior erit quintae naturae. Potest tamen etiam sublimari in florem, & flos circulari, & c. ) Zuuingerus. Coralia alias etiam, ut crystallus, elaborantur. Quintae Essentiae Carabes. Magisterio carabes puluereo affunde spiritum uini. Macera, destilla per cohobia, donec quinta natura exeat per alembicum. Quod exiit circula, & coagula ad formam olei uel pulueris, ut placet. Quinta Essentiae Sulphuris. Est tinctura ex floribus extracta, & per quintam essentiam summe e¬ laborata. Ita de caeteris. Quinta Essentiae Tartari. Calx tartari perfunditur uini alcoole: & per dies sex in fimo ponitur. Post destillatur cum cohobiis: ut fere totum exeat. Tract. Ii. Caput U. De quinta essentia uegetalium. Quinta essentia uegetalium est quae ex uegetalibus eorumque partibus extrahitur. Fit haec potissimum ex succo extracto. Primas hic obtinet quinta essentia uini, quam & mercurium uegetabilem nominat Lullius, alii aquam primi entis, coelum & clauem philosophorum. Quinta Essentiae Uini. Spiritum uini ex nobilissimo uino extractum & iam quarta uice destillatum, adhuc de stilla septies uel usque ad summam subtilitatem, intercedentibus semper digestionibus suis, uase ita munito, ut nullus possit exire halitus. Postea circula in pelecano. Hic si quid nubeculae uides, repetenda est destillatio, donec aetheris purissimi instar pelluceat. Lib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. Signa perfectionis sunt: I. Si tota comburitur sine relicto uestigio in pelui stannea munda. 2. Si nullum accipit sedimentum. 3. Si sapit oletque suauiter. 4. Si penetrat in gustu quasi sine qualitate notabili caloris aut acredinis. 5. Si in candente lamina in auras euanescit absque bulla. 6. Si in linteo comburitur sine huius noxa. 7. Si olei gutta, uel pilus ex supercilio iniectus statim petit fundum. 8. Si succinum ardens immissum subinde ardentius euadat. 9. Si in manu penetret euanescatque. ( E uino destillantur tres liquores fere similes, primus est aqua ardens; Alii primo extrahunt spiritum, qui uidetur ipsis esse quinta natura, po¬ stea uini alcool, inde re¬ manet cru¬ ditas ex qua fit acetum. secundus spiritus; tertius quinta essentia, de qua hic praecipitur. Destillatur uariis modis, uaria artificum industria. Paracelsus uinum generosum putrefacit sub fimo uel humo per mensem. Postea uehementissimo frigore aquositatem sinit congelascere. Quintam essentiam incogelabilem segregat. Sed haec est materia potius quintae essentiae. Nam & aqua ardens & spiritus, non congelat. Hinc itaque non distant a quinta natura. Nonnulli secuti Paracelsum per quatuor menses uinum in cucurbita cum caeco alembico digerunt. Hinc sinunt conglaciare. Quod liquidum mansit destillant, ita ut subtilissima duntaxat pars excipiatur. Neque uero tantum ad calorem destillatio perficitur, sed & glaciem uini circumponunt cucurbitae, & quod spiritu intus posito eleuatur, e xitque ante fumos crassos, id pro uero uini spiritu, seu quinta essentia habent. Quidam quod ex glacie collectum est, iterum atque iterum glaciant, donec nihil restet glaciabile. Sunt qui inserant calamum, asserentes spiritum ingelabilem in medium calami sese recipere. Alii ita conficiunt: Aquam ardentissimam ex uino pone in phiola, ita ut tertia uel media pars sit plena. Obstrue os cera pertinacissima ne spiritus possit subterfugere. Pone in simo ad mensem inuerse ut fundus sit in summo. Ita separatur essentia a fecibus. Ubi hoc factum est, sensim exime phiolam, cauens ne perturbes. Fora ceram, & feces, emitte usque ad puritatem quam detine in uitro. Aquam illam puram circula in pelecano usque ad perfectionem suam. Huic solet innatare quaedam essentia oleiformis, quae abstracta seorsim seruatur. Baptista Porta etiam diligentius elaborat. Uinum generosum in amplis ampullis ita obsignatis ut nihil plane possit expirare, in fimo sepelitur ut putrescat per duos menses. Spiritus destillationis per canales refrigeratorios, & c. Postea destillando inde abstrahitur spiritus quem ille praecipit diuidi in partes duas. Omisso hoc spiritu & seposito aliquandiu, destillantur reliquiae donec feces ut mel uel pix residere conspiciantur. Hae locantur in cella quousque deponant crystallos, sicut fit in aceto. quare suo loco. Crystalli eximuntur abluunturque per phlegma paulo ante destillatum, sed celeri manu ne liquescant. Siccatos solue in aqua destillata. Feces reliquas quae non abierunt in crystallos, calcina in cineres albissimos. E calce extrahe salem per aquam phlegmaticam, & elabora eum soluendo, filtrando, coagulando, donec in candente lamina positus liquescat & diffumiget, quod in particula potes experiri. Adde tandem hunc salem aquae, in qua soluisti crystallos. Iniice totum in uitream cucurbitam, cuius os obstrue primum subere, postea charta pergamena tenera. Impone alembicum, & commissuris occlusis sicca. Subiice ignem & destilla. Dicit ille salem penetrare ad alembicum per suberem & pergamenam, aqua immota manente. Collige salem istum, & misce cum uini spiritu primum destillato, & circulatione exalta in quintam essen¬ tiam. Uistadius uinum generosum macerat per mensem; 2. destillat aquam ardentem relicto phlegmate. 3. aquam hanc macerat iterum in simo per dies uiginti & unum. Destillat partem subtiliorem igni leniore. Hanc digerit denuo per dies quindecim. Digestam destillat per spongiam oleo madidam, collocatam in orificio cucurbitae, ( potest & per pergamenam ) ita factus est spiritus uini, quem digerit per octiduum, & destillat igni leuiore. Quod exiit quatuor dies macerat, destillatque. Hoc digeritur per biduum, & tandem prodit quinta essentia quae circulando exaltatur. Semper autem crassiores partes remanent in cucurbita, quae seorsim ad suos usus pro aqua ardente, uel spiritu uini possunt usurpari. Phlegma primum in acetum bonum uertitur, ex quo fit acetum destillatum, & crystalli. Haec quinta essentia postea est coelum, & quasi communis materia astrorum, in qua si maceres aromata uel alia, statim deponitur uirtus subtilissima, ad usum praesentem. Quia uero laboriosissime conficitur, plaerumque quartae destillationis spiritus pro ea sumitur. In aliquibus etiam oleum terebinthi seu spiritus exaltatus, in mineralibus aqua fortis, & mercurius philosophorum in metallicis quibusdam, illud officium subeunt. Paracelsus etiam aliam descriptionem habet, nempe talem in quinta essentia potabilium. Recipe uinum. Digere in pelicano per mensem. Separa per balneum ( destilla ) quod exit, serua. ( Est spiritus ) inde pone in cineres destillaque & exit alia substantia. Tertio loca in arena & destilla, exitque tertia. Has duas posteriores digere in balneo uel fimo, & destilla postea, & exit plus spiritus, quod adde priori. Digere iterum & destilla, & sic omnes spiritus relicto solo phlegmate potes elicere. Spiritus hos circula & destilla uicissim, abibuntque in quintam essentiam. ) Ad hunc modum uini congruunt omnia similis naturae, ut cereuisia, & quiuis succi potabiles; quin & acetum eo tenuitatis peruenit, ut quintam essentiam aemuletur. Quinta Essentia Uegetalium Consistentiae corpulentae. Succum extractum perfunde uini spiritu. Digere. Effunde spiritum iam coloratum pro succi natura. Refunde alium, idque quousque non coloretur amplius. Spiritus collectos coagula lentissimo balneo: uel etiam cum cohobiis exige per alembicum quintam naturam, & postea coa¬ gula. ( Huic modo congruunt & animalium partes, quae in elaborationibus talibus prouegetalibus habentur sui generis. Non enim extrahi possunt qua animalia. ) Aliter: Res molliores ( ut crocum, turbith, agaricum, & c. ) include cum suo correctorio syndoni albae, ut sit petia. Hanc intra alembicum colloca, adaptaque limbo, ut a spiritibus attingatur. Spiritum uero uini, uel aliud menstruum infunde in cucurbitam. Uapores ascendentes coagulati praetereundo materiam subtilissimam partem secum uehunt in receptaculum. " Quodsi exiit, coagula balneo lenissimo, destillando per spongiam. " Gesnerus. Paracelsus prolixius describit, cum repetitis infusionibus ita: Herbas, flores folia & similia tusa putrefac per mensem ( si recentia scilic. sunt in suo succo sin arida, in aqua sua prius inde destillata, aut analoga alia ) destilla per balneam. Feces exime & in marmore tere. Redde illis aquam prius abstractam. Digere per octiduum. Destilla cum cohobiis, & quinta essentia exit per alembicum. ( Hic si cesses, coagulari potest, & circulando exaltari. ) Destillato liquori infunde aliam materiam. Digere per sex dies. Separa perbalneum. ( Haec plane sunt distorta & deprauata ) & corpus exit, essentia infundo manente ( quod impossibile est in nouo infuso. ) ( Itaque praecipere uoluisse uidetur, quod essentia prius per alembicum extracta sit circulanda, & postea separanda per balneum aqua, quae possit adhiberi ad infusionem nouam. ) Hanc a fecibus separa per prelum. Digere per dies quatuor, & habebis essentiam spissae substantiae. Destilla per alembicum, & essentia exit, quae est alcool uini, & c. ( Ordo postulat, ut primum extrahatur sucus maceratione & filtratione. Succius digeritur, destillatur ad feces. His tusis aqua destillata permiscetur: digestione facta destillatur, ut essentia exeat per alembicum, quod ut plene fiat, saepe cohobandum est. Tandem circulatione facta, coagulatio instituitur. Aqua abstracta uel menstruum segregatum potest ad nouum opus adhiberi. Quod si feces calcinus, & inde crebro abstrahas menstruum, unitur ei sal, unde uocatur liquor alcalisatus, & c. ) Alii putrefaciunt cum decima salis parte per mensem. Destillant ad siccitatem. Fecibus leuigatis iterum affundunt destillatum, digeruntque per dies uiginti & unum. Destillant, refundunt, macerant per dies quatuordecim, destillant cohobantque quarto digerentes per dies 8. Tandem circulant. Aromata, ut cinamomum, zedoaria & reliqua eodem extrahuntur artificio. Nam puluis maceratur uini spiritu per decendium ad tres digitos affuso. Destillatur ad siccum. Feces laeuigantur in marmore. Redditur eis destillatum. Maceratur, destillatur, idque donec essentia exeat per alembicum. Si quid olei una prodiit, id separatur. Reliquum diuaporatur lentissimo calore, oleum imbibitur coagulo. Quinta Essentia Cremabilium & oleorum ex Paracelso. E lignis, scapis, & quaecunque resinam sudant, igni circulatorio extrahe succum. E resinis & gummi iam coagulatis fac pastillos cum puluere silicum & oui albo, & destilla per descensum. Terebinthinam prius coque ad siccum, posteaque destilla. Haec extracta liquida macera in fimo per mensem. Destilla totum quod destillari potest. Macera amplius & destilla, quousque nulla exeat humidi¬ tas. Quinta essentia est in fundo. ( Fit ergo talis essentia ex oleis destillatis descensu. Uide infra in oleis, & c. Sed & ex expressis potest confici, ad exemplum olei oliuarum, uel ut supra dictum est de sale. Ita oleum lini reducitur ad quintam essentiam summa industria, tam crebro per retortam destillando ut rapacissimum fiat ignis, omni aquea humiditate segregata, & adeo tenue ut etiam in aerem euanescat. Muniendum uas diligenter est inter destillandum, ne uas calefactum intus ignem concipiat, & dissiliat. Sic extrahitur succinum liquidum, item petroleum. ( Nec alia fere res est oleum philosophorum, nisi quod singularis praeparatio accedit per restinctionem, qua sit tenuius & penetrantius. ) In oleo oliuarum uel oleo terebint. uel laurino, uel rorismarinato pulegiato & aliis, restinguuntur silices uel laterum fragmenta candefacta, quantum bibere possunt. Affunditur & calci uiuae oleum, & ossibus candentibus, & ollis, uel per ollas candentes traiicitur, uel marcasita candente item restinguitur, aut metallis. Destillatio fit per retortam uel alembicum in arena per gradus. Elicitur oleum duplex uel triplex. Uocatur oleum benedictum. Adduntur interdum cohobia. ) Quinta Essentia Purgantium, ut ellebori & similium. Extracto succo per aquam anisi uel pulegii, affunde uini spiritum ad digitos quatuor. Digere in balneo per biduum uel triduum. Clarum effunde, affuso nouo spiritu, digere. Et sic procede quousque tota subtilitas more tincturarum sit extracta. Solutiones coagula. Coagulato adde quintam uini essentiam. Circula. Abstracto uino potes forma olei uel alia seruare, aut etiam per alembicum exigere. Usus potissimum ad acuendum succos extractos. Nam quintae essentiae ad purgandum non ualent. Tract. Ii. Caput Ui. De quinta essentia animalium. Quinta essentia animalium est, quae extrahitur ex partibus animalium ratione mistionis naturalis & uegetabilis. Itaque & praxis parum differt a uegetalium apparatu. Quinta Essentia Moschi, Zibethae, & similium. Misce moschum uel zibetham oleo amygdalarum dulcium, & in uitro clauso aprica, ut crassescat instar pastae. Hanc exprime. Affunde spiritum uini mistum aqua ter destillata. Macera per dies decem. Destilla per cineres, & cum aqua exit quinta essentia, oleo manente in fundo. Uinum & aquam abstrahe per balneum lenissimum, & quinta essentia in fundo manet specie olei. Quinta Essentia Carnium, Sanguinis, lactis & similium. Sanguinem e uena hominis, uel alterius animalis sani recens extractum fine coagulare. Aquam innatantem abiice. Adde decimam partem salis. Macera in fimo uase clauso per dies quadraginta, donec sanguis in aquam uertatur. Et simum saepe renoua. Destilla aquam usque ad siccum. Feces in marmore laeuiga, & misce cum sua aqua. Digere. Destilla cum cohobiis ut essentia cum aqua prodeat per aiembicum. Aquam hanc cum essentia diu circula. Postea segrega phlegma, & relinquitur essentia quinta. ( Nonnulli pro quinta essentia habent extracta carnium, ut pullorum, caponis. & c. In maceratione postquam abstracta est aqua ichorosa, affundi potest uini spiritus aromatizatus, & una digeri. Ita & carnes debent redigi ad quintam essentiam nempe ut earum extractus succus uini spiritu, uel aqua melissae, horraginis, & c. & Aliorum irrigetur, & digeratur adiecto momento salis. Post fiat destillatio cum cohobiis, ut in sanguine dictum est. ) Quinta Essentia Cranii & similium. Rasura infunditur spiritu uini saluiato ad sex digitos. Digeritur in balneo uase clauso per dies quatuordecim. Destillatur per retortam per gradus ignis, ut aquae fortes. Liquor ter redditur fecibus tritis, & commaceratur semper per octidnum. Tandem circulantur omnia per aliquot dies, & menstruo separato quinta essentia in fundo est. ( Potest circulatio etiam cum nouo menstruo fieri. Si loco scobis sumas magisterium cornu, ossisue & cum spiritu uini maceres destillesque per cohobia & circules, nobilior quoque fiet essentia. ) Alii ita detrahunt ossa: extractum ossium ( succus extractus, uel magisterium ) soluitur uini spiritu. Circulatur. Uino abstracto refunditur aliud, circulatur, idque repetitur quousque ad subtilitatem iustam peruenerit. Sublima tandem, uel cum spiritu uini per retortam age, & separa menstruum. Tract. Ii. Cap. Uii. De arcano specifico: & primum de tinctura. Arcanum specificum est extractum naturae interioris, cuiusque speciei substantiam referens propius, ut in illa agnosci queat Itaque & ea industria elaborandum est, ne crasis substantialis pereat. Inde enim & specificum dicitur, & dissentit ab essentia quinta, quae propter summam subtilitatem nobilitatemque uidetur pene a sua specie ad ethereorum classem defecisse. At arcanum specificum mistorum substantiam formamque & differentiam specificam ex corpore penetrali productam exhibet propinquius. Arcanum specificum est duplex: unum formalius est, & appellatur a¬ strale, alterum materialius. Specificum formale est, quod speciem per formales proprietates sal¬ tem refert. Licet itaque & materiales uirtutes concurrant; formales tamen excel¬ lunt, & illae potissimum elaborando respiciuntur. Et est Tinctura & oleum. Tinctura est arcanum specificum, cum essentia qualitatibusque formalibus etiam colorem rei habens, ut in sui similem naturam tingere possit. Haec si optime elaborata est, in ualde tenui & perspicua substantia apparet, tanquam esset aer perspicuus quidem, & purus, at coloratus certo modo, colore perspicuitatem non prohibente. Itaque & sine sedimento lon¬ go tempore durare potest. Neque uero tam colorandi gratia petitur, quam efficaciter ad sui naturam immutandi, quantum dispositio rei patitur. Itaque in medicina plurimum ad ualetudinis restaurationem & sanitatem firmandam adhibetur, ita ut ob ualidam uirtutem eriam renouandi potestatem habere dicatur, cum omnia membra, sanguinem, spiritus & calorem reddit usu sui uegetum & ualentem. Modus extractionis frequentissimus est per digestionem in certo aliquo menstruo, in quo infunduntur ea quae tincturam habent: quod si tinctum est colore rei, & uirtutem cum essentiali parte attraxit, depletur, seu per inclinationem uasis effunditur tinctus liquor, reponiturque aliud, quod item manec in digestione, usque ad colorem imbibitum, & sic proceditur, quousque tota tinctura est extracta, relicto corpore decolore, & usque ad salem, mortuo. Depletiones postea circulantur debito modo, & coagulantur menstruo abstracto, quousque placet. Quaedam enim ad siccum reducuntur, quaedam oleiformi consistentia relinquuntur: interdum, ubi menstruum est acre, requiritur ablutio per aquas dulces destillatas. Nonnunquam edulcoratione facta, affundimus aquam cinamomi, rosaceam, aut similes, & tincturam ita liquidam pro usu conseruamus. Quaedam etiam uberius elaborando, induunt naturam quintarum essentiarum, & c. Quorum tinctura est firmior, ea etiam destillationem sustinent & coctionem. Notandum est, menstruum cum tinctura obscuriore, siquidem clarescere potest, esse saepissime filtrandum, donec ab omni crassa fece liberet, ita erit tinctura purior. In aliquibus tamen, atque etiam certo consilio, perspicuitas negligitur. Tract. Ii. Cap. Uiii. De Tinctura aperta. Tinctura est duplex: Aperta & producta. Aperta est, quae in superficie sponte naturae se conspiciendam offert: qualis est frequens in mineralibus & uegetalibus. Tinctura Auri Aperta. Aurum foliatum, uel in scobem adductum, aut calcinatum per hydrargyrum, digere in aqua regia ad tres digitos. Coloratam deple, refusa alia usque ad album corpus. Depletiones coagula usque ad oleositatem, quam praecipita cum uini spiritu circulando, saepiusque inde destillando. Et habes tincturam citrinam. Loco aquae regiae uulgarem fortem accipe, exasperatam sale amoniaco puro, uel aquam mellis. Tinctura Auri Exaltata Ex Paracelsi Chirurgiae magnae Aurum per stibium repurgatum, malleoque in laminas uel folia extensum calcina per aquam salis gemmae, seu potius spiritum eius. Calcem elue diligenter per aquam dulcem, donec salsedo nulla percipiatur, sit autem instar alcoolis subtilissimi. Huic affunde spiritum uini ad palmi altitudinem. Obstrue uitrum optime, ne quid expiret, & pone in balneo per mensem. Color intrabit spiritum remanente puluere albo. Spiritum a tinctura separa per destillationem, & restat in fundo. Funde hanc, & mutabitur in aquam metallicam. Huius spiritus diuaporentur iuxta artem. In fundo erit liquor optatus. Hunc immitte in retortam iustae magnitudinis, & gradua quinquies, hoc est, bis, quater, & c. Fiet commodissime per eleuationem quae ualde attenuat. Praeceptio obscura est. Alias ita est: Tinctura cum sale amm. sublimetur ( quinquies. ) inde soluatur per deliquium, solutio cum spiritu uini circuletur aliquoties, deinde destilletur ut exeat per retortam item saepius: tandem spiritu separato liquor optatus restat. Illi numeri, bis, quater, & c. Uidentur signare, quod bis sit sublimanda, & quater circulanda cum spiritu uini, ut tandem sequatur ex retorta. Hoc facto labor restat nullus, nisi separatio a spiritu uini, & c Tinctura lunae alba fit per destillationem, & uocatur tunc etiam oleum aut quinta essentia, soluitur aqua forti, destillatur per dies 12. ad calcem, calx reuerberatur, laeuigatur in marmore, & eluitur, siccatae affunditur acetum camphoratum, digeritur, destillatur primo aqua, post in receptaculum mu¬ tatum decurrit albus spiritus, qui colligitur & rectificatur. Tinctura Gemmarum Et Unionum. Gemmas fractas perfunde aceto radicato ad quinque digitos, perque mensem in fimo digere, ut materia liquescat. Hanc misce alio aceto destillato, sineque in digestione stare, & colorabitur, coloratum effunde reposito semper alio quoad satis: effusiones coagula, coagulatum dulci aqua destillata perfunde, macera, & abstrahe tam sepe donec dulcescat. Mutanda autem semper aqua est. Ex unionibus tinctura prodit lactis crassi instar, eaque est aperta. De gemmis notandum est, quod prius laboriose admodum calcinentur cum sale gemmeo in foco anemio ante folles, idque bis, postea eluantur sexies aq. cinam. deinde semel phlegmate aceti destillati: tandem extrahuntur aceto radicato. Plenior autem ratio explicatur in commentariis Chymicis. Tinctura Coraliorum Rubeorum. Coralia calcina tanta cum industria, ne color pereat. Fieri id potest in reuerberio secundi gradus, calcem laeuiga in marmore exacte. Affundem spir. uini alcalisatum ( uel acetum stillatitium, quod peculiariter ita fit: aceti mensur. ii. immitte in cucurbitam, addeque salis manip. ii. tart. trientem, destilla igni lento, uel aque salis etc. ) ad octo digitos, digere in balneo in uitro Hermetice clauso, extrahe ut in gemmis dictum. ( Obseruauit Zuingerus nonnunquam etiam tincturam exire per destillationem ex alembico, si coralia calcinata legitime digeras in uini spiritus, & nouies destilles, ultimo fortiter pellendo, ut aqua flaua, & postea rubea exeat. ) Tinct. Coraliorum Exaltata Ex Parac. Coraliorum rubeorum alcool subtiliss. digeratur in uini spiritu, & color abstrahatur. Hic sublimetur sedecies, & tandem in balneo mariae sexies a fecibus oleum abstrahatur, & seruetur. Alii ita praecipiunt, faciuntque riucturam forma olei rubei, quam & oleum coraliorum rub. nominant: Recipe coraliorum rub. selibram, pulueratam pone in cucurbita, affunde aceti peculiariter pro coraliis destillati mensuras duas, impone alembicum, luto muni, adhibe igni lento, ita ut acetum super coraliis bulliat, idque in arena. Dimitte ita per dies 4. uel 5. quo usque coralia sint soluta, sine refligescere, acetum effunde in cucurbitam aliam, Destilla liquorem: in fundo restabit puluis albus, laeuiga hunc in marmore bis terue, & sicca, pone in alembico. Affunde spiritum uini, digere in calore fornacis donec sanguineum contrahat colorem, destilla in balneo usque ad crassitiem olei. Non enim tota exhaurienda est humiditas. Potest tamen, si ad siccum compellatur, resolui in uapores. Obseruandum est quosdam negare tincturam hanc e coraliis per se fieri, ut sit eorum propria. Ruborem autem dicunt esse ex essentia tartari adiecta, uel spiritus uini phlegmate affuso. His enim color ruber eis dicitur restitui. Tinctura Florum Rubeorum, Ut Rosarum, chariophyllorum coronariorum, fl. Arantiorum, punicorum, amaranthi, & c. Folia rosarum rubearum in minutas partes forficibus concide. Proiice in aquam uitae, colore posito post tres horas exprime: repone alios in aquam eandem, quousque fiat coloratissima. Tandem coagula, & si uini odorem ferre non potes, insola, uel elue cum dulci, & c. In talibus nonnunquam tinctura elicitur cum aqua propria per descensum, uel flores locantur in alembico, & a praetereunte uapore tinctura assumitur, uel phiola cum floribus adaptatur matule alios flores continenti & c. Uel repetitur destillatio super rebus nouis in aqua maceratis. Potest & fieri ex sacharo rosaceo uitriolato per aquam simplicem. Tinctura Croci, Rhabarbari, & similium. Tusum crocum, inque syndone ligatum merge in uini spiritum, ita ut in medio pendeat uitro: digere per diem, ( uel donec color extractus sit ) sique alba substantia est in syndone, eam exime, & nouam impone materiam, idque donec sat coloris habeas, post coagula. Quod si uno menstruo non possit extrahi totus color, plura adhibe per uices, acrimoniam elue aqua stillatitia. Coagula uero igni lenissimo sine iactura coloris. Tinctura Praesilii Rubicunda. Coquitur ex aqua uel uino, iniectoque pauco alumine tincturam ponit in aquam, quam filtratam coagula. Solet & cum alumine per triduum macerari in urina: exprimi, filtrari, coagulari. Fit & sine igni: Praesilii rasi manipulos duos iniice in ollam uitratam, que dimidium mensurae capiat. Affuso aceti quadrante macera per noctem. Adde aluminis tusi unciam, misce, postea insperge cretae tusae unciam, & cum baculo paulatim immisce. Inde efferuescet, & exundabit. Itaque olla debet in paropside ampla stare, ut redundantia excipiatur. Ubi qui emerit, refunde & dimitte per diem naturalem. Liquorem effusum dispone in alueolos uarios uel conchas, sine residere, clarum effunde in uas aliud, idque repete, donec sedimentum relinquatur nullum: coagula. Potes & filtrare saepius ad purum. Tinctura Uiolarum, Florum Buglossi, Borraginis, & similium fugacium. Haec contusa macerentur in propria aqua, uel liquore sachari, qui fit ex sacharo puro clarificato, super quo uini spiritus non diu arserit, & exprimantur. Expressum coletur frequenter, & postea ad calorem leuissimum coaguletur. Non enim possunt ferre acria, & calorem intensiorem. Potes eadem ad Alembici rostrum ponere, ut propria aqua destillata praeter¬ labendo euehat tincturam. Quaedam simpliciter cum succo suo expresso & depurato per filtra relinquuntur, ut tinctura uermiculorum, sanguisorbae, conchyliorum, & c. Tinctura Santali Rubei, Guaiaci, ligni Aloes, & similium. Scobs infundatur uini spiritui, donec tingatur, coloratum effundatur reposito alio, quoad satis. Spiritus tincti colentur diligenter, & coagulentur. Insolando perit odor spiritus: uel aqua stillaticia macerando. Ita extrahuntur radices chelidoniae absque aqua purgatae. Non debet fieri expressio colorati; sed duntaxat effusio. Menstruum est uini spi¬ ritus. Is modus competit & foliis rorismarini uiridis, euaditque tinctura uirens. Tinctura Serici Grano Tinctorio infecti. Cape serici succo granorum tinctoriorum recenter infecti, libram unam. Succi pomorum dulcium, & aquae rosarum singulas sesquilibras. Macera horis uiginti quatuor. Deinde paulisper coque donec liquores rubeant. Exprime, & cum sacharo redige ad consistentiam. Ex Mesue antidotario. Fit alia ex panno purpureo, quem Tornam solis nominant. Tomenti purpurei libram coque in lixiuio donec coloretur, & si non extrahitur una uice, muta lixiuium. Cola cum expressione. Colaturam calefac ad ignem sine ebullitione Adde aluminis triti & aqua calida dissoluti uncias quinque. Crassescit inde tinctura & sedimentum facit. Itaque cola, & aquam calidam tamdiu traiice, donec non amplius coloretur. Tinctura subsidens eximitur, Uocatur Laca ab Alexio. Uiridis Tinctura Roris Marini. Extrahitur per uini spiritum repetitis affusionibus de more, ex foliis. Tract. Ii. Cap. Ix. De Tinctura producta. Tinctura producta est, quae a centro ad superficiem producitur & extrahitur. In plaerisque enim alius in occulto recessu color uirtusque est, quod alias dicunt in potentia esse, unde per exaltationum modos est producendus, antequam extrahatur. Nobilissimae hic sunt tincturae metallorum, quaedam etiam in uegetalium censu reperiuntur. Auri Tinctura Producta, Coloris rubei instar Rubini. Multis haec fit modis. Unus est per cementationem. Recipe farinae laterum subtilissimae & siccissimae q. s. Salem uulgi purificatum per solutiones filtrationes, coagulationes, & postea fusum pulueratumque: Adde uitriolum solutum in uini rubri aceto destillato, coagulatum, & in colcotar redactum, insuper misce aeruginem solutam aceto stillatitio filtratam, coagulatam & ustam: tandem salem ammonium solutum per acetum uini rubri non destillatum, filtratum, & coagulatum. Coge haec in massam cementi cum uini aceto, in quo sal ammonius erat solutus. Cape & aurum, & confunde cum cupro, ut moris est. Extende in lamellas quas macera aceto uini per horas uiginti quatuor. Has postea uicissim in cementatorio sterne cum cemento praescripto, & repete laborem septies. Tandem in puluerem redige aurum, quem subtilissime laeuigatum extrahe cum spiritu uini exasperato sen alcalisato. Coloratus spiritus effunditur refuso alio, more usitato; donec tinctura sit elicita. Haec diffluit in liquorem, potestque etiam argentum tingere. Uel cum succo limonum, uel spiritus rubeo uitrioli addito spiritus salis gemma. Alius modus: Aurum cementatum calcina cum aqua salis, calcem reuerbera cum sale, elue ab omni acrimonia per aquam dulcem stillatitiam, affunde spiritum uini alcalisatum. Stent in maceratione fimi per mensem, quousque tingatur, & c. Tincturam coagula. Calde Extractis. Calcinatur etiam per Saturnum uel hydrargyrum: Uel in reuerberio u¬ ritur ad rubedinem. calx affusa aqua forti, & subinde abstracta per destillationem, praemissis digestionibus ad puniceum colorem redigitur. Inde extrahitur per acetum stillatitium, aquam mellis, aut uini spiritum. Extractiones colliguntur, si non amplius tingitur liquor, calx residua iterum reuerberatur ad rubicundum, idque quoad tota tinctura extracta est. Solutiones confusae coagulantur, coagulum soluitur uini spiritu, circulatur per mensem, coagulatur iterum in puluerem, quem inhumando possis in liquorem soluere. Ita sit amalgama ex solis drachma cum sex hydrargyri drachmis. Soluitur aqua forti, quinquiesque eadem abstrahitur & refunditur. Quod uolatile est sublimatur. Turbith in fundo reuerberatur ad puniceum, quod per uini spiritum extrahitur. Haec autem tinctura est composita, nam aliquid de Mercurio fixo habet. Alius modus: Fiat aqua regia ex sale petrae, ammonio, cinabari, alumine, uitriolo. In hac solue aurum per stibium purgatum, solutiones destilla usque ad calcem. Hanc cum sale reuerbera per triduum, ut fiat punicea, tere subtilissime, salem elue, aquam fortem prius a calce destillatam affunde denuo. Digere, destilla primo ignis gradu usque ad olei consistentiam, apposito receptaculo alio ignem urge, & ui caloris exit rubea tinctura pellucida & pu¬ ra, quam circula cum spiritu uini, uel quinta essentia. Tinctura Physicorum ex Auro. Hoc est secretissimum arcanorum in tota Alchymia, saepe quidem proprie expositum & nominatum ab autoribus, sed decepto lectore per sermonis tenorem. Quasi enim in digressione alio respicientes, de eo loquuntur, & c. Et duplici apparatu conficitur, ad medicinam scilicet & transmutationem. De illo hic praecipitur. Accipe nigrum auri sulphur, uel quintam essentiam sublimatione philosophica per hydrargyrum factam. Affunde spiritum uini nobilissimum, uel quintam eius essentiam. Misce probe, & macera per mensem suum. Abststrahe per destillationem, & refunde, quousque puluis spectatur exacte purpureus. Circula hanc cum quinta essentia, & si uis, extrahe, & habes tincturam quintessentialem. Si reuerberes eam, potes soluere in liquorem. Nominatur illa nigredo alias etiam caput corui, & per aquam fortem quandam quae dicitur aqua uegetabilis & uitae, item elaboratur saepius circulando destillandoque, & tandem edulcorando. & c. Tinctura Physicorum Ex Electro. Electri partes studiosissime repurgatas & anatica ( ut loquuntur ) proportione iunctas, incera cum mercurio philosophico, ut totum in aquam mercurialem abeat. Hanc phiolae inclusam pone intra pyxidem quernamita stent in putrefactione per mensem Philosophicum quadraginta dierum. Auge aquam per quinos, & emerget caput corui uerum. Hoc abstrahe cum sua cuticula, & seorsim serua. Cum nihil amplius sublimatur, inhuma caput corui, & ablue, hoc est, imbibe sua aqua, ut eam deuoret per partes, tamdiuque moderato calore in cineribus decoque, quousque ex nigro fiat album albedine obscuriore. Hoc exaltatur circulatione operis repetiti, postea diuiditur in duas partes, uni adiicitur fermentum rubeae tincturae, alteri fermentum albae. In uitris diuersis adiecta aqua Mercuriali, denuo coquuntur, donec e nigro per pauoniam caudam illa pars citrinescat, & ultimo summam acquirat rubedinem, haec uero albedinem illustrissimi argenti sortiatur. Ita absoluta est tinctura electri processu uero, sed ingenioso. Etiam alba tinctura, ulteriore coctione citrinescit, rubescitque: Itaque si fermento rubeo destitueris, potes uti compendio fermenti albi, & sic sumtibus parcere: sed tamen spes est prolixior. Haec res quidem tota tinctura appellatur: ueruntamen uini quinta essentia extrahi potest instar croci, ut fiat pellucidissima, & rubino clarior. Hanc operationem confirmant omnes philosophi, quicunque unquam de tinctura Physicorum scripserunt: inprimis autem, quos Rosarius Philosophorum & Turba enumerant. Item Arnoldus, Bernhardus, praesertim in epistola ad Medicum, & c. Thomas de Aquino ad Reinaldum, Lullius Alanus, Richardus, Iohan Dee, Paracelsus, & plures alii, qui licet ambagibus uerborum, & aliis atque aliis uocibus utantur, rem tamen signant eandem. Uide & tabulam Smaragdinam Hermetis, & Gebrum in medicina tertii ordinis, quanquam eam non uno in loco descripserit, propterea quia eius elaboratio pertinet ad capita plura inter se distincta. Nuper etiam Penotus edidit axiomata Riplei, & canones, qui item continent medullam artis. Usus huius tincturae est ad medicinam, & ad transmutationem, cuius apparatus suo loco describitur: Debet tamen prius praeparari ad ingressum, & multiplicari. Tinctura Stibii Rubea. Flores stibii rubeos conficito, uel reuerbera stibium in calcem rubram, uel funde in uitrum rubeum, ex his extrahe rubedinem, quae est tinctura stibii. Menstruum in floribus & calce est spiritus uini, uel acetum destillatum, in uitro lixiuium tartari, uel calcis & cinerum sarmentorum: & solet hic rubedo innatare instar cuticulae, quam abstrahere penna possis, & postea circulando per uini spiritum elaborare. Solet & aliis pluribus modis confici, ueluti: Stibium eliqua seu funde in catino, & paulatim infunde in ollam in qua sit acetum ad medias usque donec tres uel quatuor libras ita inieceris. Exime iterum & liqua, iterumque iniice, septies eundem laborem repetendo, restinguendoque fusum stibium. Innatans rubedo colligitur. Si minuitur acetum, supplendum est. Absolutis restinctionibus, coquitur acetum ut diuaporet ad consistentiam olei, uel etiam destillatur in cineribus. Id oleum postea dulcoratur aqua stillatitia. Quidam etiam exigunt per retortam. Paracelsus iubet in reuerberatorio clauso alcool stibii reuerberare per mensem, donec ex albo, luteo, & rubeo, purpureum euadat. Lilium huius seu florem extrahit per spiritum uini, ad uiginti digitos affusum. Uuolsius uero sublimando flores parat, extrahitque eos cum aceto stillatitio, quod rursum de stillat ad oleositatem. Ab hac per uini spiritum prolicit tincturam denuo, eamque rectificat iterum bis affusa essentia uini quinta. Nonnulli calcinant stibium eum paritartaro in reuerberio. Inde tincturam extrahunt per acetum crebro mutatum. Extractiones coagulant. Falloppius septies calcinatum stibium in manica Hippocratis ponit traiicitque acetum. Alii acetum radicatum affundunt stibio puluerato, quousque coloretur macerantes. Effuso priore reddunt aliud, quoad satis. Colorationes diuaporant usque ad olei consistentiam, quam in fimo circulant per dies quadraginta. Calcinatur nonnunquam per aquam fortem. Calx reuerberatur ad puniceum. Ex hoc laeuigato, elicitur tinctura per uini spiritum. Huius usus in medicina quoque est, quanquam rectius in solo reuerberio praeparetur, ut Andernaco & Dornaeo placet. Quercetanus sublimat eius partem purissimam tertio. Sublimatum reuerberat per gradus ignis uase clauso fortiter usque ad rubeum. Extrahit hoc cum uini spiritu alcalisato ( uelaceto destillato ) affuso ad octo uel uiginti digitos, & c. Extractam tincturam circulat in pelicano ad gradationem perfectam: quam circulationem ita peragunt: coagulant tincturam ad oleositatem: affusa quinta essen. uini diluunt & digerunt per dies quadraginta ad olei formam. Alia descriptio: ◉ salis tartari quadrantem, stibii optime triti semunciam, aquae selibram, coque modice. Aquam claram post factum sedimentum effunde. Haec refrigerata dicitur rubescere. Adde aceti stillatitii parum, & rubedo ad fundum secedit. Humorem effunde, & rubedinem e¬ dulcora. ( Haec tinctura est aurea, & prodit etiam si stibii puluis maceretur in lixiuio salcis, uel tartari calcinati. Nec semper apparet antequam acetum infundas. Lib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. Sunt qui sulphur stibii appellent cuius usus sit in phagedaenitis, quanquam rubeus indicet in corpus immitti dimidio grano. Faciunt lixiuium acre ex soda & calce uiua, uel tartaro calcinato. In hoc coquunt stibium per horam. Liquori effuso addunt aliquid aceti, unde coagulat. Reliquum puluerem coquunt denuo, & sic procedunt quoad nullum appareat sulphur amplius. Collectum rectificant, & resiccatum seruant. Aliqui ad transmutationem sophisticam quaerentes tincturam, coquunt laeuorem stibii in lixiuio calcis donec coloretur, effuso lixiuio hoc, refunditur aliud, & c. Nonnunquam exigitur per alembicum aut retortam, extracta tinctura cum aceto stillatitio, & c. ) Tintura Sulphuris. Sulphur eousque sublima uel reuerbera, donec rubeum efficiatur. Inde elicitur tinctura per liquorem tartari & uini spiritum. Quercetanus extrahit ex floribus cum spiritu uini terebinthinato factis digestionibus. Tincturam rubeam circulat cum uino alcolisato. Nominat balsamum. Aliter: Sulphur uiuum miscetur cum pari aqua salis tartari. Coquuntur donec coloretur aqua. Filtratur, coagulatur in sanguineam massam. Penotus tincturam eiusmodi uocat balsamum simplicem sulphuris, extrahitque per uini spiritum ex floribus sulph. mistis oleo terebinth. super cineribus horarum decem spacio, & c. Uide commentaria. Mizaldus: ◉ salis ammonii correcti drachmam, hydrargyri didrachmam. Cum lignea spatha super igni paruo agita, donec acquirant colorem puniceum, cauendo ne efferuescant. Impone in orbem ligneum humectatum, & dicitur euadere caeruleum. Tritum pone in cucurbitula & affunde uini spiritum rectificatum, & aiunt abire in colorem sanguineum. Hoc uinum sublimatum extrahit colorem sulphuris sine igni. Adiice ergo sulphur. stent in hypocausto per diem naturalem donec subsideant. Uinum defunde, & serua. Paracelsus ex reuerberato extrahit cum uini spiritu. Reuerberat autem ita: Sulphur uulgare puluera, affunde aquam fortem, macera, destilla, idque repete tertio & nigrescet. Affunde aquam dulcem, abstrahe iterum, & sic dulcora dum non redoleat sulphur. Reuerbera tandem hoc uase clauso ut stibium, & primo albescit, post flauet, tandem rubet ut cinabaris. Huic affunditur uini spiritus, uel salis, uel olei terebinthi ad digitos quatuor ( quanquam negent quidam tincturam reddi nisi per spiritum salis tartari, quibus aduersanturalii, potiores tribuentes spiritui terebinthinae ) uix est facilior & compendiosior uia, quam si ex sententia Penoti, sulphuris flores soluantur spiritu terebinthinae per coctionem. Affusus enim spiritus uini illi solutioni, quae prae rubore denso nigram refert picem, ut primum calefacta utraque De Extractis. agitantur, statim assumit tincturam & fit croceus amissa perspicuitate, adeo ut chartam inficiat aureo crociue colore. Alii iniiciunt sulphur pulueratum in urinam ueterem, & ordine tincturam extrahunt. Coagulant. Coagulatum cum aceto in magno uase ponunt ad ignem lentum. Si quid pingue innatat, id tollunt cum penna. Tincturam remanere uolunt instar clari auri. Eodem modo elicitur tinctura ex auripigmento, arsenico & similibus. Fit caerulea tinctura ex crystallo, si calcinatus cum nitro fuerit, quousque appareat ille color. Extrahitur autem per acetum acerrimum. ( Caeru lea porro ex orichalco per aquam ammoniatam conficitur, ut supra in magisterio colorum est dictum. ) Tinctura Hydrargyri. Conficitur ex praecipitato corallino fixo per oleum uitrioli rubeum. Nam cum aqua forti in crystallos redactum, perfunditur oleo uitrioli, soluitur, destillatur, cum repetitionibus donec erubescat. Affuso uino alcolisato digeritur, donec rubescat, idque fit per uices usque ad absolutionem. Tinctae aquae coagulantur, separato uino per balneum. Dant guttas tres uel quatuor in lue Gallica & podagra. Tinctura Martis. Fit ex ferro redacto in crocum per aquam salis, uel spiritum uitrioli, idque ad externa. Alias per uini spiritum elicitur. Praxis integra ita describitur: Recipe urinae ueteris defecatae aliquot mensuras, solue in ea salis triti manipulos tres. Filtra. Coque bene & despuma. Postea adde uitrioli triti quadrantem, salis ammonii triti parum. Coque & despuma. Infunde huic ferri limaturam elutam. Coque donec possit teri. Tritum puluerem reuerbera igni aperto ualido, agitando semper cum ferreo baculo, donec color uiolae lucidissimae appareat. Ex hac tincturam elice per spiritum uini, uel acetum destillatum. Tinctura Ueneris. Calcinatae affunde acetum salsum, & extrahe uirorem quantum potes, separa menstruum in balneo. Solue per deliquium. Affunde spiritum uini & circula. Destilla. Affunde alium donec acrimonia cesserit, coagula. Uel extrahe ex aerugine cum aceto stillatitio indies in digestione agitando. Effusos liquores coagula ad siccitatem per destillationem cinerum. Puluerem elue aqua dulci donec cesserit acrimonia. Ita si ex argento tincturam lazuream quaeris, calcinandum est in pul¬ uerem lazureum, & c. Tales tincturae etiam in uegetalibus inueniuntur. Lib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. Ita fit atramentum ex uino, galla & uitriolo, uel ferramentis & succis frumentorum aut pomorum, aut eorum decoctis, & c. Si uercinum coquas cum aqua ad consumtionem tertiae partis, fit roseum, quod extrahere potes. Si aquam calcis cum sale ammonio ponas per noctem in pelui orichalcea, caerulea euadit, quam potes coagulare, & sale abstracto dulcorare, & c. Si uercino roseo adiicias parum aquae calcis, puniceum colorem accipis. Si alii parti lixiuium, uiolaceum erit, & si parum aluminis catini seu salis tartari, uiolaceum erit obscurius. Debet autem uercinum esse tepidum. Alexius. Ex praesilio item potes facere colorem blauium, & nigrum, si conquas in lixiuio fagino uel calcis, interuallis iustis adiecto alumine. Modica coctura puniceus est color, uberiore caeruleus, tandem nigrescit. Attendendae itaque sunt uariae praeparationes & gradus ignium, & commisturae. ( Ita mire prodit ex chelidonia macerata destillataque post aquam limpidam caerulea, ut & ex aqua menthae: ros. rubeae lucidum calorem acquirunt a uitrioli spiritu, & c. ) Est & tinctura sachari rubra ex occulto producta. Sachari tusi librae miscentur duo cochlearia aceti optimi in cucurbita uitrea spatha lignea. Digeruntur una uitro clauso in cineribus per septendium, quoad sacharum euadat rubicundum. Oportet autem ignem esse lenem. Ex hac per uini spiritum extrahitur essentia rubra in balnei digestione. Spiritus abstrahitur usque ad oleositatem, quae in loco frigido abit in lapillos. E margaritis quoque elicitur tinctura rubea, ad modum coraliorum, atque etiam aliter. De uarietatibus autem eiusmodi consulantur commentarii Chymici. Tract. Ii. Caput X. De Oleis. Oleum est arcanum specificum, radicalis pinguedinis forma totam rei substantiam comprehendens. Balsamus itaque naturae pinguis oleum est, caloris insuper & spiritus naturalis sedes aut uehiculum: quocirca & aethereae, uel aereae, igneaeue naturae est particeps: adeo cognatum aereae igne aeque substantiae, ut in aerem se insinuet promte, & ignis rapax fieri possit, illique praebeat commodum nutrimentum. Oleum interdum est cum tinctura & quinta essentia. Inde ergo euenit, ut haec tria non raro indiscretim nominentur, sintque eadem numero, essentia. Ita oleum in elementorum magisterio pro aere est & igni: & cum duplex pene ex omnibus eliciatur, alterum dilutius, alterum acrius, facile pro elemento aeris & ignis se gerunt. Ex eo fit sulphur per coagulationem, & eius gratia nonnunquam totus liquor oleosus, sulphur nuncupatur. Extrahitur oleum uerum ex omnibus pinguibus & inflammatilibus, in omnigenere rerum. Sunt tamen plurima mineralium, quae ut nihil sul¬ phuris habent & balsami, ita & nihil olei. Quaedam admodum exile obtinent, & in nonnullis ex potentia prius in actum deducendum est. Quae pinguia non sunt, & nihilominus consistentiam olei habent, oleositates appellantur, praesertim si artificio oleo¬ rum fiunt. Quaedam ex quibus oleum insitum difficilime elicitur, aut in quibus nullum est, oleo externo imbibuntur, quod uirtute eorum alteratum, postea pro oleo earum rerum se gerit, & nominibus eorum appellatur. Solent autem ignita, uel calefacta in oleo oliuarum, uel terebinthi uel lauri, uel alio quouis extingui & macerari, donec legitimam quantitatem combiberint. In omni balsamo porro est oleum, & licet appellationes permutentur interdum, tamen balsamus tunc potius dicitur, cum consistentia est tenacior & crassior, oleum uero cum est liquidior. Tract. Ii. Caput Xi. De oleo stillatitio per ascensum. Oleum deinde est destillatum, aut secretum. Oleum destillatum est, quod per destillationem extrahitur: idque uel ascensu, uel descensu, siue insitum sit, siue combibitum. Et quidem combibitum omne elicitur destillatione sola. Insitum uero etiam secernitur a¬ liis modis. Olea stillatitia maxime fiunt ex uegetalibus & animalibus: quae si per ascensum fiunt fere communi possunt confici uia, per macerationem in menstruo suo, & destillationem per refrigeria cum cohobiis crebris, si difficulter oleum elicitur. Cauendum autem est, ne menstruum ebulliat in uase & ascendat ad alembicum, & c. Oleum prolicitum a menstruo abstrahitur, & rectificatur insolando uel denuo destillando. Res siccae comminuuntur in puluerem, & plaerumque unciis tribus affunduntur fontanae 6. lib. uel librae pulueris adiiciuntur li. 10. aquae, loco aquae nonnunquam uinum sumitur, quod celerius penetret & resoluat, ut possit exire oleum; & tunc calor moderandus est diligentius, ne uini spir. scandant sine oleo. Alias aqua commodior est. Est & cum aqua stillatitia uel herbae propriae, uel fontana, uel aqua uino mista, & adiecto momento spiritus uini usurpatur: Stant autem in digestione usque ad tabem, uel etiam putrefactionem. Quae res humorem coniunctum habent, tunduntur, exprimuntur, inque suo humore macerantur. Pinguia & resinae soluuntur in suo liquore ( uino, uini spir. aceto, & c. ) additoque silicum puluere destillantur Est qq Lib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. Est & delectus uasorum habendus. Quae tenuis sunt substantiae & facile oleum fundunt, balneo bulliente destillantur. Alia in arena. Uulgare est ex uesica cuprea cuius tertia pars sit uacua, immediate per refrigeria & serpentinas multiplici errore & anfractibus repentes, mutata semper frigida cum aqua incaluit, prolectare. Cum stillae non amplius sapiunt rem impositam, cessandum est. Quod si flatuosa res est, instrumenta adhibentur ampliora, & alembicus uastus quidem, sed rostri breuioris ( quod tamen nonnunquam negligitur. ) Subtiles & calidae exigendae sunt per longos processus. Sed in singulis pene classibus usus notauit aliquid peculiare, & est etiam in singulis uarietas operationum, dum unum elaborari potest uiis plurib. Sunt autem classes sex potissimum. Prima continet res aromaticas: secunda resinosas: tertia herbaceas succulentas & carneas: quarta liquidas: quinta mineralium oleositates: sexta olea composita & balsamos. Tract. Ii. Caput Xii. De oleis aromaticorum. Ad aromata pertinent res calidae, siccae, odoratae, potissimum ex genere radicum, corticum, lignorum, herbarum, seminum, fructuum siccorum & quae his sunt affinia. Ex his destillatione per ascensum oleum elicitur duplici modo. Primus, aromata crassius fracta tusaue macerantur aqua bis aut ter destillata, ita ut tenuior pars semper accipiatur, post per serpentinas per frigidam transmeantes exiguntur. Liquor primum manans capiti mortuo trito bis terue affunditur, & una maceratur, donec oleum quod cupimus sit redditum. Notandum autem quod si quid olei primum cum liquore est egressum, id separandum antequam reddatur capiti mortuo. Loco macerationis prolixae, potes uti decoctione in diplomate in aliquibus, & c. Nonnulli non reddunt capiti mortuo, sed per uesicam destillant oleosos & uapidos spiritus, simul adhibita aqua uel liquore copioso. Separatur tandem oleum ab aqua in furno digestionis. Liquoris proportio est, ut sex mensurae sint ad unam libram specierum. Secundus: Aromata minutim tusa macerantur in uini spiritu, uel maluatico, uel aqua stillatitia subtili, coloratus liquor defunditur, affuso nouo, plane ut in tincturis procedimus. Ubi non amplius coloratur, abiectis fecibus, aquae per destillationem abstrahuntur, usque ad olei consistentiam. Haec postea exigitur per retortam, uel etiam insolando ab humiditate superflua liberatur. Retorta autem uel in cineribus aut arena locatur, uel in balneo, quod consultius, quanquam & primo statim non tantum per alembicum seu cucurbitam rectam, sed & per inclinationem in retorta balnei destillatio possit institui, & tunc cohobandum est aliquoties, pro rei natude Extractis. ra. Menstrua, quae ab oleo separantur, seruanda sunt ad usus extractionum, & accipiunt plaerumque nomina ab aromatibus; ut cinamomisatum, anisa¬ tum, pulegiatum, & c. ( Notabis etiam in hoc modo, aliquos in duplo aquae ardentis tantum per octiduum macerare res; & effusum postea liquorem destillare donec guttae citrinae appareant, quae sunt olei indicium. ) Oleum Cinamomi, Et Similium per ascensum. Uid. inf. de nuce moschata. Cinamomi puluerati libra una maceretur in fontanae tertia destillati one exceptae libris quinque ( uel si odor non displicet, rosaceam, aut cydoniorum, aut uinum album accipito. ) Destillentur. Destillatum redde capiti mortuo tuso, & iterum exuge quousque appareat oleum. Aquam segrega: oleum insolatione rectifica, uel per se destilla, & euocabis subtilissimam partem maximeque preciosam. Pro ut egeris, ex libra extrahes drachmam, uel didrachmam. Destillationem primam potes peragere in aheno determinatae proportionis, uel lutata cucurbita: secundam in uapore bullientis aquae: uel per retortam balnei. Solet & tritum cinamomum in sacculo poni, & ad uaporem aquae feruentis suspendi, donec imbiberint eum ad instar pastae, post destillatur ole¬ um & aqua. Crato. Quidam adiecto uitrioli spir. macerant, & plus olei spectant. Notandum autem quod non raro in liquore lacteo abscondatur, sicut idem etiam rursus suae aquae immiscetur. Tunc itaque insolatione coagulan¬ dum est. Aliter: Cinam. lib. i. tartari unc. ss. uini q. s. infunde per dies octo, adde sachari semunc. & destilla. Uel: cinam. electi lib. i. tusam infunde in aquae font. mensur. iii. in cucurbita. Adde ol. uitr. q. satis ad acorem. Macera triduo in cinere calido. Destilla. Spiritum ab oleo separa. Oleum Charyophyllorum. Libram unam pulueris macera in decem libris aquae destillatae per triduum, destilla ex uitrea cucurbita cum alembico stanneo: uel ita ut cinamomum. Factis cohobiis ut est artis, ex libra extrahes unciam. Si per retortam balnei agere libet; quater fere cohobandum est, & aquae minus addendum. ( Destillant & hoc modo: libram unam charyophyllorum electissimorum tusorum in ollam uitratam immitte, & affusa aquae feruentis mediocri quantitate, macera per triduum. Pone postea in cucurbitam uitream, ut dimidio sit plena. Destilla per alembicum & rostra stannea, lutatis bene commissuris, & addito igni gradatim. Oleum exiens cum aqua in fundo apparet, caue ne aduras. Aliter: Charyoph. grosse tusorum li. i. infusa aque calida q. s. macera per noctem in loco calido, adde tartari un. ss. destilla per alemb. & habebis olei unc. ii. Quidam adiiciunt spiritum uitrioli donec acescat. ) Lib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. Eodem modo destillantur macis, piper, & semina anisi, foeniculi, coriandri, angelicae, rutae, rorismarini, petroselini, anethi & similia. Notandum ex aniso quoque exire aquam lacteam, quae posita ad solem tum demum reddit oleum plenius, licet aliquando quoddam etiam innatare cernatur. Et diutius macerandum est anisum, ueluti per dimidium mensem. Alii tamen paulo secus praecipiunt, ut anisi libra in decem libris aquae stillatitiae uel spiritu uini maceratur aliquot horis. Destillatur per uesicam aheneam & refrigeratoria: exeunt drachmae duae, & c. Oleum eius hyeme consistit, ut oleum oliuarum. Si foeniculum & anisum sint recentia maturaque, plus praebent olei: plaerumque uncia prodit ex libra seminis foeniculi. Coriandri item semen recens & maturum plus exhibet, quanquam id sit paucum respectu aliorum, & labore constet difficiliore. Est & hoc notandum in seminibus, quod uaporosa, quale est anisi, & c. Si in cucurbita simplici destillentur, igni admouenda sint sine alembico. Nam spumam excitant, quae rudicula debet diuerberari, donec euanescat, quo facto statim imponendus alembicus & agglutinandus, destillandumque donec nihil manet. Nec solent artifices una uice plus selibra seminum imponere, eorumque crasse pulueratorum, nisi tamen proportio uasorum copiam maiorem requirat. ( Uariant artifices in talibus mirifice. Quidam affundunt aquam sextuplam; alii decuplam, nonnulli ut quatuor digitos excedat. Quidam quassata semina in fimo macerant. Interdum etiam donec putrescant. Post affundunt spiritum uini & ex arena dant ignem lentiorem, quam in aromatibus. Nonnulli tusa in cucurbita uitrea cum aqua calida macerant per octiduum; post destillant. Aliis placet frigida. Admouent etiam ignem primo lentum, secundo ualidiorem, cum iam procedit destillatio, & eo gradu seruatur usque ad finem. Nonnunquam mutant receptaculum. Primum enim oleum, quod est subtilissimum & optimum, seorsim excipiunt. Inueniuntur qui non tantum semina, sed & quaeuis aromata in duplo terebinthinae saepius lotae per aquam rosaceam, infundunt digeruntque una per medium mensem. Post destillant igni lentissimo, ne exuberet terebinthina. Cum citrinae guttae apparent, mutant receptaculum ad optimum oleum excipiendum. Cum exeunt nigrae, item mutant, destillantque ad siccum. Si prius oleum terebinthinam olet, destillant denuo, & flauis guttis prodeuntibus, cessant. Aliqui seminibus siccis tusisque affundunt aque quadruplum, ( ad lib. i. libras iiii. ) iniiciunt salis usti & triti unciam, & fecum uini cochlearia quatuor, destillant statim sine maceratione ex uesica igni initio moderato, paratio est aromatum. Ita alii promittunt ex libra seminum foeniculi unciam, alii semunciam, & c. Quae uariatio est a rei diuersitate & industriae. Sic quidem selibram una uice imponunt, alii duas libras, nonnulli sex, quibus affundunt aquam ut excedat. Anide Extractis. sum destillant quidam hyeme propter subtilitatem, ut eo facilius coagulet, destillatum segregant per filtrum, & c. Ol. Cimini Rom. Tusum semen Cymini Romani, potest per se in balneo destillari, exit¬ que colore albo. Uel. In cucurbita duodecim mensurarum capace, pone seminis crasse tusi q. s. affunde aquae & uini aequales, quousque duae partes sint plenae, tertia uacua ( uel primum liquorem ad eam mensuram immute post semen ). Bene occlude & macera per horas sex uel septem, impone alembicum, rimisque lutatis, ignique adhibito, e bulliente bene aqua extrahe oleum cum aqua per serpentinas & dolium frigidae. Oleum in digestoria fornace separa per cochleare argenteum. Tabernam. Destillatur item ut anisi semen ex libra semuncia, in cineribus. Ita comparamus oleum baccarum lauri, & granorum iuniperi, quae tusa macerantur aqua pluuia, uel uino ueteri. Ita fit oleum frumenti Oleum anisi & aliorum seminum uulgariter ita fit: Recipe sem. anisi subtiliter puluer. lib. i. tart. crudi drach. ii. fermenti acris unc. semis. misce & pone incucurbita addita uini albi opt. mens. i. aquae pluu. mens. ii. Fermentum prius sit dissolutum uino & aqua. Destillentur in cucurbita uel uesica leni igni. Uel ad libram seminis tusi adde tartari calcinati unc. ii. salis tusi manipulum, uini albi mensur. i. aquae duas. Alembicum firmiter affige cum luto: macera triduo in tempore, destilla leni igni e cineribus ( nam in arena turbatur oleum ) aquam ab oleo separa. Ol. Cnici Et Cataputiae Purgans. Semina cnici, uel cataputiae contunde, & in retorta per arenam destilla. Potes ea aspergere aliquantulo spiritus uini, & commacerare. Oleum rutae fieri quidem potest ex seminibus & herba, sed facilius ex calicibus, per macerationem in propria aqua, & destillationem. Oleum Nucis Moschatae liquidum. Oleum expressum misce cum arena, & destilla per retortam, uel tusas nuces aqua macera & destilla item per retortam in arena. Uel: Nuces tusas in ampla cucurbita irriga aqua uitae ut humescant. Digere & destilla igni lento dum aqua exierit, post fortiori ad oleum. Alexius. Destillant & more aquarum fortium. Aliter: Cape nucem moschatam ( uel cinamomum, uel chariophyllos, & similia ) libralem. In cucurbita positae affunde aquae fontanae mensuras tres. 292 Lib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. Adiice de spiritu uitrioli tantum ut acescat, imposito alembico digere in balneo uel cineribus calidis per triduum. Destilla, & exit spiritus cum oleo Separa. Aliud oleum album ex nuce mosch. & charyoph. Nucis uel charioph. opt. libram tere, in cucurbita affunde fontane mens. iii. uini muscatell. boni unam, tart. calcinati unc. ii. salis manip. i. lutata cucurbita digere triduo in cinere calente, postea destilla leni igni, donec nihil exeat, ne tamen iustum excedas modum. Alembicum semper refrigera cum linteis madidis, in frigida & expressis. Oleum ab aqua separa. Uel: ◉ spir. uini quinta de stillatione facti ex uino Cretico, impone cinam. uel nucem mosc. tusam aut incisam, ita ut duos digitos uinum exuperet, macera per triduum in balneo, apposito caeco alembico. Effuso uino affunde aliud. Effusiones coniunge, & lentissimo balnei igni spiritum separa, ut ad nouem tactus una gutta cadat. In fundo est oleum. Euonymus. In herbis ( & floribus ) aromaticis siccis ( quae si aridae non sunt, parumper siccandae sunt, ut teri possint ) obseruatur hoc, ut sex librae aque affundantur uni herbarum, & commacerentur. Loco ipsarum totarum, sumitur extractus succus per spiritum uini factus. Oleum Maioranae, Rorism. & aliorum ita fit: Maiorana tota exiccata, mediocriter tunditur, & in lixiuio ex aqua pluuia triduo maceratur. Adduntur salis gem. tartari usti an. unc. ss. fecum uini tria cochlearia, aquae comm. lib. 4. Destillantur. Oleum ellebori fit ex uino infusionis ellebori repetita destillatione, in fundo manente oleo. De radicibus: exemplum est Angelicae ex Tabernaemont. Recipe rad. Angelicae opt. recentis, siccatae libram unam, incisam minutim, tusamque colloca in uitro, uel figulina forti, affunde fontane mensuras tres uel quatuor ( uel libras sex stillatitiae, seu simplicis, sen herbae angelicae ) occlusa diligenter macera per dies sex, destilla per arenam gradatim, & receptaculum bene muni. Cum exiit aquae mensura, auffer eam, & bene custodi, ne spiritus euanescant. Est aqua angelicae cum oleo. Appone receptaculum aliud, & sesquimensuram prolice: & est item aqua cum oleo. Has aquas sine quiescere, & oleum segregatum abstrahe. Alias destillantur eodem processu, qui dictus est de aromatibus per cohobia. Quin & aromata, similiaque ad processum dictum praeparantur, & communiter praecipiunt, ut uesica aerea capax 10. aut 15. mensurarum aqua uel uino, uel mistura horum ad duas tertias impleatur, res crassius tusa infundatur per sex horas, alembico imposito coquantur cum forti ebullitione, spir. aquei & oleosi per cannas refrigeratorias in receptaculum agantur, deinde totum digeratur loco temperato in patinam, ut oleum secedat ab aqua, & argenteo cochleari separetur. De Floribus Aromaticis Siccis. Etsi horum quoque analogia est ad herbas, semina, aromata, & c. tamen peculiares descriptiones extant apud artifices. Et interdum per se soli destillantur cum suo menstruo, interdum adiectis surculis, frondibus, locustis, & aliis similis naturae. Oleum Croci. Croci opt. selibra mediocriter tusa oui albo miscetur in pultem, cui additur tartari usti, salis gemmae ana unc. semis. & aque mellis q. s. ad in corporandum. Macerantur in arena per triduum. Adiectis spiritus uini tribus unciis lento igni destillatur in oleum aureum. Ol. Ex Floribus Rosarum, ex Guerthaeo. Rosas rubeas in umbra siccatas pone in cucurbita uitrea, affunde aque stilatitiae earundem ut madeant: digere in balneo per dies duodecim. Apposito alembico per cineres uel arenam, temperato calore elice aquam oleumque una. Expone soli donec separentur. Separa per balnei lentissimum ca¬ lorem. In fundo restabit oleum rubeum. Adhibentur hic nonnunquam cohobia. Ita fit & oleum anthinum, florum citriorum & similium, quod si non bene discernitur ab aqua, insolando secedit. Alius modus ol. rosacei a Ioach. Camerario suppeditatus: Rosae odoratae in ligneo uase contundantur, seruenturque utcunque compactae tectaeque ad hyemem in uase fictili, sicque bene maceratae stent per semestre, destillentur igni lento, donec exierint duae mensurae in balneo. Has destilla iterum in eodem ad unam, & tunc porro ad dimidiam, quam in cucurbita longi colli destilla, & exibit primum oleum. Fit & aliis modis, de quibus alias. Ol. Spicae, Lauendulae, Rorismarini, & c. Flores hos tusos macera per mensem ad solem bene clauso uase. Adde aquam propriam, uel stillatitiam fontis, aut pluuiam, & c. Destilla, cumque cohobiis si opus est. Exit oleum cum aqua, loca ad solem diu, & paulatim colligitur oleum, quod cum apparet, semper segrega. Flores spicae macerati etiam uino reddunt oleum. In floribus rorismarini uariatio est, ut & in aliis, Guerthaeus eadem uia cum rosis destillat. Alii affundunt oleum amygdalarum dulcium, macerant in simo diebus quadraginta, destillant, rectificant apricando, & si empyreuma est, Lib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. tribus foraminibus paruis perforant membranam uitri. Ficitem oleum rorismarini per segregationem ex aqua eius stillatitia. Segregatio uero per apricationem peragitur, qua conistit. Quidam cucurbitam plenam per trimestre in simo putrefaciunt, destillant postea & insolant, semper segregando id quod purum est, & effundendo in uas peculiare. Alii flosculos per se macerant in uino ueteri, & destillant per refrigeratoria, & c. Ol. Florum Rorismarinicum surculis. Recipe flores & frondes rorismarini. Macera in aqua rorismarini, uel fontana stillatitia, ( aut etiam tusos in uino macera ) pone in retortam in balneo, igni succenso primo fluit aqua, post oleum fragrantissimum aureum: ( uel destilla per refigeria igni lento, & post circula ad solem. ) Idem processus est florum, rosarum, & citriorum. Ol Ex Corticibus Et Lignis. Cortices Arantiorum, limoniorum, uel alias Euchyon macerat in oleo communi perdies septem. Destilla ter. Euonymus macerat in humore quodam ( uino uel aqua still. & c. ) destillat per cucurbitam uitream, uel uesicam aeneam cum refrigeriis, ut oleum cinamomi. Oleum albicans odoratum colligit. Cortices citri. Porta in scobem redigit, per decendium macerat sub fimo ( in aqua competente pauca ) destillat. Alii recentes concidunt tunduntque minutim, & affusa aqua fontana maceratas per dies aliquot, postea destillant per uesicam. Oleum e corticibus nucum iuglandium ita parant: Arefactas tere in mortario, pone in retortam lutatam, & igni mediocri extrahe oleum & aquam. Separa in balneo. Oleum rectificater aut quater destillando per arenam. Euonymus. Olleum ligni Guaiaci. Scobis libram irriga aqua fumariae, macera, destilla per alembicum. Oleum ab aqua segrega per balneum. Quidam reliquias ab extracto succo destillant lento igni in arena usque ad carbones, ex quibus incineratis salem postea conficiunt. Nonnulli per se scobem destillare iubent absque menstruo. Ita ligna cupressi, iuniperi, & alia, lima in scobem raduntur, macerantur in sua aqua uel fontana ad solem per mensem. Destillantur per cineres, cum cohobiis. Eodem pertinent ramusculi & tori arborum, ut & herbarum scapi crassiores. Oleum ex lineis pannis conficiunt cum puluere uitri Ueneti, ita ut uide Extractis. cissim sternantur tanquam in cementatione usque ad summum cucurbitae. Destillatio fit in arena: aiunt oleum prodire ad uulnera efficax. Oleum Ex Fructibus Siccis. Etiam hi reuocantur ad praxin aromatum, tametsi uariatio sit in aliquibus. Sunt autem fructus sicci, qualis nux cupressi, baccae iuniperi, lau¬ ri, hederae, sabinae, & c. Nux cupressi in puluerem redigatur. Maceretur cum aqua betonicae, uel uitium, quae uere effluit ex incisis propaginibus. Oleum separatur. Andern. Oleum tritici & frumenti alius: Triticum decorticatum destilletur in diplomate. Uel: Digere frumentum cum spiritu uini per octiduum, destilla per retortam gradatim, ultimo ignis ualidus detur. Capiti mortuo redde destillatum tertio. Rectifica oleum digerendo & destillando. Quercetanus: ad Gangraenam, Cancrum, & c Mesue ita: Triticum excorticatum in uase sublimationis seu destillatorio ponatur, & destilletur oleum. Ol. baccarum iuniperi: Elige nec recentes nimis, quae parum praebent, nec uetustas, quae oleum rancidum exhibent, maturas tamen. Tunde in pultem, affunde fontanam, ut operiantur optime. Macera per triduum uel quatriduum, destilla ex ahenea uesica per aquam frigidam, uel retortam aheneam stannatam eum serpentinis: ignis initio sit lentus, post intensior, donec nihil exeat olei. " Receptaculo utere grandiore, quod capax sit quatuor mensurarum: ubi tantum exiit liquoris, quantum est impositum, igni remoto simul amoue receptaculum, ne contrahat empyreuma. Separa oleum ab aqua. " Euonymus, Andernacus. Euchyon tusas macerat per septendium, & destillat primo aquam, postea oleum pallidum, de quo ait, quod sit uenenum potu. Quidam in uesicam semiplenam uini fecibus ponunt, & destillant post triduanam macerationem. Aliter: Grana iunip. tusa pone in uase, & digere in terra. Postea exprime, expressum succum destilla in balneo. Licet & sine expressione destillare. In destillato pone alia grana, inhuma per mensem uitro optime clauso. De¬ stilla lento igni. Ol. Ex Ossibus Per Ascensum. Affinis est praxi oleorum ex aromatibus, praesertim autem lignis & corticibus, processus olei comparandi ex ossibus. Ossa enim puluerata irrigantur aqua modica, uel etiam coquuntur, postea destillantur igni luculento per retortam. Oleum foetidum rectificatur affusa aqua calente, & destillatione in cineribus aliquoties repetita. Sic fit oleum ex maxillis equorum ad podagricos dolores. Item ex rasura cranei hominis suspendiosi, quae macerata sit uini spiritu, destillatur autem cum triplici cohobio: spiritus cum oleo digeritur, separaturque. Est autem & propria elaboratio. " Cornua ceruina elimata in scobem coquantur aqua. Hanc abstrahe per balneum, scobem exime, & mistis laterum frustulis, per retortam destilla. Rectifica. " Euonymus. Alius modus est, cum ossium extracti succi uel magisteria, in oleum maceratione spiritus uini & destillatione rediguntur. Aliter: Ossa confracta ponantur in olla, & torreantur donec rubefiant ut lateres. Perfundantur oleo tanto, quantum possunt bibere, aut etiam iniiciuntur, & uas statim clauditur, ne expirent. Destillantur ter per retortam. Ita sit oleum ex craneo interemtorum, praesertim occipitis, ad epilepsiam, arthritin, & c. Et hic processus pertinet ad caput de oleo liquidorum extracto. Tract. Ii. Cap. Xiii. De oleis lachrymarum, resinarum, gummi, pinguedinum, & similium. Solubilia soluuntur aceto, uel uino, uel aquis, uel per deliquium, & c. Pro rei natura & usu: digeruntur in hoc ipso liquore, & destillantur ordine per gradus. Diuersa olea diuersis recipiuntur uasis, & rectificantur. Idem ferme processus est & resinarum humidarum. Reliqua teruntur, additoque sale uel silicum & c. Puluere, per retortam destillantur igni leni gradatim: destillata segregantur in balneo uel cineribus destillando, ita ut primum aquositas secedat, postea oleum subtile. Quod relinquitur crassum, usurpatur nomine balsami, uel amplius destillatur in arena. ( Memineris omnibus pinguibus & flatulentis magnam cucurbitam conuenire. ) His modis, accedente industria in regendo igni, dandisque additamentis, omnia possunt destillari, sed nihilominus magna est uarietas etiam eorundem. Oleum Terebinthinae Et Sty. racis liquidae. Terebinthina addito pauco tart. usto & sale gemmae, ut ad lib. iii. illius, horum an. drach. ii. leuissimo balneo destillatur, omnibus commissuris obstructis, ne expiret, alembico refrigerato pannis madidis. Cauendum ne rapiat flammas. Quidam de stillant in cineribus: Uel: Librae uni misce cinerum uel arenae quadrantem, aut libris tribus manip. salis Destilla per cineres. Aliqui addunt spir. uini paucum, & aquam fontanam, destillantque ut ad alde Extractis. terum tactum gutta cadat, per retortam. Alii silices iniiciunt, & duas spongias digitales. Nonnulli uitrum tusum, arenam, silices, lateres admiscent. ( ut: Terebinth. lib. i. salis lib. semis. pul. silicis unc. iii. destillatio sit in arena igni lento, & oleum prodit citrinum. ) Quidam ne exundet Terebinthina inungunt cucurbitam oleo, aut infusam terebinthinam, effundunt iterum, & sic latera obducunt. Sunt qui restinguant in ea silices uel lateres candentes. Est & cum sola in fimo maceratur, & affusa aqua forti, cum spiritu uini coquitur, digeriturque donec appareant olea diuersa, quae separantur destillando, uel colando. Euchyon lento igni primum exugit aquam claram, postea pallidam, tertio rubeam: feces in fundo sunt pro balsamo, uel coquuntur, aut etiam in arena penitius destillando exuguntur. Paracelsus in uesica ponit aliquot libras, additaque aqua destillat spiritum. Ex relicta pice exugit oleum ad ulcera, adiectis lapillis. Cum finis adest, collum refrigescit. Non desunt qui pastillos forment ex puluere saluiae & terebinthina, & destillant per retortam. Alii in furno accesiae eliciunt. Cordus per retortam ex arena prouocat oleum clarum, postea aureum, tertio rubeum, & seorsim singula capit. Oleum album ita excipiunt alii: Terebinth. albae purae libram, salis manip. ii. aque font. mensur. ii. destilla igni lento donec nihil exeat. Oleum ab aqua separa. Album & citrinum sed compositum ita fit: Terebinth. lib. ii conorum abiegnorum concisorum manip. iii. impone alembic. & bene luta, destilla ex arena per horas tres. Exit oleum album primo: inde flauum, quod destilla donec cesset. Caeterum oleum Terebinthinae copiosum uno die elici potest, si alembico utaris capace cum duobus rostris, & uesica seu matula, aut olla, in qua continetur terebinthina, habeat tubulum, ut aqua semel exhausta possit instaurari, quae semper debet esse dupla ad terebinthinam: cum huius enim uaporibus facile scandit spiritus. Separatur ol. ab aqua, sique placet, rectificatur destillatione repetita. Styracem liquidam Alexius aqua rosacea duobus uel tribus diebus macerat, postea destillat. Resina abiegna liquida iniecto sale & silicibus agitur per retortam blando igni, aut etiam per cucurbitam rectam. ( Uulgus hoc oleum uocat Templinum, & c. ) Oleum E Lasere, Styrace, Calamitide, caphura, ladano, sanguine draconis, myrrha, succino, & similibus. Omnia pene eiusmodi destillantur per retortam, adiecto sale uel simili materia, ita ut diuersa olea colligantur, fiatque de stillatio, uel usque ad balsamum crassum, uel piciformem substantiam. Plaeraque etiam praemacerantur maluatico, uel uini spiritu, & c. Laser uel Benzoin aqua praemaceratur, uel etiam per se imponitur. Fallopius tritum Benzoinum miscet cum uini spiritu, destillatque primum aquam in cineribus per retortam, postea igne ualidiore oleum, quod excipitur uase alio. Uitimo exit instar mannae, gummi. Solet & cum rosacea destillari, sicut & styrax. Modus hic est. Laseri misce rosaceam, macera in arena cum amplo receptaculo, destilla citra festinationem & ignem ualidum. Lenta flamma exit aqua: itensiore, citra tamen ustionem, oleum. Ignem eo gradu rege, donec feces exiccentur. Hoc modo & styrax liquidus destillatur. Item ol. myrthae, quae confracta miscetur cum dimidio succi ros. & per cineres elicitur primo aqua, post intensiore igne oleum. Laudanum coquitur cum aque rosacea, & dimidio ol. amygd. dulci, post destillatur, uel maceratur per medium mensem in uino maluat. aut spir. uini, ignique lento destillatur. Alexius uel cum aque ros. parat, uel rosacea mista subduplo ol. amygd. coquit donec aqua sit absumta, inde destillat. Coquit & Falloppius. Nonnunquam macerantur Laudanum & Benzoin in ol. tartari & quadrupla aqua rosacea, postea destillantur. Caphura soluitur uini spiritu, & destillatur, uel trita miscetur cum triplo figulinae. Fiunt globuli, qui exiccati destillantur lento igni per retortam, uel misce cum duplo argillae, tere, excute per cribrum, & destilla. Alia ratio: Capharam imbibe ol. amygd. dulcium, & digere in balneo octiduano. Extrahe postea essentiam per uini spir. Abiit enim in oleum: ab hoc iterum eum sumit uini spir. Spiritum separa destillando. Fit & in hunc modum: Caphurae libra miscetur cum spir. uini mensura. Digeritur, destillatur in arena tam diu, donec nigrescere incipiat: uinum separatur. Feces forti igni per retortam pelluntur, exitque oleum clarum. De modis per aquam fortem, & acetum stillatitium suo loco sequetur. Notandum quod ad macerationem cum ol. amygd. nonnulli apponant aliquid salis, ut eo citius soluatur. Quidam etiam cum salibus ita praeparant: caphurae ◉ ii. sal. comm. ◉ ii. tart. calcinati ◉ iii. terantur optime, affundaturque lac ( uel ol. amygd. ) ut pulmenti instar fiat. Pone in uitream cucurbitam, & macera per triduum. Adde postea uini maluat ◉ iiii. fecum uini opt. cochlear i. destilla per retortam in arena ( in qua & maceratio fieri debet ) lento igni: accipies oleum albicans, quod si purius requiris, destilla denuo cum uini spi. quanquam ita euadat debilius. Separari debent spir. & aquae, & c. Oleum succini. Succini libra miscetur cum tribus manip. salis, ( uel ad succ. lib. i salis ◉ ii ss. ) teruntur subtilissime, destillantur per retortam in arena per gradus ignis, donec nulla exeat humiditas. Sit autem aqua in receptaculo, a qua oleum tandem separatur: si fluit crassius, destillatione repetita segrega subtiliorem liquorem. Crassus qui remanet, est balsamus succini, cui cera potest addi ad externos usus. Destillari item ad siccum potest. Cordus bene tritum succinum cum fragmentis silicum imponit retortae, & ad tertiam partem plenam. Destillat igni lento non tangente receptaculum in quo debet aqua esse ad tertias impletas: ignis datur per gradus, oleum ab aqua De Extractis. separatum, eluitur aqua alia ut purum sit & sine empyreumate, & c. Hoc oleum clarificatur si cum aceto stillatitio tartarisato per matulam lento igni destilletur usque ad siccum. Solet & oleum prius aceto calido uel aqua perfundi, & ex cineribus per retortam a crassa parte destillari subtilior. Nonnunquam frangitur ad lentium quantitatem, mistisque silicibus leni igni destillatur, in balneo separatur humiditas aquea. Crassum ab oleo segregatur per cineres affuso aceto, & c. ( Alii uesicae imponunt panis crustam. Deinde iniiciunt succinum: tandem affundunt acetum, macerant & destillant. Pro aceto & spiritus uini sumitur, & exit spiritus loco priore, & c. ) Olei succini aliter: De stilletur prius acetum tale: mellis optimi lib. media in patella figulina uitrata super igni liquefiat, quo facto immisceatur salis tusi tosti triens. Coque ad spissitudinem pulmenti donec nigrescat. Agita semper cum spatha lignea, ut fiat puluis citrinus. Huic in cucurbita affunde aceti optimi mensuram unam. Destilla per alembicum ad siccum. ◉ postea calcis uiuae selibram, succini uncias decem crasse tusas: arenae silicum duas uncias, aceti iam destillati uncias sex. De stilla per retortam igni primum leni, post ualentiore. Oleum exit cum aceto instar crassi uernicis. Pinguedo aceto innatat. Separa per infundibulum. Separatam ( quae fere est septem unciarum ) adiecto salis manipulo in retorta per arenam destilla, proditque aurea citrinitas cum ingrato odore, qui euanescet si cellam, uel ad auram ponatur, ut empyreuma tollatur. ( Nonnulli destillant cum aqua rosacea ita: Librae uni affundatur rosaceae sextarius medius. Destilla per alembicum & dolium refrigerans. Nec festina nimis. Frangit enim uitrum & incenditur. Quod exiit ei affunde plus aquae simplicis, & destilla in balneo feruente, & prodibit oleum clarum. Quod remanet in uitro, destilla in arena usque ad siccum; hoc erit puniceum. Septa aquam. In summo alembici sal crystalli instar adhaeret, quem colliges seorsim. Si absque rosacea per se destillas, oleum exit nigrum. Ex annotatis D. L. Doldii. ) Ualet ad frigidos affectus capitis potissimum apoplexian, intus forisque adhibitum, epilepsian item, incubum uteri strangulatum, calculum, partum promouendum, secundinas eiiciendas, & c. Utuntur & in colica uocatur balsamus Europaeus. Oleum Thuris, Mastichis, Opopanacis, Bdellii, Galbani, Sagapeni, & similium. Haec uel sub humo per deliquium solui solent, uel in aceto, interdum etiam per se in cineribus lento igni destillari. Si soluuntur, purificantur per filtrum ante destillationem. Quidam macerant uino, uel eius spiritu. Omnino pene idem modus Lib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. est omnium, nisi quod diuersis magistris alius atque alius seu notus fuit, seu certo consilio plus placuit. Itaque & succinum, laser, caphura, cum praedictis etiam huc referri possunt. Facile autem eiusmodi gummata exundant. Itaque mandant aliqui, ut retortae torso imponantur prunae donec satis incalescat: ( quod & in melle obseruatur. ) Oleum thuris ex Euonymo & Andernaco. Thuris ( uel succini ) pulerati selibram pone in matulam. Orificio matulae adapta calicem uitreum, ita ut ex media dependeat continens aquam calidam, non ita plenus ut possit exundare. Alembicum applica in summo foratum, ut possis supplere defectum aquae per infundibulum, quod si epistomio uersatili instructum est, ut paulatim fundat guttas in calicem, ingeniosius est. Debet autem calida refundi & caueri ne exundet, commissuris oblitis ignem succende. Ita cum uapore thuris & aquae prodit oleum igne leni per rostrum in receptaculum. Separa. Oleum mastichis. Mastichis pulueratae libram macera in aqua uitae & communi stillatitia pari, ad quatuor digitos affusa in uase uitreo, in fimo per aliquot dies. Destilla gradatim ex arena. Primo exit oleum flauum cum menstruo. Excipe id seorsim, separato menstruo oleum serua ad usus internos. Aucto igni prosilit oleum rubicundum ad externos affectus. Si iterum intendas, prodit crassum cum empyreumate, quod rectifica cum spiritu uini circulando & destillando. Omnibus recte paratis ex libra prodeunt decem unciae. Aliqui affundunt uini spir. ad digitum latum. Digerunt in balneo horis 24. in cucurb. clausa, alemb. coeco. Massae exemtae commiscent arenam in cucurbita lutata, addito denuo spir. uini ex arena destillant per gradus ignis, usque ad uehementiss. Exit 1. spiritus uini, 2. ol. rubicundum: excipiuntur uno lembico. Digeritur totum in balneo triduano. Destillantur feruentissimo balneo, ut oleum cum spiritu ascendat. In receptaculo oleum erit coloris aurei, quod separatur a uino per infundibulum. Is modus congruit & cuphorbio, benzoino, gummi hederae, myrrhae, sarcocollae, laccae, stiraci calamitae, & c. ( Alias mastiche etiam sola destillatur per retortam lento igni. Gradatim tandem Euonymus supra & infra carbones adiicit. Nonnulli cum aceto soluunt in pulmentum & destillant. Alii coquunt ex uino, macerant triduo. In cucurbita recta lutata, igni nudo eliciunt oleum cum aqua, quam segregant balneo. Oleum rectificant per cineres: crassities exugitur per arenas, quod hinc exiit, insolatur. ) Oleum Bdellii. Temperatum aceto destillato bdellium per horas duodecim sinitur, donec soluatur totum. Colatur per setaceum purum, locatur in retorta, addito puluere silicum calcinatorum dimidia quantitate. Datur ignis gradatim per horas duodecim. Alias De Extractis. Alias soluitur aqua, uel uino destillato, maceratur multos dies, colatur. Additis silicibus, uel sale, uel limatura ferri destillatur aeneo uase per cineres, uel arenam igni ualidissimo. Oleum exit cum aqua, a qua separatur. Ita & Galbanum, Opopanacum, Sagapenum, & c. Oleum Sulphuris, Picis, Tartari, & c. Sulphur ter sublimatum in uitro perfunditur spiritu terebinthinae, quantus satis ad soluendum. Stent in calore leni quousque colorentur ut sanguis. Affunde optimum uini spiritum ad tres digitos. Relinque donec spiritus uini tingatur. Effunde refuso alio, & extrahe tincturam totam. Spiritum destilla in balneo: quo extracto, muta receptaculum, & igni intensiore exibit oleum sulphuris rubicundum non foetens. Penotus a Portu. ( Mera tamen tinctura est, si extracto spiritu uini, oleum in fundo sinitur, quanquam etiam non admodum differat si educatur, nisi subtilitate essentiae. Uocat autem is autor talem tincturam Balsamum sulphuris simplicem. Quod dicitur de oleo rubicundo, sciendum id primum, cum aliqua pars spiritus subtracta est, in fundo cucurbitae apparere, modo innatans uino reliquo, modo subsidens. Cum incipit ascendere, quod fit igne paulo intensiore citrinum ac lucidum est, instar olei e succino falerno, odoris non ingrati; & ille modus certus, facilis ac tutus est prae reliquis obscuris & operosis. ) Aliter: Sulphuris libra infunditur ter aceto. Siccatum pulueratur. Puluis circulatur cum uini spiritu. Destillatur igni balnei, idque ter repetitur. Loco uini spiritus aquam roris sumere potes. Pulueris tandem librae misce unciam spiritus terebinthinae. Macera donec colorentur in uitro forti. Affunde postea uini spiritum, & extrahe tincturam per triduum uino mutato subinde. Destilla tandem tincturam, & spiritus exibit prior. Auctiore igni excipies oleum rubeum mutato receptaculo. Fincelius. Porta tincturam colligit per aquam salis tartari, & coagulat eam dige¬ stione in oleum, non differt a tinctura. ( Plurimi modi passim inueniuntur de oleo sulphuris faciendo. Quidam per se destillant igni ualido; quidam lenissimo. Alii addunt praeparatum salem petrae, uel calcem tartari. Nota si per sal. Interdum affun- ditur ei spiritus uini, & aliquoties incenditur restinguiturque ( iniecta arena ) post destillatur ut oleum philosophorum, & datur intra corpus. petrae uis destillare, ne prope admoueas igni, sed alte in cinerib. Nonnulli extrahunt essentiam per acetum radicatum, & salem tartari. Extractam destillant per alembicum. lo¬ ces, donec di scat ignem pati. Euchyon coquit in urina, pueri, donec consumatur ea, postea destillat per gradus, in fine ualido igni elicit oleum rubicundum. Alexius coquit ex oleo communi in massam Epaticam, quam destillat ad ulcera. Nonnuli reuerberant, reuerberatum macerant aceto. Destillant per alembicum. Destillatum in fimo digerunt. Acetum diuaporant. Oleum circulant in simo, uel destilant per retortam. Sunt quicalcinent sulphur uiuum cauentes ne conflagrat. Ex calce destillant oleum. Quidam cum silicibus igni lento, uasto receptaculo, destillant biduo per retortam, ut Gesnerus. Pro silicibus pumex est. Destillatur & cum cera, additis silicibus uel sale. Calx item sulphuris aceto infunditur per mensem. Destillatur igni forti. Quod exiit, per triduum maceratur in fimo. Acetum diuaporatur uase aperto. Spiritus & oleum sulphuris in fundo manet. Aliter: Sulphuris libram coque ex olei lini libra. Despuma. Cum spuma apparet rubra, affunde acetum, & porro despuma. Post adde colcotaris duas uncias, calcis uncias decem. Destilla donec non amplius ascendat spiritus: separa. Coquunt & in formam epatis, & destillant lacteum humorem, cui innatet oleum rubeum utile ad gradationes, & c. E uulgo aliqui sulphuris trientem miscent calcis uiuae duabus unciis, adduntque unciam cerussae, & destillant per alembicum oleum rubrum. Sed inter omnes modos primus Penoti, & secundus Fincelii sunt feliciores, & in Fincelii descriptione uix puto sufficere unciam spiritus terebinth. ad libram sulphuris. Potes itaque plus capere, & loco macerationis, coquere in uase clauso. Mihi enim experienti illo modo non successit, hoc uero successit. ) Oleum picis. Liqua ad ignem. Coque uino bono donec hoc consumatur. Adde ad libram unam aluminis calcinati selibram, saluiae manipulum. Destilla in alembico aheneo igni mediocri. Oleum quod prodit separa, & destilla tertio. Utile est ad neruorum affectus. Aliter in arena per retortam destillatur addita farina silicum uel laterum. Recaptaculum bene affigitur luto. Exit ol. puniceum. Oleum tartari. Cum sale uel silicibus ponitur in retorta. Oleum exit foetidum post aquam. Corrigitur denuo destillando per cineres. Destillatur & per rectam cucurbitam, exitque aqua prior, posterius oleum gradibus ignis obseruatis. Utile est neruorum doloribus & podagrae. ( Tartarum tritum siccatumque in retorta lutata amplo recipiente obturatis rimis ( nam facile expirat ) igni primum leni tractatur, & exit aqua, ( quae datur Gallicis, hydropicis, & c. cum theriaca. ) Postea augetur donec spiritus nulli exeant. Spiritus exemtus in uitro recto in balneo digeritur. Phlegmate separato oleum restat, quod in cineribus uel arena separatur a parte crassa, exitque aureo colore, & dulce: foris ad ulcera, intus ad calculum: semuncia ex libra. Aliter: Tartarum coquitur in uino & in eo maceratur. Destillatur recta. Quod exit, separatur in balneo. Oleum per se destillatur in cineribus. Crassum, quod relinquitur in arena, extrabitur. De Extractis. Aliter: Calcinatum tartarum solue aqua ardente. Digere iin balneo tepido per dies septem. Destilla leni igni primum, post uehementi. Oleum separa in balneo a spiritu. Potes & feces calcinare iterum, digerere, separare, destillare. Et ite¬ rum praesto est oleum. Alii crudum tartarum spiritu uini per horas 24. maceratum destillant per retortam. ) Oleum Cerae. Cognata res est resinis, & pene eundem etiam habet apparatum, ut oleum reddat. Fit autem ita: Fauos digere in fimo per menses duos. Qui opera compendium faciunt, cetam cum uino in balneo feruente per horas 12. Cera eluatur olens mirabiliter. Mel est in fundo instar atramenti. Separa ceram a melle. Liqua. Infunde liquatam uino generoso ueteri frigido, & ubi refrigerata est, manibus bene, subige & exprime. Id repete septies. Uitimo funde super fractorum late- rum, uel lapillorum fluuiatilium manipulos duos uel tres. Misce. Destilla lento igni per retortam ( aut alembicum ) in cineribus. macerant, & postea solam ceram cum silicibus destillant. Rostrum aut sit breue si per alembicum destillas. Solet crassa materia haerere in uia. Itaque ferro candente ductili expedienda est, uel ignito forcipe, caute tamen ne uitrum frangatur. Ubi exiit nigra materia & crassa, sequitur oleum purum cum phlegmate, destillatur donec guttulae turbidae cadant. Uitimo muta receptaculum & oleum fuscum excipe. Rectifica olea apricando cum uini spiritu insolando crebro. Usus ad uulnera celeriter glutinanda. ( Exire solet lentum initio. Itaque destillare septies iubent, donec oleum purum & liquidum fluat. Sed non opus est ista repetitione, si lentum seorsim accipias, & post hoc fluens liquidum item seorsim. Omnino uero attendendum est, ne ullum relinquatur in destillatorio spiraculum. Quidam coquunt in uino & lauant. Cum silicibus etiam spongiam apponunt, ne efferuescat. Intendunt ignem post octo horas; & eliciunt primum phlegma citrinum, postea turbidum liquorem. Tertio citrinum & uerum oleum, & ignem augent donec iterum turbidae guttae cadant, semper mutando receptaculum mutato liquore: & sic tria olea, & unam aquam extrahunt. Sumunt interdum aequales cerae & aluminis plumosi destillantque ex arena. Destillatum ponunt in alia cucurbita, & addito manipulo salis cum tribus libris fontanae destillant igni lento. Separant destillatum. Est & cum incidunt minutim ceram, funduntque in aqua & butyro salso, locantes ad calidam fornacem, donec pulmentum euaserit. Addunt salis ammonii duas drachmas & farinae silicis albi cochleare unum, destillantque lento igni. Aliqui ad lib. i. adiiciunt alum, plumosi quadrantem, & destillant. Si addustum est oleum, affunditur calida destillata, circulatur una per aliquot dies. Inde destillatur per cineres. Adhibent ad pleuritin, colicam, tumores, uulnera cito sananda spasmum, & c. Alii nodulum moschi imponunt. Sunt qui per retortam destillant. Sed per alembicum efficacius & subtilius euadit. ) Tract. Ii. Caput Xiiii. De oleis per ascensum ex plantis succulentis, & carneis, & c. Si usum respicias, extractus herbarum recentium succus, indeque facta essentia quinta praestat. Parum enim praebent olei. Sin artis uim; ita oleum solet fieri: Herba recens contundatur in pultis formam. Maceretur in uino per mensem, destilletur in balneo aqua tota. Feces siccae terantur, refusoque humore proprio macerentur per mensem. Post destillentur per cineres. Oleum separa ab aqua. ( Est & alius processus: Radix chelid. cum floribus coquatur ex aqua fontana, prius minutim incisa, donec aqua consumatur. Reliquiae terantur in mortario lapideo. Succus expressus coquatur ad mellis consistentiam, qua impletur cucurbita media, abstrahiturque phlegma in balneo. Translato uero inde uase, in cineres oleum exit, idque duplex aereum & igneum. Haec ratio congruit cum separatione elementorum. ) Quod si recens herba desit; macerantur calidae in uino uel uini spiritu, aut etiam coquuntur. Nonnunquam aqua perfunduntur, donec emollitae fuerint, postea est prior processus. Solet & ex pulte succus extrahi, & ex illo demum prolici oleum. Ita est de absynthio, spica, roremarino, chelidonia, & c. Nec herbae tantum de illis intelligantur, sed & flores, radices, surculi, & quicquid mollescere potest. Huius loci itaque sunt & fructus humidi, ut limones, oliuae, & c. Limones conquassantur, & ponuntur ad putrescendum per septendium. Destillantur ter. Oleum separatur ab aqua. Euchyon. Oliuae lento primum igni exercentur, post intensiore per horas quinque in arena, ne tamen incandescat. Franguntur enim uasa & flammam expuunt. Potest adiici arena ad id cauendum. Destillatur intra muros, non in ligneis casis. Idem modus congruit semini lini quoque & similibus. Affine est his oleum ex carneis, & stercoribus, & c. Ol. ex castorio. Solue castorium aceto, uel macera in uini spiritu. Lento igni oleum extrahe. Extractum corrige cum aceto digerendo, & denuo destillando. ( Inter destillandum solet annasci alembico materia instar caphurae, quam liquabis admota pruna, uel filo ferreo candente intruso. ) Ol. e uitellis per ascensum. Destilla coctos uitellos & comminutos per gradus in cineribus. Uel: uitellorum assatorum num. 30. uitrioli calcinati unc. 3. pone in uase uitrato clauso, & digere sub fimo per mensem. Destilla De Extractis. peralembicum. Uel: centum uitelli exiccati, aut in sartagine super prunis tosti & uersati donec oleum sudent, cum aqua mellis per cucurbitam destillantur. ( Quidam & crudos destillant ita: Crudorum uitellorum uncias 12. misce cum salis ammonii unciis 2. uitrioli uncia. Destilla. Quidam pyrethrum adiiciunt. Nonnunquam oleum exceptum affundunt pulueri thuris, laudani & castorii, destillantque in quartum cohobium. ) Oleum scorpionum. Mense Iulio scorpii suffocantur in oleo ueteri, & macerantur. Postea destillantur uel soli, uel cum oleo additis dictumno albo, roremarino, uerbena, absynthio, betonica, & c. Cum quibus post digestionem oleum euocatur per alembicum. Oleum mumiae, uel balsamus mumiae ex carnibus recentibus. Carnes incide, adde parum salis, & spir. terebinthinae quantus satis. Macera clauso uase, donec putrefiant. Segrega purum ab impuro per colum traiiciendo, & caue tibi a foetore: quod ut facilius fiat, potes aperto uase dimittere, donec foetor exhalarit. Ubi non amplius foetet & colaueris, destilla per retortam uel alembicum rectum. Separa terebinthinae spiritum ab oleo, cui potes ad¬ dere moschum, & affuso uini spiritu id circulare. " Alii macerant carnes recentes in oleo oliuarum per mensem. Paracelsus. Destillant in retorta. Destillati librae adiiciunt selibram theriacae & moschi drachmam. Digerunt per mensem, dantque ad uenena sudore exigenda. " Aliter: Recentem mumiam spiritu uini macera per mensem, destilla quater, & quod foetidum est, relinquitur semper cum capite mortuo. Fit & ex tinctura quae elicitur ex concisa mumia per spirit. uini terebinthinatum digestione dimidii mensis. Tinctum menstruum destillatur, & aquo sitas seorsim, seorsim item oleum excipitur. Oleum stercoris humani uel uaccini, & c. Stercus rubei hominis uel pueri sani, destillatur in cucurbita uitrea bis. Oleum prodit ad cancrum, fistulas, & c. ( Potes digerere cum aliquo liquore, ut terebinthinae, & c. & Prolicere oleum eum illo, id rectificare repetita destillatione in cineribus, ne foeteat, & c. ) Huius loci est & oleum ex uetere caseo, item ex coriis calceamentorum, quae infunduntur uino, uel eius spiritu, & destillantur ex arte per retortam, aut alembicum. Usus est ad perniones, oedemata, dolores arthriticos, & c. Ita oleum conficitur ex glutine de coriis boum, & tendinibus & c. Item exichthyocolla. Ita ex adipibus hominis, ursi, gallinae, uulpis, & c. Item ex saebo, & butyro. Destillantur adipes, uino uel aceto eloti, per alembicum ex ahenea uesica, igni lentissimo, ita ut decem unciae prodeant ex libra. Possunt & praecoqui ex uini spiritu & digeri: posteaque destillari. Nec alius est apparatus medullarum. Tract. Ii. Caput Xu. De oleis ascensoriis ex liquidis, hoc est, melle, urina, uino, aceto, sanguine, lacte, & c. Haec solent digeri in fimo, postea coqui ad consistentiam crassiorem, ( quanquam & possint ante coagulari ). Huic affunditur aqua roris, uel uini spiritus, uel alius liquor competens. Digestione peracta instituitur destillatio. Quae flatulenta & uiscida sunt, adiecto sale & silicibus elaborantur. Cauendum ne ebulliant ultra ahenum uel uesicam in qua destillantur. Oleum mellis. Mel digere in fimo per mensem. Misce cum momente salis & puluere silicum. Pone in matulam destillatoriam, lati sed breuis colli. Orificio appone stuppam, ut inter mel & eam intersit spacium duorum digitorum. De stilla igni cauto. Exit aqua clara acida primum, post colorata quam seorsim cape, estque oleum ad uulnera & podagram utile. ( Solet & fauus in fimo poni per mensem, & cera segregata, niger succus mistis silicibus destillari, exeunte primo aqua acri, post oleo rubeo, quod insolando est rectificandum. Quidam mel in fictili uitrato sub terra locant, donec aquam reddat. Hanc effundunt in uas aliud, & reliquas iterum inhumant, & aquam colligunt, donec totum in aquam abierit. Hanc destillant, & oleum separant. Alii uas continens mel inhumant ad altitudinem mellis. Extantem partem luto crustant & minuunt, dato igni circulari destillant sine ebullitione. ) Oleum aceti. Destillat ex aceto phlegma primum. Sequitur liquor acer; & tandem color crassus pinguis, quod est oleum, & rectificatur destillatione repetita. ( Efecibus aceti post elicitam aquam repetitis digestionibus & destillationibus per refusum phlegma, item elicitur oleum ad maligna ulcera efficax. Alii caput mortuum destillati aceti urgent uehementi igni per retortam. Andernacus destillat ad spissitudinem mellis. Reddito phlegmate in cella locat ad crystallos producendos, quos destillat ut chalcanthum, & sic oleum elicit. Alii dicunt, oleum aceti esse id quod in destillatione exit ultimo igni, crassum, pallidum & pinguedine inficiens manus, & c. ) Oleum uini. Digeruntur in pelicano aliquot librae uini generosi per suum mensem ( 30. uel 60. dierum ) donec pingue quid innatare deprehendatur. Hoc separatur ( uel penna uel ) lentissimo igni per alembicum; & digeritur per se. Libra dicitur praebere scrupulum. ( Potest & destillari uinum ad modum aceti facta putrefactione. Aliter in hunc modum: Uinum optimum in cucurbitam amplam usque ad unam tertiam uacuam infunde, & apposito alembico per balneum destilla quande Extractis. tum poterit: postea per cineres, & iterum per arenam omissis fecibus. Tandem pone in retortam, & ignem adhibe, qualis est circulatorius per horas sex, inde destilla per alembicum nouum, & fluet oleum praestantissimum. ) Oleum sanguinis ceruini, uel aliorum animalium: Sanguinem digere in fimo. Aquam innatantem segrega. Adde salem, & putrefac diebus quadraginta, destilla aquam, refunde eam capiti mortuo, digere, destilla, idque repete, donec oleum appareat, cuius usus est in Iulepo cum sacharo ad hecti¬ cos. Guainerius. Alii ita praecipiunt: Sanguis recens per retortam destillatur igne cinerum. Exit aqua, qua cessante transfertur uas in arenam, & lutatur. Aucto igni elicitur oleum, quod affusa calida rectificatur digerendo, postea separatur. Adhibent ad podagram. Alii ita oleum faciunt Antipodagricum: destilla sanguinem cerui per alembicum, & phlegma exit, oleum rubeum, quod excipe seorsim, & aucto igni totum extrahitur. Capiti mortuo affunditur aqua dulcis. & sal extrahitur, qui oleo iungendus est. Solet & alias inter destillandum sal accrescere retortae, qui oleo detracto est abluendus. Nonnulli in simo macerant per quatuor uel septem dies. Sinunt refrigescere antequam aperiatur ne foetore laedantur. Iniiciunt in alembicum & destillant per gradus, & ultimo ducunt oleum. Quidam miscent aequam quantitatem salis Alkali, & septem dies in fimo detinent, ut in liquorem abeat. Huic iterum addunt tantum salis, digeruntque per quinque dies. Tandem destillant ad usum metallicum. Ol. sanguinis humani ex Arnoldo. Digere in uini spiritu, abstrahe primum liquorem, affuso nouo spiritu iterum digere, destilla liquorem secundum, ita procede & tertio & quarto, & sequetur oleum, cuius usus est ad pulmonem exulceratum, pleuritin, fluxus uentris, epilepsian, apople¬ xian, & c. Hoc artificio potest & ex sanguine hircino, taurino, & aliis siccis pro¬ lici oleum. Est & oleum roris Maii. Ros collectus miscetur cum massa panis. Haec coquitur in clibano. Panis sectus destillatur in oleum, quod cum pauca aloe miscent. Uocant laudanum ex rore, sed non est syncerum ex rore, cum potiores sint panis. Oleum lactis. Fit ex cremore eius facta digestione in fimo, & postea destillatione. Oleum urinae. Coquitur ad spissitudinem crassi mellis, putrefit in simo, destillatur postea per retortam cum cohobiis gradatim. Non alia est ars ex aqua maris, & putrium lacunarum colligendi oleum, & non raro exudat ex pratis lutulentis & pinguibus liquor quidam adiposus cum succino liquido. Is destillatur eadem industria, nempe ut aquositate separata, fiat digestio; indeque per retortam repetita destillatio. Aquae Thermarum pinguium decoquuntur ad tertias igni lento. Im olea ex lixiuiis con¬ cinnari possunt. Digeruntur sub humo uel fimo, destillantur saepe refuso liquore aqueo ad feces, quantum necesse est. Euenit autem ut in talibus plus minus sit olei, pro misturae ratione. Sic experiri possumus in muria natiua, in liquore chalcanthino, in cereuisia, mulsa, & potionibus ex fructibus: Ambigentiae olea. in sacharo item liquido, & aliis. Cum olea ex oleis extrahuntur, manent quidem in censu oleorum, referuntur tamen etiam inter quintas essentias, si nimirum sepe destillando ad subtilissimam portionem rediguntur: sin autem duntaxat separatio instituitur partis feculentae, uel resinosae ab oleo puro, huius est potius loci. Tract. Ii. Cap. Xui. De oleositatibus mineralium, quae & ipsae solent olea nuncupari. E mineralibus non pinguibus diuersi eliciuntur liquores, olei nomine passim appellati, quanquam improprie. In magisterio metalla potabilia facta olea dicuntur ob consistentiam olei, licet nihil pinguedinis habeant. Cum calces resoluuntur in liquorem, item in oleum redigi aiunt. Cum etiam spiritus eliciuntur ex salibus & similibus, eodem nomine afficiuntur. Sic est de elementis aereis & igneis consistentiam liquidam habentibus: nec non de tincturis, & omnibus ea forma donatis. Sed fluor oleosus, qui oleum similitudine repraesentat, oleum non facit, cum omnes pene essentiae ea forma possint repraesentari. Huc pertinent ea quae aliquanto propius accedunt ad oleorum naturam, praedita uiscedine quadam quasi pingui, sicut in lixiuio uidemus. Plaerumque autem in metallorum genere fiunt ex magisterio potabili praecipitato per spiritum uini affusum, & una maceratum, destillatumque, ita ut postea in forma liquoris uiscidi exeant per alembicum. Fere obtinent mediam naturam inter olea & spiritus. Differunt itaque A a quintis essentiis elaborationis modo. Oleum enim hoc potest esse materia quintae essentiae, & cum extrahitur per retortam, segregatur duntaxat, nec elaboratur subtilius. Magisteria uero tantummodo fiunt solutione totius ad oleositatem. Quintae essentiae mineralium mistae menstruo exeunt, olea stillatitia sequuntur menstruum, olea fixa fiunt per spir. uini. Magisteria sunt solutiones potabiles totorum. Tincturae forma liquida sunt extractae sine fixione. Oleitates Metallorum. Magisterium metallorum potabile, praecipita per uini spiritum crebro De Extractis. 309 affusum & destillatum, tandem pelle per retortam metalli uisciditatem, sefiunt & ex mineris seu uenis metallorum per modum tincturae. In hunc modum: Recipe acetum destillatum optimum, affunde capiti mortuo aquae fortis ex sale petrae, alumine & uitriolo, stet horis uiginti quatuor, destilla, affunde hanc aquam minerae metallicae pulueratae ad septem digitos. Macera in fimo per dies nouem, donec menstruum coloretur. Si non sufficit una maceratio, repete: coloratum destilla in cineribus usque ad oleositatem sulphuream, affunde ei uini spiritum, circula, exige per retortam, ui¬ num separa. Uena calcinanda est, si colorem non ponit. Oleum Auri Aliter. Aquam solutae calcis auri fige per uini spiritum in oleum, quod exige per alembicum. Oleum Argenti. Recipe aceti stillatitii q. s. adde salem tartari & ammonium, destilla, macera in hac aqua argenti calcem per decendium clauso uase. Destilla, & exit acetum, postea igni auctiore oleum argenti, instar argenti uiui, quod rectificare potes. Alii ita: Solue lunam aqua forti, destilla ad calcem per dies duodecim. Calcem reuerbera, reuerberatam laeuiga in marmore, elue & adde siccatae acetum camphoratum, digere, destilla, exit primo aqua, alio receptaculo excipe album oleum seu spiritum. Oleum Mercurii. Sublimato mercurio adiice sub duplum stibii praeparati, de stilla in arena donec alembicus albescat, exit materia alba, cuius usus ad scabiem. Fecibus affunde uinum destillatum correctum. Macera per horas uiginti quatuor, elice in arena primo loco uinum, secundo oleum flauum perspicuum ( cuius guttae duae etiam potandae praebentur gallicis, colicis, podagricis, pleuriticis, arthriticis ) rubrum oleum manet in fundo. Paracelsus in oleitatem ad Gallicam luem redigit per uirtutem salis nitri. Aliter: Praecipitato affunde acetum destillatum, & coque per horas 4. Solutum quod est, effunde in uas uitreum, affunde acetum aliud, coque, & solutum effunde donec totum solutum sit. Acetum in balneo abstrahe, in fundo massa est instar salis: affunde pluuiam quartae destillationis, in uitro clauso coque per dimidium diem, sine residere, clarum effunde, refunde aliam, & ita potes procedere, donec totum sit solutum. Aquam Lib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. destilla in balneo leni, massam restantem digere in uini spiritu per octiduum, destilla per retortam cum magno receptaculo. Exit primo spiritus, deinde mercurius accrescit lateribus instar crystalli, & post horas duodecim soluitur, tunc collige. Aperto postea uase, extrahe liquores, & separa spiritum uini in balneo. Oleum hydrargyri cinereum restat. Oleum Ferri Seu Martis. Limaturae Martis affunde acre acetum, & digere in calore per dies quatuordecim, effunde acetum, & serua, postea cum sale tere limaturam, ut fiat crocus, elue aqua dulci, & sic collige crocum sufficientem per filtrationem aquae & defessum pulueris. Recipe huius croci libram, aceti prioris selibram, spiritus tartari uncias duas, misce, digere & destilla per retortam in receptaculum in frigida locatum. Oleum innatans aceto separa, & rectifica per uini spiritum. Hoc oleum fit & aliis modis. Matthiolus calcinatam ferri scobem macerat aceto destillato donec rubescat, acetum abstrahit, addit aquam stillatitiam, macerat, filtrat, coagulat, coagulum destillat per retortam in oleum rubeum. Aliter: Aqua forti facta ex uitriolo & sale petrae solue ferri scobem, calcem reuerbera, affunde reuerberatae urinam & uinum: digere, destilla, & exit primo aqua, secundo oleum, quod fecibus tusis refunditur & destillatur quater. Tandem ui ignis elicitur oleum pingue. Aliter: Limatam scobem urina imbibe, reuerbera donec crocus fiat impalpabilis, repetita reuerberatione, fac pastam cum urina, & destilla oleum in modum aquae fortis per horas 24. per gradus ignis, exit oleum spissum rubicundum, utile ad citrinandum argentum. Oleum Ueneris. Resolue aes in calcem aeruginosam: hanc reuerbera & destilla per retortam oleum rubicundum, ad externa mala. Solue cuprum in duplo aquae fortis: affunde uini spiritum, ut calx subsideat, digere igni lento per triduum, destilla ad calcem, quam reuerbera per horas quadraginta, tritae affunde phlegma suum, digere, destilla cum cohobiis, tandem uiolento igni exit oleum. Aes quoque ustum imbibitur aceto fortissimo, & destillatur oleum rubeum & uiride per retortam igni fortissimo per horas 24. Oleum Stanni. Crystallas stanni perfunde aceto destillato. Macera in balneo, dum De Extractis. soluantur: coque per horas 12. Ubi refrixerit decoctum, quod clarum est effunde & destilla. Reliquiis exiccatis affunde aliud acetum, & perge ut ante, donec soluantur omnes. Destilla acetum primum, post oleum. Potes etiam destillare tantum usque ad mellis consistentiam. Est processus magisterii, quo totum subtiliatur tandem ad calcem solubilem & c. Oleum Plumbi. Recipe magisterium plumbi solubile, seu salem plumbi, pulueratum per retortam destilla igni ualidissimo, ut omnes spiritus exeant. Separatur tandem aquositas ab oleo per balneum, proditque ex libra semuncia. Hoc conuenit cum balsamo plumbi Paracelsi: Aliter: Plumbum redige in cerussam: huius libram in triplo aceti destillati bis, coque per horas tres uersando cum baculo: remoue ab igni, & si ne subsidere. Filtra, idque repete quoad satis: aquam filtro abstractam destillla in balneo: Corpus plum¬ bi exultatum debet in minium reuerberari. oleositas in fundo est, cui affunde uini spiritum bonum. Digere per horas 24. abstrahe in balneo, & ter refunde, oleum per se in cucurbita retorta leniter destilla, & exit oleum pulchrum ad fistulas, cancrum, & c Crato. Uel in cerussam redigi per aequam serpentinae pictae. Oleum Lithargyri. Puluerem calefacigni, & uersa continuo, effunde in acetum bulliens ad ignem in lebete orichalceo, & oleum a lithargyro segregatur: Ex hac cum aceto per destillationem extrahitur balsamus. quod destilla per retortam, acetum uero cola & coque in sartagine ad mellis consistentiam. Solet & coqui puluis in aceto forti pluribus uicibus successiue, donec solutus sit. Loco plumbi etiam cinis plumbi seu plumbago sumitur. Acetum destillatur donec separetur oleum. Alii non destillant, sed diuaporant ad oleositatem, quam aqua calida dissoluunt, agitant, & per lacinias aquam separant. Sed ita non est huius loci, pertinetque ad magisteria. Oleum Antimonii. Stibium pulueratum cum aequali sale gemmae, misce, & calcina in fictili donec uirescant. Tere in marmore, adde aceti destillati quantum sufficit ad pultem. Macera, pone in retortam lutatam cum amplissimo receptaculo, locato in frigida, commissuras firmiter muni cum albo oui, & calce impositis spleniis. Siccatis bene omnibus, destilla igni primum leni, donec ampulla incalescat, inde paulatim intende ut incandescat, detine ita ignem per horas uiginti quatuor, exitque oleum rubicundissimum cum phlegma¬ te, quod segrega. Ualet ad putrida ulcera. Ualde praedicant oleum Antimonii ad medicinam & tincturas: itaque uarii sunt excogitati eius faciendi modi. Flores stibii rubei cum pari sacharo Lib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. cando imbuuntur uini spiritu, uel aceto. Mistura destillatur per retortam gradatim. Aliter: Stibii libram contere cum selibra sulphuris triti, pone in olla, quam undique luta & conclude firmiter. Paulatim incalescant igni, & candefiant, donec sulphur absumtum fit. Postea affunde acetum, coque ad ignem, quousque diuaporarit. Destilla in retorta lutata oleum rubeum purgans aluo, sudore, uesica. Retoriam & rostrum eius prunis opple uel calentibus cineribus, ne oleum concrescat. In receptaculo sit aqua, quae postea separatur. Aliter: Stibio laeuigato in marmore adde oxymel simplex, & misce donec amittat formam metallicam: affunde acetum destillatum, digere in loco calido per mensem, extrahe acetum manente in fundo stibio instar pultis. Destilla igni ualido, & exit oleum rubeum, cuius scrup. i. usque ad drachm. i. purgat sine noxa. Alii ita parant: Stibii libr. ii. in catino cum borace & sale gemmae funduntur, idque aliquoties, donec citrinescat eius fluor: Tritum ponitur in forti cucurbita, affunditur lixiuium forte, destillatur, additur tartari calcinati drachma, salis gemmae didrachmum. Destillatur oleum rubrum lutato alembico, ( per lixiuium etiam extrahi color solet, ut in tinctura, & segregato menstruo, ipse color cum additamentis destillari. ) Uel: Stibium coquitur in aceto ex calce & cinere fagino per horas quinque. Filtro abducitur aquositas, affunditur acetum stillatitium ad digitos duos, macerentur mouendo indies uicies, acetum mutatur quinquies, atque ita fit extractio coloris. Extractiones destillantur lento igni, & demum excipitur oleum rubeum. Oleum Arsenici, Auripigmenti, & similium. Arsenici butyrum solue per deliquium. Solutionem destilla per alembicum, destillatum cum uini spiritu circula. Solet & liquor in cella solutus figi per uini spiritum in olei consistentiam. Oleum Gemmarum Ascensorium. Calcina gemmas cum sulphure, affunde aquam regiam, de stilla, elue cum pluuiali destillata macerando saepe & destillando. Addito postea uini spiritu digere, destilla in oleum clarissimum. Nonnulli non faciunt mentionem regiae, sed tusas ter quater ue calcinant cum sulphure toties mutato, aqua dulci calida eluunt, digerunt per mensem cum uini spiritu, & destillant tandem per alembicum. Oleum Uitrioli Ascensorium Spiritum uini ter destillatum confunde cum spiritu uitrioli acido: digere una per mensem unum uel duos. Destilla in balneo primum spiritum, De Extractis. deinde in arena oleum, cauendo ne exundet, quod facile fieri potest. Cauetur autem diligenti ignis regimine. Si attenderis fluxum olei, diuersis receptaculis potes excipere spiritum & oleum. Si simul decurrerunt in recipientem, statim segrega, ne oleum corrumpatur. Serua bene, nam aufugit fa¬ cile. Euonymus. Aliter fit dulce in hunc modum: Colcotar perfunditur aqua feruente, extrahiturque saltotus, reliquum destillatur per retortam: alii uitriolum tritum ponunt in tetortam, cui pro receptaculo apponitur alia parua. Commissuris lutatis fit digestio loco calido: hac absoluta affunditur uini spiritus lib. i. ad libram materiae, digeruntur diebus 40. destillantur, oleumque innatat uino. Oleum acre ita conficiunt: Uitriol. Ungar. tusum loco calido siccant, post triduum terunt & siccant iterum tecto uase per linteum: tandem irrigant uini spir. opt. & destillant. Porro de oleo dulci uide supra in quinta es¬ sentia. Oleum uitrioli etiam uocatur rubeus liquor ex colcotare, qui remanet postquam spiritus albus est segregatus destillatione. Ita & dulcedo, & c. Sed ad alia capita pertinent. Tract. Ii. Cap. Xuii. De oleis & balsamis compositis per ascensum. Uariis modis & scopis rerum fit compositio ad olea eiusmodi. Balsami uocantur potissimum quando oleum terebinthinae, uel resina ipsa, item abiegna, & similes accedunt. Producuntur autem ut plurimum liquores diuersi, quorum primus est spirituosus seu aqueus, secundus oleosus, tertius crassus instar mellis. Inde primus nominatur aqua balsami: secundus oleum balsami, qui & uere est balsamus: tertius mater balsami, aut etiam balsamus. Nam interdum hic crassus liquor denuo destillatur, & ex eo elicitur balsamus dictus, residuum uocatur mater balsami: sin una relinquuntur, utrumque obtinet nomen. Moschus, ambar, zibetta, non solent una destillari, sed suspendi in alembico, uel etiam misceri balsamis. Destillationis modus accommodandus est ad aliquam superiorum classem, ut uel per rectam cucurbitam destillentur, uel per retortam, idque uel more metallicorum, uel liquorum, uel ad quemcunque accedit mistura. Signum boni balsami esse aiunt, si gutta in aquam iniecta & agitata, aqua non euadat turbida, sed clara ma¬ neat, alias pronunciant adulterium esse. Communis processus hic est. Res ( ut aromata, ligna, gummi, herba & c. ) tusae comminutaeque macerantur in uini spiritu per dies aliquot, post additur oleum terebinthinae, destillatum item cum uini spiritu, locantur in dige¬ stione per decendium. Loco terebinthinae adhibetur nonnunquam abiegna, larigna, picea mastix: atem oleum anisi cum sua aqua, & locum spiritus uini sustinet aqua, cum qua exlib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. tractum est oleum anisi, chariophyllorum, cinamomi, & c. Quod si resinae adduntur, caute procedendum est ne exundem, & silices iniiciendi neque semper seorsim in uini spiritu macerantur, sed & in oleo terebinth. cui postea spiritus uini additur. Quod si solubiles sunt, ut gummi, pinguedines succi, & c. soluuntur. A maceratione fit destillatio in cineribus secundum artem. Exit primo loco igni lem aqua balsami, quae & uinum uocatur. Postea igni intensiore oleum purum, plaerumque croceum, dictum oleum balsami, & si intra corpus surpantur, plaerumque uomitum excitant illa duo. Dantur autem olei guttae duae uel una ex uino uel aliis competentibus. Tertio loco prodit oleum crassum, & alio excipitur receptaculo. Ex hoc destillatione noua sigillatim exugitur oleum aereum, quod reliquis innatat propter tenuitatem, itaque & nomen balsami habet. Parac. retortum probat. Debet destillatio institui cum refrigeratoriis per retortam, aut per alembicum. & si balsa¬ mus fit ad glutinunda uulnera, iubet subsistere tunc cum apparet rubicundior, ne alienus accadat color, odor, sapor, in chir. Si res in aequales sunt firmitate, primum fit maceratio in menstruo, & destillatio, ueluti si aromata praemacerarentur. Postea exemtis fecibus, destillatum infunditur alembico, & adduntur aliae res, ueluti succi, styrax liquidus, & c. Digeruntur una, & destillantur. In destillato soluuntur tertio loco gummi uel similia. Quod si menstruum diminuitur, resarcitur ex eo genere, quod primum erat sumtum. Sed & simpliciores sunt balsami, qui fiunt ex cleis destillatis preciosis aro naticis, plaerumque solitariis, & aliqua pinguedine, quae saltem corpus praebeat, quam oportet alienae aut efficacis qualitatis expertem esse, ne olei uim obtundat, qualis est ea, quae ex capellarum omento colligitur, uel cera uirginea, uel pomatum & similia, quae nec rancescunt facile, nec uim imminuant. mag. Ratio mistionis aliquorum iudicio est, ut cerae drachma una misceatur, incoquiturque olei uncia una. Cognata balsamis sunt etiam olea coagulata per spiritus acres, de quibus supra in magisterio. Exempla illorum sunt huiusmodi. Balsamus Hollerii. Thuris, mastichis binae unciae, xyloaloes uncia, chariophyl. galangae, cinam. zedoariae, nucis mosch. cubebarum, senae drachmae, myrrhae, aloes, ladani, sarcocollae, castorii, singulae semunciae, baccarum lauri, nucleorum pineorum, singulae unciae, elemi, opopanacis, benzoini, binae unciae, succorum inae, & herbae paralysis singuli quadrantes, terebinthinae ad pondus omnium. Destilla aquam, oleum tenue, oleum crassum quasi mel. Oleum Benedictum Falloppii. Olei abiegni libra, tantundem albi ouorum indurati. Resinae pineae De Extractis. selibra, elemi unciae duae. In retorta per cineres destillentur, quod fit horis sex & triginta. ( Alias ole. benedictum dicitur oleum destillatum ex lateribus imbutis oleo oliuarum, & c. ) Balsamus Bertapaliae Ardens, & lac coagulans. Thuris masculi unciae duae, terebinthinae, aloes epaticae, mastichis, charyoph. galangae, cinam. croci, nucis mosch. cubebarum singulae uncie, gummi hederae unciae quinque. Puluerata mistaque destillentur lento igni gradatim 1. aqua alba clara, 2. alio receptaculo, oleum croceum spissum, 3. liquor crassus melleus. Usus ad mala frigida, aedemata, odontalgias, uenena, & c. Balsamus Bezoardicus. ◉ thuris semuncia, xyloal. mastichis, charyoph. galangae, cinamomi, zadurae, nucis moschatae, cubeb. singula didrachma fl. spicae, schenanthi croci singulae drachmae, radicis augelicae, fraxinellae, petasitae, poeoniae, ualerianae, foliorum thimelaeae, herbae paris cum granis, costi utriusque, ostrutii, meu, fl. hyperici, radic. leuistic, urticae, sem. leuistici, angelicae, an. scrupula quatuor. Macerentur omnia in uini spiritu ad excessum septem digitorum in fimo per mensem. Rec. porro theriacae ueteris, mithridatii, electuarii de ouo, aureae Alexandrinae singulas uncias. Myrrhae, aloes, opopanacis styracis utriusque, bdellii, galbani, sarcocollae singulas semuncias, castorii sescunciam. Olei scorpionum, hyperici, sulphuris, petrolei, guaiaci, iuniperi singula didrachma, spiritus terebinthinae, & olei abiegni utriusque quantum satis ad infusionem. Ponantur & haec in fimo permensem, uase optime clauso, ita ut indies moueantur, & simus renonetur ternis diebus. Postea filtrata utraque infusa seorsim cum expressione forti, commisceantur bene, & denue digerantur per dies duodecim. Tandem destillentur more balsami. Alius Ex Euonymo Ad Paralysin. Galbani libra, gummi hederae quadrans. Destilla in balneo, destillato adiice olei laurini unciam, olei terebinthinae libram. Commacera & destilla. Aquam segrega ab oleo. Galbanetum Andernaci Ex Paracelso, ad Comitiales. Galbani selibra, gummi hederae quadrans, trita misceantur & destillentur. Liquori destillato adiice ol. terebinthinae libram, olei lauri & spicae singulas uncias. Destilla per alembicum primo aquam, secundo oleum. Ad Tremores Et Apoplexian. Rec. saluiae, rutae, rorismar. sarsae paril. corticum sambuci, rad. ebuli, Iridis nostratis, singulorum duae unciae. Macerentur contrita in uini spiritu ut digitum emineat, per dies octo. Adde postea olei laurini & castorii singulas libras. Contunde una probe, & macera per mensem. Destilla aquam & oleum. Oleo adiice olei succini un. 3. & nucis mosch. sescunciam. Circula & serua. Ad Paronychia Balsamus. Ceram & sulphur tusa contunde cum lumbricis uino purgatis. Macera & destilla oleum cum silicibus per retortam. ( Eiusmodi balsamus etiam fit ex sulphuris floribus ter sublimatis, adiecto caphurae dimidio, & duplo olei terebinth: Penot. flor. sulph. unc. ii. caph. unc. 1. Tritis sulphuris & caphurae infunditur oleum in cucurbita oris stricti. Occlusis omnibus in arena lento igni coquitur horis duabus, & postea aucto igni ebullire sinitur in uitro. ol. tereb. un. Sulphur ita in oleum uertitur. iiii. ) Ad Impetigines. Salis nitri quadrans, olei amygdalar. amararum lib. duae, scillae selibra, carnis limoniorum libra. Macera una & de stilla aque & oleum. Separa. Ad Gallicam Mizaldus. Sulphuris citrini, salis ammonii aequales. Calcis uiuae partes duae. Puluerata destillantur per retortam in arena. Oleum Ardens Portae. Calcis uiuae, salis an. aeque olei comm. q. s. formentur pilulae. Destillentur per retortam gradatim usque ad oleum. Destillatum denuo misce calce & sale. Destilla, idque repete quarto. Adhibe diligentiam ne inflammentur. Ad Morpheam Ex Paracelso. Antimonii opt. triti selibra tartari calcinati, aluminis, ana. Misce haec duo, & pone stratum primum, cui insterne stratum stibii atque ita uicissim. Reuerbera gradu ignis quarto. Destilla per retortam, & exibit in aquam receptaculi oleum rubeum spissum. Ad Lepram. Stibii trita libra aceti destillati fortissimi lib. 4. tartari albi crudi selibra, puluerentur & commacerentur. Destilla per retortam ad oleum rubeum. Ita Ad Effectus Exterros Ex uitriolo. Chalcantum aqua coquitur & filtratur ad purum. Uritur ad rubrum. Oleo subigitur & calcinatur. Teritur, iterumque calcinatur igni fortissimo. Imbibitur oleo. Digeritur per mensem. Destillatur tandem in oleum. De Extractis. Oleum Minerale Aureum. Hydrargyri sublimati sesquilibram, salis ammonii per tartarum praeparati selibram. Sublima tertio a fecibus suis. Quarto per se eatenus donec non eleuentur amplius. Refrigeratum tere. Tritum imbibe aqua sal. amm. & aqua albuminum. Sicca. Tere iterum & imbibe, idque repere decies. Solue in marmore. Adde solis foliati & lunae binas drachmas. Digere in bal¬ neo. Destilla oleum per gradus, in retorta. Oleum Antimonii Compos. Stibii triens, mercurii sublimati quadrans, misti destillantur per retortam. Aqua exiens negligitur. Oleum quod sequitur, seruatur, cuius duas uel tres guttas in aurum fusum iniicias ad id digerendum & c. ( Hoc oleum quidem denuo destillant, destillatum praecipitant cum frigida, puluerem praebent ad purgandum; sed est res periculi plena. ) Eiusmodi misturae sunt infinitae. Ex dictis exemplis quisque sibi pro¬ ponere poterit ad imitandum quod uolet. Cognata oleis compositis sunt & imbibita, commacerata, concocta¬ ue, quae postea per retortam potissimum eliciuntur. Ita fit oleum talci, laterum quod Philosophorum appellant, marcasitarum, scobium metallicorum, titionum seu prunarum, ossium, & c. Olea que imbibuntur sunt oliuarum, laurinum, terebinthinum, castorii, rorismarini, & c. Et omnia uulgatia decoctione, infusione, expressione facta, & c. Tract. Ii. Cap. Xuiii. De oleis stillatitiis descensoriis. Oleum stillatitium descensorium est, quod destillatione per descensum conficitur. Eiusmodi fiunt potissimum ex lignis, corticibus, foliis, baccis, & aliis: & sunt plaeraque resinosa nigra, crassa redolentque empyreuma. Itaque uel foris tantum adhibentur, uel rectificantur per destillationem ascensoriam, per inclinationem seu retortam: aut etiam affuso uini spiritu circulantur, & saepe inde aliud atque aliud destillatur. Quedam etiam insolando empyreuma ponunt. Oleum Ex Ligno Guaiaco descensorium. Guaiacum finde in taleolos, uel tessellas, uel rade crasse. Pone in ollam uel cucurbitam uitream lutatam more descensorio, adiectis silicibus tusis grosse: subiecta olla ut decet. Adhi be ignem e maiore distantia; & postea propius admoue; & intra horas 4. uel 5. profluit oleum nigrum adustum, cum aqua. Circula id per uini spiritum. Destilla. Oleum a uino separa. Lib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. Idem processus est in lignis fraxini, iuniperi, sambuci, sparthi, hederae, coryli, tamaricis, pini, fagi, & c. Item corticum guaiaci, sambuci, iuniperi, arantiorum, citriorum, & c. In ligno aloes maiori cum solertia regendus ignis est, ut sit lenis. ( Oleum hoc descensorium apud Mesuen exemplis ligni iuniperi ex fraxini diligenter explicatur, sicut & a Manardo Marinoque comprobatur & Syluio. Apparatum autem iuniperini licet repetere ex primo libro de destillatione descensoria. Addunt interpretes, ita destillari etiam ex Guaiaco, ex ligno sancto pineo & aliis, praesertim pinguibus & succulentis; item fructibus, baccis, seminibus. Mesuaeus eodem modo parari etiam Gagatinum docet, & c. ) Oleum Descensorium Ex Foliis Lauri, pomorum, arant. limonum, & c. Incisa tunde crasse. Para ad descensum. Destilla per tabulam in uitrum, non sepultum, ut possis inspicere liquorem manantem. Si oleum innatat aquae, quae in uitro recipiente ponebatur, uel si tenaces guttae manant; muta recipiens. Et tunc auge ignem. Oleum Ex Floribus, Cinamomo, Baccis iuniperi, corticibus arantiorum, citriorum, ambare, moscho & similibus, quae tenuis sunt essentiae. Destillantur per balneum descensorium: ita tamen ut ambari, zibetae, & c. Leuissimum adiicias ignem. Oleum baccarum iuniperi, ut & alia grana etiam sic destillantur. Lectas autumno ante meridiem coelo sereno, tunde & exprime per setaceum sub prelo, itaque in prelo sine per diem ut aquositas secedat, quam seorsim serua ad suos usus: uel etiam destilla in balneo. Reliquias sicca, & tunde in puluerem subtilem. Macera sub fimo in uesica non impleta omnino, clausa per mensem, ( uel loca ad fornacem. ) Ubi sat humida pultis est, destilla per fornacem descensoriam in receptaculum magnum, uel cucurbitam eiusdem quantitatis. Exit aquositas primum; postoleum; quod cum uideris, muta recipientem. E floribus etiam elicitur oleum descensorium, si inhumentur inuerso uase per annum. Si e nuce moschata & ouis uis oleum per descensum parare, ignis sit lenissimus initio. Ol. Descensorium Ex Ossibus. Caluariam pulueratam irriga aqua bethonicae, uel uini spiritu. Lode Extractis. ca in ollam. In inferiore olla pone aquam poeoniae, & addito igne destilla. Hoc modo potes & oleum e frumento descensorium parare. Oleum Descensorium Ex Animalium partibus carneis. Serpentes incisos abiectis caudis, capitibus & intestinis, torre parumper sub dio, ut uenenati halitus expirent. Postea include ollae descensoriae, cui subiice aliam locatam in aqua feruida. Destilla. Meles excoriatus, item uulpes, catuli, feles, pulli auium, & similia concisa: item pinguedines, & c. Eadem procurantur arte, & oleo spoliantur. Item castor integer absque pedibus, capite & intestinis destillatur similiter. Ol. Philosophorum Descensorium. Uetere oleo potatae silices uel lateres candentes, destillantur per ollas descensorias. ( Mesue ex lateribus ueteribus per ascensum conficit. Albucasis ex recentibus, & c. Et nonnulli restinguunt lateres in oleo nucum, destillant, destillatum, aliis lateribus ignitis affundunt, destillant iterum, idque etiam tertio repetunt. Uocant oleum laterum. Si oleum oliuarum sumitur, benedictum appellatur. ) Oleum rectificari potest destillando denuo per ascensum. Ignis au¬ tem debet esse lentus usque ad extremum, & tunc ualidus est. Ita fit & ol. talci ad ulcera putrida. Talcum in catino super prunis per horas quatuor incandescat. Ubi refrixit, immitte in clibanum, ex quo exemtus iam iam est panis. Sine ibi incalescere, & iterum modice refrigerari. Imbibe oleo oliuarum. Descende perollas. Uel talcum calcinatum im¬ bibe oleo caphurae & destilla. Oleum Succini, Bituminis, Gagatae, & similium descensorium. Gagatae fragmenta & silicum puluerem sterne uicissim in matula ahenea. Orificio oppone laminam perforatam. Inuerte super ollam cum duobus epistomiis, superiore uno, inferiore altero, in qua sit aqua usque ad epistomium inferius, per quod debet exire. Adapta suae fornaci uasa: & igni adhibito cum fluit gagates, aquam calidam per superius epistomium infunde. Inferiori sint iuncti canales transeuntes per uas refrigerans in receptaculum. Itaque aqua cum oleo eo perlabitur. Debet autem receptaculum esse amplum. Resina subsidet in olla infra aquam. Oleum cum aqua in balneo ponitur & separatur destillando. Euonymus. ( Uix utentur artificus hoc modo, cum alii sint praestantiores & faciliores. Lib. Alchemiae Ii. Tract. Ii. Mesuaeus duplici modo facit oleum Gagatae, per descensum & ascensum. In descensu utitur eo modo quo in lignis. ) Oleum Descensorium Ex Adipibus. Includantur adipes sacculo lineo raro; & leuissimo igni in receptaculum destillentur. Quae tenuiores sunt, ad solem destillantur per infundibulum chartaceum in subiectum uitrum. Olea Descensoria Ex Compositis. Fiunt & olea composita descensoria, ueluti illud Rogerii ex assulis ligni hederae, granis hederae & gummi. Oleum exit nigrum ad neruos utile. Sic fit oleum hyoscyami, si semen, flores, summitatesque tusas ponas in olla perforata, & supposita alia inhumes per annum. Destillat oleum. Ita si surculos rorismarini iungas ligno guaiaco, & aloes, de stillesque una leni igni, oleum compositum habebis. Ita oleum ranarum conficitur: Ranas circa uentrem albas, tergo uirides, quadraginta in autumno uel uere lectas, pone in uiscella, ut secedat aqua per triduum aut quatriduum. Transfer in ollam uitratam. Affunde oleum iuniperi, ut bibant per triduum. Destilla per descensum ollarum. Simili arte potes oleum scorpionum comparare & lumbricorum & c. Oleum aromatisatum descensorium: Folia uel res quasuis tusas coniice in sacculum uel petiam lineam. Cape aromata, ut cinamomum, ladanum, styracem, henzom. & c. q. f. macera in aqua rosacea. Postea pone in catino super igni, & directe appone sacculum priorem ut fumum imbibat. Eum postea iniice in aquam rosaceam cinamomisatam, uel aliis aromatis alteratam. Destilla per descensum in ollis; & primo aqua exit, secundo oleum, tuncque ignis augetur. Alia compositio: Radices, herbae & alia lota nouies, terebinthina uel abiegna, miscentur, & digeruntur in arena. Destillantur postea per descensum igni modico, & terebinthina prodit primum lacteo colore; post aureo, & cum hic apparet, muta receptaculum, accipiesque oleum rerum per se. Prodit autem duplex, prius melius, posterius deterius, ad externa utile. Balsamus Descensorius Comp. Germanicus. Scobis iunip. ligni cum corticibus; scobis piceae; item cum corticib. scobis buxi; scobis sambuci, scob. fraxini: bacc. iunip. singuli manipuli: rad. angelicae domest. & syluest. radic. petasitae, pimpinellae, ualerianae mediocriter incisarum singulae semunciae: granorum ebuli, sambuci, thimelaeae, lycoctoni, binae drachmae; herbae scordii manipuli duo, fol. thimelaeae made Extractis. nip. unus: ista omnia arida: extremitatum tenerarum abietis, iuniperi, piceae, singularum recentium manipulus; conorum abietis recentium duo manipuli; succini cera emolliti libra una, resinae abiegnae & lariceae q. s. omnia mediocriter trita incorporentur resinis, & reliquis uiscidis. Commisceatur calicum rosarum rubrarum sesquilibra. Fiant globuli, qui destillentur per descensum ex arte. Quod prodiit, rectificetur per retortam. Tract. Ii. Caput Xix. De oleis expressis e manifesto. Oleum secretum sequitur, quod quouis alio modo secernendo extrahitur ( quam destillatione. ) Est autem extractio haec ut facilior, ita rudior, & plaerumque secreta olea etiam destillatione elaborantur. Olea secreta aut expressitia sunt, & excoctia; aut soluta & fixa. Oleum expressitium est, quod e rebus comminutis sub prelo expri¬ mitur. Hoc si est in manifesto ex comminutis facile exit; Liquor is est aqua uitae. si difficulter fluit, res tusae asperguntur aliquo liquore, uel in eo macerantur, & postea in sartagine calefiunt, impositaque filtro per prelum calefactum urgentur. Liquor autem alienus post expressionem segregatur denuo. Aut alius pro res naturae. Adest tamen aliquibus propria humiditas, ut non sit opus menstruo externo. Quaedam praebent spissamentum cum oleo liquido. Separantur per sedimentum & transfusionem crebram, quo amurca secedat: potest tamen & destillatione procurari segregatio. Oleum ita in manifesto habent & exhibent semina, fructusque pingues potissimum, ut amygdalae dulces & amarae, nuclei Persici, & quaecunque his sunt similia. Postea nuces, ut moschata, iuglans, auellana, & c. Quibus affines sunt fructus quidam, ut anacardia, nux Indica, & c. Quae intra se segregant humorem oleosum. Inde sunt semina melonum, cucurbitae, cucumeris, nuclei pinei, & his cognata. Postea sinapi, semen lini, rapae, papa¬ ueris, hyoscyami, & c. Ex quibus oleum uel per se exprimitur, uel alteratum aromatibus, floribus & similibus, unde nonnunquam ipsa olea etiam nomen accipiunt. De seminibus ita generaliter praecipit Porta: Semina repurgentur, detractisque pelliculis in marmoreo mortario ligneo pistillo diligenter contundantur. Postea uini rore leniter irrorentur, in lebetem plumbatum lati oris relata igni subferuefiant, & lignea rudicula uersentur: donec pingue quid redolere inceperint. Ignem subtrahe & duas ferreas laminas digitum crassas pedem, longas, & ex altera parte planas leuilib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. gatasque, igni calefacito, ut digitus contactum ferat, uel frigida aspersa parumper strepent. Intra has laminas offam oleosam linteo madefacto inclusam torcularique adaptatam exprime. Oleum excipe. Reliquias iterum irrora uino, & sine combibere per breue spacium. Postea redde igni, & procede ut ante, donec omne oleum sit redditum. Quaedam tamen etiam sacculo inclusa & intra ligna expressa reddunt oleum. Hic modus congruit etiam nuci moschatae & similibus. Oleum Amygdalarum Expressitium, peculiariter. Amygdalae dulces repurgatae a folliculis conciduntur minutim, & teruntur, ita tamen ne rancorem contrahant. Tritae paululum torrentur. & quinta aquae ( uel etiam uini pro consilio ) parte asperguntur, probeque uersantur. Inde incalescunt in sartagine, & inclusae filtro lineo, uel ex uitice filamentis facto, aut etiam piloso, preloque calido subiectae exprimuntur. Profluit liquor oleosus, quem si placet, destillatione balnei uel diuaporatione lenta separare potes ab aquositate. Et statim exprimendum, ne rancescat. Nonnunquam exprimitur tritura sine calore ignis, aiuntque suauius fieri oleum. Eodem modo proceditur in pistaciis, strobylis, nucleis persicis, & c. Ita fit oleum amygdal. amaratum, ubi loco aquae simplicis, interdum rosacea, & c. sumitur. Eodem modo efficitur oleum balaminum, papauerinum, meloninum, cucurbitinum, citrinum, cerasinum, tabacinum, & c. ex seminibus scilicet. Omphacinum ex immaturis oliuis tusis & expressis paratur. In sesamino est laboriosa decorticatio. Semen irrigatur parumper aqua salsa, & fricatur manibus, iterum irrigatur, siccatur, modice assatur, & aspero panno confricatur. Postea molitur in farinam, & exprimitur ut amygdalae. Semen rutae & nasturtii praemaceratur aceto forti, & siccatum tusumque exprimitur. Semen pimpinellae rubro uino praeparatur. Bacce lauri tunduntur & exprimuntur, uel etiam in uino praemacerantur triduo. Fructus terebinthi, & oliuae cum similibus franguntur mola, & exprimuntur. Iuglandes teruntur & prelo urgentur pari arte, & libra praebet uncias decem. Oleum harum spissum est. Itaque a calefactione exprimendum uiolentius. Ita auellanarum purgatarum libra uncias octo. Glans fagina decorticata, item castanea eodem pertinent. Praebent oleum sat copiosum, praesertim fagina. Semen lini per se sine irrigatione etiam oleum reddit. Reddunt & gigarti oleum tusi, calefacti, & pressi. Ita semen urticae, semen momordicae. Nonnulla macerantur in uino, uel aqua ardente, adiectoque pauco oleo oliuarum exprimuntur, ut baccae lauri & iuniperinae. Olea Expressitia Alterata Odoribus. Caeterum quae expressione fiunt, etiam alterari solent odoribus aromaticis, praesertim autem amygdalinum & oliuarum. Modi sunt uarii, in quibus excellit maceratio per mutua strata ante expressionem, postea infusiones, incoctiones, uaporationes, & c. Si itaque amygdalinum odoratum requiris, repurgatas amygdalas & incisas in senas uel octonas partes, in pyxide plumbea sterne uicissim more cementi cum moscho, ambare, zibetha, iasinines floribus, rosa, floribus arantiorum, & similibus. Stent clausa per sex dies, postea exprimantur. Bapt. Porta. Expresso oleo etiam solet imponi moschus, & similia, & apricari in phiola per dies uiginti optime clausa. Per commacerationem & infusionem in liquore fieri potest, si oleum amygdalinum cum odoratis gummatibus teratur, macereturque in balneo per mensem, postea exprimatur ( uel etiam destilletur per retortam ). Nonnunquam antequam sternantur amygdalae cum floribus, parum torrentur. Ita concinnatur etiam oleum ex seminibus arantiorum, melonum, citriorum, & c. Uicissim scilicet sternendo ea cum floribus arantiorum, & ubi in maceratione flores exoleuerunt, mutantur nouis, quoad satis placet odor. Inde fit expressio. Alexius, Cardanus, Porta, & c. Olea Expressitia Aromatisata. Chariophylli Indici triti infunduntur aqua rosacea, & maceratio fit donec uires ex chariophyllis in aquam secesserint. Si placet, infunduntur noui quoad satis. In hac aqua amygdalae dulces purgatae & incisae macerantur donec mollescant optime, extractae siccantur, siccatae ( ad solem scilicet ) immerguntur iterum & macerantur, post siccantur, & hic labor quinquies uel sexies repetitur, tandem exprimitur oleum. Alexius, Euonymus, & alii. Hoc modo potest oleum etiam ex gummatibus parari, item ex styrace liquido, moscho, cinamomo, mace pipere, nuce moschata, & c. Alius modus est, si cinamomum misceatur cum expresso oleo in pultis formam, quae uase bene obturato in loco tepido diebus duodecim macelib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. retur, post exprimatur fortiter. Et tunc etiam oleum cinamomi nuncupant. Oleum omphacinum plerumque alteratur herbis floribusque frigidis per infusionem crebram & expressionem. Huc referri possunt olea composita & simplicia omnia, quae fiunt infusione & expressione. Ita & ol. sulphuris quoddam. Coquitur enim sulphur ex oleo per triduum, coctione peracta additur tantundem olei tartari, iterumque coquitur triduo, post separatur. Porro peculiariter elaboratur oleum uitellorum, & nucis mosch. cum similibus. Eorum descriptiones sunt huiusmodi. Oleum Ouorum E Uitellis. Qua elixantur ad duriciem. Uide in oleis ex assatione. Uitelli exemti moliuntur & exprimuntur calide. Uel: Crudi in sartagine statim uersantur, & ubi coacti fuerint, exprimuntur. Oleum Nucis Moschatae expressum. Nuces moschatae in parua diuiduntur frusta. Macerantur in uino Cretico ad exuperantiam digiti per triduum. Exemtae siccantur in umbra biduo in sartagine ad ignem calefiunt, & aqua rosacea consperguntur. Coniectae in sacculum bene obligatum exprimuntur. Uinum postea separatur. Repeti autem potest tusio, maceratio in uino, & expressio, ut plus olei accipiatur. Plus etiam exit, sed minus iucundum & efficax, si infundantur uino Cretico, insolenturque donec crustam accipiat pasta, postea irrorentur iterum uino, subigantur, siccenturque repetendo haec donec putrescant. Talis putrefactio etiam obseruati potest in semine papaueris & hyoscyami, uini loco aquam sumendo. Sed ad usus externos potius. Cardanus. Unciam dicunt praebere drachmam olei uinum si plus coniunctum est iusto, tolli potest diuaporatione. Multae sunt aliae methodi idem praestandi. Quidam nucem moschatam fractam ponunt in sacculo lineo, suspendunt in olla, quam locant in ahenum aquae feruentis, ut incalescat post exprimunt. Nonnulli tusam locant in incude, & lamina candente premunt ut sudet oleum. Alii intra forcipem glandariam calefactam premunt, ut oleum exeat per foramen. Nonnunquam puluis in sartagine calefactus, duntaxat exprimitur. Interdum librae duae tusae nucis irrigantur maluatici unciis tribus & selibra olei oliuarum purissimi: exprimuntur. De Extractis. Aliqui ad unciam nucis addunt semidrachmam macis. Non raro expressi olei unciae addunt cerae drachmam, quod tamen imposturae affine est. Aliquando macerantur in uino per sex horas, & exprimuntur intra duos orbes per sacculum. Aliter: Nucis mosch. tusae lib. i. pone in olla, & adiice uini boni tantum, ut tegatur: butyri recentis duas libras, misce, pone loco calido per horas quatuor, diuapora humiditatem: cola cum expressione, insola insolatum cola denuo. Hoc potius butyrum moschatum est, seu oleum compositum, & c. Oleum Sulphuris Expressum. Id fit Neapoli ex pingui quadam massa, quae exundat ex quadam lacu statis temporibus. Alias per artem sulphur uiuum pulueratum immiscetur pani semicocto ex furno extracto, reponiturque donec perfecte coquatur, postea exprimitur torculari: exit succus rubicundus. Olea Eiusmodi Etiam Ex Compositis fiunt. Ut: Nuclei perfici, sem. cucurb. purgati ana unciae duae, teruntur & exprimuntur fortiter. Usus ad carbunculos & guttam rubeam faciei & c. Item: Uitellis induratis misce myrrham & puluerem elleb. albi, tere in sartagine, & oleum exprime, & c. Ita & oleum sulphuris faciunt miscendo sulphur cum uitellis ouorum, & per tostionem eliciendo. Uide infra de oleis per assationem. Tract. Ii. Cap. Xx. De oleis expressitiis ex occulto. Ex omni re postea cremia, praesertim autem aromatis, quae alias destillatione laboriosa fiunt, potest etiam oleum expressione comparari in hunc modum: Res tusae minutim macerantur diu in spiritu uini. Hic effunditur, refunditurque sepius aliud, donec appareat oleum. Loco effusionis, etiam destillatio instituitur, usque dum oleum conspiciatur. Hoc obseruato, coniiciuntur res infuse in sacculum, & exprimuntur sub prelo intra calefactas ferri laminas. Reliquiis affunditur extractus spiritus. Maceratur denuo effunditur aut destillatur, & exprimuntur tandem res iterum. Quod si spiritus uini tantum effusus est, quia essentiam secum uehit, coagulatio debet institui. In destillatione uero ignis adhibendus modicus, & est turior destillatio. Ita fit oleum croci, ueluti crocum tusum aque still. uel uini spir. consperge, digere, spiritum abstrahe, refunde nouum, donec appareat oleum, quod exprime inter duas laminas calentes ) chariophyllorum, & reliquorum. Ryffius, Euony¬ mus, & c. Lib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. Affinia his sunt olea, quae insolando in proprio humore ex floribus fiunt, quae item tabe inter macerandum diffluunt, & in menstruum deponuntur adhibita colatione simplici. Ita flores sambuci, uerbasci, & c. oleum reddunt. Tusi enim hi flores in uitro apricantur, donec in oleum sint resoluti, postea exprimuntur per linteum. Sic & oleum Hypericinum ex floribus efficitur, quod item inhumando ad tempus aliquod temperatur. Oleum florum rorismarini. Pone flores tusos in uase angusti colli in fimo, imple uero ad medias: in fimo obstructo uase maneant per mensem, uel donec in aquam abeant. Aquam hanc colando segrega, & ad solem apricando cogitur in oleum, quod in aquam coniectum fundum petit ( ut balsamus & oleum chariophyllorum, & c. ). Potes & guttum floribus implere, & per mensem in arena locare, donec in aquam abeant, quae exprimitur, & insolatur ut ante. Oleum mumiae ex Quercetano. Mumiam e cadauere recente incisam minutim perfunde oleo oliuarum, digere per mensem in uitro clauso ut soluatur tabe. Aperto uase ( caue tibi a foetore ) transfunde in uitream cucurbitam, & colloca in balneo sine operculo ut exhalet foetor. Cum non foetet amplius, estque dissoluta caro, exprime per colum in uas aliud, digere donec abeat in oleum crassum fuscum, huic affunde uini spiritum, & circula in balneo per dies uiginti, separato spiritu restat oleum ad uenenatos & pestilentes affectus. Huius loci sunt omnia olea, quae in magisteriis occultae qualitatis simul alterantur. Hic autem post macerationem exprimuntur, ut suum succum una deponant, ut oleum scorpionum, cantharorum, seu uermium Maii qui uini sunt in oleum coniiciendi, ita ut flauum succum non amiserint, & c. Eo pacto Chymici etiam olea frigida faciunt, & alia, ueluti rosaceum, & chamaemelinum, & c. cydoniorum, myrtillorum. Omphacino praeparato cum aqua ipsarum herbarum ( eluitur crebro, & purificatur in balneo, donec nullas deponat feces ) infunde herbas tusas, & adiecto uini spiritu macera in balneo, exprime, & nouas herbas infunde, procedeque ut ante. In huius omphacini libra infunde rosarum rubearum tusarum in marmore tritarum sesquilibram, putrefac in fimo, uitro clauso per dies duodecim, exprime, & infunde nouas. Ad chamaemelum sumitur oleum dulce & c. Uel oleum omphacinum, aquam rosaceam, & parum spiritus uini, digere in balneo, postea iniice tusas rosas, macera, exprime, repete infusiones ) quod aqueum inest, diuaporetur, uel abstralatur destillando, & c. Oleum lumbricorum. Lumbrici purgati tunduntur, & insolantur in uitro, donec in oleum abeant. Ita agitur cum carnibus recentibus, ranis, aliisque: oleum colando separatur. De Extractis Quidam putrefaciunt, alii componunt ita: Recipe lumbricorum terrae libram mediam, olei rosacei, ophacini libras duas, uini uncias duas, coque in diplomate ad absumtionem uini exprime, aliquando inclusi uitro, quod totum massa panis sit obductum, sicut artocreae, ponuntur in clibano, donec panis sit coctus, postea colan¬ tur cum expressione, & c. Oleum cinamomi expressitium. Puluerem cinamomi subtilissimum misce cum oleo amygd. dulcium, addito momento spiritus uini, macera loco tepido in uase clauso per dies 12. exprime fortiter. Oleumpanis. Panem bene coctum putrefac per mensem in panno inuolutum, post exprime intra tabulas ligneas, exit oleum aureum, serua in uitro. Tract. Ii. Cap. Xxi. De oleis per elixationem extractis. Oleum excoctum est, uod coquendo extrahitur. Id autem uel per elixationem in humore fit, aut per siccam flammam. Olea elixata parantur rebus quassatis tusisue, in liquore, ( aqua, uino, uini spiritu, aceto, lixiuio, aqua forti, & c. ) ad ignem in uase competente ebullientibus, quod dum sit, oleum prouocatum aquae innatat, & sublimatur, unde per pennam aliudue instrumentum abstrahitur, aut depletur. Ita plaerumque fiunt olea ex baccis, lignis pinguibus, resinis, & c. Quin & axungiis, & similibus: ex quibus nonnulla praeter depletionem etiam colatura & expressione egent. Balsamus. Surculi Balsami conquantur aqua. Balsamus depleatur: eodem modo fit & balsamus Hispaniolae, cum fructus & surculi pingues goacomacis aqua coquuntur. Ita & oleum pomorum momordicae. Cardanus. Oleum lauri, fit ex baccis & corticibus aqua coctis, & prouocatur uerbere manuum. Cremor colligitur in cornua. Dioscorides, Pallad. Porta, & c. Coquuntur etiam in oleo. Oleum nucis mosch. coctitium. Nuces fractae coquuntur ex uino, uel ui¬ ni spiritu: oleum separatur. Accuratius: Graues nuces mosch. fractae infunduntur in maluatico per octiduum deinde coquuntur in balneo per horas tres, innatans oleum separatur. Oleum lentiscinum ex Palladio. Grana in cumulos congesta flaccescant, impleantur eius sportae, adiecta calida calcentur, uel in cortinis elixentur: calcata uel elixata exprimantur: ex humore qui defluit, oleum innatans colligitur, uel etiam statim ex aheno auffertur. Calida affundenda saepe est. Lib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. Coquantur in aheno ex aqua, sufficienter cocta sinantur refrigerari, oleum aufferatur, reliquiae tundantur, & coquantur denuo, oleum denuo abstrahatur. Matthiolus coquit aqua donec hiscant, & oleum exprimit: & sic simul est elixatum & expressum. Oleum Ricininum: Maturi ricini torreantur ad solem, donec flaccescant: instrati cratibus insolentur iterum dum cortex decidat. Caro collecta tunditur in mortario diligenter. Coquitur ex aqua in lebete stannato: ubi insitum humorem reddidit, igni subtracto, pinguedo colligitur. Dioscor. & Plinius. Fit etiam expressione. Oleum Ebulinum: Seminis ebuli permaturi & anniculi ( non uetustioris quantum uis, repurga a folliculis & sordibus, tunde in mortario, coque in aheno aqua sufficiente primum leniter, postea impensius, ut spuma innatet, quam separa in uitrum seorsim. Colloca in tepore per biduum uel triduum, donec spuma euanescens oleum praebeat. Si oleum non apparet, recoquendum est semen ut prius. Est uiride pellucidum, ualens ad arthritin. Alii duntaxat in aqua per triduum macerant, indies bis mouendo. In sartagine addito momento aquae ne urantur semina, calefaciunt, & per torcular calidum exprimunt, digerunt loco calido, & ab aqua separant. Pari artificio potest fieri oleum ex gygartis tusis, ex oculis populi, gemmis betulae, & similibus. Oleum Androsaemi: Summitates teneras macera in uino bono, coque in diplomate absque respiratione uasis. Exprime, expresso adde res nouas, perge ut ante: coagula in oleum. Oleum ligni guaiaci: Elige guaiacum, quod pinguedinem sudat ad candelam. Redige in scobem torno, coque in fontana per diem medium. Oleum innatans separa per lacinias. Oleum ex foliis rosaceis: Coque ex aqua ad pultem, imprime cochleare ferreum & oleum cum aqua excipe: aprica, innatans oleum segrega per pennam. Oleum sulphuris elixatum: Sulphur uiuum tritum eoque ex aqua arden te, oleum segrega Uel: Fac lixiuium forte ex calce, ut ouum innatet. Coque ex eo sulphur, pinguedinem abstrahe. Euonymus. Oleum butyri: Digere butyrum in fimo per mensem, coque ex uini spiritu per horam dimidiam, digere in alembico caeco per diem: sine quiescere & refrigerari, inuenies olea distincta. Oleum Ladani Falloppii: Coque ladanum pulueratum in ol. amygdal. dul. & aque ros. an. paribus, clauso uase. Refrigera, abstrahe oleum. Oleis his cognatae sunt pinguedines. Ita oesypus reddit pinguedinem, ita ossa medullosa, adipes, carnes pingues, & alia. De Extractis. Recipe axungiae porcinae, radicis altheae, ana quantum placet. Contusa bulliant diu in uino, adde cyminum tritum, mastichen & ouorum uitellos bene coctos. Misce, coque, cola, e frigidis pingue innatans selige. Usus ad molliciem capillitii. Eodem pertinent & olea sublimata per aquam fortem. Ita ( calcinatum ) talcum aqua forti iniectum oleum sublimat, quod penna uel alio mo¬ do abstrahendum. Ita & oleum ex caphura aliisque colligunt. Sic fit oleum uini a Paracelso. Uinum digere in pelicano in balneo uel fimo per mensem unum uel duos, & innatat pinguedo, quam abstrahe. Ita si oleum uel spiritum uitrioli, uel oleum piperis aut sulphuris spiritum maceres, & c. Similis enatabit pinguedo, quae abstrahitur cochleari, uel penna. Et quidem innatans uitriolo in aqua decocto pinguedo, uoca¬ tur sulphur uitriolatum. Sunt & affinia his uulgata olea, quae fiunt per rerum in oleo infusionem, coctionem, colaturam & expressionem, uel etiam coctionem & colaturam tantum. Plaerumque duplex adhibetur liquor, oleosus & aquosus, seu oleum ( ueluti oliuarum, uini sesaminum, amygdalarum, & c. ) & aqua uel simplex, uel stillatitia, eaque uel fontis, uel pluuiae, uel alicuius plantae, & c. Item uinum, uini spiritus, succi liquidi, & c. Fit coctio ad absumtionem humiditatis aqueae, ut restet oleum, quod colatur & exprimitur, & postea crebris subsidentiis defecatur ad purum. Oleum florum anethi: Triens florum in libra olei communis per tridnum maceratur, coquitur postea modice, exprimitur, in expresso fit noua infusio, & c. Oleum rutaceum: Folia & succus rutae coquuntur oleo, id colatur, expri¬ mitur, coquitur iterum ad suam consistentiam. Oleum myrti: Baccae myrti tritae immittuntur in duplum uini, & triplum olei. Coquuntur ad uini consumtionem, colantur cum expressione. Oleum cydoniorum: Caro trita, succus cydoniorum, & oleum commiscentur, insolantur, coquuntur in diplomate, exprimuntur, res permutantur, & fit extractio ut prius. Olea gummatum: Gummi coquuntur in oleo sesamino ( uel alio ) & uino ad huius consumtionem. Colantur, uel soluta aceto, aut uino coquuntur in oleo, & excolantur. Oleum ex animalibus elixatum. Uulpes, feles, uiperae, ranae, lumbrici, catuli, & c. Coquuntur in oleo ad tertias. In oleo lumbricorum adiicitur uinum. Sic Alexius conficit oleum ex cane ruffo: sic Matthiolus oleum suum scorpionum, & c. Faciunt itaque huc & compositiones. Ita oleum sulphuris compositum quoddam est: Sulphuris citrini, terebinthinae anatres unciae, olei ros. libra, uini quadrans, coque ad uini consumtionem, & cola. Omnino fit in extractione horum oleorum, quod in hydrargyro metallico: simile enim cum simili extractum, separari amplius nequit. Nihilominus autem usus etiam haec comprobauit. Oleum Alexii Ex Cane Ruffo, est tale: Canis ruffus inedia trium dierum maceratus, stranguletur, coquatur in oleo ad tabem. Adiice cochleas, lumbricos terrestres, ranas, quot placent: octoginta item scorpios uiuos in rabiem actos, super calore in caldario, postea hyperici, altheae, ebuli ana manipulum unum, coque, exprime, refrigera, pingue oleum tolle, aquam adiunctam separa, oleum uino laua. Procedit Alexius etiam amplius additis ung. Agrippae unciis octo, medullae ex perna porcina, ceruinae ana libra, olei rosacei scutella, bullire sinit, postea miscet mastichis puluerata quadrantem, elemi uncias duas, cerae rubeae uncias octo, insolat & destillat. Tract. Ii. Caput Xxii. De oleis ex assatione. Olea per siccam flammam fiunt, cum res per se absque ullo menstruo igneo calori adhibitae oleum resudant, quod colligitur quouis modo. Et fit dupliciter, assatione & combustione. Olea per assationem parantur, cum res pingues torrentur, donec oleum ex se reddant, ut oleum uitellorum assatitium, quod sic fit: Quorum uitelli duri in sartagine torrentur, donec humiditas sit absumta, postea aucto igni assantur agitando incessanter, donec rubescant, & ubi uideris oleum redditum, imprime cochlear, & auffer, uel etiam effunde inclinato uase, & cochleari perforato retracta materia. Hoc componitur etiam cum sulphure ita: Sulphuris uiui librae duae, uitelli ouorum uiginti quinque, trita in patella ferrea torreantur. Cum incipiunt ardere, inclinato uase effunde oleum. Ol. uitelllo¬ uorum cum sulphure. Euonymus. Eiusdem loci est & oleum frumenti, Rhasis & Mesuae: item oleum nigellae. Frumentum ponatur in marmore laeui ( uel incude, uel inuerso mortarii fundo ) sursum prematur lamina ferrea laeui candente. Oleum exudans collige. Usus ad impetigines & oculorum dolores. Mesue nominatim ait. Pone frumentum super laminam ferream, & super ipsam aliam ferream ignitam, sed non multum & compressu manabit oleum ad impetigines & asperitates cutis efficax. De Extractis. Huic cognatae sunt pinguedines ex carnibus membranis, aliisque par¬ tibus per tostionem in sartagine elicitae. Ita quae assatione in uerum destillant. Anser deplumatus impleatur castorio, baccis, lauri, iuniperi & similibus. Torreatur, & pinguedo excipiatur. Uenter autem debet ab intestinis uacuus esse. Eo modo catelli uentrem sarciunt rebus quas consilium praescribit; ut ad colicam, chamaemelo, tartaro, ueronica, & c. Ad ischiadem ebuli corticibus & sambuci, uerbena, ossibus medullosis boum ex clunibus & talis, & c. Ad podagram: Felem albam excoriatam & exenteratam tunde cum ossibus: adde quartam partem adipis suilli, tres partes cerae. Misce. Imple anserem hac mistura & assa. Destillante pinguedine utere. Eiusdem loci est & sanies epatis assati ad oculos obscuros, & c. Ad tabem: Pulmones cerui & uulpis concide, adde sulphuris uiui parum, rad. tussilag: gentianae, aliquot astacas; pingued. anseris, gallinae, & c. Thuris, gummi ammoniaci, & c. Mista include omento & consue; torre in sartagine; & pinguedinem separa, qua pectus unge, & dorsum. Tract. Ii. Caput Xxiii. De oleis inter comburendum segregatis. Oleum per combustionem est, quod secernitur inter comburendum fumis pinguibus coagulatis. Id plaerumque fit cum res tenues aequaliter incenduntur, & per forcipem aequo spacio ad politam tabulam, dato interuallo plus minus digitali, applicantur. Nonnunquam tamen etiam imponuntur, uel in spiritu uini incenduntur. Oleum Ex Papyro Et Linteis. Fiant cuculli, quorum orae aequentur forficibus. Conus teneatur ferreo bidente compressili, seu forcipe. Extrema incendantur & semidigitum a tabula polita, uel laeui paropside stannea, aut orbe stanneo, teneantur semper aequali distantia, ut uix fumus perspiret. Oleum inde existit croceum, & graueolens: utile ad impetigines, leuiores, lentigines & tenera apostemata. Porta. Ita fieri potest & oleum ex linteis & pannis. Sed & praecepto Ander¬ naci: Uas sit cum aqua frigidissima. In hoc pone aliud cum uino rubeo. In hoc porro concham auream, cui immitte lintea rara & parua. Incende. Sit ad manum alia concha aurea, quae exacte congruat priori. Ubi incenderis Lib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. lintea; statim appone alteram, & sine donec comburantur. Uasculis refrigeratis, oleum collige. Repete laborem quoad satis. Oleum Foeni. Pone foenum super prunis, ut fumiget. Impone laminam ferream glabram; & oleum adhaeret, cuius usus ad scabiem. Oleum E Scopis Betulaceis. Comburantur ad aeneam peluim. Pinguedo abscedens colligatur. Oleum Ex Rasura Lignorum. Concham margaritiferam aqua madefacito, uel in humida cella sine uaporem alluere per noctem. Sicca postea, & impone segmenta lignorum rasa. Incende: & absistet oleosus liquor. Oleum Sulphuris E Combustione. Pone sulphur in uino adusto ( aqua ardente ) incende. Oleum innatans excipe. Saepe muta uinum. Eo modo etiam soluitur sacharum, uocantque oleum uel liquorem sachari: nec est aliud quam solutio. ( Fit & aliud combustione, quod spiritibus annumeratur, quanquam ambigat inter oleum & spiritus. ) Butyrum Caphurae, Seu Pinguedo caphurae. In patellam, palmum minorem altam, colloca caphuram. Pertinet etiam ad flores, alii oleum uocant. Impone ei alembicum caecum amplum, ut ambiat patellam, habens foramen angustum in summo. Admoue prunas patellae, ita ut caphura fumum crassum e¬ mittat. Is consistit in alembici lateribus instar albi butyri. Cum uides latera obducta, muta alembicum, itaque procede deinceps donec satis. Oleum collige per pennam, & serua. Tract. Ii. Cap. Xxiiii. De oleis solutis. Olea soluta sunt, quae per deliquium partium subtilium oleosarum secesserunt. Itaque plane eo fiunt modo quo magisteria liquorum, nisi quod magisterio totae res soluantur in liquorem quemuis; hic uero duntaxat partes essentiales internae in pinguem succum relictis partibus crassis. Necesse est autem praeparationem procedere, ut diffluere possint, & ex se oleositatem reddere. Unde & plaerumque modo magisteriorum, ut calcinatione, made Extractis. ceratione, coctione, & c. Apparantur, aut etiam uia succorum extractorum & similium, nisi quod extractum sit naturale, eiusque tenuitatis ut facile sine prolixa opera diffluat. Sunt autem ex his nonnulla quae quidem oleosa sunt natura, at a magisteriis non differunt, nisi duntaxat exaltatione per macerationes, de stillationes. Itaque & diuersis rationibus sunt magisteria & essentiae, ueluti cum myrrha soluitur in oui acetabulis, uel caphura per aquam fortem. Fit autem hoc potissimum in essentiis per naturam factis, quae non egent alia praeparatione, nisi subtiliatione, mundatione, & c. Solutio autem fit in marmore, in acetabulis ouorum, & aliis more deliquii, asperso nonnunquam aliquo humore, aut combibito uapore, ut protius procedat fluxus; ille tamen postea iterum separatur. Ita fit oleum tartari: Tartarum calcinatum teritur minutissime, & irrigatur pauca aqua, ( uel uino, & c. ) positumque in manica Hippocratis in cella defluit in excipulum, quod tenue est, reliquis manentibus. Quod si tamen tardius flueret, ac uolumus, uaporari super balneo calido potest, atque etiam exprimi. Quae sic per calcinationem praeparantur & deliquescunt, cum oleositate habent commistum salem & substantiam aqueam. Itaque & non raro ulterius elaborantur per destillationem, fixionem & alias operationes: uel ad modum olei arsenicalis quod sic paratur: Oleum arsenici: Arsenicum ter sublima cum sale praeparato, colcotare & scobe chalybis. Adde salem praeparatum, cum quo ueliterum sublima solo, uel reuerbera per gradus, fietque massa alba. Solue in aqua calida, & salem extrahe. In fundo manebit essentia alba, quam exicca & pari oleo talci imbibe. Reuerbera massam per diem. Solue rursus in aqua calida; & puluis dulcis fixusque manebit. Pone in humido loco ( in marmore uel acetabulis ouorum, & c. ) & diffluit oleum pingue, quod foris adhibetur ad dolores, & cum duplo oleo myrrhae ad uulnera. Id conficitur etiam aliter ex butyro arsenici ( seu turbitho ) cum sale petrae sub dio confecto, & c. Oleum sulphuris: Sulphuruulgare tritum in cucurbita perfunditur aqua forti ad digitos quatuor. Digeritur; de stillatur quater. Tandem omnis aqua elicitur; & reliquum ponitur in marmore uel uitro, & c. & Soluitur in oleum, cuius usus ad tincturas metallicas. Oleum caphurae: Coque caphuram in aqua ( uel uini spiritu ) ad friabilem duritiem. Loca in conchula albuminis indurati, & aliqua parte perforati. Oleum defluet in uas subiectum. Alii duodecies sublimatam, per se igni lenissimo saepius uoluendo uas in oleum uertunt. Nonnulli affundunt aquam fortem, & in arena calida modice calefaciunt, donec soluatur, & innatet caphura, separatur destillatione per retortam congruo calore. Separatum perfunditur uini spiritu uel aceto. Digeritur in balneo. Tandem destillatur. Solet autem hoc tandem iterum coire. Itaque cum aqua forti seruatur, Pro forti aqua interdum acetum destill. aut uini alcool sumitur; & post digestionem in fimo fit destillatio. Pari modo & mastix praeparatur. Oleum myrrhae: Myrrhae electae selibram, aquae uitae quarto destillatae libram, macera in fimo uitro clauso per dies sex. Abstracto spiritu, residuum puluerem intra ouiacetabula solue. Alii tantum aceto madefactos pulueres ita soluunt. Sic fit & oleum maestiches, item benzoinum, & c. In quibus omnibus, si inter deliquium crassae partes sunt commistae, filtratio ad purum est instituenda. Facile autem iterum coagulantur huiusmodi olea. Oleum mercurii: Extrahe mercurium per sublimationem cum sale & uitriolo. Sublimatum misce cum subtriplo salis ammonii per tartarum praeparati. Sublima in lutata cucurbita toties donec non amplius sublimentur, sed fluant in fundo. Refrigeratum tere, & humecta aqua salis ammonii cum aqua albuminum. Exicca. Humecta iterum tritum, & sicca, idque repete decies. In marmore tandem defluet ex illa massa oleum. ( Tartari puluerem cum sale petrae locant in uasculo. Facta fouea, iniiciunt, prunam. Inde aiunt fieri oleum. ) Tract. Ii. Caput Xxu. De oleis fixis. Oleum fixum est, quod e rebus solutis & ad purum filtratis, per abstractionem crebram, spiritus uini potissimum, ad oleosam consistentiam est redactum. Id enim hic figere appellamus, e diluta & tenui consistentia aquositate abstracta uel digesta, oleosam & stabilem producere. Ideo autem solui in liquore res necesse est, ut crassis partibus filtratione segregatis, tenues in humorem deponantur, unde per talem fixionem reducuntur. Praxis communis est, ut res soluatur in aliquo liquore, adhibitis macerationibus, uel coctionibus, uel deliquio seu solo seu cum aliis, & c. Solutio si quid habet fecum, colatur quoad satis. Postea affunditur uini spiritus, digeritur una; & abstrahitur iterum, idque repetitur quousque oleosa consistentia placeat. Aquae soluentes sunt aqua fortis, acetum, lixiuium, spiritus acres, & c. De Extractis. ( Ut bene discernas hanc essentiam a magisteriis pottabilibus, notabis hic non studendum esse, ut totum dissoluatur, sed ut tantum eius pars essentialis soluendo extrahatur, quae pestea figitur. Ita a tincturis differt ellaboratione fixationis per uini spiritum, & c. Siue tinctura sit coniuncta siue non, & c. ) Ita sit oleum myrrhae & succini: Myrtha uel succinum subtilissime tritum macerantur in duplo spiritus uini in fimo per medium mensem, seu donec solutio fiat. Colantur soluta, & destillantur in balneo, donec secedat aquositas, usque ad oleositatem. Nonnunquam & sine filtratione totum in balneo destillatur refuso sepius spiritu, quousque appareat oleositas. Hec postea per filtrum separatur a partibus crassis. Oleum ex liquoribus calcium solutarum. Recipe magisterium salis solutione & coagulatione factum. Adde sextuplum spiritus uini. Digere in pelicano per mensem. Destilla, & affunde spiritum alium. Digere, & repete hoc quousque sal mutetur in oleum. Spiritum uini segrega. Ita fit oleum arsenici ex liquore eius in marmore per fixionem a uini spiritu. Ita fit oleum margaritarum ex earum magisterio solubili: ita ex qui¬ buslibet gemmis, & coraliis, & c. Nonnulli tamen gemmas ita parant: Gemmas cum sulphure calcinatas perfundunt aqua regia, & digerunt. Destillant postea per retortam, ut essentia una exeat. Fortem segregant leni balneo. Affundunt uini spiritum. Digerunt, & acredinem saepe mutato illo tollunt. Tandem edulcorant aqua destillata item saepe mutata. Essentiam per deliquium solutam figunt in olei consistentiam per uini spiritum, uel acetum. Oleum lythargyri: Pulueratum coque ex aceto forti pluribus uicibus successiue quousque sit solutum. Acetum ad ignem diuapora, & restabit oleum nigrum in fundo, quod dissoluatur aqua calida, & agitetur per baculum continuo. Aqua separetur filtro. Uel: puluerem lythargyri torre ad ignem, & agita semper cum bacillo. Effunde in acetum bulliens in lebete orichalceo. Oleum a lythargyro segregatur. Acetum excolatur & coquitur in sartagine ad consistentiam olei seu mellis liquidioris. Sic solutae tincturae figuntur in olei consistentiam coquendo, aut et¬ iam destillando. Eo modo fit & oleum ferri. Redigitur in crocum per aquam fortem. Crocus eluitur aqua calida. Affuso aceto destillato soluitur in balneo. Destillatur usque ad siccum puluerem. Affunditur aliud. Digeritur, destillatur, idque repetitur donec oleum appareat in imo. Ita oleum stibii ex tinctura: Fac lixiuium ex calce & cinere clauellato. Coque in eo stibium per horas quinque. Filtra. Stibio affunde acetum destillatum ad digitos duos. Macera. Mone indies uicies. Effunde acetum re336 Lib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. fuso nouo, idque fac quinquies. Effusiones coagula ad olei consistentiam. Huic affunde uini spiritum, & fige, ut saepe dictum. Hoc oleum saepe fit ante oleum destillatum, ut supra in oleo plumbi, stanni, & similium conspicitur. Oleum uitrioli: Spiritus uitrioli acidus, uel oleum colcotarinum figitur cum uini spiritu, crebro circulando & abstrahendo donec in dulce oleum mutetur. Eodem modo proceditur & cum spiritu sulphuris. Similis quaedam fixio fit in metallis potabilibus, de quibus in magisterio; ueluti solutio auri per acetum, uel succi limon. Et destillata usque ad oleositatem, affuso succo chelidoniae & uini spiritu, maceratur, & destillatur postea per balneum, oleo in fundo restante. Eadem fit in tincturis extractis, qua tunc iure huc pertinent: ueluti si tinctura minerarum, que descripta est cap. 16. usque ad oleitatem destillata uini spiritu tam saepe circuletur, donec oleum fiat fixum. ( Cognatum quidem aliquid est, cum olea iam sua in forma existentia per urinae spiritum, aquam fortem, & similia acerrima incrassantur; sed pertinet ad magisteria, cum huius loci sint illa tantum, quae ante fixionem talem non sunt, nec dicuntur olea. ) Huius loci est & oleum croci, maceris & sim. quod ita fit: Crocus tusus maceratur in uini alcoole per octiduum in balneo, uitro hermetice clauso. Spiritus ad mellis crassitiem. Refunditur idem, seu materia eodem imbibitur; maceratur, destillatur; quod repetitur duodecies. Transit crocus in oleum, a quo spiritus est segregandus. Tract. Ii. Caput Xxui. De spiritibus. Dictum de arcano specifico astrali est. Adest materiale. Arcanum materiale est, extractum specificum materiae corporis uicinius. Cum autem materia corporum mistorum sit ex duplici elemento humidosc. & sicco: ( aer enim & ignis formalia potius sunt & efficientum habent rationem. ) Itaque & hoc arcanum aemulans ipsorum conditionem est duplex; Aqua stillatitia scil. & coagulum specificum. Aqua stillatitia est extractum specificum consistentiae & diuisionis aqueae concretione halituum e rebus elicitorum per destillationem productum. ( Unde & a liquorib. per deliquium factis distat, sicut & ab extractis succis liquidis & oleis, quae non sunt ita dόρισα; illi uero etiam non ex halitib. nati. Itaque licet consistentiam habeant aqueam; liquores tamen & succi nominantur rectius; ut acetositas limonum, succus uitium betulae, & c. Qui tamen nonnunquam etiam aquae nuncupantur ob affinitatem. Differt etiam a phlegmate, quod est elementare magisterium, & principium mercuriale, quod hoc ad externum elementum simplex accedat proximi, & aut nihil interiorum uirium habeat, aut ualde dilutum quid. De Extractis. Aqua uero stillatitia arcanam rei uim totam contineat, tametsi saepe etiam aqua specifica pro elemento habeatur, quia uel hoc exilem illius uim habet, uel aqua coniunctam secum uehit aquei elementi portionem. ) Aqua stillatitia est duplex; soluens & stillatitia simpliciter. ( Quanquam enim omnis conficiatur destillando, tamen prior ab officio & sine potiore nomen soluentis accipit, distatque a stillatitia simpliciter acredine ignea penetrante seu acumine, & destillatione laboriosiore, ut quam minimum habeant aquei elementi simplices, sed igneum potius fluorem, quassi essent ignes aquei, aquae ardentes & c. Itaque & Gebero nominatur aqua acuta, ab aliis etiam clauis philosophorum, cuius uim in aliquibus assequitur a tota substantia hydrargyrus; quemadmodum & alia interdum idem sustinent munus, ut lixiuia, aquae stillatitiae praesertim mellis, item integra aquosa, ex quibus extrahitur, ut uinum acetum, succus berberum depuratus, urina, & c. Assueuit autem & uulgus distinguere inter stillatitias simpliciter ita dictas, & illas erosiuas. ) Aqua soluens est quae subtilitate ignea & penetrante acredineque in tenui humore reserare corporum clausuras potest, destillatione laboriosiore concinnata, & ab aquositate quantum fieri potest liberata. Unde & in medicina eius usus plurimus est in obstructionibus expediendis, crassisque & uiscidis incidendis, spiritib. subtiliandis, & omnino cum penetrare uolumus & uim medicam cito procurare, suo tamen modo, & c. Fiunt autem pene omnes ex igneis acribus halabilibus ignium ui maxime per retortam euocatae; non¬ nullae etiam recta eleuantur. Aqua soluens est duorum generum; spiritus & aqua fortis. Spiritus est aqua soluens e re simplici & acri producta cum ignei halitus natura. Potissima eius pars est halitus igneus; mistus tamen partem uaporosa: Itaque & consistentiam obtinet aqueam. In tali substantia specificam uim rei gerit. Spiritus ambigit inter aquam & oleum, & accedit ad liquorem; itaque etiam oleum uocatur praesertim in mineralibus. Et spiritus quidam sunt oleosiores, quidam aquosiores. ( Alias spiritus nominantur etiam exhalationes flammeae & concretiones earum, sicut fumi metallici, item flores stibii. stanni, flos salis, uini, & c. ) Et ad differentiam uox sicci additur: sic metallici spiritus integri sunt, sulphur, arsenicum, realgar, hydrargyrus. Inter spiritus excellit spiritus uini, terebinth., mellis & c. Inter uegetabilia. In mineralib. nobilis est spir. uitrioli, tartari, salium quorumuis, sulph. & c. ( Et hi potissimum sunt simplices. Ad composita accedunt, qui fiunt additis sale & fermento, quomodo uolunt ex omnib. simplicib. posse spiritus extrahi, & c. ) Spiritus Uini. Spir. uini est spirit oleosior ex uino prolicitus. Aquam ardentem destilla per alembicum, cuius cucurbita sit in summo obstructa spongia uel charta pergamena. Quod transmeat, uini spir. est. Oportet autem adhibere refrigeratoria & serpentinas. Spongiam etiam quidam oleo irrigant. Aliter: yy 2 Lib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. Aliter: Uinum Graecum e cucurbita recta, ( uel retorta ) in balneo ( uel cineribus ) destillatur leni igni, ut tertia pars exeat. Destillatum iterum imponitur, & elicitur de ea pars tertia; & pari modo haec quoque ad tertiam redigitur. Hoc tandem immittitur in cucurbitam longi gracilisque colli tricubitalem, ex qua quarto destillatur. Quinto imponitur cucurbitae orificio membrana pergamena; & addito pileo destillatur spiritus qui penetrat per angustissimos poros. Uide, ut uasorum rimas & commissuras diligentissime munias, taeniasque bubulae uesicae inducas & agglutines; & sicces antequam destilles. Adhibe refrigeria. Porta. Hic spiritus eo nobilior est quo propius accedit ad essentiam quintam. Itaque & aliqui in hunc modum parant, ut Camerariana habent: uiolam longissimi colli, uentris capacis implent uino optimo ad medias. Alembico paruo imposito, & uiola prolixa pro recipiente, locant non in arena, sed super ea calente, paulatim sinentes calefieri. Quandiu alembicus non multum sudat, exit uini spiritus uerus. Si sudat, exit phlegma una, quod postea non facile separatur. ( Euonymus & alii tertio uel quarto duntaxat destillant, ita ut mensurae uini Graeci tres destillentur, ut exeant duae; hae rediguntur ad sesquimensuram, & haec tandem ad dimidiam. ) Paracelsus in chir. magna uini spiritum sic facit ad tincturas extrahendas: Recipe uini generosissimi sextarium unum. Immitte in pelicanum iustae amplitudinis. Pone in balneum Mariae ad altitudinem uini. Digere per dies decem diligenter clausis perspiraculis. Transfunde in cucurbitam; & destilla spiritum igni lento; quem transiisse suo signo agnoscis, & tunc cessa. Quando uini spiritus rectificatur per suum salem, seu potius exasperatur, nominant uini alcool, uel uinum alcalisatum. Post extractam aquam ardentem e uino, coque reliquias ad siccitatem. Feces calcina. Extrahe salem, cuius semunciam misce duabus unciis spiritus uini. Commacera; destilla per retortam cum cohobiis, donec saltotus cum spiritu exeat. Digere in cineribus per horas uiginti quatuor. ( Alii pro sale fecum accipiunt salem tartari, uel crystallorum uini. Nonnulli ad metallica iniiciunt caput mortuum aquae fortis; macerant & destillant. Quidam destillant spiritum ex illo capite mortuo cum laterum puluere misto; & eius partem unam soluunt in partibus quatuor spiritus uini. ) Ad exemplum spiritus uini, fieri potest spiritus ex granis iuniperi, glande fagina & similibus igneum halitum praebentibus, ueluti aqua ardente quarumuis fecum spirituosarum, mulsae, cereuisiae, & c. De Extractis. Ita grana, baccasue tusas quaslibet infundunt aqua feruente, inquam, dolio clauso in cella per mensem plus minus macerant, postea destillant per uesicam, ut aquam ardentem, uocantque spiritum, sed uerius sunt aquae sui generis. Fiunt & spiritus ex aquis stillatitiis, sicut spiritus uini ex aqua ardente: ut spiritus rosarum, & c. Spiritus terebinthinae. Terebinthinae affunde aquam claram, destilla in uase terreo, duabus partibus impleto. Liquor albus cum aqua exit, separa, liquorem denuo destilla in recta cucurbita per spongiam, & spiritum excipies. Sicut loco spiritus uini usurpatur saepe aqua ardens quater destillata, ita & hic aqua uel oleum terebinthi. Penotus subsistit in liquore albo. Alii libris duabus terebinthinae affundunt fontanam ad plenum uasis, & manipulum salis, destillant usque ad picem. Nonnulli spiritum uocant partem tenuem, quae innatat terebinthinae, si in ligneo uase in fimo ad medium sepeliatur, cumque spumat instar musti, per infundibulum in phiolam transfundatur, sinaturque in digestione per horas sexaginta, & c. Ad hunc modum etiam spiritus ex abiegna, larigna, & similibus con¬ ficitur. Est oleo uicinus, nisi quod dilutior sit, & ad aquae consistentiam magis inclinet: oleum pingue est cum uisciditate quadam seu lentore oleoso. Spiritus mellis est aqua eius aerea saepius destillata, & per spongiam, aut pergamenam traiecta. Fit uenenatus ad usum internum, itaque ad ulcera, & aurum soluendum potius ualet. Destillatur etiam ex aqua mellis ignea seu rubra, donec iterum citrinescat. Ut: cape aquam rubram, digere in uitro donec clarefiat ut rubinus, destilla septies in balneo, donec e rubro flauescat. Hic spiritus mellis exasperatur sale secum mellis calcinatarum, sicut uini spiritus. Feces residuae a destillatione calcinantur, calci miscetur spiritus mellis, digeritur, colatur, destillatur aliquoties, donec sal solutus ascendat cum spiritu, eique exacte misceatur. Spiritus uitrioli duplex est, albus & rubeus. Et rubeus quidem est oleum colcotaris integrum, uel separato albo spiritu, reliquus liquor rubeus. Albus ita concinnatur: Uitrioli libras duodecim solue in aqua, & filtra per chartam, ut clarisicetur, coagula & exicca, pone in olla strata in latus super prunis in tripode uel lateribus. Igni succenso agita diligenter, cauens ne exundet, cauens item fumum, cum sit noxius. Ita uersa donec erubescat, ( uel etiam flauescat ) & non amplius fumet. Si non aequaliter erubuit, illam partem igni redde, postea erige ollam, & prunis iniectis calcina exacte, ita ut pene dimidium quantitatis primae restet, & in olla fluat instar hydrargyri, & bullas quasi eiiciat. Lib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. Ita praeparatum immitte in retortam lapideam firmam, bene iutatam, impletam usque ad medium ( uel etiam saltem tertia uacua ) admoue receptaculum grande ( ampullam uel retortam uastam ) locatum in frigida, & annexam plumbeo circulo, ne attollatur. Eam etiam inter destillandum pannis madidis tege, uel instilla frigidam ex epistomio seu gutturnio: in ipso quoque pone aquae uncias sedecim. Retortae collum prominere e fornace debet ad sex digitos, eique adaptari receptaculum, ita ut commissurae cum farinata albugine bene occludantur, & undiquaque latus fornacis, & cornu retortae luto muniatur, ne flamma uel feruor exire possit. Ignem adhibe prunarum initio lenem, & prolicies phlegmaticam aquam. Ubi uideris receptaculum impletum albis spiritibus nubilosis, potes mutare recipiens, si industrius es: si non, memineris post absolutum opus phlegma segregare. Uel daignem flammeum reuerberantem. Maiorem iam excita i¬ gnem aperiendo aliqua foramina, & sensim augendo prunas, & postea claude ostiolum fornacis, & prunas demitte per superius orificium, donec cucurbita penitus excandescat, & albi spiritus in receptaculo clarescant, & possis uidere quod est intus, & tunc sine refrigescere per horas 24. cauens ne quid frigidi incidat. Si rimas agant uasa, statim obline succo allii expresso, uel albugine farinata cum linteis & bubula uesica, & c. Hoc opus peragi potest 8. horis, a praeparatione colcotaris, quanquam alii triduum consumant, aut dies 5. Peracta destillatione, si phlegma una est, abstrahe igne balnei, abstrahe etiam aquam quam in receptaculo posuisti, postea segrega spiritus albos a rubeis in arena, & rectifica seorsim unumquemque in arena, ut guttae cadant sigillatim destillando, serua in uitro forti angusti colli. Euonymus, Cordus, Dornaeus, & c. Bonitas eius diiudicatur, si in frigidam coniectus, ueluti ferueat, aut si duae partes confusae item feruorem repraesentent, si acorem summum habeat, & c. Magna est in hoc spiritu conficiendo uarietas. Nominant eum diuersis appellationibus acidulam seu acetosam mineralem, melancholiam artificialem, aurum potabile, oleum uitae, & c. & Rubeum spiritum peculiariter, sanguinem hydrae. sanguinem terrae, & c. Nonnulli uitrioli Romani bene calcinati libras duas, salis ammoniaci unciam, tartari calcinati semunciam ex arena per retortam cum receptaculo uasto bidui spacio destillant. Uolatilitatem item arcanum uitrioli. Sed hoc compositum potius est quam simplex. Paracelsus uitrioli bene purgati libras quinque iniicit in cucurbitam amplam, ita ut eius tertia pars non tota occupetur. Locat in fornace bene composita, addit alembicum magnum & receptaculum amplum, omnes aditus claudit luto, & siccat, dat ignem per gradus, annotatque spirituum colorem, rationem & guttas. Aquositatem abstrahit priore loco, inde auget ignem donec nihil exeat, quod biduo euenire ait. Destillatum reddit capiti mortuo trito, macerat, destillat per gradus, donec etiam uitrum colliquescat, separa phlegma in balneo: alibi etiam destillat De Extractis. uice tertia. Nonnunquam caput mortuum a separatione elementorum miscet cum sale ammoniaco, & sublimat sublimatum soluit, & destillat per retortam, spiritum destillatum pro spiritu uitrioli habet, uel sublimat calcem, soluit in deliquio, destil¬ lat cum tertio cohobio. Praecipit alibi ut spiritus extrahatur igni ualido recta cucurbita usque ad no¬ num alembicum, per dies noctesque in reuerberio. Alibi uitriolum crudum destillat, aqueum spiritum segregat, & destillando circulandoque exaltat. Hunc a colcotare nouies uel decies destillat, donec igni fortissimo etiam sicci spiritus ascendant, siccos spiritus coniungit humidis, & digerendo unit. Summam eius praeparationem hanc tradit. Separetur a colcotare, adde uini alcool aequale, impone de pane facto ex furfure siligineo tosto & tuso quantum satis, digere in simo equino per mensem, destilla, uini spiritum separa in balneo, & uide ne pereat acetositas. Idem autor album & uiride oleum elicit ex crudo per descensum: digerit per se, separat in balneo secem terrestrem, phlegma educit per ignem, spiritum elicit solum, eumque circulat. Colcotarem autem praeparat destillatione phlegmatis a crudo uitriolo. Hoc refundit capiti suo, & imbibit, repetendo laborem quoad satis. Cratonis haec ratio est qui calcina¬ tum puluerut, alkali per aquam educit, coagulas & destillat in o¬ leum. ( dicitur serpens, qui suam caudam deuorat ). Alii torrent uitriolum cum sale petrae, eligunt Romanum glebosum uel Ungaricum. Aliquibus placet uitriolum Ueneris. Destillant etiam cum lateribus tritis per rectam cucurbitam. Quidam calcinato uitriolo affundunt spiritum uini, ut quodammodo enatet. Macerant, destillant primo spiritum uini: secundo aucto igni phlegma uitrioli: tertio spiritum. Rectificant in balneo, ut aquositas secedat, & destillant tertio: alii torrent uitriolum, soluunt in aqua, filtrant, & aquam toties mutant, donec amaror non amplius appareat. Uide lib. 5. epist. Inde destillant coagulatum. Nonnulli uitriolum ponunt statim in retortam, & igne reuerberii destillant, donec rubescat & fiat colcotar: med. a Scholtzio edit. aquam effluentem seruant. Exemtum uitriolum puluerant, macerantque in uini spiritu, destillant per retortam, pelluntque fortiter instar aquarum fortium per gradus ignis. ad Camerar. Educunt primo uini spiritum, secundo uitrioli oleum in receptaculum mutatum, inque frigida fundotenus locatum. Aiunt si ex siccissimo fi¬ at colcotare spiritus fortissimus: Aliqui primo eliciunt aquam claram albam, secundo uiridem, tertio rubram auctis ignibus, & mutatis excipulis: quod si non sit, postea separant. Sunt qui in spiritu acerrimo soluant argentum, & sic ad usum afferant. eum augeri in uase, in quo seruatur. Falloppius per dies quatuor spiritum destillat nigrum. Uiuntur quidam furno acesiae cum canali laterali, perficiuntque opus triginta horis. Aliqui etiam in receptaculum ponunt aliquid aquae, ut spiritus eo citius coagulent, alii omittunt contenti phlegmate. Sanguinem terrae ita eliciunt: Sanguisterra. Colcotarem perfunde aceto destillato triplo, digere per nouendium indies ter agitando. Destilla lente: si non sat rubet, refunde ad caput mortuum tritum: macera & destilla, pellendo tandem fortiter, quoad placeat color. Lib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. Spiritus Antimonii conficitur ex calce eius, uel sale, eodem modo per retortam agendo. Sed & componitur cum tartaro ita: Puluerem stibii & tartari una calcina per horas duas in crusibulo. Calcem puluera, & affusa aqua in manica Hippocratis exige lixiuium, quod coagula in lapidem, destilla in arena per retortam gradibus ignis. Spiritus salis cuiusuis fit ex liquore salis per deliquium soluti, destillando item per retortam. E sale communi etiam ita efficitur: Sali communi ustulato affunde urinam puerorum, digere per octiduum loco calido. Traiice per filtrum, coagula, solue in marmore, solutum age per retortam triplici luto munitam igne reuerberii. Fracto uase exime caput mortuum, tere, refunde destillatum, digere & destilla, idque potes repetere nouies uel decies: uel salem sublima, solue & destilla: uel in sale soluto per raphanum extingue candentes lateres, quos, ubi sat sunt poti, destilla: destillatum quidam nominant oleum salis uiridis. Oleum salis uiridis quod aliis sit ex sale gemmaeo. Nonnulli tamen igni eliquant salem, & in eo restinguunt lateres. Salem qui foris accreuit, abstrahunt, lateres destillant. Ad podagras cum oleo granorum ex ebulo. Sunt qui salem statim imponant & destillent. Spiritus salis ex Paracelso, quem aqua salis uocat ad auri tincturam. Recipe salis gemmae ( albissimi a natura ) funde aliquoties, laeuiga subtilissime, solue cum succo raphani, destilla, destillatum misce cum aequali portione succi sanguineae. Destilla adhuc quinquies. In chirurg. ita praecipit: Salem naturalem albissimum per se solue aliquoties, tritum misce cum succo raphani, & solue solutum destilla, & cum aqua tum sanguinea, tum uiridis extitit, admisce iterum ponderibus aequalibus, & destilla quinquies. Oleum salis uiridis aliter describitur ab Andernaco, ita scilicet: Salis communis lib. tres, terrae luteae libras sex, salis nitri purgati drachmas duodecim, mista optime destilla more aquae fortis receptaculo grandi, destillatum rectifica abstrahendo phlegma per cineres. Haec est species quaedam aquae fortis. Indies autem magis magisque uiridescit, terra illa seu bolus luteus rubeum colorem acquirit. Spiritus tartari. Tartarum calcinatum redige in salem, quem solutum destilla per retortam, ut salis spiritum. Utuntur ad soluenda metalla & tincturam sulph. Quidam calcinant cum nitro. Paracelsus agit per retortam, & cohobat quinquies. Porta decies, donec sal totus abierit in aquam. Oportet frangere semper retortam, & exemtum salem puluerare, perfusumque destillato macerare, & c. Alii inclusum sacculo macerant in aceto forti. Coquunt sub cineribus, uruntque ad nigredinem, terunt, soluunt per deliquium, solutum destillant. Quidam salem miscent silicum puluere & destillant ut aquas fortes. De Extractis. Quercetanus aquam tartari circulat cum uini spiritu, abstrahit spiri¬ tum deinceps, & c. ( sed tunc potius oleum fiet. ) Sic fit & spiritus aluminis, & similes. Sal nitrum cum duplo terrae rubeae uel luteae, cum qua Andernacus etiam communem salem destillabat, praeparatur eodem modo ut aqua for¬ tis: sed caute ignis adhibeatur. Rectificatur filtrando. Spiritus sulphuris, quod & oleum sulphuris acidum. Campana uitrea lutata, uel alembicus uastus rostratus, a filo ferreo suspenditur, aut etiam collocatur super ferreo collari ambitu ue, in quo sit ostiolum & limbus. Subtus accommodatur paropsis lata, siquidem campana usurpatur: sin alembicus, receptaculum admouetur rostro. Imponitur concha in strata ferrea lamella. In hanc sulphur collocatum incenditur per ferrum ignitum, operaque datur ut fumus ascendat recta: Ex libr. quin¬ que uix pro¬ dit una. id quod facilius assequere, si in summo sit angustum spriraculum. Si absumta est pars, sufficitur noua, & spiritus coagulatus defluit. Campana a pauimento tantum debet distare, ut non suffocetur flamma. Alii cubiti mensuram a terra suspendunt, & pro concha cyathum uitreum cum ferrea lamella usurpant, uel calicem inuersum, in cuius pede locatur lamina. Si sulphur purum est, spiritus decurrit albus: sin impurum, a flamma uitiatur & nigrescit. Potest tamen corrigi destillando. Depuratur, clarescitque etiam per sedimentum. Nonnulli certa medicina ad fundum praecipitant fuliginem. Alii destillant lente per retortam paruam, commissam alteri retortae, admoto calore balnei, uel alio leni. Usus est ad pulmones, calculos renum & uesicae ex quantitate cochlearis parui. Alia praeparatio: " Sulphure obducta lintea suspende a filo ferreo in cucurbita ampla, ne attingant fundum. Incende, impone alembicum cum receptaculo, quod sit impletum spiritu uini ad dimidium, sine ita comburi. Lateribus cucurbitae & alembici sal adhaerebit. Spiritus coagulat in recipiente: si combusta materia est, remoue, & aliam substitue quousque placet. Quod in receptaculo est, transfunde in alembicum & cucurbitam, & salem adhaerentem ablue, cola destilla per retortam per gradus, donec omnes spiritus exierint: Oleum in spiritu segregan¬ dum, ut & in uitrioli eo stibii spiriti¬ bus, quod est obseruandum. separa in balneo. Quod manet in retorta solue per deliquium. Nota spiritus coagulare in oleum, & exire ex libra drachmas duas: itaque segregare hoc potes. " Weckerus. Usus huius spiritus est ad obstructiones pulmonum, ad gangraenam, fistulas, aphthas, hydropem, dentes infectos, & c. Febres uentriculi, calculum, apostemata. Corrodit etiam argentum. Non potari debet, nisi cum iulepis conuenientibus. Ad spiritus simplices pertinet & hydrargyrus a crassis partibus per sublimationem extractus, & in spiritualem naturam conuersus. Elaboratur autem eo modo per sublimationem, quo & purgatur, nisi quod hic separatio fiat etiam in substantia. Usus eius est in solutionibus metallicis. Unde & ignis gehennae uocatur. Spiritibus affine est acetum radicatum ( quanquam Crato uocarit acetum radicatum liquorem illum acerrimum aceti, qui abstracto phlegmate in fundo restat ) quod fit ex crystallis fecum aceti, destillando per retortam cum cohobiis. Uel: Acetum uini bonum impone in retortam, destilla lento igne phlegma, refunde hoc capiti mortuo saepius, & digere in fimo, tandem destilla, & primo qui exit seorsim cape, quod posterius igni fortissimo prolicitum prodit, est acetum radicatum acerrimum. Quidam statim prima destillatione segregato phlegmate gradu ignis ualido exugunt fortes spiritus: quos possumus exasperare sale fecum aceti calcinatarum, ut in uino alcalisato. Acetum stillatitium simplex uulgo in hunc modum ( ex Ulstadio ) conficiunt: Aceto in cucurbita imposito, ignique subiecto phlegma subtrahunt, cum odor acidus saporque acris apparet, mutato receptaculo, excipiunt, quod prodit usque ad rubeum. Sed ipsi quidem tunc cessant, at non Chymici, qui querunt acerrimum spiritum. Rendunt.n. fecibus quod prolectum est, macerant, destillantque denuo aliquoties. Fit hoc acetum ex compositis quibusdam uelut addito sale, tartaro, nitro, capite mortuo uitrioli, aquarum fortium, & c. & ex similibus, de quibus in coraliis soluendis aliisque. E melleo aceto ( Fit.n. & ex mulsa, & succo pomorum, & c. ) comparatur acer spiritus ad soluenda metalla. Ita ex succo berberum, & limoniorum & c. ad uniones & metalla. Huius loci est & destillatio urinae, a Zuingero descripta, quam mittebat aliquando clariss. Philos. Philip. Scherbius. cum titulo Orionii ad phlegmonas & earum dolores: Urina puerilis quatriduo uase operto sinitur fermentari. Deinde iniecta in cucurbitam destillatur lento igni. Phlegma insipidum & foetidum quod primo prodit, abiicitur. Sequens autem humor acris excipitur. Haec destillatur denuo, & acris liquor colligitur, reliqua quae incipiunt mitescere, omittuntur. Aqua acris in nouam cucurbitam imponitur destillaturque tertio. Excipitur & hinc aqua acris & seruatur. Usus eius est in fomentis phlegmonarum dolorificarum. Eadem etiam olea conquassata coagulat. Fit & compositione in hunc modum: Uitrioli calcinati ad albedinem libra dum adhuc calet, infunditur in urinae puerilis octiduanae lib. iiii. coquuntur una in amplo altoque uase per horas 3. uel 4. macerantur loco calido per octiduum, indies bene agitando bis: postea filtratur liquor cum colatura. Aqua destillatur per alembicum. Solet & iniici tantum uitriolum, donec non amplius efferuescit, spumatque. Usus est idem. Apud Uistadium destillatur urina quater uel etiam septies, non tantum ad podagram, phthisin, & alios morbos, sed & resoluenda metalla: sicut ibidem etiam aceti est praeparatio. Perficit autem ille urinam destillatam circulatione menstrua more Philosophorum. Porro ex acri aqua urinae tertia uice destillata fit spiritus Orionius, qui est ueluti liquor gummosus, qui frigore concrescit. De aquis fortibus. Aqua fortis est, quae ex acribus & corrosiuis certa proportione commistis, uiolentis ignibus destillatur, igneam uim in corrodendo ualidam habens. Caustica. chrysulca, separatoria. Quae ualidissima est, stygia uocatur: quae salem ammonium cum reliquis, ut in ea aurum soluatur, regia: Gehenna. reliquae diuersis fiunt uirtutibus, aucta mistura ex consilio, ut sit certis rebus accommoda. Gradatoriae dicuntur, quae ad gradandum tincturas adhibentur & c. & Fiunt instar fortium ex eadem materia, sed additis tingentibus, ut cinab. alum. plumoso, aerugine & c. In quibus notandum est quod nulla tingat, nisi facto ad minus octauo uel decimo super feces cohobio, quod aliter non fixentur. Fortis communis fit ex alumine & halinitro, uel etiam addito illis ui¬ triolo, uel uitriolo & halinitro. Aliarum materiae sunt tum illae res, tum sal ammonius, & quilibet alius: tum sublimatus hydrargyrus, cinabaris, aerugo, gypsum, calx uiua, arsenicum, alumen plumosum, colcotar, fel uitri, sulphur rubeum, & c. In destillatione fornax capax debet esse, receptaculum amplum aliquid fontanae habens, positum in frigida, retorta firma triplum lutata, rimae exacte clausae, siccata omnia antequam detur ignis, qui est adhibendus gradatim, usque dum omnia candeant. Admiscemus nonnunquam silices materiae, & operi aduigilamus fere per triduum, destillatum semel corrigimus, abstracto phlegmate. Si fortius requirimus, capiti mortuo tuso refundimus iterumque, & iterum destillamus, donec sal probe misceatur spiritibus. Tandem purificamus iniecta parte argenti, & soluta, quae crassa ad fundum secum trahit. Inde effunditur quod clarum est, & seruatur in uase fortissimo exacte clauso. Quod si obsoleuit uirtus, nec tamen plane periit, denuo destillatur abstracto phlegmate, & refunditur ad nouam materiam, uel soluitur in ea sal ammonius, iterumque destillatur. Nonnunquam pars materiae ponitur in receptaculo, pars in retorta, fitque destillatio. Postea totum quod in receptaculo est, probe mistum infunditur in nouum uas, & destillatur de more. Bonitas probatur effectu solutionis metallicae, & erosionis ui in uesicando & c. Item si in frigidam immittitur, ea incalescit, & c. Aqua Fortis Communis. Recipe uitrioli partes octo, salis petrae clarificati partes quinque, aluminis partem unam ( quidam pares accipiunt ) uitriolum & alumen calcina, calcinata pondera, ut intelligas quantum secesserit. Comminue in frustula instar pisorum, impone in cucurbitam lapideam, quae stet in cella per octiduum, indiesque semel atque iterum moueatur, donec humescant res. Postea colloca in fornace reuerberii, apposito alembico uitreo magno, & commissuras bene obstrue, admoue rostro receptaculum amplum, in quo sit aqua tanti ponderis, quantum uitriolo & alumini calcinatis decessit: ( alii in singulas libras ponunt uncias binas ) obduc luto, tantumque relinque unum foramen paruum, ut spiritus possis pro libitu emittere, ne uas rumpant. Foramini uero intrude ligneum conum exemtilem. Ubi omnia sunt siccata probe, ignem succende, & destilla per gradus, ut sub cucurbita ponas prunas lentas, quas paulatim augeas per horas sex, donec etiam sursum & ad latera aggeras, uel flammam administres uiuam. Cum spiritus albi & nebulosi in receptaculo disparent, & nihil exit amplius, finis adest: sine paulatim refrigescere. Aquam exemtam clarifica per argentum ita: Cape quartam partem mensurae istius destillati, iniice puri argenti drachmas duas, & solue super prunis: solutionem infunde aliis tribus partibus, & lactescent. Sine residere, purum effunde, & si non satis est repurgatum, repete hoc. Satis autem tunc est, cum non est turbida, nec turbatur in solutione, & alias non deponit sedimentum. Ita ad separationem auri ab argento commoda est, ne rumpat aurum. Fachsius. Baptista Porta hanc ex sale & alumine tantum facit: quomodo etiam uetustiores parare docuerunt. Nam chalcanthum suspectum est propter acrimoniam, quae aurum inuadit. Sed & ex iisdem rebus fortior aut debilior sit mutata quantitate, & potest refusa capiti mortuo saepe etiam ualidissima fieri, ut spiritus salsi bene pellantur in aquam. Sal petrae clarificatur solutionibus, filtrationibus & caagulationibus crebris: uel solue in aqua, purifica per filtrum, coque ad tertias, effunde, effusum coagula. Sal inde tollitur, nam in fundo prioris uasis relinquitur. Potest idem etiam uri, donec in igni quiescat, ut praecipit Agricola. Alias nisi industrio regimine caueas, uas frangit. Nota arcanum. quod reprimatur cap. mortuo. Alia fortis seu separatoria: Recipe salis comm. uitriol. an. unc. iiii. salis petrae uncias duas, aeruginis unam, misce cum aceto fortissimo, & destilla. Aqua regia: Fit ex iisdem rebus, scilicet uitriolo, alumine, nitro paribus, sed saepius cohobando, ut euadat acerrima. Uel: Solutio salis ammoniaci sublimati commiscetur uulgari causticae, quae etiam ita fit: librae uni aquae fortis miscentur salis communis duae librae, & salis ammomii triens. Destillantur in cucurbita, & aqua dicitur aurum soluere, argento relicto. Uel: Adde illis tribus salem ammonium, & una destilla. De Extractis. Uel: ◉ salis ammonii, salis gemmei an. tres uncias, aluminis sacharini sescunciam, salis communis unciam. Trita destilla per retortam. Euonymus ad dentes. Aliter: ◉ salis petrae, uitrioli, gypsi, aluminis lameni an. sesquilibram, cinabaris unciam, muria sescunciam. Destilla. Paracelsus ait, regiam fieri cum additamento calcis ouorum uel albu¬ minis. Aut: salis gemmae, salis amm. an. aequales. Destilla cum triplici co¬ hobio. Aut: ◉ salis petrae, uitrioli, salis ammonii ana libras tres, filicis praeparati libras quatuor. Destilla aquam fortem. ◉ huius sextarium unum. Adde salis mundi exiccati manipulum unum. In arena diligenter omnibus lutatis & siccatis destilla per gradus. Ignis gehennae: Paracelsi. Aquae fortis exasperatae per caput mortuum libra una, mercurii sublimati sescuncia, salis ammonii unciae duae. Mista soluantur. Adde aquae mercurialis par pondus & serua. Igni gehennae similis est aqua solutionis hydrargyri sublimati destillata seu liquor, exasperatus sale ammonio septies sublimato; praesertim si co¬ agulatus denuo misceatur regiae. Aquae Gradatoriae Exemplum Paracelsi. Recipe uitrioli, aluminis, salis nitri ana lib. ii. florum aeris, croci Martis, haematitae ana tres uncias, cinabari uncias sex, antimonii uncias quatuor cum dimidia, arsenici sescunciam; omnia sunto praeparata ad purum. Commisce; destilla aquam fortem igni uehementissimo. Clarifica per argentum, & attende, ne quid turbidae fecis remaneat. Mutare dicitur & in salem. Aliter: cape hydrargyrum uicies cum sale ammonio sublimatum libralem, florum Ueneris, croci Martis, florum sulphuris, florum stibii singulas uncias. Misce. Solue in aquam. Aquae Metallicarum Solutionum. Euchyon ad omnia metalla talem praescribit: Recipe uitrioli Rom. libram, aluminis Iameni, salis nitri libras binas, cinabaris libras tres, salis ammonii unam. Mista destilla per retortam per gradus ignis; ita ut primus ignis sit paucarum prunarum, cum tribus lignorum frustulis. Post auctior. Procedit primo liquor clarus, postea rubeus, quem potes peculiari uase excipere, sed cautis naribus, ne offendaris a spiritu. Aqua Mercurialis Paracelsi Ad metalla in mercurium soluenda. Mercurii septies per uitriolum, salem nitri, & alumen sublimati, libre tres, salis ammonii ter sublimati, clari & albi sesquilibra. Trita in alcool & mista sublimentur in arena horis nouem. Ubi refrixerint, sublimatum detrahe ex alembico per pennam; & cum reliquo sublima ut prius. Hanc operationem repete quater, donec non amplius sublimentur, sed in fundo maneant instar nigrae massae fluentis ut cera. Exime refrigeratam. Tere. Pone in patina uitrea; & imbibe saepe aqua ammonii salis per sublimationem & deliquium facta. Exiccari sponte sinito. Tere iterum, pota & coagula, idque repete decies, donec non amplius coaguletur. Tritam subtiliter pastam solue in marmore loco humido. Aquam de stilla per cineres, & elabora ut ab omni feculentia sit aliena. Aqua Soluens Aurum. Ea est regia ante descripta. Baptista Porta ita concinnat: Recipe aluminis, salis petrae, & uitrioli an. aequales. Destilla aquam fortem per cohobia, ita ut sal bene pellatur in aquam. Si requiris asperiorem, adde ei quae ex nouem libriis exiit, uncias duas salis ammonii. Solue. Macera in fimo per biduum. Destilla per cineres; clarifica per argentum. Menstruum foetens Lullii ad aurum soluendum: Recipe colcotaris libras tres, salis petrae libram unam, cinabaris quadrantem. Mistis affunde quintam essentiam uini. Digere in fimo per dies quindecim. Destilla ut aquam fortem. Clarifica. Geberi aqua soluens: Recipe uitrioli libram, salis petrae selibram, aluminis lameni quadrantem; fiat aqua fortis, in qua solue quadrantem salis ammonii. Aqua Argenti Soluendi. Salis ammonii sescuntia, aluminis unciae duae cum dimidia, uitriol calcinati unciae duae, salis petrae triens, salis communis semuncia, aeruginis uncia. Destilla de more. Huius usus ad mercur. lunae eliciendum. In essentia lunae facienda: Rec. cinab. unciam, salis ammonii semunciam, aluminis uncias duas, salis petrae selibram, uitrioli libram. De stilla. In tinctura: Cinabaris, salis amm. aluminis, salis petrae an. aeq. In extractione sulphuris lunae: Salis ammonii uncia, salis unciae quinque. Destilla. Ad Ferrum. ◉ uitrioli albi quadrantem, Ungarici uncias septem, salis trientem, aluminis semunciam, fiat aqua fortis rubea. De Extractis. Uel: Recipe sulphuris rubei semunciam, fellis uitri semunciam, arsenici unciam, aluminis plumosi uncias duas, uitrioli selibram, salis petraei uncias septem. Destilla cum tertio cohobio. Haec facit ad turbith ferri. Ad Cuprum. Recipe aluminis plumosi uncias duas, sulphuris rubei semunciam, salis de capite mortuo quadrantem, aceti uncias decem, arsenici drachmam, uitrioli albi uncias duas, salis petrae quinque uncias. Fiat aqua fortis, si uis mercurium elicere ex cupro. Si tincturam: Recipe cinabaris sescunciam, salis petrae uncias quindecim, aluminis unciam unam, salis ammonii semunciam, uitrioli sescunciam, calcis uiuae uncias decem, arsenici, hydrargyri sublimati singulas uncias: fiat aque fortis ter cohobando. Si sulphur: Recipe salis ammonii selibram, salis petrae unciam, aluminis sescunciam, salis uncias octo. Fiat aqua fortis. Ad Stannum. Si mercurium uis: Rec. uitrioli Ungarici lib. ii. salis comm. salis petrae ana libram unam, aluminis sescunciam, salis ammonii semunciam, uitrioli albi unciam. Fiat aqua fortis. Ad calcinandum: ◉ salis petrae uncias duas, salis ammonii, uitrioli ana sescunciam. Destilla ter. Ad sulphur; salis ammonii selibram, aluminis plumosi unciam, aluminis sescunciam, aeruginis unciam, salis unciae octo. Fiat aq. fortis. Ad Plumbum. ◉ aluminis, uitrioli singulos trientes, salis petrae libram, atramenti rubei uncias duas. Fiat aqua fortis. Collige spiritus rubeos. Uel: Salis unciae octo, aeruginis unciae duae, aluminis sescuncia, salis ammonii selibra. Fiat aque fortis ad sulphur plumbi faciendum. Ad Hydrargyrum. ◉ aluminis, salis ana sescunciam, uitrioli quadrantem, salis petrae un¬ cias quinque. Fiat aqua fortis. Andernacus: Rec. aluminis uitrioli aequales. Destilla per retortam aquam fortem. Huius libram dimidiam misce cum aceti stillatitii sesquilibra, albuminis ouorum induratorum lib. iiii. Destilla bis. ( Eiusmodi multitudo plaerumque est sine fructu. Nam ex paucis potest fieri aqua ualida & mitis pro consilio, quae idem praestant quod illae singulae, & c. ) Aquis fortib. Uocatur Diana. & praesertim gradatoriis, affinis est aqua aurea & argen¬ tea ad metalla mutanda in argentum uel aurum. Eius descriptio est talis: Urinae puerorum duodecim annorum libras decem purifica filtrando saepe, & decoque in aheno ad consistentiam crassiusculam. Infunde in cucurbitam firmiter lutatam satis capacem, ut tertia pars sit uacua. Appone alembicum cum foramine in summo & cono exemtili, ut si non tota urina caperetur a cucurbita, possis residuum suo tempore infundere. Loca in arena pene ad fundum catini. Destilla igni primum lento, donec abstraxeris aquositatem. Cum uideris albos spiritus discurrere per cucurbitam & ascendere, muta receptaculum & ignem intende. Prius tamen pondera, receptaculum, pondusque nota. Aucto igni exibunt guttae graues coloris punicei, quae ne concrescant, suppone rostro catinum cum prunis. Destilla fortiter donec cessent. Salem album, qui in rostro coagulat, collige. Guttas, quae exierunt, tere & pondera. Adde tantundem aluminis & salis petrae. Compone in uitro. Claude. Agita utraque manu, & soluentur in aquam. Sine quiescere. Clausum uas & resiccatum loca in arenam uel cineres, ignem lenem subiice. Nam si ualidior est, uas frangitur; & sat multa arena intersit inter uas & catinum. Facta solutione in arena aperi uitrum, & effunde in retortam lutatam probe. Appone receptaculum grande, & bene agglutina. Destilla per gradus, donec receptaculum rubeat a spiritibus. Intendem ignem, donec cucurbita excandescat. Sine paulatim refrigescere. Serua aquam in uitro bene clauso. Iam si uis facere aquam auream, cape partem unam auri calcinati; sin argenteam, unam argenti, & duas aquae destillatae. Misce, & in cucurbita uel retorta digere in arena per horas quatuor, cauendo ne ullus spiritus effugiat. Ubi bene imbibit aquam calx; sine refrigescere. Transfer in arenam. Adiice receptaculum, beneque iunge. Destilla lente, ne uas frangatur. Ubi bene incaluit, auge ignem, & aqua specie spiritus cum calce soluta ascendit & exit. Tandem pelle fortiter; ne tamen nimium, ne dissiliat uitrum. Si tota calx metalli non exiit una; refunde aquam capiti mortuo trito; digere una, & destilla ut ante, donec calcem totam eduxeris cum aqua; id quod experieris si antequam destillaueris, ponderes materiam & receptaculum. Si enim destillati pondus respondet impositis, totum extractum erit. Haec est aqua aurea uel argentea, ad mutandum mercurium in lunam uel solem. ( Nihil aliud est quam aqua fortis ex urinae sale, alumine & sale petrae, in qua soluta calx auri uel argenti exiit una per alembicum, quales aquas descripserunt etiam alii autores; & potest fieri ex quauis regia, in qua illa metalla soluta per alembicum exiguntur, & maxime si hydrargyrus sublimatiis ingressus est, uel si in aqua mercuriali Paracelsi idem facias. Usus est ut figatur hydrargyrus per illam aquam. Fixo adiiciatur aurum uel argentum, tanquam fermentum, & fulminetur, & per plumbum excoquatur, & c. ) De Extractis. Tract. Ii. Caput Xxuiii. De aquis simpliciter stillatitiis ascensoriis. Aquae simpliciter stillatitiae sunt arcana specifica materialia, e rebus ita destillata, ut cum uim arcanam in se habeant, tamen mitiores sint ( quam aquae soluentes ) & dilutiorem obtineant substantiam elemento phlegmatico uiciniorem. Uel: Aquae simpliciter stillatitiae sunt, quae mitiores sunt uirtute & consisten¬ tia dilutiores, destillando simplicius productae. Nam elementum phlegmaticum crudius est, & minus tenue, ab externa aqua pene parum differens. Aqua autem simpliciter stillatitia minus ignis habet & plus aquositatis quam soluens; sed plus ignis & minus cruditatis quam phleg¬ ma aut aqua uulgaris. ) Aquae simpliciter stillatitiae fiunt ex halitibus uaporosis magis. Quo fit, ut & leuiore opera parentur quam aquae soluentes, & aquositatum plus habeant. Illi tamen halitus non minus ex intimis penetralibus secum ue¬ hunt partes essentiales igneae uirtutis participes. Itaque & quaedam tam prope accedunt ad spiritus oleosiores, ut etiam accendi possint & conflagrare: quae nominatim appellantur aquae ardentes seu inflammatiles. Destillantur plurimum per ascensum rectum. Nonnullae tamen etiam per descensum, & pro cuiusque rei firmitate in balneo aqueo, aut uaporoso, aut sicco seu stufa sicca, uel cineribus, uel etiam arena; nec tantum ex rebus crassis, sed & tenuib. & aqueis, ueluti ex humoribus, herbis, aroma¬ tis, succis, carneis, osseis, atque etiam mineralibus quibusdam. Notandum enim quod aquae essentiales tantummodo ex illis destillari debeant, quorum essentia potius in aqua est, & in eam promte discedit. Praemit tuni tur etiam aquae oleorum destillationi, unde ab¬ strahuntur peculiariter excipiendo uel destillando. Quae uero potius oleosa sunt, ex iis essentiale oleum confici debet; ita qui¬ bus est in spiritu, ex iis quaeratur spiritus. In his tamen aquae phlegmatica quae in plantis & animalibus comitantur succum alimentarium, in mineralibus aquam elementarem attingunt, plaerumque sunt uice aquarum. Et omnia aliquando simpliciter pro se destillantur; aliquando certis legibus componuntur. Destillationem praecedit praeparatio per macerationem, purificationem & alia. Res succulentae, ut recentes herbae, flores, & c. Comminuuntur & plaerumque macerantur in suo ipsarummet succo per dies aliquot aut horas, pro ratione firmitatis in compage; quaedam tamen etiam perfunduntur certis menstruis. Quae arida sunt; omnino menstruum requirunt suae naturae familiare. Aquae enim stillatitiae arcanum in humore abundantiori uehunt, qui si deficit in re ipsa, foris addendus est, sed pro analogia rerum. Organa destillatoria e uitro commendantur, uel terra figulina. In aliquibus tamen admittitur etiam uesica ahenea, item pilei stannei, uel stanno subtili. In his res ponuntur ad trium partium fere impletionem, nisi sint flatuosae. Tunc enim uix dimidium impletur. In iisdem etiam uasis possunt macerari in quibus destillantur. Ignis adhibetur lentus. Uaporosa enim haec destillatio est. Uapor autem eleuatur promtius; & cauendum est empyreuma; quod tamen si contractum est, tollitur denuo per insolationem uel alios modos. In firmioribus ignis intensior est, cum alembicus nubilus fit, phlegma exit. Itaque tunc cessandum est. Quae aquae per cineres uel arenam, modico tamen calore pro rei natura, destillantur, sunt diuturniores, quam quae per balneum, aut uaporem, quae plaerumque plus habent phlegmatis seu aquositatis. Plus exit aquae, si pileus sit cum refrigerante uasculo, uel pannis madidis frigidis integatur. In subtilioribus adhibentur etiam dolia & canales refrigeratorii; & hae tunc ad olea & spiritus prope accedunt. Non fiunt cohobia super capita mortua; sed si quas efficaciores uolumus, iis infundimus res nouas, & post macerationem iterum atque iterum si placet, destillamus. Nonnunquam non partes plane ipsas infundimus, sed rei eiusdem partes alias, ueluti, semina, radices, & c. In quibus est uis ualidior, si aqua fuit ex herba uel floribus destillata. Nec tantum infundimus res nouas, sed saepe easdem tum in cucurbita collocamus, tum in alembico interuentum craticulae; unde uapor praeteriens assumit uirtutem. Aquae destillatae depurantur, si ad libram i. ss. addas aceti albi boni guttas sex aut cir¬ citer. Neque etiam rectificationes sunt aliae, quam insolationes, ut plurimum, uitra obducenda sunt pergamena uno atque altero foramine peruia. Quas asperiores & diuturniores uolumus, iis addimus aliquid aluminis calcinati, uel quod rectius sit, salis proprii ex capite mortuo facti, uel et¬ iam alcali suum. Quaedam destillatae saporem suae rei perdunt, quae tamen arcanam uim nihilominus habent, si quidem recte sunt paratae; ut quae ex dulcibus, salsis, amaris per ascensum fiunt: in amaris tamen interdum etiam saporem assequimur, nisi destillentur per uasa plumbea, stannea, ahenea, & c. E nonnullis color & reliquae uirtutes interiores una cum aqua extrahuntur, idque fit potissimum in plantarum partibus, ut herbis, foliis, fructibus, floribus: tum ascensu, tum descensu, cui tamen teneriora, ut flores & c. conueniunt rectius. Praxis communis per ascensum est, ut in extractis aquis infundatur noua materia per triduum, donec tinctura sit exhausta, adiecto solidioribus uini spiritu. In balneo extrahitur phlegma. In cineribus uel arena color, instar tincturarum. De Extractis. Tract. Ii. Caput Xxix. De aquis stillatitiis herbarum, & quidem siccarum primum, ubi & de aromatum aquis. Hae sunt quae ex herbis destillantur. Herbarum uero uoce intelliguntur quaelibet plantae teneriores, ita ut non tantum herbaceae partes, ueluti folia, comae; & c. Accipiantur, sed & radices, & flores, & scapi teneri. Itaque & tota substantia herbaceae plantae potest hoc titulo comprehendi. Legendae sunt pro consilio, tunc cum uirtus, quam potissimum quaerimus, est in uigore; & plaerumque Maio mense & Iunio colliguntur, ut lactuca, oxalis, cichorium, fumaria, tussilago, semperuiuium, & c. Flores etiam aliis temporibus prodeunt; & quilibet suo est legendus & ad aquam parandus. Sic est de radicibus & reliquis. Quaedam tamen etiam immatura queruntur, ut oliue, omphaces, iu¬ glandes, uuae acerbae, & c. Destillantur omnes pene in balneo, uel fornace cacabaria calore sicco temperato, ad exemplum aridarum & succulentarum. Herbae aridae tusae perfunduntur aqua fontana, uel propria annicula si ad manum est; idque maxime si sunt qualitatis frigidae humidae; sin calidae siccae; uino potius; aut aqua roris Maii, si propria desit; quidam tamen etiam fontanam addunt; copia menstrui tanta sit, ut saltem irrigentur pro maceratione. Sin plus affunditur, non tota quantitas est abstrahenda. Irrigantur quantum satis. Facta maceratione per horas 24. de stillantur. Ita fit aqua schoenanthi secundum Tabernaemontanum: Recipe schoenanthi incisi & puluerati uncias sedecim. Ponantur in cucurbita uel uesica. Affunde aque fontanae libras totidem. Macera per triduum in balneo, uel fimo calente. Destilla per cineres uel stusam siccam, donec exierint librae octo. Reliquias abiice. In destillato macera denuo pulueris schoenanthi uncias sex; per horas uiginti quatuor in balneo. Destilla libras sex; quas repone. Si placet uinum addere, affunde ad duos digitos; & si imbibitur, adauge. Potes etiam stratum ponere, idque aspergere uino, & iniicere stratum nouum, idque iterum aspergere; & sic usque adiustam altitudinem. Facta maceratione destilla. Cum uideris alembicum nebulosum fieri, coniicies phlegma scande¬ re. Itaque tunc est cessandum. Ad modum schoenanthi destillatur siccum, pulegium, mentha, eupatorium, & c. Item surculi arbusculorum ex roremarino, spicanardi, & c. Lib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. Eodem pertinet & quicquid est aromaticum, ut radices, cortices, ligna, semina, fructus, folia, flores, & c. Sic concinnatur aqua cinamomi & similium, & c. Aqua Cinamomi. Recipe cinamomi optimi, fractique, tunde in mortatio aspergendo aliquid aquae rosaceae. Pone in cucurbitam uitream. Affunde ad libram cinamomi ciuilem, mensuras duas aquae rosaceae, & maluatici sesquimensuram. Macera in calore per triduum indies semel agitando. Destilla in balneo. Aquam primam seorsim cape: est enim optima. Secundam item seorsim, ut & tertiam. Secundae usus potest esse ad macerationes pro menstruo. Exit & quarta coloris rubri: sed in cineribus uel arena. Uel ex sententia Cratonis: Cinamomi festucas loca in sacculo; suspende in olla uel cucurbita super aquam, quam tamen non attingat. Olla ponatur in aquam feruentem, ut & ea aqua, quae in olla est, bulliat, & uapore bene irriget cinamomum in sacculo. Tere postea, & si opus est, adde aliquid aquae ut pasta fiat. Destilla in balneo. ( Quidam macerant aqua boraginis uel rosacea, uel melissae, buglossae, endiuiae, & c. Quidam ad scobis libram unam, affundunt aquae sesquimensuram, & per gradus ignis destillant aquas quatuor. Prima est cinerea, secunda lactea, tertia incipit flauere, quarta erubescit. Alembicus refrigerandus est pannis madidis. Nonnunquam in uesica ahenea destillatur; sed cauendum est empyreuma. Aqua lente lento igni debet profluere. ) Ad exemplum aquae cinamomi destillantur & charyophylli, nux moschata, & similia. Ita sit aqua ligni guaiaci: Scobem eius aquae fumariae macerando, & postea destillando in balneo. Huc pertinent & ossa & cornua, quae similiter in scobem rediguntur, & in sua aqua uel uino macerantur, destillanturque. Aqua radicis angelicae: Radicis angelicae optimae, recentis, siccae libram, contunde crasse. Loca in uase uitreo, & affunde aquae fontanae tres mensuras. Macera uase clauso per sex dies. Destilla in arena per gradus primum & secundum. Cum mensura una exit, cessa. Si perrexeris, sequetur oleum cum phlegmate. Sunt & alii modi. Ita aqua rad. Iridis aut gentianae: Affunde uinum ad duos digitos. Digere ad uaporarium per mensem. Destilla in balneo. Recipe radic. pyrethri, macera in aceto, uel spiritu uini, destilla in cineribus. Recipe grana iuniperi, uel lauri baccas, tusis misce uini fecem. Destilla post digestionem. De Extractis. Sic & plantae siccae, absynthium, serpillum, ruta, & c. Aliquo dictorum modorum apparantur, & absynthii summitates macerantur spiritu uini, & per uitrea organa destillantur, destillato additur maluaticum. Quod si res siccae sunt qualitatis frigidae, pro menstruo potissimum est fontana, eaque si penetrantior, requiritur destillata. Ita flores uiolarum sicci, flores rosarum, nenupharis, herbae oxalidis, & c. Destillantur, & adhiben¬ tur infusiones crebrae, rebus mutatis, & c. Affinis siccis rebus est destillatio carnium siccatarum, ut si renes scinei, castorium, mumia, & c. Sint destillanda. Macerantur in uini spiritu, uel uino, aut aqua competente, & c. Tract. Ii. Caput Xxx. De aquis herbarum humidarum recentium, & quae similia sunt. Duplex hic solet obseruari ratio. Herbae tota substantia ( uel ea parte quae in praesens suppetit ) tunduntur, & in aqua copiosiore macerantur, uel pro consistentia rei, ita ut nunquam duos digitos excedat duntaxat: & obseruandum est, quod si humidae frigidae sint res, aqua sumatur: sin calidae siccae, uinum uel aqua ter destillata, aut ros destillatus, & c. A copiosiore aqua uix tertia pars abstrahitur. Exemplo est aqua cicho¬ rii, chelidoniae, & c. Radices & herbam cichorii medio Maio lecta duodecim librarum tunde uel incide minutim. Affunde fontanae libras uiginti, macera per diem, destilla ex uesica libras duntaxat octo. Quod si herbae potentia sunt aromaticae, potest repeti infusio, aut etiam denuo radices uel semina iniici & destillari. Sed infunduntur res aridae, triens scilicet in libra una, in balneo per horas 24. & destillatio peragitur calore leuiore: sin frigidae sunt, non repetitur de¬ stillatio. Sed huic modo in aromaticis praesertim praefertur alius. Res recentes succulentae incisae minutim, tusaeque macerantur in suo succo per noctem, uel pro rei natura. Collocantur postea in cucurbitis, & destillantur seu balneo, seu cineribus lentis, seu in furno cacabario, calore uaporoso. Ita longe efficacior fit aqua rosacea, si tusi flores absque menstruo, aut eo saltem pauco, ita ut tantum irrigentur, destillentur modico calore balnei, quam si copiosa perfundantur aqua. Si frigorifica uis petitur potius, satis est una destillatio, praecedente irrrigatione ex aqua fontana, uel rosacea ueteri. Sin uis confortans & odor, plures fiunt infusiones in destillato. Infundi uero debent rosae siccae moschatae, & tunc etiam solet addi parum pulueris chariophyllorum, uel aqua eorum. Destillata aqua insolando rectificatur. Lib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. Ita fit aqua ex liliorum conuallium floribus, tiliae, lilii, chariophyllorum coronariorum, hyacynthorum, narcissorum, caltharum, uiolarum, lilii inter spinas, & c. Ita ex fumariae herba, acetosa, petroselino, taraxaco, tussilagine, & reliquis. Aqua Uerbasci Ascensoria. Herbam cum floribus tunde & macera in uino ( potius in aqua roris ) destilla per ascensum. Aqua cydon. Recipe miuae cydon. uel carnis: misce cum floribus cydon. recentibus contundendo, digere, destilla in balneo. Aqua Rutae, Uel Eufrasiae, Uel chelidon. & c. Herbae hae tusae perfundantur aqua roris, macerentur per diem, & coquantur in olla per campanam uel peluin, unde coagulatus uapor de stillet in uas recipiens. Coctio fit in balneo. Huc pertinent etiam aquae ex recentibus seminibus succulentis, item ex fructibus, ueluti si iuglandes immaturae recentes contusae & maceratae destillentur in aquam, & c. Ita si radices iridis nostratis tusae, & in suo succo maceratae, & c. Item si cortices sambuci, ebuli, & c. Si grana myrti, iuniperi, lauri, ebuli, sambuci, & c. Quaedam ex his aquis purgantem uim retinent, ut ex rosis pallidis prior exiens: item quae ex floribus persici, floribus pruni, herba & floribus ebuli, corticibus & floribus sambuci, radice esulae, & similibus, in quibus odor potissimas habet, eae non nimis recentes imponuntur, sed prius in umbra uel sub charta, sinuntque flaccescere, & sumuntur non herbae tantum, & flores, sed & surculi, seu locustae, ut ex basilicone, maiorana, & c. Frondes basiliconis contusas in uase obturato insola, postea leni balneo sensim adhibito destilla, destillatum ad solem rectifica. Maioranae surculos incisos potes odorato uino, uel aqua roris Maii ter destillata & apricata aspergere, uel etiam rosacea & simili: & post macerationem destillare. Fructus humidi, ut limones, cucumeres, melones, mala aurantia, & c. Sepositis corticibus contunduntur in sui generis mortario ( ad acida ligneum sumitur, & c. ) macerantur in suo succo, & destillantur eodem modo. Fraga tusa digeruntur in uino addito sacharo, uel pauco sale. Destillantur per balneum. Ita mora, cerasia, & c. Quae tamen per se potius destillari debent. Eodem pertinent & carnes recentes, nisi quod quaedam praecoquande Extractis. tur, ueluti capo iugulatus & purgatus inciditur minutim, & coquitur in aqua seu fontana, seu rosacea, seu uino, & c. Ad tabem, inde destillatur in balneo, uel statim conciditur & asperso sale gemmae parumper digeritur & de¬ stillatur sine coctione. Pulli auium, ut picae, hirundinum, ciconiarum, & c. Plaerumque distrahuntur medii, uel inciduntur; macerantur in uino albo bono, ut tegantur, per sex dies, uel circiter: destillantur in balneo. Hirundines etiam aceto ma¬ cerantur, & c. Aqua cochlearum ita sit: Cochleas colloca in olla. Sine se per sex dies purgare, coque ex aqua, & expurga diligenter, & c. Primum lauando cum aceto, secundo cum aqua, tertio cum uino. Scinde minutim, & impositis fun¬ do cucurbitae foliis borraginis destilla igni lento. Ita potes destillare lumbricos, ranas, gyrinum foetum, foeturam ranarum, mures, uiperas, centipedes & c. Semper attendendo, ut uenenatam qualitatem alteres, & interdum in competente menstruo maceres. Ranae sinuntur se purgare per triduum duntaxat, & c. Lumbrici per diem unum atque alterum. Aqua ex cancris fit si conquassentur, & aspergantur pauco uino, & c. Ita ex pulmonibus cerui, uulpis, & c. Elotis uino, uel potius aqua tussilaginis, & uino cui aliquid spiritus sulphurei sit adiectum, uicissim. Ita & reliquis aquae eae aspergantur, quae ad usum praesentem faciunt. Aqua ex albuminibus duris, item ex uitellis. Albumina indurata separata a uitellis & testis, teruntur in ligneo mortario in formam placentae, aspersoque salis momento, digeruntur. Ponuntur in cucurbita iuncturis obstructis & siccatis. Destillantur in cineribus igni modico. Hanc aquam quidam reddunt fecibus quater, & fixatoriam efficiunt, sed maxime cum additamentis. Nonnulli cum sale putrefaciunt, sed tunc odorem foetidum inter tractandum uitabis. Ita nonnulli omnia carnea solent in minutal redigere, & adiecto sale putrefacere, posteaque destillare per cineres igne lento. Sed uidendum est ad quem scopum parentur. Medullae panum & farinae, non alia destillantur arte, ad reddendam aquam simplicem. Panis recens uino respergitur, & destillatur. Nonnunquam coquitur in aqua rosacea, uel aqua uinoue decoctionis chariophyllorum Indicorum usque ad pultem, quae balneo destillatur. Notandum demum est pari arte ex conseruis quoque & conditis herbarum, florum, fructuum, radicum, & c. Elici aquam, ueluti quae ex melissae conserua conficitur, uires non inferiores obtinet, refertque ipsam rota substantia. Sic extracta rudiora praeparari possunt. Lib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. Tract. Ii. Cap. Xxxi. De aquis gummatum. Gummi, resinae, lachrymae, & quae huius sunt classis, essentiam in oleo habent potius, itaque oleum ex eis quaeritur magis quam aqua. Quia uero licet plurimum humoris alimentarii & elementarii in coagulatione diuaporauit, tamen adhuc aliquid habent sibi unitum: itaque solet & ex illis aqua elici, maxime uero tunc, quando & oleum, antecedit enim oleum. Per se si destillentur, parum aquae praebent, & producitur ea igni lentissimo in uitreis organis uapore balnei. Resinae humidae aquae plus exhibent, sed quae ad spirituum naturam inclinat. Itaque tunc comparatur, cum spiritus: & nomine phlegmatis solet designari. Sic in cera dum oleum fit, aqua per retortam exit. Aqua Laseris Uel Styracis, & similium. Gummi pulueratum perfunde aqua rosacea ad duos digitos. Macera loco tepente per dies septem, destilla per balneum, destillatam insola. Aqua gummi cerasiorum: Gummi hoc contunde, pone in fimo humido calido, uel in balnei uapore, uel inhuma per mensem, postea destilla lentissimo balneo, & exit aqua. Oleum sequetur si cohobaueris, uel egeris ut suo loco dictum est. Eadem ratio est in sulphure, succino, & similibus: si enim per se destilles succinum sine aque ros. prodit aqua, sed oleum corrumpitur, lentescit, nigrumque euadit. Sic aqua destillatur ex fuligine fornacum. Aqua sachari destillatur per retortam capacem, egreditur turbida quia flatuosum. Omnis quae exugi potest, miscetur arena siccissima purissimaque tanta, quanta imbibitur aqua. Destillatur in balneo Mariae. Septies labor repetendus cum noua arena est, & tandem inclarescit. Prima destillatio fit in cineribus. Tract. Ii. Cap. Xxxii. De aquis stillatitiis ardentibus. Aquae stillatitiae ardentes sunt, quae minus habent aquositatis, adeoque ad spiritus oleosos accedentes inflammari possunt. Nondum tamen ab omni aquositate crassiore penitus sunt liberatae: itaque & non totae conflagrant, sed relinqunt post se uestigium aquae, & perde Extractis. turbantur nonnihil, neque ita penetrant, nec sunt pingues. Unde & ab oleo & spiritibus distant: ut quasi sint oleum uel spiritus aquositate subtiliori copiosa exacte permisti, ob quam mistionem etiam igneae censentur, & iniuria frigoris elementaris, nisi elementaris aquositatis multum habeant, non congelascunt. Eaedem nonnunquam elaborantur subtilius, ita ut fere assequantur naturam spirituum & quintae essentiae uini & oleorum. Infra tamen adhuc paulo subsistunt. Et harum nota est, non relinquere post se uestigium infuscans stanneum nitorem. Cumque uulgares semel atque iterum destillentur, hae per quatuor alembicos exiguntur. Unde & in menstruorum censu spiritus officio funguntur, suntque soluentes. Subtilissimae aquarum ardentium sunt, quae primo exeunt, & dum alembicus inuisibiles spiritus habet & pellucet. Cum uero obnubilatur, uel bullae & riuuli per rostrum decurrunt, phle¬ gma adest. Res ex quibus destillantur sunt, feces uini, cereuisiae, & aliarum potionum inebriantium. Postea etiam liquores ipsi inebriantes, insuper fructus, ut triticum, auena, hordeum, oryza, siligo, lolium, lignum & baccae iuniperi, fermentum, castaneae, glandes faginae, & c. Omnino uegetabiles potissimum, quibus cum uaporosa aquositate etiam multum est spirituum acrium, & o¬ dor grauis. Aqua ardens ex uino ita efficitur: Uinum bonum infunde uesice ahenee, accommoda alembicum uitreum cum canalibus per dolium refrigerans in receptaculum ductis. Sit autem tertia pars uacua: ignem subiice lenem, & caue ne ebulliat uinum: destillando tertiam partem duntaxat excipe, si praesertim ad morbos requiris, eamque ter destillando corrige, semper crassiora relinquendo, ad suos usus, & tertiam extrahendo: ex reliquiis prime destillationis fit acetum: ex secundae & reliquarum, menstrua, uel etiam externorum morborum remedia. Nonnunquam decima duntaxat pars elicitur, eaque accedit ad spirituum praestantiam, alias & dimidia. In hac aqua uariatio est. Quidam pileum cum duplici rostro ex aere admouent: alii alembicos quatuor cum totidem rostris, ita ut alter alteri sit impositus, omnesque pertusi praeter summum, ex quo optima aqua prodit: ex reliquis grauior & deterior. Nonnulli sedecim mensuras imponunt, & cucurbitam seu uesicam ad medias implent. Destillant primo partem unam, post mutant receptaculum, illamque seorsim notant & seruant. Alio receptaculo capiunt aquam secundam, & uim explorant gustu, uel ex igni argumentum sumunt. Si quid adhuc uirium est, tertiam seorsim concipiunt, donec senserint nihil subesse uirium. Hoc absoluto. phlegma effunditur, ut fiat acetum, & opus repetitur in noua materia sedecim mensurarum. Aquas seorsim exceptas, sigillatim corrigunt denuo destillando igni lentissimo: secunda destillatio sit tantum ad medias in unaquaque parte. Rectificantur ad solem, uel circulantur. Quatuor uini mensurae prima destillatione dant unam, secunda dimidiam, tertio & quarto tota destillari solet. Alii ex uiginti mensuris primum quatuor, secundo duas, tertio unam destillant, si scilicet uinum fuit rubrum, quod magis est terrestre. Tales aquae sunt materiae spiritus uini, & quintae essentiae. Aqua ardens ex musto. Cum feruet, impone collum orificio uasis, & ei accommoda alembicum uastum cum recipiente. Aquam exceptam destilla denuo more spiritus uini, ut ab aquositate separetur. Eodem modo etiam ex cereuisia feruescente potest fieri. Aqua ardens ex recrementis uuarum expressarum sit, si tundantur, & in fimo uase clauso putrefiant, posteaque destillentur aliquoties, ut aqua subtilissima exeat. Aqua ardens ex polenta, seu seminibus frumentorum fit, si tosta, fractaque mola perfundantur aqua feruente copiosa, digerantur, & destilletur pars tertia, quae corrigitur secunda & tertia destillatione. E phlegmate poterat & acetum fieri, sed uulgus saginat cum eo & reliquiis porcos. Nonnulli polentae partem unam capiunt, & tres aquae feruentis. Miscent probe, & adiectis fecibus uini, uel cereuisiae digerunt, miscentque agitando uehementer, ut fit in cereuisiae apparatu. Postea addunt feces secundo, sinuntque efferuere. Tandem destillant primo partem tertiam, quam denuo destillando corrigunt. Digestio autem illa fit in labro amplo ligneo, seu cupa. Si semen in agro fruticauit, non redigunt in polentam, sed molitum statim macerant, & sic plaerumque fit ex siligine. Ardens aqua ex fecibus. Misce fecibus uini uel cereuisiae tres partes aquae feruentis. Digere, & destilla. Ita agitur & cum fermento. Quinque mensurae fecum, dant unam aquae ardentis bis destillatae. Ex fecibus baccarum iuniperi, post oleum separatum, item fit aqua ardens, si denuo tusae perfundantur phlegmate, & digerantur. ( Alias bacca & ligni scobs macerantur in aqua per dies duodecim, & postea destillantur. ) Ita agimus & cum glandibus faginis, & radicibus foliisque Indicis, unde inebriantes potiones conficiuntur, ueluti ex foliis Tabaci, nucis Indicae, zingibere, & c. Aquis ardentibus affines sunt illae quas spiritus uocant nonnulli, ex baccis, granis, aliisue fructibus, quin simplicibus aliis quoque extractos. Tusas res ( ut cerasa siccata, baccas hederae, lauri, & c. ) infundunt in aqua feruente, macerantque dolio clauso in cella uel uaporario calido per mensem suum. Inde destillant spiritum per uesicam. ( Nonnulli addunt feces uini, alii fermentum, alii feces uini fermentum, & salem, & c. ) Mensis macerationis est inaequalis, & finit cum facto foramine in dolio ( quod non totum plenum esse debet ) spiritus gratus sentitur. ( Plaeraque horum pertinent ad aquas destillatas, quae sequuntur naturam suae materiae. Uere huc pertinent quae gespirituosis educuntur, atque etiam ex destillatis aquis, ut aquae uulgo dictae sint aquosiores. Haec uero ad spiritus accedant propius. Tract. Ii. Cap. Xxxiii. De aquis ex liquoribus & succis fluidis. Aqua fontana destillatur, ut ex octoginta mensuris redigatur ad uiginti prima destillatione. Hae destillantur denuo ad octo: ex octo eliciuntur tres, & uocatur aqua ter destillata. Ita destillamus & aquam pluuiam, & rorem Maium, quanquam hic contenti esse poteramus destillatione una atque altera, cum aquae per se sint tenuiores, & ueluti semel iam destillatae. Addenda autem ad libram unam semuncia salis nitri est, ut feces in fundo detineantur. Aquae minerales, urinae, sanguis, & c. In balneo, arena, cineribus destillantur, sed eorum aqua potius phlegma est. Essentia urinae est in sale, & c. Itaque si interior paulo aqua est prouocanda, ad sales redigantur, qui per deliquium soluantur in liquores, a quibus tandem aqua segregatur, quae & ipsa parum essentiae habet. Alias enim essentia salium stillatitia flui¬ da, spiritus est, quem & oleum nominant. Aqua mellis. Mel ponitur in uesicam, ex qua solent rosae destillari, uel in cucurbita, ut quinta duntaxat pars impleatur. Tegitur craticula uel spongia, quae affigenda est filo ferreo, iniiciuntur silices. Addito alembico fit destillatio in cineribus lenta: pileus assiduo refrigeratur, & collum ex cineribus prominet magis. Exit primum aqua, quae ceram lapit, quam plaerumque ut phlegma negligunt: secunda est acida uel acris ualde, coloris aurei, quae fit materia spiritus ex melle, ad quam sumitur etiam aqua rubra, quae sequitur loco tertio, aliquibus fulua dicta. De aqua uini praecedente capite dictum est inter aquas ardentes. E lacte aqua stillatitia phlegmatica prodit. ( Aiunt ita parari posse, ut inebriet. ) Cardanus. Aqua aceti. Huius quoque aqua phlegmatica est, & primo prodit procurans uomitiones potu. Post tenuem aquam sequitur acrior, quam ad medicinam plurimum quaerunt artifices. Tertia spiritus est soluens, quem exasperant crystallis aceti. Itaque quod quidam aiunt primam & tertiam aquam negligi: quidam uero primam & secundam proiici, tertiam uero bis terue destillari & exacui sale fecum, ita conciliatur. Succi expressi liquidi, ut succus cerasiorum, ribes, & similium, destillantur fere ut fructus humidi. Inspissati pertinent ad ea, quae praemacerata in menstruo solutaue destillantur. Tract. Ii. Cap. Xxxiiii. De aquis stillatitiis ascensoriis mineralium. Ex omnibus e quibus sal alkali fieri potest, mediante hoc etiam aqua quaedam conficitur, sed tenuis & phlegmatica. Itaque non in multis per se inuenire est aquam essentialem specificam. Quae uero mediante menstro seu aqua soluente aquam praebent, particulam essentiae in menstruum deponunt, de quo aliquid remanet. Ita etiam si aqua ex deliquio salis per raphanum, in quo restincti sint lateres, conficiatur. Ita ex omni minerali facies aquam, si id redigas in calcem solubilem, quam solutam digeras cum duplo uini spiritu, posteaque destilles aliquoties. Ex antimonio fit aqua purgans in hunc modum. Stibium cum aequa parte nitri calcina in reuerberio per dies quindecim. Affunde aquam ardentem ad tres digitos. Digere, destilla. Aqua aluminis dulcis: Destilla alumen, refunde liquorem, macera, destilla, & repete hoc donec figatur. Solue in liquorem per deliquium, putrefac per mensem, destilla, exit aqua dulcis instar sachari. Paracelsus. Aqua uitrioli: Destilla uitriolum crudum, praeparatum tamen soluendo, filtrando, & coagulando. Aqua exiens, alias quidem respectu spiritus est phlegmatica: habet tamen etiam aliquid essentiae, sed duntaxat externi usus. Fortior euadit, si ter quater ue refusa fecibus destilletur. Affinis his est aqua tartari: Tartari libras quatuor destilla per retortam cum receptaculo magno, quomodo spiritus eliciuntur, exit oleum cum aqua. Abstrahe aquam in balneo per rectam cucurbitam. E libra exeunt aquae unciae duae uel sescuncia: datur drachma cum aqua fumarice ad febres, scabiem, gallicam, hydropem, & c. Aqua Mercurii: Stanno liquefacto, cum iam incipit indurari, infunde parem hydrargyrum, & bene subige in amalgama. Adde tantundem hydrargyri sublimati. Tere optime in marmore, tritum destilla in aquam. Haec di estigio interficere. Potes eam facere etiam exsolus allis dictum est. Aqua calcis: Misce calcem uiuam cum onorum albo, tere in marmore, digere per horas uiginti quatuor, destilla, exit liquor crassus. Colde Extractis. loca in humido aere per biduum. Destilla iterum. Usus eius est ad teneram cutem faciendam, & contra scabiem. Aquae gemmarum: Redigantur in calcem modo magisterii. Soluantur in liquorem. Addito uini spiritu digerantur; destillentur cum cohobiis, donec aqua tincta gemmarum uiribus exeat. Uel: Gemmae soluantur per acetum aut aquas saxifragas. Solutum de¬ stilletur. Tract. Ii. Cap. Xxxu. De aquis stillatitiis descensoriis. Hae sunt, quae per descensum destillando extrahuntur, e rebus plaerumque tenuioris substantiae, quales sunt flores, herbae tenerae, fructus & carnes molles, & c. In quibus plurimum destillatio procuratur per ollam & sartaginem, etiam colore interdum seruato. Uariat tamen administratio. Aqua fragorum: Fraga matura consperge sacharo, & tunde in pultem, quam impone ollae linteo obductae, adhibitisque prunis per sartagi¬ nem destilla. Hoc modo uiolarum flores, cichorii, borraginis, & c. Destillamus: ita paratur aqua polygoni, hyperici, & similes. Aqua caltharum: Phiolam imple floribus caltharum concisis. Obiice glomerem fili ferrati. Destilla per descensum ad solem. Ita fit aqua cum colore sui floris. Sic flores uerbasci, buglossae & alii aquam desudant: item flores rosarum cum musco destillantur per balneum descensorium in aquam. Aqua ranarum: Ranas purgatas & tusas per duas ollas igni circulatorio destilia. Usus aquae est ad lepram. Ita sit aqua ex taleolis scyllae, ad mures occidendos. Aqua florum cichorii aliter: Uittam muliebrem crinalem suspende in uitro ad medium. Imple flaribus concisis tusisque Occlude operculo. Uitrum in aquam frigidam pone ad medium. Destilla ad solem, & defluet aqua. Aqua florum pruni syluestris: Flores purgatos tusosque destilla per linteum super ollam expansum. Aqua terebinthi: Resinam pone in uase ligneo fundi rarissimi & porosi ( quale est ex hedera, & c. ) & transudat liquor. Eodem pertinet & extractio per deliquium, cum scilicet non tota res soluitur, sed aquositas essentialis in subtili parte existens coagulata resoluitur & defluit uel per marmor, uel sacculum, aliaue instrumenta. Sic aqua tartari calcinati conficitur & aliae. bbb 3 Tratract. Ii. Caput Xxxui. De aquis stillatitiis compositis. Slue per ascensum, siue descensum fiat destillatio, non tantum res simplices in aquam reducuntur, sed & compositae, eaeque multis modis. Excellunt hic aquae, quas theriacales & bezoarticas uocant, aduersus pestem & uenena alia utiles; Carbunculares. deinde quas aureas & aquas uitae, seu elixyria uitae ad confortandum, conseruandamque sanitatem & alios usus factas. Postea aquae apoplecticae, ad uitia neruorum, frigida humida; insuper odoratae ad refectiones & ornamenta, & c. Fiunt autem plaereque per rerum purificatarum in aliquo menstruo, ( uino, uini spiritu, aqua rosacea, pro modo cuiusque ) macerationem, digestionem, & destillationem. Destillatum cohobatur, & rectificatur. Ubi res inaequalis sunt compagis, tempora infusionum discrepant; & quaedam etiam macerantur duntaxat absque destillatione, quaedam in alembico ponuntur, & c. Aqua Theriacalis Pontani. Charyoph. Indicorum, longi piperis, granorum paradisi, senae drachmae, nucis moschatae semuncia, ligni aloes drachmae tres, digerantur in uini spiritu quintae destillationis per octiduum. Destillentur in balneo. Destillato adde radicis fraxinellae, zedoariae, gentianae, santali citrini & albi singula didrachma. Theriace optime, mithridatii senas drachmas, moschi grana quinque. Macera biduo, & destilla. Si fortiorem requiris, res muta & cohoba. Theriacalis Paracelsi: Spirit uini unc. 5. theriacae bonae unc. 2. ss. myrrhae Romanae rubeae unc. 1. drach. 2. croci orient. drach. 2. mista destilla. Aqua Fumanelli theriacalis: Theriaca includatur cepis, quae inuolutae linteo madido sub cineribus per dimid. horae coquantur, tundantur, & postea destillentur. Sudores mouet, datis unciis duabus. Alia thericalis: Recipe spiritus uini lib. 2. theriacae selibram, myrrhae uncias duas, gentianae uncias tres, spermatis ceti, terrae sigillatae singulas semuncias, radicis asclepiae unciam, dictamni albi, pimpinellae, Ualerianae singula didrachma, caphurae drachmam. Misce, insola, destilla. Alia: Calcis cancrorum fluuiatilium, pulueris saxonici, cornu cerui teneri rasi, scobis guaiaci elimatae, pulueris sarsae parillae singulae quadrantes, aquarum poeoniae, scordii, cardui benedicti, uini maluatici singulorum quantum satis, ut liquor sex digitis exuperet. Macerentur per triduum ad calorem. Exprimantur. Reliquiis affundatur spiritus uini tantum ut madescant. Digerantur per diem naturalem. Exprimantur denuo. Expressiode Extractis. nes confunde, & iniice aureae Alexandrinae, electuarii de ouo, theriacae Andromachi, mithridatii singulorum uncias duas. Digere per mensem. Destilla in cineribus. Destillatum Paraei ad imitationem Ferneliani, ad Gallicam: Rasurae guaiaci interioris librae duae, uini albi styptici libra, aquae fontanae librae quatuor, aquae cichorii, fumariae unciae binae. Infundantur per horas duodecim commista. Seorsim etiam infundantur haec: Polypodii unciae quatuor, seminum iuniperi, hederae, baccarum lauri unciae binae, charyophyllorum, macis, corticum citri, sacharo conditarum, conseruatum rosarum, anthos, cichorii, buglossae, borraginis, singulae semunciae, conserue enulae, theriacae ueteris, mithidatii, unciae binae, uini albi libra, aquae fontanae librae quatuor, aquae cichorii, fumariae unciae binae. Stent in infusione sex horis, & coquantur in diplomate. Duo infusa commisce. Coque in diplomate per horas sex. Destilla per alembicum. Dantur unciae quatuor cum semuncia sachari, cinamomi drachma & scrupulo diamargariton. Destillatum Fernelii: Scordii manipuli duo, calendulae, morsus diaboli, pimpinellae, hyperici, betonicae, maioranae, buglossae, scabiosae, saluiae, singulorum manipulus, hyssopi, melissae, an. sesquimanipulus. Aque quantum satis ut immergantur. Stent ad solem per dies septem. Exprimantur uiolente. Infunde liquori materiam nouam, & repete digestionem indies agitando. Liquorem immitte in cucurbitam. Adde radicum tunicis, tormentillae, seminum carduibenedicti singulas semuncias, zedoariae, nucis moschatae, charyophyllorum singulas drachmas, macis semidrachmam pimpinellae sesquidrachmam, croci drachmam, mithridatii optimi libram, theriace ueteris trientem. Digere per dies septem, uitro clauso. Destilla in balneo. Ita Rhondeletius: Theriacae optimae libram, acetosae manipulos tres, florum chamaemeli, carduibenedicti, herbarum graminis, pulegii binos manipulos. Digere in uino albo & destilla. Eiusmodi aque theriacales sunt polychreste ad maxima mala; ut sunt apoplexia, paralysis, pestis, quartana, hydrophobia, lues Gallica, uenena queuis assumta & admota, & c. Fit & acethum theriacale, ex aceto & theriaca infusis & destillatis, quo Fracastorius utitur cum terra Lemnia ad ulcera Gallica. ( Eiusmodi acetum Ioh. Hartmannus Beyerus etiam infusione facit. ) Aqua bezoartica Langii: Tritorum carduibenedicti, radicis enulae singulae unciae, zedoariae, imperatoriae, carlinae, dictamni albi, angelicae singulae sescunciae, gentianae, pimpinellae, tormentillae, trium santalorum senae drachmae perasitae, serpentariae unciae singulae, Ualerianae semuncia, musci scrupulus cum quinque granis, caphurae scrupuli duo cum dimidio, theriace, mithridatii singulorum unciae duae cum semuncia, aquae uitae secundae destillationis libras septem. Digere biduo. Lento igni destilla. Utere unciis duabus. Bezoartica Beyeri: Recipe fol. scordii rutae, artemisiae, rad chelid. mai. angelicae, zedoar. quaternas uncias, siccatis, incisis & tusis, adde fermenti acris uncias quatuor, aquae carduibenedicti uncias octo, aceti bezoartici Beyeri libras quatuor: macerentur loco calido uase clauso per dies 14. Destilla in balneo Mariae ad siccum. Aquam cohoba. Aqua epileptica Langii, aliis carbuncularis: Florum tiliae manipuli tres, flor. lilii conuallii manipuli quinque, semin. poeoniae conquassatorum semuncia. Infusa in quinque libris uini albi optimi per dies quinque, destillentur lento igne balnei. In destillato macera florum rorismarini semimanipulum, florum lauendulae manipulum, herbarum rutae manipulum, florum bethonicae semimanipulum, stechados Arabicae pugillum, radicum poeoniae drachmas duas cum dimidia, radicum fraxinellae drachmas duas, scyllae preparatae sesquidrachmam, pyrethri sedrachmam, uisci querni drachmas duas, castorii unam, charyophyllorum duo scrupula, nucis moschatae scrupulum, rasurae ungulae alcis, cardamomi, nucis moschatae, singulos scrupulos, macis sedrachmam, cranei hominis anterioris drachmam, coraliorum rubeorum calcinatorum scrupulum, calcis smaragdi scrupulum medium, mithridatii tres drachmas. Digesta omnia destillentur denuo. ( Uel: Scobis ligni cupressi uncias duas, uisci querni uncias tres, sem. poeoniae unciam, rasurae cranei humani, cornu ceruini optimi singulas sescuncias. Infundantur aqua cinam, & florum poeoniae ana: ad tres digitos stent in digestione per mensem. Destillentur ad secundum cohobium. Destillatum misceatur cum saccharo uitriolato ad acorem. ) Aqua Zuingeri epileptica: Stibii libra, tartari ex uino albo, salis usti singulae trientes. Tenuissime trita pone in magno catino, & adhibe ignem reuerberii circumquaque, ut euadat placenta argentea: ( regulus stibii ) tere hanc subtilissime. Torre in patella figulina non uitrata, uersando semper, ne fundatur, idque donec auri perfecti colorem acquirat. Lauando extrahe subtilem calcem, cuius cape uncias duas, uini albi stomachalis duas libras, cinamomi semunciam. Misce. Digere in balneo per dies uiginti uase clauso. Destilla aquam lento igni. Dosis drachma cum sacchari & moschi momento. Elixyr uitae: Specierum diambaris, diaxyloaloes, singulae unciae, diathodon abbatis unciae duae, florum & surculorum rorismarini, zingiberis in India conditi, nucis moschatae in India conditae, singulae sescunciae, calamiaromatici in India conditi, enulae campanae, pimpinellae, cinamomi singulae semunciae, spiritus uini, uel aquae cinamomi ( aut spiritus uini, cum quo extractum est, anisi oleum, uel macis, uel charyophyll. aut nucis mosch. ) pars terde Extractis. tia; uini maluatici partes duae. Affundantur illis ad sex digitos, stent in digestione per mensem, & indies moueantur. Omnia autem pulueranda, aliis quae puluerari non possunt incisis, terantur affusa aqua cinamomi, ut fiat pasta. Indies autem dum macerantur, affundatur de uino maluatico; ut tandem sex digitos exuperet. Tandem destillentur aquae tres, quarum singulae seruentur seorsim. In usu commisceantur cum tertia parte syrupi aceto¬ sitatis citri; uel cinamomi, & c. pro necessitate. Eiusmodi aquae etiam fiunt res permiscendo cum fecibus uini in pastam; quae sinitur in digestione menstrua cum parte spirit. uini charyophyl¬ lati. Inde fit destillatio. Aqua caponis instaurans ex Gesnero: " Pulpa capi fatigati occisique, detracta pelle, pinguedine, & sordibus, abluatur aqua nenupharis & lactucae. Adde conseruarum uiolarum, florum nenupharis singulas uncias, conseruarum borraginis, buglosse singulas sescuncias, semin. papaueris albi, lactucae singulas drachmas, pulueris diamargariton frigid. sesquidrachmam, succi pomorum odoratorum uncias duas. Mista digere in diplomate, & destilla. Da conualescentibus a febri. Fit & aqua capi ad alios usus, ut ad oppilationem epatis, icte¬ rum, & c. Capo purgato, cocto, tuso, adde aquae uiol. bethonicae, endiuiae, lupuli, cuscutae, cichorii singulos quadrantes, succi pomorum redolentium trientem cum semuncia, decocti capi macri libram, santali citrini drachmam cum duobus scrupulis, spodii drachmam, cinamomi didrachmam, caphurae grana quinque. Coque in diplomate horis quatuor. Expressum fortiter destilla. ( Si addideris destillato spiritus uitrioli quantum satis ad acorem tenuem; obstructiones expedit fortius. ) Aqua odorata: Aquae rosaceae. Puluerum styracis calamitae, laseris, cinamomi, charyophillorum, & c. Infunde aquam pulueribus, ut excedat duos digitos. Digere per dies septem. Infunde in cucurbitam, ad alembici rostrum pone rosas fragrantes, ambar, & moschum. Destilla in balneo. Rectifica insolando. Porro componuntur aquae etiam ad alios usus, ueluti: Ad uermes: Recipe rasurae cornu ceruini uncias duas, myrrhae, croci, an. drachmam, centaurii minoris, foliorum persicorum, nucleorum persicorum, rutae, seminis cinae singulas semuncias, nitri drachmas tres, colcotaris, tartari calcinati, singula didrachma, corallinae manipulum medium, scobis ligni coryli manipulos duos. Macera in decocto cornu ceruini cum aniso, per dies decem. Destilla aquas tres. Ad menses promouendos: Pulegii, artemisiae, prassii, calamenti, singulorum recentum duo manipuli, castorii, myrrhae, sagapeni, sabinae, ocymi, radicum rubiae, seminis urticae, seminis leuistici, radicis gentianae singula didrachma. Tusa conspergantur apua stillatitia pulegii & aque cinamomi, ut fiat pasta humida. Macera per dies aliquot, & destilla. Aqua somnifica Sauanorolae, descripta a Langio: Est descriptio Saladini de Asculo, qua post¬ ea plurib. Opii uncia, capitum allii sumero duo, pistentur, & destillentur in balneo per uitrum. Dosis gutta una uel duae ex uino. est tributa, in¬ ter quos est & Helidaeus, & c. Tel: Herbae bella donna seu stramoniae quantum uis. Addito croco destilla. Dosis uncia I. Alia foris usurpanda: Hyoscyami, corticum mandragorae, uermicularis, florum nympheae, melanthii, fabae inuersae, papaueris nigri, semperuiuii singuli manipuli. Recentia iusa, destillentur. Alia, cuius odor duntaxat accipitur: Opium, mandragora, cicutae succus, semina hyoscyami, & c. Irrigata illa aqua papaueris, destillentur balneo. Destillato infunde diambrae species & muscum, & c. ) Aqua syncopalis Langii: Aquae rosaceae libras duas, aceti rosacei libram unam, maluatici selibram, rosarum rubrarum sescunciam, florum rorismarini, maioranae an. sesquidrachmam, zedoariae drachmam, coriandri scrupula duo, cubebarum, nucis moschatae, macis charyophyllorum an. drachmam mediam, cinamomi duo scrupula, spec. diamusci drachmam, xyloaloes semidrachmam, caphurae scrupulum medium, ambrae grana quatuor. Infunde diebus quatuor, ( uel coque ) destilla per balneum. Ad asthma: butyrum sulphuris sublimando facti unciam, rad. elle bori nigri, scillae praeparatae, scordii, fol. & radicum tussilaginis, rad. elenii singulas semuncias, calamenthi, hyssopi singulos manipulos, croci drachmam, gummi ammonii duas drachmas, succi glycyrrhizae unciam. Mista omnia incorpora cum oximelitis scyllitici, & elleborati ana, quantum satis, ut consistentia mellis fiat. Digere per dies aliquot. Destilla in cineribus. Aqua febrifuga, quam Regis uocant: Recipe sulphuris citrini, aluminis rochae, salis gemmei ana libras duas, boracis, mastichis, singulorum unciae duae. Puluerata mistaque destilla per alembicum gradibus ignis. Exit aqua alba turbida. Filtra per linteum. Adde moschi puluerati grana quatuor, aquae rosaceae semunciam. Sine subsidere. Usus ad uulnera, odontalgiam, febriles paroxysmos. ( Quidam etiam potum praebent de ea aliquid in liquore competente. ) Aqua ardentissima: Uinum uetus nigrum optimum, immitte calcem uiuam, tartarum, salem ammonium, uiuum sulphur. Macera. Destilla aquam caute. Rapit ignem ut naptha. Uel: Uini praestantissimi libra, salis manipulus, fecum uini generosi, que s. Macera, destilla. Mizaldus. De Extractis. Aqua Portae ad faciei nitorem: Cochleas pone in fictili per triduum sub dio, ut fiant famelicae. Recipe postea magisterium talci, uel magnetis. Misce cum oui albo ad pulticulam. Hac illine ollam aliam. In eam iniice cochleas, ut absorbeant pultem. Ubi absumserint, & excrementa posuerint: exemtas tere cum testis. Destilla per retortam leni igni aquam. Alia rubificans faciem: Grana paradisi, cubebas, charyophyllos Indicos, rasuram praesilii. Infunde in uini spiritu; macera in fimo & destilla. A¬ qua destillata ablue faciem saepe, & frica linteis. Aqua ocularis Iohannis de Uigo: Succi foeniculi, chelidoniae, rutae, eufrasi ae, an unciae duae, mellis drachmae decem, sarcocollae, stibii, thutiae, aloes an. semuncia, fellis caprarum, gallorum, gallinarum, ana drachmae due, nucis moschatae, croci, charyophyllorum ana. uncia, sachari candi de syrupo rosaceo drachmae sex, hepatis hirei sani unciae duae cum dimidia, anthos manipulus medius. Epar incide; reliqua tusa misce; & destilla bis. ( Potes rectius destillare per descensum ad solem. Ignea enim uis oculares laedit. ) Ad robur dentium: Frondes rorismarini, saluiae, rubi, radix tormentillae, nux cupressi, locustae quernae, gallae cortices radicum iuglandis, folia mespilorum, myrti, & c. Haec macera uino rubro styptico, uel succo omphacitidum uuarum. Destilla uice secunda. In destillato solue aliquantum aluminis, uel spiritus uitrioli. Ad exemplum dictarum possunt plurimae excogitari. Sic ad calculum: Aceto infunde saxifragam albam, radicem anonidis, sem. uesicariae, sem. urticae, rad. petroselini, urticae, & c. Item lapides ludaicum, cancri, cinabaris natiuae parum, macera & destilla. Et ne sim asymbolos in tanta foecunditate; ad paresin eiusmodi compono aquam: Sarsae par. ligni guai. ternae unciae, ligni sambuci, querni, conorum abietis, nucum cupressi unciae singulae, rad. ebuli, rad. elleb. nig. nostr. rad. esulae, radicis Iridis nost. singulae semunciae, herb. saluiae, uerbenae, primulae ueris, chamaep. singuli manipuli, oss. pedum bubulorum contusorum manipuli quatuor, salis iuniperini manipulus, commista omnia conspergantur aqua aluminis, & uerbasci an. q. s. ut fiat pasta, uel puls liquidior, quae in fimo digeratur per octiduum. Adde postea ranas numero duodecim, lumbricorum libram mediam, carnis caninae, uulpinae singulas trientes, pulu. rorismar. uncias tres, salis absynth. manipulum. Macerentur iterum triduo, postea destillentur in balneo cum cohobio. Destillata aqua rectificetur. Ex reliquiis fiat alkali, quod aquae destillatae adiiciatur. Lib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. Tract. Ii. Caput Xxxuii. De alkali. Tantum fuit de aquis stillatitiis. Coagulum specificum est essentia materialis terrea, concreta in consistentiam siccam per coagulationem. Quanquam itaque etiam alia sunt coagula magisteriorum; & coagulent nonnunquam etiam olea & tincturae; distat tamen hoc a caeteris, quod non tantum extractum specificum sit, sed & materiale magis & compagis siccae, licet nonnunquam in puluerem redigatur. Coagulum extractum est duplex: lapillus, & bolus. ( Ita uocabulis uti cogimur, quando res aliter designari commode non potest. ) Lapillus est coagulum extractum per humorem, ex quo concrescendo existit substantiae friabilis & uitreae. Solus enim humor extractionis huius medium est. In humore etiam lapillus coagulat, quanquam modo spissior & ueluti lutum sit, modo dilutior. Ita est & uitreae nature, quod attinet consistentiam, & fragilis, licet non semper particulae sint grandes, sed non raro sal. uulgaris, aut concretionum niuearum, pruinaeue instar. Lapillus est duplex: alkali & glacies. Alkali est lapillus salis modo ex calcibus reuerberatis per humorem extractus dissipatoque humore coagulatus. Alkali itaque tunc nominatur principaliter, cum relicto impuro segregatoque corpore, essentia forma huius lapilli elaboratur. Cum uero integrae res calcinatae & diffusae ad solidam consistentiam reducuntur, ut cum sal communis soluitur humore & iterum coagulatur: item cum margaritae calcinantur totae, soluuntur & coigulantur uicissim, magisteria per se sunt; at alkali ex similitudine uocantur. Non omne quod in humore soluitur & uicissim coagulatur, est alkali. Inueniuntur enim & flores, tincturae, calces magistrales, & c. solubiles. Eodem modo & sal magistralis, qui est unum ex principiis, differt ab alkali, quod hoc sit extractum; ille uero tantum separitum magisterium, quod non habet uim totius essentiae, sed est eius pars tertia. Alkali autem rerum ex tota fit essentia, ita ut interiores uires secum uehat, corpore separato duntaxat. Extrahitur ex uegetalibus, animalibus & mineralibus, quae in cineres uel calces tota reuerberantur, optime clauso uase & stipitis commissuris, ut ne tantillum quidem essentiae possit auffugere, maneanique uolatilia cum fixis. Calcinata si opus est teruntur, & proprio humore, uel analogo perde Extractis. fusa extrahuntur in lixiuium essentiale, quod per calorem siccum coagula¬ tur secundum artem. Potissimum cineres rerum perfunduntur aqua propria uel fontana, cum aqua digeruntur triduo post fornacem calentem. Effunditur liquor, & colatur aliquoties per chartam in linteo positam super uase. Coagulatio fit in uitro. Duplex enim lixiuium est, elementale, ut quod sit ex uulgari cinere, in quo sal potius est elementalis quam essentialis, licet nontotam perdat rei naturam, & essentiale, de quo hic. In quibus plus est fixae substantie quam uolatilis, ut essentia, uel nullam uel non admodum notabilem faciat iacturam, ea etiam aperte possunt in calcem uri. Et tunc etiam aqua feruens affunditur, instituiturque maceratio diuturnior crebro mutato menstruo. Omnino studendum est, ne proprius & radicalis humor comburatur, maneatque tantum uel arena, uel sal elementalis, qui nihil uel parum habet de essentia. Alkali potissimum sit ex uegetalibus & animalium partibus: ex mineralibus autem non multis. Nam plaerumque loco alkali conficitur magisterium calcis, uel stores essentiae quintae aut tincturae, & c. ut in metallis & gemmis. Alkali tamen plumbi, quod & dulcedo uocatur, ad tincturarum modum sit per acetum destillatum soluendo coagulandoque. Depuratur repetitis operibus, attenuaturque ita, ut etiam eliquescat. E lapidibus calcariis promtius efficitur: Aqua seu humor cum quo extrabitur, debet esse aqua pluuia, uel stillatitia, ne fontanarum gypsum, tophus aut aliae peregrinitates admisceantur. In uegetalibus accipimus eiusdem speciei aquam, quae prius ex illis modico balneo sit destillata: ueluti ex absynthio aqua elicitur citra combustionem fecum. Hae postea clauso uase calcinantur in cineres, quibus affunditur aqua prior modice calefacta. Tamdiu autem affundi debet, donec in cineribus nulla sentiatur acredo. Deinde eandem aquam nouis affundimus cineribus, quousque euadat acerrima: Ultimo affunditur aqua feruens. In colatorii fundo, eiusdem herbae ramenta loco straminis ponuntur: atque ita uirtus augetur. Interdum coquuntur cineres in aqua crebro mutata, donec salsugo sit elicita, scilicet tunc cum sunt firmiter compactae, quomodo solet fieri etiam in alumine & sale nitro extrahendo. Si opus est, cinis extractus iterum calcinatur, & porro perfunditur aqua. Sed tunc potius sal fiet elementalis. Lixiuia coagulantur diuaporando super igni prunarum lento. Prius tamen colanda sunt diligenter per crassum pannum: Uitandus ignis uehemens est, ne sal uolatilis pereat. Itaque & malunt quidam uti destillatione, qua aqua abstrahatur. Nec coquitur ad siccum, sed tantum ad melleam consistentiam ut ex olla eximi possit, item ne urinam sapiat. Reliqua humiditas sinitur modesto sole difflari. Si nimia est quantitas lixiuii, ut uas capere id nequeat, perpartes infundatur, uel diuersis ollis coaguletur. Nonnulli primum extrahunt aquam postea oleum, tertio calcinant: & alkali per aquam colligunt: hoc imbibunt oleo suo, siccantque & terunt. Combustilia ne urantur nimium, ne arenescat aut uirescat cinis. Alkali coagulatum rectificari debet solutionibus, filtrationibus & reductionibus crebris. Filtrum autem esto chartaceum, uel solutio clarificetur cum albo oui, ut sacharum. Soluuntur autem aqua rosacea uel simili irrigata super marmore, & c. per deliquium. Alkali anthillidis. Anthillis herba comburitur super scrobibus. Aqua aspersa in illis colligitur massa, quam sodam appellant, quanquam etiam fiat dum lateres coquunt, herba illa, uel calcarios lapides urunt. Soda seu cinis ille induratus saxi more, molis teritur in puluerem tenuem. Coquitur in ahenis affusa ad libram unam aquae pluuiae amphora, ad tertias residuas per horas quatuor. Ab igni remota, sine subsidere per horas duodecim, ut aqua fiat limpidissima. Effunde per colum. Fex coquitur denuo in alia aqua, idque etiam tertio, donec acrimonia excesserit. Aquae coagulantur super igni in alkali. Ex quinque libris herbae aiunt prodire unam salis. Alkali hyperici ad pleuritin. Hipericum aridum uase clauso calcina in fornace laterum. Cinerem tere, & coque in aqua propria ex alio hyperico destillata. Aquam facto sedimento cola, affunde aliam, & extrahe donec acrimonia cesset. In menstruo infunde calcem nouam ter quaterue, & ultimo aquam synceram infunde, ut exeat quod acre est. Lixiuia coagula, salem solue per deliquium, filtra, reduc, & hoc aliquoties repete. Ad hunc modum fit alkali ex chamaemelo ad dysurian: e cimini herba tota: ex saxifraga, & thaphia, ad calculum & lumbricos: e bibinella ad cruditates & hydropa, pestem, phthisin, & c. E gentiana ad febres, obstructiones, menses cessantes, & c. Gratiola ad hydropem: ononide, & stipitibus fabarum ad calculum: e toto iunipero ad uenena: ex artemisia ad uterum expurgandum, & sic etiam e melissa, & innumeris aliis. Alkali Imperatoriae. Siccatam calcina ad albedinem in clibano per triduum. Salem extrahe cum aqua eiusdem herbae stillatitia. Filtra lixiuium, refunde cineribus tertio. Coagula, & inter coagulandum despuma purgaque per oui candidum. Si coagulum non sat albet, resolue, filtra saepe, & reducito. Ita fit alkali ex polypodio, & lignis buxi, fraxini, guaiaci, & c. Quorum dosis a scrup. i. ad drachmam, ad sudandum. Alkali limonum: Limones tusos cum corticibus destilla. Caput mortuum siccatum in uase clauso lutatoque calcina igne reuerberii. Calcem extrahe per stillatitiam propriam. Filtra saepe & coagula. Usus in calculo. De Extractis. Alkali ex hordeo secundum Dornaeum: Polentum seu tostum hordeum in mola frange in particulas crassiusculas. Affunde aquam feruentissimam. Stent donec refrigescant. Aquam decola per setaceum. Refunde aliam, & procede priore modo, repetendo toties, donec substantia, exierit, relictis siliquis uanis. Fit inde spiritus seu a¬ qua urdens saepe destillando. Liquores coque ad mellis spissitudinem. Destilla, & cum suo spiritu sublima toties, donec ab omni phlegmate liberentur. Residuum corpus in fundo exicca in umbra, uel diuapora. Calcina in cineres perfectos igni ualidissimo. Affusa aqua feruida bulliant, subsideant. Clarum effunde, & rem repete, ut in soda. Ubi nihil deprehenderis acredinis in fecibus, abiice eas, & aquas cola limpidissime, & coagula. Ita facere potes cum expressis succis omnibus uel decoctis, ut cereuisia, mu¬ sto, & similibus. Alkali sanguinis: Sanguinem concretum aqua abiecta calcina fictili clauso in cineres, quos coque in pluuia: salem extrahe. Facit ad arthri¬ tin. Sumitur sanguis hirci, cerui, & c. Alkali oleorum expressorum: Destilla olea expressa usque ad spissum, donec aquea pars tota sit exhausta, & in cucurbita maneat materia crassa. Fit hoc igni per gradus, ne tamen nimis celeriter fluat oleum. Quod in fundo restat, mitte in aquam fontanam calidam: & si quid pingue innatat, tolle. Destilla per lacinias. Aquam destilla, materiam exicca. Aquam destilla- tam diuapora totam, & sal in fundo erit. Materiam illam siccatam cal- cina in albos cineres, & per aquam prius extractam coque, uel fac lixiuium, quod coagula in salem, & rectifica. Duos sales coniunge. Alkali fecum uini, cereuisiae, & c. Feces calcina in reuerberio. Macera calcem in balneo affusa aqua. Abstrahe per lacinias, & coagula. Alkali chalcanthi: Uitriolum calcina uase clauso in colcotar: Ex hoc per phlegma, quod prodit dum spiritus chalcanthi conficitur; extra¬ he salem: quem resolue & coagula quinquies. Sal Colcotarinus. Aliter: Colcotar perfunditur aqua pluuia, & sal in eam ingreditur, reditque per coagulationem. Rubedo reliqua si quinquies uel sexies iterum calcinetur, & eluatur semper salsedo: tandem dulcis relinquitur, & uocatur dulcedo uitrioli, quae maior est, si ex uitriolo Ueneris paretur: & praesens est in ulceribus malis re¬ medium. Alkali tartari: Calcina in reuerberio tartarum, donec sit albissimum, & totum intus forisque combustum, uase clauso in fornace calcariorum. Exemtum tere, affusaque calida ( seu pluuia, seu propria stillatitia ) probe Lib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. agita. Sine subsidere. Aquam claram affunde. Repete hoc quater, quousque acredo e tartaro exierit. Cola aquas per chartam aliquoties. Coagula & rectifica. Aliter: Tartari crudi libram in nodum lintei albi coniice, & pinguedine infice & irriga per totum. Pone in fornace anemia, & calcina per horam aut amplius, donec albescat. Tere, cauens ne inter terendum soluatur. Affunde feruentem aquam quadruplam, extende linteum album super olla, facta fouea, cui impone emporeticam, infusam aquam cola, colaturam in ferreo lebete coagula. Ita fit alkali ex calce uiua, talco, marmore, puluere laterum, & c. Cum aqua quintupla fere. Calx coraliorum & margaritarum, quanquam ita possit elaborari, ut tota abeat in liquorem: tamen etiam reddunt alkali, cum post primam calcinationem subtilissima pars extrahitur, ut alkali assolet. Alkali sulphuris. Sulphur figitur & calcinatur. Cum proprio phlegmate sal extrahitur. De hoc Picus: Uidi e sulphure extractum salem, qui ignem contemneret, fulgidus, candidus, & c. Fit etiam dum oleum paratur ex linteis, sulphure oblitis, & in cucurbita suspensis inflammatisque. Sal adhaerent lateribus. Tale quid accrescit etiam campanae, dum spiritus excipitur. Sed haec accretio uidetur rectius flos, aut fuligo appellari, quam alkali. In aliis destillationibus nonnunquam item tale quid euenit, ut cum sanguinis oleum comparatur: cum stibii spiritus, uel oleum rubeum, cum item sulphuris, & c. Alkali Ex Compositis. E tartaro & nitro: Tartari albi & nitri pares tere, misceque in lapide. Cape carinum seu crusibulum sat amplum pro puluere capiendo. Candefacito: iniice parum pulueris, ut sal nitri deflagret, postea iterum aliquid, idque donec totum inieceris. Catinum exime igni, tere materiam, & cum aqua stillatitia fac lixiuium, quod filtra & coagula in salem. Apud Paracelsum multae extant compositiones titulo alkali, ut alkali thutiae, haematitae, auripigmenti, stibii, lithargyri, & c. Sed non sunt omnes merae essentiae, & interdum etiam magisteria calcium solubilium, quandoquidem etiam tota possunt resolui, per elaborationem repetitam: & pars est sal ustus, pars calx magistralis in plurimis compositionibus. Ita fiunt: Alkali thutiae ad strumas: Recipe thutiae trientem: salis fusi, calcis uiuae singulas selibras. Ex sale & calce fac stratum unum, impone ei stratum ex thutia, & sic deincepsper uices. Calcina in reuerberio gradu quarto, collige salem ex calce per aquam stillatitiam. Alkali haematitae ad ulcera cruentantia: Haematitae quadrans, luti oriende Extractis. talis, boli Armeni, singulorum tantundem. Cum gummi tragacamthae, aceto soluto fiat bolus. Reuerbera hunc quarto gradu ignis. Ex calce extrahe al¬ kali. Hoc alkali syncerum est, si recte agas. Alkali crystalli ad calculum: Boracis didrachma, salis gemmae sex drachmae, salis fusi uncia. Misceantur, & de mistura fiat stratum unum. Alterum stratum sit de crystallo pallente puluerato. Calcinentur per horas duo¬ decim in gradu quarto reuerberii. Extrahe alkali. Alkali auripigmenti ad cancrum. Auripigmenti quincunx, fuliginis semuncia, ( forte intelligendum pompholigis uel realgaris ) salis ammonii quadrans. Calcinentur gradu quarto horis uiginti quatuor. Ertrahatur alkali. Alkali stibiatum ad ulcera: Colcotaris & florum aeris singulos trientes misce, & cum stibii duabus unciis uicissim sterne, calcina in reuerberio, & alkali collige. Uel: Stibii libra, salis ammonii praeparati quadruplum, miscentur & digeruntur in fimo per mensem in aquam, quae effunditur & filtratur. Colatura coagulatur. Coagulum soluitur spiritu uini rectificato, extrahiturque alkali, quoad gustus arguat nullam restare acrimoniam. Tandem coagula. Ita fere & Euchyon componit Alkali. Lixiuii facti ex cinere quercus & calce uiua partes septem: salis gemmae subtilissime triti partem una solue, & bullire sine in caldario ad medias. Refrigerata filtra, & insola, donec in summo inuenias salem, quem caute exime. Alkali ad metalla fundenda. Recipe cinerem, lignum quernum uetus putre, tartarum calcinatum, bene contere, addeque parum calcis uiuae. Affusa aqua feruente extrahe omnem salsedinem aqua mutata. In lixiuio nouam materiam infunde. Cola, coagula, uel secundo adde tartarum calcinatum, cinerem, salem, & calcem, ageque per manicam Hippocratis. Alkali ad tympananiten. Iuniperi tota substantia concisa, ebulus, radix sambuci: illius quidem manipuli sex, horum singuli manipuli. Foeniculi, carui, meu, asplenii, epaticae, cuscutae, singulae semunciae, limati chalybis aceto praeparati libra. Mista calcinentur in reuerberio quoad satis. Extraha¬ tur alkali cum aqua alkekengi. Huius loci est sal theriacalis, ita praeparatus: Res illas quas Galenus commemorat cap. 19. ad Pisonem, cum uiperis uel trochiscis uiperinis calcina ( uiperis tamen prius sigillatim tostis, ut uenenatus halitus abeat, & c. ) in exactum cinerem uase undique firmiter clauso. Extrahe alkali cum aqua the¬ riacali, uel scordii, aut simili stillatitia. Ita sal Theriacalis fieri potest: Si theriacam Andromachi misceas cum Ualeriana, scordio, & similibus, affusa aliqua parte spiritus uitrioli, ut fiat pasta, quam calcines in reuerberio, indeque salem elicias. Sal stomachalis: Extrahe aquam ex cinamomo. Reliquiis adde absynthium Ponticum, galangam, nucem moschatam, mentham, zingiber, & c. Calcina in cineres uase clauso. Extrahe alkali per extractam aquam cinamomi, uel per aquam absynthii: & postea cum coagulaueris, solue cum aqua cinamomi, filtra & coagula denuo. Eo modo potes concinnare sales epaticos, cordiales, renales, lienales, uterinos, arthriticos, & c. Ueluti epaticus sal fieri posset ex lauri foliis & baccis, rhabarbaro, absynthio, calamo aromatico, Eupatorio, sandalo, rosis, & c. Sal cordialis ex floribus cordialibus, melissa, roremarino, margaritis, coraliis, cinamomo, croco, ligno aloes, chariophyllis, & c. Sal renalis ex pipere, zingibere, uesicariae fructu, petroselino, pimpinella, semine & radice urticae, iunipero, & c. Sal lienalis ex scolopendrio, fumaria, cuscuta, rad. asparagi, tamaricis, iuniperi, capparum, calamo aromatico, & c. Sal ad Gallicam: ex fumaria, schoenantho, guaiaco, & c. Sal ad uterum: ex melissa, roremarino, pulegio, & c. Salarthriticus: ex uerbasco, chamaepithyde, ebulo, cornu hircino, guaiaco, uerbena, lauri baccis, & c. Solent porro eiusmodi salibus non tantum colores suarum rerum, sed & sapores odoresque conciliari, per imbibitionem propriorum succorum, seu tincturarum, ueluti sal uiolaceus tingitur succo uiolae expresso & colato: siccatur lentissimo calore, & teritur: sal absynthii succo eiusdem, & c. Sal sandalinus, tinctura sandali aspergitur: sal croci, tinctura eiusdem. Ita sal cinamomi saporem suum accipit ab extracto per uini spiritum, & c. Alias sapor salium est salsus uel amarus, & color albus, quibus intima uis specificaque est coniuncta. Salibus alkali cognatus est sal practicus, qui fit ex mistura salis nitri & ammonii aequali. Soluitur per se & in olla rara locatur in cella, ut per ollam penetret. Alius est philosophicus apud Pa¬ racelsum ex multis compositus. In huius externa superficie coagulatus colligitur. Sal alkitram, seu artis, qui & philosophicus, fit ex capitibus mortuis aquarum fortium. Sal rebisolleus conficitur ex urina coagulata. De Extractis. Tract. Ii. Caput Xxxuiii. De Crystallis. Glacies est lapillus fragilis per conglaciationem Chymicam factus. Congelatio autem eiusmodi sit, humore aqueo secedente, & congelabili succo consistente in formam lapilli, quod sine calore euidente etiam in cella fieri potest. Si tamen pars aquositatis diuaporando dissipatur, opus procedit citius. Itaque & lixiuia glaciei solent decoqui ad crassitiem sapalem, aut sedimento facto, quod aqueum innatat, depleri. Reliquum congelat eo facilius. Omnino res quae habent succum congelabilem, soluuntur in humorem lixiuii, per aquam competentem, aut si proprium habent, is relinquitur. Lixiuium colatur diligenter ad purum, uel si secum quid una est, ex illis lapilli existere permittuntur, & postea abluuntur. Colaturae pars sapalis disponitur in suis alueolis loco apto: quod si penetrans ualde est, uitrea uasa conducunt. In his ut plurimum bacillos collocamus ex lignis abiegnis uel similibus non pinguibus, aut etiam stipulis, & c. Quibus lapillus glaciei accrescit. Nonnunquam & per se consistere sinitur. Concretione facta, repurgatur glacies ablutione in aqua limpida celeri manu: aut si interna quoque est impuritas, soluitur aqua destillata, colatur per filtrum chartaceum, & congelatur denuo. Glacies eiusmodi duobus distinguitur nominibus: uocatur enim crystallus interdum, interdum uitriolum: quanquam & nomen salis uel alkali utrique soleat interdum ex analogia confectionis & formae, tribui. Crystallus est glacies alba, perspicua ad instar lapidis crystallini. Quanquam enim alia magis perspicua sit alia, & nonnunquam nubeculis perturbetur, summae tamen puritatis comes est crystallina perspicuitas, quae ultimo fine in his requiritur. Inde & nomen a crystal¬ lis naturae huc translatum est. Conspirat autem cum forma consistentiaque crystallina etiam elaboratio per congelationem. Itaque etsi & alia crystallinam consistentiam & formam habeant, ut sales quidam, hydrargyrus saepe sublimatus & similia: crystalli tamen non dicuntur proprie, nisi & confectionis ratio respondeat, fiatque extractio essentialis. Hinc fit ut & sales plurimi, qui natura sua sunt sales, in hanc classem cadant, differantque ab alkali modo confectionis, & forma. Excellunt hic alumen, borax, sal gemmae, qui & crystallinus, sacha¬ rum crystallinum, & alia. Alumen. Aut ex aquis mineralibus excoquitur in cortinis plumbeis ad spissum, posteaque coagulatur in cupis ligneis, aut ex terra & lapidibus, & c. & Quidem terra in lacus ligneos quadrangulos seu castella imponitur, ibique affusa aqua maceratur indies agitando. Aqua in piscinas emittitur, ibique colligitur quanta placet. Inde excoquitur in cortinis plumbeis quadratis ad iustam spissitudinem, tuncque est simile farinae. Hoc ubi refrixerit in peculiaribus uasis: in cupis postea coagulatur. Quidam tamen modice coctum liquorem sinunt in cupis sedimentum facere. Clarum quod est, effundunt in cortinas, & inspissant. Id autem fit tunc, cum uena mera est. Sin uitriolum coniunctum est affunditur urina statim in capellis, uel etiam postea, cum pars clara recoquitur, & chalcanthum ad fundum secedit. Terra semel exhausta, in cumulos subdiales congeritur, ibique per annos aliquot nouum concipit alumen. In cortinis quoque aliquid terreum splendens accrescit fundo, quod exemtum cum noua uena miscetur. Nonnunquam & terra non eluta statim digeritur in cumulis. Saxa aluminosa prius reuerberari in rubedinem necesse est, neque tamen nimis, nec minus. Usta congeruntur in cumulos, & per dies 40. aqua perfunduntur, ut soluantur. Ea calx in bullientem aquam in sua cortina iniicitur & soluitur cum agitatione crebra, & separatione contumacium partium. Solutio recocta & purgata in lacubus suis congelascit in alumen album ex albauena, roseum ex rubeo, mista albedine. Pyritae aluminosi uruntur, usti aliquot menses in aere finuntur mollescere. Diluuntur in uase, dilutum inspissatur & coagulatur in alumen. Aliud ex compositis. Salis gemmae unciae nouem, salis uulgaris ter fusi bes, uitrioli albi unciae duae, Uitrioli Romani selibra, aeruginis uncia. Trita mistaque calcina in furno laterum triduo. Adde calcis uiue semunciam, cineris sarmentorum, uel fecularum uini, uncias duas. Tritis affunde aquam pluuiam. Fiat lixiuium, quod saepe filtra, ut fiat purissimum. Decoque ad siccum. Solue iterum aqua pluuia. Filtra, diuapora, solue, & reduc etiam tertio. Tandem resolue, & lixiuium coque ad dimidias, & iniice in ut ceolos cum foris seu tabulatis inaequalibus, in quibus dispositi sint baculi pinei non pingues. Sine congelare. Possunt tamen etiam sine baculis fieri buccellae crystallinae, ut in borace. ( Aluminis apparatum Baccius sic describit: Foditur lapis aluminis scabrosus candicansque aerugineis intercursantibus uenis, exciditurque in rudes glebas. Mox in fornacibus aliquot horis coquitur. Exinde insolatur ultra mensem: aquis immaceratur, quoad in laeuorem argillae modo solutus sit. Tum in feruentis aquae alueo per ministros in albissimum liquamen ducitur, hocque corriuato in magna capisteria lignea, tenacior pars addensatur ligno, excutiturque, ubi siccade Extractis. tum fuerit alumen. Ueteres liquidum alumen corriuabant in areas, & aestiuis solibus maturabant, quod uasis adhaesisset, excutiebant. ) Crystalli Salis Nitri. Sit dolium ligneum cum duplici podio, altero integro quod est in imo; altero pertuso instar cribri, quod sit in medio. Capiat autem quatuor aut quinque amphoras, & circa fundum habeat epistomium ad aquam educendam. Podium in medio insterne stramentis. Impone terram nitrosam, qualis tum ex certis locis, ut in Aegypto, sumitur tum ex stabulis pecudum, ut ouium, & c. Et ubi urina diu est effusa, ( quidam etiam cinerem aluminosum accipiunt ). Affunde aquam & agita bene, saepeque perinde ac si uelles uulgare lixiuium facere. Aquam muta donec nullam deprehendas in colatura per epistomium exeunte acrimoniam, uel terra sit exhausta. Ubi inferior capacitas dolii impleta est, uel sat lixiuii habes; per epistomium emitte, & cola per pannum densum. Coque in aheno ad medias. Decoctum effunde in labra lignea, ubi concrescat in conos, uel tessellas, uel bacillis annascatur. Si coni sunt impuri, solue denuo, filtra ad purum, & congela, idque potes quinquies repetere. ( Materiam nitri etiam arte potes concinnare, si murum purgatum asperseris, uel ablueris urina ouilla, uel equina. Concrescet ibi salpetrae; quo abraeso, iterum abluemurum, & consperge lixiuio, in quo prius sal petrae erat coctus & coagulatus. ) Elaboratio salis nitri, ut purissimi & magni fiant coni. Urceo ligneo nouo impone cinerem faginum cribratum. Affunde aquam pluuiam. Agita bene. Sine subsidere. Purum effunde. Affunde aquam nouam, & procede ut ante, donec sal exierit. Salem petrae, uel nitrum pone in aheno. Affunde lixiuii prioris ut nouem digitis excedat. Metire uero altitudinem salis petrae in bacillo antequam affundas lixiuium; & huic mensurae adde nouem digitos seu spithamam, ut scias quantitatem iustam. Lixiuio infuso, coque ad ignem & despuma cum pertuso cochleari. Si decoxeris ad eam altitudinem, quam de sale per se in baculo notasti: guttam unam atque alteram prunis iniice. Si scintillat flamma caerulea, satis coctum est: si non, coque amplius. Hoc facto, cola per linteum spissum triplex mundum in uas mundum, non nimis altum. Non imple ad summum. Pone loco frigido, iniectis spicillis ligneis abiegnis uel pineis non pinguibus: concrescere sine, concreta sicca. Si Styrias requiris, exiam congelato efficies. Recipe calcem uiuam, extingue eam aceto forti ea copia, ut fiat lixiuium, quod post sedimentum abstrahe & filtra. Admone ad ignem, & sine feruere. Iniice salem nitri paulo ante repurgatum Agita bene. Ubi refrixerint, cola per linteum spissum Coque & despuma. Guttis in prunas coniectis iterum explora num iusta sit coctio; scintillis caeruleis apparentibus cola in uas ligneum, ut concre¬ scant styriae. Magnae fient styriae in hunc modum: Calcis uiuae partes tres, cineris fecum uini partes duas iniice in uas mundum, ut totum impleant. Affunde urinam puram. Agita. Sine subsidere. Effunde caute. Quod effudisti affunde nouae materiae calcis & cineris, idque repete tertio, & age ut prius, ut lixiuium sit satis forte. Immitte hoc in ahenum, in quo sit sal nitri paulo ante confectus. Elabora eodem modo quo prius coquendo, despumando, colando, in uas effundendo & coagulando: fientque styriae magnae. Ex His Fit Sal Anatron Uerum. Recipe calcis uiuae libras quatuor, aluminis Hispani libras duas, uitrioli tantundem, salis tres libras. Bene tusis affunde uinum album, & bene agitando fac lixiuium. Stent in digestione per dies nouem. Recipe styrias praecedentes salis nitri librarum decem. Affunde lixiuii paulo ante praeparati tantum ut operiatur sal in aheno. Misce bene & solue. Coque ad medias. Cola: & salem cum alumine in fundo aheni inuenies, quae remoue. Aquam diligenter colatam sine refrigescere, & in quiete coagulari. Lixiuium effunde, & salem sicca. Est anatrum uerum. ( Sal anatrum ab aliis dicitur sal tartari; Dornaeo nitrum in petris specie usneae albae concrescens. Porro salis nitri confectionem uulgarem his descripsit Baccius: Fit salnitrum hodie ex acerrimo lixiuio, quod excolatur ex fimo eiusmodi stercoreque antiquato: uel putri etiam caemeteriorum macerie, terrisque simul studio computrefactis affusa pluries in tinis ligneis eadem aqua. Coquitur hoc lixiuium in magnis caldariis fitque sal nitrum longis fibris in fundo uasis concrescentibus. ) Sal Alembroth Euchyontis. Aluminis lameni uncia, aluminis sacharini, asbesti sescuncia, tartari albi semuncia. Tusa cribrataque solue in olla. Sine congelascere a filtra¬ tione. ( Sal alembroth uel elebroth etiam uocatur sal Tabari, uel sal mercurii philosophorum, & alkitram seu artis ex capitibus mortuis aquarum fortium. Dornaeus putat esse salem tartari & c. Falloppius alium facit in hunc modum: Salis communis purgati, salis gemmae, salis sodae, singulas uncias tere, tritis adde succi menthae, charyophyllorum ana uncias duas, aquae fontanae libras duas, misce optime, & c. ) De Extractis. Nitrum Artis Glaciale. Pruinosam murorum ueterum salsuginem abrasam in mortario in puluerem redige. Hunc in aheno ex aqua pluuia uel urina sat diu coque. Cola per filtrum, & in dolio ligneo quiescens in superficie glaciem contrahit, que est nitrum artis, in sole siccandum. Ex libro Herdenii uetusto. Sal Ammoniacus. Naturaliter concrescit sub arenis Lybicis, sicut & sal crystallinus, qui gemmaeus uocatur, sua in minera coagulatur. Artifices ita imitantur: Urinae librae tres, salis communis libra, salis gemmae selibra. Soluuntur in pluuia. Bullire sinuntur ad ignem, agitantur saepe & despumantur. Effunde per colum in uas aliud. Adde lixiuium acre colatum pure; salis sodae libram unam. Congelascant in quiete. Alii in hunc modum per magisterium solutionis, coagulationis & commistionis: Rec. urinae puerilis lib. 10. adde salis comm. lib. 5. Misce ad ignem in olla & solue. Adiice fuliginem. Effunde in uas & sine coagulare. Coagulatum transfer in ollam operculatam cum foramine in summo. Bene obsigna luto. Colloca in fornacem & coque. Ubi uideris exire album fumum, claude foramen, & ignem intende per duas horas. Refrigeratum exime. ) Sal Crystallinus Urinae. Coque ad sapae consistentiam, & despuma probe. Cola per filtrum saepe. Loca in cella ut congelet in crystallos. Crystalli Ex Uini Fecibus. Feces uini dilue aqua fontana. Destilla ad consistentiam mellis. Pone in cella. Crystallos collige & purifica. Crystalli Ex Uino. E uino nobili destilla spiritum. Postea phlegma aquosum abstrahe, ut relinquatur mellis consistentia. Sine congalescat in crystallos, quos ablue phlegmate. Aliter. Uini boni libras triginta sex destilla, ut exeant librae nouem aquae ardentis. Has sepone. Postea destillatione elice alias libras nouem, quas seorsim serua. Ex residuis libris octodecim destilla quantum potes, usque ad phlegma. Hoc itaque totum diuapora ad spissitudinem mellis, cui affunde liquorem, quem tertio extraxisti. Digere, destilla usque ad sapae uel mellis modum. Pone in loco frigido; & ruffi emergent crystalli. Hos exime. Feces iterum imbibe tertio extracta aqua. Digere. De stilla ad spissitudinem. Sine congelascere. Repete hunc laborem donec nulli amplius exeant crystalli. Lapillos hos ablue phlegmate. Ablutis affunde aquam secundo destillatam. Solue, macera, cola saepe, & coagula: fientque albi. Horum crystallorum usus est ad auri calcem soluendam, & extrahendum per alembicum. Crystalli Ex Aceto. Destilla acetum usque ad feces spissas more mellis. Loca in ampula tecta in cella uinaria, donec existant crystalli. Hos exime, & laua cum prius destillati aceti aquositate. Sicca & serua. Residuis fecibus affunde recentem aceti aquam phlegmaticam, & age ut ante; & fient iterum crystalli, quos ablue, & repete laborem donec nulli amplius existant. Lapilli Crystallini Ex Quouis uegetabili. Chelidoniam tusam in cucurbita uitrea digere per dies quindecim in fimo. Destilla ut cineres siccentur in fundo. Tusis his affunde aquam prius destillatam ad digitos quatuor. Macera in balneo per dies octo. Destilla dando ignem per gradus quousque nulli prodeant spiritus. Ex de stillato separa phlegma. Cinerem relictum calcina lento igni per dies aliquot. Calcem imbibe phlegmate quod abstraxeras. Putrefac in balneo; donec materia in albos lapillos abeat, quos solue, & coagula sepius cum aqua propria, fiuntque crystallini. Crystalli Spirituum Salsorum. Spiritus uitrioli, salis & similium lentissime coagulant tandem in lapillos crystallinos, qui extracti ex humore pingui, qui item circa eos iuuenitur, exiccantur in salem acerrimum: & quidem lapilli uitriolati acidi sunt cum acredine. Compendiosior ratio est per spiritum urinae. Hic enim affusus oleo uitrioli, id figit in crystallos, uel etiam puluerem instar alkali. Affinis his crystallis est borax. Borax Seu Chrysocolla Factitia crystallina. Fit ex alumine rupeo & sale ammonio in sero lactis solutis, depuratis summopere & conglaciatis. Borax adul¬ terinus. Cauendum ne crocescat. Aliter fit ex nitro Alexandrino, uel nitro uulgari soluto aqua minerali uitriolata ita ut coletur, coquatur ad medias, & coaguletur in glaciem crystallinam. Ex nitro natiuo scissili, duro, uel etiam ex cinereo gleboso. Nominatur chrysocolla. Hunc boracem Alexius augere docet in hunc modum: Soluatur pasta boracis aqua calida. Segrega lapillos traiiciendo per cribrum. Aquam quae transiit cola. Colaturam eoque, & positam in fimo De Extractis uel furfuris cumulo coagula in crystallos, qui apparent uultu crustae uel cutis. Exemtos hos elue aqua & sicca. Coniunge cum his quos in cribro reliquisti. Recipe aluminis ex uini albi fecibus libras tres, salis nitri bessem, aquae communis tres situlas. Mista coque ad ignem lentum & despuma, quousque perfecte sint cocta, hoc est, donec gutra in ungue non fluat, uel haereat in charta, uel funiculus intinctus asper occurrat digito. Sine residere extra ignem. Huius aquae sesquisitulam ad ignem lentum feruefacito. Cum feruere incipit adde superioris boracis libras septem cum dimidia. Coque quoad satis ut ante. Adde coaguli leporini ciceris quantitatem. Effunde in urceolos, in quibus locati sint duo bacilli lignei, ita ut ab eis dependeant quatuor funiculi, cum plumbea glande deorsum extendente. Circa hos funiculos borax congelascet instar auellanarum. Residuum amplius coque ut ante, & iterum lapillos priore modo expecta, idque donec nulli amplius exeant. Ad extremum sine per se totum exiccari. ( Ungit lapillos oleo. ) Borax Uenetianus: Lactis uaccini destillati libras duas, mellis despumati trientem, croci sesquidrachmam, salis petrae pellucidi dulcis libras quatuor. Solue super prunis. Adde lixiuii facti ex cinere bono, & calce testarum ouorum libras tres. Loca in olla uitrata in cella per mensem. Congelascent in lapillos. Horum libram solue in quatuor libris fontanae destillatae super igni, despuma, filtra, congela. Alii ex sale petrae & urina puerorum conficiunt, sicut & ex nitro natiuo & urina, commistis, coctis, & coagulatis. Fit & aliis modis borax per compositiones uarias, quae poti¬ us ad magisteriae com¬ posita referantur. Alii sacharo soluto addunt salem nitri, sodam, tartarum, seu crystallos ex fecibus uini, colant per filtrum diligenter. Congelascere loco frigido in tessellas sinunt. Sacharum Crystallinum Quod candi appellant. Sachari de Medera libras uiginti tusas solue aqua q. s. in caldario. Sine parum ebullire, ne lentescat aut rubescat sacharum mora ad ignem. Fiat consistentia syrupi spissi. Funde in labrum figulinum quadratum intus uitratum, & diuersis tabulatis distinctum, ita ut ab amplo in angustum desinant. Foris istis impone bacillos abiegnos uel pineos a se tres digitos distantes. Sacharum affusum accrescit more crystalli. Colloca uero istud labrum ad fornacem in tepore & bene operi. Quod congelauit, exime; reliquum syrupum iterum calefac donec fere bulliat, & super nouis bacillis funde in labrum. Sacharum necesse est prius depuratum esse oui candido uel filtris. Potest etiam fieri ex sacharo sino repurgato. Ex Tomaeo aut flaui fiunt, aut longo indigent labore, in filtrando & depurando. Concrescit & circa aromata eodem modo. Tabula Crystallina Mercurii, & c. Affinis his est & mercurii fixio crystallina. Uide Portam lib. 5. Magiae cap. 5. Deinde etiam sublimata nonnulla transparentia, quanquam per se uel ad magisteria pertineant uel ad flores aliaue artis capita. Non enim hic spectatur forma externa, sed essentia elaboratione singulari facta. Mercurius autem potissimum coquitur in aqua fixatoria ex aerugine & alumine, uel sale petrae in olla ferrea; ( aqua autem illa conficitur per coctionem aeruginis uel salis pet. an. lib. 2. in aquae mens. 8. donec erubescat. ) Cum ad dimidium excocta aqua est cum mercurii quater per corium exacti libra, effunditur. Mercurii puluis ruber eluitur aqua donec albescat. Albus puluis complanatur in tabellam, & collocatur in cella, ubi euadit glacies crystallina. Huius puluerem si in priore aquater colata coxeris aut destillaueris, inde aquam cum tertio cohobio; posteaque eiusdem destillatae aquae tres partes diuaporaueris; loco frigido in radios crystallinos transit, quorum color uiridis propter chalcanthum in aerugine. Porro & puluis mercurii unde destillata aqua est, soluitur per deliquium. Liquor miscetur aquae propriae, & coagulat in crystallos. Tract. Ii. Cap. Xxxix. De uitriolo. Uitriolum est lapillus congelatus ex succis metallicam naturam, sulphuream scilicet aluminosam & aeream, aliorumque metallorum quodam modo obtinentibus, consistentia uitrea. Et quia potissimum ex minera aeris succus ille profluit, percolata nemape per eam aqua fontium, aut pluuiali, inde aeris seu cupri potissimum naturam est adeptus; Copparossa. chalcantumque usitate & cuparosa appellatur. Uitrioli uero nomen generalius, etiam ex aliorum metallorum mineris extractam glaciem uitream comprehendit. Fit non ex mineris metallorum duntaxat, sed & ipsis metallis resolutis. Ex mineris efficitur ad modum naturalem, quem Galenus in fodinis Cypriis conspectum descripsit. Tusa minera perfunditur aqua copiosa; agitatur diligenter, & sinitur donec succus sit assumtus. Postea colatur ad purum. Colatura sinitur sedimentum facere. Quod aqueum est uel abstrahitur per siphunculum, uel emittitur per epistomium certa distantia a fundo factum; uel tollitur per lacinias. Si tamen aqua per se sat corpulenta est, non opus est ista cura. Reliquum locatum in labris uel uasis suis, quae debent esse uitrea, aut uitrata, aut saltem ex figulina densa & lapidea, sponte sua congelascit: fiuntque uel tessellae, uel rhomboidae, & c. Coagulum exemtum soluitur aqua pura, trade Extractis. iicitur per filtrum, & denuo coagulatur: idque repetitur quousque puritas petita respondet. Nonnunquam ad ignem sinitur diuaporare aquositas, usque ad consistentiam sapalem. Si magna copia quaeritur, ut in uulgaribus officinis, analogia est in ua¬ sis & reliquis. Ita & Galenus notauit, quod in labra seu piscinas quadratas figulinas aqua mineralis collecta, ibi temporis processu coagulauerit in chalcanthum, & c. Uuernherus de Ungarico: Duplex est uitriolum: natiuum pyramidatim sponte concrescens styriae in modum: & factitium, quod ita fit: Pyrites minutius caesus sternitur in uiis fodinarum intra trabes dispositas. Eis simul ac aqua permaduerint, innascitur uitriolum, & pyrite solidati excinduntur ferro. E fodinis itaque caesi & extracti mittuntur in alueolos, & affusa aqua feruente, soluitur uitriolum in aquam uiridem, quae colatur in uas aliud ut depuretur. Depurata coquitur in plumbeo labro igni magno ad horas octo. Influente semper eodem liquore ut labrum plenum maneat. Ubi sat crassefactus liquor est, infunditur in cados ligneos, ubi dispositis uirgis annascitur. In Hispania necesse est ad succos atramentosos adiicere ferri uel aeris partem, alias non coagulant. Minera uero ibi effossa per semestre subdialibus pluuiis & udo noctis aere sinitur irrorari. Inde extrahitur succus per aquas. Lixiuium depuratum coquitur: & addito aere uel ferro in ligneis alueis coagulatur. Uitriolum ex metallis puris extrahitur ex eorum croco, uel calce in hunc modum. Uitriolum Auri. Aurum purum in laminas tenues extensum, suspende super urina puerorum mista gigartis seu recrementis uuarum in matula uitrea, cuius orificium probe sit obstructum. Pone in cumulum acinorum uuae calentem per dies quatuordecim uel uiginti & unum. Auro adhaerebit subtilis quidam puluis, quem collige pede leporino detersum. Repete hoc opus usque quo placet. Potest enim & totum corrodi. Abrasum crocum coque in pluuia destillata semper agitando per spatulam, & ascendit sulphur & innatat aque, quod collige seorsim. Sulphure abstracto; cola reliquum & coagula. In fun¬ do erit auri uitriolum. Idem etiam colligitur ex uena auri lutosa, uel sabulosa, aut reliquis tu¬ sis & laeuigatis, modo supra scripto. Ita fit ex argento in lazurium per aquam soluentem acidam, seu acetum redacto: similiter aliud ex argenti minera. Ferrum pariter redactum in crocum, si scilicet suspendantur eius laminae super uapore aquae salsae, & c. Item eius uena uitriolum parit. Potest tamen lamina ferrea etiam intingi & suspendi, & c. Uitriolum Ueneris. Promtissime sit ex aeruginosa aqua in fodinis collecta, uulneratis montium tectis intra scrobes, ut destillet inde succus, qui congeritur in labra & congelitur. Alias uena aerea tunditur, ut ante expositum. Extrahitur & ex metallo puro resolato in aeruginem diuersis modis pro scopis diuersis. Ad medicinam ita sit: Lamellae cupri, uel etiam orichalci, ( ex orichalco fit tererius ) oblinuntur aqua salis, uel liquore salis nitri, uel aceto destillato acii suspenduntur ad aerem, donec aeruginem reddant, quae eluitur aqua fontam. Lamellae siccatae iterum imbuuntur utante, donec solutae fuerint totae. Aquae collectae sinuntur subsidere. Elementaris aquositas coquendo dicaporatur ad spissitudinem syrupi. Reliquum ponitur ad coagulandum. Si uero ad alia quaeritur, ueluti ad aquas fortes, uel magisteria metallica, pro aqua salis sumitur aqua fortis, uel aqua salis ammonii, uel statim ex uulgati aerugine concinna iisdem modis. Uel: ◉ acetum, mel, salis, cuiusque quantum satis. Fiat puls bene mista. Illine lamellis cupri. Reuerbera in fornace figulina. Exime & lamellas nigras ad aerem suspende, donec aerugo fiat. ( Extrahitur ex cupro fere par quantitas uitrioli. Magna etiam pars ex ferro, propter cognationem. Et ex eiusmodi uitriolo concinnatur spiritus. Solutio probe est colanda & per chartam filtranda, euaditque purius. Celerius coagulat in uaporario tepido circa fornaces, ubi aquositas absumitur citius. ) Uitriolum Stanni. Solue lamellas in aqua forti, uel irriga aqua forti, & fac quasi cerussam. Quam elue aqua, & cola. Colatum sine coagulare in lapillos in uitro. Potes etiam humorem abstrahere destillando. Uel: Calcina per aquam fortem. A calce abstrahe fortem. Affunde dulcem calidam, & uitriolum extrahe: cola & coagula. E uena tamen item rectius peti potest. Uitriolum E Uena Plumbi. Uenam plumbi minutim tere, infunde in parem quantitatem aceti destillaei & tantundem sanguinis terrae. Impone in cucurbitam optime lutatam cum alembico & receptaculo in arena calida. Stent triduum, & calore primi gradus soluantur lente. Ignem intende per gradus; & remanet calx instar lythargyri. Hanc siccatam, tritamque cribra per angusta foramina. Quod nondum calcinatum & solutum est, reddae aquae prius abstractae, ita tamen ut una addas etiam recentem uenam, solue ut ante. Et hoc potes continuare quousque libet, uel quousque soluere potest aqua. Huius calcis quantum uis pone in phiolam. Affunde acetum cum sanguine terrae, quae destillati de priore. Coque tecta per diem medium. Post coctionem pone in cella, uel aqua frigida, & lapilli emittentur. Si aqua nimis fortis esset, adde ei parum de alio aceto & sanguine terrae, exeuntque plures crystalli. Uel: Sanguini terrae & aceto destillato iniice uenam plumbi in tactam igni & soli. Solue in calore quantum potest soluere aqua. Solutionem infunde patinae uitreae, & pone in cella in arenam, fientque crystalli puri & clari. Aquam defunde, crystallos exime. Effusam aquam parumper diuapora, & iterum colloca in cella, & existent crystalli plures. Ita potes pergere donec dimidium uel plus ponderis uenae collegeris. Ex hoc uitriolo potest fieri hydrargyrus. Tract. Ii. Cap. Xl. De Floribus. Ita fuerunt lapilli. Bolus est coagulum specificum consistentiae & for¬ mae bolaris. Cum uoco Bolum, non intelligo quod uulgus in os ingerit, cum panem comedit secundum Hesiodum τετράθλιβον, ὁκτάβλωμον: nec quod ex integris compactum, ex formae ususque conspiratione Medici in Pharmacopolio bolum nominant, nec plane quod quisque sibi ex luto fingit, nec glebam: sed uocem e specie sumtam generaliter accommodo, quod ad rerum distinctionem non occurrat uocabulum aptius. Infra autem inter ea quae Turbith uocantur, praecipietur etiam de bolo speciali, seu optima parte terrarum medicatarum, ad modum boli Armeni, & terrae sigillatae elaboratarum. Hinc accepi nomen. Si quis inuenerit commodius, ei liceat suo ingenio frui. Boli uero consistentia non semper est unius modi, utpote quae modo sit tenerior & friabilior, modo compactior tenaciorque, quin & interdum puluerea, transparens, adiaphana, & c. Prout per uias magisteriorum, uel essentiarum uberius diligentiusque elaborantur, quo pacto flores sulphuris possunt fieri perspicui, & c. Eadem sunt pene monenda de appellatione generica coaguli, qua utuntur Chymici interdum admodum late, ueluti cum & olea, & aquas in alembico ex aere coagulari dicunt, & apud Plinium quoque eadem significatio frequens est, sed hic designat peculiarem essentiam magis materialem seu corpulentam, ad similitudinem, coaguli lactei, item fixionis magisterialis & similium, quae etiam artifices magis proprie dicunt coagulari, & congelascere. Sed non est ut de nominibus cum quoquam litigem. Bolum definio, quod sit coagulum specificum, quod est essentiale, Chymicum, ut sit essentia quaedam liberata ab impuris, & alienitatibus per coagulationis, quam necessario antecedit solutio, modum segregata, comstitutaque, quomodo solent boli eluti in specie fieri, ut sit eis consistentia & forma homogenea, qualib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. lis est bolaris, nonnunquam etiam sabularis, id quod ad essentiam parum interest. Bolus est duplex: Flos, & Turbithum. Flos est holus per sublimationem extractus. Itaque etiam ex centro & imis partibus eleuandus est & producendus, ut in summitate forma sicca coagulet. Flos spirituosa rei substantia est: Turbith uero magis terrea. Itaque ille non raro eleuatur halitus concreti instar, quales etiam natura Uulcania in suis officinis terrarumque mineris proflat & gignit. Sunt tamen & alii modi, ut mox dicetur. Nomen usitatissimum est Chymicis, quanquam interdum cum croco confundatur, interdum etiam cum turbitho sicut solet fieri ubi quisque ex libitu dicit. Ita cerussam interdum florem plumbi uocant, & crocum Martis, cum haec sint magisterique illarum terum, & floris ueri fieri queant materia. Ita flores stibii per descensum, appellam aliqui Turbithum calcis forma post combustionem relictum, & amplius reuerberatum, ut tinctura inde possit elici. Sed hoc catachresticum est. Uulgo & quod in lacte eminet florem nuncupant, quomodo quaelibet olea per solutionem ex corporibus suis in liquore emergentia, & alia possunt flores dici. Sed in arte oportet nos certa & scientifica retinere. Communi linguae nihil praescribo. Illis rebus alia hic sunt nomina, ut tincturae spiritus, olea, & c. uocentur. Omnis flos per se est uolatilis & spirituosus, quanquam ingenio magistrali possit figi, & ad naturam Turbithi aliquando adduci. Uolaticum esse ipse modus praeparandi docet. Exhalat enim ad superficiem e centro, uel emergit, cum fixa & Turbitha se contra habeant. Inde uero etiam subtilioris penetrantiorisque est substantiae, peruadit corpora etiam exilibus meatibus, sed non haeret nisi per uim aut fixione. Itaque tum ad usum medicum & celere auxilium ualde est accommodatus, sed circumspecte adhibendus, ne impetuose mouendo materiam capitis, colliquationes catarrhosque periculosos concitet, aut dum dissipat materiam alui, inque spiritum redigit, caput conuulsionibus, & membra torminibus discruciet, in quo uidimus crebro peccatum ab agyrtis Paracelsicis. Flos fit sublimatione uel per distantiam, uel superficiem, potissimum ex illis rebus, quarum essentialis uirtus in uolatili parte subtilique magis consistit. De sublimationum modis satis praeceptum est libro primo. Sed ut mirifica est industria, ita facile potest opus opere mutare. Itaque interdum pro sublimatione est difflatio per obliquum, aut decliue in latus: interdum destillatio per retortam, aut etiam alembicum, ubi cum humido spiritu flos in sublime sertur, & cum eo in humorem coegulato defertur, tandemque singulari praecipitatione uel diuaporatione suam consistentiam acquirit: sed tunc nomen quintae essentiae sortitur. Nonnunquam humidis spiritibus praeter uolantibus consistunt in uia sicci, sicut exemplatestabuntur. De Extractis. Utrobique eleuatur modo siccis spiritibus, siue ipse flos forma halitus attenuatus, postea concrescat, siue per minimas partes ab halitibus segregatus, ablatusque a parte fixa, & in altum uectus, abscedentibus spiritibus consistat: modo humiditate, siue ea sit corpulenta uel aquea, siue uaporosa: ubi item uel uis accedit, uel leuitas naturalis suam partem attollit, sublato impedimento, factaque solutione. Itaque & tunc coincidit aliqua subductio. Quod enim ex humore post solutionem emersit, paulatim diuaporando euanescit, floremque destituit: sed praecedere debet segregatio partium fixarum & fecum. Fit porro flos nonnunquam solitarie, nonnunquam cum additamento: ille quidem ex facile segregabilibus, ubi compages non admodum solida & tenax est, facileque admittit spiritum separantem, uel dimittit medullam: hic uero cum solida firmaque est substantiarum compactio, aut flos grauior, quam ut possit ad iustam distantiam eleuari solus, aut correctio quaedam una spectatur. Tunc itaque consuetum est, comminuere materiam, & in exactissimum laeuorem ducere, eaque addere, quae non destruant essentiam, eiusue uirtutem praeter scopum alterent, possintque postea iterum sine noxa separari. Talis est in metallicis plaerumque sal ammonius & c. Quae uero coniuncta uolumus, etiam alius possunt esse classis: & tunc non est simplex amplius flos, sed compositus. Nam & compositum non ra¬ ro conficimus. Loco additamenti, ubi compositionem non respicimus, est aliquando praeparatio sedula, qua attenuatur materia, ut non possit facile retinere florem. Sed quia tunc metus est, ne impetu facto etiam fixa assurgant, retinacula adduntur, aut sublimatio repetitur artificiose. Porro floribus adhaerent nonnunquam tum impuritates uolatiles, ueluti cum fiunt ex rebus non penitus depuratis ( saepe etiam non potest huc perueniri ante sublimationem ) tum spiritus inutiles, & nimis uolatici, acres, uenenati, alio ue modo noxii. Repurgandi itaque sunt impuri per magisteria sua: ( qualia sunt extersio, maceratio, reuerberatio, & c. ) Spiritus nimium uolatici & noxii, repetita sublimatione ingeniosa, ita ut ueris flos in imo subsistat, eleuentur halitus, quod fiet igni debili non eleuante substantiam, subtrahuntur. Cum Chymia duntaxat salutaria spectet, & malum a bono segregando, essentiam tantum in bono statuat. si plane & merum uenenum eleuatur, id floris nomine non erit dignandum sed est impuritas abiicienda. Uerum difficile admodum hoc iudicium est. Cum enim flores fiant ad usus uarios ueluti ut prosint modo intra modo extra corpus humanum, aut etiam ad metallica artificia adhibeantur, ubi ueneni nullus est respectus: in dubio erit quando sit impacitas uocandum quod eleuatum est, & quando essentia. Lib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. Sed si corporis incolumitas potior est reliquis usibus, & metallica artificia etiam non Chymicis, uel purgamentis & reliquiis Chymicorum, medicinae magis inseruientium, possunt perfici, apparet aliqua iudicii huius certitudo, sicut & cum idem flos medicinae & metallicae apte inseruit Tandem inter flores frequentiores sunt primum flores metallorum, in quibus praecipui flos Solis, flos Martis, Ueneris: postea aliorum mineralium, ut antimonii, sulphuris Mercurii, chalcanthi, & c. Extrahuntur & ex uegetalibus quidam. Et artificiales sunt flores, & naturales. De illis hic principaliter agitur. In naturalibus sunt efflorescentiae, fauillae, fumique nonnunquam, quae naturae sponte, uel aliquo in artificioso impetu caussarum similium existunt: ueluti uena quaedam durae pyrita argentei coloris, in aprico iacens florem atramenti albi tenuis cum alumine eleuat: idem album atramentum etiam efflorescit ex chalcitide. Gostariae est sory mistum pyrite, ex quo citrinum & album atramentum floris instar enascitur. Dibae album alumen excoquitur, ex quo efstorescit uitriolum. Melanteria e misy emergit. Kentmannus succinum habuit, ex quo extitit melanteria. Sunt & aliae res floris nomine insignitae, ut chalcanthum aeris florem notat, & interdum ita uocatur aerugo: sic flos asii lapidis est flos salis, halosanthos. flos aeris, qui est uel strictura percussi & dilatati aeris, uel granula inter perficiendum subuolans, seu absistens, flos ferri chalybs aliquando nuncupatur, sicut optima pars argenti, quam per cinabarim extrahunt, uel quae spinarum instar a panibus cum plumbo absistit, & c. Sed tales flores siue naturae sponte fiant, siue in officinis obiter, & non principali intentione, nisi depuratissimi sint, duntaxat materia artificiosorum & essentialium florum, uel etiam magisteriorum esse possunt, cum uix uuquam inueniantur syncerissimi, quin saepius ex comparatione, uel respectu flores appellantur cum Chymica locutione & iudicio in eorum censu non habeantur, sicut nec qui flores farinae, lactis, arborum, herbarum, & c. appellantur, qui Chymicis sunt res integrae. Flores Metallorum. Fiunt metallis uel in calcem, uel crocum, uel alcool & similia per aquas acutas, uapores acres, cementum, & huiusmodi dissolutis, & nobiliore parte cum salibus eleuata. Metallum solue per aquam fortem suam ( aurum calcinatur Regia ). Abstrahe hanc inde, reddeque saepius, quoad satis sit attenuatum. Adde salem ammonium praeparatum uia magisterii depurantis, attenuantisque. Sublima in alembicum caecum lege artis, ut cum sale euehatur flos metalli, crassa parte in fundo relicta. Salem postea elue per dulcem aquam destillatam. Hoc modo potest tandem totum metallum eleuari, nisi nimiam habeat, terram, fixamque impuritatem: Sed flos non appellatur, nisi quod praestantissimum De Extractis. primis operibus scandit, puta primo, secundo, tertio, & c. Est enim repetenda sublimatio pro rei natura. Et idem flos solui potest diuturna digestione in fimo, uel simili loco per deliquium, & tunc acquirit uim quintae naturae, quae cum menstruo suo eleuatur in alembicum, uel per retortam agitur in receptaculum, & sua praecipitatione postea separatur. Intelligendum tamen est, quintam essentiam non tantum praeparandi modo distare a flore soluto, sed & subtilitate suae naturae, uiribusque. Per crocum sit ita: Corrodatur metallum in crocum uel calcem. Hanc addito sale reuerbera in globo physico, ut insistat superficiei flos metalli. Hunc ab stractum penna segrega a sale, & rectifica. Soluitur & seu crocus, seu calx per deliquium: solutio in digestione lenta coagulatur. Flos obtinet locum superiorem. Itaque antequam totum coagulatum sit, liquorem in aliud uas transfer, & ibidem coagulationem perfice. Quae metalla multum fundunt chalcanthi, eorum flos petitur etiam ex uitriolo eorundem. Quae etiam purissime sunt elaborata, ita ut sint metalli totius pars florentissima, eorum crocus uel calx etiam pro flore est, ut in auro potissimum. Proinde sigillatim flores metallorum ita conficiuntur. Flos Solis Preciosus. Conchae complicatiles ex uitro Ueneto ( ouum physicum uitreum, cuius segmenta committi includique mutuo possint ) procurentur, in quarum inferiore spiritus uini alcalisatus aut tartarisatus sit contentus. Imponatur pannus laneus extentus per uitri planiciem μετέωρος. Huic accommodetur textura setacea, qualis est cribelli aromatarii ( potes & hac sola uti, uel in locum panni substituere lignorum tenuia segmenta ). Texturae incumbant dispositae aureae lamellae absque mutuo contactu. Adaptetur concha superior, iunctureque quam exacte pertinaci maltha claudantur, ne ullum sit spiritui subterfugium. Locetur globus in cineribus siccis modice calidis, uel balneo roris ( uapido ) spiritus eleuatus ad incumbentem fornicem, reflexusque inde bracteas uerberans inuadet, & florem proliciet rubeum, qui primum apparet tardius: sed postea quaternis diebus emergunt plures. Ubi uideris eleuatos inniti superficiei, aperto subtiliter uitro, a bracteis deterge eos studiose cum penna, detersos repone, idque dum omnes extraxeris. Primi tamen sunt nobiliores: siccatos ad usum serua. Ex notatis Doldii, nomine Eucharii. Hi flores fiunt per insessum seu superficiem, suntque auri pars subtilissima, & ueluti anima. Potest quidem amplius corrodi, sed crocus uel calx inde existit, ex quo tamen item colligere possumus florem modo generatim exposito. Sed non corrodunt totum, ne partes crassae confundantur essentiae subtili. Sed nec abiiciunt reliquias, uerum ad alios usus uertunt, ueluti ad calcem, crocum, liquorem, & c. Uel etiam alii auro confundunt ad rem familiarem. Lab. Ii. Alchemiae Tract. Ii. Flos Ueneris. Hic preciosus fit extinctura in hunc modum: Aerugo conficiatur ex aere, quomodo ad medicinam consueuit. Huius libris duabus affunde aceti destillati tantum, ut tribus digitis emineat. Commistum utrumque macera aliquot diebus, singulisque ter commoue, donec color ab aceto sit attractus. Coloratum effunde placide, repositoque alio nouam expecta tincturam, donec totam exhauseris. Effusiones in cineribus ad siccitatem destilla. Siccum aqua dulci nouies macera, & elue, dum acredo abscesserit. Postea sublima. Ascendet flos in alembicum. Eodem modo potest fieri ex croco & tinctura Martis: item Lazurio argenti. Cum tincturae per se sint essentiae ad usum habiles, frustra uidetur ex eis flos fieri. Sed artis ea est subtilitas, ut studium cumulet studio. Probabiliter autem ex tincturis non rectificatis conficitur, ita ut sit rectificationis loco. Quaedam etiam cum depurari satis nequeant, & attenuari, non inconsulto per uiam florum elaborantur, & in hanc classem transeunt. Flos Ueneris ad uulnera, ex scriptis Paracelsi. Aes per Mercurium calcinatum irriga aliquantulo aquae fortis. Exiccatae calci adiice duplum salis communis, & sublima. Ascendet puluis subtilis, uiridis, leuis, ad uulnera efficax. Balsamus uulnerum putredines auertens nominari potest. Apud alios legimus calcinandum aes per sulphur esse: postea aqua forti attenuatam calcem sublimandam, adiecto sale fuso. Ita alicubi & Paracelsus praecipit calcinatam Uenerem soluere aqua forti: solutionem coagulare, & sublimando florem conficere, ut ante dictum est. Flos Stanni Seu Plumei albi. Stannum calcinatum, mistumque pari halonitro in patinam ardentem coniiciatur: exurgens fumus excipiatur olla quintuplici. Peracto opere abrasa fuligo eluatur, ut sal a flore discedat. Regulum in patella relictum ad alios usus uertes. Eadem est ratio florum plumbi nigri ex cerussa, uel lithargyro. Eodem modo possunt extrahi flores ex albo Hispanico, cerussa, antimonio, pyrite, cadmia, lithargyro, & similibus: possunt & diuersis. Itaque quilibet ponantur suis locis, ut nihilominus generalis non omittatur, possitque operari magister, prout seu instructus est instrumentis, seu iudicat, seu ex usu pu¬ rat. Dispositio uasorum hic ea est, quae in stibio per multiplices alembicos. Pade Extractis. tina terrea fortis disponitur super prunis a latere incisa, ut ferrea spatha possit immitti, sitque ipsa immobilis, in fornace uentosa. Huic imminere debent ollae inuersae quinque, quarum altera alteri incumbat, inferioribus pertusis, summa clausa. Distet item ima a patina digitis quinque, aut circiter. Cum incanduit patina, iniicitur aliqua pars misturae, & opera datur, ut recta consurgat fumus, nec declinet ad latus, laedat ue artificem, id quod etiam in similibus est obseruandum. Parte una non amplius fumante, alia proiicienda est. Qui tutius operari quaerunt, difflatione in latus utuntur per folles, & c. Flores Antimonii. Duplici fiunt modo, per se, & cum additamentis: & uel candidi, uel cum reuerberatione rubei, qui sunt materia tincturae. Per se ita: Electum stibium ex aludele terreo in alembicum rostri expertem quidem, in uertice tamen peruium ad humidos spiritus emittendos, cum mobili cono sublimetur secundum artem ad flores triplices albos, citrinos, rubeos excipiendos. Pro uno alembico capace etiam tres sunt ollae, uel galeae sibi mutuo accommodatae: interdum etiam plures, ut in plumbo albo dictum est. Aliis haec uia placet: Cucurbitam amplam ex figulina tenaci, firmaque, uentricosam, colli cubitalis, per cuius orificium manus queat inseri, duas stibii in puluerem redacti purificatique libras continentem, ita pone in furno, ut in latus modice inclinet. Huic e regione ex alto occurrat iungaturque alia cucurbita fictilis ampli uentris, uel geranium inuersum in summo fundo transfixa, in quo foramine operculum sit mobile. Committatur autem orificium eius collo cucurbitae substratae, sitque & illa in latus recliuis parumper, siemata sustentaculo sellae excelsae. Iuncturae luto, malthaue conglutinentur, siccatisque ignis subliciatur per horas uiginti paruus. Hinc augeatur usque ad sex & triginta. Exit inde flos primo albens, secundo citrinus, tertio rubeus, qui colores etiam iudicari possunt, ex foramine in dependente seu superiore cucurbita, quae est loco alembici. Ut enim spiritus prodiens se habet. ita flores. Memineris illam cucurbitam recipientem pannis madidis assiduo refrigerandam esse, ut spiritus eo facilius coagulati haereant. Ogere perfecto, pede leporino flores abstergentur, & reuerberantur, aut sublimantur, si placet, denuo, donec color responderit. Uiuntur his in scabie Gallorum pleuritide, peste, & aliis morbis ad sudandum. Tentata aliquando res est per plures ollas superiore integra, reliquis pertusis. Sed opere absoluto, superiorem nil intrauerat praeter spiritus inconcretiles. Uidendum itaque ut his prius emissis per foramen in summo, postea clauso eo, excipiantur coagulabiles. Lib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. Cum additamentis dupliciter confici possunt flores stibii: uno modo per sublimationem in alembicum: altero per eleuationem ad superficiem. Ille ita habet: Stibii Ungarici, salis petrae, & tartari aequales in catino fictili accendantur, calcinenturque. Postea eluatur residuum, postquam in puluerem est redactum. Inde fundatur seu eliquetur. Fusio puluerata in breuiusculo sublimatorio eleuetur, ut fiant flores albissimi. Hi flores puriores & minus uenenati sunt, quandoquidem arsenicale uirus tollitur dispiratione per halinitrum. Fiunt autem & aliis modis similes. Par uitriolum, uel sal ammonius commiscetur stibio, & utrumque una ex aludele in alembicum caecum sublimatur de more, emissis primum per subtile foramen spiritibus humidis, & flammeis nimium tenuibus. Flos abluitur tum ut a sale liberetur, tum ut tenues halitus secedant: quanquam si hi offendant, tostio uel reuerberatio, uel sublimatio lenis est remedio. Hiflores cum sale ammonio facti, & eluti aqua dulci, reuerberari possunt, ut fiant siccissimi & admodum rubicundi: & tunc magisterio per deliquium in marmore diffluunt in liquorem, per repetitas coagulationes, solutiones, siltrationesque ad purissimum elaborandum. Paracelsus appellauit balsamum antimonii dulcem ad sistulas compescendas. Balsamus antimonii dulcis. Est & alia ratio misturae: pollinis stibii libra, tartari duae, nitri quatuor, commistae sublimantur per ollas uel galeas ferreas. Ferro enim flos adhaeret fidelius & copiosius. Flos in globo physico sic praeparatur: Antimonium aqua solutionis salis ammonii, uel aceto stillatitio salso saepius abluatur, ut impuritates foris adhaerentes semoueantur, postea include ouo figulino compactili, ut uix tertia pars impleatur. Iuncturis firma maltha obstructis, totum luto includatur: & prunis impositum per gradus ignis flores extrahantur. Hi recluso ouo insistent superficiei pulueris. Aufferuntur penna & eluuntur, ut decet. Plaerumque punicei sunt misti albis. Hanc solent & sublimationem philosophicam stibii appellare. Non inconsultum fuerit, si antequam ita claudatur globus, spiritus humidi leni igni paulatim dissipentur. Usus est diaphoreticus, quanquam aliquod uegetale aut animale addendum sit, ob maiorem familiaritatem cum corpore nostro. Quocirca aliqui adiiciunt theriacam, aliqui cornu cerui, alii aliud. Flores uomitorii. Mentionem faciunt etiam florum uomitoriorum. Hi sunt albi, & cum uitriolo, uel etiam per se fiunt. Ab impostoribus dantur cum sacharo, repenteque cum furore agunt sursum deorsum; Flores per descensum. nisi repetita tostione & elutione corrigantur. Nonnunquam audiuntur flores stibii per descensum facti. Sed ridiculum est per descensum agere flores, aut perperam ita fiunt ( fieri autem posse non abnuerim quandoquidem resoluti spiritus sursum existente flamma depelluntur ) aut pro iis calx reuerberata accipitur. Sunt autem & hi diaphoretici, uel saltem modice purgantes, & petuntur tincturae gratia, quod tamen non est necesse. De Extractis. Stibii flores imitantur etiam in specie flores lythargyri, marmorum, magnetidis ( quod est talcum ) bismuthi, arsenici, cadmiae, pyrite & similium. Nam eleuatio fit per accessum salis ammonii, aut alterius uolatilis. Lythargyros nominatim aliquoties per salem ammonium sublimatur. Paracelsus iussit ad ignem Persicum inde sublimatum facere, adiectis ad libram unam realgaris rubei unciis duabus, & salis ammonii semuncia, duodecies omnia simul sublimando, & tandem edulcorando. Flores Sulphuris. Per se sulphuris flores fiunt, si sulphur uiuum aceto stillatitio probe repurgatum, exiccatumque in sublime agatur, uel citrinum aqua roris stillatitia ardente item elutum admista arena sublimetur secundum artem. Quod ascendit, abrasum ab alembico leuissimo igni quasi torretur, in sublimatorio tamen, ut uolatilitate ignea & noxia remota, media assit substantia. Cum additamentis praeparantur uarie, iique uel citrini, uel niuei. Citrinorum hic est apparatus: Sulphur uiuum, uel citrinum ter coquatur aceto stillatitio, adhibita diligente despumatione. Resiccatum affuso uini spiritu stet in digestione per octiduum indiesque aliquoties moueatur. Spiritus abstrahatur destillando, & reddatur alius, idque ter repetatur. Ita praeparatum misce cum colcotari pari, tantundemque sale fuso, & probe subige ut undiquaque fiat homogenea substantia, immitte in aludelem cum alembico caeco, perforato tamen de more, cuius foramen linteo tegatur, & ipse ne a spiritibus submoueatur, ferreo circulo degrauetur. Colloca in arena, lentoque igni humidos euoca spiritus. His dissipatis, clausoque foramine per conum mobilem, ignem auge, & siccos spiritus sublima quoad satis. Si alembicus nimis impleretur, muta eum nouo. Quod sublimatum est, cum nouis additamentis secundo atque etiam tertio sublima. Flores ablue aqua rosacea, uel alia conueniente; siccatosque repone. ( Pondus additamentorum uariat. Nonnulli enim librae sulphuris addunt dodrantem colcotaris; uel salis & colcotaris singulos quincunces aut selibras. Interdum etiam spiritus humidos tostione in lebete dissipamus; interdum adiecto alembico rostrato peculiariter accipimus, & postea mutamus cum caeco. Cauendum est ne flammae feruor alembicum tangat. Nam liquantur flores in guttas. Foramen non debet obstrui immobiliter. Satis est si apponatur conus mobilis, ut per eum explores tum multitudinem eleuati sulphuris, tum sublimationis modum. Circa hunc conum consistere solent spiritus subtilissimi ignei obstruentes foramen. Itaque deturbantur, detrudunturque. Nonnulli ubi sat iusta copia est, ( non autem debet esse multa ) interrumpunt opus, remotumque alembicum exinaniunt; postea uero reposito instaurant denuo & pergunt. Ego solo sulphure ter inlib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. fuso aceto siccatoque, deinde aqua roris diu circulato, itemque siccato, & sublimato flores confeci, quadamtenus rubentes. ) Huius loci sunt flores ad pulmonis affectus facti; unde pulmonum balsamus a nonnullis appellantur. Sulphur aqua roris destillata elutum diligenter, primum sublimatur a colcotari; secundo a sale fuso; tertio ab aloe, croco & myrrha, itaque elaborantur ut etiam euadant balsamei. Horum usus est in putredine & ulceribus pulmonum, atque adeo etiam phtisi. Dantur cum magisterio coraliorum, uel tinctura; aut syrupo de hyssopo & similibus. Alii in peste adhibent cum succo scordii & aqua eius, tum in febribus putridis & similibus. Apud Paracelsum pro asthmate talis est modus: Sulphuris fusi, sandali rubei, cupressi, pini, aequales per strata alterna reuerberantur in cinerem uase clauso. Ex eo fit alcali secundum artem per aquam hyssopi uel prassii. Alcali hoc cum subduplo myrrhae sublimatur. Aliam compositionem destinat sanitati conseruandae: Sulphuris trientem, croci orientalis, myrobalanorum chebulorum, belliricorum singulis miscens unciis, additoque oleo granorum iuniperi quantum satis ad massam, sublimat igni lentissimo. Sed eiusmodi compositionum multae, mirificaeque excogitari possunt. Florum sulphuris niueorum talis est praeparatio: Sulphuris purgati, aluminisque usti singulas selibras contritas commisce, & sublima cum attentione spirituum humidorum, ut est artis, per gradus ignis horis duodecim. Quod eleuatum est, tritum remisce capiti mortuo, & sublima iterum, quod quinquies uel toties repetendum est, donec feces prunis iniectae non redoleant. Flores tales iterum cum duplo salis communis praeparati sublima; tandemque cum nouo sale iterum quinquies, quousque; ut nix albescant. Hi flores si figantur, ad metallica sophismata sunt utiles, ut aes instar argenti appareat. Qui sape sulphur cum uitriolo sublimant, etiam perspicuos conficiunt flores. Caeterum inter compositiones etiam haec, fors iuxta Paracelsicam normam instituta praedicatur: sulphuris praeparati selibra; salis guaiaci, absynthii, chebulorum singulae unciae: myrrhae, benzoini styracis calamitae singulae semunciae, cinamomi, nucis moschatae, rorismarini singuli sicilici, olei iuniperini q. s. ad massam. Haec mista post menstruam digestionem sublimentur. Uerum temere coaceruantur multa. Cum sale scordii & absynthii sublimabitur sulphur aliquoties ad pestem, cum sale uitrioli & guaiaci ad hydropem & gallicam, cum succino, castorio, uitrioli sale, ad apoplexiam, epilepsiam, melancholiam, paralysin, & c. Flores Mercurii. Mercurium per oxalmen probe repurgatum solue aqua forti. Solutionem lento igni destilla ad siccum. Cum spiritus cessant, auge ignem, ut uitrum purpureo candore igniatur parumper. Ita ascendent flores citrini & rubei in alembicum. Siste opus, sineque refrigescere. Exime caute ne confundatur summum imis. Macera uini quinta essentia, eamque saepius inde abstrahe; postea circula cum uino rorismarini. Quod in fundo relictum est, ad turbith faciendum conducit. Uidi talem florem ex praecipitato sublimato, uel etiam in catino clauso reuerberato prodire triplici uultu. Pars enim eius splendidam habebat albedinem pars eximie rubebat; pars flauebat. Nonnulli adiecto alumine chalcantho & sale repetitis sublimationibus aureum concinnant florem, quem turpethum minerale uocant, sed non debetur ei hoc nomen. Flos est, nec potest alte eleuari. Cum oleum ex mercurio conficitur, accrescit rostro retortae flos splendens, qui item potest colligi. In natura inuenitur lanugo mercurialis nigra, & alia alba admodum uenenata. Ea flos est ex compositione cum arsenico. Ars imitata naturam similem facit, uocatque nomine spurio azothum. Si praecipitatus fiat cum acredine guaiaci & uitrioli spiritu, edulcoreturque cum aqua aluminis, posteaque sublimetur in florem, conuenientior erit Gallicis. Flos hydrargyri ex quinta essentia: Mercurium praecipitatum coque aceto per horas quatuor ut soluatur. Liquorem effunde in uas aliud. Repone acetum nouum, coque & transfunde quousque totus sit solutus. Coagula effusiones in alcali. Huic affunde pluuiam destillatam, & coquendo extrahe subtilitatem per diem medium. Cum coxisti sine residere, & claram aquam transfunde. Coque iterum in noua, idque repete quarto uel amplius. Transfusiones coagula per destillationem. Essentiam misce cum arena, & sublima in florem. Flos Chalcanthi. Chalcanthum solue aqua limpida. Cola per filtrum chymicum quadruplicis chartae substrato setaceo, idque saepe. Fiat sedimentum; transfundatur pars liquidior & coaguletur. ( Si in concha uitrea coagulatur solutio probe colata, margini eius superiori annascitur flos subcaeruleus admodum tener. Sed in usu pro flore tinctura esse potest. ) Flos e colcotari ita elicitur: Colcotar sublimetur in duplicem alembicum cum foramine uerticali. Eleuatur puluis subtilis, qui penna abraditur, & secundo tertioue iterum a capite mortuo sublimatur. Si per foramen exit fumus ruber, eleuati signum est. Flos Arsenici. Hic fit in ouo physico per insessum. Arsenici albi per nitrum purgati quantum libet; misce cum sescuplo calcis uiuae, & magnetidis subduplo. In Lib. Ii. Alchemiae Tract. Ii. ouo philosophico, uel catino clauso quarto reuerberii gradu sublima die naturali. Insistet superficiei flos consistentia uitrea, quem extractum tere. Ita ex realgare argenti: Realgaris argenti selibra misceatur cum salis fusi & colcotaris singulis sescunciis. Flos realgaris. Fiat sublimatio in catino clauso secundo reuerberii gradu. Insistet flos summitati. Subtilior fiet opere sexies repetito. ( Usus talium est ad uulnera, ulcera & huiusmodi externa mala. Mumia realgaris. Possunt solui in liquorem; & uocantur mumiae realgaris. Abstrahitur ab eis etiam saepe spiritus therebinthinae, uel uini, uel in ulceribus Gallicis aqua guaiaci, uel in cancro spiritus sulphuris, aut oleum plumbi, & c. ) Flos Salis, Qui Et Sal Sublimatus. Salem ammonium misce sale communi, & sublima. Uel: Initio mistum arena aut ferri scobe in alembicum pelle. Postea adiice sublimato salem communem praeparatum solutione, filtratione, coagulatione, uel tartarum, iterumque sublima. Ignis per gradus datur donec uas excandescat, itaque detinetur horis duodecim. Repetitis sublimationibus euadit niueus. Flos Gemmarum, Ut Crystalli & similium. Laeuor crystalli subtilis cum triplo salis ammonii mistus sublimatur. Sal a flore per aquam segregatur. ( Qui plus florum conficere uolunt; caput mortuum denuo laeuigant, & cum nouo sale sublimant. Et potest uel tota substantia ita attenuata attolli; sed pro flore habetur pars subtilis, quae prima uel secunda operatione prodit, ut & in auro dictum est. ) Gemmae uitreae calcinantur cum sulphure; calx cum chalcantho uel sale ammonio, adiectis ferri ramentis aut arena sublimatur. Repetitur calcinatio fecum & sublimatio, donec flos totus sit extractus. Oportet commissuras uasorum exacte claudi. Flos Cranii. Extractum cranii humani ab arena sublimatur in florem. ( Pro flore est & usnea quam sub dio ex caluariis nasci faciunt, quamque mumiam appellant. ) Flos Sanguinis, Castorii, Et similium. Destillantur haec; & liquore praeteruolante flos accrescit alembico uel rostris, unde colligitur. De Extractis. Flos Succini. Mistis silicibus, spiritibusque humidis abstractis flos eleuatur. ( Enascitur & sponte naturae rubeum quid, uel album, quod potest esse pro flore. ) Porro floribus affines sunt fauillae fornacum purae, & fuligines, quanquam postea repetita sublimatione, aut etiam magisteriis debeant fieri prestantiores: ut pompholyx, spodos tenuis, cadmia capnitis, fuligo picis, thuris, & c. ( In officinis metallicis dum excoquitur aut perficitur argentum, plumbum, as, & c. Obiter uaria fiunt recrementa quorum quaedam cineribus annumerantur, quaedam floribus, quaedam purgamentis crassis. Cum auri, argenti, plumbiue uenae excoquuntur, subuolat fauilla cinerea quae est spodos tenuis, quam amplius praeparant eluendo tantum; sed chymicus adiecta arena potest denuo sublimare. Cum argentum fulminatur ex plumbo; euadit lutea. Pompholyx ex cadmia flos est, & reuera cadmia seu lapis calaminaris cum sublimatur instar stibii pompholygem seu thutiam exhibet. Alias cum Orichalcum coquitur circa ollarum orificia consistit. Fuligo ex pinguibus est, & rectificatur elutione. Solent eam saccis ex fumo excipere, indeque decutere. Concrescit etiam in ollis, campanis, galeis, & c. Elutionum materiae est aqua rosacea, uel aliqua ocularis, si ad oculorum uitia pro collyrio quaeruntur: si ad uulnera, ulcera, exulcerationes, & c. aqua mellis, & aliae conuenientes usurpantur. Notauit Agricola florem bituminis Indici esse caphuram per sublimationem ex eo extractam: Est alioquin flos caphurae supra descriptus pa. & uerisimile id esse putat, quia dum succinum destillatur bombicina lana humida in alembicum posita talem odorem trahit. 332. Sed dissentit historica ueritas, neque tamen absurdum est ex bitumine tale quid elicere. Uide Garziam, qui gummi arboris esse demonstrat. Christoph. Georgius de honestis in scholio ad Diarhodon Mesue ait: Gummi arboris esse, quod sublimetur & albescat: id quod uerisimilius est. Uidetur enim caphura pura essentia esse floribus accensenda. ) Tract. Ii. Caput Xli. De turpetho. Turpethum est coagulum specificum fixum. Quocirca etiam abstractis impuritatibus, & indomita uolatilitate segregatis in imo uasorum confistit, & paratur maxime ex mineralibus, quorum essentia & uis specifica potissimum est in parte constante, aut saltem ut usibus artificiosis sit accom¬ moda, in hanc formam redigitur. Hinc duo eius emergunt modi; prior cum fit ex his quorum arcanum per naturam est in fixis, ita ut segreganda sint per sublimationem, aliasue operationes uolatilia, & relicta essentia amplius exaltanda, ueluti in uenenatis, arsenico, cadmia metallica, & similibus: Posterior cum ex illis paratur quorum essentia quidem per naturam uolatilis est, aut per artem talis euasit, at figitur in turpethi constantiam, per modos fixationum magistralium. Quorundam natura uero ita se habet, ut tantum praebeant turpethum quo cum laude uti possimus, quorundam talis ut praeter turpethum etiam flores reddant, quod fit ob homogeniam substantiae & synceritatem, cuius tamen essentiales partes diuiduntur in spiritualiorem unam, & alteram fixam: qualia sunt mercurialia potissimum. Itaque in his duplex est elaboratio utilis. Uox turpethi ex Arabum sermone, quo seu corticem herbae ferulaceae, seu radicem signat ( quanquam postea etiam medicinae ex genere tithymallorum simili sit accommodata ) in chymiam irrepsit, propter conformem fortassis effectum, qui deprehensus est in mercurio certis modis in arcanum redacto. Itaque etiam ne quis uegetale turbith intelligeret, adiecerunt Minerale, de quo postea plura. Ego uidi turpethum minerale apud praestantissimes chymicos appellari mercurium praecipitatum, seu aliis modis fixum, separata per ignem parte uolatili, seu per aurum, quod & aurum uitae nuncupant itidem neglecta uolatilitate, ut apparebit in praeparatione; neque tamen inueniens quo alio titulo extracta seu essentias fixas appellarem, cum supra in magisterio fixionis integrorum hoc nomen esset usurpatum: communi uocabulo designare uolui omnia extracta seu arcana separata, siue ipsa per se fixa essent, nec egerent nisi segregatione uolatilitatis noxiae, quae tamen in unum corpus concreuerat, siue arte figenda, quam consilii rationem non puto eruditos improbaturos. Uidentur quidem etiam alia arcana, ut olea, tincturae, & c. Ad hanc classem recidere posse, ut sic ipsa res non nisi affectione mutetur possitque facile hoc totum caput tolli, & in alia dispergi, sed tanti est praeparationis diuersitas, atque etiam in aliquibus singularis turpethi processus, ut obliterari non potuerit nec debuerit, quin & consultum fuerit uno in loco seu de arcanis figendis lege turpethorum, seu statim extrahendis essentiis fixis peculiariter praecipere. Consentit quidem in aliquibus hoc negotium cum artificio fixionis, cuius mentio fit in magisteriis; sed nec pauca habet peculiaria tum ratione singulorum, tum quod hic non integra figuntur, sed pars fixa essentialis extrahitur & exaltatur, aut etiam ex uolatili transmutatur specifice. Hinc definitio ait coagulum specificum esse seu arcanum & essentiale, ne confundatur cum magisterio; addit fixum, ne flos intelligatur aut aliud uolaticum, & quidem debet fixum intelligi non quomodo in auro solet, sed relate ad eiusdem rei partem uolaticam halituosam ue, quomodo olea uolatilia sunt in spiritali suo humore, sed coagulata in sulphur, possunt dici fixa, quanquam non sic ignem tolerent ut metalla. Sic in mercurio praecipitato flos uocatur ea pars quae elede Extractis. uatur; quae uero in fundo resistit, atque etiam ignitionem sustinet, licet maiore igni etiam haec fugiat, tamen illius respectus uocatur fixum coagulum. Praestantiora & usitatiora turpetha conficiuntur ex mineralibus. Nam in his maior est constantia. Uegetales essentiae figi quidem etiam possunt suo modo, sed mineralium durationem non assequuntur, nisi ad sales minerales reuocentur. Itaque potius relinquuntur in uolaticis sui generis: cum non ideo flores sint quia fugaces, distante opere florum a reliquis mysteriis. Quorum essentia in parte fixa est, uolatilitate noxia & impura: uel sublimatione praeparantur adiectis nonnunquam retinaculis separabilibus, ne bona quoque pars ascendat; uel reuerberatione, uel expiratione sub dio, quomodo calces nonnullae fiunt. In aliquibus praestat coctio ex lixiuio, aceto & aliis menstruis subinde mutatis. Quorum uolatilitas non usque adeo est noxia, & praeparanda essentia fixa est; ea antequam reuerberentur, sublimenturue, aquis fixatoriis, ut forti ex chalcantho & alumine, & c. macerantur; aut etiam eaedem crebro infusae abstrahuntur uicissim destillatione, quousque fixio quaesita appareat, & tunc tostione, sublimatione, reuerberatione, cemento, & c. Separantur aliena, tandemque exaltatio fit per digestiones, circulationesue in debito menstruo. Quae tota sunt uolatilia, postquam depurata sunt, & ad aliquam essentiae formam redacta, crebris sublimationibus figuntur, adiecto retinaculo conueniente, maximeque si aliqua saltem eorum pars paulo fixior est, ad eam prius assuetam ignibus, & ad aliquam constantiam redactam, aggregantur, imbibuntur, interuntur & c. Portiones uolaticae, paulatim & or¬ dine, donec totum patiatur ignem. Quod si uel taedio, uel indomita uolatilitate, utili tamen, opus molestum futurum est, in his ubi non refert, partem in flores uertimus, partem in turpethum per sublimationes debitas, praemissis nonnunquam digestionibus fixatoriis. Istis modis omne turpethum artificiosum fieri potest, quanquam ut in aliis ita hic quoque uariet industria. Primus ordo congruit uenenatis, quorum uenenum non est in corpore seu fixa parte, sed in spiritibus uel humoribus, quibus duobus omne insidet, ut omne sit uolaticum, possitque per ignes exigi. Secundus in metallorum hydrargyro philosophico, in metallis ipsis & uenis eorum partim maturis, partim immaturis ante separationem, excellit. Tertius in hydrargyro uulgari locum inuenit, estque eius retinaculum potissimum aliquod metallum, maxime aurum, uel praecipitati pars fixa, aut sublimati, & c. In stibio & aliis nonnullis etiam ferrum admouetur, & c. Quartus ex circumstantia praecipue nascitur, & arbitrio artificis, qui tamen aliquando cogitur rerum naturam sequi; quomodo in hydrargyro praecipitato fere molestum est tot repetitionibus fatigari. Itaque pars in flores redigitur, pars figitur. Ita in sulphure & similibus. ) Porro in turpethorum genere nobiliora sunt, turpetha metallorum, turbith minerale, aurum uitae, antimonium diaphoreticum, sulphur reuerberatum, butyrum arsenici, butyrum tartari, & c. Turpetha Metatllorum. Metallorum mercurius praecipitatur aqua forti, uel alia conueniente; & aqua ouorum figitur, sublimandoque uolatilitate subtracta, restat in fundo turpethum. Hoc exaltatur circulatione in aqua theriacali, uel ad usum congrua alia. Et hic uius est modus. Alius est per sublimationem a chalcantho; ubi semper pars uiolatica redditur non uolatili, ita ut uolatica per deliquium soluta, imbibatur fixa, & postea igni graduali confirmetur, sublimationeque comprobetur. Tertius est ut metallum corrodatur in crocum, uel calcem; ex quibus segregata parte fugace, quod restat elaboratur ad excellentiam arcani turpethi per reuerberationes, digestiones, circulationes in spiritu uini, & c. Id fit nonnunquam etiam abstracta tinctura, quomodo in croco Martis, & in auro, hic album corpus relictum nobile gignit turpethum, ibi ferrugo reuerberationibus subtilianda, quanquam ad usus externos uulnerum, uicerum, & c. uel metallica artificia. ( Quomodo mercurii metallorum parentur, suo loco distum est. Aquae praecipitationis leguntur respectu usus, ut ad ministeria metallica sit acuta, seu fortis; ad medicinam internam uitrioli spiritus, aqua mellis spiritus salis, liquor limoniorum, berberum, & c. Ad externam tum dictae modo, tum acetum radicatum, & c. Uolatilitas subtracta hic pro flore est. Nam mercurius ille magisterium chymicum est, siue totum metallum in eum soluatur, siue sit principium quoddam eius. Itaque utraque pars utilis est. Antequam autem figatur aqua ouorum praemitti potest fixio per spiritum colcotaris uel talci. Nam ouorum aqua est paulo debilior, & potius corrigit acrimoniam, quam fixionem inducat. In secundo modo ignis gradualis paulatim a primo & leni procedit ad ualidiorem quem cum fert, ad sublimationem transimus, qua uolatiles reliquiae segregantur. Fixa pars potest amplius spiritu uini circulari & cemento quoque tandem agitari. Sed cum gradus sint fixionis; prudentis est dispicere quousque sit pergendum. Alia est metallica fixio, alia medica. Dornesius operose de singulorum metallorum turpethis praecepit; sed ille potius quintam essentiam suo modo conficit. Ne omnia transscribam, subiiciam unum tantum exempli loco. De Extractis. Turbith Lunae Ex Dornesio. Fac cementum ex arsenici auripigmenti, cineris, fecum uini, sulphuris, singulis unciis, salis nitri unciis duabus. Misturam compone cum lunae libra uicariis seu alternis stratis in suo catino. Reuerbera per triduum. Exemtam lunam in puluerem redige. Huic affunde aceti spiritus uini, aquae regis singulas selibras. Immitte omnia in uitrum iustae magnitudinis, idque luto bene arma, digere in arena, & tertio ignis gradu in lapidem coagula. Hunc tere, additoque uini spiritu uel quinta essentia, digere, ut sulphur secedat. Phlegma destilla per alembicum. Refunde id fecibus, digere, & subtrahe, repetito hoc labore sexies. Uitimo humiditatem abstractam diuapora seu coagula. Puluis subtilis inuentus est turbith lunae. Haec ille. Sed totus processus respondet quintae essentiae. Nihil enim aliud est, quam extractum subtilis essentiae lunaris per alembicum cum suo menstruo: quod alias Paracelsus per aquas fortes procurat. Nec sat tutum est iudicium, sine illud coagulum argenti, an additamentorum, seu solius, seu cum his iuncti. Puto itaque Dornesio suum modum esse relinquendum, & ad artis requisita respiciendum, ubi natura deductorum praeceptorum ueri Turpethi rationem non sinit latere. Potest & Turbith metallorum ex eorundem uitriolo concinnari, uel sale. Potest tandem etiam per coniunctionem philosophicam cum aqua uiscosa. Sed hunc modum alii accommodo negotio. Turbith Minerale. Hoc fit ex hydrargyro ex minera petito. Elige hydrargyrum ex mineris auri, uel argenti ( reperitur enim in horum fodinis, uel iuxta, uel etiam aquarum impetu protruditur: & potissimum ille ualet ex quo segregatum est aurum uel argentum natura commistum, qui uel principium & prima materia eorum est, uel capsa ex coniunctione tamen eorum alterata ). Repurga eum ad modum magisterii. Praecipita spiritu uitrioli albo, uel eiusdem sale, uel utrisque mistis. Praecipitatum edulcera per stillatitiam ouorum aliquoties infusam & abstractam iterum. Hunc porro praepara per coctionem in aceto & aqua, sicut dictum est in floribus, ut fiat massa. Hanc circula cum spiritu uini tartarisato, circulatam reuerbera in ouo philosophico, uel catino congruo, ut erubescat calore competente. Ubi erubuit, aqua albuminum & calcis ouorum iterum figatur. Fixus puluis in sublimatorio segregetur per se a uolatilitate, quam florem uocamus. Turbith in fundo est, quod exalta per aquam Theriacalem circulando. Nomen Turpethi mineralis tribuitur modo floribus aureis, ut supra dictum est, modo praecipitato per aquam Theriacalem correcto, quanquam aliqui etiam simplicius tantum aquam ardentem affundant, eamque ter quaterue super eo accendant, satis fixum & rectificatum putantes. Alii alias concinnant sub hoc titulo formas. Quidam uocant & praecipitatum dulcem, & diaphoreticum. Mihi & rei & praeceptis congruentior uisa est descriptio posita ad mentem Zuingeri, Monauii, & aliorum artificum accommodata; quanquam Zuingeris praecipitationem perficiat oleo colcotarino rubeo, quod sit sale uitrioli exasperatum: Monauio spiritus albus placet. Aliis spiritus salis praefertur: peiores aqua utuntur forti, sed cum medicinae internae gratia conficiatur, nec fieri possit quin ex aquis fortibus una maneant sales fixi: unde etiam tantae furiae in praecipitato uulgariter parato, & ab empiricis temerariis dato, quin & in essentia Mercurii cum talibus per retortam destillata deprehenduntur, quae non apparent in eluto crudo, neque in turpetho genuino. Praecipitatus diaphoreticus Paracelsi. Apud Paracelsum extat Turbith nomine praecipitati diaphoretici ita praeparandi: Hydrargyrum calcina aqua forti ualida, postea affunde fortem gradatoriam. Destilla quinquies, donec placeat color. Edulcora aqua destillata. Deinde abstrahe ab eodem spiritum uini rectificatum, idque nouies repete, donec in igni stet & excandescat. Haec ille. Utatur suo periculo qui uolet. Dulcem praecipitatum nominant, cum inde abstrahitur phlegma salis tartari, uel phlegma aceti. Praecipitatus dulcis Fincelii. Fincelius hunc descripsit ita: Praecipitato uulgari adde tantundem salis tartari, cum aceto uini acri. Digerantur in balneo per dies decem, ita ut singulis abstrahatur acetum semel, & quarto die affundatur nouum. Tandem sal edulcorando tollitur: puluis siccatur & super lentis prunis igniendo exhalatur. Alia descriptio ex eodem: Phlegmatis aluminis, phlegmatis uitrioli singulae selibrae, aceti sesquilibra, aquae albuminum librae quatuor. Misceantur destillenturque una bis. Affunde aquam mercurii libris tribus. Macera, destilla ad siccum. Destillatum refunde, iterumque post digestionem abstrahe, donec coralli color appareat. Tunc aequali spiritu uini rectificato perfundatur, digeratur, abstrahatur, idque repetatur sexies. Dosis sex grana. Haec Fincelius. Aliter Mercurius corallatus conficitur: Mercurius corallatus. Hydrargyrum per acetum & muriam probe purgatum, & aliquoties destillatum, congela per spiritum aluminis, aut communem fortem. Tere in puluerem subtilissimum. Affunde aquam albuminum. Digere, destilla, idque repete, quousque color placeat. Exemtum puluerem in catillo, uel testa candefacta uersa, quo uolatilitas abscedat. Fixam partem rectifica cum uini spiritu per circulationem. Ceterum si spiritus uitrioli cum quo hydrargyrus praecipitatur, factus fuerit ex chalcantho aeris, uel ferri, nobilior fiet medicina. Si item uereris ne quis sal asperior remaneat cum praecipitato, non destilla aquam ouorum sed duntaxat deple, uel destilla per laciniam. Ita post sublimatione abstractum florem, etiam cemento spectari potest, sed stratis uicariis cum sole uel luna. De Extractis. Aurum Uitae. Fige Mercurium summe repurgatum, per sanguinem terrae, uel oleum colcotaris more praecipitationis. Praecipitatum edulcora per aquam uitrioli phlegmaticam, & ouorum, ut fiat corallatus sustinens ignitionem quodammodo. Exicca: solue & auri per stibium & fulmen repurgati, & spiritu tartari abluti quantitatem subseptuplam, uel quanta uidebitur, in aqua limoniorum, uel mellis, ad modum tincturae apertae. Solutione hac imbibe dictum praecipitatum ordine per partes, ut fiat massa, probe & aequaliter undiquaque remista. Exicca eam, & perfunde quinta essentia uini. Circula diebus septem, abstrahe uinum, reddeque aliud, quoad satis. Siccum puluerem ouo philosophico include, & in reuerberio aliquandiu detine, quousque uolatiles spiritus abscesserint, & color euaserit puniceus. Turbith exemtum cementa cum laminis solis per horas uiginti quatuor, ut fiat puluis nobilissimus. Hunc circula aqua theriacali, uel aceto bezoartico, uel etiam rosacea, prout usus requirit. Datur granulari quantitate ad uene¬ na, luem Italicam, lepram, pestem, & c. Tale aurum etiam appellatur Turbith minerale, aquila coelestis, praecipitatus aureus, & aliter. Multae autem passim extant descriptiones, praeter illam nostram. Andernacus ita praecipit: Aurum uitae Andernaci. Unciae quatuor hydrargyri purgati, semuncia auri Ungarici & Rhenani limati commisceantur in amalgama. Hoc acida muria eluatur, donec nigredo secedat. Immissis in cucurbitam affundatur regia seu fortis exasperata ad digitum unum: Soluatur Mercurius. Aqua abstrahatur, & refundatur alia quinquies repetito labore, donec in fundo relinquatur puluis puniceus, ultimo pellendo fortiter, ut arena in catino excandescat. Rubeam massam exemtam in marmore laeuiga, adiecto, si opus est, sale. Caue tibi a fumo. Laeuigati partem in testam excalefactam sub tegula fornaculae ardentis pone: & immissa spathula longi manubrii uersa, cauens ne te spiritus uerberent. Uidebis colores uarios, tandemque nigrum. Sine in igne, quousque prodeat puniceus. Exime, & infunde partem aliam, procedeque eodem modo usque ad finem. Pulueres rectifica circulatione in spiritu uini, quinquies id destillando inde. Datur granum. Eiusmodi aurum etiam a Quercetano titulo Turbith mineralis, publicatum est: Turbith Quercetani. Mercurium quinquies a puluere silicum sublimatum, coque se¬ ptem horis in lixiuio ex calce aluminis & talci. Coctum solue aqua regis, solutionem sepone. Solue seorsim reguli antimoniati drachmas tres: seorsim item auri unciam. Solutiones commisce, digere in uitro clauso, donec clarescant. Destilla aquam per alembicum quater, semper refusa destillata. quatuor. Sub finem ignem intende, ut uolatile eleuetur. Feces fixas pulueratasque in patina fictili torre uersaque horis duodecim, donec rubescant pulchre. Puluerem rectisica cum uini spiritu quinquies mutato, & semper post digestionem abstracto. Haec ille: quae etiam aqua fixatoria eundem puluerem amplius figit. Sed ita satis est ad medicinam. Nobilius fiet id aurum si liquor Mercurii commisceatur cum subduplo liquoris auri & argenti, addaturque resolutae stibii tincturae pars tertia. Aurum preciosius. Hi liquores coagulentur debita digestione in massam, quae circulando per uini quintam essentiam figatur. Haec ad usum eo commodior est, quia resolui potest, & per totum corpus parua quantitate diuidi. Cum etiam sumitur sol & luna, duobus nobilibus membris simul est prospectum. Potest & cum caphura praeparari ita: Caphurae & corallini singulae unciae. Affunde eis spiritus uini alcalisati quantum expleat duos digitos. Macera per noctem, destilla spiritum, & relinquitur Turbith cinereum. Huic commisce calcis auri punicei per Mercurium factae, & cum sale tritae, elutaeque & probe reuerberatae subduplum: uel potius huius solutione in liquorem corallatum illum imbibe, & una coagula. Sed mitto plures descriptiones. Idem fac cum noua addita ad digitos Argentum uitae. Sicut autem aurum uitae comparatur, ita & luna uitae, & ferrum arte commistionis cum Mercurio inuenta, quanquam in horum locum substitui possint etiam elixyria, seu essentiarum ex istis compositiones. Sed ex auro, ob praestantiam, & quia ei inest frenum hydrargyri, magis petitur. Antimonium Diaphoreticum. Stibium cum sale petrae calcina, quousque non amplius fumiget. Calcem coque ex aqua chalybeata aliquoties mutata. Postea macera spiritu uitrioli per mensem, mutato eo septenis diebus. Candefacito in catino, & extingue aceto, idque repete saepius. Tandem circula cum uini spiritu, uel aqua cardui benedicti. Usus ad sudandum. Uel: Regulum antimonii cum halinitro in uitro igni sensim admoto calcina: salem elue, additoque nouo, calcinationem repete tertio, dum figatur & albescat. Reuerbera triduo in colorem citrinum, cuius dosis pene scrupularis usque ad mediam drachmam est. Ad hunc locum pertinet Regulus quoque. Alias Turbith stibii fit etiam ex calce Reguli per aquam fortem facta, coctaque ex aceto primum postea aqua rosacea. Zuingero asscribitur talis apparatus: Stibium Zuingeri. Stibii libra, tartari ex albo uino & salis usti singulorum tantundem, trita commistaque in catino maiore clauso reuerberantur, igne supra & infra adhibito. Restabit placenta argentea, quae in subtilem puluerem redacta: in patina fictili non uitrata igni imponitur, diligentissimeque agitatur, ne colliquescat, in quo opere perseueratur, donec auri colorem conde Extractis. trraxerit. Eluitur postea aceto, uel simili liquore, daturque cum uino stomachali, aut etiam aqua eius inde abstracta. Potest & ex uitro purgante confici, si in puluerem comminutum aceto per mensem trinis diebus mutato maceretur, ignique exiccetur demum. Nonnulli aqua forti uitrum calcinant, calcem figunt in reuerberio, coquunt aqua dulci, & circulant aqua cinamomi. Ita quod post abstractam tincturam residuum est, ad turpethi formam elaborari potest. Porro ex turpetho tali etiam sal, uel essentia quinta conficitur. Dixi huc referri posse Regulum, quanquam in magisteriis transmutationium etiam sit positus, quod non simplex sit magisterium, sed una etiam extractum segregata parte uolatili & excrementitia. Sic elaboratio calcis ulterior & fixato¬ ria eandem quoque in hanc classem transfert. Nonnulli aurum medicum appellant ex Regulo in spumam per salem nitri redacto, pulueratoque per spiritum uini extractum more essentiarum, tincturarum, uel alcali. Aurum medicum. Sed mihi hoc turpethum non est, nec syncerum stibium, ut pote haloni¬ reo potius abstracto quam antimonio. Sulphur Reuerberatum Essentiale. Trito sulphuri aquam fortem ad tres digitos affunde, uel quatuor. Strent in digestione calida per triduum. Destilla aquam, affunde nouam, digere & destilla, idque etiam repete tertio. Tandem omnem humorem prolicet, ut relinquatur sulphur siccum & fixum. Hoc in alcool redige, & elue aquia dulci, cum qua coquatur. Elutum calcina in reuerberio, uase clauso, ut per flauedinem recuperet ruborem. Inde extrahe tincturam per spiritum tartari, uel similem. Reliquias sublima cum repetitione, secundum artem, donec figantur: semper tamen abiectis impuritatibus, si quae apparebunt. Fixum reuerbera in cemento cum bracteis auri. Figitur alias sulphur etiam totum ad magisterium transmutationis. Hic dueo essentialia ex eo fiunt, Tinctura, & Turpethum. Debet autem id prius esse in ilixiuio, ex sententia Gebri, decoctum, & ab alluuie impura, sentinaque liberatum. Est & quem salem eius album uocant, omni igni indomitum, qui non immerito pro Turpetho haberi queat. Caeterum si post tincturae abstractionem maceretur in sanguine terrae, seu oleo colcotaris, figetur citius. Potest & relinqui cum ea tinctura, & simul fixari, iterumque euadet nobilius, non secus ac si inter sublimandum solutione auri imbibatur. Butyrum Arsenici. Arsenici partem unam commisce cum duabus halinitri. Diuide in portiones. Proiice ordine per cochleare in lebetem fictilem, dispositum super fornace uentosa sub dio, ita ut uentus tibi flet secundus, possisque uitare fumum. Uersa cum longa spatha, donec uenenata uolatilitate dissipata cesset ebullitio. Submitte partem aliam, & age ut prius, quousque tota quantitas sit perfecta. Consumto halinitro auge ignem horis quatuor, ut instar butyri tandem in lebete resideat. Refrigeratum albescet. Ita potes procedere cum realgare argenti, cadmia, & similibus. E talibus etiam flos fit eadem opera, si quidem non sunt admodum uenenata aut ille potest corrigi. Itaque & stannum galaena, plumbum cinereum, & reliqua floribus abstractis Turpethum relinquent, quod amplius sit elaborandum. Paracelsus ex arsenico ita fixo, facit balsamum uulnerarium dulcem, iubens fixum solnere, sublimareque in alembicum, & postea in aquam pinguem deducere. Turpethis affines sunt terrae sigillatae & boli terrei, si amplius quam elutione magistrali per macerationes in acetis bezoarticis, similibusque, & destillationes, praeparentur. Adhuc Tractatus secundus, De extractis. Chemiae Tractatus Tertius De Speciebus Chymicis Compositis. Caput I. De Elixyre. Dictum de speciebus simplicibus est, quae uno processu simul fiunt, siue res una fuerit, siue plures, qualia fuerunt magisteria & extracta. Sequitur de speciebus Chymicis post elaborationem compositis. Species composita est, quae ex simplicibus sigillatim uno processu elaboratis componitur. Id quod uarie fieri potest. Sicut in pharmacopoeia primum quodlibet medicamentum per se praeparatur ut sit simplex, licet id natura composuerit: postea ex multis praeparatis simplicibus fiunt compositiones, ut electuaria, pulueres, syrupi, unguenta, & c. & Haec uicissim commisceri inter se possunt, ut ex pluribus electuariis fiat una medicina: ita in Chymia euenire solet. Per se enim praeparantur simplicia, seu sola, seu cum aliis, ut tamen fiat una essentia uno processu homogenea. Simplices eiusmodi inter se componuntur magna uarietate, eaque infinita: ut modo magisteria magisteriis, modo magisteria extractis: & singulorum diuersae species iterum, quin & simplices compositis iungantur: & in usu non raro integra copulantur magisteriis & extractis compositisque speciebus, prout Medico uidetur consultum. De compositione itaque istiusmodi specierum nunc praecepta sequuntur. Compositio uariis coadunationum modis fieri potest quidem: hic tamen maxime ualet imbibitio seu nutritio ( quae inceratio quaedam ) incorporatio, confusio, & his famulatur nonnunquam tritio, solutio, sublimatio, destillatio, & c. Species composita est duplex: Elixyr, & Clissus. Elixyr est species ex pluribus diuersi generis simplicium speciebus composita. Itaque cum oleum terebinthi componitur cum floribus sulphuris, & oleo myrrhae: quando quintae uini essentiae miscetur tinctura croci: magisteria uegetalium mineralibus seu magisteriis, seu essentiis, seu extractis aliis, & similia coadunantur in medicinam compositam, elixyr uocatur. Potissimum tamen excellunt elixyria liquida, quae forma sua repraesentant aquas bezoarticas, aliasque stillatitias compositas, quibus & ob cognationem, nomen communicatur. Postea sunt elixyria balsa¬ morum & reliqua. Baptista Porta Neapolitanus inquit, Elixyr distare ab omnibus aliis essentiis, quia fiat ex pluribus, & detur uel ad sanitatem in eodem status detinendam, uel ad imminentes morbos arcendos, praeseruandumque a putredine. Uidetur ille quidem quaslibet compositiones intelligere, sed exemplum quod proponit, docet constare id ex essentiis seorsim extractis, aut magisteriis, uel utrisque inter se uarie coagmentatis, ita ut potior forma sit potabilis. Neque uero refert, si exempla autorum uidentur, uel integra admiscere, uel alchymica, seu imparata. Integra sane illa magisteria sunt: quod si quae imparata iubent sumere, non tamen ea ita manent in elixyre, sed una eademque opera simul extrahuntur, praeparantur ue, & postea cum essentiis iunguntur, & c. Elixyr Uitae. Ligni aloes, costi dulcis, santali albi & citrini ana drach. iii. rad. angelicae, leuistici, pimpinellae, imperatoriae, carlinae, meu, ana drach. ii. Ualerianae, dictam. albi, poeoniae, uisci querni, Tormentillae, corticum citri, aurantiorum, limoniorum, ana unc. semis. sem. citri, carduibened. bacearum lauri, iunip. poeoniae, ana drach. u. rad. petasitae drach. ui. omnia puluerata infundantur in uini Graeci boni libris duabus aut tribus, per mensem: ( uel breuius: possunt in diplomate coqui per diem medium ). Cape postea macis, nucis moschatae, piperis longi, galangae, zedoariae, chariophyllorum, ana unc. u. semin. amomi, maioranae, ocymi, an drach. ii. croci drachm. i. semis. flor. saluiae, schoenanthi, rorismarini, bethonicae, buglossae, borraginis ana manip. s. herbae maioranae, basilici, pulegii, menthae, saluiae, ana manip. i. Infundantur primum aromata & semina concisa & tusa in spiritu uini sufficiente: & relinquantur in digestione tepida per dies decem. Postea facta segregatione per colum & expressionem, in liquore macerentur reliqua itidem comminuta per dies quinque. Cola iam & exprime etiam primam infusionem, eamque secundae coniunge. In coniunctis dissolue mithridatii, unciam unam, theriacae, aureae Alexandrinae, ana unciam mediam, Galliae moschatae, confectionis de granis tinctoriis senas drachmas. Macerentur triduo, postea destillentur. Interim reliquias collectas reuerbera in cinerem, & cum aqua bethonice extrahe alkali. De Speciebus Compositis. Hoc misce cum destillato, simulque adde sachari quadrupla aqua rosacea optima soluti libr. ii. olei charyophyllorum stillatitii, olei cinamomi, olei macis, oleum corticum citri an. scrup. i. In parte quoque aliqua seorsim seruata suspende ambrae chryseae, & moschi an. scrup. 5. Fiat elixyr. Aliud elixyr uitae: Pulueris Moibani unciae duae, semin. petroselini, pimpinellae, foeniculi, anisi singulae semunciae, pulueris scordii drachmae sex. Digerantur aqua cinamomi & destillatae angelicae singulis selibris. Digestione peracta destillentur. Ex fecibus fiat alcali cum aqua scordii. In destillato soluantur huius alcali, alcali absynthii, alcali scordii singuli sicilici, alcali ex guaiaco drachma, liquoris coraliorum, margaritarum singulae semunciae, tincturae croci semiscrupulus, liquoris solis scrupulus unus, essentiae sachari unciae tres, in aquae florum tunicis selibra solutae. Stent in circu¬ latione donec uniantur. Aliud: Maluatici librae duae, quintae essentiae ex uino Hispano selibra, aquae cinamomi unciae tres, aquae theriacalis unciae duae, aquae rosaceae libra, salis cinamomi semuncia, extractorum ligni aloes, zingiberis, charyophyllorum, singula didrachma. Commista digerantur per dies septem, indiesque agitentur. Inde fiat destillatio ut una per alembicum exeant essentiae. Destillato adde tincturae corall. & sandali rubei quam sufficit. Si laboriosa est destillatio, sufficit unio per circulationem, & maioris suauitatis gratia essentia sachari, aqua florum liliorum conuallium soluta potest admisceri. Elixyr instaurans ex capo: Destillatae ex capo aque, sanguinis satyrii singulae sesquilibrae, essentiae carnis gallinaceae, essentie panis, ternae unciae, liquoris margaritarum semuncia, liquoris auri scrupulus, spiritas uini tertiae destillationis unciae duae, aquae cinamomi uncia, sachari candi depurati optime quam sufficit. Fiat elixyr. Elixyr apositon ad febricitantes: Succi cerasorum, succi rhibes, syrupi uiolacei, syrupi acetositatis citri ternae unciae, aquarum stillatitiarum oxalidis, fragorum ternae librae, extracti cinamomi drachma ( uel syrupi cinamomi tres unciae ) misce probe & digere per diem. Cola per crassum filtrum. Adde spiritus uitrioli quantum satis ad acorem. Simplicior fit ex aqua fragorum, & endiuiae, adiecta pauca rosacea & instillato uitrioli spiritu quantus suf¬ ficit. Elixyr ad foetum mortuum: Extracti sabinae drachma; extracti fraxinellae, essentiae granorum poeoniae, essentiae cinamomi, essen. chamaemeli singula scrupula, aquae pulegii, aquae cinamomi binae unciae. Misce. Cum uti uoles unidosi instilla tres uel quatuor guttas olei cinamomi. Foris umbilico accommoda hoc: olei succini, olei guaiaci singula didrachma, olei cinamomi, olei sagapeni, ol. myrrhae liquoris de borace singula semiscrupu¬ la. Misce. Lib. Alchemiae Ii. Tract. Iii. Elixyr Hippocraticum purgans: Uini optimi, aquae cichorii lib. singulae, fol. sennae unciae iiii. rhabarbari semuncia, diagridii drachma, radicum ellebori nigri ii. drachmae. Stent in digestione tepida diebus aliquot. Separa per colum cum expressione. Adde extracti cinamomi, zingiberis, galangae, singulas drachmas, succi cydoniorum uncias sex, sachari uncias quatuor. Digere ad consistentiam sapalem. Clareta sunt huius loci, e quorum classe est hoc purgans: Fumi terrae manipulus, scolopendrii manipuli duo, fol. sennae uncia, turbith semuncia, rhaponticae, rhabarbari binae drachmae, uini albi iii. lib. Coquantur in diplomate. Macerentur per noctem. Exprimantur fortiter. Expressum clarificetur cum oui albo. Clarificato immisce essent. schoenanthi, ess. cinam. essen. charyoph. singula scrup. essen. zingib. drachmam, alcali polypodii scrupula quatuor, sachari trientem. Eodem modo fiunt & aliae potiones Hippocraticae, & clarificatae. Elixyr Emeticum: Aquae absynthii pontici, aq. cichorii singulae sescunciae, uitri antimonii purgantis grana sex, macerentur per horas 24. ( uel etiam coquantur aucta tamen aqua ) colatura facta adde miuae cydoniorum semunciam. ( Paracelsus uinum essentiale describit tale: Rhab. dra. ii. troch. alhand. dra. i diagr. scr. ii. euphor. scr. i. bened. laxat. unc. ss. uini ardentis un. uii. in uitro infunde per dies 6. Exprime & serua caute. Dosis. dra. i. ex cyatho seri caprini calefacti. Transibit in elixyr, si essentiae sumantur. ) Elixyr absynthites: Alcali absynthii perfunde quinti uini essen. ad quatuor digitos. Euadit amarum, & in usu uino miscetur. Uinum salutis: Succus e melissa misceatur cum aqua uitae composita. Aliud: Succus cydoniorum ( uinum appellant ) praeparatus, citriorum & limoniorum, item succi depurati filtrando commisceantur aquae rosacee & melissae triplo, adii ciatur sacharum crystallatum & aque cinam. quantum satis. Elixyr salis ex Paracelso: Oleo salis adde partem octauam quintae auri essen. Digere in pelicano in uentre equino per menses 4. Adde partem unam uini circulati. Digere iterum circulando per mensem. Adiice & partem aliam, & similiter age. Serua. ( Fortasse rectius auri tinctura per spiritum salis facta uini spiritu circularetur, & destillaretur per alembicum, & c. ) Sunt & elixyria balsamorum, ueluti: Balsami Hollerii uncia, salis theriacalis semuncia, ol. nunc. mosch. stillatitii, ol. succini, ol. spicae, ol. cerae singulae drachmae. Digerantur ad formam. Elixyr balsameum ad apoplecticos: Ol. nucis mosch. expressi drachma. gibethi optimi scrup. moschi sex grana, ol. spicae, ol. lauendulae binae guttae. Digere in unum. Crato & Andernacus. De Speciebus Compositis. ( Tale & hoc est: Oleum nucis mosch. expressi duae drach. ambrae chryseae sex grana, ambrae nig. moschi gra. terna, sulph. angelicae, ol. macis, cinamomi item in sulphur coagulatorum gr. quaterna, ol. spicae still. guttae duae, ol. succini drachm. balsamei Bertapaliae scrupula quatuor. Misce. ) Elixyr balsami ad Nucham in paralysi: Ol. tartari, laterum, lilior. conuall. castorii, succini, singulae semunciae, ol. chamaem. lumbric. ranarum singulae unc. olei spicae scrupul. ol. iunip. drachma, aluminis calcinati didrachmum, adipum humanae, uulpis, castoris cum uerbena recente tusorum & extractorum unciae binae. Misceantur pro balsamo. Elixyr balsameum antipodagricum: Radicum ebuli, esulae, iridis Germanicae, recentium singulae semunciae, fungorum sambuci, corticum sambuci uiridium singulae unciae, uerbenae, meliloti succulentorum singuli manipuli. Concisa omnia contundantur in mortario, iniiciaturque ordine pinguedinis ex talis bubulis per coctionem extractae, & medullae ceruinae commistorum quantum sufficit ut omnia integantur. Offa maceretur triduo in cella, ut aliquantulum fermentetur. Deinde coquatur in sartagine, ad secessum spirituum humidorum. Exprime per filtrum. Expresso immisce ol. stil. castorii, tartari, e lignis sambuci, guaiaci per descensum singula didrachma, olei ranarum, & lumbricorum singulas semuncias. Fiat linimentum. Eodem facit aqua antipodagrica Rulandi; sed & haec non est contemnenda qua ego soleo uti: Aqua antipodagrica. Capestorum, corticum medianarum, & fungorum sambuci, fol. ebuli singulos manipulos, rad. irid. nostratis unciam, uerbenae manipulum, meliloti, chamaemeli singulos sesquimanipulos, aquarum extincti aeris & ferri binas mensuras. Coquantur ad tertias absumtas. Colaturae adde aquae aurifabrorum libras duas, solutionis aeris & ferri in aque forti binas uncias, sublimati semidrachmam: ( quanquam acrior & lenior fieri debet pro membri teneritate & robore. Aqua ad impetigines. ) Similem aquam conficiunt ad impetiginem alii: Aquae ferratae lib. tres, ebulliant ter in olla uitrata. Adde mercurii sublimati semunciam; caphurae sicilicum. Agitata probe commisce. Postea affunde aquae calcis uiuae sesquilibram, aque salis ammonii unciam, & si opus est, aquae fortis drachmam. Elixyr balsami ad uulnera capitis: Balsami sulphuris uncia, balsami ex terebinthina cum. oleum laurino sescuncia, oleum de bethonica semun. oleum seu balsami aeris drachmae duae, oleum argenti scrup. extracti aloes drachma, florum sachari succi tabaci senae drachmae. Digere ad unionem. Balsamus ad alia uulnera, item ulcera, & c. Oleum aeris, oleum Martis singulae semunciae, balsami aloes, butyri arsenici singulae unciae, balsami sulphuris, balsami de mumia binae drachmae, sanguinis symphyti, succi tabaci ternae drachmae, cum cerae balsamo spisso redigantur ad formam linimenti, quod in ipsa uulnera uel ulcera instillatum tegi potest emplastro sulphuris Rulandino, uel simili. Elixyr balsameum glutinans: Essentia sachari nutriatur balsamo mumiae, oleo cerae, balsamo terebinthi, paribus; quibus addatur aliquid balsami de aloe cum rhabarb. succorum sympyhti & tabaci, item quantum conueniet ad consistentiam uisci. Elixyr ad ulcera Gallica: Olei guaiaci uncia; balsami sulph. semuncia, ol. mercurii ex Uenere duae drachme, florum mercurii scrupulus, alcali guaiaci drachma. Commisceantur. In usu, ulcera prius expurganda sunt, primum aqua ad impetigines descripta; postea aqua calcis fouenda, & tandem instillandum elixyr, imponendumque emplastrum diasulphuris. Elixyr balsameum ad cancrosa: Oleum de lythargyro, oleum de plumbo singulae semunciae, essentiae hydrargyri sublimati & cum tartaro per destillationem confectae drachma, butyri de arsenico drachmae duae, balsami sulphuris cum caphura & ol. terebint. uinoque confecti sescuncia. Commisceantur. Ante usum & haec seu eluenda seu fouenda sunt aqua tali: cape stibii uitrati drachmas duas; coque in libris aquae tribus ad consumtionem unius; iniice colaturae calcis uiuae manipulum, misce probe. Stent, donec aqua clarescat. Depletae confunde liquoris tartari semunciam, liquoris arsenici sicilicum. Misce. Balsamo immisso, fiat obligatio per emplastrum ex cera & balsamo mumiae. Ad tumores elixyr: Oleum de hydrargyro drachma, dulcedinis plumbi drachmae duae, oleum de galbano semuncia, cerae rubeae ex cinabari quantum satis, fiat forma ceroti: ( uel excepta uisco inniperino, cum succo ungulae caballinae, aut galbaneto, imponantur; uel sublita plumbeae tabulae adaptentur; ita parotides, anthraces, tumores phlegmatici, & c. facile discutiuntur. ) Fiunt & elixyria forma solidiore, nimirum pilularum, electariorum, magdaliorum, & c. Ubi excellit quod laudanum opiatum uocant. Laudanum Opiatum Nomine Genuini, a Iohan. Hart. Beyero missum. Specierum diambrae completarum sescuncia, succi totius alterci floris albi, inspissati tres drachmae, mumiae uerae grana uiginti quatuor, cum spiritus uini quantitate sufficiente fiat extractum. Huic adde extracti opii cum nouo spiritu parati sescunciam; essentiae coraliorum rubrorum, succini albi singulas semidrachmas, essentiarum margaritarum, auri, quindena grana, croci, castorii, unicornu ( uel huius loco bezoar ueri ) grana octona; ambrae chryseae, moschi, aqua cinamomi solutorum, repurgatorumque grana septena. Accuratissime commista omnia digerantur in balneo alembico caeco, in massam iustae consistentiae, quae subigatur adiectis olei succini aliquot guttis. Huius laudani inuentor praedicatur Paracelsus, qui etiam ueram composide Speciebus Compositis. tionem studiosissime dicitur occultasse, donec in Carinthia prodierit. Habet ille quidem etiam in expressis scriptis suum laudanum & opiatas compositiones plures, quale est laudanum in fluxu uentris desperato, quod capit auri foliati semunciam, margaritarum integrarum drach. Laudan. ad dissolutos Paracelsi. duas, asphalti, florum antimonii singulas semi- drach. croci orientalis sesquidrachmam, myrrhae Rom. aloepat. singulorum ad pondus omnium, quae contemperantur in massam, cuius dosis a granis quatuor ad decem. Item quale est anodynum specificum quod sit ex opii thebaici uncia, succ. arantiorum, cydon. Anodynum spec. Paracelsi Anodynum Paracelsi in diabetica. an. lib. ss. cinamomi, charyophy. an. drach. ss. tusa minutim & mista digerantur in clauso uitro calore primi gradus per mensem. Expresso liquori adde moschi scrup. ss. ambrae scrup. iiii. croci unc. ss. solut. corall. perlarum an. drach. ss. Digere per mensem. Tandem adiice quintae essent. auri drachmam me¬ diam. Praeterea idem author anodynum in diabetica praescripsit ex liquoris ( succi ) papaueris, hyoscyami singulis unciis, & succi lolii semuncia: Idem in lib. de Tartaro ad Orexin ( feruorem bilis in stomacho ) commendat laudanum suum, compertum etiam Camerario illi polyhistori & aliis: at inter fragmenta quinti tomi contra eandem affectionem extat talis descriptio: Recipe rad hyoscyami, sem. Ad ardorem stomachi. hyoscyami, papaueris singulas drachmas, mandragorae grana quatuor, lolii semidrachmam, theriacae q. s. ad incorporationem, de qua massa dosin quatuor scrupulorum praebet. Eiusmodi quidem inquam multa sunt apud Paracelsum, sed num aliud anodynon, sub titulo laudani opiati, agnouerit, praeter specificum, non parum dubii est. Mirari certe subit, si id laudanum opiatum est Paracelsicum, quare anodyno specifico non tribuerit id nomen, cum res pene sint eaedem. Putant quidam diuersas medicinas eodem donatas titulo fuisse. Alii iudicant non recepisse opium illam compositionem, sed hydrargyrum in quo ille opiatam uim, hoc est narcoticam eximiam statuit, & in nonnullis etiam idem euincit usus. Aliqui eandem in croco agnoscunt, unde suum laudanum perlarum, ex croci essentia, perlis & aliis depraedicant. Sed statuat quiuis quod placet. Si opium est in laudano opiato Paracelsi, & descriptiones uulgatae aliquid affine habent, anodynum specificum pro uero laudano Paracelsi habuerim. Dicunt quidam uulgatas non esse genuinas, quod plaeraeque auro careant, quodque nimium habeant alterci. Sed nec Paracelsus semper adiecit aurum, & de alterco tum ipse, tum Dornesius & alii asseclae longe praeclarius sentiunt quam nostri Medici, quanquam in specifico anodyno non inueniatur. In Philonio uero apud Mesuen duplum est hyoscyami ad opium. Itaque ex Paracelsi mente forte plus debebat poni succi alterci quam opii, ( praesertim cum hoc & peregrinum sit, & ad nos raro sine adulterio perueniat, quorum utrumque accusant Para¬ celsitae. ) Multae sunt nostrorum compositiones ad laudanum istud, nec fere est quin sibi fingat ponderibus, additamentis, aut subtractionib. nouam quam depraedicet. Sed omnes natas iudico ex fama partim, partim ex imitatione Philonii, in quo item principales partes sunt hyoscyamus albus & subduplum opii, cum croco, castorio & c. ( Itaque Crato negabat laudanum esse aliud quam Philonium quoddam ) partim quod alter alterius descriptionem mutaret, ne crederetur aliunde profecisse. Laud. Ad. Zuingerus ostendit se uti eo laudano, quod Keckius pharmacopola Francofordicus confecit, & sic habet: Keckii. Specierum diambrae unciae duae, spiritus uini ad tres digitos. Fiat extractum. Opii drachmae sex, mumiae semidrachma ( apud alios scrupuli duo ) succi hyoscyami inspissati uncia ( aliis referentibus semuncia ) mista digerantur biduo. Postea de illo extracto affunde partem, & imbibe paulatim totum quod sesquimense fieri potest. Adde essent. coral. rubeorum, succini albi bina scrupula, esse croci scrupulum, spiritus uini quantum satis. Digere. Tandem adiice moschi, ambrae grana duodena ( alii moschi quindecim, ambrae duodecim ) misce. Ad Adamum Seilerum refertur quod extat in 3. lib. Laudanum Seileri. epist. med. a Scholtzio editarum, cuius descriptio talis, referente Osteuio, & commendante: Recipe sp. diambrae uncias duas, infundantur uini spiritui ad digitum unum diebus 14. Adde opii drachmas sex mumiae drachmam mediam, succi hyoscyami unciam, coraliorum rubeorum, carabes bina scrupula, croci scrupulum moschi grana sedecim, ambrae grana duodecim. Affuso rursus uini spiritu ad latum digitum digerantur ad fornacem per mensem, indies commouendo. Seilerianum hoc primo intuitu nihil differt a Keckiano, nisi modo praeparationis. Sed fortassis ille artificiosus Chymicus ita est occultatus, sicut & in aliis. Tale est quod Brunnero asscribunt, quod capit spec. Laud. opiat. diambrae uncias sex ( fortassis ex errore describentis ) opii drachmas sex, succi hyoscyami unciam. Brunneri. Extrahitur tinctura, cui adduntur succini albi, coral. rub. bina scrupula, croci scrupulus, moschi grana sedecim ambrae decem. Andernacus magis uariat: Opii drachmae duae, mumiae grana tria, suc. radic. Laudanum Andernaci Banisteri. hyoscy. semidrachma. Insolentur mista per dies quatuordecim. Postea imbibe spiritus uini quintae destillationis, quo extracta sit sescuncia diambrae, libra una. Adde essent. coral. rub. suc. falerni singula scrupula, unicornu grana quatuor, moschi granatria, croci orientalis scrupulum. Banisteri nomine hoc in manibus studiosorum est: Opii sex unciae, suc. radicum hyoscyami unciae duae, dissoluantur in uini spiritu ( fiat extractio ) adde croci drach. Laudanum. duas cum media, coraliorum praeparatorum sesquidrach. suc. albi drac. ii. solutionis perlarum scrup. duo cum dimidio, mumiae scr. ii. ambrae scrupul. medium, musci unum scrupulum, unum item foliorum auri, olei nucis mosch. guttas uiginti quatuor, olei anisi grana duodecim. Fiat opiatum. Quae hic integra nominantur, possunt etiam ad magisteria uel extracta adducta intelligi. In Phorcensi pharmacopolio talis dicitur in usu esse compositio: Laudanum Phorcense. Opii purga¬ ti, succi hyoscyami senae drachmae, extracti mumiae drachma, solutionis coraliorum, & perlarum, carabae albae bina scrupula, essentiae croci scrupulum, moschi Alexandrini, ambrae chryseae singula semiscrupula, spiritus uini, specierum diambrae sescuncia infusa, alterati quantum satis ad massam. Alia descriptio anonymos non contemnenda: Aliud laudanum Laudanum ad saltantes. Specierum diambrae, opii singulae unciae, infundantur in spiritus uini quantitate sussic. Postea suc. rad. hyoscyami drachmae septem, item seorsim infundantur in spiritu; tertio seorsim quoque haec: mumiae, castorii singulae drachmae, thuris semidrachma, croci scrupula quinque, suc. arantiorum, suc. citri quinae drachmae. Prioris duae infusiones peracta legitima digestione confundantur permisceanturque probe, facta tamen prius separatione per filirum, coagulentur paulatim. Coagulum imbibatur extractione tertia. Ubi inspissatum est, adde essentiarum coral. margaritarum singula scrupula, pul. ossium e corde cerui scrupulum, oleorum suc. albi & citrini guttas nouenas, cinamomi medium scrupulum, macis, nucis mosch. anisi, chariophyll. quina grana, ambrae moschi, singulorum scrupulum medium. Est & quod Guerthaeus catholicum uocat fere congruens cum anodyno Paracelsi, est amabile laudanum: est cordiale: aliud Zuingero tribuitur: aliud Platero, nec dubium est plurimas descriptiones passim latitare, quomodo etiam multae sunt Philonii compositiones, quarum tres leguntur apud Mesuen, aliae apud Auicennam, Galenum, Serapionem, & c. Ponderibus & numero ingredientium differentes. Apud Paracelsum ad Choream sancti Uiti simile medicamentum legitur, quod constat ex quintae essentiae opii drachma, essentiae mandragorae granis septem, essentiae lolii scrupulo, essent. papaueris duabus drachmis, essent. hyoscyami drachmis tribus, auri potabilis semuncia, aquae cordis sex drachmis. Mistorum dosis quatuor guttae. Liceat & hoc laudanum appellare. Tandem nolo caelare studiosos laudanum philoniatum, quod meo iudicio concinnatum in arcanis hactenus retinui. Id ita habet: Spec. dianthon, diambrae, diaxylo aloes singulae semunciae, spiritus rorismarini, cui admista sit aqua theriacalis stillatitia & antepileptica ex cinamomo quantum satis ad extractionem per infusionem, & depletionem in modum tincturae. Liquori depleto commisce ladani Cyprii electi, uitrioli aqua saepius abluti, & depurati semunciam. Dilutum serua. Cape postea Philonii Romani unciam, mithridatii, opii singulas semuncias. Misce cum aqua stillat. cornu ceruini rectificata q. satis ad extractionem per com macerationem & filtrationem, quomodo succi parantur. Liquorem extractum confunde cum priore, & probe misce. Pone in uitro ad digerendum per mensem suum, donec syrupi fiat consistentia. Tunc immisce liquoris ( solutionis ) per larum semunciam, spiritus uitrioli rectificati, tincturae croci, singula semiscrupula, auri uitae nostrae descriptionis scrupulum, olei piperis, charyophyllorum stillat. an. semidrachmam, ol. nucis moschatae stillat. cum pinguedine pura pulli caprini in balsamum redacti, semunciam; digere ad consistentiam opiatae, & in uitro serua, ad solem uel fornacem aliquandiu fermentans, ut uis opii magis refrenetur. Si placet, in usu suo potes addere calcem auri, uel argenti solubilem, item ambram, moschum, & c. Est & interni & externi usus praesertim cum directoriis: ueluti ad epilepsiam foris applicetur capiticum minio natiuo, & oleo succini: intus cum uitrioli spiritu: ad cephalalgiam misceatur unguento de alabastro, adiecto magnetis, uel ophitae puluere; ( in doloribus oculorum & aurium uix habet locum, sed tamen sicubi necessitas cogit, ut in calida caussa ( quomodo Galenus in aurium dolore praescripsit trochiscos ex opio & castorio ) parua quantitas cum aque rosa. & ung. de lapide calaminari misceri potest & oculis applicari; in otalgia uero ol. rutae & aq. carduibened. adiicitur. ) In colica foris admouetur cum Zibetha, & pauco praecipitato, intus datur cum decocto ueronicae & chamaemeli ex maluatico. In fluoribus alui, sicubi tempus admonet, uentri accommodatur cum pauco hydrargyro immisto; & idem sit etiam in arderibus, medice tamen. ( Nam improuidum usum ubique damno. ) In podagra & chiragra & c. Addatur aliquid de sublimato uitriolato, & magnete adipe uulpino uel similibus, aut etiam succo uerbenae, aut aqua incocti stybii & chamaemeli exceptis, & foris admotis. Ad uteri dolores & infirmitatem cum succo rorismarini ualet; ad inhibendos catarrhos potest esse pro diacodio, si fiat ex eo pil. hypoglottis cum bolo armeno, extracto scordii & sacharo crystallino, uel penidiarum. In hypercatharsi eximium est cum uino cydoniorum: in ardore stomachi datur succorhibes: in dolore uentriculi foris applicatur cum succo menthae, uel assumitur exiguum quid cum chamaemeli ex maluatico decocto, sicubi id conuenit. Caetera erunt Medici prudentis, quemadmodum in dolore dentium potest etiam ipsi denti applicari per ceram, & c. Quin usus est ut philonii etiam in causa frigida, sed cum purgatione, si est humor. Usum reliquorum quod attinet; Crato sensit, communem esse cum philoniis. Alii epilepticis praescribunt; benefacit doloribus colicis & uentriculi prudenter datum, quomodo Andernacus suum dosigranorum trium & forma pilulari praebet. Zuingerus inde nepenthes uocauit, quod doloribus esset solatio. In ardore nitroso stomachi ex bile Camerarius scribebat esse ἐξαιρετον, quanquam & uulgare laudanum e barba capri conferre tradatur. In deliriis phreneticorum, & uigiliis causo laborantium dederunt aliqui, sicut aquam opiatam Helidaei. Sed imperiti eodem medicamento induxerunt somnos lethales. Guerthaeus catholicum scripsit ad omnium morborum ( acutorum ) impetus frenandos, praesertim calidode Speciebus Compos. rum. Sed dirigi potest additamentis, ut si detur cum uitrioli spiritu epilepticis, & c. Quae committenda sunt prudentiae Medici. Inter tot uero compositiones quaenam debeat eligi, fortasse quaerent rudiores. Iohan Hartmannus Beyerus retulit, se sua uti felicissime. Zuingerum probasse Keckianam, non est dubium: a qua cum parum dissentiat Seileriana, etiam haec commendata erit, praesertim cum de ea scribat Osleuius Medicis Caesareus, quod amicus eam usurpauerit admodum feliciter: quodque idem Abrahamus sibi dixerit, se bonum nomen sibi in Morauia isto medicamento comparasse. Et ne uanum putes, addit fuisse uirum longe optimum, & miraculosum effectum habere id me¬ dicamentum. Dosis prout est componendi ratio, uariat. Keckianae asscriptum erat scrupulum unum, sed nemo forstantum, nisi in desperatis & singularibus naturis, quae cicutas, opium, altercum, & c. Digerere possint, dare uelit. Detur itaque per grana usque ad dimidium scrupulum. Andernacus tria duntaxat grana offert. Cum Guerthaeus in suo catholico drachmam saltem opii habeat, totius maior quantitas praeberi potest. Suspectum est quod quatuor scrupula ad Orexin Paracelsus praebet, alibi guttis contentus. Sed absolute ista definiri non possunt. Non sunt illae medicinae usus promiscui. Ad peritos prudentesque pertinent. Philonia tamen sua, quae recipiunt hyoscyamum, opium, mandragoram, & c. Ueteres etiam maiori dederunt quantitate, sed tum post fermentationem semestrem, tum ob copiam mellis, & aliorum corrigentium. Porro & alia elixyria solida confici solent: Elixyr saliam hydroticum. quale est e salibus hydro¬ ticum. Salis theriacalis, alcali absynthii Pontici, alcali scordii, alcali cinamoimi, guaiaci, chyne singula scrupula, stibii diaphoretici scrupulus medius, extracti card. bened. zingib. iunip. singulae semidrachmae, extracti theriace semuncia. Commisceantur ad formam electuarii. Dosis scrup. i. ex acet. bezoar. Dornaeus elixyr salium ita facit: Salis auri per Mercurium & uini spiritum facti, salis melissae, singulae semunciae, salis communis puri unciae octo, commisceantur. Elixyr Ischaemum: Magisterii Corneoli drachma, croci Martis drachmae tres, magisterii coral. rub. drachmae duae, succi equiseti, succi bursae pastoriae singulae semunciae, essentiae sachari quantum sufficit ad massam. Soluatur autem sacharum aqua plantag. & incorporetur. Ad externum usum addi potest foetura ranarum cum amylo, & adhiberi. Elixyr inhibens catarrhos: Extracti Philonii drach. i. succi pap. alb. e semine, succi ireos florent. ana unc. ss. magisterii boli Armeni, mag. terrae lemmiae, mag. succim an. drach. ss. succi rad. cynogloss. laudani opiati ana scrup. i ol. nucis mosch. express. scrup. ii. sachari penid. quam sufficit fiat compositio ad pilulas hypoglottidas. ( Catarrhi simul auerti ad tergum possunt tali elixyre: Ol. ligni sambuci Lib. Ii. Alchemiae Tract. Iii. per descensum facti: oleum cupressi ana unc. s. ol. succini drach. ii. ol. philos. drach. i. magisterii magnetis scrup. iiii. succi de uerbena, & uisci ex surculis teneris abietum uel conis recentibus q. s. pro forma emplastri. Diacydonion purgans: Pulpae cydon. extractae sescuncia, miuae simp. semuncia, sach. aque endiuiae soluti uncia. Digerantur ad mellis crassitiem, adde extracti cinam. grana sex, extracti zingib. chariop. grana bina, diagrid. drachmam, extracti elleb. nig. scrup. i. Misce. Doses sunt quatuor. Elixyr externum ad Anginam: ◉ Extr. fimi albi canini, extr. simi puerilis, extr. nidi hirund. singulas sescunc. minii natiui subtiliss. puluerati semunc. ambrae semiscrup. oleum succini drachmam, mellis q. s. concorporentur in emplastrum. Una adhiberi etiam in ore potest Gargarismus ex aqua stillatitia prunellae, iniecto spiritu sulphuris & uitrioli, quantus satis ad acorem mediocriter asperum. Externum ad colicam & alios uentris dolores: Stercus suillum recens subige cum ol. chamaem. & spir. uini q.s. extrahe per filtrum: adde succum ueronicae, parum laud. opiati cum tantillo cinab. uel praecipitati. Elixyr ad surdos sanabiles: Aquarum still. murium, muscarum, card. bened. bis a sua herba destillatae unciae singulae, succi fol. elleb nig. drach. i. succi iugland. succi ouorum formic. succi hederae binae drachmae, mista excipiantur lana, in qua moschus fuit, & in aquis etiam parum moschi dissolue. Elixyr phlegmagogum a capite per modum apophlegmatismi: Magisterii magnetis, magist. succini singula scrupula, magist. haematitae, extracti euphorbii grana quina, succi tabaci drachmae duae, succi ellebor. nostratis drachma media, aquae maioranae unciae quatuor. Digerantur uase clauso, dum uniantur: indies agitentur. In usu guttae sex ore detinentur. Elixyribus affinia sunt decocta, & infusiones, syrupi item & iulepi, que post segregationem cum menstruis essentialibus usurpantur. Fiunt autem decocta ista cum aquis stillatitiis & materia sua in diplomate: ueluti senna coquitur ex aqua endiuiae & fumariae. Decocta Chmica. Decocto expresso additur extractum zingib. extr. corticum arant. syrupus ros. sol. cum pauco uitrioli spir. uel essentia tartari. Ita fit decoctum elleboratum cum aqua lactis ex foliis & radicib. elleb. Decocto segregato adiicitur syr. uiolatus, cum parte miuae cydon. nig. Syrupi conficiuntur ex extractis & aquis stillatitiis, adiecto sacharo, ut: Syrupi Chymici. extr. cinam. aque rorism. commisceantur, additoque sale cinam. & aque eiusdem cum sach. fit syrupus. Syrupus ex calamo aromatico: Extracti calami arom. & alcali eiusdem, illius uncia, huius quantum exiit ex reliquiis extractionis, commisceantur cum aque menthae ◉ uel iulepi. Syrupus comp. Extracti cinam. extr. sp. diamb. extr. nuc. mosch. & macis, singulae semunc. extr. sp. diarhod. abb. uncia, aque ros. uini maluat. singulae sesquilibrae: cum sach. quam sufficit fiat syrupus. ( Nonnulli syrupos ex aquis destillatis & sacharo tantum faciunt: sed in praestantioribus efficacioribusque diligenter apparatis, uix iulepi uim assequuntur spiritu per coctiones diuolante. Succi ergo sunt addendi. De iis Syluius ita: Qui syrupus fit ex aqua destillata, uel infusione uiolarum & rosarum siccarum, paruarum est uirium. Pil. Chymicae: Extr. elleb. nigri drachma, extr. mass. pil. alephang. drachmae due, aloes ros. Cratonis scrup. ii. extr. zingib. scrup. i. Fiant pill. Si opus est addito syr. e cinam. Eiusmodi compositiones sibi quisque ad libitum uel necessitatem comminisci potest. Istae a me productae sunt loco exemplorum, ad studiosorum informationem, quanquam quaedam etiam ex aliis autoribus sunt petitae. Studui probatissima ponere, & ut plurimum arcana. Frisantur qui uolent cum gratia. Tract. Iii. Cap. Ii. De Clysso. Clyssus est species composita ex eiusdem rei speciebus uariis seorsim elaboratis. Itaque clyssus totam rei substantiam complecti potest, quando quidem abiectis impuritatibus & fecibus, quidquid in ea est essentiale ad unum redigitur compositum. In elixyre componebantur uariarum rerum species Chymicae: hic unius uariae species: & in simplicibus quaelibet elaborabatur ad eam formam magis, ad quam per naturam disposita erat potius, caeteris etiam si item non plane erant inania, tamen ob uilitatem, paucitatem, laboris magnitudinem, & alia neglectis. Clyssus quicquid ubique in re est, & omni eius parte coaceruat. Non immerito itaque pro tota rei substantia est, & essentia completa. Uox autem ista usurpatur ab Andernaco, Porta, & aliis nonnullis, signatque dilutum, qua forma potissimum solet usurpari, quanquam etiam alias esse nil pro¬ hibet. Duobus modis fit clyssus: Aut enim fit ex diuersis, unius plane & eiusdem membri speciebus, ordine quodam, seorsim tamen concinnatis, & unitis postea: uel ex unius simplicis pluribus membris, unoquoque elaborato pro sua natura, siue unam reddat essentiam, siue plures. Ita secundum primum modum si elementa segregata coadunantur uicissim, clyssus fit: si item diuersi balsamorum & oleorum liquores una cum sale capitis mortui reducantur ad formam mistam clyssus erit, in quo plaerumque abundat humiditas, & consistentia est liquida. Cyssus uitrioli: Destillatur initio ex eo phlegma, postea spiritus, ex quo separatur oleum: caput mortuum exhibet salem. Feces terre e abiiciuntur. Sal imbibitur oleo, postea diluitur aut nutritur spiritu: tandem phlegmati circulato immiscentur, atque ita absoluitur clyssus uitriolatus. Clyssus cinamomeus: E cinamomo irrigato uino nobili aqua proliciatur, postea per cohobia oleum, tertio sal. Uniantur haec uicissim, ita ut sal in aqua solutus extrahatur per alembicum, & postea confundatur oleum. Huius loci est uinum alcalisatum. Sed & alius clyssus ex eodem potest confici. Uinum nobile destilletur in spiritum: Reliquiae mutentur in acetum: Hoc destillatum parit phlegma: feces crystallos ponunt, ex quibus oleum, & sal conficitur: singula rectificata possunt iterum componi, quanquam ut in aliis, ita & hic usus dominatur. Quod si omnia ex uno eodemque non possunt elici secundum indiuiduitatem numeralem, diuidatur copia in partes: Clyssus rad. angel. ueluti si radicis Angelicae sit libra una, ex parte aqua destillatur, ex alia succus extrahitur, ex tertia resina, ex quarta oleum. Omnium reliquiae reuerberantur in alcali. In unione itaque substernitur succus mistus cum sale, & resina: mistura imbibitur oleo & aqua, uel sal soluitur aqua, & lenta digestione sigillatim instillando partes, succo unitur. Uel si placet, diluuntur omnia aqua, & in ea seruantur. Clyssus absynthii: Destilletur aqua amara ex absynthio: reliquiae calcinentur in salem. Sumatur aliud absynthium, & reuerberetur extrahaturque alcali. Sales aquae rectificatae remisti uniantur. Huc pertinet butyrum ossium Paracelsi: Ex ossibus humanis phlegma destilla cum pinguedine. Ossa calcina in cinerem albissimum. Tere subtilissime, & praedicto liquore imbibe ad consistentiam butyri. Usus est ad ossium fracturas. Butyrum tartari: E tartaro liquor destilletur. Eo inceretur calx tartari depurata, ad consistentiam butyri. Secundus clyssi modus. Alter clyssi modus est in his exemplis, & potissimum conuenit plantis: quarum diuersae partes tunc maxime legendae sunt, cum sunt efficacissimae, satisque maturae: & interdum anteuertit unius essentia essentiam alterius tempore, ueluti: Clyssus hyssopi: Hyssopi herba mediocriter enata, partim destilletur in aquam, partim tundatur, & conficiatur ex ea succus. Interim succedent flores: tandem semina, quae & ipsa elaborantur, ut fiat inde aqua, hinc oleum. Omnia parata legibus coadunationum commisceantur. Clyssus elonii: Radix effodiatur cum folia prodierint: extrahatur ex ea succus, & alcali. Idem fiat eum floribus, ubi iam aquositatem in succum made Speciebus Compos. turum conuerterint. E floribus exprimatur tinctura. Escapo fiat alcali. O¬ minia procurata uniantur aqua eiusdem herbae stillatitia. Clyssus pimpinellae: Ex radice, floribus, & semine bibinellae destillettur aqua. In hac postea seorsim radix comminuta maceretur: & si fieri potest, duret digestio donec succedant flores: sin minus, exprimatur succuis: expressae feces calcinentur & extrahatur sal, quo succus condiatur ad suium tempus. Cum flores maturuerint, iniiciantur, & ad solem in eodem meenstruo, uel etiam alia parte aquae stillatitiae eiusdem herbae extrahantur. Idem faciendum cum semine, & melius succedet si in aqua dilutuss sal proprius fuerit. Expressa omnia uniuntur commiscendo: & si subtiliorem requirimus liquorem, destillantur per alembicum saepius cohobando, quousque potissima subtilitas exeat, euadatque clyssus nobilita¬ te par quintae essentiae. Clyssus iuniperi: Destilletur aqua ex baccis uiridibus: alia ex ni¬ griis: tertia ex cortice: quarta ex ligno & radice: postea ex locustis conficiatur uiscus: ex ligno & cortice tum oleum, tum resina. Ex reliquiis sal: ex tota planta, alcali. Quatuor aquae confundantur: in eis sales soluantur: postea uiscus & resina destillentur in balsamum. Balsamus oleo iunctus aquis immittitur, & agitando digerendoque unitur, aut saltem cum ipsis in usu datur. Possunt & ad formam electuarii redigi, si crassiora componantur in pastam, quae postea lente aquis imbibatur. Ne uero aquarum copia tempus unionis protrahat, rediguntur ad spiritum, relicto phlegmate inutili. Spiritus iungitur essentiis crassis digestio¬ ne coagulante. Clyssus Ualerianae: Aqua destillatur ex herba, ita ut bis aut ter ea remouetur, postea etiam semen & radix iniiciantur, factaque digestione, extrahatur aqua potens: quanquam aqua primum destillata, statim radicibus exiccatis comminutisque affundi possit. Deinde ex radice extrahitur succus. Tertio ex alia parte, & semine oleum: ex reliquiis calci¬ natis sal: & tota planta alcali. Cum flores ad manum sunt, in aqua infunduntur. Oleum & aqua ita uniuntur, ut in una cucurbita sit oleum, in altera aqua. Utrisque imponitur alembicus communis, & de stillantur in unum receptaculum. Destillatis facile miscetur sal, sed prius per deliquium solutus & repurgatus. Hac mistura succi spissi nutriuntur, aut etiam commistum totum ita ad usum seruatur. Iohannes Baptista Porta tantum posteriorem Clyssi modum descripsit. Inquit enim: " Clyssus est extractio subtilitatis omnium plantae partium, in unum esse commune coiens: & duobus modis uniri posse docet, siue ut omnes e diuersis partibus extractae essentiae coniungantur incorporenturue: siue ut oleum in una sit cucurbita, in altera sal, in tertia liquor, atque ita unico dembico subiectae destillentur per communem canalem, sicque uniantur. Sed non ia facile hoc succedet. Non enim pariter scandunt aquae & sales. Itaque in diuersis aquis, & oleis id fieri possit. Sales rectius immiscentur aquae parti, & per cohobia ex alembico exiguntur. Pars postea ita alcalisata confundi saltem poterit cum reliqus. Ubiresinae sunt, possunt ea poni in imo cucurbitae: aquae uero a collo perdicem dependi. Uiolentior enim in imo ignis eleuabit balsamum resinae citius, & uaporibus aqueis iunget spiritaliter. " Adhuc de speciebus compositis. Finis Alchemiae. Deo Gloria.