Medica Thaddaei ab Hayck, Aduersus Philippum Fanchelium Belgam, Incolam Buduicensem, Medicastrum et Pseudoparacelsistam. Cuius Actionis Praecipua capita uersa pagella annotantur. Ad Perillustres, Magnificos Generosos & Strenuos Dominos, Dominos Proceres & Supremos Officiales Regni Bohemiae, Dn. & Patronos meos benignissimos. Ambergae. Ex Officina Michaelis Forsteri. I. Exegesis singularis curationis foedae Scabiei in filiola sexenni Illustris & Generosi Baronis, Do- mini Gasparis Zerotinii, & c. Simul etiam iusta querela in Philippum Fanchelium Belgam, incolam Buduicensem, medicastrum & pseudoparacelsistam: quod in ipso extremo utrumque felicis curationis actu, eandem clandestine & furtim deleteriis pharmacis crudeliter excarnificatam necauerit. Ii. Philippi Fanchelii Responsum ad eandem Exegesin. Iii. Eidem Responso aliud Responsum oppositum sub titulo Antifanchelius. Perillustribus, Magnificis, Generosis, Et Strenuis Dominis, Dominis Supremis Officialibus, Assessoribus Caeterisque Proceribus Ac Senatoribus Incliti Regni Bohemiae. Thaddaeus Ab Hayck Hanc Actionem Medicam Tenuem Quidem Et Exiguam, Uerum Ad Nobilioris artis Medicae, aduersus impostores pseudomedicos, defensionem ( hoc seculo, nimis, proh dolor, multos nimiumque audaces ) necessariam. Testificandae perpetuae erga illos fidei & obseruantiae ergo, reuerenter dicauit. Singularis Curationis Foedae Scabiei In Filiola Sexenni Illustris & Generosi Baronis, Domini Gasparis Zerotinii & c. Simul Etiam Iusta Querela In Quendam Philip- Pum Fanchelium Belgam, incolam Buduicensen, medicastrum & pseudoparacelsistam: quod in ipso extremo utcunque felicis curationis actu, clandestine & furtim deleteriis pharmacis crudeliter excarnificatam necauerit. Illustris Et Generosus Baro Gasparus Zerotinius, ex antiqua ac clarissima Dominorum Baronum a Zerot in familia, commendauerat meae curationi Elizabetulam suam filiolam annos natam circiter sex: laborauerat enim foeda feraque Scabie: a qua multis remediis adhibitis plene sanari nunquam poterat: nihilominus Pater, pro sua erga filiolam pietate, sanitatis eius percupidus, non destitit passim peritos fidelesque medicos quaerere, qui salutare auxilium filiolae afferre possent. Adduci filiolam in hanc urbem curat: eamque commendat Illustri Heroinae, Coniugi Illustris Herois Adami de Noua domo Supremi Pragensis Purggrauii. Accersor statim ego. Rogat pater. Rogat Illustris Heroina, ut in meam curam filiolam illam suscipiam, eique boni & fidelis Medici officium praestem. Uictus eiusmodi precibus, & tanta intercessione, puellam curandam ( cuius tamen curationem uiri alii artis nostrae optime intelligentes & periti, difficultate, uel potius desperatione, sanationis in se recipere recusauerant ) suscepi: uicissimque meum studium & operam fidelem in ista curatione puellulae sum pollicitus. Intra meipsum uero initio tacite nonnullam spem & fiduciam felicis futurae curationis concipiebam. Ac addebat mihi animum, meque, impellebat felix quondam & admodum cita, praeter multorum opinionem, curatio in Nicolao pumilione apud Serenissimam piissimamque Reginam Poloniae Catharinam: ad quam olim a Caesare Maximiliano, felicissimae recordationis, Domino meo clementissimo, missus fueram. Is pumilio integro quinquennio Lichene per uniuersum corpus ita affectus fuerat, ut ne quidem minimus superfuerit locus, in quem acies acus defigi potuisset. Et cum adhibitis multis remediis per illud quinquennium curari non potuisset, a me sex septimanarum spacio, per Dei gratiam, felicissime pristinae ualetudini restitutus fuit. Pro qua curatione, piissima Regina, saepius ad me datis literis, & commemorabat grata mente meam operam, & pro ea amplas agebat gratias. Sed iam uenio ad expositionem istius Scabiei. Fuit ea puellula, ut dixi, affecta cutis uitio, quod uulgus & recentiores Medici, large sumpto uocabulo, Scabiem nominant. Hanc secum ex utero materno attulisse nonnulli asserebant: quod quidem incredibile non uidetur: tum ob istius Scabiei diuturnitatem, tum curationis difficultatem. Quae enim nobis quodam modo innata sunt, difficulter depelli consueuerunt. Et dixerim sane simplicem initio fuisse illam Scabiem: sed temporis progressu, ueluti per gradus quosdam, commutatam fuisse in impetiginem simplicem: quando nimirum cutis rubicundior, dura, scabra exasperataque, cum uehementi pruritu, apparebat. Inde in ueram impetiginem, dum uidelicet pustulae maiores emergebant, acrius corrodebant, latiusque se porrigebant in papulas saniosas, seu Herpetem: idque dum cutis magis rodebatur, & serpebat in latum & altum. Hinc in Psoram commutabatur: quando furfuracea e cute decidebant: denique in ipsam fere Lepram. Dico, fere, quia in eam nondum penitus transierat, sed oram eius large adlambebat, ingressumque liberum ad se dabat. Et Lepram quidem, intelligo, Graecorum: alioqui, si uera fuisset confirmataque Lepra, non iam furfures, sed squamas, ueluti piscium, aut, ut alii uolunt, cuiusmodi serpentis senectus est, deposuisset: quod solum pathognomonicum symptoma esse dicitur uerae Leprae. Hanc meam opinionem confirmant hi, quorum custodiae commendata fuerat puellula. Dicebant enim & isti initio leuem Scabiem uisam: inde deteriorem: nimirum progressam per dictos gradus: fixisse tandem pedem in foeda illa Scabie, quam nos deinceps, cum nostrae 6 Exegesis curationi commendata fuisset, oculis nostris conspeximus. Occupauerat autem ea Scabies uniuersum propemodum corpus a capite ad calcem usque pedis. Ac in capite quidem erumpebant cumulatim & dense pustulae albicantes absque inflammatione & dolore: ex quibus deinceps quasi una magna pustula fiebat: quae suppurata pus satis crassum fundebat: & relinquebat crustam amplam, crassam, coloris subcitrini, odore tetro quod putris humoris indicium praebebat, aspectu horrido, cum pilorum euulsione & casu, si uel leuiter tangebantur: eo quod radices pilorum putrefactae erant. Haec ego partim ex relatione eorum, qui ministerio puellulae adiuncti fuerunt, partim quae ipse uidi, refero & explico. Unde colligebam eas papulas, quae in capite erumpebant, ex eo Achorum genere fieri oportuisse, qui dicuntur humidi, seu Scabies capitis densa, cum squamis & crustis subcitrinis, ut iam diximus. Eas autem papulas cum aliis, quae in reliquo corpore emergebant, non fuisse eiusdem generis, ipse pustularum in capite color, adeoque humor ab illis emanans, & indolentia, satis declarabant. Quae enim in Uentre, hypochondriis, femoribus, cruribus & pedibus erumpebant, erant minores, dolorosae, & rubicundae, antequam suppurationem consequerentur: porrigebant se in longum & latum, cum rubore cutis, asperitate & eminentia, instar Herpetis erodentis: profluebatque ex illis ichor & sanies quaedam flaui coloris & subalbidi, cum maximo & intolerabili pruritu. Iam si quis hanc Scabiem, siue impetiginem, Lichenem Graecis dictam, siue Herpetem, siue Psoram, ipsi Leprae uicinissimam, indigitauerit: non aberauerit, puto, a scopo. Nam ex papula fera procedebat: &, ut dixi, cutis uisebatur dura, rubra, exasperata, rodebaturque intolerabili pruritu, porrigebatque se in longum & latum, ac furfuracea ex se emittebat. Porro habebat haec puellula una cum ista Scabie uentrem tumidum & durum, hypochondria tensa, respirationem difficilem, & cum aliquo sonitu asthmaticorum more. Erat quoque in ea uoracitas & bibitio maior quam aetati conueniebat: appetitus absurdus, & comestio furtiua saniei, sanguinis purulenti, ac crustarum, totiusque istius immundiciei, quam scalpendo abradebat, Bibitio etiam aquae balnei immundi, in qua certo tempore balneabat. Atque haec fuit natura morbi quantum ad causam formalem. Uenio ad causas efficientes. Cum sanguis a uisceribus sanguificis suam ducat originem, ac humorum sequestratio in ipsis fiat: ad illa omnino, tanquam ad membra principalia, causa efficiens erit referenda: inque ipsis solis prima huius mali labes, fomes & minera statuenda. Ea igitur uiscera, cum ab ipso impuriore sanguine adeoque adusto, in utero materno compacta fuissent, necessario uniuersam sanguinis massam, adeoque carnem ipsam infici oportuit. Nutrimentum enim uitiosum non potest carnem bonam generare. Hinc uitium illud cum sanguine in totum corpus spargi propagarique coepit: pares in internis uisceribus pustulas excitans iis, qui in externo corpore apparebant, ut fit etiam in iis qui uariolis corripiuntur, Suibus item atque porcis qui grandine afficiuntur. Huc accedit quod in ipsa nutricatione puellulae, puta cum esset annorum trium, quatuor, quinque, coepissetque uesci cibis omnis generis solidioribus, & sine delectu, etiam Pipere, & aliis aromatibus conditis, salsamentis, leguminibus, Carnibus, Piscibus: quae sunt crassi prauique succi, & id genus aliis: Uino item meraciore, quae omnia adustiones augent, bilem flauam exurunt & extorrent, plurimum in quantitate & qualitate peccatum fuisse. Unde cruditates, cacochymia & adustiones adauctae: in habitu corporis nutritio & assimilatio, quae sunt species concoctricis potentiae, ex prauitate alimenti omnino deprauatae: uiscerum & solidarum partium intemperatura confirmata: in quibus perennis corrupti sanguinis, omniumque humorum generatio fiebat: unde etiam cutis intemperatura quam pessime dispositam uidimus, a continuo defluxu excrementorum, ita uitiata fuit, ut habitum contraxerit. Quando enim excrementa longo tempore ad cutim defluxerunt, ibidemque detinentur: praeterquam quod imbecillam reddunt cutem, ut undique amandatas superfluitates a uisceribus recipiat, easque difficilius digerat & expellat; temperaturam eiusdem adeo uitiant, ut delatum ad se alimentum, quamuis bonum, in uitiosum humorem conuertat. Quare & membra naturalia, & cutis pessime habuerunt. Et nos uidebamus puellulam quo ad habitum corporis, colorem, & omnes operationes pessime dispositam. Nihil enim magis attestatur dispositioni Hepatis et Lienis, quam color, qui in nostra puellula fuit malus. Quid iam dicemus de uitiosis alimentis, & de ipsa puellulae impuritate: quod saniem, ut ante dixi, purulentam faedidamque illam materiam cum crustis, foedum & horrendum dictu & auditu, deuorare consueuisset: ea haud dubie uoluptate, qua mulieres grauidae pica laborantes, multa absurda uorare consueuerunt. Atque hic erat inter caetera fomes & minera mali istius, qui fouebat causam morbi. Haec quo ad efficientes causas externas: ad quas referuntur quoque contagio ab alio transmissa, quae hic uix aliquem locum habere potest. Nam puellula hanc contagem non accepit ab alio. Illa uero alios contage afficere potuisset. An uero a parentibus aliquid inquinationis acceperit, dicere non possum: neque curiosius in illa inquirere uolo, siquidem ad curationem non multum faciant. Duos filiolos simili Scabie infectos fuisse accepi. Hinc forsan alicui suspicio moueri possit alicuius in semine labis & inquinamenti. Sed haec attingere nolo. Porro neque ex consuetudine aut familiaritate aliorum hanc contagem deriuatam fuisse dixerim: cum haec celari haud quaquam potuissent. Sunt etiam qui hanc Scabiem referrent ad corruptos & mala qualitate affectos menses, quibus fluentibus puella concepta fuerit. Acscribit Fernelius ex Arabum doctrina: si mulier concipiat fluentibus mensibus, foetum edere Elephanticum: quae sententia non omnibus doctis probatur. Iudeos certe non licebat tum ad uxores accedere, motu istius impuritatis: quam haud dubie Mosos praeuiderat. Hanc ob causam hodie ad huc immundum Lunarem partum, seu miserum & infaustum interpretantur, qui fluentibus mensibus conceptus est. Sed ego hanc quoque disceptationem iam suspendo. Internae causa huius mali fuerunt intemperies calida & sicca solidarum partium & Cacochymia, acres item & mordaces humores: quos indicabat nobis illud precipuum symptoma, uidelicet pruritus ingens, & scalpendi desiderium intolerabile. De Prognostico. Cum hic morbus puellulae ab utero materno suam uideatur ducere originem, saepiusque tentata fuerit eius curatio, licet frustra, morbo saepe recurrente: tum ob morbi magnitudinem, quia principalia uiscera sunt laesa, etiam morbus radices egit: tum forte sinistram per mulierculas adhibitam curationem: nullum est dubium, non tantum longam, difficilem, sed etiam fere impossibilem fore curationem: Quae omnia patri puellulae & aliis exposui: non tamen esse penitus desperandum, nec absque auxiliis deserendam puellulam, Dei manum expectandam. Humanum & plenum beneuolentiae signum esse; in extremis etiam malisusque ad experimentum procedere, ad difficultatem affectionis compescendam. Ipse quoque pater puellulae rogare non desistebat, ne deesse studio & opera uellem: in quemcunque euentum res, Deo gubernante, ceciderit: modo constet nos non defuisse puellulae, consilio & re, ulla in parte. Recte sane id, & pie. Quando enim omnia, quae fieri potuerunt ac debuerunt, rite facta adhibitaque fuerunt: et tamen morbus perseuerat, aut perimit, tum demum recte & pie statuendum est, ita Deo uisum fuisse, ne cogor ex illo euaderet: & nos patienter Deo subiicere debemus: scientes capillos capitis nostri numeratos esse. Sed antequam exposuero institutae curationis ordinem, prius exponam causas, cur affectus ille aegre curari potuerit. Quarum prima est: quia oportuno & debito tempore non fuerunt adhibita remedia. Non prius enim Medici accersiri & consuli consueuerunt, nisi cum morbus a dispositione ad habitum transit ( ut mihi fere in hac puellula accidit ) quo tempore partium substantia laesa est & absumpta, et tum morbus incurabilis esse consueuit. Secunda, quia morbus eas partes corporis ac principalia uiscera sanguifica, in quibus consistebat, propemodum ad suam naturam conuerterat, & quasi unum cum illis fecerat, ut amplius suam temperiem & uirtutem obtinere, nec suum officium facere potuerunt. Quamobrem nec medicamenta munus suum obire, debitamque suam actionem edere potuerunt: nec aquarum medicatarum usus prodesse potuissent. Dico breuius, cur aegre curari potuisse crediderim: Quia intempereis fuit fixa & confirmata, & habit iam factus: qui difficile a suo subiecto, in quo est, remoueri potest, ut Logici loquuntur. Tertia, quia materia in partes remotas recepta & ita inueterata incuneataque fuerat, ut sibi reddiderit carnem similem: quae materia medicamentis laxantibus penitus euacuari non potuit: nec digerentibus propter crassitiem & distantiam discuti. Quarta, quia intemperies sicca aegerrime potest emendari, ut in aliis a siccitate morbis; idque ob humidorum remediorum imbecillem agendi uim: tum ob magnam resiccatarum partium resistentiam. Quinta, quia calor fuit imbecillis, qui actionem dirigere solet: & partes sicciores redditae, densiores factae sunt. Quam ob causam uis medicamentorum, sine qua morbus haudquaquam euellitur, penetrare non potuit. Adde, quia ea puellula plus nimio furtim infarciebatur cibo & potu. Unde obstructiones augebantur, uenter distendebatur, comprimebatur Diaphragma. Hinc illa anhelitus difficultas. Circa Curam, post institutam debitam & congruam uictus & uitae in puellula rationem, duo mihi facienda proposueram. Nam cum affectus ille a copia uitiosorum humorum in cutem propulsorum prouenerit; primus statim scopus mihi sese obtulit, ut tolleretur per euacuationem hoc mali fomentum, seu antecedens causa; hoc est, mali illi succi, qui in uenis & uisceribus continebantur. Uacuatio autem pro ratione excrementicii humoris, pro aetate puellulae, quam diximus fuisse sexennem, fiebat: usique sumus initio leuioribus, ut sero lactis Caprini, cui admiscebam interdum Sirupum de Epithymo, Sirupum Augustini Niphi ad uitia cutis & Hepatis calidam & siccam intemperiem admodum oportunum: qui etiam educit pituitam salsam, & humores Melancholicos. Usus sum etiam Sirupo mihi familiari ex triplici infusione foliorum Sene: ex quo cum sumeret unicum Cochlear blande & absque omni molestia euacuabat. Sic potissimum usus iam memorati Sirupis per uices, prout necessitas postulabat; & uenter laxior, & hypochondria tractabiliora reddebantur: succurrebatur pustulis & pruritui isti intolerabili. Et hisce remediis puellula per dies plures, puta Xiiii. & Xx. perlibenter utebatur. Erant enim iu- cunda & suauia, corpusque non agitabant. Exhibebam aliquando etiam Sirupum de Pomis, roborandi gratia, & contemperandi humores adustos. Cum autem saepius recurreret morbus, tum quod esset mali moris & contumax tum ob ingurgitationem, opusque esset reiterare purgationes, ad fortiora accessi, ut ad Sirupum de fumaria, de pomis cum Elleboro, de Epithymo, ut ante, & diluebam aqua Lactis Caprini. Resereseratis obstructionibus & corpusculo exquisite euacuato & alterato: quorum certissimum indicium dabant, & urinae concoctiores, & liberior respiratio, adeoque hypochondria molliora tractabilioraque: & quod ad omnia satis bene se habebat: nec de medicamentis conquerebatur: & ad Diaphoreticum medicamentum metallicum accessi, sanguinem mirifice mundans, idque absque omni molestia & agitatione corporis: nimirum ad flores Antimonii albos, &, ut Chymici uocant, fixos: a me ipso praeparatos, & usurpatos in cutaneis affectionibus, & crebro, & feliciter. Deinde iterum euacuaui blande. Postremo ad affectam cutem localibus tractandam accessi. Ac primum usus sum ad Balneum aqua simplici tepida, cum ad laxandam cutem, tum ad mitigandum humoris acrimoniam. Postea addidi detergentia, foui & fricui cutem; cuiusmodi erant, Fumaria, Lapatium acutum, Elenium, Sideritis, Chelidonia, Scabiosa maior & minor. His addebam postea Sulphur, Sal, nitrum, indeque aqua confecta perfundebam corpusculum. Et ne ex tali balneo in calesceret Hepar, iussi in balnei ingressu bibere serum lactis, Sirupum Uiolaceum, Saccharum eiusdem, & Rosaceum. Curaui etiam corpusculum inungi Unguento Psorico, & aliquando Butyro loto ad acrimoniam & mordacitatem contemperandam. Hanc uiam fueram secutus in curatione puellulae tenerrimae. Et licet ter aut quater recidiuauerit, & omn curationis spem malicia morbi confirmati adimere uidebatur: tamen postrema cura adhibita, plus aliquantulum spei sanitatis futurae dabat. Nam & inambulabat in aedibus, comedebat, bibebat, ludebat, erat hilaris. Gaudebam tacite intra meipsum: non tamen absque metu, ne tandem illa ui morbi extingueretur. Interim toto illo morbi decursu, ita gubernabam puellulam, ita salutiferam manum eidem porrigebam, ut & ipsamet puellula, & omnes in domo intelligerent, faterique etiamnum perlibenter uelint, me fidelis Medici officio perfunctum fuisse, omneque studium adhibuisse, ut tuto, cito & iucunde a me curaretur, neque a quoquam argui possim uiolati illius Aesculapidum scholae sacri: Ne potius temeritate, quam consilio. Tutam quidem curationem perficiebam, prudenter exhibendo ea medicamenta, quae nec uires prosternebant, nec nocuam morbi laesionem, aut eius irritationem afferebant. Galenus 14. Meth. tria esse ait, quibus intentus esse debet Medicus: primum ut omnino absolutionem operis, siue perfectam curam consequaris alterum, ut sicubi hanc non consequaris, saltem cubantem non laedas: sicut Galenus alibi in principio libri secundum loca etiam testatur: in artis operibus semper operam dedisse se, ut quod auxilii loco adhiberet, iuuaret, uel certe non noceret, de quo uide Hipp. 1. Epid. 2. sect. 59. Aph. Tertium ut uitium, siue morbus, non facile reuertatur. Citam quoque eatenus facere studui, quatenus morbi magnitudo & difficultas ferre potuit: nec accelerando temere & uiolenter, nec temere distinendo & cunctando: sed occasioni agnoscendae in uigilando, & periclitando prudenter. Iucunde etiam puellulam meis remediis tractare conatus sum, nec eorum pondere eam onerans & obruens, nec eorum insuauitate fastidium & nauseam mouens. Et certe toto meae curationis decursu, ne semel quidem de insuauitate & uiolentia exhibitorum remediorum fuisse conquestam, qui cum ea conuersati sunt, ingenue testari possunt. In hac mea Canonica curatione nihil amplius desiderari uidebatur, nisi forte Bezoarticorum usus. Neque me latuit, quid Galenus scripserit de Uino, in quo Uipera suffocata fuit: quod nimirum ab eius usu Leprosus quidam curatus fuisset: quod item comestione carnis uiperinae, aut assumptione Trochiscorum de Uipera a Lepra conualuisset. Neque mihi ignoti fuerunt Sales Uiperini: de quibus & Galenus, & Aegineta, & Aetius, copiose scripserunt, & in affectionibus cutaneis mirifice commendarunt. Sed cum eorum praeparatio & usus iam olim cum in Italia, tum in Gallia, quod sciam, ubi alias uipere facile haberi possunt, quibus Germania caret desierit: haud dubie, uel ob laboriosam & difficilem eorum preparationem: uel ob graue contagionis periculum. Cum enim uiperae in olla uruntur, uenenatos uapores & fumos emittunt, qui aerem ipsum, adeoque homines eundem inspirantes inficiunt: de quo ipsemet Aetius nos praemonuit. Addo tertiam causam, nimirum obsoletum quodammodo usum Uiperarum hac aetate: paruus enim aut plane nullus successus ex earum usu hucusque est deprehensus: non obstante quod Galenus a Uiperinis carnibus aliquot Elephanticos se percuarsse glorietur. Uerum maneat Galeno, Aetio, & ueteribus, salua sua authoritas. Nobis interea ueritas authoritate sit potior. Certe excellentissimus Medicus & Philosophus hac aetate Iulianus Palmarius Gallus, qui se magni illius Fernelii discipulum profitetur, de praeceptore suo ingenue testatur ipsum, imitatione ueterum, uiperarum usu Elephanticos, maxima methodo restituere studuisse; sed nemini in tota uita successisse. Et cum Palmarius sui praeceptoris opinioni, ueterum Medicorum authoritatem anteponendam esse putaret, nimium scilicet addictus amplissima commendatione Uiperinarum carnium, Theriacam multis Elephanticis, qua methodo illi praecipiunt, praebuisse; sed nullo profectu. Itaque adductum fuisse, ut Uiperas ipsas aliter apparatas experiri aggressus fuerit: quas tamen nihilo plus opis attulisse comperit. Tandem concludit: neque pastillos Theriacales, neque uenenatas uiperarum carnes, quouis modo praeparatas, siccam & terrenam partium constitutionem corrigere posse: sed omnia deprauare, atque uenenata pernicie inficere. Quae cum ita habeant, idque a uiris in arte Medica peritissimis didicerim: temerarius, profecto, fuerim, si nostrae regionis, uel crassissimis robustissimisque hominibus, non assuetis talibus uenenatis pharmacis, ea obtulerim. Plane uero ratione destitutus censendus essem, si eadem tenerrimae puellulae praebere uoluissem. Non abs re, profecto, ipse Aetius sub finem cap. 97. lib. 4. Serm. 1. de confectione Salis Uiperini, monuit, sales illos praegnantibus, pueris, & temperatura calidioribus, non esse exhibendos. Non me fugiebant illa quoque remedia a Chimicis tum modernis, tum uetustioribus, ut Lullio, decantata, & magno praeconio celebrata, de Quinta essentia auri & Perlarum, seu arcano illorum, & Aqua Fragarum. Sed cum ea mihi usu non essent comprobata; nec plane audirem fidere hyperbolicis Chymistarum praedicationibus. Neque enim huc usque quenquam uidi ex istis Chymicis, qui ueram illam Q. essentiam auri habuerit, & miracula, quae praedicantur, cum ea praestiterit: imposturarum plus satis: periculum de his, quae passim sub nomine auri potabilis, aut Q. essentiae, & arcani, ab istis agyrtis circumferuntur, & magnatibus obtruduntur, facere non sum ausus, neque tutum iudicaui. Neque Bezoarticis uti placuit, ob causam iam dictam. Substiti autem in meis tutis, probatis, suauibus & iucundis medicamentis, naturae & morbi motum, si adhuc aliquis futurus esset, expectans. Noui, qui Illustribus uiris guttas aliquot falso a se uocatae essentiae auri exhibebat, absque fructu sumentis, sed non exhibentis. Nam singulas guttulas bene magno precio soluere oportuit. Sic Barunculae tenerrimae, pallidulae, ac atrophia laboranti, tinctura Corallorum, quam aceto destillato extrahere consueuit illud hominum genus, totum pene corrupit uentriculum, ut sputa quae reiiciebantur, lateres arroderent. Nec dubium est utero quoque plurimum incommodasse. Plura commemorare desino. Sufficit innotuisse imposturam Illustri familiae, apud quam non amplius ullus locus erit falsis arcanis, & Quintis essentiis auri: quas iam non licebit ulterius uaenum exponere, multo minus protrudere. Nundinae adulterinis mercibus sublatae sunt. Aliae alib quaerendae erunt, ubi distrahantur. Interea a nobis & domi illustri, ob earum cruditatem & imperfectionem, exulabunt longius, & forsan associabunt se uestibus Attalicis, Phrygiatis & Tyriis, ac aliis quibusdam uanitatibus, quae proximo conuentu, inducendae alicuius parsimoniae, frugalitatis, compescendae luxuriae, cohibendarumque uoluptatum & deliciarum causa, ex hoc regno proscripta sunt: cum illis in communi exilio foedus amicitiae ineant, & se mutuo consolentur ( societas enim miseriam leuat ) discantque posthac rectius patriae, salutique hominum seruire. Ego tamen consulerem, ut arcana illa metallica, quae longam digestionem postulant sepelirentur in uentrem equi, ubi iusto tempore digerantur, putrescant, maturescantque: demum decenti igne efficiantur pura, fixa & salutaria. Sed redeo unde paululum digressus sum. Non, inquam, fugiebant me Lullii & aliorum Chymica illa perlaudata remedia. Sed neque mihi similia deerant, & quidem blandiora securioraque, cum a me alias, tum ab aliis praestantissimis omnium nationum Medicis in eiusmodi Leprosis affectibus feliciter usurpata remedia: quae in illo utcunque eatenus felici curationis progressu deinceps ad morbi ipsius radices, si ulla tandem eius affectus spes subesse posset, prorsus auerruncandas abhibere cogitabam: nisi interuentu temerarii ausus, cuiusdam Philippi Fanchelii Belgae, incolae Buduicensis, pseudoparacelsistae, qui huc ultro, praeter omnium expectationem, non accersitus a, quoquam aduenerat, omnis mea cogitatio inuersa euersaque fuisset: qui cum optime nosset meam esse puellulae curationem, mihique uni commendatam: nihilominus clandestine agebat, ut me scelerate supplantaret, a meaque curatione nefarie excluderet; mihi dedecus & ignominiam, sibi uero honorem, decus, & lucrum, adeoque aditum ad munus ordinarii Medici huius Regni capessendum, quod iam ante solicite prensabat, pararet. De seipso uero passim gloriabatur, primo quoque tempore omnium oculis se demonstraturum, num Caprarum, non hominum, Medicus esset. Sic enim a quodam optime intelligenti rem Medicam, in loco illustri, & audientibus proceribus, cum plus sapere & obstrepere oloribus uellet, quam posset & deceret, seuerioris uultus & minacis indicio eidem ostenso, cognominatus fuerat. Promittebat insigne specimen nouae suae curationis in ea puellula exhibiturum Curationem esse tam facilem ut quam facilimam, & paucorum dierum spacio absolui posse: Hoc iste blatero suo illo arroganti & uentoso sermone assiduo uerberabat aures audientium in domo, inque eorum animos istis technis se insinuabat, meam dignitatem, existimationem, authoritatem, iudicium eleuans, deque mei nominis possessione prorsus me deiicere cupiens. Ac iam illud ipsum reipsa agebat, peregissetque haud dubie, si uoluntati pessimae, respondisset imbellis facultas: & nisi Deus nefarias eius molitiones in ipsiusmet caput conuer tisset: ut quod male induxerat in animum, peius rem aggrederetur, pessime uero in ipsomet terminaretur; ac consilium malum fieret consultori pessimum, &, ut est in prouerbio, Capra gladium reperiret, & Turdus ipse sibi malum cacaret. Non tantum autem suis illis bullatis nugis prodebat suam stulticiam: uerumetiam certissimum indicium dabat suae ignorantiae; quod naturam & mores morbi puellulae nunquam intellexerit; sed caeco ductu totum suum praesidium in falsis suis & uenenatis arcanis, quae eum ad Stygem usque praecipitarunt, collocauerit: Non me allocutus est, quem quotidie habebat aspectabilem. Non exposuit expedi a se curationem puellulae. Non contulit mecum de morbo & curatione eiusdem: quod omnino eum facere debuisse, uel ipsa plurium annorum inter nos necessitudo, & familiarior quidam amicitiae usus, leges item & consuetudines Medicorum, siquidem legitime lauream Doctoralem consecutus est, eamque profiteri potest, de quo mihi & multis aliis non constat, iure idipsum ab ipso exposcebant. Sed uiolatis, spretis, & contemptis, & amicitiae, Medicorum legibus, ueluti fur clancularie in meam curationem irrepsit: ac primum uenit huc sponte, ut dixi, malis profecto auibus, fatoque maligno, non accersitus a quoquam. Deinde clandestine offert puellulae, satis bene iam tum ualenti, deleteria pharmaca intra & extra corpus. Intra corpus quidem puluerem quendam uel Mercurialem, uel uitrificati Antimonii: a cuius sumptione statim conturbatur uniuersum corpusculum, rigore concutitur, subuertitur uentriculus. In summa, omnes corpusculi uires plane prosternuntur & concidunt, ut nec cibum, nec potum sumere potuerit. Ab extra liquore quodam, instar aquae purae, ut incautos falleret; dicebat enim astantibus esse aquam puram: fricat uniuersum corpusculum. Ab hac frictione actutum puellula inflammatur, & mirifice exardescit: clamat & eiulatur miserabiliter se totam ardere flammis, medicastrum incustat, pessima ei imprecatur, carnificemque uocat. Ego tum forte biduo aut triduo aberam urbe, medicinae faciendae gratia apud quendam Baronem. Redeo, accersor, uenio: Uideo misellam ueluti a carnifice horribiliter excruciatam & excarnificatam esse, neque iam super esse quicquam auxilii. Corpusculum uniuersum durum & ueluti nodosum aut tuberculis plenum, ab exurente ui medicamenti: quae durities & nodi illi postea soluebantur & disrumpebantur: dixisses totam excoriatam: sanguinis profusione integra stragula & toralia madebant, atque perpetrati sceleris imaginem representabant. Misella in maximis tormentis cum iam tumor & faciem ipsam, & reliquum corpus occupasset, ut nullos astantes aspicere & dignoscere potuerit: sola adhuc lingua liberiore ad extremum usque halitum remanente, de medicastro querulabatur, dira ei imprecabatur, carnificem & nebulonem uocabat, homicidiique accusabat. Sed & tota familia eiusdem cognominibus eum cohonestabat, & arguebat grauissime. Ille uero, ut scelus suum tegeret, fieri oportere aiebat, ut tota ea caro putrida, ita enim loquebatur, excidat, & noua succrescat, quod ego facile futurum credo, sed in postrema illa & gloriosa resurrectione mortuorum: ad quam nulla medicina opus erit. Addo hoc quoque: me credere certissime, nisi huius commissi a se sceleris, eum, dum adhuc in uia est, poenituerit, grauem rationem tam atrocis medicationis Deo redditurum esse, Porro in ipsis etiam mediis cruciatibus semper misella adhuc recordabatur mei, inquiens: & ubi est meus ille Doctor senex: tandem 4. aut 5. a suscepta ab isto carnifice crudeli ista curatione, animam Deo reddidit die 2. Nouembris Anni I594. Qualis uero ea aqua fuerit, qua illiniuit corpusculum puellulae, nunc inquirere nolo. Quanquam requisitus de medicamento Circulator cogeretur uel de iure fateri, & rationem reddere omnium a se exhibitorum. Sed alia istius inquisitionis dabitur occasio: aut ipsa ueritas, temporis filia, mirabiliter istius hominis scelus suo tempore proferet in lucem. Et tum ipse uiderit, ut se tueatur, ne lege Cornelia de Sicariis & Ueneficis damnetur: ut qui pharmacum nouum, insuetum, inexploratum, adeoque uenenosum, temeraria audacia, audacique temeritate puellulae propinauerit, eamque necauerit. Quaecunque autem fuerit ea aqua, escharoticum & causticum uehemens uenenum fuisse, nulli dubium esse potest. Hic fuit funestus exitus puellulae, studio & opera illius medicastri, rectius Uenifici. Sed parco misello, ne eum ad suspendium adducam. Si enim ipsemet recordatur eorum quae admisit: ut quod me insalutato temere & furtim ingesserit se in meam curationem, & falcem in alienam messem immiserit; quod me aetate grauem contempserit, & ignominia afficere in animum induxerit; quod ab odio, inuidia, fastu, ambitione, auaritia se superari passus sit; quod amicitiae iura uiolauerit: quod puellulam arcanis suis necauerit: quod medicamentis chymicis abusus sit, & infamiam eis conciliauerit. Haec omnia, dum uiuit, satis eius animum pungere atque etiam lancinare debent; sed illud omnium maxime: quod pro fama insigni quam cum despectu mei nefarie captabat, ingens dedecus & ignominiam retulerit: id quod uel hoc solum & unicum ipsi in hac uita loco inferni satis esse debet. Itaque hisce eius miseriis, sponte accersitis, nihil amplius addam. Ipse uiderit ut ex illis saluo pilo & salua cute, eluctetur, ac extra lutum pedes habeat. Hae fuerunt causae, quas modo commemoraui, quod in illum ista indignatione excanduerim, & profecto, nisi habuissem rationem dignitatis, domus, quam iste sanguinaria sua medicatione dehonestauerat, primi illi & impetuosi animi motus affectionesque quas aegre plerunque coercere possumus ad aliquid me impulissent: eoque magis, si in ipso actu exhibitionis pharmaci illum deprehendissem. Quis enim homo liber & ingenuus eiusmodi indignitatem & despectum sui a nupero & nouitio homulo ferat? Certe animus, si ingenuus est, plus indignitate quam iusto dolore, plus iusto dolore, quam damno facto, permoueri solere uidetur. Et signum ingenuitatis animi existimatur illud esse, ferre ferenda, & non ferenda non ferre. Nam deses & stupidus animus insensibilitate occallere uidetur. Haec tantum quo ad defensionem dignitatis atque existimationis meae, pro qua optimus quisque maxime sibi elaborandum semper duxit, ut si, quando uel laesa, uel saltem in dubium uocata fuisset, eius recuperandae causa nedum fortunas, sed uitam ipsam in discrimen adducendam putarit. Obiurgaui autem acriter uerbis crudelem medicastrum Illustri Domino audiente, ac me actionem Medicam contra illum instituturum dixi: quod nunc facio. Si uult, & potest, respondeat, & se isthoc immani crimine purget, aut culpam agnoscat depreceturque. Ex eadem fece fuit etiam ante biennium in hac Urbe bardus quidam homo, & impudens fumiuentulus, in fornace natus, sed in ea non bene excoctus: qui etiam aspirabat ad munus Medici Regni Ordinarii, ac ex fauore quorundam procorum, quos sibi homo ipsa loquacitate loquacior, & inepte gloriosus, iam tum deuinxerat, tantum eius animo accreuit insolentiae, ut omnes prae se arroganter despiceret. Interminabatur intra unum & alterum annum extremam Gallenicae Medicinae, eiusque sectatoribus internecionem. Addebat eos eo penuriae redactos iri, ut ne panem quidem essent lucraturi. Ecce uero non longo post temporis interuallo eius uaticinium in ipsiusmet caput conuertitur, & in ipsomet efficitur uerax. Ipsemet enim a propriis medicamentis chymicis, quibus sibi nomen apud nostrates quosdam parabat seque in eorum animos stolida gloriatione, quod suis illis arcanis chymicis quasi moribundos in uitam reuocare posset insinuabat extinguitur; multis bonis, eruditis, & fidelissimis Medicis relictis superstitibus. Is cum experimentum suorum chymicorum & crudorum adhuc medicamentorum in Bohemicis corporibus faceret, quam plurimos occidit. O fatum sinistrum gentis nostrae, quod ad eam sicariis, ueneficis, & extorribus aditus sit, ut praetextu secretioris medicinae, quam isti saltem in aliquot chymicis, ut uulgus uocat, Receptulis, consistere sibi & imperitis persuadent, multos enecent. Et ut illis facilius imponant, noua & inusitata nomina suis istis pharmacis indunt. Uocant arcana, essata, essentias, tincturas elixiria, cum sint deleteria pharmaca; uel colore aliquo adulterata, alias uulgaria: eaque etiam inefficacia remedia. Ipse uidi cum quidam Olea Anisi aut Foenichiuli, Sapphiri colore tincta, pro ipso Sapphiri oleo uenditaret. His & similibus aut uana spe lactarunt plurimos: aut etiam bene prius exuctis atque emunctis eorum marsupiis, in uitae discrimen adducere, crudeliterque necare consueuerunt. Exempla funerum & historias necatorum, uel haec sola urbs plurimas nouit. Notauit hos pseudomedicos iam olim elegantissime Plinius lib. 29. cap. 1. cum diceret: in nullo alio periculosis mendacium esse, quam in eo, qui se falso Medicum profiteatur. Nulli, inquit, magis quam se medicum profitenti statim creditur: cum sit tamen in nullo mendacio periculum maius. Negotiantur enim, subdit, animas nostras, & experimenta per mortes agunt. Sed & ante hunc Hippocrates eosdem pseudomedicos, & personatis tragoediarum histrionibus similimos, recte asseruit. Nam ut illi habitu, gestibus, uestituque personam Regis aut Heroum referunt, quos non esse constat: sic isti latere manu dextra suffulto, equo stragulo strato insidentes, inflatis buccis fastum & arrogantiam ostentant, Strophisque Medicis, Rusticis, atque etiam prudentioribus, imponunt. Ac, quod summe intolerabile est, caeteris dignitate, doctrina, aetate, authoritate, meritis, superioribus se anteponunt: homines bonarum disciplinarum plane expertes, atque a Musis ac Gratiis alienissimi. Ueste holoserica, annulis, torque aureo, falsa & ficta ostentatione apud ignobile uulgus, indoctosque proceres, titulum personamque Medici sibi uenditant: quam si illis exutis ademeris, sub illorum persona aut Iudaeum perfidum, aut Monachum apostatam, uel omnium bonarum artium ignarum & prorsus rudem parochianum circum foraneum, circulatorem, impostorem, defraudatorem, agyrtam, ardelionem, balneatorem, barbitonsorem, Coprophorum, carnificum socium, Lithotomum; Herniarum sectorem & id genus farinae hominum latere deprehendes: qui rabie quadam & audacia irruunt in Medicinam: titulos Philosophi & Medici, quos non acceperunt, rapiunt: & ultraterminos delate sibi a legitimo sapientum consensu ac iudicio, imo uero a natura ipsa institutioneque tributae potestatis, procurrentes, omnium prorsus morborum tam internorum quam externorum curationem, & in summa totius nobilioris medici nae professionem, cuius nerudimenta quidem degustarunt, temerario ausu usurpant sibi. Ille, cuius supra memini, quamuis esset bardus homo, fastuosus & arrogans & qui ne quidem duo uerba latine fari posset: tamen inuenerat suos fautores, & nescio cuius laudis strenuos buccinatores. Uerum isti cum deinceps accuratius Uictoriolas quasdam sanationum ab istis Thrasonibus denarratas, cum maximis a se editis stragibus composuissent, maioresque strages aegrotantium edidisse, quam uictorias ex morbis conualescentium reportasse, deprehenderunt: quos commendarint ac promotos uoluerint, magno cum suo damno id se fecisse tandem cognouerunt, & cognoscent amplius, si tam faciles, ut huc usque, eorum garrulitati aures praecurationis. buerint locumque aliquem pessime Medicinam faciendi concesserint, permiserintque, ut cum graui dispendio uitae sua illa arcana & suos thesauros, ut illi uocant, Medicinales, in hominibus liberis & ingenuis impune experiantur. Sed hoc Augiae stabulum ne Hercules quidem expurgauerit: nisi bona aliqua feliciorque for tuna, sapientibus atque cordatis principibus uiris, quorum in republica authoritatis, in uniuersae humanae reipublicae beneficium, repurgare munus est: prouidereque ne quid ea, hac quoque in parte, detrimenti patiatur, nobis affulserit; aut potius, nisi Deus pro sua erga homines benignitate, nobis hac in parte fauere uoluerit. Nobis interim miseram istam fratrum nostrorum aegrotantium conditionem deplorare cum spe magis licet, quam emendare. Haec pro defensione dignitatis atque existimationis meae, quam iste Philippulus plurimum diminuere deque mei nominis possessione plane me deiicere in animum induxerat, imo iam ad ipsam rem peragendum accesserat, nunc quidem dixisse sufficiat. Plura dicemus, ubi plura audire homulum istum uelle cognouerimus: non in eius contumeliam ignominiamue: sed ad sacrae artis Medicae dignitatem, & meam ipsius existimationem propugnandam. Appendix. Ut perillustres supremi Senatores & Officiales Regni, caeterique urbium magistratus & consules, sanctores & custodes Legum Statutorumque, Clarissimarum Rerumpub. exemplum habeant, quid illae in eiusmodi negotio contra medicastros, agyrtas, & Uespertiliones istos, agendum uel statuendum esse censeant: placuit huic Exegesi nostrae subiicere excerpta quadam ex Legibus & Statutis Amplissimi Senatus Norinbergensis, ad Medicos, & alios, pertinentia. Si itaque nostris placuerit ad normam earum Legum suas quoque, prout nostrae patriae maxime expedire iudicauerint, instituere, licebit. 34 Excerpta Ex Leg. Norine. Excerpta Ex Legibus Et Statutis Amplissimi Senatus Norinbergensis, ad Medicos, & alios pertinentia. Ex Lege I. Decretum est a Senatu, ut omnes singuli Doctores huius Reipub. quibus hic artem Medicam exercere concessum est, quotannis Senatui, loco iuramenti, publicam fidem prestent, eorumque nomina notentur. Alii uero omnes, falso sibi nomen Doctoris in arte Medica uendicantes, itemque reliqui Bullari, ut uocantur, Doctores, Empirici, agyrtae, circumforanei, qui in locis obscuris & suspectis latitantes sub nomine tantum Medici hunc titulum sibi perperam arrogare conantur, ab hoc Collegio penitus sint exclusi. Außzug des Gesetz Ordnung uon einem Erbarn Rath der Statt Nurnberg dem Collegio Medico, und andern angehorigen daselbsten gegeben. Auß dem I. Gesetz. So uil erstlichem die anstellung Collegii Medici belangt/ sollem dem selben alle uon einem Erbarn Rath angenomene Doctores der artzney ( welche iahrlichen ihren Erbarkeiten die gewohnliche pflicht leysten ) incorporirt und eingeschrieben werden. Aber andere Doctores Bullati oder Empirici, und Winckelartzt / so an uerdachtigen uund unbekanten orten sich auffhalten / unnd des Titels falschlich gebrauchen / sollen in disem Collegio nicht begrieffen seyn. Lex Uii. His Medicis tantum, qui alias peculiariter etiam Senatui sunt obligati, & Collegio inserti, nec ullis aliis in hac Urbe Medicam artem factitandi ius licitumque esto. Quapropter caeteris pseudiatris, Epiricis, Alchymistis, Destillatoribus, quibusdam opificibus ad egestatem redactis, multo magis circumforaueis, agyrtis, praestigiatoribus, Iudaeis, necromantis, uetulis, ac caeteris huius farinae uniuersis; qui audent sese in artem medendi audacter ac impudenter insinuare, ac pro peritis Medicis se uenditare non erubescunt, solummodo ut sub hoc praetextu pecuniae aliorum inhient, quam ubi per fas nefasque abunde corraserint, se alio, ubi simpliciter suas fraudes impune aliquantisper possint exercere, postea subducunt: nequaquam sine expressa Senatus permissione, ulla ratione se in hanc urbem ingerendi, aut ipsorum medicamenta cuiuscunque generis sint, aliis obtrudendi fas esto: sed exteris quidem hoc sub poena relegationis, incolis uero sub mulcta decem florenorum, quoties contra egerint, seuere sit interdictum. Comprobat enim quotidiana experientia quantopere haec curandi peruersa ratio multis fuerit detrimentosa. Atque ideo quam primum isti errones sese hic clam insinuare conati fuerint, celeriter ab illis, quibus hoc fuerit demandatum, opera erit danda, ut illico rursum hinc remoueantur. Gesetz Uii. Sol also allein den uerpflichten Doctorn disem Collegio zugethan/ uum sonsten niemands in diser Statt zu practiciren zugelassen seyn. Den Empiricis aber / als Tyriacks framern / Zanbrechern / Alchymisten / Destillatorn / Uerdorbnen handwercken / Iuden / Schwartzkunstlern / auch alten Weibern so der krancken zu warten / uum sich zurhumen pflegen / als hetten sie der Doctorn kunst und artzney erlernet / uum dergleichen personen mehr/ sol heimlich und offentlich/ ohne sonderbare erlaubniß eines Erbarn Raths / die Leut zu Curiren / und ihnen artzeneyen bey zubringen / den frembden bey der straff 10. gulden uerbotten seyn. Dann weil das practiciren bey dergleichen personen sehr gefahrlich. Und sollen alsbalden dergleiche Landfarer / do sie furbracht / durch die uerordnete Rathspersonen / mit ernst abgeschafft werden. 38 Norinbergen. Atque eam ob causam ciuibus uniuersis priuatis, cauponibus ac hospitibus, atque potissimum tonsoribus sub poena 10. florenum prohibetur, ne eiusmodi exteros ac ignotos errones, circumforaneos, Empiricos & Alchymistas indictos, qui nulla impetrata uenia pro suo arbitrio hic artem Medicam profiteri uolunt, ad se recipiant, hospitium illis praebeant, aut ullo modo commendare uel promouere nisi re bene cognita, conentur. Gesetz Uiii. Es sollen sich auch alle Burger / Wirth und Gastgeber / sonderlich auch die Balbirer uum Bader / uermoghte uor publicirter Edicten / bey der da rinnen uerleibten straff 10. gulden gantzlich enthalten / dergleichen frembde und unbekante Landfahrer / Empiricos uum uermeynte Alchymisten welche ohne erlaubnis zu practiciren sich unterfangen / zubeherbergen / oder derselben heimlicherweiß unterschleiff/ oder furschub zugeben. Lex Ix. Si quis uero a suis maioribus, uel aliis, quasi haereditaria successione, aut alioquin peculiari quadam a Deo concessa gratia, diligentique inuestiga- tione, in uno uel pluribus morbis selecta, & methodo ac experientia comprobata remedia fuerit adeptus, eaque testimoniis fide dignis confirmare potuerit; huic permittente Senatu, ac Collegio Medico astipulante, ad definitum certumque temporis spacium, pro aequa ac tolerabili mercede, illis uti licebit: ea tamen conditione, ut prius Senatoribus ad hoc delectis loco iuramenti spondeant ac promittant, quod ea tantum; quae ipsis cognita ac perspecta sunt, tractare, nec aliam medicationem, praeter illam, quam profitentur, suscipere, praeterea nimiam uel iniustam etiam mercedem ante tempus nunquam exigere uelint: neque suam falcem, ut dicitur, ullo modo in alienam messem mittant, aut aliud quodpiam genus morbi, quam quod illis exploratum est, & cuius expressam in suis literis supplicibus ad Senatum mentionem fecerint, curandum suscipiant. Neue aliquid contratium committatur, illi qui in eos inquirere debent, diligenter cauebunt. Gesetz Ix. Im fall aber iemands uon seinen Eltern oder andern / erblich / auch sonst durch Gottes Segen / unnd fleissige nachforschung / zu einer oder mehr Kranckheiten / besondere bewerte artzeney und mittel haben wurde / unnd solches mit glaubwirdigen urkunden zubelegen hette / dem sol auff zuuergehende erlaubnis eines Erbarn Raths/ und gutachten des Collegii Medici sich allhier auffzuhalten / uum ein bestimpte zeit den Leuten umb billiche belohnung zu dienen uergunstigt werden. Iedoch sol er den uerordneten Herrn / an Eydesstad anbesagen / daß er das ienige so im bewust / und das er sich zuleisten erbotten / getrewlich und auffrichtig uerrichten / niemands ubernemen / oder uor der zeit seine belohnung herauß fordern. Auch keine andere kranckheit / der er nicht erfahren / und daruon er inn seinem anbringen keine meldung gethan / zu curiren sich nit unterstehen wolle. Darauff dann die ienigen / so es befohlen / sonderlich achtung geben/ unnd die Uerbrecher bey eim Erbarn Rath furbringen sollen. Porro, sunt adhuc aliarum optime constitutarum Rerum publicarum alia Statuta contra istos medicastros: Inter ea hoc unum populare sane atque plausibile est: & in Montepessulo, urbe Galliae, uel ob solam Medicam professionem, celeberrima, obseruatur, estque eiusmodi: ut nemini liceat in ea urbe Medicinam facere, qui eius faciendae facultatem a legitimo sapientum consensu, non accepisset. Si quis contra fecerit, siue is fuerit exterus, siue Domesticus punitur. Exterus urbe. Eiicitur Domesticus uero asino imponitur, uultu ad caudam conuerso, daturque ei in manum cauda, loco freni. Hoc modo per uicos urbis, fece populi, & puerorum insequente & acclamante caterua, circumducitur, Medicastro illuditur: inque illum, fimus, mala putrida & aliae sordes coniiciuntur. Haec Lex non irrogat ullam maculam famae honestati: solummodo hominum temeritas & audacia impudens reprimitur, ne, quod nunquam didicerunt, profiteri audeant. Uult unumquenque artificem in suis negotiis exerceri oportere: ut aurigam in ducendis curribus, Nauclerum in gubernanda naui, Medicum in curandis morbis, Lithotomum in excisione calculorum, Barbitonsorem in tondenda barba. Absurdum enim est figulum in aurigatione uersari, Sutorem ultra crepidam iudicare, & Lithotomum internos morbos curare uelle. Ueteres dicebant olim: felices fore artes si de iis soli artifices iudicarent. Et, unumquenque earum rerum esse iudicem idoneum, quarum est peritus. Sed de bono aliquo ordine, ad Medicos & alios, pertinente, instituendo, alio loco & tempore: Qua in re, quod ad me attinet: quando nimirum Summi Senatores & Officiales Regni idipsum a delectis Medicis requisierint. qui sum priscus huius patriae ciuis, non nuperus & nouitius, meo qualicunque studio & opella, pro mea uirili, non sum ei ulla in parte defuturus. Deus faxit. Musae melius fortunent studia, quam hactenus rem fortuna. Immunitates Et Priuilegia summorum Imperatorum, legitimis Medicis, non autem medicastris, ante multa secula concessa, & promulgata. Medici, tum ipsi, tum illorum liberi & uxores ab omni munere excusantur L. Medicus, & L. si, in fine, de Uaca & excus. mu. Ii. Huc facit, quod Medicis durante tenpore quo degunt in militia aegrorum curandorum causa, non currit praescriptio lib. ii C. quibus non ob longum temp. praescript. Iii. Medici inuiti in iudicium trahi non debent. dicta L. Medicos C. de professo. & me. Iiii. Medici a tutela & cura excusantur L. si duas, Paragra. Grammatici, ff de excusa. tu. U. Medicus filius familias potest testari de quasi castrensi peculio. L. cum antiquis, ubi Glossa a doct. C. de inoffi: testa. Ui. Medicus debet habere salarium de publico, dicta L. Medicos, C. de professo & medi. Uii. Medici insuper munera ciuilia suscipere non tenentur. Uiii. Huic affine est, quod omnia priuilegia a summis Imperatoribus concessa Medicis, prosunt in eundem modum liberis, uxori, & uniuersae familiae. L. Medicos. C. de professo. & med. li: X. & L. finali circa finem ibidem. Ix. Et rursum: In quauis urbe ob medicinae dignitatem certus numerus Medicorum con ducendus est. L. I. decre. ab ordi. fa. qui habere debeat curandorum corporum officium. Responsum Ad Exegesin Philippi Fanchelii A Baus, Nobilis Et Medicinae Doctoris. Me latet, quo fato, odio, uel cuius inuidiae causa, Thaddaeus ab Hayck Medicus, tam iniustis calumniis, me pseudoparacelsum, Medicastrum, & circulatorem nominare & praedicare audeat: Quod ad me attinet, statui a calumniis & conuitiis abstinere. Quapropter non ita praeceps de illo Iudicium facere decorum esse putaui, cum id Medico indignum sit, & talia conuitia, qualia in me euomit a plebeo & abiectissimae conditionis homine parum honestum sit audire. Non est mei iam instituti conuitia conuitiis pensare, & iniuriam iniuriis depellere: sed tantum me purgare & Thaddaeum multorum mendaciorum reum facere. Nam actionem iniuriarum, qua illum conuenire, tanquam iniustum calumniatorem possum, ut uel probet me puellulam pharmacis occidisse, uel talionis paenam soluat; mihi integram reseruari suo tempore tentandam uolo. Ut autem uideat me mendacia non extimescere, quaedam in sua Exegesi de uerbo ad uerbum confutanda suscipiant: Notentur haec uerba quibus utitur: " An uero a patentibus aliquid inquinationis acceperit, dicere non possum: neque curiosius in illa inquirere uolo, siquidem ad curationem non multum faciant. Duos filios simili scabie infectos fuisse accepi. Hinc forsan alicui suspicio moueri possit alicuius in semine labis & inquinamenti, & c. " Ecquis non percipit, quod Thaddaeus in despectum Illustris Baronis Caspari Zierotini haec dicit, quae potius tacere debebat cum prius in formali morbi causa satis exagerasset, dicens, " Sed temporis progressu, ueluti per gradus quosdam commutatam fuisse in impetiginem simplicem: quando nimirum cutis rubicundior, dura, scabra, exasperataque, cum uehementi pruritu, apparebat. Inde in ueram impetiginem, dum uidelicet pustulae maiores emergebant, acrius corrodebant, latiusque se porrigebant in papulas saniosas, seu Herpetem: idque dum cutis magis rodebatur & serpebat in latum & altum. Hinc in psoram commutabatur, & c. " Dicit ulterius: " Gaudebam tacite intra meipsum: non tamen absque metu ne tandem illa ui morbi extingueretur. " Satis ex hoc Syllogismo concludi potest Ad Exegesin. filiolam non ex meis Medicamentis mortuam esse, sed suis uidelicet floribus Antimonii fixis ille confecit. Ut ipse ibidem exhibuisse fatetur: " Ad Diaphoreticum medicamentum metallicum accessi, sanguinem mirifice mundans, idque absque omni molestia & agitatione corporis: nimirum ad flores Antimonii albos, &, ut Chymici uocant, fixos. " Quia si fixi, in corpusculo resolui non potuerunt; & sic per interuallum temporis intra corpus delituerunt; non taemen absque metu, ne tandem illa extingueretur non ui morbi, sed Medicamenti metallici & uenenosi, quando non bene praeparatum est. " Sic Barunculae tenerrimae, pallidulae, ac atrophia labor anti, tinctura Corallorum, quam aceto destillato extrahere consueuit illud hominum genus. totum pene corrupit uentriculum ut sputa quae reiiciebantur, lateres arroderent. " Si haec de mea tinctura Corallorum ait, dico illum ementitum quod affirmare possum multorum meorum patientum testimonio, tam in hoc Regno Bohemiae, quam Marchionatu Morauiensi & Austria. Ad hoc utar saltem duorum Illustriss. Dominorum probatione: Nempe Supremi Regni Bohemiae Domini Burggrauii Domini, De Noua Domo. & c. Et Illustrissimi Domini, Domini Hinconis a Ualdnstein, & c. supremi Camerarii Marchionatus Morauiae; qui ab eo tempore quo meis arcanis & Tinctura Corallorum usi fuerunt, iam elapsis annis duodecim, nunquam amplius colicis doloribus usque in hunc diem correpti fuerunt; cum antea saepissime in anno corriperentur. Sequitur in Exegesi: " Nisi interuentu temerarii ausus, eiusdam Philippi Fanchelii Belgae, incolae Buduicensis, pseudoparacelsistae, qui huc ultro, praeter omnium expectationem, non accersitus a quoquam, aduenerat, omnis mea cogitatio inuersa, euersaque fuisset: qui cum optime nosset meam esse puellae curationem, mihique uni commendatam: nihil ominus clandestine agebat, ut me scelerate supplantaret a meaque curatione nefarie excluderet "; & plura alia, quae responso digna non non sunt, cum a scopo ueritatis aberrent. Ad has falsitates & mendacia refutanda, refero, me tunc temporis uocatum & accersitum, causa cuiusdam Nobilis Epilepsia laborantis fuisse: Deinde etsi uocatus non fuissem, tamen mandatum habere ab Illustriss. Domino, Domino Burggrauio, Domino meo benignissimo, ut quotiescunque Pragam, uel alibi locorum, Ubi sit, uenero; me semper ad suam suam familiam conferam, meque sibi semper gratum fore. Quod Thaddaeo de mea Laurea Doctorali non constet, nihil refert. Nam in tractatu Matrimoniali elapsis annis paucis hic in Bohemia facto, Nobilibus quindecim praesentibus, non solummodo meam Lauream Doctoralem Academiae Louaniensis, sed etiam testimonium Belgicum, me patre & matre nobilibus natum esse palam exhibui; quae adhuc in promptu sunt. Fatur sic porro: " Sed uiolatis, spretis & contemptis & amicitia & Medicorum legibus, ueluti fur clancularie in meam curationem irrepsit. " Quod illa Ueritati non sunt consentanea, patet. Quia Illustris Baro, Caspar Zierotinus parens Filiolae die Uigesimo secundo Octobris Anno 1594. praesenti Illustri Heroinae coniuge Domini supremi Burggrauii, Regni Bohemiae, me rogauit, ut filiolam suam curarem. Sed ego prius curam suscipere nolui, quam interrogarem Illustrem Heroinam coniugem supremi Burggrauii, an prius alloqui Doctorem Thaddaeum deberem. Ad quod respondet Illustris Heroina, Thaddaeum per multos dies, si bene recordor; Septimanas duas, uel plures, nihil Medicamenti exhibuisse, & proinde me curam suscipere posse: cui etiam ipse Dominus Supremus Burggrauius consentit cuius rei ii testes erunt. Plura dicit deinde: " Clandestine offert puellulae, satis bene iam tum ualenti, deleteria pharmaca intra & extra corpus. Intra corpus quidem, puluerem quendam uel Mercurialem uel uitrificati Antimonii. " Quae omnia falsa sunt, Quomodo potuit clandestine fieri, cum parens filiolae, Dominus Burggrauius, Illustris coniunx pluresque alii in domo sciuerunt? Ego etiam nullo puluere usus sum: testabuntur uirgines, quae filiolae affuerunt. Intrinsecus accepit Filiola extractionem Fumariae, cum Myrobolanis conditis. Extrinsec corpus, aquam Fumarie resolutum fuit, applicaui. Addit ulterius: " A cuius sumptione statim conturbatur uniuersum corpusculum, rigore concutitur, subuertitur uentriculus. In summa omnes uires plane prosternuntur corpusculi & concidunt. " Quae etiam falso mihi tribuit: Nam primam sumptionem mei Medicamenti exhibui puellae die uigesimo tertio Octobris uesperi, & sic singulis diebus uesperi & mane faeliciter. Nam bene comedebat, dormiebat, & interdum etiam ludebat, usque in diem Uigesimum nonum quo die erat Eclypsis. Tum primum difficultas anhelitus, qua ante meam curationem laborabat, aucta est, & tumor faciei accessit, die trigesimo primo Octobris, Catharro correpta, a quo die secundo Nouembris suffocata est. Dum Filiolam Illinirem aqua Fumariae, in qua Sal Fumariae resolutum fuit ( sed non totum corpusculum ) Astans quaedam uirgo interrogabat filiolam Bohemice, an morderet illa aqua, respondit semper non mordere. Qui potuit " Uniuersum corpusculum durum, & ueluti nodosum aut tuberculis plenum, ab exurente ui medicamenti, " soluere, ut ille dicit? Testabitur haec quae presens uirgo fuit. Quomodo Puellula. " Sola adhuc lingua liberiore ad extremum usque anhelitum remanente " dicere: " Ubi est meus ille Doctor senex " cum per totam noctem & medium diem nihil perceptibile loquebatur? Iterum subdit mendacium: " Tandem quarto aut quinto a suscepta curatione animam Deo reddidit, die 2. Nouembris. " Suscepta a me Curatio fuit die uigesimo tertio & feliciter successit usque in diem Uigesimum nonum, quo die, ut supra dictum erat Eclipsis. Et die 2. Nouembris expirauit; qui erat Undecimus dies a suscepta Curatione, cur itaque potuit tunc quarto aut quinto die animam Deo reddere? Ex istis ergo breuiter patet Thaddaeum senem mera potius Inuidia commotum, quam Ueritate ductum, contra me ista protulisse. Nec mirum; solet senium inuidia laborare: Interdum enim corpore tabefacto & prudentiam amittere. Quippe figulus figulum odio habet. Ualeat ergo cum suis mendaciis, donec ego iniuriarum actionem aduersus illum instituam. Et nisi ille aliter uel probet me occidisse pharmacis Filiolam, uel scripto publico, quo ante nimium audax aestimationem, nomenque meum lacerare, minuere & infringere tentauit, commenta sua reuocet, Poenas merito Calumniatoris luat. Itemque omnia quaecunque in me impudenter effudit, in eundem ipsum conuicia, calumnias atque probra, reantifanchelius Thaddaeiab Hayck Ordinarii Reg. Bohem. Doct. Medici Contra Philippi Fanchelii Responsum Ineptissimum. De Crudeli Medicatione Filiolae Sexennis Illustris Baronis Casparis Zerotinii, & Ambergae. Ex Officina Michaelis Forsteri. Legi responsum tuum, & non tuum. Quo enim opitulo in eo consartiendo usus sit, non me latet. Non improbo quidem te, consilium & auxilium, mentem & manum, implorasse: neque dico utrumque uestrum caecutiuisse: Ssd aio te abreptum ambitione, furore, odio mei, excusso tuo ipsius rectore & consultore, non instructum uel uulgari literaria panoplia, multo minus Medicarum rerum peritia, meris nugis & mendaciis mecum in arenam, sine omni rubore, descendisse. Utinam uero ita adornasses tuum illud responsum, ut dignum fuisset tantis patronis, emicuissetque in eo uel mica salis & eruditionis. De morbo aliquid, quod Medicum decuit, exponendum fuit, & aliqua ratio nouae & insolentis tuae curationis reddenda. Quorum nihil plane abs te praestitum est. Quid attulisti ergo in tuo contra me responso? Orationis, nimirum, structuram insulsam, incultam barbaram, a praeceptis Grammatices alienam, quam etiam adolescentes in Scholis, rudimentis Grammatices initiati, aegerrime essent toleraturi: nec tot alapas Prisciano abs te inflictas, absque iusta uindicta dimissuri. Acres sunt, profecto, & uegeti illi adolescentes. Rapient te in suas Scholas, prosternent in Scamnum, soluent caligas, nates denudabunt, easque egregie, scopis, uirgisque betuleis, conuerrent, nec a se dimittent, nisi sponsione data, nihil deinceps te euulgaturum, donec praecepta Grammatices rectius didiceris. Quid praeterea in tuo responso attulisti? Conuitia pura & mendacia, res uero plane nullas. Haec nos in sequentibus discutiemus, ipsissimamque ueritatem omnibus aspectabilem reddemus: Si tamen initio in genere adhuc nonnulla de te, tuoque isthoc scripto, in medium attulero. Expectabam, ut ingenue fatear, abs te solidius & eruditius responsum: maxime uero quod agente animam puellula ex beneficio tuae illius artificiosae, scilicet curationis & denunciante me tibi literarium certamen, ob istam abs te indecenter, & crudeliter institutam, factam, & peractam curationem; ueluti re bene gesta, superbe responderis: Scribat sane, scribam & ego. Itaque rei indignitate commmotus, ac superbo arrogantique isthoc tuo responso irritatus, denique tuendae meae famae, & existimationis gratia, scripsi, & iustam contra te querelam publice institui. Pro diisti tu quoque in arenam, sed qua panoplia literaria instructus? Num rationibus mecum egisti? Num doctrina & ueritate me confodisti? Num accusationem meam depulisti? Eruditi ferant sententiam. Iudicent ipsimet proceres aliqua doctrina tincti, & rerum aliquo usu periti: quibus te non puduit tuas insctibere nugas. Sed istorum iam plerique tulerunt de tuis nugis sententiam, easque ad posteriora Analytica detergenda condemnarunt. Expectabam, inquam, abs te responsum ad meam Exegesin solidius & eruditius, tum quod perstrenuum te fore tui defensorem mihi interminatus sis, & animo bene deliberato ad te defendendum accesseris: tum quod alterius consilio & ope adiutus fueris. Uerum quam fuerim falsus mea expectatione, iam nunc optime intelligo. Intelligunt alii quoque. Hic mihi demum animus annorum praeteritorum memoriam refricuit: quod dum olim tecum de rebus Medicis conferrem: semper animaduertebam, te os & uultum ita componere consueuisse, ut appa reret plus te habere in recessu, quam fronte promitteres: aperte nihil unquam proferebas, sed mutiebas, mussitabasque, quasi uoces absorberes. Aposiopesi crebra, dum sermonem institueres, utebaris, quae an usitata tibi fuerit, more Rhetorum: an ob denegatam a natura facundiam, quod expedite non possis sensa animi tui proferre; an uero ob defectum scientiae, quae ubi deest, inde quoque eadem promi non potest, in eo haesitabam. Sed siue ea fuerit artis siue defectus siue ignorantiae tantis per ferebam eam in te, dum amicitiam mecum coleres: uerum cum ab amicitia temere discederes, meae famae & existimationi detraheres contemptumque apud alios reddere uelles, haec mihi nullo modo esse ferenda statui. Addo adhuc aliam causam tuae istius absorptae locutionis; nimirum te forte Bitagorae initiatum: cuius discipulis quinquennio silentium fuisse impositum scriptores testantur. Sed cum deinceps cognouissem terno iam propemodum quinquennio elapso, te eundem tenorem loquendi semper seruasse, saruareque: nec quicquam hucusque, uel hoc tempore, protractus a me in arenam Medicam, ex thesauris tuae reconditae doctrinae, in defensionem tui deprompsisse: quod si unquam alias, nunc certe in ista mea in te querela facere decuit, in qua accusabaris de nece Barunculae abs te per Pharmacum illata. Sed uerissimum esse dictum illud in te quoque confirmari deprehendi: Nihil dat, quod non habet. Et ubi nihil est, ibi quoque nihil deesse. Quamobrem si adhuc longe diutius, quam Pythagorae discipuli filuisses, domique te continuisses, pro sapiente & erudito habitus fuisses. Iam uero tuo isthoc scripto insulso, inepto, indocto & barbaro, totum plane te, ueluti sorex quidam, prodidisti. Quod certe responsione indignum a doctis iudicatum est: eo quod tuummet: plus satis te condemnaret: me uero iustificaret. Uerum cum graui & intolerabili conuitio me asperseris: sexies tua petulanti & maledica lingua mendacium mihi impegeris: quod conuicium prudentes ac boni uiri aegre admodum ferre solent: id mihi quoque abs te haudquaquam ferendun esse, sed diluendum, atque depellendum iudicaui. Quare si ad tuam impudentiam, nequitiam, furorem, animi mei aliqua ex parte abiecisse moderationem, tuoque merito in te esse asperior, quam uel usus meus, uel natura postulat, uidebor; apud bonos me fore excusatum confido. Monet quidem nos sapiens ille Rex, non respondendum stulto, secundum stultitiam suam. At uicissim idem ille iussit, respondendum esse eidem, ne sibi sapiens esse uideatur. Hoc est retundendam esse nostro responso stulti arrogantis uanam sapientiae de se opinionem: non autem ita respondendum, ut in eodem coeno cuum ipso stulto uoluteris. Hoc igitur meum responsum eiusmodi erit, ut & stultitiam tuam retundat, & labem maculamque meo honori abs te aspersam, abstergat; denique ipsam ueritatem ab iniuria uindicet. Sed iam accedamus ad singula quaedam quasi capita tui istius scripti discutienda. Dicis initio me euomuisse in te conuitia. Te uero nolle conuicia conuiciis pensare: sed tantum te purgare, & me multorum mendaciorum reum facere uelle. Haec tua sunt. Uideamus quomodo in eis tibi ipsi constes, si prius in genere respondero, & tuam accusationem depulero, me non euomuisse ulla in te conuitia: dixisse ea secundum ueritatem, quae totae domui Illustri notissima, & sole meridiano clariora sunt; quod nimirum ambitiose, temerarie, & stolide gloriatus sis, promiserisque certissimam puellulae intra dies 14. curationem: quod de me excludendo ab ea curatione, & surrogando D. Simonio tibi pro Collega tuae curationis cum Illustri Heroina dolose, atque fraudulenter egisti: nimirum, ut si infeliciter tibi tua curatio caderet, haberes uiri praestantis, & percelebris, ueluti tegmen, sub quo te abderes, tuamque ignorantiam tegeres; denique focium haberes rei abs te male gestae, tuamque culpam elueres praesentia illius. Sin curatio tibi bene & feliciter successisset, tu solus laudem & honorem raperes; ut qui iam olim plurimis ambitioso tuo sermone persuaseris, & per ora multorum traduxeris, te eam puellulam & facile, & cito curaturum, modo, tibi adsit D. Simonius. Quid uero peccauit D. Thad. quod censoria tua uirgula eum penitus exclusum uolueris, cuius solius erat illa curatio? Unde tibi ea potestas in eum? Uerum cum D. Simonius probe intellexisset tuas strophas & uersutias, totamque animi tui intentionem: noluit se tibi adiungere. Dixi, quod clam me, & furtim, pharmaca nocentissima & deleteria puellulae, meae curationi commendatae, exhibuisti: morbum & symptomata grauissime exasperasti. Dixi, quibus cognominibus ipsamet puellula, praesentibus uirginibus & ministris, te compellauerit, puta nebulonis, & carnificis. Querulabatur eadem se mox post primam tui pharmaci sumptionem, poplitum contractionem sensisse, uri se ab eo admodum, ac ueluti flamma ardere totam, ac tuo pharmaco deductam iri abs te in sepulchrum. Quomodo uero a uirginibus & ministris fueris exceptus ob tormenta illata puellulae, in quibus misella extincta est, non te latet: aut si audire lubet de te praeconia, Gynecaeum interroga, & depelle has de te querelas. Haec dixi. Tu, si ita lubet, actionem iniuriarum contra assistentes institue. puellula iam sane fruitur conspectu Dei, & Angelorum, & te coram supremo iudice in die Iudicii reum peraget necis & carnificine. Quomodo in iudicio consistes Medicule? Hec dixi; dico, dicamque semper: & hanc tibi criminis notam inuro. Quid uis amplius? Uoca tu iam hasce meas in te iustas querelas & reprehensiones, conuicia, calumnias, iniurias, mendacia, & mihi ea, ut uis & lubet, impinge; me tuae istae uoces, neque mouent neque mouebunt quicquam. Uoca tu lucem, tenebras, ueritatem mendacium; num propter tuam appellationem rerum naturam inuertes? Uide autem Philippule, quam egregie tibi constes. Dixisti initio te iniurias iniuriis nolle depellere; tantum purgare uelle: & mox uerbis sequentibus subiungis, te multorum mendaciorum me reum peragere uelle: & haec per totum tuum scriptum crepas in me. Atque mendacem memorem esse oportebat. Num tibi mendacia non sunt conuicium? non sunt iniuriae? sed & tuum illud ineptissimum, barbarissimum, mendacissimumque scriptum claudis omnis generis conuiciis in me prolatis. Hocne est hominis constantis, & non potius leuissimi, mendacissimique indicium? Itane ultima respondent primis? Uerum excutiamus, quae, & quot sint illa mendacia, quae mihi impudenter impingis. Primum est, inquis, de Corallorum tinctura, quod dixerim in mea Exegesi, quendam Medicastrum corrupisse cuidam Barunculae uentriculum ea tinctura, ut sputa, quae reiiciebat, lateres arroderent. Cur tu Philippule haec in te trahis? Atqui cum haec in mea exegesi dicerem, nondum ad te mecum sermonem conuerteram, Sed remordet te tua conscientia, te esse unum ex eiusmodi ueteratoribus & lucifugis; qui clandestine sua arcana medicamenta exhibere consueuerunt. Tu igitur indirecte texis excusationem, non accusatus. De Baruncula fuit sermo. Tu ea non refutas, sed uictorias incertas & dubias, arroganter, & mendaciter iacta, quasi duo illi Illustres Domini solius tuae tincturae Corallum beneficio a colicis doloribus ita sanati fuerint, ut a Xii. annis integris, illis doloribus non fuerint uexati. De altero Illustri Barone id dicere audeo, ipsum a multis annis tua tinctura corallorum. non esse usum: & te stolide gloriari non pudet, beneficio tuae istius tincturae, & curationem, & praeseruationem, ei obtigisse, quod nullus praestantium Medicorum tibi assentietur unquam. Apage sis cum tua arrogantia, & stulta iactantia. Habes ergo depulsum a me primum mendacium, & in te retortum. Alterum mendacium mihi impingis, quod dixerim te non accersitum, ad eam Barunculae curationem uenisse. Tute nescis hic quid dicas; modo ais, modo negas, & te ueluti mus in pice uersas. Dicis fuisse te ab alio quodam ad alium quendam locum uocatum. Quid hoc ad rem? Cur homo inconstantissime dissentanea commisces, & confundis? Agedum te ad curationem Barunculae non fuisse a quoquam accersitum, diserte aut fatere, aut nega. Hic Rhodus, hic saltus. Fuerisne ab alio in alium locum uocatus, non est in controuersia positam. Ut tamen uidereris te aliquid dixisse, offundis luci clarissimae tenebras, respondesque per concessionem. Etiamsi, inquis, non fecissem uocatus: habeo tamen mandatum ab Illustri Domino, ut se conueniam ubicunque locorum ille fuerit. Non inficior. Est enim mihi nota summa illustris suae gratiae erga omnes humanitas, comitas & beneuolentia. Uide autem ne tu istis eius uirtutibus abutaris, & importune te ingeras, quando studioso non accerseris; quemadmodum ad Barunculae curationem uenisti sponte, malis auibus, genioque sinistro, ingratissimus omnibus. Discessisti autem hinc puellula crudelissime necata, relicto toti domui, & Illustri familiae graui dolore, & luctu; non tam ob eius obitum, si is naturae cursu, atque ordine contigisset, ac corpus animam, non anima corpus deseruisset: sed quod ob tormenta abs te ei comparata, & necem crudelissimam, uiolenta morte interierit, atque acerbe cum illa colluctata sit, sic ut anima corpus derelinquere coacta fuerit, non secus ac hospes aedes ruinosas ui tempestatum conquassatas ac conuulsas. Nihil dico de dehonestatione domus, tua ista carnificina, & de diris quae tibi multi imprecabantur. Tertii mendacii me arguis, quod dixerim te clancularie in meam curationem irrepsisse. Agnosco mea uerba, & dico ea esse ipsissimam ueritatem. Loquutum fuisse tecum Illustrem Casparum Zerotinium, praesente Illustri Heroina Burggrauia, de morbo filiolae, non inficior: sed ut tibi soli, me excluso & spreto, curationem commendauerint, itemque de ea curatione ipse Baro apud Enoimam tecum egerit, diserte & rotunde dico, & impudenter mentiri. Ipsemet Baro Zerotinius praesente Illustri suo Domino Patruo Domino Friderico Zerotinio Capitaneo Marchionatus Morauiae, negauit se uel uerbulum de curatione filiolae tecum commutasse, quod totum curationis negocium commendasset iam ante Illustri Heroinae Burggrauiae, in eo ut pro arbitrio suo ageret. Ea, quod optimo & piiss. studio sanitatis puellulae esset percupida, seducta tua fumosa, uentosa & arroganti gloriatione, uanisque pollicitationibus, de certissima intra dies 14. ( o impudentissime circulator ) curatione puellulae, non repugno, quin tibi consenserit. Sed tibi nunquam credam Heroinam consensisse, ut, me excluso, solus curationem susciperes; neque ego de tota domo Illustri tam male sum meritus, ut semel accersitus ad curationem, ab ea cum dedecore & ignominia excluderet. Nunquam ego, crede mihi Philippule, patiar mihi abs te, aut quouis alio persuaderi, ut Illustri Heroinae de me turpiter excludendo, & te surrogando, unquam uenerit in mentem. Nam cum per quosdam cuniculos alius tibi similis quidam ardelio & fumiuendulus, insinuaret se in eandem puellulae curationem. Heroina prius mecum egit, num uellem admittere collegam. Respondi cupere me & exoptare, modo meliora meis, pro sanitate puellulae, afferre in medium possit; modo id fiat ordine decenti, & Medicis consueto: pro mea parte libenter ei subscripturum esse. Uideri autem mihi pro re & dignitate fore, ut non solus ego cum eo medico consultem, eiusque sententiam audiam. Sed ut accersantur alii quoque Medici ordinarii, coram quibus is, qui se ad eiusmodi curationem ultro offert, nec dum facultatem medendi publice & legitime adeptus est, suam de morbo sententiam, qualemue curationem instituendam esse putet, ingenue & aperte exponat. Uerum cum Illustris Heroina existimaret Medicum illum forsan non acceptaturum hanc conditionem colloquii, ac putaret ipsum arcana quaedam habere, quibus morbum depellere se posse speraret, quae nobis pate facere nollet; atque ego alia conditione illum Medicum tyronem ad colloquium etiam admittere nollem, res praetermissa est. Mihi tamen tandem post abitum puellulae relatum fuit, illum ipsum Medicum a quibusdam proceribus interrogatum: num potuisset ea puellula curari; respondisse, omnino. Sed ueneno curandam fuisse. O Medicum. O miseros homines, qui se atalibus Medicis seduci patiuntur. Nunquam mihi, Philippule, ullus persuadebat ut Heroina me praeterire, aut etiam excludere a mea non interrupta curatione, uoluerit; quam tanto tam tempore, si non successu celeri, ut erat in uotis, at tuto absque ualetudinis puellulae incommodo, & absque omni ipsius querela summo studio prosequutus essem. Itaque quae tu infarcis de mandato & uoluntate utriusque Illustrium, Domini & Dominae, tuae sunt istae praestigiae & offuciae. Tecum igitur abeant ad coruos. Abacto illo nouitio Medico, & ardelione, tu Philippule in eius locum successisti: temeraria tua, impudentique audacia, me clam, insinuasti te Illustri Heroinae, ampulosis uerbis citam & expeditam curationem eidem promittendo: Quae Heroina, ut est piissima, moribus placidissimis, ingenio miti, & perspicaci, assensit tibi ueteratori, non secus ac olim Eua serpenti illi in Paradyso, persuadenti ea, quae intelligebat ipsi esse maxime exoptabilia. Sed tandem sero, cum maximo animi dolore, conouit, se abs te, Philippule, impostore faede deceptam esse. Quam grauibus autem te uerbis Heroina obiurgauerit, & non constiturum coram tribunali supremi iudicis ob istam tuam medicationem, tibi commemorauerit, eorum tu Philippule obliuisci neque potes, neque debes. Esto uero, quod tu ais, te consentiente Illustri Domino & Domina, curationem suscepisse; quod ueritati haudquaquam consentaneum est: tu tamen cum profitearis te Doctorem creatum: non debebas contra leges, & consuetudines Medicorum in meam curationem irrepere, me non compellato. Quod quia secus factum est abs te, multipliciter in me deliquisti, me aetate grauem contempsisti, ius amicitiae uiolasti, meam authoritatem & existimationem minuere cogitasti, odium mihi conciliare studuisti, a mea curatione cum meo dedecore & ignominia me deiicere in animum induxisti, pharmaca nocentissima puellulae mihi commendatae propinasti, utque ea misero, cruciabilique exitu periret, effecisti, & c. De his omnibus tecum, audiente Illustri Heroe, tum cum puellula tuorum pharmacorum maleficio ageret animam, expostulaui. Et meminisse debes, haec quoque me adiecisse: nisi haberem rationem domus Illustris quantumuis senex sim, ob rem tam indignam, aliter te adorturum fuisse. An non eo ipso tem pore quoque dixi tibi in os, me actionem Medicam contra te instituturum? Et cum Illustris Heros emolliendae meae indignationis gratia ( uehementer enim tum ira non inuidia, in in me efferbuerat ) diceret, te putasse me curationem deseruisse. Fuit a me responsum: Nequaquam, adesse adhuc pharmaca pro quotidiano usu a me ordinata, neque te putare debuisse, sed certo rei ueritatem cognoscere, & me alloqui. Hoc fuisset officium boni uiri, hoc amici fidelis, hoc Medici legitimi. Non discessi a curatione mea, nec discedere mihi honeste licuisset: presertim cum pater puellulae hinc discedens, per seruos suos me rogare non desisteret, ne filiolae consilio & opera deesse uellem, in quemcunque euentum res, Deo gubernante, casura esset, quod ego studiose me facturum esse, sum pollicitus. Haec fuerunt uerba istius colloquii: quae altius infixa animo meo haeserunt, haerentque; neque tibi e memoria excidisse existimo. Quid ergo tu nugaris pessime, impudenterque mentiri non erubescis: me intra duas pluresque septimanas nihil medicamentorum puellulae exhibuisse, meamque stationem reliquisse. Si aliquando Medici uno aut altero die in morbis chronicis intermittunt exhibitionem medicamentorum, non ideo ab illis hoc fit, quasi uadimonium curationis deserant: sed ut aliquid nature dent; nec semper egrum medicamentis diuexent sed epicrasi utantur, hoc est paulatim malos humores pharmacis euacuent, bonos autem cibis conuenientibus reponant. Illustris Heroina uerba, quae tu ei adscribis de mea cessatione medicationis plurium septimanarum, non agnoscit. Noscis ne iam te ipsum quis sis? Non sum ego tam leuis, inconstans, & uanus animo, ut, quod semel recepi in me, temere ab eo discedam. Tu autem colligendo, confingendoque mendacia eaque impudentissime euomendo in me, abuteris summa bonitate, beneuolentia, humanitate Illustris Herois & Heroinae; ac patrocinio utrorumque, ueluti clypeo munitus, quicquid tibi iacere in me libet, id quoque licere falso existimas. Uerum scias certo, me amore ueritatis, & studio tuendi meam famam, existimationem, dignitatemque nihil praetermisurum esse, quod ad eam tutandam, conseruandamque putauero pertinere. Atque hic necesse est ut tuas casses, quibus te ipsum implicas & innodas, expediam. Dicis Baronem Zerotinium praesente Heroina te rogasse, ut filiolam curandam susciperes. Te uero noluisse curationem suscipere, nisi prius uoluntatem Haeroinae de alloquio mei intelligeres. Palpum mihi obtrudis. Atqui o bone, quid opus fuit seorsim alloqui Heroinam, si ipsa tam praesens, uoluntati patris filiolae curationem tibi commendanti, ut tu tibi fingis, & pingis, non repugnabat? Quas tu hic tricas texis, & uarios riuos mendatiorum deducis? Quarto arguis me falsitatis, quod scripserim clandestine te pharmaca puellulae exhibuisse. Conscium enim fuisse, patrem puellulae, Illustrem Heroem & Heroinam pluresque alios in domo. Non inficior omnibus illis, quos commemoras, innotuisse de illa exhibitione tui istius pharmaci: mox uero ab effectu crudeli, notiorem factam, quam uelles: imo si fieri posset, nihil tibi esset optatius, quam ut eam perpetua deleret obliuio. Dixi, fateor, clandestine, tum respectu mei, quia me inscio egisti: tum respectu aliorum; quia illis, quale illud fuerit pharmacum, in quem finem exhibitum, plane ignotum fuit manetque hucusque ignotum. Ostendebas tu quidem aquam quandam puram, qua confricuisti corpusculum; sed quid ei aquae admiscueris, & quem sucum feceris, quis testari, aut difinare potest? Quis tibi affirmanti aquam fumariae cum sale eiusdem mixtam fuisse credet, cum clam me, clam aliis omnibus, qui rem intelligunt, egeris? & ut ita ageres non fuisse tibi commissum certo scio. Et quid tu hic, fabulator, patrem puellulae in testem adducis, cum is eo tempore, quo tuum pharmacum exhibebas, abfuerit Urbe? Discesserat enim mox altero a colloquio cum Heroina die, uidelicet 23. die Octobris, & nec uidit effectum tui pharmaci, nec de eo audiuit quicquam, nisi postquam ab eo extinctam esse filiolam intellexit. Quem alium testem tu adducere potes in exhibitione pharmaci, praeterquam ancillam, & forte aliquot uirgines nobiles, quae de tuo pharmaco quale illud, & in quem finem abs te exhibitum fuerit, dicere nequeunt: nisi quod effectum pharmaci horrendum & crudele uiderint. Tu negas ullum puluerem te exhibuisse. Ministrae & uirgines aiunt. Cui magis credendum, tibi ne neganti, an illis affirmantibus? Certe magis consentaneum uidetur ueritati ancillis affirmantibus, quam tibi neganti, credendum esse. Illae enim rem simpliciter narrant, nec habent ullam causam cur studiose fingant, & fucum faciant. Tu uero cum temerarium tuum ausum pessime tibi successisset, sentiresque flagitii & dedecoris plenum: te manere ignominiam ex re turpiter gesta; te circumuentum omnibus angustiis, rem propemodum ad restim redactam: conquirendas tibi statuisti, quasuis excusationes & quaeuis effugia, ut foliis ficus tuas actiones tegeres, ut si non saluo pilo, saltem salua cute tua elabaris; aut ut uulgari nostrae lingue prouerbio dicitur, saluis capris, & saturis lupis res abeat. Sed conuertas te Philippule ad quascunque artes, comminiscaris quascunque latebras, rimas & effugia, semper & ubique, ueluti Sorex, tuo indicio te prodes. Uenio ad examen tuae illius aquae fumariae cum Sale eiusdem: qua fateris illeuisse confricuisseque corpusculum, sed non totum, inquis. Hanc ego aquam salitam, ut ingenue dicam, non improbauerim, suo loco & tempore adhibitam. Etsi enim sola illa aqua nihil praestitisset, quod tu tibi pollicebaris: tamen quia sal omne detergentis est facultatis, eius ratione aliquem locum hic habere potuisset. Sed, quaeso num tua haec aqua, sale eiusdem herbe condita, ualentior, efficaciorque fuisset meo decocto, & balneo ex fumaria, lapatio acuto, Elenio, Sideriti, Chelidonia, Scabiosa utraque, confecto. Aqua item ex sulphure & salenito, & c. Uter nostrum melius? Haecne fuit noua & insolens tua curatio, qua specimen tuae artis curatiuae, edere, & coram me, ueluti Eleusinae sacra occultare, uoluisti? Putabasne plantarum sales, aut etiam mineralium, mihi ignotos esse? Stulte itaque gloriabaris tuam curationem ad comparandum sanitatem meliorem, expeditionem, mihique incognitam, futuram. Fuit sane nimis expedita ad interitum corporis, non autem ad depulsionem morbi. Talem curationem ego, profecto, mihi non opto, qui sum amicus uitae humanae: Tua solius sit ista curatio, gloriatio, non mea. De medicamento intra corpus puellulae exhibito paulo superius dixi; te negari puluerem abs te exhibitum. Fuisse uero, ais, extractum fumariae cum Myrobalanis conditis. Esto, sed cur non addis cum quibus, cum eorum quinque species sint? nec cui uis sine delectu offeruntur, ut quae diuersarum sint uirium. Uerum quacunque tu specie usus es in ista puellula, scio, neminem Medicorum ullam earum probaturum. Omnes enim illae species uehementer adstringunt: quae facultas, uel sola in morbo puellulae, non potuit esse non nocentissima, ut quae, mox a prima tui pharmaci sumptione, ut supra dixi, ancillis astantibus, uoce querula, tristique oratione, dolorem, & manifestam poplitum contractionem, totiusque corporis ardorem, testata fuerit. Extractum quidem fumariae non improbauerim; non modo quod ipse quoque sirupo ex succo fumariae multis diebus usus fuerim: sed quod ipsi morbo fuerit accommodatissimum. Ac si quid utilitatis praestare potuisset tuum illud extractum; id omne admixtione Myrobalanorum euertisti, humores crassos & adustos, magis incrassasti, compegisti, incuenasti, adussisti, obstructiones auxisti, uias & spiracula, per quae praui humores egredi, & exhalare debuerant, praeclusisti, quorum pars ad membra principalia & uiscera sanguifica, uiolenter fuit impulsa: pars in corporit habitum ui medicamenti adstrictorii deleteriique impacta, incuneata, inflammataque corpusculum reddidit durum, & ueluti nodosum, tuberculisque plenum: quae deinde erodebantur, excidebantque. Hinc illa respiratio difficilis, capitis & faciei inflatio, ac tandem suffocatio. Tu Philippule catarrho eam suffocationem adscribis, suspitionem necis a te amoueas. Nugae. Prefocatam tu uere dicis: non tamen a Catarrho sed abs te: quod uias omnes praecluseris, & omnia ea mala, quae iam commemorauimus, comparaueris. Agedum dic quaeso, unde illa inflammatio totius corporis? Unde erosio, consumptio, & excoriatio carnis? Unde sanguinis grofusio, qua integra stragula, & toralia madebant? Num frustra puellula ad commiserationem omnium adstantium eiulabat, gemebat, lamentabatur: se totam ardere flammis? Frustrane te incusabat? Tibi dira imprecabatur? carnificem & nebulonem uocabat? homicidii accusabat? adstantibus diserte dicebat, quod tu tuis medicamentis deducas ipsam in sepulchrum. Hae & aliae uoces puellulae, animulae purissimae, ueluti Angeli, fuerunt; quae tibi sunt imis recondendae sensibus. Non tu me itaque incusare debes, sed te ipsum, quod temeraria audacia, & stulta arrogantia, te ignominem reddideris. Quamobrem dico adhuc & affirmo: me credere haudquaquam posse, quod tuis tantum illis remediis, quae commemoras, usus fueris. Nam nec morbus, neque Symptomata tam grauiter & horrende inualuissent totumque corpusculum occupassent, nisi a uehementi, & deletorio aliquo pharmaco. Quasi uero tibi circulatori operosum fuerit tuis artibus, quas a tuo Praeceptore, impostore summo, hausisti, fucum facere adstantibus, & puellulae. Quicquid, inquam, fuerit illud, quod praebuisti, euentus docuit, nocentissimum fuisse pharmacum. Testantur id ipsum uirgines nobiles, & aliae ministrae. Illis ego non plus credam affirmantibus, quam tibi lingua & mente titubanti? Quinto accusas me falsitatis, quod dixerim a sumptione tui medicamenti conturbatum fuisse uniuersum corpusculum. Atqui uera esse omnia quae hucusque dixi; & res ipsa loquitur, & multi ex familia testari possunt, qui stabant uultu maestissimo, miserum, cruciabilemque uitae exitum puellulae spectantes, & summe deplorantes. Et certe prae indignatione ipsae puellae si eis licuisset, oculos digitis suis tibi dilacerassent. Quibus uero uocibus & cognominibus, te cohonestauerint, tuasque aures uerberauerint; etsi uoces illae praeterierint: tamen menti tuae adeo firmiter impressas esse mihi persuadeo; ut etiamsi quam maxime uelles, earum, sicut & sermonis Heroinae obiurgatorii, nunquam obliuisci queas. Subducamus iam rationem quoque tuae istius praeclarae, scilicet, medicationis & quam tibi in ea bene constes, undecim dies medicationis supputando, uideamus. Ais te 23. die Octobris sub noctem inchoasse curationem, eamque continuasse usque ad 29. eiusdem, exclusiue scilicet. O egregium passionum Luminarium consideratorem: Dicis enim eo die contigisse Eclipsin. nimirum nefastus is dies tibi fuit, quo minus cum tuo medicamento pergeres, misellamque magis excarnificares. Quinque ergo dies plenos, iuxta tuummet computum, tuo illo pharmaco demoliebaris uires corpusculi, & ad futuram necem praeparabas. Reliquis quinque diebus usque ad 2. Nouemb. uiribus prostratis planeque euersis, morbus & Symptomata te derigente chorum, epinicion cantabant. En tuos dies Xi. curationis. Interea te tota domus qui ob tam egregium editum abs te specimen nouae tuae curationis eras uerberalissimus, & uerbis palam, & cogitationis tacito conuitio, uerberabat, uerberabitque dum uiues. Quare cum mihi adscribas sextum mendacium, quod dixerim, quarto, aut quinto a suscepta curatione die puellulam Deo animam reddidisse, intelligunt omnes tuum esse illud quoque ut alia omnia, mendacium, non meum. Tu caue ne te tua remordeat conscientia. Respondi ad calumnias & mendacia, quibus cum me commaculare posse existimabas, te ipsum horribiliter contaminasti. Ueniamus ad alia. Dixeram in mea exegesi, cum causas morbi puellulae, ut Medicum decuit, excuterem, potuisse aliquam suspicionem mouere cuipiam, aliquid labis & inquinamenti in semine remansisse. Tu haec, adulator uenefice, despectum Baronis, a me dicta esse interpretaris, aisque me ista tacere debuisse. Suscipis patrocinium Baronis, qui tali patrono & adulatore non eget; sicut non eguit pessimo Medico, & crudeli carnifice in sua filiola; quasi uero morborum, qui hominibus contingere solent, a medicis disquisitio, famae & dignitatis sit detractio. Quid si dixerim traducem istius faedae scabiei ab auo paterno deductum fuisse? Etiamne hic mihi iniungere uoles silentium? Et quis tu es, qui meam linguam cohibeas? Te magistro & censore tam inepto, indocto & stolido, non egeo. Esto uero, ut hoc tibi dem, me de ista labe tacere debuisse. Uter nostrum peccauit grauius? Num ego quod dixerim, ex consuetudine Medica, uideri aliquid labis & inquinamenti in semine relictum esse, an tu, qui propaginem istius seminis crudeliter peremeris? Uter obiurgatione aut plagis dignus. Tibi impune abiit nefarium factum, quod habita fuerit ratio, non tui carnifex, sed alterius te longe dignioris: alioqui quis pater tam astorgos esset, qui necem filiolae ulcisci negligeret? Sed de his satis. Quae ego de meis floribus Antimonii fixis, dixi, tu iis periisse Barunculam impudentissime mentiris. Age, dic Sycophanta: quando unquam illa, toto meae curationis tempore meis medicamentis, grauatam se fuise, quaesta est? Sic autem tu contra meos flores fixos colligis, si, inquis, fuerunt fixi, in corpusculo resolui non potuerunt, sed intra corpus delituerunt. His assuis mea uerba aliunde accepta, & in alio sensu prolata: & scelerate meam sententiam peruertis: quasi ego ob exhibitos meos flores timuissem Barunculam extinctam iri. Atqui tu stolide & rudis Paracelsista ignoras quid in mineralibus & metallicis apud chymicos fixum uocetur: quid item cum ita praeparantur, ut tanquam medicamenta intra corpus sumantur. & suam operationem, uel per alium, uel per Diaphoresin, uel per insensibilem transpirationem perficiant, uel principalia membra roborent. Cum enim habeant in se humiditatem excrementitiam, & halitus arsenicales: haec ab illis initio auferenda sunt, ut efficiantur salutaria medicamenta, & absque omni molestia & conturbatione corporis intra corpus sumi possint, cuiusmodi est meum illud Antimonium fixum: cuius me non pudet: de quo diebus continuis plus minus 20. sudorem proliciendo innoxie exhibui. Perfecit igitur suam operationem. Quid igitur blateras, Sycophanta, in corpusculo resolui non potuisse. Tu tuum medicamentum, te ipso teste, si fides tibi abhibenda est, quinque dierum spacio tantum exhibuisti, & uires omnes ita deiecisti, ut amplius nec medicamentis ullis nec alimentis uti potuerit, tam erat efficax tuum illud pharmacum. Forsan usus es tu uulgaribus Antimonii floribus, quos circumferunt impostores similes tibi, affirmantes ad nonum usque Alembicum esse sublimatos: aut uitrificato Antimonio cui adhuc Arsenicus inest: qui & uomitum uiolentissimum, & uentrem ciere, totamque corporis oeconomiam conturbare, saepe etiam euertere solet. Aliquid eius generis medicamentorum te exhibuisse puellule quis id negauerit, qui tam horrenda symptomata, totos, 4. aut 5. dies subsecuta fuisse, usque ad extremum halitum, uidit? Apagesis ad malam crucem cum tuis illis pseudoarcanis, ut ita cures Illustrem nostrum Heroa, quomodo hanc Barunculam. Non pari sorte, crede mihi, abiret inultum tuum scelus. De tua laurea Doctorali ita est, quod nec mihi tantum, sed nec aliis constitit, constatque, neque ego pro eo uel manum uerterim. Sis Laureatus aut Laruatus, nobilis aut mobilis, perinde mihi es. Si es, ut te esse profiteris, non debebas irrepere in meam curationem; non debebas nefarie agere de me excludendo. Quod subdis te, in Tractatu Matrimoniali hic in Bohemia facto, Nobilibus Xu. praesentibus, tuam Lauream Doctoralem, & ab utroque parente Nobilite prognatum esse ostendisse; de eo hoc tempore non facio controuersiam; & da utroque mihi nec compertum est, nec exploratum. Te ad tuas preces nuperrime adscriptum in hoc regnum, & aliis ciuibus adiunctum, scio: pro nobili, aut receptum, aut nobilem factum, nescio. Etiamsi uero pro nobili aut agnitus, aut ab ordine equestri pro nouo homine receptus fuisses: nisi in honoribus petendis nimis ambitiosus esses, ipsoque pauone superbior: nunquam in uestibulo tui istius inepti responsi, te ipsum nobilem nominasses. Sed dic, quaeso, o lepidum caput, Fanchelule, qualem tu Tractatum matrimonialem hic in Bohemia fecisti? etiamne Fanchellulus inter Legistas? Hucusque mihi de eo nihil plane constitit. Dic ubi is tractatus inueniendus est, ut in eo admirandam tuam eruditionem, sapientiam peritiamque L. L. perspiciam, ac deinceps te non solum Medicum, sed & legistam nobilem a Bauss, salutem et uenerer. Sub finem tui inepti scripti, etiam senium mihi exprobras, eique inuidiam, tabem, & prudentiae amissionem adscribis. Sed scias, Philippule, licet plus quam depontanus senex sim, me mei istius senii non putere, Deo gratias ago, quod me ad hanc usque satis prouectam aetatem deduxerit ( ingressurus enim sum propediem annum aetatis Lxx. ) ac ex sua benignitate comcesserit corpus uegetum, succulentum, membra ualida, ingressumque firmum, ac senectam minus grauem & onerosam, crudem, uiridemque. Num prudentiam amiserim, & num tu Musarum & prudentiae limina attigeris, aliorum esto iudicium. De me ipso quod dicam habeo nihil. Sum, sane fateor, natura ingenio hebetiori tardiorique memoria non usque adeo tenaci: quae quidem nunc haec mea aetate prouecta, multum labascit, deficeretque penitus, nisi eam assiduo studio & lectione alerem, exercerem, sustineremque: Saepe nonnulla in memoriae thesaurum reponendo, tarditatique ingenii laboris contentione, & exercitationis assiduitate succurrendo. His ego studiis meum senium alo, oblectoque: ac possum citra iactantiam illud Solonis dictum mihi quoque accomodare: Discenti assidue multa, senecta uenit. Tu meo senio adscribis inuidiam, tabem & prudentiae amissionem. Ex qua Popina illud hausisti? Dispeream si tu tabis & hecticae differentias a marasmo distinguere noris. Prudentia spolias senes, quos scriptura Sacra uenerari iubet: Leuit. 19 In antiquis, inquit Iob 12. est Sapientia, & in multo tempore prudentia. Et Salomon Prouerb. cap. 16. Senectutem coronam uocat, & uenerabilem. Sic etiam omnes Philosophi senserunt. Ab his omnibus tu es alienissimus, nouus, scilicet ut Medicaster ita Morologus. Uide autem ne tu ipse, qui es corpore exsucco, macilento, colore fusco, sanguine adusto, statura pusilla, non modo amens, sed plane aliquando furiosus efficiaris. Inuidiam etiam senio attribuis: quae pueris, potius quam senibus, esse solet familiaris. Cicero libro de senectute dicit: senes morosos esse, anxios, iracundos, difficiles, auaros, quae morum uitia sunt, non senectutis; contemni se putent, despici, illudi. Inuidiam senio nuspiam adscribit. Definitur sane inuidia esse dolor animi, de aliena felicitate, quam inuidus sibi euenire mallet. Unde illud Horatii: Inuidus alterius marcessit rebus opimis. Et Themistocles Atheniensis, homo acutissimus, rogatus a quodam. An praeclara iam sibi uideretur egisse: nondum, inquit, nam inuidos non habeo. Felicitas enim semper subiecta esse solet inuidiae, & quisquis felicitate utitur, is sciat se ab inuidis petendum, diuexandumque. Sola autem miseria inuidia caret. Tu igitur cum nullum opus praeclarum feceris, quod tibi uel lucrum, uel gloriam, aut aliquam felicitatem tulisset, quomodo colligere potes, te a me inuidia oneratum fuisse nisi forte tu uelis necem Barunculae, & miseriam inde contractam, me tibi inuidere? Quam rationem habet inuidia cum tabefacto corpore senum, & prudentiae amissione? Asystata & scopas dissolutas profers. Rectius ego ex tuo medio te asinum bipedem collegero. Erras, & multum profecto erras, miser Fanchelule, quod & iudicas, & tuum scriptum concludis, me oestro inuidiae percitum, ea in te scripsisse quae scripsi: cum initio tui istius insulsi scripti dixeris te nescire, quo fato, odio, uel cuius inuidiae causa te in iustis calumniis medicastrum praedicare ausus fuerim. Sic enim tu barbarizas, fatum, odium, & inuidiam confundendo, & nescio quae, & quot inuidiarum genera inepte speculando. Facile autem mihi patiar abs te persuaderi ut credam quod dixeris, te nescire quo referre debeas meam in te querelam, & reprehensionem; ad fatumne: an ad odium, aut ad inuidiam. Si enim scires, non ita ineptires. Scito igitur ad nullum eorum trium referri posse, nisi ad te solum, tuam superbiam, arrogantiam, temeritatem, impudentiam: denique ad rei abs te admissae non ferendam indignitatem. Haec fuerunt, mi homo, quae me impulerunt, ut iusto Zelo, & querelam instituerem, & aspersam labem abs te meae existimationi, honori, dignitati, famae, detergerem; nimirum quod immerito abs te fuerim neglectus & contemptus; quod in meam curationem clandestine irrepseris: quod puellulam tuis medicamentis, ad necem preparaueris: Spirabat enim adhuc illo die, cum tecum expostularem Illustri Domino audiente. Sed cum puellula in suis illis tormentis, abs te excitatis, Spiritum Deo reddidisset, iam tum miserebat, & miseret adhuc me tuae temeritatis, impudentiae, & infamiae, quod ipse faber tibi ipsi, tuaeque istius fortunae fueris, aliis miserandus, aliis irridendus. Non igitur inuidebam eam tibi, neque inuideo. Imo uero cum tu tam clandestine contra me egeris, nec unquam mecum de tuis studiis, & medicaeamentis communicaueris: sed tanquam Eleusinae sacra incommunicabilia occultaueris: semper ea tuum esse thesaurum insolenter iactaueris: nimirum, quia his optime aurum & argentum emungere, & stercus pro Balsamo magno precio Magnatibus obtrudere nosses, te potius occulto quodam odio me fuisse prosequutum, ac semina odii in me studiose quaesiuisse, oculteque sparsisse uerius multo collegerim, quam tu inepto & Diabolice Syllogiza, ex meis floribus Antimonii fixis, puellulam periisse supra colligebas. Sed ut finem faciam meae querelae. Tuis pharmacis te miselle mortem intulisse, ipsius clamor, & eiulatus, contra te, testatur; testantur horrenda illa Symptomata, quae nostris occulis cum toto propemodum Gynecaeo uidimus, sequuta esse, tua pharmaca abs te exhibita non mea; quae tu iam, adeoque me ipsum excluseras, & te ipsum cum tuis pharmacis constitueras, ut solus Medicus carnifex fieres. Sed quid ego alios adduco testes, te ipsum, tuamque conscientiam compello. Tute haec omnia, & omnium optime nosti, tuismet oculis illa tormenta misellae aspexisti: illa non magni aestimanda esse, ac fieri oportere ut caro illa putrida excidat, & noua succrescat, dixisti. Quod si tu hanc ueritatem, in iniusticia detinere uoles, erumpet ea, crede mihi, aliquando: & tuo ipsius iudicio coram supremo tribunali conuinceris sceleris cum in Deum tum in misellam, parentes, amicos, atque etiam in me; quod calumniose, & animo peruersissimo mea uerba & genuinum sensum inuerteris, meoque medicamento metallico, seu floribus Antimonii fixis extinctam esse, falsissime collegeris, imputauerisque. Huius parum memor, paulopost, ob ecclipsin auctam difficultatem anhelitus, accessisse tumorem faciei, ac deinde a catarrho suffocatam esse, dixisti, tibique ipsi mendacium in os tuum reiecisti. Cum item dicis me per septimanas duas uel plures nihil medicamenti exhibuisse, quomodo haec quoque constant cum his, quae ante dixisti, & affirmasti a meis floribus Antimonii fixis, puellulam periisse. Conueniet nulli qui secum dissidet ipse. Mendacem memorem esse oportuit. Tu quinque saltem dierum spacio, si credere fas est, toties mentienti, tua obtulisti medicamenta, & expedita erat in solidum tua medicatio; nec ulla alia opus fuit medicatione; Filum uitae abrupisti: Ego meis uires corporis, & uitam tutatus sum sustinuique pluribus mensibus. Quare non intenta mihi litem, sed ini, si ita placet, non subterfugiam, uel totius Collegii Medici, aut cuiusuis alterius, iudicium: uel etiam, si ita lubet, tui collegii Louaniensis, a quo te Lauream Doctoralem accepisse profiteris; quo merito, ignoro, & magnopere demiror; nisi forte prece, precio, commiseratione, aut aliquo errore. Non tu me, licet Senem, crede mihi, tuis istis fatuis terriculamentis territabis, non tabescam tuo isthoc terrore, nec prudentiam amittam. Persto in his quae dixi, scripsi, perstabo, dicam, & scribam, quoties necessitas postulauerit, ab effectu colligendo te nocentissimum medicamentum exhibuisse, eoque salutem puellulae extinxisse. 86 Antifanchelius Desine igitur me calumniari, ignosce crumen, & primum a Deo ueniam tui delicti petendum es in uia, Deinde roga patrem puellula ut quae siue per imprudentiam, aut errorem conmisisti, tibi ignoscat. Pulsa precibus Illustre Heroa, eumque ora, ut is quoque, quod nec nefanda eius domum dehonestasti, quod arroganter certissimam curationem puellulae intra dies 14. Ma T pollicendo, impudenter mentiti es, tuum illud scelus, tuum mendacium, tuam imposturam, tuas praestigias, tibi benigne condonet. Pollicere te deinceps tuis istis pseudoarcanis non amplius usurum esse. Nisi enim hoc feceris, ac puellula te coram supremo tribunali summi Iudicis, reum Madici homicidii peraget, haudquaquam in eo iudicio consistes. Quo ad me attinet, quem etiam multipliciter laesiste mendacia de me licentissime praedicasti, si pi supercilio, fastuque tuo neque te submittere ne animum tuum in me maleuolentia & inuidia sufdetergere uoles, tute de hoc uideris: Ego tam pro parte mea, & pro Charitate Christiana, omnem culpam abs te in me commissam, si tamen id officium ab homine Christiano accepta condonabo & condono, sponte et lubens. Dei tibi det mentem meliorem, & ab arte simulandi, fraudandi, fallendi, decipiendi alienum. Nobis quoque omnibus, aequos, benignos candidosque animos, largiatur & liuorem