5q. 788. Io. Chrysippi Faniani De Arte Metallicae Metamorphoseos Liber singularis, quo omnia, quae ad Philosophici lapidis opus: pertinent, apertissime describuntur, Ad Philoponum. Parisiis, Apud Gulielmum Guillard, in uia Iacobaea, sub diuae Barbarae signo. Io. Chrysippus Fanianus Io. Philopono Suo S. Irum quod tot tantisque animal sauciatum uulneribus, tot aegritudinibus diuexatum Medicus sanet pristinaeque restituat incolumitati, Philosophus nequeat praeditum sua labe metallum excludere, quod minus operosum, multoque facilius uidetur. Quis autem est, qui si ut animalium, sic inanimorum inspiciat aegritudines, non peruideat thecam illam animae longe periculosius medicamentis exponi, quam quod nihil habet praeter aegritudinem cum animato commune? Et tamen audet is ipse Medicus aegrotantis & sauciati dubiae saluti imponere manum, Philosophus metallo non audet: quasi uero illius non uetatur periculum, huius quam maxime, atque ideo magis impune quis hominem laeserit, quam metallum. Quod si quis ex laeso metallo adulterinam posse cudi monetam inducat, quin itidem ex laeso homine multa posse fieri ho micidia induxerit? ut si quis hominem interfecerit impune, deinceps plures interficere non metuat? Plus est interficere, quam decipere. An non magis est noxius, qui quun se sanaturum aegrotum polliceretur, tamen interfecit, quam qui prauum nummum dederit pro bono? Hic de bonorum aut particulae ipsorum, illic de uitae amissione agi oportet. Utrum uero carius? At maiestas, inquies, hic regia attingitur. An non & illic diuina? Regiae quoque maiestatis magis interest tolli quem de exercitu, quam de thesauro numum. An non praeterea plus est seruare hominem, quam publicum augere aerarium? Decipere uero uel lege permittente alter alterum possumus: hinc quisque ad rem suam tuendam fit cautior, ac denique ad tuendam Reipub. causam. Indignamur hodie si quis forte communibus a natura hominum facultatibus utatur, quae tandem non societate ulla, sed dissidio, non pace, sed bello propriae effectae sunt: si quis aliquem interemerit, dissimulamus, eique parcendum ducimus. Negligimus itaque Dei praeceptum, quod est, ut nihilo sese plus, quam alterum quis diligat. Quod cum sit amicorum proprium & peculiare, & eorum quidem, ut Pythagoras sentiebat, communia quaecunque, quid ab amico querimur hodie de peculio nobis aliquid auferri? Atque ideo recte Socrates execrari eum solebat, qui primus utilitatem a natura seiunxisset: id enim querebatur caput esse exitiorum omnium. Est equidem & destruere metallum atque deterius facere, & hominem interficere utrunque malum, & quidem altero alterum magis uitandum: uerum qui sanat, non interficit, non destruit qui restaurat: manus Medici aegro imponitur, non sano & bene habenti: manus itidem Philonsophi uili & imperfecto metallo, non caro & perfecto. Committendum itaque utrunque est & bonis, & peritis hominibus, non iniquis, non etiam indoctis. Quod si ita fiet, erit quod de hominis salubritate, de metalli pretio speremus. Atque ad hoc quidem ars ista, quam ueteri & exoso uocabulo Halchemisticen dicimus, magno cum Reipub. emolumento, si modo percipi possit, ab Heroicis usque temporibus comparata est. Nosti enim quid de ea magni Philosophi referant, quid Poetae, quid etiam Historici. Quae miracula naturae nemo non fere uana & ficta putat, & ad fallendum inuenta Atque hoc magis, quod illa ipsa artis praecepta a quouis quotidie teruntur, & ab iis potissimum accommodantur ad usum, qui & ingenio parum ualent, & diligentia. Factumque est, nescio quo fato, nisi forte quod nimis abdita, aut incredibilis uidetur, ut a permultis literarum bonarum professoribus posthabita ac neglecta sit. Quo euenit, ut qui minus de literis meriti sunt, eam damnent, nedum contemnant: quo quid esse potest in humanis iniustius? Hoc uelim mihi credas, quod te puto existimare, ut nisi quis magnarum sit artium disciplinis instructus, parum possit in hac arte proficere. Est enim collecta tum ex naturalibus, tum etiam ex mathematicis ac supernaturalibus praeceptis. Quae quoniam tibi perspecta sunt & cognita, aditum tibi praestabunt ad eam patentiorem: si modo tibi amplectenda ea ars uidetur, quae praeter in numeros naturae rerum effectus id etiam habet, ut qui eam consequetur, possit scientiam suam multis opibus diuitiisque cumulare. Sed si nostra leges quo es uidelicet acutissimo ingenio, iudicio peracri, cognitione rerum multarum, memoria tenaci & capacissima, id non dubito quin facile cosequare. Atque eo praesertim & scriptum tibi, & dicatum hunc librum, quod etiam me facturum per literas ante promiseram, existimes uelim. Lutetiae, 14. Calen. Nouenb. 1559. Γοῦν. κρυσίτ. θανιανῦ ὡς ἀναγνωσὴν. Κργυρον εἰς χρυσὸν μεταβάλλειν ῆδι διδάσκει Λοιπάτʼ, αναγνωστὴς, πάντα μέταλλα βίβλος, οαύμαθʼ ἑνὸς λίθακος βπᾶσιν ἅπιστα κελεύων, Τῷ δι θεὸς πόρον ἥρ ἑξαλάειν πενταν. ε ] γοῦῦ πλοῦτν ἔχειν ἐθίλεις ταχέως, μθι τι Bίβλον ἐπίστρέψον γʼ ὄμματα, συῦ θιόῳ. Ad eundem. Quae te torquebant aliorum aenigmata, Lector, Explicat ista modo pagina rara tibi: Poßit ut abstruso quicquid natura lapille Condidit, ingenuis arte patere uiris: Poßit & argentum subito uel Cinclus in aurum Uertere qui praesens calleat artis opus. Ergo age naturae loca inaccessa hacce potentis Arte petas, liber hic dum tibi monstrat iter. Ioannes. Chrysippus Fantanus Michaeli filio Regis Bugiae S. D. Utetiae una cum essemus, postquam rogatu tuo ita de te ad Henericum Regem scripsi, ut non te lateat haud parum contulisse tibi scripturam meam, libuit tibi editionem eam, quam de libro artis me tallicae metamorphoseos Philopono meo paulo ante receperam, mihi non uulgariter commendare. Quod ego placitum tuum secutus dedi operam, ut quam primum post distessum tuum liber exiret. Eum nunc tibi mitto editum, atque ita editum, ut non nisi a te & Philopono meo plane poßit intelligi. Quod si ita tibi probe editus uidetur satis fecisse me arbitror uoluntati tuae: sin aliter, in causa esse putes nimiam seueritatem tuam. Cum enim tibi displicere nollem, populo hac in re, quod ne aequum quidem uidebatur, commodare non potui. Secutus es ipse quidem Alexandrum: ego uero, sed disparibus tamen in rebus, Aristotelem. Ioannis Chrysippi Faniani Dearte Metallica Metamorphuoseos ad Philoponum. 10. Terea, quae de Metallis proferuntur, nihil est admirabilius arte me Art ad me allicae metamorpho - talla mulseos, ad quam accedunt iplex. aliae duae, ut sint tres in hoc genere, quibus in primis utamur, artes: una fodinarum ( frustra enimaurum, & argentum, aes, ferrum natura diuina genuisset, nisi eadem docuisset quemadmodum ad eorum uenas perueniretur ) altera liquandi metalla ipsa; seu pumices arrugicos, atque inde conficiendi quiduis, quae & fabrilis dicitur, & chemistica ἀκ τῦς χημείας. Quid nanque iuuaret in - Ar chmistica. uenta materia, nisi confectionis eius fabri cam haberemus? tertia metamorphoseos, de qua hoc libro dicere instituimus; uocamabus turque Halchemistice, ab halchemia, ἄλ Aicc. enim Graeti salem appellant, κψα- fusio. nem: & haec ars cirea fusilem, quendam salem peculiariter uersatur. Ita cum omni utilitate, quam Deus hominibus dedit, ars aliqua coniuncta est, per quam illa utilitas percipi possit. Duae priores mechanicae, atque enirurgicae: haec una pars est philosophiae eius, quae circa rerum naturam causasque rertitur. Docet enim & metallorum, & caeterarum quoque rerum, quae cum his aliquo naturae uinculo coniunctae sunt, naturas, atque causas. Diuiditur autem in duas parteis. Diuisio artis. Prima inuentionis est, & theorice dicitur: secunda dispositionis, quae practice ppellatur. Ergo primum de inuentione, in qua metallorum naturam? noniomnium quidem, sed eorum duntaat, quaeadiopus ipsummetalliee metamorphoseos propius accedunt, inuestigabimus: post deinde de secunda parte dicemus. Metalla alial opibus alia deliciis alia temeritati fodiuntur. Finis multiglex studii mital loram. Nam aurum, cui persaepe aes, & argentum, cui stanpum, & plumbum adnascitur, diuitiatum, ut ferrum belli caedisque, & gemmae pigmentaque uoluptatis gratia quaeruntur. Metalla autem Graeci uel a μεταλλδο quod Metalla Ende. perscrutor significat ( solemus enim intra terrae uenas metalla scrutari γκel ἀτοῦκτα ὰ Nεtatis. ἄλλα εὑρείστ, quod alia post alia inueniantur, Ita Plinius; quod iubicunque una inuenta uena est, non procul inuanitur, alia, quod quidem & in omni fere materia, metalla Graecis dicta existimat. Aurum ex sulphure Auri ge neratie. rubro, splendido, ignibus anexpugnabili, tenuissimo, def¬ atissimoque argento uiuo, optima commixtione purum atque rutilum contrescit. Sed auro alio aliud, me Auridlectar. lius. Melius id, quod decoctum magis, aigestumque est, cofuscos indicis perferemuitracilitas. affrictus. Nullum aliud metallum laxiusdiargenti latatur, aut numerosius diuiditur Argenti generatio. tinnulum est, dulce sonans, petsplendidum, ex candido & praetenui, sed paululum unguinoso sulphure, nec satis cocto, & argento uiuo subtili, ac defaecato non bene commiatis concretum. Ingeneratione mim argenti, plus sulphuris concurrit, quam argenti riui quod inde facile est, deprehendere, quod qum auro miscetur eius colorem colar auri & argenti inducit. Quum autem colon & auri, & argenti e sulphure prodeat, ceu forma in argentum uiuum, id est, materiam ipsam agente, & uis coloris sit in hoc, quam in illo maior, consequens est in hoc quoque plus sulphuris inesse. Inde est, ut in argento negemus aequam sulphuris & argenti uiui commixtionem, quod & ipsa experientia apertissime ostendit. Siquidem in igne, longo Aeta pectatim tempote ardens ac ignitum, in mueum tanin argento, dem puluerem deficit: auolatque argenti ab ipsa ex uiui quicquid superuacuum offenditur. perientia. Quate aqualitate utriusque substantiae tum aurum aequat, commixtione nequaquam. 4e argenti dis Sulphur enim argenti cum non sit satis digruncm.¬ gestum, etiamnum unguinosi honnihil habet? quod cum argento uiuo contrarium sistat, debitam impedit commixtionem, audlanteque argento uiuo, comburitur & perit. Unde quoque est, ut igne minuatur argentum, tandemque dispareat. Eadem ranaurae istione fateri cogimur in auro puto aequam auro inte¬ esse sulphuris atque argenti uiui lancem. prtas. Quantumuis enim ignitum nequicquam minuitur: immo uero, uel Plinio teste, quo saepius ardet, efficitur perfectius. Quod fit propter aequalem sulphuris & argenti uiui in eius generatione concursum, & puritatem. Aequalitas enim, quae, ut Pythagorae placet, amicitiae tum parens est, tum altrix, tam inuictae in eo compositionis, ut in caeteris quoque rebus, causa est. Dixi autem auro Argentum natura in puto Solet enim, ut plurimum, e suis cuniauro. culis erui utcunque argentum continens. Quod si argenti uiui plus haberet, igne euo laret superfluum, minuereturque ipsa auri moles. Argentum enim uiuum omne sine Aigentum uiuum fu¬ sulphure fugacissimum est: a sulphure au¬gax sine sulphure. tem retinetur aequalitatis proportione serdigreßio uata. Alioquin si plus mole sualauri sul phur; argenti uiui retineret, aurum ipsum quicquid attingeret sibique adglutinaret, idipsum ob sui sulphuris intentionem retimeret, faceretque suae nature: neque opus esset tot ambagibus ad decantatissimum illum lapidem philosophorum, quot eius autores prodiderunt. Nec uero inficias iue - Antiporo esse, aut fuisse nonnullos, qui paruo ali - Pheraquo auri frustulo, pulueris interdum, interdum quoque humidioris materici formam referente, quod utrunque tamen nihil aliud, Mira au¬ quam auri ipsius spiritus est, atque igneus ri spiritus quidam uapor, quem Heraclitus animam uis. esse dicebat, argentum, aes, stanhum, plumbum, ferrum, & argentum uiuum in aurum conuerterint: quod & uidisse se, & nouisse facere Cornelius Agrippa in suis de occulta philosophia libris scriptum reliquit, & refert Marsilius Ficinus fieri: uerum id frustulum non tam sola auri forma, aut materia est, quam purioris pars, atque uegetioris, quae in ipsius centro inclusa erat, ex utroque concreta, artificioque elicita. Sunt enim clementa ipsa, autore Aristotele, cum rebus reliquis naturalibus in suo centrol purissima: & ea pars auri ipsius semen est, spiritus, atque anima, qua aiunt ipsum uiuere: queue si conuenienter educetur, sit aliquando futura uegetior, paulatim igne promouens in ampliores uires. Ignis enim, ut quidam ait, ipsius est pabulum & alimentum: atque uel ob hoc a nonnullis salamandra nominatur, & ego dixi igneum uaporem; hac etiam de Auri spi - causa appellaturus pyraustam, quodque ueritus nom. geat, herbam uirentem, & Phoenicem, quod na uaria. unicus sit ille tam stupende naturae spiritus, ac quod praecipuos acquirat colores, nigredinem & albedinem, Moly herbam, quam Homerus ait radicem quidem habere nigram, sed florem lacteum. Ita enim ille Odyss. 10. Ρίῥη εἱ μέλαν ἔσκε, γάλακτιθείκέλονάνθος, δλῶλυ δέ μιν καλέουσι, θεοὶ, καλεπὸν δέ τ ὀρύσσcιν, δύδεάσι ι. θιη τῖσι. Quibus quid aliud designasse huius artis peritis uideri, quam eum, aut siqua alia est illius ipsius philosophici lapilli materia, spiritum potest? Est enim is Auri spiritus cum euulsionis e sua terra, in qua altas iam fe lapide phi radices egit, difficillimae: & lapidi illi per - losophico comparatio. inde arduae uulsurae, uim expellendi omnigenum moerorem, aegritudinemque ueteres tribuere, ut uere eo nomine moly appellari possit, atque in aurum, uel argentum con(uertendi reliqua metalla mutabilia, sicuti stannum, aes, plumbum, ferrum, argentum „ uiuum: quod & spiritum istum sibi uendi care docuimus. Hinc merito eum moly, & salutem metallorum uocauerimus. Neque enim tantum supra terram, ut lapud Ciceronem est, sed in intimis eius tenebris plurimarum, rerum latet utilitas: tur: quae ad usum hominum orta, ab hominibus solis inuenisalus metallorum. metallorumque salus inclusa in his ipsis est: quae euellenda & extrahenda penitus, non circuncidenda, nec amputanda est. Sed quo maior in eis prestantia & diuinior, eo maiore indigent diligentia. Conueniet autem in primis sumpsisse ἄλυπον, atque adeo illud Helenes pharmacum, quod luctusque, bilisque, malique obliuia cuncti bibentibus inducebat. Post deinde soluenda auri compago, uti spiritus naturali, quo inclusus est, occulte subterelabente monumento. oboriatur oculorum aciem multipliciter perstringens. Istuc enim taberhhaculum instar silicis ei circundedit natura: quo priusquam fuerit exolutus, cognatumque aethera petierit, nullas flammas edit, ne uitae quidem ullius habiturus est consuetudinem. Ubi uero excessit e fragilibus, per quos sparsus erat, meatibus, estque ab omni prorsum colluuie purgatus, in infinitas seattollit formas: Spiritus auri formauaria. modoque in herbam gignit, modo in lapidem, aut in insolitum quoddam animal, interdum in aequor, aut unionem, aut gemmam, aut metallum: dulceque rubentibus iam flammis emicans, in multas statim colorum myriadas uariat, uiuitque portentorum semper effector ac magus, isto nequaquam fatiscens labore, sed uigore ac uiribus in dies adolescens. Quod quoniam crebro a nobis contenditur quid sit, quoue possit modo tenebroso isto carcere liberari, deinceps explanabimus. Iam enim ad hanc artem omne fere translatum est certamen multo honore quaestuque uigentissimam, atque, ut a Suida traditur, Aegyptiorum Huius artis uis, ab olim contra feros & formidabiles Dioexemplo. cletiani impetus diu seruatricem, dum in ullius honestioris fructuosiorisque rei labore uigilari non poterat. Sunt itaque qui aurum dispensent, ex eoque uicissim secernendi elementa nullum faciant finem, dum putissima quaedam, nullisque naturalibus obnoxia inquietudinibus natura subsederit, quod quintum aiunt elementum, seu corporeae substantiae temauri spi¬ peramentum esse. Est enim id uelut quin ritus quid. ta quaedam natura ab Aristotele inducta, quae soluta & libera & segregata ab omni concretione mortali, terra uacat & humore, nec flabilis est, nec ignea: ab iis usitatis notisque naturis, coelestis magis habetur substantia. Utuntur autem ad hanc rem lauacro: sed seiuncta Modus educendi auri spiritum. in quo ui ignis suppositi remissa, auri quasi sordes absorbentur, abeuntque in intimam munditiem omnia: obdura quoque, ac tantum non adamantea ipsius moles contunditur, interioremque subit liquationem atque interitum absque intertrimento: Auri praestantia. ne quis fortasse putet tam integrum in omnem partem metallum igne aliquotfariam posse attenuari, quod uel ob id maxime reliquis omnibus praelatum esse in suis naturae historiarum libris Plinius scribat, quod uni rerum nihil igni depereat, tuto in incendiis rogisque durante, quoque saepius arserit, hoc magis proficiente ad bonitatem materia. Tametsi nanque eadem ipsa moles immanitate, pondereque decidit: uiribus tamen permanet, nec est unquam quicquam defectura: nec uero solum, quod ipsi haud citra miraculum peculiare est, non fit deterior, sed magis atque magis enitescit. Demigrat de statu quidem suo, nouum sibi ut ingenium induat: deiicit de pondere, ipsumque leuitate permutat: fitque in ea, uti paucis uerum absoluam, & duritiei, & reliquarum prorsus omnium qualitatum uicissitudo. Sed & uires, quas antea habuerat, hoc transitu nobilitatas recipit, multoque pristinis uegetiores, & inexhausto quodam renitentes splenpindari dore. οὕτον γὰρ ὁ χρυσὸς ἐψόμενος, ut Pindarus ait de auro αὐγὰς ἔδειξεν ἀπάτας. Huic enim occulta ea uis sententia. initio instar igniculorum quorundam inest, Auri occulta uis. quae suscepto paulatim incremento, tandem ad fastigium, atque adeo ad fabulae, quod dici solet, catastrophen erumpit: ac tum tale fere quiddam potest, quale de Lynceo scribit Plutarchus: saxa quoque & arbores oculorum acie penetrasse. Est enim ei ex adaucto ingenii sui acumine tanta penetrandi uis quaesita, ut metallis sit omnibus ὀσράων, quod dicitur, ποιστρραὴ. Atqui sunt nonnulli, qui ar¬ Uariae opinationes genti requirant spumam, aut argentum ui de lapide uum, aut argentum ipsissimum, aut ouum philosoph. disserentium. capillos, aut humanu sanguinem, aut urinam, aut uinum, acetum, aut herbam, ut dicunt, Lunariam: atque isti quidem commemorandis uariis & horrendis nominibus nos territant, cum haec omnia una gens sit: atque ita ex uno, ut in prouerbio est, multa faciunt. Sed redeamus ad argentum. De lapidis enim materia, quoniam inter huiusce artis maximos autores non parua contentio est, alio loco nobis copioargenii sius disputandum. Argentum ergo sulphur sulphur. habet, ut superius docuimus, paulum admodum unguinosum: quo fit, ut igni distabescat. Dixi paulum admodum: habet enim ferme omne nonnihil in centro sulphuris Anrumna¬ digesti: proinde omne propemodum etiam tura in ar aurigerum est Cuius rei periculum fieri com¬ gento. Chysulcae sueuit chrysulca Haec enim argentum inuoeffectus. lat, diducitque ab auro siderati cruoris incausatin - star sidente, incorruptoque emergente. Dulnitus ar¬ cioris tinnitus eius causa est subtilitas argengenti. ti uiui, glutenque sulphuris. Quod autem sulphure constet glutinoso, usu quisque Aadtar. discere poterit, ubi hydrargyro sulphur gori o sul supposuerit uulgare, quod totum glutem est: phuris uul garis mirum ex iis enim duobus intra mensem uiderit autoris ex argentum purissimum concrescere, uti nos perimentum. quoque uidimus, tempore & loco usi ad hoc Auri ar aptis. Aurum argentumque quo mollius, eo gentique pulchrius. Stannum ex tenui sulphure ac sub¬ delectus. Stanni ge - tili, & argento uiuo praepingui & denso male neratio. mixtis compactum reperitur, hoc etiam nomine stridulum. Cum argento nascitur, mixtisque uenis conflatur. Plumbi duo genera, Plumbi ge nera. nigrum atque candidum. Pretiosissimum candidum. Nigri duplex est origo: aut enim sua prouenit uena, aut cum argento & stanplum bum. no nascitur. Utrunque ex unguinoso, bituex quibus minosoque sulphure & eiusdem qualitatis constet. argento uiuo costat. Quod iudicare facile, ubi candente licio in uirulentum fumum inct¬ abiit, nulla relicta calce. Depurgatum, in aurum bi meta & argentum uertere ipso experimento di- morphosis ab ipso au dicimus. Tunditur primum emolliturque tore inuen¬ liquido quodam in calice chutrae seu testu lae, indidemque coniicitur in ampullam uitream, ut smegmati suo inspergatur: ita suis strigmentis spoliatum euadit nitidum. Datur & deinde licio, ac si quid est impuri reliquum, ignibus exolescit, argento cum auro Incremen¬ residuis Sed asciscendum aliquatenus argentum soli tum uiuum pro ratione materiae. Huic me plumbo at tallorum soli incrementum concedit Gale, tributum. nus: quod, ut Plinius autor est, derelictum fertilius reuiuiscit. Aes & ferrum eiusdem pene Aeris & ferri dis¬ compositionis sunt: nisi quod hoc minus ha crimen. sioris: atque ideo durissimum uixque flexibile. Hoc solum etiam difficulter liquescit: bet argenti uiui, sulphuris plus & unguinoferrum. Aes. Aes minus est caeteris fusile, minus etiam habens argenti uiui. Aeris sul phur. Sulphur autem ipsius proxime accedit ad maturitatem, paulumque abest a debita decoctione, quod ipsum aes coruscum efficit. es cum argenta. Cum argento coniunctum ipsum reddit uocalius, inque suum colorem conuertit: Color metallorum unde. quod e sulphuris in eo fedundantia accidit. Sed hactenus de auro, argento, aere, stanno, plumbo, & ferro: deinceps de aliis metallis! Iamque primum omnium occurrunt sulphur illud uulgare atque extrarium & argentum uiuum. Sulphur uulgare. Hoc sulphur terrestri uidetur esse bitumine quodam commistum, quod & Nergilius in Aetna scribit, & ad plumbi formam suscipiendam idoneum aduentu peculiaris sibi argenti uiui, quod in plumbo inest. Uirus est atque fex sulphuris metallorum omnium, ipsius subtilitatem aliqua ex parte referens, sic ut concursu argenti uiui nonnunquam in metallum induretur etiam pretiosum, agente calore. Id equidem sum expertus in minio factitio, quod ex argento uiuo & sulphure conflatur: nonnulli cinnaargentum barim appellant. Ex eius enim drachma liex minio cio argenti puri obolum exprompsimus factitio. Ubi uero maxima istius sulphuris contigui, nullisque pumicibus aut cautibus implexis hubertas uehementem solarium radiorum caldorem reflectit, continuo ardet, locumque ipsum metallicae generationis beneficio dispoliat. Internus quoque uapor hanc materiam quandoque solus accendit. Argentum uiuum latentem Argentum uiuum. quoque, ut sulphur, in se quendam habet spirabilem calorem, uegetumque spiritum, auri argentique semen, ubi pulsu agitatur externo, quod pulchrum & suspiciendum arcauis argen¬ num in haclarte est. Idem & aurum; & metal ti uius, & la reliqua exterit, mollit, imminuit, in sequedefnitis. conuertit. Est autem argentum uiuum, ut plerisque placet, aqua multum uiscosa, ac proinde sicca magis, quam humida. Addidi Omnem a¬ multum: omnis enim aqua aliquantillum quam uis¬ uiscosa & glutinosa est: quod intrinsece pe¬ cosam, ab nitissimaeque eius substantiae in ipso etiam exemplalatere efficientia declarat. ra, aqua coagmentatur in massam, quae euanescente liquido tandem indurescit. Calor enim circumpauiens, atque ipsius etiam terrae ariditas aquae diluentem humorem propellit, retento glutino. Aliter autem qui potest manere compages, qua sublata rursum puluis fuerit later, aut uda forma luti? De auripigmento, pyrite, stibio, chrysocolla, alumine, chalcanto, & id genus reliquis ( subsequuntur enim ista ) id obiter dicam, nihil aut parum ad lapidem conferre. Conferunt alia ad extrinsecus ) dealbandum, inaurandumque; alia ad solidandum & abstergendum, ad chrysulcam alia: quae quomodo fiant, quid attinet enarrare? Later enim initio distrita in pulueris modum, atque adeo in insectiles quasdam atomos distracta teraripis menti exemplum. Unum hoc minime praetereundum uidetur, auripigmentum auri quoque uenam esse quandam, sed inopem atque indigam. Pyrites. Refert Plinius Caium principem huius excoqui iussisse pondus ingens, fecisseque aurum omni specillo probatissimum, sed ita exigui ponderis, ut damnum sentiret. Alumen. Pyrites totus argentum uiuum & sulphur. Alumen autem ferunt olim inuentum fodiendi finem fuisse. Qua ratione, prorsus sum ignotus: cum sit salsugo terrae in argentum ui¬ cups tum uiuum promouentis, & inuenta fuerit aeris uena infra alumen alba. Uerum quoniam de metamorphosi metallica nobis propositus est sermo, & eam circa salem fusilem quendam uersari, unde halchemistices nomen habuerit, demonstrauimus, porro & metallorum ad hanc artem spectatium naturam, causasque quadantenus ( traduntur enim ista a Plinio copiosissime ) explicuimus: uidendum deinceps quodnam ex iis, quidnamue aliud eum pariat salem, unde potissimum eliciendus sit. Alii nanque eum eliciendum, Uariae de materia sa¬ ex auro argentoque profitentur, quorumlis phileplerique omnes disciplinam pertinacissime sophici opinationes & mordicus tenemus: alii ex auro solo, ali ex utroque & argento uiuo, atque id quidem alii aliis modis. Nam & Geber libro, cui ti opinatio Gebri. tulus, Testamentum, aurum & argentum in calcem extremo quodam ac diutino igne uerti, calcemque postmodum discussoria ui quadam uaporis aquae subditis ignibus efferuescentis in laticem resolui, ac mox in salem gelari scribit. Et Arnaldus a uilla no¬ Opinatis Arnaldi ua in calcem eadem abire tradit argenter,. cuiusdam liquoris ope commodum depur¬ nina. gati multis humescentibus discoctionibus. Opinatio Lullii. Lullius autem, qui paulo hac in re Arnaldo ac Gebro religiosior est, praecipit assumen dum uinum album, uel rubrum, uel rubeum, atque innumeris uaporariis sic assuefaciendum, ut in calcem exeat, aut uanescat prorsus, subsidente tamen exili atque imperceptiore quadam substantia, quam uelut quintam illam rerum omnium, quae sub concauo coeli Lunae continentur uim, seu mundi animam esse innuit. Hac supradictum spiritum e suo corpore depurari contendit. Opinatis Aurtas gurelli. Cuius ferme calculi est, praeterquam quod destillationem subticet, Aurelius Augurellus in suis de chrysopoia libris. Opinatio Alberti Magni. Albertus autem cognomento Magnus omnium, qui hanc artem tractauerunt, disputator multorum consensu acerrimus cum Arnaldo uerbis fere dissidet, re consistit. Opinatio Panthei. Uarii modi ad lapidem ph. At Pantheus istorum nuperus scriptor signinis quibusdam ignitis docet aurum ita posse mollescere, ut in aquam illam corrumpentem αυτεδν, ut Graeci dicunt, ac sui natura quandoque emergat. lesoph. Libri autem permulti, quorum inscriptio nullum prae se fert autorem, alios modos habent, ueluti scandente spiritu, corporis eleuationem, quod sublimationem appellant, &, ut eorum utar uocabulo, fixationem, quae est partium utriusque colligatio quaedam, induratio, atque consumptio in puluerem. Praetereo hic quae iidem ipsi habent, dissolutionem, destillationem, coagulationem, cerificationem, & id genus permulta ea de re etiam praetermittenda, quod nihil aliud ad hoc negocium, quam tenebras atque caliginem offundant. Atque haud Omnia de tere ullus est, qui Halchemistice istius discihac arte plinae praecepta dilucide, quod sciam, ha¬ mandata ctenus enarrarit: omnes omnia aenigmate literis anigmatica. ac prodigiosa quadam oratione data opera dcculuerunt. Neque ab re profecto. Non enim fas uidebatur tanta mysteria non aenig matum inuolucris quibusdam, ac uerborum portentis inuoluere, ut uidelicet eomomine prophana ab illis, tanquam ab Eleusinis, turba perpetuum abacta fieret ad audendum exanimatior. Ecquid enim absurdius, intolerabiliusque, quam inconditae, insanaeque plebeculae uulgus tam inex pugnabilibus fretum praesidiis, alioquin etiam iam satis cord ii miris nua tollens insolentius abire: Sic Pythagoras & Plato suam philosophiam numeris suis obscurarunt: & Aristoteles libros aliquot edidisse se perinde, ac si non fuissent editi, futuros quadam ad Alexandrum epistola testatur. Sic & Lullius suum uiuum ita dure ac peregrine tractandum scribit, dum in cinerem, aut quid aliud leuius deficiat, aut penitus euanescat. Ita tractatum asserit quintam illam suam naturam euomere. Ea autem ad suum lapidem utitur: caeterum lapide ad metalla reformanda, nobilitandaque. Cedo quaeso quidnam cum metallis uino est, aut fuit unquam, aut fore etiam putas commune? Non minus a natura dissentire uidetur ille, quam qui ex asino hominem, ex homine leonem enasci putat, aut aliud quippiam alienius. Perge uero quot horrenda ex literarum, notis sibi ac sui studiosis passim mostra con fingit? Ut saepe b, assumendum, relinquendum, t, & a, in r, mutandum, aut, si mauis, r, in a, & mille alia ( libet enim paulisper agere personatum Momum, & acriori criminatione Lullium insectari ) iubet deridicula: itaque legentis animum impudenter eludens, literarum illi mutuas pro lapidis philosophici descriptione uicissitudines obtrudit? At designant, inquies, eae literae singula, quibus ad perficiendum illum lapidem est opus. Designantur profecto res, quae neque coelum, neque terram attingunt. Quid enim menstruum seu menstruale? Quid lunaria rectificata, sal petrae, quinta uini essentia, & eius generis innumerabilia, inter se etiam plurimum diuersa, ad singularem, & unicum lapidem? Tametsi enim ille siue lapis est, siue quid aliud lapidi non prorsum absimile, se in multas ac uarias uertit formas, editque res, quae a natura sua uidentur remotissimae, cum tamen nihil distent, res tamenl ita estysque ab initio una: nec alieni ad se quicquam admittit, alioqui in cassum abituris omnibus. Atque ideo iure a permultis manifesti mendacii Lullius insimulatur: nisi forte deptes¬oprispli losophici so illo uini in quintam usque substantiam descriptio. liquore materia commodissime lapidis educitur, aut potius hoc opus est, quod smihi aliquando ob oculos posuit unicus. Execestides, magnas quippe fornaces, atque uitro Farnaces. easdem uario redimitas ostendens. igui singula in suis sedilibus habentia sedimenta, atque interius Dispatriidicatum sacrumque munus. Uasa erant, Pasamateria lapidis. Quid enim rem tam diuinam celem diutius? Pormae uariae. Erat autem intus circumacta moles quaedam mundi prae se ferens imaginem ipsissimii Quippe ibis terra uidebatur in medio omnium consistens, aquisque circunfusa limpidissimis in uarios colles, salebrosasque rupes assurgebat, fructum ferens multiplicem, tanquam humentis aeris imbribus tempori irrigua. Uini quippe uidebatuis simulca oleii & lactis, atque pretlosorum omne genus lapidum, & metallorum fesse apprime ferax. Tum aquae ipsae, instar aequoris, sale quodam pellucidol, alborinterdum ganterdum quoquo rubeo, aut fuluo, aut rubro, multisque praeterea uariegato coloribus in litus, inque superficiem ipsam astuabant. Iune autem haec omnia suo, sed impercepto quidem illo, atque aetherio mouebantur. Id uero praecaeteris unum increidibilem me fapiebat in admirationem, quod rem haec tam multa unicam, tam diuersa, tamque in suo genere integra singula, paruo ctiamnum inibecillique adminiculo producere, quo facto paulatim robustiore redirent tandem atque coalescerent in unum omnia, fidenter asseuerabat. Hic equidem obseruaui Sal philesophicum. fusilis illam salis speciem nihil ab aphroli tho degenerantem, atque argentum illud uis. Argentum uiuum phi uum, cui Mercurii nomen ab huiusce disciisepl. plinae priscis autoribus inditum est, illam ipsam referens Lullianam lunariam, aduersa scandens aquam, noctuque relucens, atque interdiu, glutinandi praeditum facultate. Hic Minftrua quid Lul¬ & menstruum, quo lunam Lullius intelligit, qua neglecta non sit paralysi locus. Quib enim rursus eum ab obiectationibus uindicem, quem idcirco demum libuit lacessere, uti disputatione res ipsa clarius elucesceret? Quemadmodum autem poetae pro mense nonnunquam Lunam usurpant, pro die solem, quia Sol singulis diebus cursumrad coeli motum peragit, Luna non nisi singulis mensibus: sic e contrario Lullius proluna mensem accipit, menstruamque ea ratione ipsam appellat. Sed & quintam. uini substantiam dixit pro gemmifero amne, quae ipsa γrelapidum materia est: ubi uidentur aspilatae, lapidisphi loseph. de¬ aureae nitellae, sardonychi, lychnites, sardae lapis specularis, omnigeni uniones, & gemme. Porro si literarum usus est notis, idem fecit & Aristoteles! Neque de Lullio, quod ita obsolete ac peregrine scribat, magis mirandum, quam de Aristotele. Siquidem & Aristoteles ipse libro de secretis secretorum ( si Quum phi modo is liber Aristotelis est ) lapidem anilosophorum. malem, uegetalem, & metallicum ouum no Oum si - minat: & hoc Pythagoras, si Marcello creba Pytha dimus, fabam. Et Coelius in ouo totam con¬ gra sistere mundi machinam similitudine quamira de dam lib. antiqui lec. quarto & decimo expres ouo. sit, crustam seu corticem ipsius terram appellans, proximum huic humorem frigentem humectumque aquam, quod inest spiritosum, calens, humensque, aerem, uitellum ignem. Cui calculum adiicere mediocritatem caloris, quam obtinet, aridioremque naturam addidit, simul & colorem, & globatam figuram, uimque ei innatam uitalem, ueluti & mundo. Nec desunt qui progrediantur, atque, ut illi faciunt, prodigiose loquantur, & ipsum auium cor, quod uitelli meditullium atque adeo centrum tenet, quintam naturam appellent. Quid quod multa e1qe a magis a magis admirabilia in ouo fieri testantur, ut serpentes, & formam similem hominis, quam mirandis uirtutibus efficacem perhibent, & ueram Uera man mandragoram dicut? Lac deinde illud gal dragora linaceum, quod adeo inuentu rarum, ut in Magis. Lac galli¬ prouerbium abierit, ὀρνίθων γάλα, opulentis naceum. & quibus quiduis rerum suppeditat accom modatissimum, de quo plura Des. Erasmus ex Aristophane, Plinio, Eustathio, & Athe naeo? An non & Chrysippus, quod refert Ciquum som¬ cero, ouum somnianti scribit thesaurum connianti the¬ tigisse: atque coniectorem, ad quem ille som saurus. nium retulerat, ex uitello aurum, e reliquo Cur pyri¬ argetum coniecisse? Atque alii quidam eo tes quibus dem usi ueritatis tegumento pyritem quen¬dim lapis philoso¬ dam scripserunt lapidem esse philosopho phicus. rum: ut pote qui totus sulphur sit, ut praediximus, & argetum uiuum, quibus duntaxat duobus lapis ille constat: quodque uilissimo pretio ematur, in Germania etiam ubique repertus, atque passim a uiatoribus conculcatus. Quod si quis obiecerit sulphuris eius impuritatem, immunditiem argenti uiui, ad manum statim habent quod respon deant, ambo uno & eodem smegmate munoperi pro¬dari, disputarique: quod tanto operi inter prium. caetera conuenit. Circunferuntur passim & Libri ui¬ libri, ut diximus, incerto autore, quaestionum tandi. plus quam ceratinarum & crocodilitarum, ad nihil aliud, quam ad obruendum Cimmeriis, quod aiunt, tenebris legentis animum. Sed redeat, unde aberrauit, oratio. Recensuimus paulo ante eorum, quos in hac disciplina non parum profecisse fama est, tum de materia lapidis, tum de opere quoque ipso uarie sentientium opinationes. Sequitur ut ordine singulas examinemus. Non enim exiguus est in quaque fucus, aut dissiincas, qui mulatio cognobilis. Nam qui aurum mateaurum te¬ riem esse lapidis affirmant, ridere miseram nent mate hac in re laborantium conditionem uiden¬ riam esse tur. Cum enim operis initium debitae sit ma lapidis philose¬ teriei corruptio solo igni contracta, ac quasi phici. opritini - totius dissipatio ac dilaceratio quaedam, tium. seu diuisio in quatuor elementa: qui fieri potest, ut aurum, quod igne quantumuis aucto atque intenso tantum abest ut destruatur, aut corrumpatur, ut longe etiam fiat solilapidis dius, atque uegetius, istius sit lapidis materia? materici qualitates Porro qui hac de re ueteres scripsere, huic materiei corruptae uelut cadauerum inesse foetorem quendam intolerabilem adnotarunt. Aurum quenam quaeso odorem emittit? Aiunt item mollem esse eandem. Quae - Subiectis. nam autem huic mollities? At, inquies, insunt istaec omnia beneficio alterius cuiusdam rei in auro. Iam refragatur eorundem autoritas rem operi isti ascribentium tantum unam. Uilem praeterea ac peruiam materiam uociferantur, & in quoque existentem homine in ipsum etiam conuerti. At uix quicquam est auro carius, rariusque, Idem uero neque in homine ullo est, nisi forte insititium inuectitiumque, neque ita excoqui in homine, ceu ferrum in struthiocamelo, potest, uti in chilum, ac tandem in sanguinem, aut carnem hominis digeratur. Quam item inanimu est? Inanimum enim est omne, quod pulsu agitatur externo. Animalem autem esse hunc lapidem affir - Cur lapis animalis mant, uel quod ex animali sit, uel quod anuocetur. mam habeat, uel utriusque potius gratia: quorum nihil isti competit. Non igitur aurum, ut multi falso profitentur, lapidis huiusce Argentm materia est. Sed nec argentum. Qui posset lapidis mi enim, cum igni absumatur? Lapidis autem teriam nec materia, uel asserente Arnaldo ipso, res est reliqua me quam maxime aeterna atque ignibus imper¬ talla. uia. Ergo nec reliqua ductilia metalla uel hoc solo nomine, quod ignem perpeti nequeunt, siue cum auro, metallo quippe nihil, uti diximus, igni deperdente coiuncta, siue singula seorsum igni exponantur. Ueniamus ad argentum uiuum. Nam sulphur, quod igne facile consumitur, silentio hic praetereundum est. Non desunt enim qui Mercurius perhibeant argentum uiuum, siue, ut loquunquibusdam tur, Mercurium lapidis esse materiam. Hinc lapidis ma illa uox, Mercurius est lapis, quem honorant teria. Uires Mer philosophi. Uidetur autem magnas in hanc curii. metamorphosin uires habere. Penetrat enim altissime, atque magna inficit cum celeritate. Obest autem ei fuga. Proinde Solem ei docent admiscendum, Lunamque, hoc est, aurum, argentumque, ne ignem fugiat. Cui conuenit quod lapidi patrem Solem, Quibus ue matrem Lunam affingunt, quippe aurum & minibus auram & argentum, ut equidem interpretor. Haec eargentum nim non aliis nominibus donarunt. Sed dum donata ista percurrimus, uereor ne de Mercurio sint. uulgi, uulgi, siue argento uiuo, quod neque aurum fuga liberat, neque argentum, non intelligant. Aliter autem lapidem rem unam esse, patre sole, matreque luna, mederique morbis humanis ementirentur. Mercurius enim uulgaris & sol duo sunt longe lateque inter se diuersa. Porro, si licet & nobis comminisci, Mercurius ipse pater est potius Solis & Lunae, quam filius. Aptus enim erat in metallo suo ad generandum naturaliter Solem & Lu - Principimetallorum nam, ac quodcunque aliud metallum cum ductilium. idoneo sulphure, utpote quod metallorum auri, argenti, aeris, stanni, plumbi, ferrique naturale sit cum eo principium. Adhaec quo pacto morbis depellendis accommodari poargentum test, cum uenenum sit mortiferum? Quanquam uiuum ue¬ tamen Galenus dubitat. Hinc confit, ut pynenum praerites nihil ad hoc opus: quippe quod totus terquam Galeno. uulgare est argentum uiuum & sulphur. Diximus uulgare. Est enim aliud argentum uimateria. uum, ipsa nimirum lapidis materia, non ex lapidis phi capillis, aut sanguine, aut urina, aut ouis: l. quid. & unde. libus? sed ex auro & argento uilibus, foetentibus, simul ac suaue olentibus, uirentibus, animatis, ubique repertitiis, sed admodumquam paucis cognitis, in medio freto consurgens, translucidum, fugax & uolatile usque dum cum suo sulphure coalitum in lapidem abierit integrum: uocaturque tum apyros, uulgo, carbunculus. quid enim ista ad lapidem, aut ad metallum, cum neque ignem ferant, neque metalla agnoscant, neque animam, tametsi ex animadescriptio materiei la pidis aenigmatica. Aurum autem id & argentum lapides initio Libycontes sunt, ac pauio post Carchedonii, ubi ad Anthracitem adiguntur. Postmodum etiam hoc genus argentum uiuum profundunt: cui proxime fusile sal ex stirpe eadem adnascitur. Sal fusile & argentis uiuum phi loso. quid. & unde. Utrunque autem, ne palinodiam cecinisse uideamur, auri illius uulgaris spiritus est & uita, tametsi aliunde proficiscantur. Proficiscuntur enim ex auro purissimo nihil excremeti habente, & ipsius argento. Sed & utrunque, ut dictum est, paruo in momento rudi ipsi est plebeculae: neque aurum fabrile est, neque argentum. Tale enim esse non potest, ubi recens e fodina erutum est terra circunductum & lapide. Illud adiungo, non uideri plane in ea materia aurum, neque argentum, neque ipso actu inesse, quod & Arnaldus scribit, sed potestate duntaxat & uiriquid sit bus. Ac ne quenquam diutius his remorer, materia ip dicam uno uerbo quidnam ea materia sitsius lapidicam uero ac proferam in conspectumdis, qued nemo ha¬ quod nemo hactenus in euoluendis istius ctenus pro disciplinae uoluminibus aduertit, nec man¬didit. dauit literis quisquam. Est enim id aliud nihil, quam sale fusile: quod & ipsum operis nomen prae se fert, halchemia, hoc est, salis fusio. Atque ute id sibi quisque facile persuadeat, facit, quod omnem naturam. omne nomen, omnes qualitates, quas lapidi tribuunt, ipsi possimus sali accommodare. Primum enim inspiciamus, quod aiunt, la Lapidis qualitates, pidem animalem esse, uegetalem, & metal nomina, licum: praeterea uilem, abiecto uenditum & natura. pretio, semper & ubique repertitium, in mari mediterraneo nascentem, in quolibet existentem homine, & in quemlibet recedentem gignentemque, facile liquescentem atque indurescentem, diuinum, & humano corpori amicissimum. An non ista conueniunt sali? Sal ipse & animalis est, & ani - Sal animalis. matus, & metallicus. Nonne sal ex animalibus educitur, & uis inest ei penetrandi quaedam uelox & admirabilis, expurgandique atque a putredine uindicandi? Quod si Thali Milesio placuit Herculeum illum lapidem, Magnes la pis ani¬ id est, magnetem animatam rem dicere, quia matus. ferrum trahere & cogere uideretur: quin & Salis effe nos quoque salem, quod mire penetret, exctus. purget, adstringat, abstergeat, dissipet, reprimat, extenuet, similiter animatum dicesal ani¬ mus? Quis autem neget animam eum uegematus. talem habere, quippe alterantem, augentem, gignentemque? Alteratur sal in Antnracitem: crescit & quoddam ramusculos plantae in modum promittes, ipsamque hydrargrron gignit philosophicam. Quid quod genuinam quandam gignendi uim habere Mirafalis uis. creditur, uel hoc argumento, quod seminalem uigorem expergefacit, acuitque? Sunt autem qui uel solo ipsius linctu mulieres fieri grauidas, indeque geniturae principem Uenerem e salo natam, quod & Athenaeus Uenus ande. refert, ac proinde ἀλιγωῆ cognominari disa metal.cant. Metalla quoque ipsa Geber ostendit in licur. salem posse non aegre conuerti: ne quis putet non metallicum salem esse. Reperitur uero & in fodinis ipsis, & in mari meditersal ex om¬ raneo, & ubique: in omni etiam re naturali ni composi¬ composita, & semper: quia ex omni natura to natura li composito fieri, idque omni tempore potest. Quin & in homine quoque, ipso etiam actu, est. An non & in illius substantiam transit, ac uilissimo uaenit pretio? Porro quid ocyus liquescit, indurescitue? Homerus uel Shmero di¬ ro salem diuinum appellat. Et Plato salem uinus. scripsit rebus diuinis lamicissimum fami liarissimumque. Comperimus quoque adagionis titulo comemoratum, humano corpori nihil esse utilius sale & sole. At paulo penitius introspiciamus: qua re potissimum egeant metalla, quae perfecta non sunt. Egent Quibus egeant me¬ uero, dixeris, purgatione praesertim, & tin tallatmctura. Quidnam quaeso altius, aut celerius pirfecta penetrat, ut cum colorem habuerit aut album, aut rubrum, inficiat? quid purgat melius, quidue magis a corruptione & putre dine tuetur? Adde quod illi ipsi autores ab Heroicis usque temporibus nons sine magnam aliqua causa opus istuc halchemiam, hoc Halcbeest, salis fusionem nominarunt. Quid non mia quid. rigi, ut salem indipiscantur alicunde fusilem? Nisi enim fusile foret, haud conquiesceret cum metallis fusis. Nec uero te ab hac sententia reuocet foetor lapidi attributus. Sal enim odorem impune secum asportat eius rei, ex qua concrescit: ut coniicias e rebus prolici debere foetentibus, sicuti sunt muliebria, lotium, stercus humanum. igitur & ipsi dicemus omnes omnium huius artis studiosorum conatus in id debere dilapiserbus foetidis. His accedit quod lapidem illuminonnulli scripserunt uilia inter stercora reperiri. Nec desunt etiam qui obnixe asserant quorundam esse animalium stercus: nec qui carnes animalium putrefactas, proindeque animalem ipsum appellari, quasi ex animalibus: Acatura carnium temperata. quibus & illud concinit, quod naturam obtinent qualitatibus temperatam animalium carnes: autor Themistius. Ex iis dilucet lapidis philosophici materia, huiusque origo. Superest autem ut doceamus quo pacto illa, quae ei sunt origo, in ipsam, hoc est, in salem uertantur, sal uero in lapidem, qualisnam is sit, & cur ita uocetur. Neque enim uere lapis est: sed similitudinem tantum cum lapide quandam habet. Atque his extricatis, absolutum fuerit quod tum de theorice, tum de practice istius artis fuimus initio polliciti. Uertuntur autem illa in suumremuta salem igne solo, adeo efficax est. Siue prae materia lapidis in mollia, siue praedura, uerti tamen & demu salem igne tari in aliam naturam artificio possunt o¬ selo. Uis artis¬ mnia: quod si quis miretur, cii. Cogitet obscuri uerißima dicta libelli Uergil. Anna. Heracleti, & ibi nihil insuperabile gigni. Densißima. quod ille ait, corpora saepe, Et selido uicina, tamen compescimus igni. Uis ignis. Non animos aris flammis succumbere cernis Lentitiem plumbi non exuit? ipsaque ferri Materies praedura, tamen subuertitur ignispißaque suspensis fornacibus aurea saxexudant pretium: quaedam fortasse prefundo m¬ Incomperta iacent, similique obnoxia seni. Nec locus ingenio est: oculi te indice uincent. Sed cum ignis in hac arte sit multiplex, ui - Ignis multiplex. dendum quo praecipue uti nos oportet. Atque ea quidem de re magna suborta controuersia inter artis peritos obmanet. Alii enim fimum, nec eum quidem, cuius Columella tres species facit, sed equinum, alii uinaceas & acinos, alii calorem cinerum, alii furfuris, alii accensum elychnium; runt, integrum annum ardeant illaeso: alii uaporem aque tepidum, quod balneum appellant, ignem esse huic operi peculiarem astruunt. Bernardus Comes Treuerus aethereum quendam ignem circunclusum, & hu mano calori similem: cui permulti astipulantur. prunas alii, ac praesertim iuniperi, quod igne, ut feignis ad lapidem. Mihi uero ex iis omnibus is uidetur inter reliquos eligendus, quem ipsius exigit operis necessitas. Interdum enim equino utemur fimo, interdum quoque elychnio accenso, licibus calidis, atque ardentibus prunis. Nec ab re triplicem caloris constituunt gradum: unum remissi, qui operis initio adhibeatur: Caloris gradus ad lapidem triplex. alterum paulo ualidioris, quo elementis in unum coalitis, ad calcem utamur: postremum intolerabilis, cuius ope optatum adsequamur finem. Tota enim uis in igne iacpt. Hoc rudem illam indigestamque molem in elementa illa quatuor discernimus diuellimusque: eadem porro componimus aci cogimiis in unum: hoc uertimus in calcem, inchoatumque perficimus. lenis qua lis initio & in fine operis: Atque nisi principio quidem lenis fuerit & mansuetus ignis, conglutinabit constringetque potius; quam dissoluet: rursum nisi inualuerit, cum uerti in calcem res exposcet, laborem artificis frustrabitur. Ut incipiendi ratio fuerit, ita sit desinendi modus. Quemadmodum autem in omnibus rebus uidendum est quatenus, & tametsi suus cuique modus est, tamen magis offendit nimium, ut inquit Cicero, quam parum: ita & in hoc negotio adhibendum est regimen quoddam, ac remittendus potius, quam intendendus Descriptio calor. Sunt enim e numero res istae, quas remotae ma¬ unum facere diximus, eorum, quae Aristo teriae lateles contrario motu moueri alicubi scripidis. psit. Quod si quis animum ad eius uerba aduerterit, haud dubie dignoscet e quibus electari sal illud fusile ac philosophicum oporteat. Sunt autem eae res eiusmodi, ut tametsi ex eodem fonte scaturiant, igne tamen effundatur altera, cum altera comprimitur. Quum enim liquescit fluitque corpus, spiritus conglaciat: estque idem tempore actus. Quis non tantam rem modo assecutus est? Nempe exequor ista non, quod plerique omnes faciunt, doctis tantum atque harum rerum peritis: sed meae turbae, id est, crassioribus imperitisque, quando doctis quidem superuacaneus est praeceptor. At cum nullus sit in hac arte locus altiori egens indagine, ut qui non aliter a permultis, quam αἰκγματκῶς inducitur, sitque una e Serae huius tribus illis huius operis irreserabilibus seoperis irris ( sunt autem, cognitio materiei, uasis in¬ reserabiuentio, modus ignis ) tum nihil hodie magis les. patet, nihil est hoc tempore manifestius. Uas lapi Dixi, uasis. Uasorum enim copia nihil ad dis. hanc remi sufficit satisfacitque unicum idque uitreum receptaculum utriculi cuiusdam ouiue oblongi figura, uti disiuncta discretaque elementa possint in orbem rotari, mutuoque collisu lapidem sortiri alterandi, augendi, gignendique uiribus conspicuum Lapidis e - atque incomparabilem. Nam cum operum pera ua¬ omnium, quae in lapide fiunt, id est, sublima¬ ria. tionum, solutionum, destillationum, coagulationum, cerificationum, atque ut illi loquuntur, calcinationum & fixationum hoc unum sit abunde capax, quid multis eguecolores rimus? Cernitur & in hoc, initio cum soluimateriae tur, atra nigraque materia, post multicolor, lapidis. deinde alba & candida, postremo rubra. Sed enim oportetr obstructissimum esse, ne inclusus internusque aer seu spiritus euolet ab extero & libero pellectus: quod uix sarciri posset incommodum. Obstruendi autem mo¬ Medus obstruendi dus uitrariis ipsis est familiaris. Succedituas. quas ad res conferat ubi e debita materie, apto uase, conuenienti igne concreuit, atque ad summam perductus est lapis. Et in hy - Fructus drargyros maxime ad parandas opes, in polapidis. tionibus & catapotiis multum ad sanitatem confert: quod ex instituta Lullii aliorumque huius loci ratione difficillimum est maximique negotii expedire. Alterum autem Medicinae est, alterum huiusce artis, nostraeque, quod aiunt, farraginis. Admiscetur Usus Ihydrargyro emundatae ea primum propor - pidis. tione, ut hydrargyri quantitas decuplo sit maior: hinc centuplo & chiliade, deinde myriade, post infinito. Haec autem fermentantis lapidis uidelicet auri argentique immensa est multiplicatio: huius quidem, cum in calcem albam & candidam, illius uero, cum in rubram desiuit. Quo fit, ut Quid lapis, & cur lapis etiam uocetur. Calx enim nihil a¬¬4accliud, quam lapis coctus. Puluis est ita sub¬tur. tilis, ut ne minimum quidem uentum ferat. Mirum autem quam sit penetrabilis. Sed haec ipsa te docebit experientia melius. Tempus. Desinam itaque; si uerbum addidero: tempus, quo lapis uel albore candoreque, uel rubore consummetur, definitum non esse. ad perficiendum lapidem. Hoc ut artificis, ita & naturae est opus: cuius quam sit lentus, quamque parum maturatus progressus, nemo non uidet. Interdum mensibus nouem, duodecim, aut duodeuiginti perficitur, sed perraro: interdum, quod solet, plus minus triennium cunctatur. umila. „ t 2 m risfiinii itqba. einigr. cxmmii Iɔoleerrata. 2115 oitm in epitila, pagina 4. luea 6. lege, Mannon it magit. In graco epigrammate, uers. 5. lege, ἐπιτοῦνν. em 1i9 modia moola u mu O. aiustab merdur ni mux. 62s mina zle o. 173 cium eiqui lo eiulust. eus nanp. huis 517 nitman Iueilis