Chymistici Physici, Metaphysicique, Secunda pars & Tertia, quarum summarium uersa pagella dabit. Accessit etiam Tertiae parti, de Praeparationibus Metallicis in utroque Lapidis Philosophorum opere maiore minoreque, Tractatus excellentissimus. Gerardo Dorn Authore. Secunda pars huius Artificii duobus tractatulis absoluitur. Prior, Commentaria quadam in Tabulam Smaragdinam Hermetis Trismegisti Philosophorum celeberrimi continet, Physica necnon Metaphysica. Posterior, unionem Ternarii Metaphysici, per speculatiuam exponit Philosophiam. Tertia pars etiam duos Tractatus habet. Prior, mineralem Genealogiam Allegoricis & moralibus colloquiis proponit. Alter, nudis uerbis omnium Praeparationes mineralium, & metallorum, lapidumque pretiosorum fabricationes, ac Philosophoris opus maius minisque docet. Illustrissimo Palatino Comiti, Sacri Imperi Archidapifero, Duci Bauariae. & c. Salus. Iam experior, Illustrissime Princeps, ea, quae superiori suasit anno mihi Ueritas, foeliciter successisse. Nam Auiculae meae, cuius uolatum ad Illustrissimam Celsitatem tuam direxi, pennae supercreuerunt, ut sub eius Patrocinio, tuto uiuere potuerit hactenus absque metu. Animum hoc addidit Animo sane propensiorem, ad Naturae secreta latius detegendum acutis ingeniis: quodam seruato moderamine tame, ne uidear ipsam indecentius, quam par erat, suis nudaße mysteriis. Nec semper latebris occultam esse decuit, alias in obliuionem ducta, falsis conculcata fuisset artibus. Quid Luce naturae supernaturalique post cognitionem Dei tamen excellentius? Quid cognitu desideratius & intellectu iucundius esse potest? Altera Theologia uere nominanda uenit, qua quicunque fuerit illustratus, omnia sibi cognita fore latereque nihil posse, neceßum est. At nemini contingit, praeterquam illi, qui a Datore luminum receperit. Non est haec Philosophia quam tractamus, Princeps Illustrissime: quod C. T. perquam optime notum est, uulgaris, aut quibusuis, licet etiam Doctis cognita: sed paucissimis familiaris & his tantum, scilicet qui reducti sunt ad similitudinem eius quod quaerunt: aliis reperiri uel intelligi nullo modo poterit unquam. Hinc fit, ut etiam artem, qua peruenire licet ad Unionis perfectionem, Chymisticis addiderim: ut illis nempe qui sese dare cupierint abditorum & arcanorum Studiis nihil eorum desit, quibus prodesse possim ipsis, & omnibus. Potissimum in his describendis mihi Studium hoc fuit prae caeteris ut rem quanto clarius fieri posset, ex una detegerem, ex altera parte, ne Philosopho loquatior extitisse dicerer ab aliis: sua sunt enim quibusuis obseruanda media. Qualecunque sit igitur opusculum hoc, C. T. dicatum esse debuit, cui rerum abditissimarum, & excellentissimarum Artium summa cum peritia commendatio semper coniuncta fuit. Idipsum certissimum reddere me potest, alterius huius nostri foetus tutelam, Ueritatis in eo contentae saltem libenter fore suscepturam. Sic fiet, ut nullus eorum qui Ueritatem in omnibus praeter Ueritatem & Aequitatem opprimere conantur, uix audebit hiscere. Princeps Illustrissime, foelicissime uiuens plurimos in annos, Uale. Illustrissimae Cels. T. Seruulus infimus. Gerardus Dorn. Praefatio. Melius profecto quam ab eius authoritate, qui fuit huius tam excellentis, imo Diuinae potius artis, in obliuionem ob Diluuium ferme sepultae, primus post Deum uindex & restaurator, exordium in eius tractatione sumi non potuit: Hermetem puto Mercurium Trismegistum. Is posteritati seruatum sub uerborum breuitate, quae sermo Ueridicus a Philosophis nuncupatur, esse uoluit. Uerum quod aenigmatica forent, uarii fuerunt eorum interpretes iuxta quorumuis diuersam etiam ingenii capacitatem. Omnes tamen quotquot hanc difficilem admodum prouinciam aggressi sunt, ad lapidem Philosophicum ( ut uocant ) allegorico sensu deflexisse notum est omnibus. Ego tamen quod summe necessarium, & Authoris menti consonum fore uiderem, ad Medicam artem in studiosorum utilitatem, & uniuersae Reipublicae commodum exposui. Patet ex conclusione quam facit Author sub finem, opinionem eius non de metallis tantum intelligendam fore sub aenigmate quod ponit, sed etiam de Uegetabilibus & Animalibus: quod infra suo loco latius explicabitur. Hac ratione duo alia rerum omnium genera generalissima, tacite solum attigisse, quod ceteros hoc fecisse uideam, nolui: nec imitari nec redarguere, sed unicuique suam opinionem integram relinquere proposui. Poteris igitur optime Lector, si lapidem illum quaesieris ad metallorum, tollendam lepram, exactius ab aliis, qui de hoc negotio magis quam ego fuerunt anxii, petere. Si tamen cupis Medicinam illam uniuersalem addiscere, de quouis trium genere dictorum tractam, quae cunctis indifferenter humani corporis mederi morbis ualeat: conabor totis uiribus in tui gratiam, quicquid eius apud me fuerit abditi, reuelare. Certum est, anima libus, Uegetabilibus, & Mineralibus, tam superiores, quam inferiores naturae uirtutes, iuxta gradus positiuum, comparatiuum & superlatiuum inesse: ueluti priori parte potest a motuum differentiis iudicari. Quapropter ad perfectam Philosophiae naturalis cognitionem horum trium generum Anatomiae noticia plena, simul aut separatim experientia comprobata requiritur. Quos abdita naturae latent mysteria ( prout illi sunt qui a Scholis publicis progrediuntur: imo qui iam a plurimis annis ea reliquerunt, domique partciularia coluerunt improbo, continuoque labore studia similia prioribus ) mirari nil mirum est eos, huiusmodi Medicinam inueniri posse, quae uniuersalis & indifferens morbis omnibus existat. Quando quidem unica tantum ala ( quod dici consuetu est ) feruntur sursum eaque plurimum aggrauata. Manifestissima solum, ut minus & manifesta subticeam, ferre ualent eorum ingenia, quae quod illis imbuta sint a iuuentute recentia, tam fixe retinent, ut reliqua tum occulta maxime, minusque non admittant. Relinquendi sunt igitur, quum pertinaces extiterint, in tabescentia sua. Uerum contra Ueritatem niti si praesumpserint, operib. & signis conuincendi sunt. Hos in praesentiarum missos facimus, & Ueritatis alumnos alloquimur. Cuique sua rei Uirtus inest, omneque suum uirus habet a quo repurgari potest arte Chymistica. Sed quod iuxta magis & minus, probanda sunt omnia, nec nisi quae perfectioni propinquiora, sunt assumenda: sic artificium ab intolerabili subleuabitur onere. Docuimus enim in parte priori, Solem & Lunam a quibusuis modum extrahendi. Quapropter si iuxta Patris Hermetis opinionem Solem suae Lunae coniunxeris, & igne suaui nutriueris foetum eorum in sua terra, facile Medicinam illam perficies, de qua loquitur Hermes dicens: Fugiet a te omnis obscuritas, & c. Uerum enimuero, priusquam opus hoc aggrediaris, est quod ipsum te reducas ad unitatis simplicitatem, ex arte Chymistica moraliter ab humana Metaphysica deprompta: Qua quidem fugare disces a te, mentis obscuritatem omnem, & postmodum illuminatus ab alto, rem percipies, ac Medicinam, quae pellere poterit a corpore menteque tuis tenebras, id est ignorantiam, intelliges. Quam ergo tibi Philosophiam infra posui, Moralem & Metaphysicam, summa cum attentione mentis addiscas, ac eam in teipso diligenter exerceas oportet, si rerum, quas Pater Hermes hoc loco docet, peritus esse cupias. Facilioribus clarioribusque uerbis docere te nullo modo potuissem, tam in ista, quam in expositionibus Hermetis Artificii breui sermone contenti: Quem in decem partes, uti rationi consonum est, in tui gratiam diuisi. Mentis nostre si dispersam intentionem colligere ualueris, minime fieri poterit, ut arcana Diuina haec potius quam humana te lateant. Lege igitur & relege saepius: Laborum te minime poenitebit, Uale. Argumentum In Docet Hermes Philosophorum expertissimus omnium, breui sermone hoc, nullam artem fore potius expetendam ea, qua docetur corporum naturalium in Binarium separatio, & huius per Ternarium in unione reductio. Non sane melius exemplar dare potuit Resurrectionis humanae, quam ab isto suo documento. Siquidem innuit corpora naturalia rerum insensatarum, a suis Spiritibus diuisa, repurgataque, rursus illis in sui resurrectionem ( hoc est ) persectionem coniungi posse. Ueluti corpora humana morte separantur a Spiritibus, animabusque suis, ut postmodum nutu solo Dei per meliorem priore coniunctionem resurgant ad Uitam aeternam. Sic etiam docet artificiali corruptione corporum insensatorum ( que mors eorum dicitur Chymistica ) separare Spiritus & Animas eorum, in Ternarii sui coniunctionem ad suam unitatem ( id est ) ad potiorem uitam: licet non perpetuam, tamen excellentiorem ea, quam a natura prius habebant. Nam insensata motu uiuunt occulto, uel in seipsa manifesto, prout in prima parte scripsimus. Postquam tamen ad unionem sui Ternarii methaphysice peruenerint, manifestissime suas operationes in seipsa nedum, uerum etiam in aliena corpora patefaciunt, sic ut illa faciant uiuere sine sui corruptione, donec ultimus eorum naturae terminus aduenerit: nec solum id in insensa ta, sed etiam in rationalium corpora, quod ad caducanuitam attinet, alia anon efficiunt. Est igitur scopus istius Hermeticae doctrine Medicina quaedam uniuersalis, que non solum insensatorum corpora, sed rationalium etiam corruptiones atque morbos omnes indifferenter auferat, illaque disponat, ut ad ultimum & constitutum a Deo terminum usque uiuant: qui quidem uariis accidentibus & petulantia hominum fere semper abbreuiatur. Non parum sane fecerint homines quum tot, atque tam uarias nature corruptiones amouerint. Quandoquidem ultra quod sanitatem corporis hac ratio ne sibi conciliare ualeant, Mentis etiam tenebras & uelamina tollunt, quibus amotis, facile ueritatem percipiunt, cum creaturarum, tum Creatoris omnium. Et ita sui, proximorumque salutem ad gloriam Dei diligentius quaerunt petunt, & non frustra pulsant, quoniam inueniunt, accipiunt, & intromittuntur. Non isto medicamento salutem acquiri dicimus, at solum eo disponi corpora nostra, ut mentem & rationem a Deo datam non impediant ad gloriam Dei, nostrique salutem anhelantem. lacto per Trismegistum igitur corporei medicaminis hoc fundamento, latius ad mentis medelam deueniendum esse duximus, uidelicet unionem Ternarii mentalis, ad similitudinem praecedentis unionis ab Hermete positae. Quapropter alterum huic secunde parti tractatum adiunximus, quo doceremus ex opinionibus puriorum & sinceriorum Christianae Philosophie sectatorum, corpora nostra uoluntarie mori posse, manente uita naturali, spiritusque nostros ac animas intellectualiter separari, non dissoluto uinculo Physico. Praeter & supra naturam autem separantur, speculatiua solum facultate, ac rursum castigatione corporis, appetituumque suorum froenatione, tandem spiritus cum anima confoederatione, per terrenorum abiectionem, & perpetuorum & coelestium amplexum, haec tria coniunguntur in unum. Et ita per similitudinem eius, qui solus in trinitate personarum Deus unus existit, ei propinquiores, conformioresque reddimur ad aeternam uitam, & gloriam eius. Laudetur Altissimus Dominus, qui miranda sua non abscondit paruulis, at mundi sapientibus tantum. Aenigmatica Uerba Sunt Haec Hermetis uel Mercurii Trismegisti, Patris uerae Metaphysices non immerito nuncupati, quae Sermo ueridicus a nonnullis dicuntur. 1 Uerum est sine mendacio, certum & uerissimum. Quod est inferius, est sicut id quod est superius. Et quod est ius, est sicut id quod est inferius, ad perpetranda miracula rei unius. 2. Et sicut omnes res fuerunt ab uno, meditatione unius: sic omnes res natae fuerunt ab hac una re, adaptatione. 3. Pater eius est Sol, Mater eius Luna, Portauit illud uentus in uentre suo, Nutrix eius terra est. Pater omnis Theolesmi totius mundi est hic. 4. Separabis terram ab igne, subtile a spisso, suauiter magno cum ingenio. Ascendit a terra in coelum, iterumque descendit in terram, & recipit uim superiorum & inferiorum. 5. Sic habebis gloriam totius mundi: Ideo fugiet a te omnis obscuritas. 6. Haec est totius fortitudinis fortitudo fortis: quia uincet omnem rem subtilem, omnemque solidam penetrabit. 7. Sic mundus creatus est. 8. Hinc erunt adaptationes mirabiles: quarum modus est hic. 9. Itaque uocatus sum Hermes Trismegistus, habens tres partes philosophiae totius mundi. 10. Completum est quod dixi de operatione Solis. Prima Pars Sermonis Ueridici Trismegisti. De Ueritate Physica magisterii. Caput Primum. Expositio Physica. Uerum est, inquit, sine mendacio, certum & uerissimum. Quod est inferius, est sicut id quod est superius, & e contra. Suum a ueritate sumit author exordium, quasi loqueretur. En fratres ueritatem uobis dico. Nam praesagiuit his uerbis aduenturos post eum aliquos inexpertos philosophos qui ueritatem suis in scriptis non erant obseruaturi: hoc postmodum innuit eo quod sequitur ( certum & uerissimum, ) ut audietis postea. Diffinitionem ueri facere uidetur a contrario, sic: Uerum est, quod mendacio caret, ex aduerso mendacium, quod ueritatis expers. Quamquam sane melior utriusque diffinitio dari non potest, nihilominus ob uniuersalitatem, non satis ab his qui sacris & abditis naturae mysteriis nondum initiati sunt, intelligi poterit. Quamobrem elucidatione plurimum indiget: hanc a diuisione sumendam esse duximus. Bifariam sumi uerum potest, scilicet modo physico, tunc uerum hoc mendacio non caret: unde constat authorem istud non intelligere, sed uerum proponere metaphysicum, hoc est sine mendacio physico. Siquidem natura uerax est & mendax, id est incorruptibilis, & corruptibilis. Ueritatem in sui creatione per Dei uerbum obtinuit: Falsitatem ex accessorio, cui locum dedit, etiam habere cogitur. Nec potest natura per se uerum suum a falso pariter suo uindicare uel separare, nisi metaphysico sit adiuta magisterio. Patet igitur Physicam uersari tam in falsitate nature, quam in eius ueritate: Metaphysicam autem, in sola rerum ueritate naturalium a suo repurgata mendacio. Itaque ueritas uniuscuiusque rei proprie dicitur eius incorrupta natura. Non est quod cum plurimis quispiam existimet, Hermetem hoc loco uulgariter tantum esse locutum suis filiis: ac si uoluisset illis innuere simpliciter se ueritatem loqui, sed etiam sub rudi sermone quibusuis usitato, nec non sub quauis dictiuncula maximum nature mysterium inclusisse. Hac de causa uidelicet, ut qui non sunt eius filii, uidentes non percipiant, & audientes non intelligant. Siquidem arcana tutius occultari non poterunt, quam sub manifesto quum latuerint. Idipsum uidemus indies per naturam facere uoluisse Deu in omnibus, utpote sub uili pretiosum ne reperiatur ab indignis, contegere. Quantum auri uilis arena, lutu & spreti lapides uelant oculis cernentibus, que manus abiicit ignorantis, & pes conculcat inscius? Quam occulte steriles regiones opibus ditauit incognitis, quas negauit fertilibus? Quid conqueruntur adhuc mortales anxii, cum Deus omnia dederit omnibus, dicens: Quaerite & inuenietis, at Regnum Dei primum, & omnia adiicientur uobis. Est itaque negligentia, cuiusque sua paupertatis & inopiae potissima causa: post eam tamen, quadeus uoluit pauperes semper adesse diuitibus, ut in illos isti suam charitatem exerceant, eumque hoc ipso fateantur, qui cum diuitias omnes distribuat omnibus, ipsemet in terris pauperrimus esse uoluit. Hinc fit etiam ut in omni lapide, uel arena quauis auium non habeatur, & ea cognoscere quae continent illud, non sit omnibus datum coelitus. Redeamus iam unde progressi, uidelicet ad rerum ueritatem, quam docet Hermes hac arte quaerendam, & a uili nec non abiecto Margaritam fore separandam priusquam aggrediamur. De Certitudine & Ueritate metaphysicis huius artificii. Caput Secundum. Expositio metaphysica. Certum & uerissimum. ) Haec particula metaphysice uenit interpretanda. Quoduis enim elementatum aliud in se continet praeter elementa, quod quidem omnibus minime notum est, sed paucissimis, & longe paucioribus certum. Exempli gratia: Plerisque notum est aliquos lapides & nonnullam arenam aurum in se continere: uerum nemini certo constat, praeterquam illis, qui rei huius fecerunt periculum ( id est ) qui per experientiam artis illud extraxerunt: hi soli dicere possunt id certum esse. Quod quidem author hoc loco uult, nempe nobis artem authoritate quadam reliquas omnes excellente, quae est experientia, probare: ac si loqueretur. Expertus ipsemet ego sum artem hanc fore certam & uerissimam, quia non hominum tantum authoritatibus uel scriptis, at experimento certitudinem eius didici. Notandum est igitur, quod supra, uerum & sinomendacio, physice protulit, nunc idipsum altius & metaphysice repetere nostrum preceptorem: non secus atque loqueretur. Physicis corporibus inest quaedam ueritas incorruptibilis occulta, de qua per metaphysicum artificium, certior factus sum eam fore Medicinam uerissimam. Ex his luce clarius apparet, naturales philosophos opinione ueritatis, ab indicio quopiam physiognomia rerum naturalium, aut effectus apparetia facto, uel scriptorum authoritatibus duci tantum: Supernaturales uero solius experientiae fore discipulos, a qua ueritatis etiam certitudinem addiscunt. Binae sunt itaque uiae quas philosophos ingredi contingit, opinionem scilicet, ac experimentum. Harum alterae duntaxat innixi, sese nec non alios doctrina sua uel opera falli necessum est. Quicunque tamen utramque rimati iudicarint alteram ex altera, hi suo labore non frustrabuntur, nec alii quibus opem ferent aut consilium. Opinio quidem dubia proponit, philosophicis tamen rationibus apparentia uera: quae demum experientia uerificari debent. Nec refert, si uulgari modo prout uerba sonant; Hermetis affirmatio sumatur, hoc modo. Ueritatem uobis dico, non mentior: certo quidem expertus sum, hanc artem fore uerissimam, quam uos his uerbis doceo. De probatione Metaphysici magisterii. Caput Tertium. Expositio physica. Quod est inferius, est sicut id quod est superius, et e contra. ) Postquam de ueritate protestatus est, ad eius probationem ex physica uera deductam, progreditur. Est uerum inquit, elementa hec inferiora, unius, & eius dem substantiae fore, cuius & coelum ipsum, nec alias inter sese differre, quam accidentaliter: hoc est uti corruptibile, & in corruptibile, purum & impurum, graue & leue, serenum & opacum, agens & patios, mas & foemina, & c. quae omnia sunt accidentia non substantiae. Coelum enim est incorruptibile, hinc fit ut eorum quae corruptibilia sunt ( elementa puta ) nullum altius attollitur, quam ad spherae proximae concauitatem, in qua graditur Lunae corpus & circumuoluitur. Eius rei causam fore dicimus, quia non habet patiens in suum agens potestatem, at e contra: quo fit ut coelum elementis, & non haec illi misceantur naturaliter. Sed quamuis elementa patientia fore dicamus, intelligendum est hoc respectu coeli, siquidem in sese mutuo per corruptionis motum agere possunt, ut ignis in aquam & in terram agit, & in ignem aqua: uerum actiones & passiones istae nihil permanentis generare possunt, uti uidetur ex aqua per ignem subtiliatione quadam aer generari, qui tamen rursus in aquam, & ignis in seipsum redit naturaliter. Non ita uidemus de coelicis actionibus in elementa fieri quoniam ex eis generantur corpora naturalia, quae per naturam in coelum, aut in elementa rursus non reuertuntur, at contra uel supra naturam, uti morte uel magisterio. Sunt & aliae generationes meteoricis non absimiles, quamuis tales hactenus existimatae non fuerint, non in coelo, sed in elementis, aere scilicet igneque, sub terra facte, quae etiam actionibus iuuantur coelestibus, ut sunt metallice. Non potest in coelo generatio perfecta, non magis quam in masculo fieri, nec in elementis absque masculo, non magis quam in foemina, sed utrunque generationis est pars altera. Fuit igitur hec differentia necessaria, separatione duorum ab uno facta, sicuti postea narrabitur. Dicet forte quispiam, si coelum & elementa sunt inter se differentia, qui fit ut author eadem fore dicat? Loquitur de identitate substantiae, non accidentium, quod postmodum explicat, ut audietis in sequentibus. Est etiam ipsarum substantiarum generare, non accidentium: Ueridici. 10 licet ista sint admisermonis niculo, generationemque naturalem promomoueant, non tamen inchoare per se possunt, non magis quam absque substantiis persistere. De similitudinis inferiorum & superiorum fructu. Caput Quartum. Expositio metaphysica. Similitudinem istam in unitate postmodum concludit Hermes, inquiens, Ad perpetranda miracula rei unius. Metaphysice iam explicat ea quae physice proposuit, ac si loqueretur. Oportet admirandorum artificem habere coeli notitiam & elementorum perfectissimam, identitatis eorum & conuenientiae, priusquam ad unicum totius philosophiae scopum & Medicine terminum perueniat, quo medicamentum uniuersale fabricet miracula patrans: quod solum possit indifferenter omnibus mederi morbis, tam incurabilibus ( quos uocant ) quam aliis. Non est sane mirandum, si paucissimi sint etiam docti uiri Medici, qui hanc artem credere possibilem ualeant, cum summa sit admiratione digna, his etiam qui fuerut experti: quid ignaris? Uerum si quis consideret magnalia Dei naturae per ipsum inclusa, licet admiretur, cum ueneratione maxima, non impossibilem iudicabit. Impossibile tamen ut aliquis mortalium eam intelligat, nisi diuino sit prius illustratus lumine: tum etiam fab ricando miranda uiderit in hac arte prodere se, quae doctissimorum, & mundi sapientum occulta sunt oculis ac menti. Poterit etiam illustratus, ex permissione diuina quempiam diuinitus electum illustrare uerbis philosophicis, quae qui non intellexerit, non electum se putet, aut electionis horam sui nondum aduenisse. Nam euonire quandoque solet, ut post multos annos, labores & studia maximis etiam facta sumptibus, quidam electi sint pulsationibus, orationibus & inuestigatione sedula? Dicit enim Christus Pulsate & aperietur uobis, petite & dabitur, quaerite & inuenietis. Erit igitur hac ratione quiuis ad hanc artem electus; modo Christi uerbum sequutus fuerit. Paucissimi tamen reperiuntur qui perseuerant in finem usque. Ne uobis opera mea hac in re defecisse uideatur, adferam in medium ea, quae mihi concredita sunt hactenus ad intelligentiam istius excellontissi mae scientiae, Medicinam Patrum antiquorum unicam & uniuersalem docentis. Sermonis Ueredici 12 Caput Quintum. Expositio physica. Audite qui aures ad audiendum habe tis. Huiusmodi Medicinam oportet ut coelum, incorruptibilem, penetratiuam, & agilem existere, quae non secus ac illud in elementa, haec in corpus physicum agat. Nunc uideamus quae nam sit operatio coeli cum elementis. Certum est ea fore mortua, sicuti cadauer separatum ab anima: si coelum itaque separaretur ab elementis, non mouerentur ad corruptionem & generationem, neque sursum ascenderent, ut ignis, & c. Nec propterea coelum actiones, ac uitam amitteret. Rerum itaque naturalium omnium uita coelum est: uita mortis exclusio, cuius initium infirmitas. Quicunque Medicus igitur corporibus aegris, incorruptibile coelum metaphysicum, intrinseco languentique coelo physico nouerit coniungere, uitam Deo dante sanam restituet per miraculum unius. Nam languens & coniunctum utrumque coelum unum & idem est: unde per similitudinem auctum quod corruptis opprimebatur, obtinet uictoriam, inimicosque facillime supprimit. Uerum quanam arte fieri possit, ut coelum tra13 ctemus nostris manibus, & aegris corporibus administremus, docet Hermes his quae sequuntur uerbis. De comparatione inferiorum ad superiora, & istorum ad illa. Caput Sextum. Expositio metaphysica. Quod est inferius ( intellige coelum ) est sicut superius ( utpote coelum ) ad perpetranda miracula rei unius, ( medicinae scilicet uniuersalis, ) & c. Satis clare docet coelum apudnos fore non solum apud nos, at etiam in nobis, & fortius in omnibus rebus a natura productis. Quid manifestius dici posset? Uis audire latius. Unio corporis cum anima uita est, & horum dissolutio, mors. Est igitur unica Medicina quae uitam adauget, languentemque refocillat, & non plures: hoc ipsum docet author ab exordio secundae partis inquiens, ut sequitur. Sermonis Ueridici 24 Secunda Pars. De probatione metaphysici magisterii, per mundi creationem. Caput Primum. Et sicut omnes res fuerunt ab uno, meditatione unius, sic omnes res natae fuerunt ab hac una re, adaptatione. ) Concludendo metaphysice iam probat ac physice, quod metaphysico modo fieri posse docet ex corporibus physicis: quasi loqueretur. Non alias quam res omnes ab uno Deo creatae sunt creatione unius rei creatae, sic omnes res productae sunt ab unica natura, per separationem eius. Et sicuti Deus unus est & non plures, unum etiam per unum uerbum ex nihilo creare uoluit, quo continerentur omnia, Deus ut foret in omnibus unus. Declarare uisum est mihi, cur ego sententiam aliorum commentariorum hoc loco sequi noluerim, nec in plerisque aliis. Percepi no esse Hermetis opinionem, ut per unum in hac particula, ab uno, globum confusum quem Cahos appellarunt Poetae, sed unum Deum intelligamus, cum postea subdat, ab hac una re natas, id est, ab una massa confusa productas esse. Dixit enim in prima parte, Ad perpetranda miracula rei unius, & non unius absolute, sed rei, quam repetit in fine conclusionis: nate sunt, inquam, ab hac una re, non dicit ab uno sicut antea dixerat, fuerunt ab uno meditatione unius. Notanda est etiam hic differentia, quam tacite facit author inter esse, etc. nasci: quandoquidem a natura nulla res habet esse quod est, sed ab ea solum res omnis producitur uel nascitur, ex eo quod esse habet ex nihilo per uerbum eiusque uirtutem, & non ex uerbo recipit essentiam: hoc ipsum est prima creatura nempe natura. Sed authoris nostri sententia deprauata mihi uidetur, mutilataque per omissionem dictionis creatae, negligentia potius quam typographiae, traductorum, & ita restituendam esse duco. Sicut omnes res create fuerunt ab uno Deocreatione unius rei, meditatione ( id est, solo nutu facta Dei. ) sic omnes res natae fuerunt ab hac una re per adaptationem. Innuit his uerbis Hermes luce clarius, Medicinam hanc uniuersalem ad imitationem creationis mundi fiendam, quod postea fatetur inferius quum dicit. Sic mundus creatus est: quae quidem particula meam probat opinionem, & non perperam neque temere me quod mutilum fuit restituisse. Colligendum est Sermonis Ueridici 16 igitur ex his, metaphysicum opus hoc ad medicina uniuersalem esse, ueluti mundi creationem, utpote supernaturale. Postmodum ex creatione metaphysica, naturalem & physicam generationem a similitudine quidem unitatis, & non operationis concludit, nam ad operationem artis nodum peruenit, sed compendios e prius eam firmissimis argumentis, cotra quosuis detractores & ignaros corroborare conatur, quam aggredi: ne filii sui reprobantium nugis perterriti remorentur. De foecunditate primae creaturae. Caput Secundum. Expositio physica, nec non grammatica. Subdit author post creationem unius rei per unum Deum, eiusdem rei fertilitate, inquiens: Sic omnes res natae fuerunt ab hac una re. Creatorum hic docet unicu fuisse genus generalissimum, a quo reliqua genera, species, & indiuidua nata sunt naturaliter, indiesque propagantur in finem usque seculi. Non est quod quispiam putet hanc rem unam ad Creatorem unum se referre, sed ad creaturam unam, scilicet naturam, quod praepositionem ( hac ) denotare uidet quisquis rei grammatiae gnarus est. Nam si genitiuus unius in hac oratione ( fuerunt ab uno meditatione unius ) referretur ad ablatiuum ( ab uno ) quod praeter omnem latini sermonis rationem est, quia potius dixisset, ( fuerunt ab imo meditatione eiusdem ), certum est eum etiam dicere debuisse postea, sic omnes res natae sunt ab hoc uno. Haec tantum a me dicta sint, ut lectorem admoneam a dubia philosophorum phrasi cauendum esse. Non, quod Hermetem ita scripsisse dicam, sed eius interpretes nudam authoris sententiam aliis inuidentes omnibus preterquam sibi, dubiam interpretatione sua commentariisque reddidisse. Quod facile percipient, illi, quotquot alia commentaria legentes, acute rem ipsam perpenderint: utpote sui lapidis interpretationem textu longe difficiliorem, & obscuriorem intellectu fore. Sed quid unum, & una res apud Hermetem extiterint, est quod interpretemur, e re medica, non metallaria, sed humana. De uno creato, per unum increatum. Caput Tertium. Expositio metaphysica. Deus hoc unum est quod ante soecula solum esse trinum in unitate fuit ab aeterno, quodque sibi simile creare uoluit, utpote naturam unam, primam creaturam, & mundum unum. Hic enim spiritu, anima & corpore constat. Est aliquorum Philosophorum sententia rerum naturalium spiritum esse medium inter animam & corpus, qua ratione tamen id probent non constat. Ego quidem hoc argumento ductus, existimo spiritum & corpus esse duo extrema contraria, tanquam subrile & spissum, quae postmodum Hermes commemorat, quum ait, Separabis, & c. Quod si concedatur, animam esse medium oportebit, aut alias qui spiritum esse medium affirmauerit, subtiliorem spiritu fore dicet animam, quod absurdum est. Nam anima naturalis nihil aliud est, quam ipse motus corporum, qui uidetur, sensibusque per cipitur magis, quam ipsa causa motus, id est, ignis aethereus. Probabilius: dicimus uitam unionem esse duorum, spissi uidelicet ac subtilis: quod ista connectere debet, oportet utriusque naturae fore participans ueluti agens & patiens, naturalia per utrumque motum actiuum & receptiuum, tertium quid producunt ex sua substantia: quod non solum accidens est, sed etiam substantia, quia similis est generatio naturalis partibus generantibus. Tertio causa quaeuis est motu subtilior & effectu, quia motus est initium, & effectus finis 19 motus. Exempli gratia, si faber domum extruere debeat, haec tria potissimum necessaria sunt, scilicet ars aut ingenium, quae spiritus existunt: motas aut operatio, quae sunt animae: deinceps ipsa materia, quae corpus artificii refert. Si quis dicat hoc loco motum accidens fore, concedimus: at in operationinibus naturalibus negamus, quia commiscetur utrique substantiae spiritus & corporis, motus substantia quae ab utraque procedit: hoc probatur a continuo motu uegetabilium, animalium, & mineralium in suis generationibus, aut operationibus. At in artificiali motu, cui nulla suffragatur natura, deducto ad suum effectum artificio cessat in eo motus omnis. Concludentes dicimus nullum posse fieri motum absque motore, motoque: tria sunt igitur ad uitam naturalem necessaria haec, uelut anima, spiritus & corpus, quae coniuncta simul omnia, naturale quid unum efficiunt. De spiritu rationali uero, nullam hic mentionem facimus, quia naturalis non existit, quapropter huic non est artificio subiectus, at istud illi. Sermonis Ueridici 20 De comparatione physicae metaphysicaeque disponsitionis, ad creationis ordinem facta. Caput Quartum. Expositio partim physica, partim metaphysica. Nunc superest ut postremam secundae partis dictionem enucleemus, adaptationem scilicet, correspondentem priori dictioni meditationi, quam hoc loco declarandam seruare uolui. Non absimili modo quo Deus omnia sub una re meditatione, hoc est solo nutu creauit, & postea per diuinae suae mentis ordinem disposuit, sic etiam res omnes ab hac una re natae sunt adaptatione, id est, sola dispositione physica uel ipsius naturae. Postquam D. O. M. naturam solam & unicam in se tamen omnia continentem creasset, in suas partes diuisit eam: patet ex Sacra Genesi his uerbis: Et diuisit aquas ab aquis, quae licet ibidem coelum & terra nominentur, non tamen discrete, sed confusae creatae sunt. Innuit enim per coelum & terram Propheta Moses, Deum sub duabus partibus in uno conclusis omnia creasse. Hoc ipsum dicere uidetur Hermes quum inquit. Quod est inferius, est sicut id quod est ssperius, & e contra, ad perpetranda miracula rei unius. His uerbis Hermetem Trismegistum ab Hebraeis edoctum Dei fuisse costat, licet Aegyptius fuerit, ut Augustinus testatur li. de Ci. D. Suidas, & c. Naturae massam illam Deus in Coelum ( quod superius esse dicit Hermes ) & in Terram ( quam Inferius, nominauit ) numine suo ( quod meditationem uocat ) mira discretione diuisit. Non uoluit alias, ut in seipsa manens una generaret natura, nec Adam. Quapropter haec separatio necessaria fuit, in eorum genetationem quae continuit, id est, ut de potentia deducerentur in actum. Sub isto binario spirituali corporeoque, tertium, quod uinculum est sacri matrimonii continetur: hoc ipsum est medium particeps extremorum suorum, sine quibus ipsum, nec ipsa medio sine persistere possunt extrema. Uerum dicet quispiam sententiam esse philosophorum omnium artem istam intelligentium, non fieri transitum de uno ad aliud extremum, nisi per medium: docere tamen uidetur Hermes hic, sumendum esse motus initium ab imperfectiore per medium ad perfectius illi, qui summam perfectione artis adipisci uelit: alias qui transitum fecerit a perfectiore ad imperfectius, imperfectum opus consequi talem, & ea de causa praeposuisse inferius superiori mox ab initio. Nos contra docemus in speculatiuis Sermonis Ueridici 22 utpote sumendum initium a perfectiore, spiritu uidelicet, per animam, ad imperfectius, quod corpus est fiendum esse transitum. Respondemus, fatuum esse putare hoc loco doceri transitum ab Hermete, cum nondum ad artem peruenerit, sed similitudinem tantum, ambarum extremitatum. Imperfectiora fore propter impuritatem & compositionem eorum elementa haec inferiora coelo certum est, quod etiam ex elementis constat simplicibus, in unum tamen elementum per unitatem in coelum reductis. Est igitur ab inferioribus ad superiora scandendum nobis quod in inferioribus iam existamus, & superiora secreta minime tractare possimus, at bene quae permista sunt inferioribus naturaliter, uti patebit infra suo loco latius. Iam ad mundi fabricam & artificium ueniamus. De magisterio naturae, suis instrumentis & materia. Caput Quintum. Expositio physica. Non alias quam hic apud nos ars nulla suo carere potest artifice, materia, nec instrumentis: naturale magisterium necessario suis indiget. Ab artifice prius exordiamur, qui motus est. Nam prout lignum & ipsa dolabra nihil efficiunt, nisi faber illa mouerit ad actum: coelum & elementa nihil generare poterunt absque sui fabri motu, qui mundi quidem est anima: quaeque medium est inter instrumentum & materiam, sicuti supra diximus. At qua ratione uinculum sit extremorum iam uideamus. Motus est duplex & unus, aut ut melius intelligatur dupliciter unus, uidelicet elementaris & aethereus. Dicamus igitur cum Hermete. Quod inferiora mouet, idem est quod superiora, & e contra, quo miracula perpetrentur unius rei diuersa, non secus ac physico, perfectius metaphysico modo. Necessarium est enim ut anima sit uinculum & medium quod partes binas copulet extremitatu suarum. Quotamen idipsum fiat magisterio, postmodum audietur. Faber iste primus omnium, fabris apud nos ferrariis non inconcinne comparari potest, qui ferro primum, & malleis diuersis maioribus & minoribus indiget, pariter & incude cum igne. Huius officina fabri focaria, terre centru existit, in quo naturalis ignis inferior sui motus initium habet, uti noster artificiatus a cote calibeque, uel ceteris, e quib. excuti potest assiduis fricationib. ut lignorum aliquorum, & c. Ueru aethereus datus est illi sicuti nostris habitus magisterii per ingenium & assiduitatem acquisitus: qui tamen ambo substantia non, sed accidente solo, partim inter se differunt, partim conueniunt, ut motu: quo quidem iterum differunt; utpote circulari, & recto, uel ut mathematice loquar perpendiculari. Similiter animaduertendum prout incus fabris hic in terris instrumentum est inferius, & mallei superius: naturali fabro fixa, nec non solidior elementorum substantia, sicuti lapides, terra, & c. uicem incudis & matricis refert, & stellae malleorum similitudinem habent. Item inferiorum substantia uolatilis, & superiorum semina materiam praebent. Nec follium obliuisci nos decuit, qui naturales uenti sunt, uti priori parte narrauimus. Adaptat igitur natura materiam suam, priusquam informet animetque. Concludentes igitur, mundi nexum a duplicibus corpore, anima, spirituque superioribus & inferioribus, accidente solum differentibus, at substantia similibus, originem habere dicimus. Quae melius ut intelligantur, operaeprecium fuerit hic nature magisterium amplius explicare. Mundum uniuersum pluribus constare partibus generalissimis, quam tribus, quis philosophorum, nisi temerarius nugator aliquis, audebit affirmare? Sunt enim forma, natura, materiaque prima rerum omnium principia. Mundum itaque quicunque uoluent in substantia cognoscere, tria primum haec sibi notissima lore necessum est, a quorum diffinitionibus erit inchoandum. De tribus naturae principis. Caput Sextum. Porro materia dicitur elementaris regio tota, quae licet in quatuor partes, ( quas elementa uocamus ) diuidatur, ignem, aerem, aquam & terram, duo tamen sunt principalia, scilicet ignis & aqua: quia nihil aliud esse uidetur aer, quam per calorem uirtute Spiritus D. super aquas natantis, excitatum in creatione mundi persistens aqua resoluta: terra uero per calorem & siccitatem aqua dem fata, uel potius exsiccata. Bifariam alias diuiduntur, in manifesta nempe duo terram & aquam, & in occulta duo, scilicet ignem, & aerem. Sub aqua namque delitescit aer donec ignis actionibus manifestetur, & hic sub terra quousque hominis appareat artificio, uel alias naturaliter per spiracula quaedam emergat, ut in monte Ethna caeterisque patet locis. Conatur ignis ex propria natura dum potest aquam in se conuertere: quod ut facilius perficiat, duo quaerit media secundum ambas utriusque qualitates contrarias: prius ut calore suo frigiditatem: illo, siccitateque suis humiditatem aqueas absumat. Uidemus nubes ignis calore suspensas, inter aquam & ignem tenere medium, quia si calor ignis, qui circa superficiem remissior est, quam in suae spherae meditullio, uincatur aquae frigiditate: medium hoc in alterum extremorum, ut pote uincens conuertitur, & ignis ( sic disponente natura ) suo conatu frustratus, dum unum absumere nititur, eodem generat alterum, quod rursus in id ex quo generatum est redit. Haec transmutationis circulatio, generationis est potissima causa. Non ab simile uidemus ignem in corporibus a natura compositis exercere. Lignum exemplo sit admotum igni, quod priusquam omne humidum aqueum eius in aerem sit conuersum non flagrat eius sulphur: hoc tamen absumpto, pariter & ignis in aerem, & ita demum in seipsum transit, ligni partibus solidiorib. in cinerem uel terram decidentibus. Propterea dicendum non est elementa ligni talis consumpta fuisse, uerum a suo separatum composito quodlibet ad propriam spheram rediisse. Hac de re facta fuit apud Philosophos dubiosa quaestio talis: utrum plus absumeret ignis quam generaret? Sanum uidetur dici quod sint aequales operationes ignis aetherei & elementaris. Nam si plus absumeretur igne elementari, quam generaretur aethereo, posset assignari uacuum in rerum natura: quod absurdum est. Si uero plus generaret ignis ethereus quam absumeret elementaris, superfluum non posset determinato iam suo loco contineri: sic alterutro modo uel aluum naturae solui, aut comprimi foret necesse. Breuius tamen respondebitur, nihil ab igne consumi, sed per transmutationis modum, quod ab uno recedit, accedit ad aliud elementum: Sic natura sagax indies ex elementis, hoc modo transmutatis & forma, nouas excitare formas sollicite procurat, ut per generationem informetur, quod per corruptionem dispositum est, sitque operatio naturae sicut coelestesimotus. Solent plerique nimimium curiosi Physiologi nondum experti rerum, nobis hoc argumentum obruere, quo Chymistarum quintam essentiam oppugnent, uerum non expugnabunt nisi ualidius adferant. Corpora ( inquam naturalia ) quatuor constant elementis, ubi quintum igitur erit elementum? Respondemus omnia naturalia corpora constare quatuor elementis simul & forma, quam etiam aliquid est, & potissima pars cuiusuis compositi: nec solum exhis omnib, quia non potest fieri uera coniunctio, nisi per aliquod uinculum, alias erit cotactus uel collisio. Non possunt enim qualitates primae, propter earum inter se repugnantiam in unum per seipsas conuenire. Quapropter necessarium fuit illas per elementa duas qualitates habentia componi, quo facilius coniungerentur. Hoc natura uinculo cuncta compotit corpora, Philosophi solent id nobis aeigmate tradere dicentes: fac pacem, inquiunt, inter inimicos, & totum habebis, magisterium. De elementis itaque concludendo, dicimus illa fore triplicia, nempe simplicia, composita, & decomposita. Simplicia sunt, quae nec corrumpuntur nec patiuntur inter sese compositionem: non ex his, sed per hec omnia alia inferiora elementa uires suas exercent, quas etiam ab illis sortiuntur. Composita sunt que componuntur & corruptionem patiuntur. Decomposita uero que iam in compositione per corruptionem conueniunt. Quicunque haec in illa, impura in pura, composita in simplicia nouerit conuertere, maximus erit admirandorum operum artifex. Iam quid forma sit uideamus. Est quidem aethereae regionis in elementarem actus & potentia. Per elementorum in se mutuo transmutationem, aptat natura materia, illi formam tanquam in matricem seme includens: huius uirtute praegnans, ueluti mater foetum producit in actum specificum. Id sibi uolunt Philosophi dicentes. Forma deducitur de potentia materie. Potens est enim ipsa materia parere, quod a forma generatur in illa. Concludendum est igitur, quod forma sit agens in materiam patientem eius actionem, inter quas natura se mediam praebet ut artificem. Haec enim ex uniuersali totius forma, specificas indies formas a Deo tamen primo creatas renouare non cessat, quae corruptione defecerant, nec magis quam coelorum motus est inferius otiosa. Dicitur ista Coeli cum elementis in generationem omnium quae sunt excitatio. Quod artificium duplici perficit instrumento, dispositione uidelicet ac in fluxu. Natura materiam corrumpendo disponit ad potentiam formae receptiuam, & coelestium influxuum, quae tandem suo determinato tempore prorumpit in actum & formam specificam. Hoc sibi uult dictum illud a Philosophis, nempe. Secundum materiae dispositionem agit forma. & c. 30 Sermonis Ueridici De parentibus metaphysicae prolis. Caput Primum Expositio Physica. " Pater eius est Sol, Mater Uero Luna. Portauit illud uentus in uentre suo. Nutrix eius terra est. Pater omnis Theolesmi totius mundi est hic. Uis eius integra est, si uersa fuerit in terram. " ) Postquam Hermes artem supernaturalem ex diuinis & naturalib. probauit. Foetus admirabilis generationem a suis parentibus indicat, a patre primum his uerbis. " Pater eius est Sol ". Quid Sol & Luna sint in coelo non est quod explicemus, cum pueris etiam notissimum existat. Uerum actiones, atque uirtutes eorum pauci reperiuntur qui intelligant. Quapropter eas hoc loco narrare datur occasio, quarum cognitione mens ad altiora peruenire potest, utpote metaphysica. Sol itaque coelestis est luminare diei magnu a Deo positum in medium coelum. Cur autem coelum occupet medium, intelligendum est hac de causa fieri, nempe ut superiora se nec non inferiora quaeuis calefaciat aequaliter & illuminet. Sicuti fons uitae nostrae ( caducae tamen ) est cordis nostri centrum, in quo uiget calor naturalis reliqua nostri corporis membra calefaciens & illuminans, id est, uiuificans: non alias. Sol omnes mundi partes superiores & inferiores calore lumineque suis uiuificat. Hac de causa mundi cor a calore dicitur, & oculus a lumine, quia cuncta perlustrat, etiam abditissima queuis in terrae centrum usque. In eo coelicae uirtutes omnes reconditae sunt, & ipse reliquas omnes stellas infra supraque se existentes illuminat. In summa corpus est omnium que in coelo sunt & in terra nobilissimum. Iusta ratione primus post Deum parens est omnium ab Hermete uocatus, quod in eo semina quoruuis & formae delitescant inferiorum. Masculinu & uniuersale semen, ac naturae primum & potissimum sulphur existit, genenerationumque pars omnium, & potissima causa. Quamobrem a sapientissimis uiris, ut Paracelso primum affirmatur Solem & hominem generare hominem. A Sole uita naturalis creaturarum omnium originem ducit, nam ex eius uita, est omnia uita caduca. Si Sol igitur uiuit, necessarium est ut in aliquo uiuat, scilicet in humido suo radicali, uidelicet aere purissimo, qui temperat calorem eius humiditate sua. Fatuum esset cum plurimis credere, Solem ignem existere tantum, quia uita consistit in unione spiritus cum corpore per medium animae, quae ab hac unione causatur. Alias non uiuere concedendum erit contra ueritatem, cum unio naturalis inter duo semper fiat, ex quorum concordia tertium quid resultat unum id est, unitum. Imo quod magis est, dicimus unicum elementum fore Solem, in quo cuncta continentur elementa simplicia, sicut in coelo reliquisque corporibus caelestibus: at in illo perfectius propter uitam, quam omnib. infundit. Non sunt igitur ignis & aer solum in Sole coeloque, sed etiam terrae, nec non aquae substantia purissima simplicissimaque. Sol igitur pater est, & uirile semen omnium, & Luna mater, ut audietur in sequentibus. De matre metaphysicae prolis. Caput Secundum. Expositio physica. " Mater eius Luna. " ) Iam author innuit Solem esse Lunae uirum, & Lunam eius uxorem, primamque rerum generationem in coelo primum concipi, demum in terris perfici, prout infra dicetur apertius. Non enim Sol immediate suos influxus uitales imprimit in inferiora, sed per Lunam, quae decies & ter quotannis a uiro suo per coniunctionem concipit, foetumque pariens indies demittit in terram, & aquas, ut audietur postea. Et sicuti parit singulis diebus, ita etiam recipit a uiro suo uirtutes, non alias quam stellae quaeuis, licet in congressu foecundius ob maiorem eius uicinitatem. Nec est quod uulgus putet istas conceptiones & partus huius modi fieri sicut apud nos in terris, at spiritualiter, & per influxus, nullo contactu, sed solis aspectibus. Et quum nobis plena conspicitur, minus uirtutum a Sole recipit, quam ubi latens omnino fuerit Soli coniuncta, propter maiorem distantiam: at plus in oppositione, quam inter ambos laterales a. pectus ideo quod potentiores influxus recti Solis existant, quam obliqui. Existimandum igitur non est, ut communis aliquorum impropria loquutio defectum pati Lunam, cum eo tempore maxime uirtutibus imbuantur solaribus. At quia tunc nobis conspicua non est, ob solare iubar omnia uincens & obfuscans, ui detur priuata lumine, cum tamen plus in se contineat a Soleque recipiat, quam in oppositione plena prorsus apparens. Uerum est etiam ista duo luminaria, ratione matrimonii, quod inuiolatum obseruant ex ordine diuino, bina fore discreta corpora, tamen in una substantia, sicuti uir & foemina hic apud nos, duo sunt in una carne, quod pariter ut illa prius unum fuerint. Ista Solis uirtutum in Lunam receptio, perfecta generatio non est, sed eius initium tantum, quia in inferioribus elementis perfici debet, ut audietis in sequentibus. Est igitur Luna medium per quod inferiora semina iunguntur superioribus, a quibus impregnantur, & pariunt elementa crassiora, quae mista uel composita proprie nominamus. Quanam ratione id fiat narrabitur postquam ea quae de primis & coelicis parentibus dicta sunt physice, metaphysico modo iam explicuerimus. 35 Expositio metaphysica. Solem per Lunam influere uitam in inferiora si uerum est, ambo quibusuis etiam per uitam, id est potentialiter ( quae potentia per metaphysicam in actum deduci potest ) inesse necessum est. Nam uita Solis & Lunae quibusuis in rebus est unio per Iouem, & sana dici debet, aut alias aegradum per Saturnum Mercurius & Mars coniungutur, ut in priori Parte dictum est. Quapropter si metaphysice quoduis ad Mercurium, Saturnum & Martem sua compositum reduxeris, ab hisque Solem & Lunam extraxeris, mediaque Iouis utriusque temperie simul uniueris: unum efficies ex tribus excellentius, quam antea per naturam compositum fuerat, sub alia forma tamen. Quia destructa forma physica, non est artis iterum eandem restituere, sed longe meliorem, oculis tantum alteratam & occulto uirtutibus repurgatioribus & non impeditis eisdem, quae prius a suis actionibus remotiores erant, Sed cum ista iam in priori Parte posita sint, obiter pertransibimus. Sermonis Ueridici 36 Caput Tertium. Expositio physica. Superiori naturae magisterio prius ab Hermete posito, mox eius foetum adiicit his uerbis: " Portauit illud uentus in uentre suo ". Licet in priori Parte locum hunc explicuerimus, ut lectorib. tamen a me satisfiat, amplius hic elucidabitur. Sol & Luna inferiora sese sursum attollunt, inferioris naturae magisterio, donec ad Solem & Lunam superiora ueniant, id est ad superioris Solis uirtutes in superiorem Lunam infusas: & quia similia similibus gaudent, inferiores matrices superiora semina recipiunt, quod uxoris, non mariti sit officium. Iam clarius patet uerum esse quod Hermes antea dixit ab exordio mox, inferius & superius idem esse. Nam sicuri Sol & Luna sunt in coelo superiori, sunt & in inferiori similia substantia, non accidente, prout supra diximus, & infra clarius indicabitur. Iam ad inferius artificium ueniendum esse uideo. Sub Marte Uulcanicas artes in centro terrae suas exercente Sol inferior delitescit uniuersalis, qui sui parentis impetu per uentum extra cauernas subterraneas erumpit, ut sequitur. Huiusmodi follibus Uulcanus elementorum partes puriores & subtiliores in coelum a se pellit, utpote Solem, quem diximus infeiorem, ignis & terrae materiam potissimam continentem, & Lunam inferiorem etiam, quae materiam aquae subtilissimam sub aeris forma delitescentem habet, quaeque Solis inferioris est uehiculum, ut patet his uerbis: " Portauit illud uentus, & c. " hoc est, semen inferius & uniuersale per aera delatum est, ad se coniungendum superiori semini etiam uniuersali, & c. Certum est ex aqua & igne constare aerem, sicuti coelum: uerum sub ignis hac appellatione, potissima substantia terrae comprehenditur inferioris, igni pariter ascendenti quod admixta sit: & sub aeris nuncupatione, purior inferioris aquae substantia, subtiliorque, ut in sequentibus liquebit amplius. Uenter itaque naturae est ex omnium elementorum inferiorum puriori substantia conflata matrix, in quam se recipit semen Solis superioris uniuersale per Lunae medium, quae hac etiam de causa propinquior elementis inferioribus facta est, & c. Expositio metaphysica. Auditum est supra Solem & Lunam inesse quibusuis etiam inferioribus per uitam, & ab ipsis extrahi posse louemque. Nunc est quod sciatur ulterius, etiam in omnibus fore coelum, id est quintam essentiam, quae per uentum, hoc est aerem arte chymica factum, portatur, & c. Qua uia uentus hic fiat chymice, prior Pars continet, etiam quum sic, & quando nominatur aer: item quinam physicus uel naturalis uentus in terre cauernis generetur, & c. Modo restat ut uentum huiusmodi metaphysice probemus sieri per experientiam artis chymicae, prout affirmauimus. Chymiste ueri, nihil intentatum relinquentes eorum quae ad naturam pertinent, studio suo mere philosophico, repererunt uenti naturalis originem hoc modo. Quum ad fusionem calcinatorum suorum, & reductionem in corpus ( ut aiunt ) igne continuato nullius respirationis, que follibus quantumuis magnis, uel duplicatis excitare non poterant, indigerent: ad globi terrae similitudinem, globum aeneum uacuum, aut spheram extruxerunt unico respiraculo patentem, uix aeque magno ac cicer intrare posset, per fistulam sesquipedales longitudinis prominentem uentris eius medio. Quem ad quartam plus minusue suae capacitatis partem imbuerunt aqua. Demum super crates ferreas, & supra carbones aut prunas collocarunt, fistula ad alterum ignem directa flagrantem, in cuius medio uas fusorium cum sua materia situm erat. Statim atque per calorem aqua suos in uapores conuersa uel resoluta fuit, his tandem auctis & multiplicatis, aut cum impetu prorumpere, magnumque flatum excitare coacti sunt instar uenti, uel globus huiusmodi crepuit medius, si forte minus os illis in exitum patuerit. Hac ratione uenti naturalis generationem edocti sunt, alias fieri quam a gentiliciis philosophis quibusdam experientia nihil docentibus, at uerbis tantum effutitum est. Quia de uenti naturalis generatione diximus in priori Parte, hic obiter eam pertransibimus, ad nostri uenti chymici declarationem uenientes. Non alias quam auditum est, sub nostro globo terra chymica struimus ignem, quo mercurialis aqua nostra suos in uapores resoluitur, ad globum coeli nostri scandentes. Uerum, quia generatio nostri foetus est super naturalis, nostra matrix, aut uentus nullo modo respirare debet, ut infra latius. De metaphysicae prolis nutrimento. Caput Quartum. Expositio physica. Priori parte Martem ab uberibus Saturni sugere Mercurium diximus, quum infirmitatis & sanitatis arbores describeremus: idem Hermes hoc loco docet, nempe terram inferioris ubera fore naturae, per que lac mercuriale foetus omnis in alimentum, & uitae suae sustentationem sugit. Postquam author elementa tria proposuit, duo priora sub duorum Planetarum nomine, Solis & Lunae, tertium uero sub uento: quartum iam sub nutricis comparatione, proprioque scilicet elementari nomine terra subdit. Non sine consideratione praetereundum est, hic opinionem de primis principiis nostram tacite contineri, nempe tria tantum elementa fore, quae sub sensus nostros corporaliter cadunt, ignem scilicet, aquam & terram, & hec in quartum reduci, quod magis aliorum esse matrix & massa quedam ex aliis tribus mistis confecta, quam elementum per se fore uidetur. Ex praecedenti sententia patet, " Portauit uentus, " id est aer, " in uentre suo, " Solem & Lunam, ac puriorem terrae substantiam inferioris, cuius crassior & impurior pars non ascendens, nutrix est foetus in aeris uentre concepti. Nam sub Solis nomine, terre purior substantia & ignis, ac sub Lunae dictione subtilior aquae substantia continetur, quae per ignem in aerem conuersa, reliqua secum in sublime uehit, & c. Quod etiam prius diximus, hic repetendum est, nempe sub appellatione terrae, crassiorem aquae substantiam contineri. Quoniam & aqua nutrix est eorum quae ab alto rursus in eam ( eleuata prius tamen ) decidunt. Ignis igitur substantia crassior in terrae centro, totum artificium eleuationis inferius, uel dispositionis exercet, Marsque dicitur impetuosus, & agens inferius, quod Solem suum in gremio Ueneris, una cum Luna Mercuriali, Ioueque Saturni per aera pellit, ut matrix ista Solis & Lunae superiorum semina, per Iouem etiam superiorem unita recipiat, impregneturque. Postmodum rediens a sublimis, & huiusmodi foetum parturiens, inferioribus, uidelicet aquae terraeque nutriendum committat, & c. quae clarius infra declarantur. Expositio metaphysica. Non alias quam omne quod generatur, a terra suum alimentum sumit: foetus 42 Sermonis Ueridici ficii nostri suum nutrimentum habet a terra nostra, quae dupliciter hic intelligi debet. Pars enim inferior nostri uasis, pro terra nonnunquam accipitur, & superior pro coelo. Quandoque Iupiter quod fixus existat, loco terrae ponitur, & aliae partes quod in coelum ascendant, uolatiles fore dicuntur, & postquam descenderint, a sua terra nempe Ioue nutriri, & c, De maximo totius mundi mysterio. Caput Quintum. Expositio physica. " Pater omnis Theolesmi totius mundi est hic ". His que dicta sunt maximum arcanum huius mundi continetur, omnibus non, & prophanis minime propalandum, sed sacris initiatis mysteriis tantum, & his adhuc sub breuiloquio. Quid enim excellentius, aut homini Philosopho dignius esse potest, quam integram naturam superiorem, & inferiore, cum eius operibus omnibus cognoscere, tam intus, quam extra se? Nonne praestantius est omnibus poematum fabulis figmentisque, magis ad idololatriam, quam ad u43 nius ueri Dei cultum excogitatis? Et quamuis ab aliquibus allegorice perperam, ac si praeclara mysteria complecterentur interpretata sint, nihil minus tamen tot somniatis Deorum suorum Dearumque nominibus, quam Dei magnalia cecinerunt. Licet Ouidius aliquid subodorasse uideatur in sua Metamorphosi, multa nihilominus immiscuit friuola quaedam, ad artem hanc nihil prorsus conferentia. Quid Ethnicorum scripta prosunt, aut aedificant in salutem? certe nihil: pluns tamen fiunt in Scholis, quam piorum scripta uirorum Deum unum profitentium in omnibus. Non praestaret quaeso, iuuentutem addiscere quae Dei sunt opera, quam hominum? Physica sane si rite doceatur, in cognitionem Dei magnalium nos ducit, & Metaphysices postea Patrum antiquorum diuinitus edoctae, quae talis est ut Hermes retulit, & c. Expositio metaphysica. Si tu frater profunde meditatus fueris ea quae D. O. M. in creatione mundi fecerit, ac omnium quae in eo sunt, tuique praesertim intelliges Patrem arcanorum omnium Sermonis Ueridici 44 id est excellentissimum Theolesmi sacri mysterium, hoc est artis diuine potius quam humanae secretissimum opus Alchymiae, cuius pater, id est supremum arcanum, est hic in sermone meo ueridico, & c. De seminum coelestium sationibus. Caput Sextum. Expositio physica. " Uis eius integra est, si uersa fuerit in terram. " ) Postquam elementorum inferiorum subtiliores partes grauidae fuerint uirtutib. coelicis, demittuntur in terram, uel in aquas: non prius eorum uires integrae sunt, id est, suum consequuntur effectum generationis. Participium hoc, " uersa ", notandum uenit, pro suo composito reuersa uel retrouersa debere sumi, si physice rem ipsam intellexeris, eritque duplex sensus, utpote: Pro parte inferiorum seminum reuersa potest intelligi ad locum unde recesserant, scilicet ab elementis fixis. Et ex altera parte, superiorum uidelicet, potest etiam composite sumi pro conuersa, hoc est, mutata in terram, uel fixata fuerint, & c. suo loco latius. Expositio metaphysica. Non prius cognosces opus metaphysicum esse completum, quam ubi materia tota uersa fuerit in terram, id est, in puluerem fuerit conuersa. Longa decoctione liquida, licet etiam non euaporent, sed retenta fuerint, inspissantur, & successu temporis exsiccantur in puluerem. Uulgo uidetur hoc absurdum, & qui huius rei fecerunt periculum soli credere possunt. Uerum longissimum & summe tediosum opus existit, in uno plus quam in alio tamen. Quapropter industria summa requiritur, in electione magis aptae materiae. Quaedam remota sunt, alia remotiora, nonnulla remotissima: sic & propinqua, propinquiora, maximeque propinqua perfectioni, quae quidem artifici metaphysico necessaria cognitu sunt omnia priusquam aggrediatur opus: alias deplorabit errorem suum. 46 Sermonis Ueridicis. Quarta Pars. De operationibus, & documento metaphysici magisterii. De mundificatione materiae, ad opus metaphysicum assumptae. Caput Primum. " Separabis terram ab igne, subtile a spisso, suauiter cum ingenio magno. Ascendit a terra in coelum, iterumque descendit in terram, & sic recipit uim superiorum & inferiorum ". Iam primum incipit author practicam artis metaphysicae docere. Prius enim theorice tantum eam demonstrauit. A separatione mox rem ipsam aggressus, inquit, " Separabis terram ab igne ", hoc est a uiro foeminam, ut generare ualeant. Oportet siquidem in omni generatione duo fore, quae conueniant in unum, quaeque uocauit author in prima sui sermonis parte, " superius & inferius ", id est agens & patiens. Huiusmodi separatio primum est in hac arte necessaria, que proprie uocatur a philosophis elementorum diuisio puriorum ab impurioribus. Docet hic author primam praeparationem esse mundificationem partium in hac arte conuenientium. Non nulli putant elementorum quatuor separationem hic intelligendam esse, quod ego nemini refragari cupio, si de separatione philosophica, non uulgari tamen intellexerit. Sub ignis hac appellatione duo alia continentur elementa, scilicet aer & aqua. Nullus siquidem ignis est aeris expers, nec aer aquae, cum aer sit aqua per ignem resoluta, quo cogitur illa sursum ascendere. Terra uero partim ascendit, partim inferius & fixa remanet, ut infra declarabitur exactius. De secunda purificatione materiae. Caput Secundum. Nonnulli putant hanc particulam, " subtile a spisso ", referri ad priorem, nempe, Separabis terram ab igne uerum ego sum istius opinionis cum authore, secundam & particularem esse purificationem philosophicam: qui credere uolet poterit, qui noluerit, minime cogitur: " Subtile " quidem a Philosophis, dicitur omne quod aethereum est, aut per aetherei uirtutes in subtilitatem redactum. Nam uti supra dictum est, aethereum & elementa substantia quidem unum fore, sic etiam remotis accidentibus, quibus tantum differunt, in unum facile redibunt. Est igitur authoris sententia per separationem subtilis a spisso, subtiliari spissum, & in aetherei subtilitatem elementare posse redigi metaphysice. Hec separatio, philosophica solutio dicitur, quae nisi praecedat, compositio nulla fieri poterit etiam philosophica. Quapropter haec posterior separatio peroptime consideranda est, ne cum priori confundatur. Ex ordine dictionum in orationibus ( licet nulla coniunctio sit intermedia ) patet authoris menti meam opinionem esse conformem, cum prius dixerit, " Separabis terram ab igne ". Si hanc sententiam per eam quae sequitur exposuisset, ut nonnulli uolunt, dixisse debuerat postea, " Spissum a subtili ", quia terra spissior est igne, quem etiam praecedit in oratione, & non inuertisse praeter omnem scribendi rationem substantiuorum correspondentiam. Nec dici potest adiectiua fore, quia spissam dixisset. Unus est hic Philosophorum occultandi modus in manifestissimis, a quo reliquos addiscas. De instrumento philosophico uel metaphysico. Caput Tertlum. Postquam author materiam, & operandi modum in eam indicauit, ordine conuenientissimo post, instrumentum addit philosophicum, eiusque temperamentum uerbis occultissimis, inquiens: " Suauiter cum ingenio magno ". Qui filii sunt Hermetis, facile percipiunt, quid per haec uerba uelit, & non alii. Chymistarum, ut etiam naturae proprium instrumentum est ignis, qui penes artifices multipliciter consideratur. Est enim ignis externus, aut internus: Externus aut uiolentus aut per tres gradus temperatus; uel naturali similis, & remississimus, qualem sibi natura in generatione rerum usurpat: Internus cuilibet substantiae proprius est, & naturaliter insitus, cuius etiam Chymista rationem habeat oportet. Utuntur igne uiolento Chymistae, uel inter calcinandum, sicciora sublimandum, aut metalla sua liquefaciendum: igne temperato per tres gradus inter destillandum ascensorie, descensorieque: naturali simili dum putrefaciunt, digerunt, congelant, uel circulatorie soluunt, atque fixant. Patris Hermetis documentum est, ut filii suipostremo, quo naturam in suis operationibus imitari ualeant, utantur, uti per aduerbium suauiter apparet. Altera pars: " Cum ingenio magno ", denotat hunc ignem ingeniose summaque diligentia construendum esse; iuxta naturalem calorem, & c. Uaria est ignis huiusmodi struendi ratio, cuilibet pro sui ingenii capacitate relinquenda; modo suauis & continuus existat, non interruptus. Aliqui solent industriosis fornacibus caloris huiusmodi continuationem sibi comparare: nonnulli alii uaria materia suum ignem exstruere, quorum omnium author hoc loco non meminit, quod breuitatem in sua tabula seruare coactus fuerit. Apud scriptores. alios quae posita sunt, recensere, superfluum esse duximus. De priore parte Circulationis, id est, Solutione philosophica. Caput Quartum. Docet postmodum signa tacite, quam inter operandum apparent, quum dicit: " Ascendit a terra in coelum, & c. " Circulatoriae destillatio pulcherrime declaratur hoc loco, nec non uas ad naturalium uasorum similitudinem esse construendum. Uidemus enim totum coelum & elementa similitudinem, habere cuiusdam spherici uasis, in cuius centro, naturalis ignis uiget inferior, subtiliorem elementorum inferiorum materiam in coelum agens, & c. Non alias uult Hermes nos habere uas idoneum, ad illius imitationem, At quia foret impossibile nobis in aliquo uase clauso, ueluti natura suspensum in medio, nec non accensum ignem rationibus uariis includere; maxime quia noster ignis fomentatus est; hoc est indiget materia, quae propter grauedinem centrum uniuersi petit, unde fieret ut in fundum laberetur, nec remaneret in centro: Minime potest etiam ignis huiusmodi praeter liberum aerem uires suas exercere, quapropter occluso uase statim extingueretur: necessarium fuit ignem extra uas nostrum fore sub eius fundi rotundi centro. Totum ignis magisterium in eo consistit, ut continuus existat, ac in eodem statu, leuis & uaporosus, ueluti continuatur ignis in terrae centro naturalis, qui magisterium eleuationis, id est ascensus a terra in coelum exercet: hoc indicat prioribus uerbis inquiens: " Cum ingenio magno, " hoc est igne persimili naturali, & c. Quorundam Philosophorum expertissimorum in hac arte, iam occurrit opinio reprobantium, parte igne subterraneo, sed affirmantium coelesti solum omnia penetrante metallorum generationem fieri? non uident interim quinam Hermeti contradicant, & sibi, qui nullo modo possunt alio suum exercere magisterium, quam per ignem extrinsecum & subtus agentem, naturalis ignis ad similitudinem in uniuersi centro suum centrum habentis, a quo sursum assurgit, & c. Nam & si uehementissimus ibidem existat, ob maximum tamen interuallum, & intermediam terram, & aquam eius calorem arctissimum impedientem & compescentem, in cauernis metallicis, quae ut plurimum ad 600. aut 700, plus minusue cubitos sub terrae superficie non latent, est ita remissus, ut uapores metallicos tantum eleuet ad summitatem clausarum naturaliter cauernarum Hermetico uasi persimilium. Uerum est quod ab igne coelesti lapideas cauernas, & omnia penetrante, uires atque suas uirrutes acquirant, quae generationis eorum est pars altera. Huic igni comparandus est internus, id est, Hermetis materiae naturaliter insitus, cuius forte quum illa scriberent nullam rationem habuerunt: Nonnunquam bonus dormitat Homerus. Porro sumus homines, errareque nos omnes contingit a minimo usque ad maximum. Et quamuis artem ipsam calluerint & adimpleuerint illi boni uiri, magis ex dono Dei quam ex naturae noticia, uel improbo suo labore sunt eam adepti. Contra plerique reperiuntur, qui rem ipsam experti nondum fuerunt, acutius tamen expertis contati sunt. Patris Hermetis opinio est, ut igne subtus metaphysici magisterii uas extrinsecus agente, materia uase contenta sursum ad summitatem eius instar naturae cogatur ascendere. Quod his uerbis innuit: " Ascendit a terran coelum: " hoc est ab inferiori parte uasis, quae nonnunquam terra uocatur a Philosophis, ad superiorem quae coelum, ab illis etiam dicitur. Potest etiam alias intelligi, sic uidelicet Solis & Lunae foetus ascendit, id est conuertitur, aut resoluitur eius terrea substantia, uel spissum eius in coelum, hoc est in subtillissimam substantiam; coelesti similem, & c. De Circulationis metaphysicae parte posteriore, scilicet Fixatione philosophica. Caput Quintum Statim atque Solutionem philosophicam author suis filiis indicauit, Fixationem subdit his uerbis: " Iterumque descendit in terram: " id est Postquam aliquandiu sub coelestium uirtutum internarum obedientia, resoluta materia Philosophorum, ascensus descensusque steterit artificio, suo tempore determinato maturitatis, ad suam terram redit, id est, Spiritus iste fit iterum corporeus, qui prius e corpore factus fuit Spiritus. Aenigmaticis uerbis Philosophi hoc ipsum inuoluerunt, dicentes. Fac fixum uolatile, rursusque uolatile fixum, & totum habebis magisterium. Sunt nihilominus alie solutiones & congelationes in hoc magisterio necessarie quae preparationes potius appellande sunt. Fatuum sane credere foret, materiam hanc philosophicam non preparandam & subtiliandam esse prius. Hoc ipsum docent quotquot sunt Philosophi naturales in hac arte sublimati, scilicet praeparationes esse necessarias, quas operationes uocarunt mundificationes & subtiliationes, solutiones & congelationes. Corpus enim in Spiritum resolui necessum est, & Spiritum in corpus, si naturam imitari uoluerit artifex. Uidemus fieri naturaliter, ut in nubem aqua resoluatur, & eadem nubes iterum in aquam, ut fiat quod sequitur. De ratione cur huiusmodi conuersiones uel transmutationes fiant. Caput Sextum. Concludit author quartam sui sermonis partem, his uerbis: " Et sic recipit uim superiorum & inferiorum, " Docet hoc loco latius quod antea dixit: " Quod est inferius, est sicut id quod est superius, & e contra. " Nam per singularem numerum uim, indicat eandem esse potentiam nature superioris, quae inferioris est, & non diuersam: alias uires dixisset, aut singularem numerum geminasset, hoc modo, recipit uim inferiorum & uim superiorum. Hoc minime suos docere uoluit Hermes, imo potius idipsum confirmare, quod superius allegatis addidit, uidelicet: " Ad perpetranda miracula, " id est potentiam, " rei inius. " Quoniam in unione superiorum cum inferioribus maxima uis in est, ac ad miraculum usque potentia. Quod superius ea quae hoc loco requiruntur, late satis dicta sint, repetitionibus papyrum implere nolumus. 56 Sermonis Ueridici De utilitate metaphysici magisterii. Caput Primum. " Sic habebis gloriam totius mundi. Ideo fugiet a ue omnis obscuritas. " Hic docet filios suos Pater Hermes utilitatem artis, & ad usum applicationem duobus modis. Priore suae medicinae tacite satis in metallis utilitatem indicat. Nam totius mundi gloria consistere uidetur in opibus. Non enim spernunt Philosophi diuitias omnino, sed abusum earum. Imo foelicem & gloriosum existimant in hoc mundo fore diuitem, qui bona sua pauperibus distribuit: Licet obulus uidue de uictu suo diminutus, magis acceptus Deo fuerit, quam opulentum ingens pecunia superflua. Nihilominus ut subuentum sit pauperibus D. O. M. hominibus suis diuitias hac arte, donoque suo tribuit, ut non existiment cum nonnullis, qui habent eas ex haereditate parentum, sibi solis fore possidendas. Uerum quod huius partis hactenus paucam fecerim professionem, aliis amplius hunc locum elucidandum libentissime cedens relinquo, posterioremque partem que Medicinam animi, nec non corporis humani concernit assumens, hunc librum in studiosorum utilitatem, & uniuersae reipublicae conscribere uolui: maxime quod alios hunc locum integrum reliquisse uiderem, aut obiter, aut studiose transcurrisse. De fructu metaphysicae medicinae, quo ad humana corpora. Caput Secundum. Non solum Deus pauperibus auro uel argento subuentum esse uult, sed etiam remediis ad eorum tollendas infirmitates adhibitis, ut Christus ipse testatur in Euangelio, dices: Infirmus fui & non uisitasti me, & c. Hoc posteriore quintae partis utilitatis modo, satis innuit Medicinam suam Hermes ad corpus & animam utilem fore, his uerbis: " Ideo fugiet a te omnis obscuritas ". Non alias enim quam animi corporisque scilicet infirmitatem fore scitur, duplicem etiam esse Medicinam oportet. Hinc fit ut author ( a te ) loquutus fuerit, & non a metallis. Uerum posset nasutulus quispiam adducere Sophista: non dixit ab aliis, at a te solum, artificem intelligens. Qualiscunque fuerit hoc asserens, Ethnicus erit, non Christianus, quandoquidem alter ego mihi tu, & alter tu tibi nisi fuerimus ego & ille, cui uicissim & nos illi simus ipse, nostrum Christo dignus esse nemo poterit unquam. Nunc inquiramus quid per obscuritatem intelligat Hermes, nihil aliud sane quam tenebras aegritudinum. Omne corpus infirmum tenebrosum est, & econtra. Uerbi gratia, uidemus homines aegros nedum colore, uerum etiam omnibus humoribus, ut sanguine, lotio, sudore, caeterisque excrementis omnibus obscuritatem reddere, contra sanos splendorem, & c. Mens est authoris hoc loco, si portiunculam huius medicamenti quocunque modo sumpseris, decidet a re quaeuis infirmitas corporis, quam in priori Parte nostra quatemario descripsimus, a quatuor Planetis imperfectioribus. Caeterum de mentis obscuritate loquamur. Uariae profecto mentales infirmitates existunt, ut Uesania, Mania, Furia, Stoliditas, & c. quibus obscuratur hominum animus. Omnes quotquot esse possunt infirmitates huiusmodi metaphysico medicamine curantur Hermetico. Nec solum animi sanitatem restituit, uerum etiam ingenium atque mentem hominum acuit, ut omnia sibi sint intellectu perceptuque facillima, eosque nihil eorum lateat, quae sunt inferius ac superius. Est itaque ratio sententiae, quod omnia corpora tam rerum naturalium quam hominum, ad summam sui suamque perfectionem hac arte reduci ualeant. Huius etiam in priori nostri libelli parte mentionem fecimus, quum de tribus Planetis perfectioribus loqueremur indicantes hoc medicamento, sanam in corpore sano mentem acquiri posse. Uicto per ternarium igitur quaternario, septenarius in exaltatione sua iubilabit. 60 Sermonis Ueridici De uirtute potentiaque Solis metaphysici. Caput Primum. " Haec est totius fortitudinis fortitudo fortis, quia uincet omnem rem subtilem, omnemque solidam penetrabit ". Nihil in rerum natura fortius isto medicamento reperiri potest. Ideo dicit author: " Haec est fortitudo fortis ", id est uis & efficacia supernaturalis: " totius fortitudinis ", hoc est potentissima, uiresque naturales omnes excedens. Ideo uere metaphysicum opus optimo iure nominatur. Nec alia quaeuis Metaphysica praeteristam reperitur, garriant quicquid uelint uulgares Philosophi, qui nihil minus quam artem intelligetes Metaphysicam, in ea non erubescunt ingentia scribere uolumina, suisque nugis anilibus albam contaminare papyrum. Nam quid est Metaphysica precor, aliud quam ars opere suo naturam excellens, & quae ubi naturalis industria deficit, libidem incipit. Hoc artificium duplex est, ut pote speculatiuum, & practicum. Utrum quae Pater Hermes intelligit: Uerum ordine prepostero practicum exponere uolui prius, ut ex fructu melius adducere possem recentes adhuc studiosos artis, eosque Nectaris allectos dulcedine, laborum studiorumque minime poeniteret. De proiectione metaphysicae medicinae. Caput Secundum. Rationem hic reddit Hermes eius fortitudinis, quam suo medicamento prius attribuit his uerbis: " Quia uincet omnem rem subtilem, omnemque solidam penetrabit ". Quotquot fuerunt Hermetis interpretes, hunc locum ad metalla solent inflectere, prout nunc audietis: " Quia uincet ", id est coagulabit atque fixabit: " omnem rem subtilem ", hoc est Mercurium uel argentum uulgi uiuum: " omnemque solidam penetrabit ", id est omne metallum durum perfectum & imperfectum: uti sunt ista sex, Sol, atque Luna, Saturnus, Iupiter, Mars, & Uenus, ad summam perfectionem perducet atque minorem, id est Metaphisicam & naturalem. Uerum quod ego tantum ad Medicinam corporis humani rem istam exponendam assumpserim, aliis opinionem dictam integram relinquere cupio, munusque meum & officium pro uiribus prosequi. Sic pro parte mea rem intelligo: " Quia uincet, " id est purgabit: " omnem rem subtilem, " hoc est Mercurium totum humanumque sanguinem; uel humorem in quo spiritus uitales degunt: " omnemque solidam penetrabit, " id est carnem & ossa penetrando. suis ab infirmitatibus uindicabit, & c. Nam uti supra gloriam pro metallis exponendam: & obscuritatem pro hominibus fore diximus, sic etiam hoc loco pro corporibus humanis est intelligenda solidorum penetratio, subtiliumque humorum scilicet purgatio. Nam in homine mineralis; animalis & uegetabilis est sita uirtus naturaliter; & omnia quae maior in se mundus continet actu, sunt in minore potentia. Quapropter omnem rem, & non rem absolute dixit Hermes, & c. Septima Pars. De comparatione metaphysici magisterii, ad mundi creationem. Caput Primum. " Sic mundus creatus est ". Aenigmatice docet Hermes hoc loco totum artificium suae Metaphysices a creatione mundi perdiscendum esse. Non est quod arbitretur quispiam, eum dicere uelle, suos filios ex nihilo, sicuti Summus rerum omnium Artifex mundum, Solem suum creare, uerum ex iam creatis a Deo, perfectionem ab ipso creatam, & in rebus existentem elicere posse. Quapropter dictio creationis hic pro diuine mentis ordine, tempore creationis mundi sumenda est. Eritque sensus & authoris haec opinio, nempe: Sic in sui creatione mundus est ordinatus, id est artificium nostrum similem seruat ordinem illi, qui fuit in creatione mundi. Iam uideamus qualis iste fuerit. In Genesi legitur: Ab initio creauit Deus coelum & terram. Sic etiam ait Hermes, oportet uos coelum & terram a Deo creata, materiaque nostra contenta rursus producere, hoc est ab inferiori superius eius discernere. Quod supra dixit sui statim sermonis ab initio sub finem repetit quasi diceret: Ex his duobus unum oportet generari, nam per se nihil generare potest, sed cum alio sui simili, quod etiam ex seipso fuerit? Hoc idem est ac si loqueretur: Unum ex duobus tertium generat per similitudinem. Dicit etiam in Genesi Moses: Terra erat inanis & uacua, & spiritus Domini ferebatur super aquas, & separauit aquas quae sub firmamento sunt ab aquis quae supra firmamentum existunt, & c. Quid multis, totam si Genesin cum inuocatione diuini luminis meditatus fueris, artem hanc inuenies, alias non. Haec est Hermetis mens atque sententia. Octaua Pars. De compositionibus elementorum Philosophicis. Caput Primum. " Hinc erunt adaptationes mirabiles, quarum modus est hic. " Ista particula praecedenti conformis est, eique respondet ex arte. Uidetur enim Hermes idipsum loqui: Si tu pari modo feceris de tua materia, quo de mundo factum est ab initio, hoc est ab eo si puriora separaueris ab impurioribus elementa, nec non a spissis subtilia simpliciaque, mirabiles fient inde adaptationes elementorum & mixtiones. Ita Deus elementa coniunxit ab initio, ut nullum elementum sit, quod in se non contineat aliud elementum. Hinc fit etiam ut per Mosen duorum tantum elementorum nuda mentio facta sit, aquae scilicet, ac terrae, quae dicitur ibidem alias arida. Nam sub terra concluditur ignis, & sub aqua continetur aer. Et hac ratione sub uno solo reliqua tria contenta fuisse uidentur, quum dicitur: Spiritus Domini ferebatur super aquas, & congregentur aquae sub firmamento & appareat arida: his constat aridam prius sub aquis fuisse terram, & ignem in ea, nec non aerem in aquis, & c. Erit itaque materia qua filios suos uti uult in suo magisterio, quaedam aqua continens in se quatuor elementa ( si saltem imitari mundi creationem debeat istud artificium ) a qua separanda sunt elementa, componendaque rursus, ut superius auditum est his uerbis: " Hinc erunt adaptationes mirabiles ", id est supra naturam. Nam quae fiunt ex natura non aeque mirabilia sunt, penes eos qui cognouerunt naturam, ac apud uulgares. Illa uero quae naturam superant uere mirabilia sunt omnibus, quia ex Deo fore necessum est. Quamuis & quae natura facit, etiam quod ex Deo sint, admiranda nobis, nihilominus indies nostris oculis apparentia per ordinem existunt, ac omnibus contigentia. Sed ea quae raro, nec nisi speciali Dei dono paucissimis & electis fiunt, maxime fore mirabilia debent. Mirabiles igitur adaptationes, id est, raro nec nisi pro miraculo contingentes. 27 De modo compositionis elementorum. Caput Secundum. Post compositionum insinuationem, subiungit author modum quo fieri debeant, inquiens: " Quarum modus est hic ": ac si diceret. En tibi uiam straui, qua poteris huiusmodi compositiones elementorum perficere, uidelicet ab exemplo mundi creationis, uel ordinis in ea. Rudem & ignarum sane Philosophum oporteret eum esse, qui mundi creationem intelligeret, has autem adaptationes Philosophicas ignoraret. Quapropter orandus est Deus, ut mundi creationis ordinem reuelare dignetur, quo cognito Metaphysicum artificium latere nullo modo potest. Sermonis Ueridici. 68 De manifestatione duplici materiae, cum ab authoris nomine cognomineque, tum ab eius arte, nec non experientia depromenda. Caput Primum. " Itaque uocatus sum Hermes Trismegistus, habens tres partes Philosophiae totius mundi. " In finem usque reseruauit Hermes declarationem suae materiae, quam duplici uia patefacit eis, qui pollent ingenio: siquidem rudibus minime propalanda, porro nomine cognomineque suis aiens: " Itaque uocatus sum Hermes Trismegistus, " ac si loqueretur suis filiis. Hac ratione uocatus sum Hermes, quia Sapientiae Metaphysicae uobis interpres, & Trismegistus, uel ter maximus, quia haec Sapientia quam uobis annuncio, sub ternario latet in unum concluso. Quod melius ut intelligatur, excellentiam ternarii duximus in lucem esse propalandam. Sacrato ternario totus mundus, ordine, numero & mensura per unitatem constructus est. Unitas enim non est numerus, sed concordiae foedus. Binarius uero primus numerus discordie fons & origo, per assumptionem materiae dissectus est ab unitate, & rursus in unum coniungi non potest, nisi uinculo plurimum indisso lubili, quod solum unum est. Frustra certe laborat qui paria paribus copulare nititur, sed impare solo paria conueniunt in unum. Numero nanque Deus impare gaudet. Unarius itaque binarium, hoc est unum & unum, per unitatis simplicitatem, in ternarium uincit, animatque, nexu quidem indissolubili. Nam unum in aliquas partes diuidi non potest. Non enim unum atque unum duobus coniungi possunt, cum duo, quae nectere deberent, in unum atque alterum per se solubilia sint. Reiiciatur itaque binarius & ternarius reducibilis erit ad unitatis simplicitatem, ut ait Io. Tritemius in epistol. ad Germanum Gnaum, & latius. Non est humanus mi Germane hic ascensus, neque eorum imitationi consentiens, qui una duntaxat ala sursum feruntur, sed paucissimis familiaris, illis uidelicet qui sese in unitatem, non temere reduxerunt, & in quorum est mente uerus ternarius, id est qui reiecto binario per assumptionem ternarii, sunt ad unitatis simplicitatem assumpti. De triplicitate materiae metaphysicae. Caput Secundum. Posteriore parte manifestationis materiae, docet author manifesto, quod supra dixi, non solum de metallis intelligendum esse quod loquitur, sed etiam de aliis: id est, non tantum ex metallis ad metalla, Metaphysicam depromendam esse Medicinam, uerum etiam ex eis ac uegetabilib. & animalib. ad animalia, quod innuit his uerbis: " Habens tres partes Philosophiae totius mundi, " quasi loqueretur. Hec ars eiusque materia consistit in triplici Philosophia, hoc est in cognitione trium partium totius mundi: quae mihi simul aut separatim Hermeti Trismegisto cognitae fuerunt experientia. Notanda est haec particula: " totius mundi ", quia distinctus est mundus uuiuersus in duas partes principales, aetheream scilicet ac elementarem, quarum utraque pars tres in se partes continet, uidelicet corpus, animam, & spiritum, simul ut in coloribus Philosophicis, nigro, albo, rubeoque, uel separatim, ut in mineralibus, animalibus, & uegetabilibus, quorum posteriorum hic rationem habere proposui, quod elementari mundo complectantur, a quo nobis aethereus uenandus est. Tribus igitur potissimum cernitur elementaris mundus constare partibus, Mineralibus, Animalibus, & Uegetabilib. Praeter haec nihil in hoc mundo, quod sub sensum cadat, est quod queamus inuenire. Quapropter a Mineralib. tanquam aliarum partium basi faciens exordium, ueniam ad reliqua corpora materialia. Terra quidem basis est & retinaculum omnium tam coelestium influxuum, quam solidorum corporum. Circum eius centrum coelestes motus feruntur omnes. Ad eius centrum grauia quaeque feruntur, nisi soliditatis eius beneficio retinerentur. Et ab eius centro leuia fugiunt omnia. Quod author supra docet, inquiens: Terra nutrix, & paulo post: " Ascendit a terra in coelum, iterumque descendit in terram, sic recipit uim superiorum & inferiorum. " Ibidem uidemus ipsum inferiorum uires terre potissimum adscripsisse. Mirabilium enim est productrix ex coeli semine, sororisque suae menstruo Quod idem Hermes inquit antea: " Rei pater unius est Sol, Luna itero mater. Portauit uentiis hanc rem in utero suo, ( & rursus quod prius ) Nutrix eius terra est, & c. " Sunt itaque Mineralia, quae in uisceribus terrae mixtione huius & aquae, secundum earum diuersam proportionem, in diuersas formas ac species concreta reperiuntur. Horum tria sunt genera, lapidum uidelicet, metallorum, & mediorum mineralium. Et licet haec omnia generentur, ex mixtione proportionali terrae & aquae, nihilominus ex quatuor elementis constant, sicut uegetabilia, & animalia. Nam supra dictum est, aquam, aerem, & in se terram, ignem, quodque alterum occultum continere. Lapides ex multa terra, & aqua pauca iuxta magis aut minus a natura conflati sunt, ideo non fusibiles, at igne potius friabiles existunt. Quod nonnulli caeteris lucidiores euadant ac diaphani, fit propter maiorem terrae depurationem, & clarificationem a natura factas. Cum uideamus & arte cineres aridissimos in uitrum transire diaphanum. Nec potest ars curiosissima, praeter Metaphysi cam Hermetis, minimum opus, quod naturae fuerit facillimum, imitari. Metalla, quidem e contra conflantur ex aqua multa, in argentum uiuum transmutata, nec non terra pauca in sulphur a natura conuersa, quo fit ut liquabilia sint, potius quam friabilia, Diuturna decoctione densatur aqua, modo non exhalet: e diuerso terra clarescit. Nam occulta manifestis, & haec illis semper & in omnibus contraria sunt. Principia metallica triplici statu differunt: aut sunt remotissima, ueluti cum aqua terrae mixtura: uel remota prout uitriolum: aut sunt immediata, sicut argentum uiuum & sulphur. Ex his duobus posterioribus iuxta puritatem amborum, uel impuritatem alterius, aut utriusque nobile uel minus, aut prorsus ignobile natura calore subterraneo uix annorum millibus generare dicitur metallum. Eo fit ut quanto sub diuturniori coelestium influxuum obedientia mineralia fuerint, tanto firmiori, ualidiorique potentia uirtutes acquisiisse coelestes efficacissimas, inter ea quae corporeas uires habent restaurare conseruareque non immerito putentur: & eo nobilius quo metallica forma sua materia minus fuerit oppressa. Metallorum forma generalis, equalis est omnibus, at propter materiae uariam dispositionem, in uarias prorumpit formas specificas. Quod si uniuersalis metallica forma iungatur suae materiae coequata proportione partium dispositae, in speciem omnium nobilissimam, & in aurum prorumpat oportet. Nam locus iam equatas partes continet, natura quoque proportionatum calorem adhibere nouit ut instrumentum. Aurum itaque suo calido non est frigidius, nec suo frigido calidius, pariter humido suo non siccius, nec humidius arido, sed undique temperatum, unitum, ac tanta perfectione compactum a natura, quod nulli penitus igni cedere putetur naturali. Philosophi tamen aiunt artificiali primam in sui materiam igne resolui posse, in quam nisi resoluatur, impossibile fuerit ipsum in stomacho posse digeri, quod igne uehementissimo reliqua metalla uincente, lapidesque consumente non uri dicitur, sed purius ac perfectius reddi, quousque ad summum suae perfectionis gradum peruenerit: in igne tunc ut Salamandra iubilare dicitur. Non de monetario, sed per Antimonium ita depurato, quod nihil alterius in eo mixti metalli relinquatur, ipsos intelligere certum est. Quapropter frustra laborare uidentur omnes quotquot aurum potabile facere conantur, nisi prius aurum in primam sui materiam resoluerint, hoc est in argentum uiuum & sulphur, quae materia, metallorum omnium est prima, proxima & immediata. Haec sit igitur auri conclusio, quod a sua perfectione similitudineque Solis coelestis, terrestris Solis nomen sortitum sit a Philosophis, qui etiam terrestrem Lunam argentum purum, quod cupellatum uocant aurifabri, nominarunt, colore pondereque solum ab auri perfectione diminutam. Calore nanque deficiente, deficit in ea pororum compactio, restrictioque, quibus metalla pondus acquirunt ut argentum uiuum. Omne decoctum naturaliter uel arte primo nigrum, secundo quidem album, & tertio rubeum efficitur, qui postremus color est excessiuus, & a perfectione superabundans. Ut corpus naturale perfectum sit, requiritur ne in aliquo deficiat, uel perfectionis limites excedat, quae perfectio medium tenet in omnibus. Medium autem inter nigrum & album, est pallidum sed imperfectum, quia extremorum alterum est imperfectum, at inter album & rubeum citrinum perfectum est. Hinc fit ut aurum tenens medium inter perfectum & plus, colorem citrinum obtineat non excedentem, neque diminutum. Nihil aliud est citrinus color aut flauus, quam determinata proportio mediaque rubei coloris & albi. Hinc fit etiam ut omnes quotquot putant argentum, & reliqua diminuta metalla uulgaria in aurum auro transmutari posse, detipi contingit, nec non illos quibus libenter audiuntur. Nam aurum non plus coloris habet quam indiget ad colorandum suum argentum uiuum. Experientia doctos docuit uiros, tincturam ex auro fieri posse, quae ualeat argentum purum, uel aliud rite depuratum aliquod metallum, in colorem auri tingere perfectum: uerum non plus auri factum est hac arte, quam fuit illud auri pondus, ex quo talis tinctura tracta fuit. Fatuum ergo uidetur consilium eorum qui suadent in aliqua re quaerendum esse; quod in ea non continetur naturaliter, ut superabundantem in auro colorem & pondus superflua, quae tribuat aliis: quae etiamsi haberet aliquo modo, non esset aurum, sed coloratius & ponderosius auro quid, & non metallum perfectum. Quod si etiam in auro non sit haec transmutationis perfectio, rationib. iam allegatis: nec in aliquo alio minerali, neque metallo. Nam quicquid in perfecto non fuerit perfectionis, in imperfectiore quaerendum non est. Nec in uegetabilibus erit, minus etiam in animalibus, quae natura magis ab auro distant, & in auri generatione minus conueniunt quam aurum ipsum: natura quoque sibi simili natura gaudet, ac transmutatur in ipsa facilius, quam in aliena. Sed cum in transmutatione corporis imperfecti, requiratur summa perfectio, siue Medicina plusquam perfecta, quae propinquis etiam elici non potest, quam a summae perfecto quod suae naturae sit, nam potiora propinquioraque semper & in omnibus eligenda sunt, propter faciliorem transitum: cum etiam omnis perfectio corporum, a temperamento suarum in compositione partium dependeat: temperatius auro nihil erit, aut ad rem istam propinquius. Quapropter ab eo uel a nullo petenda uenit haec transmutationis perfectio. Borro ueri Philosophi nullius auri fossilis, aut uulgaris auidi, uel sitibundi, transmutationes non uulgarium, fossiliumue metallo rum, sed suorum & Philosophicorum describere uidentur. Hi suo saeculo consulentes & posteritati, summis laboribus conati sunt, ex consideratione temperamenti fossilis auri, temperamentum auri factitii reperire: quod non solum ex uno corpore, sed ex diuersis, tam uegetabilibus, quam animalibus, & mineralibus extraxerunt. Est itaque Philosophorum aurum, quedam arte compilata Medicina temperata, quae tanquam forma separata a suo corpore, tantam ad subtilitatem redacta est, ut in sibi quoduis obiectum, instar formae coelestis in praeparatam a natura sibi materiam operatur. Forma quidem uniuersalis, quae semel specificam induit, quum abindiuiduo separatur, uim retinet actiuam quam rursus in alienum corpus imprimere potest unitatis uirtute, cuius uires ia induit, & tunc secum omnia unum facit: licet etiam haec Medicina tracta sit ab indiuiduo non temperato. Nam arte quaeuis & quorumuis elementa possunt ad temperamentum in unum reduci temperatum. Nunc de reliquis inferioribus metallis dicendum est, utpore Stanno, quod Ioui calido & humido: Cupro quod Ueneri frigidae, licet etiam calidae humidaeque: Plumbo, quod Saturno frigido & sicco: Ferro, quod Marti calido & sicco, propter dictarum qualitatum similitudinem, Philosophi dedicarunt. Quae pariter quatuor complexionibus, & non humoribus, ( ut uocant alii ) corporis Medicorum non physici, sed elementati non inconcinne quadrare uidentur, ob dictas qualitates. Quoties igitur Colericus, Melancolicus, Phlegmaticus uel Sanguineus ad sui temperiem per Medicinam temperatissimam reduci potuit, existimatum est a Philosophis ferrum, plumbum, cuprum, aut stannum in aurum transmutatum fuisse. Sub metallis itaque uulgaribus occultarunt sapientes Medicinas physicas, & philosophicas, quas etiam ex metallis eisdem praepararunt in suorum transmutationem, hoc est philosophicorum, ut sub aequiuocatione tantus Medicinae thesaurus ignarua lateret uulgus. interim tamen uix docti Medici qui Medicinae professionem faciebant non exiguam, id potuerunt intelligere, donec Aureolus Theophrastus Paracelsus, Doctor utriusque Medicinae, uir Heluetius & nobilis, diuino magis ingenio quam humano, tum longinquis peregrinationibus, doctorum etiam ubique locorum consortio, demum experientia rem omnem detexisset, eamque libris innumeris in gratiam doctorum uirorum, & communem utilitatem R. P. propalasset: germanice potissimum, ut & illis copiam faceret qui latini sermonis expertes erant. Non quod ipse latinae linguae foret ignarus, ut eius inimici Doctores qui merito nolunt a suis erroribus manifestis ab eo corripi malitios e praeter omnem ueritatem commentati sunt. Non solent enim Academiae lectores ordinarios in facultatibus admitterequi uulgariter & publice profiteantur: quod ridiculum foret, ineptumque magis, ac liberalibus indignum artibus. Certum est Paracelsum in Uniuersitate Basiliensi Medicinae Professorem ordinarium aliquot annis fuisse, quod palam est omnibus qui norunt eum. Contra liuidos istos calumniatores, eius etiam opera latine per ipsum edita, Basileeque praelecta, ueluti Liber de Tartaro, nec non alii plurimi testantur, & epistolae quas ad uiros doctissimos, ut Nicolaum Clauserum, Tigurinam Scholam, & alios latine scripsit, & quas ad ipsum etiam latine dedit Erasmus, & plerique alii docti uiri, Quid multis? qui respondere non possunt, erroresque suos excusare, calumniarum clypeo tueri se contra ueritatem semper conati sunt. Bonus uir Paracelsus, quod uera profiteretur, mendosorum hominum insultus non metuens, trecenos sexagenos & unum libros conscripsit in omni scientiarum & facultatum genere, quibus ea quae uel iniuria temporis, aut doctorum hominum ambitionibus corrupta fuerant, emendaret, occultaque palam faceret omnibus. Huius ego liberalitatem in posteriori parte sequutus Praeceptoris, apertius fortassis de secretis & occultioribus natureque mysteriis, quam aequum sit tractaui: cuperem enim alios per me tantum proficere, quantum ego per ipsum. Nunc restat ut de mediis mineralibus, suis correspondentib. extremis loquar. Reperitur ferrea Marchasita ( quam auream officinae perperam uocant ) stagnea, plumbea ( quae Antimonium uel Stibium dicitur ) cupreaque: mihi postmodum quam antea melius notae sunt quatuor istae, reliquas ut auream & argenteam hactenus: non uidisse memini, uel si uiderim, cognouis se. Sunt & magnesia, thucia, auripigmentum, arsenicum, salia multa, alumina, sulphura; & reliqua id genus similia, quae magis ad physicam transmutationem faciunt, quam ad uulgarem illam metamorphosin Philosophis ignotam. Idcirco media dicuntur mineralia, quod non omnino metallum, nec lapidem omni ex parte referunt, sed cum his affinitatis plurimum habent. De altero extremorum, nempe lapide tractare superuacaneum foret, cum de hoc apud Plinium, Albertum Magnum, & reliquos authores Physicos abunde satis tractatum sit: Hoc solum decet pro instituto me dicere, quid inter merallum medium, & lapidem sit differentiae. Hic scilicet, nec liquescit, nec malleo ductilis existit, primum uero sub eo tractabile est, & igne liquabile. Media tamen liquescunt, & non producuntur, sed dissiliunt in fragmenta, quo lapidem referunt, liquescentia uero metallum. Iam ad uegetabilia ueniendum est. Dicuntur ista corpora, quae per fixam radicem a terra nutrimentum sumunt. Haec sunt in genere triplicia, uidelicet herbalia, quae uegetantia sunt, ultra annum, uel paulo plus in terra non asseruata, sed arefactis foliis & caulibus per seminis in terram demissi putrefactionem a natura propagantur. Arboralia uegetantia sunt maxima, quae per solidas radices in truncos uel caudices, & ramos etiam solidos assurgunt, ac in plurimos annos asseruantur. Plantalia uegetabilia sunt inter haec media, herbis maiora, sed arborib. longe minora, formam tamen utriusque referentia: diutius herbis uirescunt, citius quidem arboribus intereunt. Sed quia haec Philosophis omnibus quantumuis mediocribus nota sunt, obiter praetereunda putaui: hoc solo notato quod prout animantibus alimentum, sic etiam a sua corrumpente materia per arte repurgata medicamentum exhibent. Nam impeditur potentia formae per materiam illius actionem cohibentem. Melius erit extra stomachum hanc separari, quam in egrotantis uentriculo debili, satis ad hanc separationem faciendam. Uerum si alimento debeant esse, cum corpore sunt exhibenda, nam partes corporis omnes tam crassiores quam subtiles sibi similibus nutriri debent, ut pote sal sale, sulphure sulphur, & balsamum naturale balsamo. Defectus enim & excessus intemperiem causantes oportet contrario temperato scilicet ad aequalitatem reduci, non qualitatum primarum supplemento uel diminutione. Quod Medico diligentissime considerandum est, tam in praeparandis uegetabilibus medicamentis, quam ex animam ium partibus tractis, de quibus etiam scribendum aliquid fore putaui. Sunt animantia corpora, quae per se mota naturaliter ore nutrimentum sumunt. Chymici motum in rebus naturalibus triplicem considerant, utpote corrumpentem, generantem, & animantem, Philosophi motum aut per se, uel per accidens fieri dicunt. Qui per se fir, est naturalis, causans ut primi mobilis & Zodiaci, uel causatus, ut rerum ad corruptionem, & generationem. Qui per accidens siue localiter fit motus, est curuilineus, uel rectilineus. Rectilineus est perpendicularis, obliquus, uel transuersus. Perpendicularis, sursum uel deorsum latus. Curuilineus, circularis uel flexus. Circularis uoluans aut rotatus. Non est inanis in hac arte motuum cognitio; sed quia pertinent ad Philosophum & Geometram, qualem oportet Chymistam fore, de his dictum sit hactenus. Cum uegetabilibus hoc habent animalia commune, quod alimentum in uegetationem utraque sumant, hec ore, radice quidem illa, quae sensibus inferiora sunt animantibus. Tria sunt ut aliorum etiam animalium genera, scilicet reptilium in terris, natatilium in aquis, & uolatilium in aere. Brutorum animalium duplex est animae suae motus, uegetatiuus & sensitiuus. Hominis tamen animae triplex, nam ad praecedentes duos accedit motus animae rationalis, qui perpetuus est. 48 Sermonis Ueridici Decima Pars. De conclusione metaphysici magisterii. Caput Primum. Completum est quod dixi de operatione Solis. Ab experientia per ipsum facta concludit Hermes, id quod filios suos prius docuit, inquiens: " Completum est, & c. " tanquam diceret. Ego sum expertus id quod loquor, & compleui, quod uobis annuncio, nempe Solis operationem, id est Metaphysicae Medicinae uerum esse magisterium, sine mendacio certum & uerissimum: ut respondeant ultima primis. Non sine causa Medicinam hanc Solem artificialem uocat, nam sicut Sol naturalis quibusuis rebus uitam naturalem influit, ita Sol Metaphysicus deficientem eandem refocillat, morbos pellendo quosuis eam impedientes. Et haec est illa uera Medicina Patrum antiquorum uniuersalis, cuius tam saepe memini, quibusuis quae medetur morbis indifferenter, uitales auget spiritus, & a corruptione uindicat omne corpus, atque praeseruat, & c. Conclusio sequitur interpretis. Quotquot sunt artis huius ignari, licet ex Academiis doctissimi solent eam improbare: quid mirum? cum tale quid nunquam in Scholis audiuerint, uel experti sint. Ex eo non sequitur artem fore damnandam, quod ignorent eam docti uiri. Multa quidem nostro soeculo prodierunt in lucem, quae priscis ignota fuere plurimis, non secus ac plurima iam delitescunt nobis, quae Patribus antiquis erant familiarissima. Quid non temporis iniuria, nec non hominum ignauia transit in obliuionem, aut potius eorum ambitione, qui sibi solis bene cupientes, reliquis omnibus inuident, etiam ea quae ab aliis suffurati sunt arcana, supprimitur? Propterea non deperit ipsa res, at postquam aliquandiu sepulta iacuerit illis eo tempore, hoc eisdem soeculo uel aliis emerget nutu Dei, cuius in pectore quiescunt ab aeterno cum eius sapientia cunctae laudabiles artes ac bonae. Distribuit Altissimus & Omnipotens dona sua quibus uult, & aufert ab ingratis; qui abutuntur eis. Dubium non est, quin Deus antiquis Patribus Medicinam aliquam reuelauerit, per Spiritum sanctum suum, qua tuerentur carnis corruptionem, & potissimum iis cum quibus loquutus est, & foedus iniuit. Sed postquam hominum sapiendi per se uanus appetitus induxit eos, ad quaerendum a seipsis, & in aliis quam in eo, in quo salus est & redemptio, caecutiuit mens eorum, & in labyrinthum ducta nunc hanc, iam aliam herbam, cras istam & aliam radicem, postridie mixtum quid, & sic indies experientes absque iudicio nunquam scopum attigerunt, nec suae doctrinae certitudinem habent. Et quod magis absurdum est, homines sua sorte nunquam sunt contenti. Dedit Omnipotens Dominus unicuique nationi, quod uoluit eam possidere, tam in alimentum, quam in medicamentum. Quid inde nostra nos contemnere docet inimicus, alienaque semper appetere. Habemus apud nos, & fortius in nobis ipsis, non a nobis, quaecunque extra nos querimus, uel ab aliis. Uideamus qui Gentiles hoc in loco nos arguant Christianos dicentes. Natura naturam sibi similem appetit, & congaudet suae naturae, siquidem alienae si iungatur, naturae destruitur opus. Mirabile dictum iis qui non profunde considerant quid natura sit, at illis qui norunt eam nihil uerius esse potest. Natura triplex est, scilicet, uniuersalis, particularis, & mixta. Uniuersalis conuenit omnibus & per omnia. Particularis sibi simili conuenit, & est triplex ratione partium ab uno tractarum composito. Mixta magis materiae, spirituique minus, quapropter impedite dici potest agere. Tota fere Medicina soeculi praesentis, ab hac postrema dependet, igitur secundum hanc minus probamus ea, quae fuerint extra climatis naturam ad Medicinam assumpta, quam illa quae sunt eiusdem. Pari modo minus conuenit particularis natura diuersi climatis, quam eiusdem. Uniuersalis diuersi quandoque magis aliquando minus operatur, secundum coeli diuersas influentias: attamen plus conducit quam particularis, aut mixta natura proprii climatis. Et iuxta rationem hanc, triplex erit Medicina scilicet unarii Metaphysica: ternarii Physica: binariique uulgaris, & haec postrema simplicis nomen falso hac tempestate sortita est, quod tamen duabus prioribus olim inditum fuit, & magis congruit. Hinc fit ut hi qui Medicinae mixte duntaxat operam dederunt, ingenio licet acuto sint, non possint assequi noticiam illius Medicinae tam uniuersalis, quae possit indifferenter omnibus mederi morbis hac inducti ratione scilicet. Nulla Medicina potest, inquiunt, assignari, quae non sit calida, sicca, humida, uel frigida. Qui poterit igitur calida & sicca Medicina morbum calidum & siccum pellere? cum hoc frigido humidoque medicamento fieri debeat, nam contraria contrariis curanda sunt. At maior istorum neganda est, quia in omni composito naturali uel indiuiduo reperitur aliud quam calidum, frigidum, siccum, humidum uel elementum. Quod ab omnibus arte nostra separatur nullam dictarum qualitatum retinet, at est aethereum, quid ut coelum ab inferioribus segregatum elementis, quapropter a Philosophis coelum nominatur haec Medicina, quod non alias agit in corpora humana, quam coelum in inferiora, tum etiam quod incorruptibilis naturae sit, respectu corporis a quo deprompta est, sicuti coelum respectu elementorum. Sunt enim elementa per se mortua, quae nisi uiuificentur ab anima uel spiritu mundi nihil producunt. Uelut ipsa terra, quae sub dio non fuerit, quantumuis pinguis existat, nihil producere potest, sed sub nudam auram posita, suas herbas & animalcula profert. Nihil tamen in globo terrae tam solidum, quod impedire possit, quin haec enim penetret in eius centrum usque: docet nos hoc generatio metallorum in uisceribus terrae hiatum, aut spiraculum non habentibus. Uidemus ergo differentiam inter generationem uegetabilium, aut animalium, quae fit nisi per medium aeris liberi, & inter metallorum generationem, quae fieri non potest, nisi uasis undique clausis. Nam si pateret uaporibus metallicis exitus, nunquam congelarentur in metallum, sed in auras euanescerent. Inde iudicium fecerunt Philosophi prius, animam in metallis fore magis penetratiuam, & maxime spiritum eorum, quam in animalibus & uegetabilibus, quoniam uasa perquam solida penetrauit lapidea, quae spiritus aliorum acutissimi penetrare minime possunt. Qui putaret elementa per se generare, Philosophus non censeretur magis quam fatuus, qui uellet asserere mulierem, absque uiro naturaliter impregnari posse. Quamuis elementum uel ignis subterraneus, terram in sulphur comburat, & aquam in uaporem excitet, nihilominus animari non possunt, nisi per spiritum & animam penetrantes de quibus supra dictum est. Habet ignis elementaris potentiam actiuam ad corrumpendum, non ad generandum. Rursus quicumque negauerit ignem elementarem in centro terrae habere primam originem, unde naturaliter assurgit ad concauitatem suae spherae, Philosophi non est appellatione dignus, quia fatetur ignorare, qnod ignis inferior corruptionis magisterium Uulcanicum exercet in reliquis inferioribus elementis. Generationis uero beneficium coelo debetur tantum, non aliis. Per haec possumus concludere generationem omnem inter coelum & elementa fieri. Nunc uidendum est quisnam sit foetus huiusmodi partus, finis est certe generationis, ut corruptionis finis est generatio. Sed ut apertius loquar. Foetus omnis est mixtum, ex utriusque parentis substantia productum ad sui perfectionem. Omne quidem indiuiduum est mixtum perfectum, quia licet aliquando fuerit aliqua ex parte deforme, non est hoc asscribendum naturae nec formae, quas non contingit errare, sed materiae potius indispositae. Uidentur etiam errare plurimum, qui simplicia fore dicunt indiuidua, prout uegetabilia: nisi fortassis id faciant respectu Medicinarum, ex pluribus indiuiduis compositarum, & ita quodlibet mixtum, unicum simplex fore somniant: hinc uenit appellatio simplicistarum his applicata, qui uegetabilibus dignoscendis operam dant. Nunc ad simplicem Medicinam illam reuertamur. Quicunque talem fieri posse negat, quae ualeat incorruptibilitate sua, quamuis corruptionem indifferenter corrigere, coelum inferiora sustentare uel regere pariter inficiatur. Sed ne uideamur secreta naturae lenocinio prostituere uelle, pauca de his sapientiae filiis sufficiant: hi facile quid per haec uelimus intelligunt. Qui uero nostram ignorant artem & rident, fugiant hinc procul, quoniam illis in ruinam est posita, quaerentes ut non inueniant, & audientes non intelligant. Non est proiiciendum Rosas & Margaritas ante porcos, ne pedibus eas tanquam betas labiis eorum insuetas conculcent. Filii Sapientiae spiritu non ore hauriunt alimentum, ut mente magis quam corpore uiuant. Interim tamen, ut sit mens sana in corpore sano cupiunt, solliciteque curant, donec a naturae uinculo soluta haec tria quae dicta sunt, inferiusque declarabuntur amplius, in unum rursum unita uiuant in aeternum. Finis prioris Tractatus alterius partis Artificii Chymistici. Tractatus Alter. De Unione Ternarii Metaphysici. Prologus. Sat scio plurimos ex his qui nihil, praeterquam ea quae uel sua sunt, aut saltem sibi cognita, uel in Academiis audita probare solent, dentes in eos acuere, qui secretiora naturae scrutantur mysteria. Uerum hoc non admiror, cum tales animaduertam pessime habere, quod post eorum longo labore, sumptibusque non exiguis parta studia, quibus iam canos contraxere capillos, noua sibi quaedam, si non inaudita, saltem parum aut nihil intellecta prodeant in lucem suis longe praestantiora, nec non antiquissimis authoritatibus, etiam Scriptura Sacra probata, iudicio sanioribus, & experientia, sic ut nullis argumentis labefactari queant. Senio confectos discere pudet, eos maxime qui docere solent alios, rustico potius quam philosophico pudore motos. Nunquid & nos etatis, laborum & sumptuum in Academiis iacturam fecimus? nec ueremur tamen a minoribus pedem, quem in stabiliora figamus, retrahere. Non propterea sicuti nostra hi, spernimus ea quae docentur in Uniuersitatibus, omninoque reiicimus tanquam nulla forent. Hoc solum dicimus, experientia nos longe meliora didicisse, quam lectionum frequentationibus. Nec dubito multos etiam futuros, qui dum rem ipsam carpere non potuerint, occasionem uel minimam quaerent, aut sermonis inculti, uel ordinis in tractatione, qua quod lacerare non ualent, rodant. Uerum ut pro utraque responsum sit his, certum est eos, qui rebus ipsis intenti sunt maxime, rerum inutiles circunstam tias minime curare, cum quod uideant ad rem uere cognoscendam hominis aetatem longissimam deficere, tum etiam in ueritatis professione locum non esse pallio, ueraque minus sermonis elegantia uel multiloquio colorari solere. Ne uidear etiam Physicis & Metaphysicis immiscere moralia, tanquam illa confunderem, doctis hoc reuelabo secretum. Ea quae uidentur inoralia, quandoque licet non semper Physica sunt Philosophis, & e contra, tum occulta legentibus manifestissima sibi quae nihilominus pro occultissimis reputantur. Hac arte uelarunt artem iis qui rident omne quod assequi non ualent ingenio. Hinc etiam factum a me puteris, quod post interpretationem artis Metaphysicae per Hermetem relictae, mox inde gradus ut media proponam, quibus uestra studia de gradu in gradum ad altiora promoueantur. Impossibile foret quempiam literatum, uel quantumuis doctum, ad hanc artem naturae secretissimam peruenire posse, nisi per hos gradus Philosophicos omnes moraliter, uel saltem physice transitum fecerit: licet utroque modo foelicius. Alios non defuturos puto, qui dum accusare Philosophos tautologiae uel superfluae repetitionis audebunt, suam in hac arte prodent ignorantiam. Cum huic Philosophiae proprium sit ea prius obiter discurrere, quae postea fusius explicantur, & postremo recapitulatione quadam repetere, qua studiosorum animi rei frequentia potius confirmentur, quam cogantur ea multiloquio credere, quae sibi coacte non sunt obtrusa. Philosophi quidam amore studioso perciti deuenerunt ad artem, eodem etiam alios ad eam admonent, nullo modo cogunt. Nec est etiam quod existimetis in hoc tractatu montes aureos, aut tantopere iactatum lapidem illum Philosophicum latere, qui cuncta ( ut asserunt ) in aurum monetarium inferiora quaeque metalla transmutare queat, sed Metaphysicum uobis lapidem propono quaerendum, quo corporis humani Physica metalla minus perfecta ( morbos putato ) per metaphysice tracta Physica perfectissima permutari ualeant metalla, quae uocantur Eleysiria Medicineque omnium simplicissimae. Qua de re tot locis Philosophi hortantur omnes, quotquot ad hec fludia se conuerterint, ne Philosophorum scriptis per literam fidem adhibeant, sed ut allegorice potius interpretentur ea. Summas in sanitate mentis & corporis diuitias antiqui reposuerunt. Ex eo patet quod plerique horum qui hanc nobis tradiderunt artem, strictissimam paupertatem libenter obseruarunt, ut Raymundus Lullius: alii uel mediocriter uixerunt, uti Hermes Trismegistus Rex potentissimus: uel splendide bonis, quae non ex hac arte, sed, a paterno successu habuerunt antea potiti sunt, ut Geber Arabum opibus paternis Rex etiam ditissimus. Quicquid sit, hoc scio, dum adhuc artis discipulus minor essem, una cum ceteris ditari cupiens hoc magisterio, post multos labores, foetidos ualetudinique noxios halitus haustos, sumptusque non exiguos, oleum & operam perdidisse me. Nec tamen illud animum ab ista Philosophiae parte meum retrahere potuit, imo potius cum quod uirorum tantorum graues admodum legerem authoritates tum quod experiendo mirabiles uiderem naturales operationes, persuasum est alio mihi nauis huius proram esse diuertendam. Et cum animaduertissem tincturas metallicas non transmutare metalla, sed tingere tantum & illustrare, de philosophicis tincturis Philosophos artem scripsise iudicaui, uoluique pariter eas experiri tincturas, quae circa humanum corpus applicari posse legeram: praesertim quod alias rei Medicae non hac, sed alia ( quod aiunt ) Minerua dedissem operam. Tandem Aureoli Theophrasti Paracelsi doctrina prouectus, quicquid hac in re desiderari potest, auxilio diuino consequi posse Medicum circa humani corporis curationem ex Alchymia haud amplius dubito. Haec igitur studiose lector Moralia quaedam, ad Metaphysicum acquirendum animum accommoda, quae de meis lucubratiunculis tibi polliceri possum accipe, nempe quae plurimum acuent ingenium tuum, ad eorum intellectum consequendum, quae scribuntur a Philosophis in arte sua transmutatoria. Si quae plura tamen de hoc studio speranda putes, ab eis qui foeliciori sunt ingenio petere poteris. Interim ea quae studiosorum in utilitatem libenter adfero, boni consule, ualeque. 97 De septem gradibus Philosophicis. Caput Primum. In priori parte septem graduum Philosophicorum fecimus transcurrendo mentionem, ubi arborem infirmitatis unam describeremus, & sanitatis alteram. Iam ea reas sumenda latius existimaui necessarium, que parcius ante dicta sunt. Septem ego quos alii decem faciunt gradus posui non immerito, cum eos Planetis correspondere melius uideam, quam spheris coelestibus, aut ut nonnulli uolunt unitati secundae, quam decadem alias uocant. Io. Tritemius arcanorum naturae scrutator omnium quos nostra pepererut soecula foelicissimus, ita loquitur: Studium generat cognitionem. Cognitio autem parit amorem. Amor similitudinem. Similitudo communionem. Communio uirturem. Uirtus dignitatem. Dignitas potentiam. Et Potentia facit Miraculum. Ego quidem ab huius doctissimi uiri sententia non deflecto; licet similitudinis, & communionis loco, frequentiam amore gigni dixerim. Nam quicquid amore uero prosequimur, idipsum cogimur animo frequentare, quamuis corpore plurimum ab eo distemus: qua quidem frequentatione fleri non potest quin similes reddamur illi quo cum noster assiduo uersatur animus. Est enim sententia Philosophorum Christianorum, ut quo magis aut frequentius de Deo quis cogitet, eo similiorem aut proximiorem Deo fieri, quapropter frequentia similitudinis est causa, communionisque finis, quia propter participationem similitudo concipitur, aut per similitudine fit participatio, uel communio cum eo cui similes facti sumus. Item sub uirtute concludens ipsam dignitatem, solius uirtutis mentionem feci, per quam & non alias digni reddimur. Non alias ego rem intelligo. Studio rerum comparatur notitia. Cognitionem amor subsequitur. Desiderio seu delectatione datur assiduitas. Frequentia similitudinis communionisque medio, tum experientia, uirtus acquiritur. Uirtus ad potentiam dignificat. Potentiaque mirum opus in rerum natura perficitur. Compendiosius ita repetam. Studium generat cognitionem. Cognitio parit amorem. Amor frequentiam. Frequentia uirtutem. Uirtus potentiam. Potentia uero miraculum. His gradibus necessario studiosum oportet scandere, si rerum abditarum intelligentiam adipisci desiderat, alias in uerum Philosophum nunquam euadet. Est itaque graduata moralisque Philosophia uera bene compositae Mentis a corpore uo99 luntaria distractio, qua facilius circa ueritatis cognitionem uersari queat Animus. Ad bene uereque philosophandum requiritur bona corporis dispositio, quae Mentem non impediat: haec dupliciter acquiri potest, natura scilicet uel arte. Quae naturalis est, arte iuuari potest, nec non ea quam natura negauit hac in parte, praecipue rationis usu, tandem sobrietate uictus, & Medicinis Philosophicis, horum unico uel omnibus simul adhibitis remediis. Uerum ut melius intelligatur, quid haec sibi uelint ab omnibus diffinitionis terminis ad ultimum usque ueniendum esse duco, Mens ergo dicitur bene composita, quoties Animus cum anima tali uinculo iunctus est, ut corporis appetitus froenare ualeat. Corporis uero bona dispositio, quum suis corruptis appetitibus minus fuerit obnoxium intelligatur, & optima quum partium eius componentium excellentiorem temperaturam acquisierit: minus tunc ea quae sua sunt appetit, Mentique fit obedientius. Quicquid corpus appetit corruptum est, uerum nihil appetere per se potest, & nisi per facultates animae, quae corporis est motrix: haec etiam simpliciter mouet absque boni uel mali conceptione Corpus huiusmodi motum suscipit, ac per sui corruptam naturam in malum appetit exequi, nisi resistat animus, qui nil nisi bonum suadet. Est igitur anima bonum & malum inter sita, suamque boni habet optionem per bonum, & mali per malum, permittente bono tamen & non alias tale malum fieri, propter assiduam resistentiam, quam facit animam corpore tracta, contra ipsius animi tractum bono moti: quae proprie pertinacia mali contra spiritum suadentem omne bonum dici potest. Ut hec melius intelligi queant, sciendum est hominem tribus potissimis constare partibus: Animo scilicet, Anima & Corpore. Dicitur Animus spiraculum uitae. Anima quidem organum est Animi, hoc est spiritus: ueluti Corpus organum Animae, que uita corporis est, & substantia media inter Spiritum & Corpus. Haec si magis adheserit animo quam corpori, Mens exurgit, ac internus homo: si contra corpori magis quam spiritui, nulla fit Mens, at externus homo tenebrarum abyssus. Tribus etiam delectatur Animus, Ratione scilicet, Intellectu, Memonamque. Ratio speculationis imagnem intellectui proponit, hic eam apprehendens arcanis conseruandam exhibet memoriae. Ratio prima est Mentis aeternae perpetuus & inuiolabilis ordo, cuius homo factus est particeps ex dono Dei: simul & Intellectus, qui rationis est apprehensio, nec non memoriae, quae quidem amborum conseruatio dici potest. Anima duobus constat, motu uidelicet ac sensu. Motus eius est aut naturalis, qui nullo fit hominis artificio, sed nature solius impulsu uinculoque: uel supernaturalis, qui naturae uiribus fit una cum industria Metaphysici magisterii, diuino potius auxilio. Sensus est uisae, uel auditae, gustatae, olfactae uel tacte rei perceptio. Nam corporis membra, per quae sensus ab anima percipiuntur, sensuum proprie uocamus organa. Rerum praeteritarum notitiam, praesentium repraesentatione, reuocat in memoriam sensuum perceptio. Memoriam hanc animantia bruta cum hominibus communem habent, nam illa solum praesentibus oblatis, eadem sensu recolunt. Est & alia radix memoriae perquam excellens, quae nulla repraesentatione media, sed spiritus nunquam otiosi tantum agitatione sedula, dictam colit memoriam, uirereque perpetuo facit: haec memoriae continuatio rationis cultum subsequitur, & est homini soli contingens. Ergo sensus est communiter animalis, & ratio particulariter intellectualis, quia non intelligunt bruta, nisi per sensum praesentem, uti supra dictum est: animalia tamen rationalia per intellectum a ratione motum, & sensum, posteriore sine, uel medio. Rursus animus & corpus in rationalibus opposita sunt contraria, quae nunquam possunt coniungi, nisi per mediam animam, de utroque participantem inimico. Sed quia alterum extremorum est perfectum & alterum imperfectum, si motus fiat a perfecto, per medium transit in imperfecti perfectionem, & e contra si fiat contrario. Hac ratione Deus omnia condidit ex tribus, in unum ut conueniant, ipse nanque pacis author est & unionis. Duo & unum sunt inimici. Reiiciatur itaque Binarius, ut in Unum Ternarius conuenire possit, quod in priore Tractatu satis abunde scriptum est, copiosius hic non repetam. Animus omnibus est aequalis, Mens uero non omnibus aequa. Paucissimi sunt qui cum Animo coniunctam habent animam: multi qui iuxta magis & minus de Mente quid participant, & plurimi qui corpus in anima colentes, & hanc in corpore non agnoscunt Animum, quibus ultimis nulla Mens, at insania manet. Mens itaque perficitur, quoties Animus & anima conuenientia simul a corpore sunt ita recepta, ut ex his tribus unum fiat consonum & inseparabile. Sed haec amicitia nullo modo fieri potest, quam per separationom, sine qua, non fit coniunctio Metaphysica. Solum est Unum, quod si solum remanet, impossibile est, cum altero iungi: si tamen cum altero coniungen dum sit, hoc alterum ex uno hoc separari necessum erit, cum nihil sit praeter id unum. Et quia partes unius, ex uno symbolizant, uel sympathiam habent, in unum facile redeunt, sed eo facilius, quo minus per interualla differunt ab uno. Quapropter Mentis a corpore distractio necessaria est, ut eius & alterius fiat unio. Sed cum perfectionem unio requirat, ut uera sit, ab extremo perfecto, si cut saepius dixi, per medium transitum facit ad imperfectum, illud ut perficiat. Per huiusmodi Mentis a corpore distractionem, quam uoluntariam nonnulli mortem uocant, acquirunt Animus & anima, simul iuncta potentiam, ac dominium in suum corpus, quod solus Animus non habebat antea, propter medium renitens, animam scilicet, per quam naturalis & supernaturalis transitus fieri debet. Quia non conueniunt inimici, nisi per sequestrem neutrum ex parte discordiae, sed participem ex parte reconciliationis utriusque. Hac posteriore sententiae parte labefit Astronomia iudiciaria, licet etiam astrorum dispositionem inclinare, sed non necessitare doceat. Nam astra Mentibus hominum longe sunt inferiora, pariter ignobile parum aut nihil penitus in se nobilius agere potest. Uerum si corpora humana suam uincant animam, eamque reducant in corruptibilis corporis seruitutem, inficias non iero, quia corpora tunc astrorum nobiliora sunt hominum similibus corporibus, in humana corpora suas actiones imprim ere posse. Breuiter Sapiens dominabitur astris: Insipiens nedum his subiicitur; uerumetiam inferioribus & aerumnis quibuscunque. Sapiens est qui mentem adeptus, eam excolit: Insipiens uero qui corpus in anima, uel hanc in corpore diligit, animo neglecto. Quod ex S. Scriptura probatur his uerbis: Qui diligit animam suam ( intellige in corpore ) perdet eam, & qui odit eam ( ut supra ) in uitam aeternam custodit eam, & c. Diligere dicitur is animam in corpore, qui suos appetitus prauos exequitur: e contra, qui non exequitur actu, sed uanitatum cogitationib. delectatur, corpus in anima diligere uidetur. Odit animam suam in corpore qui froenat corpus ne prauos appetitus exequi ualeat: & corpus odit in anima, qui uanis resistit speculationib. Uisum est & hoc addere, quod apud probatissimos authores, & praecipue Theologos legitur, animam nonnunquam pro spiritu, nec non hunc pro anima sumptum, indifferenter: per hoc non est inferendum, quod spiritus & anima sint unum, & idem, ante mentis compositionem, sed post, & in eo conueniunt Christiani Philosophi cum Theologis. Nam siue Mentem uocemus animam, siue spiritum uel animum, appellatione unius non excludimus alterum, propter unionem iam factam. Non enim unio uera dicitur, nisi fuerit inseparabilis. Possunt unionis tamen initia iaci, que nondum consequuta sunt effectum, per hoc non stat quin Mens adhuc imperfecta magis uel minus appellentur. Qui perfectam assequuntur Mentem sunt paucissimi. Qui inchoatam habent multi. Qui nullam uero plurimi. Nunc ad corporis proprietatem uenies, dico prout supra bonam corporis dispositionem ad ueram speculationem esse necessariam, quia corpus ex sui corrupta natura plurimum aggrauat animam & impedit, quo minus spiritus actiones percipere ualeat. Nonnullis a natura datum est, magis idoneos fore caeteris, ad hanc separationem faciendam, utpote quibus ad naturalem corruptionem, in eorum formatione nulla per accidens, uel pauca saltem accessit corruptio. Minus apti sunt qui praeter ortiuam & accessoriam, ex propria petulantia, uictusque sene dissoluta rationem impediunt. Ut sunt illi qui mundanis agitati curis, ea quae perpetua sunt, & extra mundum negligunt, & qui largius utuntur eis, que natura dedit ad necessitatem, quam par sit. Quapropter uti per accessionem alicuius aliud impeditur, ita per amotionem eiusdem iuuari potest. Fiunt itaque Medicinae philosophicae per Alchymicam, id est Metaphysicam artem, prae caeteris excellentissimam, a propriis semotae corporibus crassioribus & corruptis, quae per naturalem uim agendi quam habet in proprium corpus, & post amotionem suae partis patientis retinent: id idem in alionum corpus obiectum exequi possunt, & excellentius, quam a natura datum illis erat in propria sua corpora perficere, uel agere. Quicquid nunc est in rerum natura habens formam & materiam, desiderat in suo genere perfici, quod naturale desiderium perfectionis omniumest potissima causa. Et cum natura sibi simili naturae iungi gaudeat, ac delectetur in ea, uincente Mente per sibi simile medicamentum adiuta, corpus in eandem condescendere naturam cogitur, sicut eo uincente sibi similibus corroborato corrumpentibus, anima cogebatur prius. Quod ne cuipiam absurdum uideatur, adiiciam. Quoduis nutrimentum in sanguinem nutriti conuertitur, eiusdem naturae uel proprietatis, cuius nutrimentum fuerit. Exemplum natura docet in his, qui ferocium animalium carnibus aluntur assiduo, fieri ferocissimos, & infantes a lacte quod sugunt contrahere nutricis conditiones. Nihil etiam in alimentum a natura sumitur, praeter id quod subtilius est, crassum & feculentum reiicitur in excrementum, & rursus huius alimenti superflui quoduis excrementum natura per poros in sudorem, uel per uesicam lachrymas, aut alias eiicit. Hoc mouit Praeceptorem nostrum Paracelsum dicere, quoduis corporis membrum habere stomachum proprium in quo decoquitur alimentum eius, ipsumque sibi fore uentriculum, in quo separatio superflui fit a necessario. Uerum in medicamento Metaphysico nihil crassi relinquitur, nec superflui quid, hinc fit ut incorrupta natura totum hoc medicamentum assumit, ac sine separatione transmutat in sibi similem naturam, scilicet animalem, & c. Dicitur quidem hic incorrupta natura balsamum naturale quibusuis corporibus naturaliter insitum, per quod corum calor & humor etiam naturalia uel radicalia, quantum fieri potest a corruptione praeseruantur. Hoc deficiente balsamo, corpus humanum efficitur leprosum, & eo conualescente per augmentum, quod iam corruptum erat propter eiusdem in eo balsami paucitatem in excrementum eiicitur. Differt eo medicamentum Philosophicum a pharmacho, quod hoc una cum suo eorpore traiectum in stomachum, mon alias quam cibus aliquis in triplex alimentum, & in duplex separatur excrementum: illud uero non separatur, sed mox uel in balsamum, Uulcanum, aut in Mercurium transmutatur, simul aut separatim. Oportet enim tres corporis Physici partes potissimas, utpote sanguinem, sal, & sulphur sibi similibus nutriri. Hinc fit ut cibi, potusque quotidiani cum suis sumuntur corporibus, nam quoduis elementum sustentatur elemento, sed omnia simul conueniunt, & in temperaturam conseruantur ab aethereo, cui nostrum balsamum, & socios quantum possumus reddimus conformes. Est enim in humano corpore quaedam substantia conformis aethereae, quae reliquas elementares partes in eo praeseruat, ac pro suis uiribus continuare facit. Spiritus itaque medicamenti Philosophici, cum anima sua iunctus, & a corpore suo separatus, mentales partes in sui substantiam transmutat, corpus quoque Physicum a corruptione praeseruat, corruptumque corrigit. Corpus nostram retinere Medicinam, ut uehiculum aliquod non inficiamur: at Metaphysicum, aut spirituale penetratiuumque factu, quod spiritus noster induit, hoc Philosophi docet his uerbis: Fixum uolatile tandem uolatile fixum fiat. Quod ait. Omnem rem subtilem uincet, omnemque solidam penetrabit, & c. Phylicum sane corpus excellentiori corpore curari non potest, quam Metaphysico, nec humana Mens componi melius, quam dispositione Metaphysica, post gratiae diuinae donum tamen. Ex his omnibus concludimus mentalem, moralemque, uel speculatiuam Philosophiam in superatione corporis unione mentali facta consistere. Sed haec unio prima nondum facit Sophum, at metalem Sophie discipulum tantum; Mentis cum corpore secunda Sophum efficit, completa illam & beatam unionem tertiam cum unitate prima sperantem & expectantem. Faxit Omnipotens Deus, ut omnes tales efficiamur, & sit in omnibus unus, cuius auxilio nunc ad huius foelicissimae Philosophiae primum gradum ueniamus, quem studium esse uerum a sincerioribus Philosophis compertum est, De primo gradu Philosophico. Caput Secundum. Quicunque ad unionem Ternarii sacratam peruenire desiderat, per gradus istos moraliter prius iter faciat oportet, idemque fiat ex eo, quod ex alio peripsum cupit fieri. Foeliciter igitur in primum gradum & alacri pedem animo figas, qui Philosophicum Studium est, & inquisitio ueri necessariique. Uerum est esse, a quo nihil abesse, cuique nihil adesse, multoque minus obesse potest. Necessarium id omne quo cafere non possumus. Ueritas itaque summa uirtus & inexpugnabile castrum est, paucissimis inhaerentibus amicis, at innumeris obsessum inimicis, paulo minus quam toti mundo nunc inuisum, sed insuperabile pignus iis qui possident illud. Hac in arce uerus & indubitatus Philosophorum lapis, atque thesaurus continetur, qui non erosus a tineis, nec perfossus a furibus manet in aeternum, caeteris dissolutis omnibus: multis in ruina positus, aliis ad salutem. Haec est res uulgo uilissima, spreta plurimum & exosa, non tamen odibilis at amabilis, & pretiosa Philosophis supra gemmas, & aurum obryzum, omnium amatrix, omnibus ferme inimica, locorum ubique reperibilis, a paucissimis tamen, & quasi nullis inuenta, per uicos acclamans omnibus: Uenite ad me omnes qui quaeritis, inquit, & ego uos ducam in ueram semitam. Haec est res illa tantum a ueris predicata Philosophis, que uincit omnia, nec ab ulla re uincitur, corpus & cor omne durum & solidum penetrans, & molle quoduis consolidans; & ad omni duro resistendum confirmans. Nobis omnibus se facit obuiam, & non uidemus eam: uociferans & alta uoce dicens. Ego sum uia ueritatis, ttansite per me, quia non est alius ad uitam transitus, & nolumus eam audire. Suauitatis odorem emittit, sed non percipimus cum. Dapibus sese nobis in delicias offert, & non degustamus. Blande nos ad salutem trahit, at eius tractui resistentes sentire nolumus. Quoniam facti sumus ut lapides oculos habentes & non uidentes, aures habentes & non audientes, nares non olfacientes habentes, ore linguaque muniti non degustantes neque loquentes, manibus & pedibus suis nil operantes, nec ambulantes. O miserum tale genus hominum, quod lapidibus non est praestantius, imo longe inferius, eo quod hoc, non illi rationem daturi sunt operationum suarum: Transmutemini ( inquit ) transmutemini de lapidibus mortuis in uitios & philosophicos lapides. Ego sum uera Medicina corrigens, & mutans id quod non est amplius, in id quod fuit ante corruptionem ac in melius & id quod non est id quod fore deber. Ecce prae foribus conscientiae uestrae sum noctes atque dies pulsans, quousque non aperitis mihi? tamen expecto mitis, nec a uobis irata recedo, sed patiens iniurias sustineo uestras, cupiensque per Patientiam ad eam hortando uos ducere. Uenite iterum atque saepius iterum uenite, qui Sapientiam quaeritis, & emite gratis, non auro, nec argento, minus laboribus studiisue propriis, quod uobis offertur ultro. Sonora uox, suauis & grata Philosophantium auribus. O fons diuitiarum inexhaustibilis, ueritatem & Iusticiam sitientibus. O desolatorum imperfectioni solatium. Quid ultra quaeritis mortales anxii? cur infinitis animos uestros curis exagitatis miseri? quae uestra uos occaecat dementia quaeso? cu in uobis, non ex uobis sit omne, quod extra uos non apud uos quaeritis. Proprium hoc solet esse uulgi uitium, ut propria contemnens aliena semper appetat: proprium hic pro nobis appropriato sumimus. Nam ex nobis ipsis nihil habemus boni, sed si quid habere boni possumus, ab eo qui solus bonus est, ferimus acceptum. E contra quod habemus mali, nobis ipsi nos appropriauimus ex alieno malo, per inobedientia. Proprium ergo nihil est homini ex suo, praeterquam malum quod possidet. Quod ex bono bonum habet, non ex feipso, sed contribute proprium habet ex bono, quum tamen recipit. Lucet in nobis ( licet obscure ) uita lux hominum tanquam in tenebris, quae non ex nobis est, & tamen quaerenda est in, & non a nobis, sed ab eo cuius est. Hic illam plantauit in nobis, ut in eius lumine, qui lucem inhabitat inaccessibilem, uideremus lumen, & hoc caeteras eius praecelleremus creaturas, illi similes hac ratione facti, quod scintillam sui luminis dederit nobis. Est igitur ueritas non in nobis querenda, sed in imagine Dei, quae in nobis est. Ulterius ut diffinitioni ueri satis faciamus, diximus esse uero nihil adesse, nam uni quid adest quaeso? quid etiam deest? aut quid contra niti potest? cum nihil uere praeter illud unum existit. Quis etiam ignorat perfectum esse nil, praeter id unum quod nec in aliquo diminu tum est, nec superflui quid admittit? sed abundans est potentia & uirtute, sic ut ex abundantia deficientibus large tribuere possit, ac semper & aequaliter abundare. Quid enim tale potest esse praeter id unum, quod omni dat esse quod est, & esse non recipit ab alio, sed ipsum esse totum est, quod esse potesta cuique nihil obest, quia praeter ipsum nihil est. Quod nihil est, uere non est, & e contra quod uero non est, nihil est. Quicquid extra ueritatem est, uere non est, quia ueritas illud unum est omne, uere quod est. Falsitas igitur quae non est, nisi quod esse uero contrarium est, & esse non debet, nec nisi per essentiae uerae priuationem est; nihil est; quia uere non est. Unde concludunt ueri Philosophi peccatum & mortem nihil esse, quia non procedunt ab esse uero, sed ab essentiae uerae priuatione. Peccatum igitur est priuatio boni, que causa Mortis efficiens est: quia Mors est priuatio uitae, quae uita boni finis est. Ex bono quidem ueritatis stimulus resultat, cui non praeualebunt aculei mortis, & contra quem cuique quantumque duro, durum est calcitrare. Quicunque ueritati pariter quidpiam adiicere uellet, falsum loco ueri palliatione quadam substituere cogeretur, ideo quod ueritas perfectionis amictu solo circunfulta non ueretur. Quod si noster primus ille parens Adamus, amictum hunc Ueritatis & Iusticiae non exuisset, ueritus non fuisset uideri nudus, qualis antea non uidebatur, nec erat, sed omni decore munitus. Priuatus Adam ueritatis amictu pereni, falsum quaesiuit pallium a frondibus arborum, quo fassus est errorem suum in seipso, & coram Domino dicens, nudus sum Domine. Cuius misertus Deus, quod ueritatem amifisse uereretur & fateretur, pro terrene foelicitatis amictu perdito, perennis gloriae uestem nuptialem gratis illi restituere statuit per proprium filium. Qui ueritatis uiam se nobis ac uitam esse dixit & ostendit, quum sua morte mortem a nobis perpetuam, qua digne plecti debebamus omnes abstulit. Uidete fratres igitur quantus sit ueritatis effectus, ut erga suos inimicos, modo recognoscant eam, sit benefica placidaque. Cum Adamo peccauimus omnes, at paucissimi sunt, & fere nulli, qui cum eo nuditatem suam aperte fateantur: imo potius, & contra, quisque quoque cupit uideri nedum, sed esse perfectior, licet omnium ipse sit imperfectissimus, & bysso purpuraque palliatus maxime nudus. Uitium hoc haereditauimus a primi parentis appetitu primo, quod prae caeteris maxime iure uel iniuria sapere, possidere, uel honorari desideremus, quod potissimum hoc soeculo hominum est studium exitiosissimum. Ueritas iterum nulli potentiae subiicitur, uel mundanae fortitudini, quapropter ei nihil obest: nam ipsamet est fortitudo uera, potentiam totius mundi superans. Quid si corpus ueritatem possidentis, in mille frusta secetur, nil patitur animus eius, at in eo martyrio gaudet. Haec est ueritatis potentia, quam pauci sunt adepti, sed infra latius audietis eius excellentiam. Nunc dicemus ulterius quas proprietates habeat Ueritas, Pietatem scilicet cum Iusticia iunctam inseparabili nexu. Est enim Pietas gratia diuinitus data, quae docet unumquemque se uere cognoscere. Iusticia uero retributio cuiusque cuique quod suum est, optime dicitur, Quicunque uirtutes has possidet omnium est ditissimus. Sciendum est etiam hoc loco Pietatem operari Pacem & Miseri cordiam, de quibus suo loco dicetur. Restat nunc ut Philosophici studii partem alteram intueamur, que necessitas est. Uictu quidem & amictu carere non possumus, ergo nobis necessarii sunt. In cibo deliciis & potu, uestium quoque luxu byssino, coccineo, purpureoue carere quiuis ( etiam qui habet ) potest, ergo non sunt haec necessaria, sed in electione posita, que si iuxta gratiarum actionem fuerint recepta, non est eorum usus ita noxius, ut in superbiam & gulam usurpata, sine Dei suique recognitione. Pauci sunt qui necessitatem obseruant Philosophicam, uulgarem quis non uel ydiota quiuis inuite sustinet, eoque solo carere cupit, quod assequi non potest? Iudicat omnia uulgus superficialiter, id est, ex apparentia, secundum profunditatem sunt qui iudicant fere nulli. Hinc fit ut sit perosa ueritas, quum sub lacero cortice prodit in iucem. Plus possunt hac tempestate splendida uestis, armillae, torques, monilia, gemmeue digitorum, quam ipsa ueritas & Sapientia. Quid mirum cum Sapientia uera mundo stultitra facta sit, haec uero Sapientia? testantur Scripturae S. Ueritas ipsa Christus, ac omnis Sapientia tollitur ut crucifigatur a mundi sapientibus, quia ex mundo non est, sed eum superat. Barabas uero latro potius eligitur, quia fuit ex mundo uitiosus. Cur miramur itaque si mundus uerarum artium professores ( cum Ueritatem, ipsum Dei filium sit persequutus ) tanquam uenenum abhorret? quod etiam ipsi Gentiles mundi sequaces aperte fatentur, quum ueritatem odium & obsequium amicos parere dicunt: hac sua doctrina uidentur hominibus ambitionem & ementita persuadere uelle magis obsequia, quam ueritatis & uirtutum professionis miserum statum deplorare. Haec dico quia si nunc in lucem adferatur hoc ferreo soeculo quid, ex ueris & indubitatis Philosophiae uerae fontibus, quod in utilitatem faciat Rei Publicae, si non sit Ethnicorum uel Gentilium doctrinae consonum, ab his reiicitur, qui succum illius hausere studii, quod inanis illa Philosophorum Schola commentata est. Dicite quaeso iudiciosi uiri, qui potest fieri, ut Gentilis carens omnino lumine uero, lumen adferat aliis? Humanam habuerunt Ethnici uel Gentiles & mundanam sapientiam, que stultitia reputatur apud Deum, quia ex Deo non est, & tame pater omnis filium torquet, ad eam addiscendum per mediam aetatem. Postmodum si talem contingat Philosophum: ementitum, cum uero speculatiuo conferre Sopho, mox uictus erumpit in conuitia, contemnens omne bonum ac uerum, quod a suo poedagogo non audiuerit, ac si nihil boni uerique foret, praeter id quod a Gentilib. ueritatem prorsus ignorantibus processit, Plus equidem potest speculatiua Mens aduuta uero lumine ueritatis, unico tantum anno consequi uel momento, quam assiduus & improbus labor totius aeui hominis, absque lumine quaerentis lumen ab his, qui luce carent omni. Sed uideamus quaenam sit Gentilium Philosophorum doctrina. Summum bonum ponunt bene uiuere, quod in honestum partiuntur & utile. Honorum ambitionem & laudes maxime reputant honesta: denique diuitiarum partum & conseruiationem quocunque iure uel iniuria, bello uel sudore facta uocant utilia: ex quibus nihil expectant, post mortem aliud quam posteritati memoriam sui, famamque reliquisse. Resurrectionem partim ita negantes, partim ignorantes, poematum figmenta millequo nugas, praeter ueritatem ( cuius quidem fuerunt expertes ) in hominum & suiipsius perpetuum exitium commentati sunt. Ecce propter quam doctrinam oportet, uerarum artium professores his exosos fore maxime. qui de quibusuis artibus & facultatib. plus ceportasse nomen gerunt. Et si ueritatem ob oculos ponat experientia, nisi per inexpertas eorum opiniones, qui ueritatem nunquam sunt ex perti, comprobatum sit, pro falso uerum obiicitur, & maximo clamore fatuus aestimatur, qui ueritatem profiteri uult. Si quis etiam uanos authores merito detestetur, mox eorum discipuli minantur in Uniuersitatibus tales uel afficere supplico, uel dedecore maximo, quod equitationem asini uocant. Interim non uident ipsi, quod sit eorum solatium, asinos indies equitare uicatim & honorifice, quibus alios supplicio conantur excipere. Si dixerint asinos minime fore, sed mulas aut mulos: tanto uiliores existunt, quod asinorum & equorum sint monstra. Christus non equum neque mulam, sed asinum equitare uoluit, quem ipsi tantopere uituperant. Non caret suo praesagio sane horum equitatio monstrorum, quam aliis me doctioribus exponendam relinquo. Quid propter minas istorum tandem subticebitur ueritas, quia sicuti Gentiles docent, odium parit? minime gentium: imo potius obire mortem uerum Philosophum decet, quam negare ueritate. In omnibus est obseruanda ueritas, ut summum apud Christianos bonum: beati quibus datum est coelitus in ea perseuerare in finem usque, quod paucissimis ( hei miserum ) contingit. Rogemus Deum ut huius solius nos faciat participes. Concludendum igitur solam ueritatem expetendam, solliciteque fore quaerendam ab omnibus, ad cuius fastigium qui saliendum sit ulterius audite. De secunda gradu philosophico. Caput Tertium. Ex inquisitione sedula ueritatis & necessitatis in omnibus, uera noticiarerum omnium resultat, quae opinionum est de ueritate quorumuis conceptarum, per experietiam indumbitate certaque resoliitio. Sed opinio, ueritatis est in animo haerens dubiaque praesumptio. Experientia ueritatis est manifesta demonstratio. Resolutioquidem est dubii depositio. Non possumus de quouis dubio certiores fieri melius, quam experiundo nec certius quam a nobis ipsis. Quapropter id quod supra de ueritate diximus, uerificemus oportet, a nobis facientes exordium, Superius Pietatem asseruimus, in cognitione suiipsius consistere. Hinc fit etiam ut ab ipsa cognitionem philosophicam incipiamus. Nemo uere potest ipsum se cognoscere, nisi perfecte sciat quid, & non quis ipse cuius existat a quo dependet, uel in quem sit finem factus. His cognitis & non prius incipit ipsa Pietas, quae circa duo uersatur: utpote Creatorem & creaturam sui similem. Impossibile est creaturam a se ipsa cognoscere se, nisi cognito, primum suo Creatore. Qui potest effectus ante causam uere cognoscinonne praecedit omne principium sua medium & finem, uel a fine rem aggredietur quispiam? Deus est sine principio, sineque fine perlistens, omni repletus gloria, quam solus ex propria liberalitate possidere noluit, sed eius facere nos participes, quos etiam ad imaginem & similitudinem suam condidit: primum liberalitatis eius exemplar & mysterium. Qui fit igitur ut admirandum illud Arcanum ignoremus ex ueritate? Frater audi, sicut a pretiosissimo de uilissimo creati sumus, ita propter primam nostri materiam ad uile quoduis pronimagis, quam ad eum qui nos de uili pretiosissimos fecit. Admiremini quotquot mecum; estis mortales miseri, quod Summus rerum Artifex uilissimam de limo terre materiam tractare manibus uoluerit, & ex ea pretiosissimam excitare creaturam. Non abs re factum puremus, sed ut agnoscamus quidnam simus, & ab elationis superbia nos contineamus. Quod secus facientes, nemo nostrum non pauperem, quem Deus el egit, odit, cum tamen ex eadem massa qua facti sumus omnes & ipse constet: Hinc fieri uidetur, ut personarum non sit acceptor Deus, at paupertatis & humilitatis amator, ac inimicus elatae superbiae. Nemo Creatorem poterit melius cognoscere, quam ex creatura, si cut ex opere probe noscitur artifex. Uideamus igitur quis de uilissimo pretiosissimum, alius praeter eum qui creauit utrumque potest excitare, nemo certe. Nullo modo pincerna potest aquam in uinum transmutare: tamen id potest qui uinum creauit aquamque. Maius quum terram in animam uiuentem permutauit, fecit: & quod maximum est, supremo beatitudinis dono, scilicerimagine similitudineque suis dotauit eam: per eas datum est omnibus saluos fieri, qui donum hoc recipiunt; sed nolentibus accipere gratis, quidnam dabitur? certe nihil: habeant igitur illi quod suum est, ut seruetur Iusticiae locus. Proprium cuique suum est, quod elegit a principio, damnatio scilicet. Gratuitum est aeternae salutis donum, his qui cum gratiarum actione recipiunt illud. Cum itaque pretium uile charumque simus, uideat quisque nostrum quid potius optet: res per se clarior est quam elucidatione sit opus. Scimus uile quod sumus, & praestantissimum a quo processimus, restat in hoc negotio per pendamus quare, uel in quem finem factifuerimus. Creauit Omnipotens Deus Adamum ad imaginem & similitudinem suam, ut ipsi Deo foret ad gloriam, & immortalis esset, non anxius, nullius indigus, semper in Deo gaudens, terrenis passionibus non subiectus. Uerum quia munus tantum non agnouit, uilifecit: attamen cognouit quod perfectus esset factus & sapiens, at in ea cognitione minime permansit. Consideremus ergo quantum agnitio boni, quantumque mali, muneris huius & uerbi Dei uilipendium attulerit, cum ex immortali perpetuo moribundum reddiderit. Nam qui moritur, in aeternum & semper in agone mortis degit, & nunquam desinit mori. Hinc fit ut perpetua dicatur illa mors, ueluti uita dicitur aeterna, qua Deo uiuemus in aeternum, & nunquam sinemus uiuere. Cum igitur primua parens una secum nos omnes Deo rebelles reddidisset, ac inimicos, misericordia motus Omnipotens & misericors Deus pace inire nobiscum induratis uoluit, qui pacis est author. Quis erit lapideus ille, qui cu diuinae bonitatis hoc mysterium animo reuoluerit, cum inimico suo, licet ab eo receperit iniuria, non reconcilietur? Qui tandem fit ut inimicorum neuter inter mortales offendens, uel offensam passus, alterum aggredi uelit reconciliationis ergo? Certe non alia de causa quod nemo seipsum, & consequens nec Deum Creatorem suum, nec, proximam equipollentem creaturam cognouit, quo fit ut pacem non amplectaturis, qui eam ignorat. Est enim pax misericordiae radix, nam qui pacem non habet, misericordiam non exercebit, nec etiam assequetur donec habeat. Non est quod hoc loco pacem & misericordiam confundamus, quia pax est misericordiae causa, ueluti pacis est ipsa pietas. Pacem ergo si cum Deo habuerimus per pietatis cognitionem, pariter eam cum proximo tam inimico nostro, quam amico sumus habituri. Maxime quum considerabimus, quod Summus ille rerum Artifex uermiculo Diaboli mancipio, per pacis amplexum suae misericordiam fecerit: O miseri mortales quotquot misericordiam expectamus a Deo, coram quo miseriam nostram non agnoscimus. Unde quaeso misericordia quam ex miseriae confessione per cordis contritionem in emendationem facta? Si demum nostram fratrumque nostrorum non ignorabimus miseriam, atpari pondere compensabimus, soeculi bonis Huius opimiores facti, diuitiarum aeternarum nos abundantiores non existimabimus illis, qui prorsus opibus mundi dellituti sunt. Quis mortales inter hoc uere considerat, bonorumque sibi solum in hoc mundo concreditorum communione fratrem non solabitur egentim? da tu considerantem, & ego tibi mox ostendam, qui tale diuinum arcani agnoscat. In his omnibus Deus suum erga nos amorem saris adhuc explicuisse noluit. Uerum sua nos accusante Iusticia, cui nihil diminutum esse potest unquam, non magis quam eius misericordie, nobis potius quam proprio filio parcere uoluit, in quo Pax & iusticia simul osculatae sunt. Quare igitur non osculamur nos in Christo fratres facti pares, cum nos miseros uermiculos rerum Summus osculetur Artifex, & in unigenito suo filio praestantissimas facit creaturas, de uilissimis proprio malo factis. Quotquot agnoscunt Deum in filio, pariter & filium in Patre per Spiritum S. cui similiter non reluctantur, fratre etiam agnoscunt & non alii. Haec sunt uera & indubitata uerae Philosophiae fundamenta, sed quia nondum ab omnibus cognita sunt licet audita multis, adhuc in aliquorum non bene resolutorum animis haerere dubium posset, an imaginatio praedictorum ueritatis amorem in nobis excitare queat. Opere pretium illis fuerit ambiguitatem hanc experimento per seipsos & in seipsis facto deponere, hunc in modum qui sequitur. Consideret unusquisque penes seipsum diligenter ea quae superius dicta sunt, gustataque sepius & laepissime ruminet animo sincero, sic paulatim scintillas aliquot magis ac magis indies perlucere suis oculis mentalibus percipiet, ac in tantam excrescere lucem, ut successiuo tempore quaeuis innotescent, quae sibi necessaria fuerint: nec amplius in ueritate quouis haerebit modo, sed Pietatis exercitio, Iustitiaeque paulatim assuescens, ritu uiaque premissis, animi tranquilitatem sentiet, qua tandem allectus intelliget, maiorem in animo delectationem esse, quam in corpore. Non prius incipit uera cognitio, quam perennium & labilium, cum uitae, tum interitus oblata comparatione selegat anima cum animo iungi, delectationemaiori tracta huius quam corporis. Ex ea cognitione Mens oritur, & corporis uoluntaria separatio sumit exordium, quum anima respiciens ex una corporis foeditatem & interitum, ex altera parte praestantiam, & foelicitatem animi perpetuam, cum isto ( diuino sic disponente flatu ) connecti cupit, altero penitus neglecto, ut hoc solum appetat, quod a Deo conclusum esse uidet in salute ad eius gloriam: corpus iam in amborum unitorum unionem condescendere cogitur. Haec est admirabilis illa Philosophorum transmutatio corporis in spiritum, & huius in corpus, de qua supra dictum hoc est. Fac fixum uolatile, rursusque uolatile fixum, hoc est fae de pertinasi corpore tractabise, quod postmodum animi praestantia cum anima conueniente constantissimum fiat, ad omnia sustinendum examina. Probatur enim aurum igne, quo reprobatur omne quod aurum non est. O praestantissimum Philosophorum aurum, quo ditantur Sapientiae filii, non illo quod cuditur. Adeste qui thesaurum Philosophorum tam uario conatu quaeritis, reprobatum a uobis lapidem cognoscite prius, quis ille sit, & postmodum quaerite. Mirum est super omne miraculum, quod quispiam appetat ignotum sibi. Fatuum certe uidetur id ab hominibus quaeri, cuius ueritatem ignorant, quia nihil in eo spei relinquitur. Suadeo quibusuis ergo perquirentibus, ut cognoscant prius eius quod quaerunt ueram existentiam, antequam quaerant, sic eos laboribus frustrari non continget. Sapiens quaerit quod amat, nec amare potest quod non cognoscit, alias insipiens foret. Ex cognitione igitur natus est amor omnium ueritatis, quae sola uiger in omnibu. ueris Philosophis. De tertio gradu. Caput Quartum. Omnis affectio uera necessario prius affectatae rei cognitionem requirit. Qua enim de rebus in cognitis uel cogitat, uel anxius redditur? nullus ut opinor. Quapropter ad amoris affectum philosophici, cognitio pariter Philosophica praecedere debet, amorque subsequi talis, qualis ipsa cognitio fuerit, intensus uel remissus. Dicitur itaque Philosophicus amor, secretorum ab uno rursus in unu per pace unio. Pax uero per unionem partium in toto concordia? Deus unionem apprime diligit, quia unus est, & quicquid creauit unquam sub unione conclusit. Ab uno determinato per unum indiffinitum facto, procedunt omnia quae finita uel determinata sunt, ac rursus ad unum suum instinctu naturali quaeque tendunt, a quo si quaepiam declinauerint, a Philosophis sub secreto binario contineri censentur, & per ternarium ad unitatem reduci debere. Creauit Deus Coelum & terram, ac omnia quae in eis existunt occulto modo simul unita, manifesto secreta. Sub appellatione terrae concluduntur elementa quidem inferiora, quae continentur a coelo talique foederis complectuntur amore, qualem inter alias creaturas uix uidere licet. Animalia bruta quaequae bina sese diuino prorsus ordine coniungentia ridemus, & sinceriori uinculo, quae purioribus constant elementis, ut sunt uolatilia, reliqua minus conueniunt, pro materiae de qua sunt conflata puritate minori, tamen coniunguntur licet promiscue magis. Ad praestantissimam creaturam ueniamus ex uilissimo factam, ut pote hominem quem de limo terrae creauit Deus, animal per se mobile, quod inde mox spiritu rationali uiuum fecit: occasione qua mouetur sola, caeteris animantibus irregularius esse quis non percipit? qua uiuum est & rationale factum, excellentius inter opera Dei nullum esse potest. Ab hoc scilicet homine, quum adhuc in excellentissimo statu foret ante lapsum, secreuit Deus foeminam, os ab ossibus eius; & de carne carnem eius, ut caeteris animantibus firmius unirentur. Non dicuntur uniri nisi quae fuerint ab uno semoti prius, at coniungi tantum. Quum igitur in seipso non posset, in altero gignere fuit necesse. Hac de causa prae caeteris humana generatio reuerem da est, quia it inter duo, que prius unum fuerunt; & iterum unum diuino matrimonio facti sunt, testante Scriptura S. & erunt duo in carne una, quorum uterque propter alterum relinquet patrem & matrem & adhaerebit alterae suae parti. Non est enim alias existimandum, quam uxoris maritum, & huius illam, alteram fore corporis partem inseparabilem. Quum uiderimus eos aliter se gerentes, iudicabimus illos non unitos, sed coniunctos tantum esse, non amore uero, sed uel turpis lucri, uel illiciti potius appetitus extinguendi causa, cuius ignis quum refrixerit, frigent omnia simul. Non talis est amor Philosophicus, nam inextinguibili prorsus accensus igne non extinguitur. Quicunque per spiritum uniuntur spiritus, in unione manent, quae uero per corpus iuncta sunt corpora, facile separantur. Est & parentum erga natos, & horum erga parentes proprius amor, qui Philosophico nullo modo comparari potestinam. pro gnato pater, nec pro patre filius, minus pro fratre uel sorore, soror aut frater, uel quispiam amicus uel minimae suae iuncturae pati iacturam nollet. Quis ille qui pro seipso mortem obire libenter, quanto minus pro quopiam alio uelit? Ubi tandem quaerendus est amor? certe non alibi quam unde processit. Sic Deus dilexit mundum intellige hominem ) ut proprium filium nasci uoluerit hominem, qui pro hominibus mori, morteque sua iusticiae, qua nos plecti debebamus, mortem persoluere posset. Non potuit enim filitis Dei mori, sed homo factus, mortuus est perfectus homo filius hominis, iustusque iustitiam compleuit. O admirandus amor Dei erga homines. Non ex Gentilium inani Philosophia, nec reliquorum mundi sapientum huius, tam foelices undae manant, quas ( dum nos uanis attentos studiis detinet ) preterimus o miseri sodales. Ad aliam nos uocat Philosophiam amor iste diuinus. Spiritus. Agitedum igitur Anima mea, Corpusque meum surgite nuc, Animum sequamini uestrum. Ascendamus in montem excelsum hunc nobis oppositum, de cuius cacumine uobis ostendam iter hoc biuium, de quo per nubem & sine lumine loquutus est Pythagoras. Nobis autem aperti sunt oculi tum praelucet Sol Pietatis & Iusticiae, quo duce non possumus a uia ueritatis deflectere. Uoluite primum oculos ad dextram; ne uideant uanitatem antequa Sapientiam perceperint. Uidetis ne relucens illud ac in expugnabile castrum? Anima & Corpus. Uidemus. Spiritus. In eo se continet Philosophicus Amor, de cuius fonte fluunt aque uiuae, quas qui degustarit semel, non sitiet uanitate amplius. Ab eo loco tam amoeno suauique recta progrediendum est ad amoeniorem; in quo Sophia moram trahit, de cuius etiam fonte scaturiunt aquae primis longe foeliciores. quas qui gustarint inimici; pacem eos inire necesse est eorum, qui ueniunt eo, plerique solent altius tendere, ed non omnes optatum assequum tur. Est ultra dictum locus, quem adire uix licet mortalib. nisi per Nume diuinum ad immortalitatis gradum assumpti sint: at antequam introducantur; mundum coguntur exuere, caducae uitae spolio retento. Non est eo quum peruenerint, quod amplius mortem timeant: imo potius indies eam amplectantur suauius, quam in mundo quid unquam suaue iudicatum est eis amplexu dignum. Ultra haec loca postrema quicunque progrediuntur ab hominum oculis euanescunt. Si tria priora uidere libet, ascendamus altius. En supra Chrystallinam arcem hanc primam, secundam uidetis argenteam, ultra quam tertiam adamantinam, quarta uero non cadit sub sensum, donec ultra tertiam uentum sithic est aureus & perpetuae foelicitatis locus, sollicitudinis expers, & omni repletus gaudio perenni. Nunc ad sinistram deflectamus oculos. En uidetis mundum uoluptatibus atque diuitiis plenum, in quo nihil oculo caduco displicere potest, at huius peregrinationis uideamus exitum. Uallem obscuram fuliginosa repletam caligine sub finem horizontis perspicue cernitis. Anima & Corpus. Cernimus quidem. Spiritus. Quum hi qui latam ingrediuntur uiam eo peruenerint horum solatia uertuntur in tormenta, quorum nullus est finis. Si uelitis aurem attentius exhibere, potestis hinc ululatum percipere, nisi uos impediat eorum gaudii rumor, qui tam anxie tendunt in sui ruinam. Anima & Corpus. Audimus profecto, sed qui fit, ut isti huc non redeant? Spiritus. Quia miseriae ual133 lem hanc non uident, quousque postremam poenitentiae uiam praeterierint, post quam non est reditus. Anima & Corpus. Sunt igitur alie uie, per quas ab eo graui periculo deflectere possint? Spiritis. Imo duae laterales tantum in dextram huc ad nos ut uidetis uergentes. Ab hoc in quo iam sumus loco per Chrystallinam arcem oportet omnes facere transitum qui resipiscunt, ut que uidetis nunc uideant ipsi. Anima & Corpus. Miramur quod miseriae uallem non uideant prius. Spiritus. Mirum non est, quia plana est uia, facilis & grata, homines alliciendo seducens, tum in plano quouis breuis apparet horizon, si huc ut nos ascendissent, utriusque uiae percepissent exitum. Anima & Corpus. Quo nomine uocantur? Spiritus. Lata quidem erroris, lateralium prior infirmitatis, posterior paupertatis, & haec in qua sumus, ueritatis uiae dicuntur. Quarumlibet in ostio positus est angelus Domini, qui tractus diuini Spiritus nominatur. Hoc in passu primo trahit omnes, cuius tractui se restiterint miseri mortales, laxantur habenae pertinacibus, quos uiam erroris ingressos adhuc expectat Dominus, donec aliquandiu mundanis abusi deliciis, per propriam petulantiam incidant in corporis infirmitates non immerito, cum per hoc in errorem tracti sint. Paucissimi 134 Metaphysici Tract. quos errores suos agnoscere contingit, per priorem resipiscentiae uiam ad locum hunc redeunt. Reliqua pars maxima, cum his qui primo non resipuerunt loco, pertinax ulterius progreditur. Nonnulli qui per infirmitatem castigari noluerunt, & alii qui nondum castigati sunt, in paupertatem propria causa permittuntur incidere, quorum paucissimi poenitentiae uiam ingrediuntur. Plurimi uero progrediuntur in errore cecutientes, donec in foueam cadant, a qua surgere non licet. Anima & Corpus. Paucos admodum uidemus per poenitentiae uias redire. Spiritus. Hoc impedit corpus. Corpus. At ego potius mori uellem centies, quam latam in finem usque uiam perficere. Spiritus. Quia uidisti sic loqueris, at uide sis huius memor in posterum. Corpus. Quocunque uos ieritis proptissimum sequar, sed priusquam discedamus hinc, dic precor, qui factum est, ut & nos latam non simus ingressi uiam? Spiritus. Quibus primum Domini tractum recipere datum est, Deo non sibi ferant acceptum. Corpus. Trahuntur tamen omnes. Spiritus. Uerum est, at omnes tractum non recipiunt. Corpus. Quenam est huius occasio? Spiritus. Quod in biuio existentes oculos magis ad sinistras uanitates, quam ad hunc dextrum aquae uiuentis fluuium, tam admirando fluentem artificio de montis, in quo iam sumus apice deflectunt. Corpus. Quod est monti fluminique nomen? Spiritus. Utrique primus Domini tractus. Corpus. Sunt ne alii tractus praeter los quos iam exposuisti? Spiritus. Plurimi sunt inter hos medii, qui fentiuntur ab omnib. in propria conscientia, sed parui fiunt ab his qui nolunt, ut antea dictum est, recipere. Corpus. Quid est quod in isto ducis admirandum fluuio? Spiritus. Uidisti tu uel quispiam unquam de tam sublimi loco descendentem aquae copiam fine strepitus horrore maximem? ignoras etiam pendentem aquam ultra quod mundi motus superat, quantumuis intrepidum hominem, uel in terra Martem ipsum ( si quis existat ) excitatione soni, uentique terrere posse, ueluti plurimis in locis uideri potest? Corpus. Certe quibusdam in collibus fui tantum, de quib. aqua defluens a ponte satis remoto perterrefactos & agitatos uento pretereuntes quantumcunque fortes deiicere potuit, nisi quadam industria uiribusque reassumptis eorum uicissent animi, transitumque sibi fecissent. Spiritus. Primus hoc loco tractus est adiniratio fluuii, quam & aquae degustandae maximum desiderium & gustum, eius originis uisende plurimus & intensissimus amor subsequitur, qui degustantem etiam, ut ferrum Adamas, huc allicit, ut quae discrimina rerum sint uideat. Corpus. Nunquam ego hoc per meipsum considerassem, etiamsi locis inferioribus cotrarium accidisse uiderim. Spiritus. Oculi tibi carnei sunt, qui non percipiunt ea quae mudum superant. Qui res tantum superficialiter, aut ex manifesto uident, non putant aliud in rerum natura fore, praeter id quod sub sensus cadit: huiuscemodi homines quotquot sunt, non contingit huc ascendere, nisi spiritus eorum Domini tractum ex fluminis montisque mirabili consideratione, specialique dono sentiant & recipiant. Corpus. Hoc unicum adhuc abs te scire cupio priusquam discedamus hinc. Quid sibi uult ad amoenissima loca tam difficilis aditus, cum propter itineris asperitatem exiguitatemque, tum ob huius & fluminis protractum rectissimum, ut uix protenso filo quid rectius delineari possit? Spititus. Uideo te corpus meum libenter hic moram protrahere, quo diutius mundanis laruis & fucatis oculos pascas: hos te saepius, etiam si de dextris petas, ad sinistram detorquere, mihi suspicandi praebent ansam, haec te non tam sciendi curiosa cupiditate percontari, quam quod postqua hinc recesseris, mundi conspectu priuatum iri te uideas. Corpus. Missa faciamus haec, responde saltem. Spiritus. De difficultate, qua tibi satisfiat, intellige primum ad gloriam alia quam per crucem uia, non secus ac ad ardua quaequae, quam summo labore nullus patet aditus, ut facile partorum leuis, & difficile grauis existimatio foret. Asperitatis leuitas, ut mortis uita, non minus quam exiguitatis amplitudo finis est. Rectilinium etiam & carens ambagibus esse debet omne quod in Ueritatis semitam ducit. Iam habes quod optas, nec est quod moremur amplius, tu sequere nos. Corpus. Postremum hoc esto. Spiritus. Omnia nunc audisti quae necessaria sunt, nihil moror. Corpus. Saltem Anima tu mecum tantisper mane. Anima. Nec te, nec spiritum libenter desero, tacui tamen donec utriusque rationes audiuerim, placent quae spiritus loquitur, quae tu, nihil praeter moram adferunt auribus meis. Corpus. Uideo nunc me uictum iri miserum. Spiritus. Uere miserum, sequere nos ut foelix nobiscum fias. Corpus. Utinam, at ego solum quid contra duo? Spiritus. Tace, post paucos dies sola cum solum ages. Corpus. Quid hoc audio, tu forte nos qui Dux noster es auios deseres? Spiritus. Absit uobiscum ero dum eritis. Corpus. Aperias igitur quid hoc aenigmatis uelit. Spiritus. Prout oculi, sic intellectus & omnia quae possides carnea sunt. Corpus. Fac saltem intelligam. Spiritus. Quid si quae tibi sunt ob oculos non percipis, ea quae non uides quum dixero, qui percipies? Corpus. Supra quod miseris me torquet modis lapidosum, strictum & spinosum iter hoc, uerbis tuis massam hanc per se grauem aggrauas. Spiritus. Non nisi conor subleuare. Corpus. Ita non feceris. Spiritus. Qui factum uelis? Corpus. Aperta loquendo. Spiritus. Non didici quae tua sunt. Corpus. Nihil tecum solum efficiam. Heus Anima mea quam semper charam habui, non loqueris? auxilium non praestas amico fidissimo? Anima. Dubia sum inter uos, alter utrius partem aequaliter gero. Corpus. Tamen Spiritum quam me sequeris libentius. Anima. Deliras omnino. Corpus. Utinam in itinere biuio mansistem. Anima. Id fecisses. Corpus. Praeter te non potui, qua sine possum nihil exequi. Anima. Nec ego praeter Spiritum ualeo gradum sistere, sine quo te sine sim necesse est. Corpus. Siccine tu parabolice loqui tam breui didicisti tempore? Spiritus. Non nisi simpliciter, sed quae nuda est oratio sicuti tenebris inuolutum es, amphibologica uel allegorica tibi uidetur. Corpus. Uobiscum nis effecero, tacebone sicut ipsa tu dudum ut haec in posterum Anima reseruares mihi? Anima. Nil nisi bonum. Corpus. Spiritus te seduxit. Spiritus. Minime uerum, at ego ipsam & te huc ad salutem duco. Corpus. Dicis tamen. Spiritus. Credes non antequam uideas. Corpus. An tu me caecum ducis? Spiritus. Optime, nec uerius un quam loquutus es. Corpus. Uaeh intolerabile scoelus, oculis mihi tu me meis carere persuadebis? Spiritus. Imo docebo. Corpus. Audiam quaeso. Spiritus. Uidisti nos in radice montis Domini tractus bibentes de fontis amoris? Corpus. Non bibistis. Spiritus. Ecce iam tu caecitatem tuam aperte fassum es. Corpus. Cur non iussistis & me uobiscum bibere? Spiritus. Quia non poteris, donec nobiscum uideas. Corpus. Quando tandem id fiet? Spiritus. Quum tu nobiscum uniendis unum fueris. Corpus. Rursus quando? Spiritus. Quum ad ueritatis arcem simul deuenerimus. Corpus. Acceleremus ergo ne diutius uidens, cecum dicar. Spiritus. En ad arcem primam Chrystallinam appulimus, pulsabo. Corpus. Quid opus est? porta caret forib. Spiritus. Non decet peragrinum aduenam alienos ingredi lares, non prius petita uenia, Introduci nos iube quisquis hic imperas. Philosophia amoris. Quis rarus admodum hospes acclamat? Spiritus. Tres Philosophiae discipuli. Philosophia. Quid hic quaeritis? Spiritus. Philosophiam addiscere. Philosophia. Ea que didicistis iterum discere quid opus est? Spiritus. Carduos hucusque pauimus, ad foeliciores beras anhelamus. Philosophia. Betis implere uentre cupitis? Spiritus. Quouis meliori quam antea pabulo, nam quas pauimus herbas, pungentes nunc a sinistris mox a dextris inter dentes spinas reliquerunt asperrimas, quae nobis escae talis praebent nauseam. Philosophiae. Audio uos rudioribus quam Schola nostra ferat imbutos esse: uerum quia non solemus reculare quotquot ad nos ueniunt, introducemini, non prius tamen quam ante portam deponatis cornua. Spiritus. Praesto sumus iussis obtemperare tuis. Philosophia. Moris est apud nos recentiores discipulos examinari. Spiritus. Esto. Philosophia. Quid Philosophia? Spiritus. Amor est Sophiae. Philosophia. Sophia quid? Spiritus. Ueritatis est omnium summa sapientia. Philosophia. Quid amor? Spiritus. Cognitae ueritatis est insatiabile desiderium. Philosophia. Unde haec habes? Spiritus. A Domini tractu. Philosophia. Per quos? Spiritus. Per eos quos docuit prius ut alios docerent. Philosophia. In Uniuersitatibus quid audistis? Spiritus. Inanem Philosophiam. Philosophia. Quid haec docet? Spiritus. Contentiose rixari, pro & contra ( quod aiunt ) pertinaciter argumentari. Philosophia. Pro & contra. Quae chimera bestia est haec? Spiritus. Non sat scio quod sophismatum genus, hoc nunc ad dextram, in sinistram modo partem, instar hominis cereum habentis nasum detorquere licet a nasutulo forte quopiam, qui cum isto retilicio caeteros immerito reprehendisset, eodem ut aliorum euaderet manus excogitatum. Philosophia. In quem finem? Spiritus. Ostentationis doctrinae causa. Philosophia. Est itaque doctrina fallax? Spiritus. Ea saltem quam audiuimus, quae quicunque magis imburi sunt, sapientie minus habent. Philosophia. In eo uere sapis eos maxime sapientes fore, qui circa perceptibilia minus intelligunt. Antequam intretis huc, oportet in matriculam Scholae nostrae describi nomina uestra. Spiritus. Spiritus uel Animus mihi nomen est, huic Anima, tertio uero Corpus. Philosophia. Satis affines socii. Spiritus. Imo tres unico partu nati fratres. Philosophia. Inuocato prius uero lumine, sic mecum loquamini. O Pater Omnipotens Aeterne Deus, Creator omnium quae in coelis & in terra sunt, qui nos ad imaginem & similitudinem tuam creasti, non ut in nihilum nos redigeres, sed ut essemiis tibi ad gloriam, da nobis gratiam Spiritus Sancti tui, qua possimus intelligere, & scire quaenam sit uoluntas tua, ut auxilio tuo faciamus eam, in tuoque lumine uideamus lumen, & ueritatem amore prosequentes eam assequamur. Amen. Ingredimini iam ad gloriam Dei, uestrique salutem Amoris philosophici portas, & gymnasium in quo docetur amor perpetuus. Assidete dapibus, ut quisque suis potu ciboque reficiatur. In primis Deum oremus. Oculi omnium in te sperant Domine, & tu das eis cibum in suo tempore, manum tuam aperis & reples omne quod uiuit benedictione. Non ex pane solo uiuit homo; sed ex omni uerbo quod procedit ex ore Domini. Corpus ede bibeque tibi que sunt apposira corporea, tui sodales cibum non ore, sed aurib. hauriunt; eorum ego nunc habebo curam. Spiritus Animaque benignas aures adhibete. Quamquam a tractu Domini primo uos per eius Angelum audiuisse non dubito, studii cognitionisque Philosophicorum efficaciam: tamen corporis mole tunc grauiores quam futuri modo, uix potuistis omnia ferre, pretium opere fuerit, antequam ad amoris fontem ueniatis, obiter ea repetere quae hic necessaria uidebuntur. Ante lapsum Adae nec lata sinistraque uia, nec miseriae uallis extiterunt, sed undique patebat aditus ad haec foelicissima loca. Post primam hominis inobedientiani, Dominus uiam hanc amplissimam eo tempore, nunc in strictissimam difficilimamque semitam ( uti uidetis ) restrinxit, in cuius ostio collocauit Cherubin Angelum ancipitem gladium suis manibus tenentem, quo quidem arceret omnes ab introitu foelicis patriae. Hinc deflecteres gradum Adae ilii, propter peccatum primi sui parentis, ad sinistram sibimet latam uiam extruxerunt, quam euitastis. Longo postea temporis interuallo De O. M. secrera secretorum suorum introiuit, in quibus amore miserente, accusanteque Iusticia conclusit Angelo gladium irae suae de manibus eripere, cuius loco tridentem hamum substituit aureum, gladio ad arborem suspenso, & sic mutara est ira Dei in amorem, seruata Iusticia. Quod antequam fieret, fluuius iste non erat uti iam in le collectus, sed ante lapsum per totum orbem terrarum expansus roris instar equaliter, postea rediit unde processerat. Tandem ut Pax & Iusticia sunt osculatae se, descendit affluentius ab alto manas aqua gratiae, totum nunc mundum alluens. In sinistram partem qui deflectunt, partim in arbore suspensum gladium uidentes, eiusque noscentes historiam, quia nimium insiti mundo sunt, praetereunt. Nonnulli uidentes eius efficaciam, perquirere negligunt. Alii nec uident, nec uidisse uoluissent. Hi recta peregrinationem suam ad uallem dirigunt omnes, nisi per hamos resipiscentiae uel poenitentiae, nonnulli retrahantur ad montem Syon. Nostro iam soeculo, quod gratiae est, mutatus est gladius in Christum Seruatorem nostrum. qui crucis arborem pro peccatis nostris ascendit. Haec omnia legum naturae, diuinaeque rum gratiae tempora denotant. Nunc audite quis errorum uiae mundique fabricae prius status existat. Dixit Deus Adamo post lapsum. In sudore uultus tui uesceris pane tuo, & in dolore pariet uxor tua, maledixitque terrae propter hominem, & sterilis facta fuit, quae nullo cultu prius, sed affluentia coelesti tantum, producebat fructum abundantissimum: at licet nunc humanis agitata sit laboribus, tribulos & spinas uix ferre uidetur. Ab eo tempore quo ueritatem exuit homo, de uictu & amictu quaerendis, eum anxium reddidit ipsa necessitas, quae studiorum est mater altera, primarum etiam artium inuentrix, ut agriculturae pariter & pastoralis exercitii. Coeperunt itaque primi sincerique homines querere, quibus carere non poterant: impuri non solum ea, sed per fas & nefas usurparunt omnia quae suis uiribus inferiora fuerunt. Nuditas docuit primum hominem carnes frondibus tegere nudas, tandem industria paulatim ( ut moris est ) aucta propter necessitatem, pellibus animalium operire: mox inde fames, fodere, serere, suoque tempore messem colligere, gregis, armentorum, pecudum & pascuorum habere curam, & alendae familiae, moribus, naturaeque legibus docendae conseruandaeque pacis, ab imbrium & temporum iniuria, casis tectisque sese nec non armenta sua tueri: tota primae fuit haec necessitatis anxietas. His artibus primi patres aeui contenti loetique uixere pacis temporibus. Terra postquam repleta fuit, non potuit sufficere, ut quisque portionem haberet eius, & agricolae forent omnes uel pastores. At oportuit aliis alios inseruire diuersimode qui non habuerunt. Amictus & fabricae diuersa genera produxit curiositas, inde sartores, sutores & fabri, quos acus & malleus comprehendunt sumpserunt originem. Horum diuitiae laborem partae quaesierunt otium apud nonnullos, qui sibi tantum agri compararunt, quantum uictui supplere potuit, amictuique Penes feliquos augmentum, qui considerantes rerum penuriam unius, & alterius abundantiam loci, mercimonium exercuerunt: hinc uectores, & animalium baiulantium actores uel agasones prodierunt. Nec uictus ratio caruitur suis artibus: nam pistores, furnarios, laniones, coquos & oenopolas excogitauit, in peregrinantium commoditatem & solatium. Haec ab initio bona fide tantisper administrata sunt omnia, donec proprium commodum, odiumque fraternum irruperunt, a quo tempore mutata sunt hominum ingenia, tantaque possidendi fames, quantum opulentia creuit in hunc usque diem, quo nemini nemo nec sibimet fidere coepit. Commodo quisque suo casas in splendidas mutauit domos, quae tandem in pagos, oppida, castra, ciuitates, & suburbana in urbes excreuerunt, ab odio non immunia tamen. Postquam temporis iniuria homines ignauos, qui non proprio sed alieno labore uictitare uolunt, simul & bellum peperit inter uicinos potissimum. Hoc fossis, moenibus, aggeribus & propugnaculis, in defensionem iniuriarum, dedit initia. Contra uitiorum pasta, quam otium fore scitur, bombardarum atque tormentorum execrabile genus diabolicum attulit ab inferis, quo totius humani generis ( nisi diuino cautum esset auxilo ) rueret societas, quae quidem nouarum artium ultima conclusit mundi fabricam. Et propter dictorum uarietatem pulchrum appellant mundum, qui diligunt eum: at uos auditores iudicate quae nam sit eorum pulchritudo, que quanto magis abundant, tanto quieta minus, at magis anxia sunt. Quae mundum, ut audiistis, concernunt, omnia labilia, nec est qui pilum horum pauper uel diues per mortem secum deferat. Uidete igitur in quibus spem sibi reponunt miseri mortales, & quanta cura sibi conparant nihil, quod eos perdit. Nunc audite quaeso soeculi transitorii peregrinationem huius, errorisque uiam. Aetatis anno ter septeno peracto, biuium electionis maxima pars aggreditur, omniumque curius per Angelum Domini tractus hamo retardatur. Uerum plerique sub eo repentes, alii transilientes, & maxima pars dum paucissimi trahuntur inter hamu & introitum erumpens uiae, salutem fugiunt omnes quotuquot hunc euadere tractum conantur, nulloque freno mundum ingradiuntur. Horum pars potissima deliciis & mundanis abusi uoluptatibus, in paupertarem a Domino Deo misericorde sinuntur incidere; qua retrahantur ad priorem resipiscentiae uiam: sed inutile prorsus humanum genus; cui Deo resistere iam innatum est, non desistit media quaerere quibproprio conatu laqueos euadat; quos sibimet posuit, ab eo non petens auxilium, a quo dependet omnis misericordie munus. Hinc factum est, ut in sinistram uiae partem officinam sibi maximam extruxerint, in qua quidem officiorum genus exercetur omnehuic domui praeest Industria, quae cunctos praeter ignauos pigrosque recipit. Ab una parte quorumuis studiorum officine literariae positae sunt, ad quas illi se recipiunt, qui sua literas incuria reliquerant. Isti plerunque sese conferunt ad manuales officinas ab altera parte sitas, in quib. experiuntur ea quae literis a sapientioribus olim commissa fuerunt, ne sicut prius inexperti rerum, litera sola ducantur in opiniones fallaces. Alii qui suo damno mercaturam exercuerunt, ac illi qui manualibus incumbentes artibus in pauperiem lapsi sunt, nouas rerum formas, inaudita nec uisa dies ac noctes somniant, quae mercatoribus mercatores, & mechanici pretio quibusuis passim exponunt, ut sua damna cum resarciant, tum ad opimiora perueniant. Quae postquam adepti fuerint, ab Industria recedentes, in secundam tendunt mundi regionem, per infirmitatis pontem facientes transitum, ante quem secundus Domini tractus oues perdiras ad ouile uerum conatur adducere, harum paucissimae resipiscentiae uiam ingrediuntur, caeterae pontem pertinaciter transeuntes, bonis iam industria partis, liberius utuntur quam prioribus. At quia bonus Deus eos retrahere uellet, infirmitates in eos dominari permittit, tum rursus ut prius remedium a se querentes, ad Xenodo chium etiam a sinistris per eos constructum, & per maximum confluunt, cui Medicina preest. Ibi Pharmacopolarum, Chirurgorum & Physicorum ingens est copia, quodque quisque suum exercet officium. Sanitate iam recuperata, non sicut antea ditiores facti, sed diminuti bonis abeunt, pontemque senectutis maxima pars eorum inuito tractu Domini praeterit, uno uix aut altero uiam ingrediente postremam, quae poenitentiae dicitur. Ubi iam ad mundi regionem tertiam deuentum est, nil praeter incuruata senum uidere dorsa, rugas facierum, claudicationes, lamentationes, suspiria, reliquorum etiam id genus tediorum audire licet. Quaequae cuique sua facta manent, donec ad postremum hospitium appulerit, in quo seuerus admodum hospes, nullius parca manu separationis aculeum corporis ab anima laxat arcumortifero. Quid inde fiat, ignoro libenter iudicium Deo, cuius est, relinquens. Mundi fabricae, peregrinationis humanae, ac erroris uiae statu cognito, uideamus quis Ueritatis uiae sit exitus, ut oppositorum debita comparatione facta cognoscatis, utra uel erroris, aut Ueritatis uia sit Salutis. Audiuistis antea gladium Angeli primi tractus ad arborem supra fluminis ripam suspensum fuisse, cuius ( nunc tempore gratie ) loco pendet ob oculos nobis Deus Deique filius, generis humani restaurator Christus. Is efficacius praetereuntes amore suo manifesto, nullisque uelato figuris, quam Magnes ferrum attrahit, ni forte mundi fex & allium obstet. Qui cunque per amnis ( ut supra dictum est ) eminus apparentis admirationem, & amoris inexhausti cominus oblatum exemplum tracti sunt, ad nos huc se conferunt, nec minus ac uos quotquot Ueritatis ministrae sumus, eru diendos libenter suscipimus, ut in posterum audietis latius. Priusquam tamen id fiat, sum ptis iam cibo & potu, gratias agamus Deo, qui dedit omnia quae necessaria sunt omnibus. Agimus tibi Deo Patri gratias immortales, quod nos cum uerbo creaturisque tuis alere, tum in hunc locum usque perducere dignatus es, ad spem uite melioris: fiat uoluntas tua, qua perficiatur in nobis, quod per te solum inceptum est. Amen. Nunc ad amoris fontem nos conferamus ut bibatis. En sitim extinguite uestram, non amplius Animus uel Spiritus, nec Anima, nec duo deinceps uocabimini, sed Mens unica fortior, ut facta resistere possis inimico tuo corpori, quo cum tibi luctandum erit uiriliter, donec ipsum naturae cursum perficiens a te separatum actu fue rit: postmodum est quod idem at purius defecatiusque tibi diuino mysterio coniungendum iterum speres, ad gloriam eius, qui cun cta condidit, salutemque tui. Quinam tibi sit pugnandum audies a sequenti gradu quarto Frequentia, quam uos adeuntes, modo comitabor in primum usque lapidem. Interim totius uiae ueritatis progressum obiter uobis ob oculos depingam. A Frequentia recedentes & instructi peruenietis ad Sophiae castra, quibus excepti, longe uehemen tiori quam antea cibo reficiemini. Hucusque lac solum degustastis: nam donec robustiora facti, robustiores ferre ualeatis, adhuc estis paruuli. Uirtus nempe Sophiae docebit quantus sit amoris ueri fructus, quantamque Menti delectationem corporis adferat succubitus, utpote non minorem quam pro palma certati cum inimico suo militi uictoria. Demum ulterius ad Potentiam sextum gradum transibitis, a qua Uirturum addiscetis exercitia nedum cognoscere; uerum etiam exequi. Haec postremo ducet uos ad septimum & ultimum Philosophiae gradum, utpote miraculum, in quo mundi martyria fiunt gaudia. Breuiter huius uie finis, eternae uite gaudiique perennis & perpetui primum est initium, ad quae uos ducat ulterius qui uos hucusque perduxit Omnipotens & Misericors Dominus Deus, hic uobis inde sit comes reliquus: Ite, foeliciterque ualete fratres: Corpus loquitur. Hui quis mihi nunc factus est comes? ubinam es Anima mea? Mens. En adsum, quid me uis? Corpus. Non te uideo. Mens. Iam iterum ut prius te caecum esse fateris. Corpus. Ubi ergo Spiritus meus est? Mens. Et me tibi praesentem quaeris? Corpus. Deus bone, unico uos ambo nunc ore loquimini? Mens. Quid mirum, an eius es immemor quod supra dixi te solum cum unica rem habiturum, dum conquestum es cum duob. agere te debere? Corpus. Quid audio, nunquid oculos meos fascinastis? Mens. Absit a me fascinum. Uerum haustu simul ex amoris fonte facto reducti sumus in unam, ut non amplius cum duob. tibi preliandum fore putes, at cum unica Mente. Corpus. Mens plurimis initium est, ut mensae, mensurae, mensibusque. Mens. Utinam & mensam mensurare didicisses tuam, & mensium tuorum futurum esse finem recordareris. Corpus. Mirum dicis, absque cibo me uiuere scis impossibile. Mens. Hoc & aliud scio, non ex solo pane uiuere hominem, quod ignoras. Corpus. Ex quo tu uiuis? non adhuc te comedentem uidi. Mens. Rursus tuam caecitatem adfers in medium. Corpus. Qui sic? Mens. Ex omni uerbo quod procedit ex ore Domini uiuo. Corpus. Utinam & mihi sic uiuere liceret absque labore. Mens. In posterum & tibi ( non antequam tu moriaris tamen ) licebit. Corpus. Durum nimis commemoras. Mens. Non nisi iucundum. Corpus. Mortem iucundam facis? Mens. Imo his qui nouerunt eam. Corpus. Nouistine? Mens. Maxime noui. Corpus. Depinge mihi precor eam, que se timendam praebet omnibus. Mens. Libentissime tibi hac in re nunc obsequar. Nemo hanc metuit praeter te. Corpus. Tu non? Mens. Nil minus. Corpus. Insanis prae nimia sapientia plus dictu. Mens. Tu. Corpus. Scio tamen omnes hanc abhorrere. Mens. Rere. Corpus. Ut intelligaris loquere. Mens. E re dicam ut intelligas. Mens hominis immortalis est, ideo mortem non timet, imo uirilite illam superat: Corpus uero morti subiectum est omne, quapropter eam apprime formidat. Corpus. Qui scis quod morti Mens non subiicitur? Mens. Scitur ex eo scilicet. Omne quod ex morte sumpsit originem est mortale, quod autem ex uita primordium habet, no moritur, nec id quod inter uitam & mortem est medium adhaerens uitae. Corpus. Obscura nimium loqueris. Mens. Non nisi clara. Corpus. Quid est uita? Mens. Corporis est & Spititus unio, uel cohaerentia. Corpus. Quid ergo mors? Mens. Est uitae priuatio. Corpus. Hoc non euasi doctius. Mens. Audi, quam tu mortem existimas, haec mihi uitae est initium aeternae, iucundiusque nihil nobis accidere potest, modo tibi molesta non foret. Uerum tu detestaris eam, quod scias hac te mundanis priuari deliciis, at ignoras inter has & eterna gaudia minorem comparationem similitudinemque fore, quam inter fel & mel aliquando sciam degustasse te. Tandem ut melius hanc differentiam cognoscas, est quod consideres id quod scis, omnium nempe quae tibi possunt unquam accidere uoluptatum huius mundi continuationem: taedium ( ut potius dicam ) nauseam, & quod longe deterius est, infirmitatem & nonnunquam immaturam inferre mortem. Si nunc cibum appetas, postquam aliquoties uentrem eo repleueris, alium quaeres, quo quum satiatus fueris, iterum alium. Nec cessabis unquam in hoc mundo quaerere, quod non inuenias uotis non satisfecisse tuis. De potu quid, interea dum per gulae canalem transit, oblectat, eo dum amplius intrare non ualet, plurimum torquet, nec ab eo potes abstinere quod occidit, mortem tamea quam tibimet infers metuis. O miserum & insatiabile Corpus, quod ab eo cauere non scit quod nocet, idque timet quod ipsum est & facit. Uides ergo brutis humanum Corpus Menti suae disionum, infoelicius esse, cum irrationalia nihil praeter sibi necessarium appetant. Rationalia uero minime quod opus est, at magis quod necat sollicite procurant. Ad ea iam deueniamus quae in corporis usum extra ipsum expetuntur, ut sunt omnis generis diuitiae, propter quas indies miris diuersisque modis torquentur hominum corpora Mentem non assequuta. Quid non moliuntur, quae non humana pectora subeunt pericula, quibus Animam in exitium, & Corpus miserum distrahant ab Animo, non alia de causa, quam ut sibi de proprio corpore fingere possint idolum? Quod bysso, purpureo, coccinoque tor quibus & armillis adornatum supra Deum tacite non uerentur adorare. Maiorem suiipsius quam alterius idololatriam hanc esse quis ibit inficias? Aut mortem horum esse finem deliciarum omnium, & mortis initium aeternae? O Corpus ignarum nihil praeter ipsum te formidas: nam ex te mors per appetitum initium sumpsit, nihil etiam appetis quam quod ex te est, utpote corruptionem, quae mortem inducit quam times. Uide igitur quam tu tibi met minime constes, quanque aliis, cum tibi non possis, resistere ualeas. Resipisce quaeso dum potes nobis adhaerens, ne tarde nimis cupias. Ad Frequentie nunc hortos peruenimus, ibi te plura de hac re licebis audire. De quarto gradu. Caput Quintum. Quicquid amore quis prosequutus fuerit, idipsum nisi frequentauerit, eius extinguitur affectio. Quapropter non inconcinne dicere possumus, alimentum amoris esse Frequentiam, quam nunc aggrediamur. Mens. Salue plurimum o Frequentia. Frequentia. Uos quoque saluere iubeo gratissimos aduenas ac hospites. Unde quaeso? Mens. Ab amoris Philosophia, hac ad Uirtutis & Sophie castra Facimus iter. Frequentia. Recte. Moram apud nos faciatis rogo tantisper, donec peregrinationis uestre suscepti labores, aliqua refecti quiete, subleuentur. Mens. Libentissime tibi hac in re quidem obsequemur. Frequentia. Intrate igitur assiduos hortos, & his que In eis sunt, ut uestris libere fruamini. Mens. Gratias ingentes agimus tibi. Frequentia. Non mihi, sed ipsi quorum sunt omnia, Deo scilicet. Accumbite, parata sunt ea quibus uos excipere possum. In primis Deum oremus. Alere nos digneris o Pater Omnipotens benedictione tua. Amen. Cura teipsum o Corpus interim dum ego Mentem cibauero. Mens audi. Cum Frequentia sit concepti circa Ueritatis amorem perseuerantia, non est alius quam per assiduitatem ad uirtutes aditus. In isto loco nulla requies, hinc fit etiam ut hic torpori nullum aedificium extructum uideatur, sed sub dio uigiles colonos horti uirtutum experunt. Uidesne terram hanc? nisi continuo repurgaretur, pro suauitatis floribus & herbis, quae producit, nil praeter carduos & urticas redderet. Non alias de corpore quod circunducis eueniet si torpueris. Hoc tibi datum est in coloniam, ut horti diu noctuque mihi commissi fuerunt. Quicquid in eo lolii supercreuerit, auferendum est tibi. Non melius illud euincere poteris, quam ubi crapulam abstuleria ea nimirum est, que somnolentiam & pigritiam inducit. Otium quoque tolles, ut uitiorum potissima radix pereat. Nihil praeter necessarium corpori concesseris, quicquid superabundabit, excrescet in uitium. Audisti superius quid corpori sit necessarium, quid salutare nunc sit audias & tibi. Corpus corrigere si neglexeris, male tibi propter illud erit & illi, quia tua non illius est ratio, quam abiicit, tibi commissam ( ut etiam est ) cognitionem Dei putes. Quapropter nec tu propter illud excusaberis, cum illi Pedagogi loco sis, nec illud propter te, quia prius e libero seruum se fecit. Uide igitur qui cum hortis agam, duobus modis eos curo, uidelices eradicationis & irrigationis. Priori supercrescentes herbas inutiles radicitus euello, ne bonas augmento supprimant. Itidem cum tuo corpore facias oportet, malas cogitationes & inimicitias a te reiiciens prius, & sic ab omnim malo coercebis illud opere. Non decet unum docere praeceptorem, & aliud facere. Si peccandi dederis occasionem Corpori, cur illud reprehenderis quaeso? Corpus nihil imaginatur: Animus est qui speculatim num tacitas operationes exercet, quas demum Corpus conatur exequi. Conceptio Mentis est, Corporia autem executio. Si lolium euellerem herbam, & interim semen eius in terram spargerem, quid aliud praeter idipsum quod corrigerem irerum committerem ultro? Uide igitur ne Corpori plus quam ualeat adscripieris. Uerum est quod ipsum ad prauos conceptus exequendos magis: pronum sit, eisque plus quam bonis miliies delectatur. Quapropter mala queuis abiico cogitata; quorum in locum bona substitae, nil nisi bonum operari poterit, uel ab omni malo desistere. Haec est una Corpus uincendi ratio, alteram audi modo. Si hortos meos ab inutilibus duntaxat uindicarem, certe parum aut nihil essem operata, cum alia longe plus necessaria cura sit eis quae sata sunt adhibenda: scilicet irrigatio uegetabilium, alimenti pars altera, qua sine uegetare non possunt. Sic etiam aqua uiua Corpus irrigabis tuum, que Dei uerbum est, hoc noctu diuque meditare, praeter hoc nihil, ut Corpus aliud quam idipsum nec loqui, nec facere ualeat. Uides iam agris uel hortis optime comparari posse corpora, quod etiam fecisse Christum Seruatorem nostrum in Euangelio legimus. Bonum semen quod in bene cultiuatam terram cadit, fructu bonum adfert; non secus Dei uerbum quod super cor molle ceciderit, Corpus alet eius, cuius nem pe cor contritum, & humiliatum fuerit. Certum est a primi lapsus tempore sicuti lapides indurata hominum corda fore, quae nisi uerbo Dei mollificentur, dura manent in aeternum. Pharaonis cor a uentre matris ( ut omnium corda sunt ) durum fuit, at quia uerbo Dei mollicatum non fuit, induratum remansit, nec propterea dicendum, quin & du¬rius postea factum fuerit. Deo rebelles & inimici nascimur omnes, talesque manemus, donec eradicetur ex nobis inimicitia per summum Agricolam, cuius te ministram, o Mens exhibe. Semen habes, agrum & aquam, nil aliud amplius deficit, quam labor assiduus, non interruptus. Nunquam cesses oportet ea reuoluere quae iam audisti, tum audies, alias per intermissionem inimico tuo locum dabis. Haec sunt quae tibi dicenda commisit hera Uirtus, a cuius Sapientia latius doceberis. Ingentes & immortales Deo gratias agimus, qui corda nostra suo lumine dignatus est illustrare, uerboque suo reddere molliora. Amen. Foeliciter ito frater, & Uirtutem perito. Uale. Mens Corpus siosim alloquitur. Audistin quidnam Frequentia dixerit? Corpus. Audiui quidem. Mens Quinam arrident? Corpus. Non usque adeo, Mens. Qui sic? Corpus. Omnia de me dicta sunt in quem uero finem tendant nescio. Mens. In tuam utilitatem foelicitatemque. Corpus. Faxit Deus. Mens. Dic quaeso, scisne post hanc aliam futuram esse uitam? Corpus. Scio quidem. Mens. Scis etiam post mortem perpetuam esse mortem? Corpus. Non ignoro. Mens. In hoc mundo uiuendum est tibi, ut in aeternum uiuere - possis. Corpus. Quid aliud facio? Mens. Indies moreris magis. Corpiis. Insanis. Mens. Audi, uiuit in hoc mundo, qui mundo moritur, & Christo uiuit. Corpus. Quis hoc intelliget? Mens. Non audisti in Euangelio, quod nisi granum frumenti cadens in terram fuerit mortuum, ipsum solum manet. Corpius. Quid ad reme Mens. Tu granum illud es quod in terra cecidit, quia tu nil nisi terra es. Corpus. At audiui Frequentiam ad uerbum Dei granum in Euangelio retulisse. Mens. Iam audio parum animaduertisse te. Corpus. Equidem. Mens. Non es bonus Theologus? Corpus. Sis tu mihi. Mens. Uerbum hoc, mortuum fuerit, significationem habet actiuam, si granum frumenti pro uerbo Dei sumptum fuerit, id est mortificauerit, alias male quis interpretabitur, qui uerbum Dei mori posse temere dicet. Sed optimus uidetur sensus iste. Nisi uerbum Dei cadens in corhominis illud mortificauerit, & passiue sic etiam intelligi potest, nisi Corpus & cor hominis que terra sunt, id est terrena, per uerbum Dei cadens in illam terram fuerint mortua uel mortificata, hoc est nisi granum illud receperit, & in utilitatem, aedificationem uel multiplicationem conuerterit, ipsum solum manet, id est, fructum non adfert. Uel Christiane magis, nisi granum coniunctum sit per unionem cum corpore mortisi cato, separata manent ambo sine fructucorpus. Et tu Theologie facis nasum cereum cum caeteris? Mens. Adhuc es rebelle Corpus, ad Uirtutem accelerandum esse uideo. Sed opportuno iam appulimus. De quinto gradu. Caput Sextum. Non alias quam assiduo labore habitus omnis acquiritur, frequenti rerum arduarum usu, nec non assuefactione reddimur ad molesta quaequae, uel quantumuis difficilia libenter sustinendum aptissimi, consequimurque uires, quibus grauia quaeuis leuissima fore uidentur ob spem rei desideratae. Quapropter ad hanc Uirtutem acceleremus. Mens iterium loquitur. O Sacra iube tuas nobis portas pandere. Uirtus. Quis es qui nos adire cupis? Mens. Duo sumus Philosophiae tyrunculi. Uirtus. Quid quaeritis? Mens: Uirtutem addiscere. Uirtus. Iustam rem petitis, quae nullo modo uobis negari debet. Quos antea praeceptores habuistis? Mens. Amorem Philosophicum, & Frequentiam. Uirtus. Gaudeo tales initia uobis dedisse. Quid uos ad haec studia capescenda mouit? Mens. Desiderium cognoscendae Ueritatis. Uirtus. Radix est & mater omnium quae Deus instituit Ueritatis cognitio. Sed in quem finem cupitis eam cognoscere? Mens. Ut eam exercere ualeamus. Uirtus. Erga quem? Mens. Deum & proximum. Uirtus. Bona quidem intentio, cui Deus foelicem exitum det precor. Quae sunt uobis nomina? Mens. Mihi Mens, Corpus huic nomen est. Uirtus. A quo accepistis ea? Mens. Ab Amore Philosophico Mens uocata sum, a uulgo Corpus nomen retinet. Uirtus. Quid Menti cum Corpore conuenit? Mens. Nihil omnino, sed omnia nobis in controuersia sunt. Uirtus. Quid audio. Mens. Mundum aegre fert Corpus relinquere. Uirtus. Salutem refugit omne quod mundum semel induit, & non nisi maximo labore potest ab eo retrahi. Fratres ingredimini, & quod in uestri gratiam praestare possum, aequi bonique consulito precor. Corpus accumbe tuis, uentremque tuum cura, Mens a me cibabitur. O Pater coelestis qui cunctos reficis, uerbo tuo ueritatis in uitam aeternam alere nos digneris. Amen. Audi Mens. Rerum Uirtus est uniuscuiusque rei Ueritas, & Ueritas efficacia per signum aut experientiam nota, & efficacia coelestis influentia. Quicquid ex coelo non est, Uirtus dici non potest; at eius simulachrum falsum. Depinxerunt olim nobis Uirtutes Philosophi; qui Deum ignorarunt, quia filium eius in quo Dei Uirtutes omnes patefacta sunt, non intellexerunt. Solent etiam recentiores alios imitati, Uirtutes in Theologicas, & Aethicas partiri, quo quidem inter doctos uiros absurdius dici nihil potest, quia Uirtus omnis est a Deo, ergo Theologica: quae dicitur Aethica, nisi ex Deo fuerit, nullo modo Uirtus erit. Romanorum in hostes fortitudo, pertinacia: magnanimitas, superbia: prudentia, fraus & dolus: abstinentia honoris ambitio, sic de reliquis: uitia potius quam Uirtutes fuerunt, quia non ad gloriam Dei, sed hominum patrata sunt facinora. Christiani Philosophi Ueritatem solam habent pro Uirtute, quam in fidem, spem, & charitatem diuidunta Ex his tribus & in his tota consistit Ueritas, & quicquid in his non reperitur, falsum est, tam in intellectualib. qua naturalib. Est enim sides eorum certitudo que audiuntur, hac ratiohe dictu est fidem ex auditu fore, quia quod ui detur, fides non est, sed scietia certa per oculum demonstrata. Eius testimonium praebet Scriptura S. Credidisti quia uidisti. Beati qui non uiderunt & crediderunt. Est etiam in rebus naturalibus ueritas quedam, quae non uidetur oculis externis, sed mente sola percipitur, cuius experientiam fecerunt Philosophi, eiusque talem esse Uirtutem compererunt. ut miracula faciat, cum insensata idem etiam uirtute sibi coelitus contributa praestare possint. In eo tota consistit ars, ut a suis compedibus huiusmodi Spiritus liberetur, non secus atque iam dictum est, Mentem a suo corpore liberam fieri debere. Corpus igitur carcer est, quo Uirtutes impediuntur Animae, Spiritusque rerum naturalium suas uires ut exerere non possunt. Talis & eiusdem est efficaciae Spiritus huiusmodi rerum insensatarum, pro sui subiecti ratione, qualis est in hominibus indubia fides. Est igitur hominum uirtus fides uera, caeterorum omnium, eorum est efficaciae ueritas. Exempli gratia, credere nollet in expertus rerum naturae Physicus, cadauer animalis uenenosi siccum & prorsus aridum, infecto ueneno uulneri uel apostemati pestifero superpositum, uirus omne penitus ad se trahere, quod Chymistis naturae Uirtutum scrutatoribus est notissimum, & ex ui Magnetica naturae compertum habent. Cum igitur tales non credunt id praestare posse naturam quod potest, indigni uirtutibus eius non merentur, ex ipsius naturae scriniis arcanum uel minimum assequi. Si etiam experimentum uiderint alicuius, non perquirent ulterius qua tandem ratione simile quid fiat, sed experimento contenti solum, utentur eo: hac in ignorantia maxima pars Physicorum haeret, hoc habet, inquit, a quo non est curiosius perscrutandumuerum Chymista Physicus non contentus experimento, nec quod a coelo habeat, sed a qua parte caeli perquirit Anatomiam creaturae magnae, cum ea quae de Microcosmo fieri debet comparationem faciens. Quod quidem quatuor modis & instrumentis efficere nititur, utpote Geomantia, Hydromantia, Pyromantia, & Astronomia Chymicis, non auguralibus. Geomantia terrarum in rebus naturalibus, aquarum Hydromantia, ignium Pyromantia, coelestiumque Uirtutum Astronomia nostrae sunt inquisitiones, quas Artifex amore Philosophico percitus libenter aggreditur, spe fretus ( qua etiam alitur ) ad eam rei peruenire se posse ueritatem, de qua sibi spes est insita. Patet igitur spem fidei stimulum esse, uel futurae certitudo ueritatis. Nisi quis certo sciat acquisiturum se quod prosequitur, friget in eo conatus, at ubi fide suam opinionem confirmauerit, Frequentia nimirum adiutus & ingenio, nihil non assequitur. Uerum hoc loco sidem per charitatem comprobari non est ignorandum, sicut etiam per bonum aut malum mota, bene uel male potest operari. Est igitur charitas actu bona fides exequuta. Quis de uera fide iudicare poterit alias, quam docuit is qui uera fides est, ab operibus eam esse cognoscendam. Nonnulli rem intelligentes a seipsa dixerunt incipiendam esse charitatem, quod sic intelligo. Hominem oportet Christianum, per Frequentiam sibi Uirtutis habitum & charitatis contrahere prius, antequam in alios exercere ualeat actu. Disce Mens igitur in proprium Corpus exercere Ueritatem & charitatem, uanos eius appetitus coercendo, sic ad omnia tecum promptum erit, quod ut fiat operam dabo, de fonte Uirtutis una tecum bibat, & ambo tunc unum facti, pacem habebitis in unione. Corpus accede ad fontem hunc ut cum tua Mente bibas ad satietatem, & in posterum non sitias amplius uanitates. O admiranda fontis efficacia, quae de duobus unum, & pacem inter inimicos facit. Potest amoris fons de Spiritu & Anima facere Mentem, sed hic de Mente & Corpore uirum unum efficit. Gratias agimus tibi Pater, quod filios tuos inexhausti Uirtutum fontis tui participes facere dignatus sis. Amen. Inunc uir prudens factus ad Potentiam, a qua constantiam addisces, & foeliciter. Uale. De sexto gradis. Caput Septimum. Quicunque uiribus destituti sunt, nedum imbecilles existimandi, uerum etiam ad ardua prorsus inualidi. Pariter & qui Uirtutem assequuti sunt, nisi hanc exerceat absque intermissione ( sicuti supra de Frequentia dictum est ) indigni sunt ad Potentiam acquirendam, qua resistere ualeant aduersis. Nam qui diffarigantur laborib. in hoc toto praelio Philosophico sustinendis, adhuc sunt impotentes. Est igirut ut Potentiam istam adeam. Uir iam factus homo Potentiam alloquitur. Aperi quaeso diua Potentia mihi. Potentia. Quis huc introduci uult? Uir. Homo Uir factus. Potentia. Un de huc prodis? Uir. A ’ Uirtute missus sum. Potentia. Cuius gratia? Uir. Confirmationis in Urtutibus, quas a ministra Ueritatis accepi. Potentia. Recte, sed qua ratione id fieri posse credis? Uir. Potetia quidem. Potentia. Cuius tandem? Uir. Ueritatis. Potentia. In quo Ueritatem esse putas? Uir. In Altissimi solius Uirtute sitam esse Ueritatem omnem minime dubito. Potentia. Iam confirmatione dignum exhibuisti te, quapropter animaduerte ad ea que tibi sum expositura. Potentia est accepte Uirtutis a Domino constantia. Non est quod quispiam putet se uel minimam Uirtutis scintillam aliunde quam a Deo habere posse. Quod si quis a seipso uel ab alio quam dictum est, quaefat, loco Uirtutis uitium in sui perniciem consequetur. Soliti sunt ita Gentiles olim operibus heroicis ( ut uocarunt ) Uirtutes non alia de causa uenari, quam ut posteritati famam de se relinquerent, in ea summum bonum & foelicitatem sibi misere ponentes. Uerum quinam eis successerit, huiusmodi memorabilium exitus aperte nos docuit. Regnum eorum quod in arena fundatum esset, non supra petram, ruere fuit necesse, cuius ruinae quidem non maius uestigium relinquitur, quam ut posteris horum stultitia pateat, ut Rome, nec non in plurimis aliis locis. Super Ueritatis petram si Gentiles aedificassent, stabile fuisset regnum eorum. Non sunt hominum sequenda uestigia, sed Ueritatis, in qua stabilia sunt omnia. Melius non poteris confirmari frater, quam per Uirtutem ipsam, que nihil est aliud ( ut supra dixi ) quam Ueritas. Hanc si in omnibus operibus tuis & uerbis obseruare totis uiribus conatus fueris, ipsa te confirmabit indies magis, donec in praelio potens factus, ut leo, mundi uires omnes euincere ualeas, mortem non timeas, nec etiam quicquid diabolica tyrannis excogitare possit uiolentiae. Ut aurum purum in igne semper purius & gloriosius absque diminutione diutissime iubilat, non alias in omni martyrio professores Ueritatis confirmati gaudent, ut infra latius audies. At hoc est notatu dignum, quod non alias quam ex Frequentia quorumuis operum & artium habitus acquiritur & promptitudo: sic etiam ex obseruatione sedula Ueritatis tam in factis quam in dictis, constantia Uirtutum coelitus infunditur ad Potentiam, quae tandem obseruatione non intermissa transit in miraculum: ad quod nunc anhelandum est tibi, hac iter facito. Uale. De septimo gradis. Caput Octauum. Necessarium est Philosopho, qui mirandorum artifex esse cupit, ut quasuis aduersitates, mundique molestias contennat, alias frustranei conatus eius erunt. Uideamus igitur quinam id quandoque factum sit. Miraculum est constantiae Ueritatis effectus, in cuius declarationem unico tantum utemur 170 Metaphysici Tract. exemplo quo patebit aperte miraculum Philosophicum. Abderita quidam Philosophus Democriti sectator, Anaxarchus nomine, correptus ab inimico suo Nicocreonte Cypri Tyranno, propter Ueritatis professionem hoc martyrio fuit exceptus. In excisso lapide uiuus pistillo malleone dum contunderetur ferreo, uiriliter ait. Tunde Tyranne, tunde corpusculum hoc Anaxarchi, Mentem eius, aut Anaxarchum ipsum non tundis. Quod cum Tyrannum pessime haberet, ne Ueritatem loqueretur amplius, quam audire non poterat, tortori commisit, ut linguam truncaret Philosopho: uerum propriis dentibus ab scissam & masticatam in Tyranni patens os expuit, antequam eius corpus in Pultes contusum foret. O admiranda uiri constantia, quae tanto non perterrita martyrio, sed mortem summo cum gaudio sustinens, mundi Tyrannidem uicit. Expositio quadam eorum quae de gradibus Philosophicis iam dicta sunt. Caput Nonum. Ista Philosophia paucissimis hactenus cognita fuit, ob difficultatem eorum quae scripta fuerunt obscunus ab aliis & aenigmaticis umbris inuoluta. Uerum quod absconsos nemini prodesse thesauros inuite satis ferrem, facere non potui, quin pro uiribus doctis dignisque uiris, partem eius facerem, quod Omnipotens, Misericors & iustus Dominus Deus dare uoluit, non ut mihi soli seruarem, sed & aliis communicarem pro liberalitate qua nos ipse respicit indies, ac prosequitur. Hinc euenit, ut non contentus ea declaratione quam proposui, iam & aliam in studiosorum gratiam addere non pigeat. Quapropter aequo recipite, quo uobis etiam offertur, animo fratres. Mens ut etiam sides est uere donum Dei gratuitum, sic & Uirtutes omnes. Hinc non sequitur ( ut aliqui putant ) ad eas acquirendas non esse laborandum, quia Deus ignauos & segnes non exaudit, imo potius eorum orationes tanquam blasphemias reiicit. Magna certe foret hominum insania, panem a Deo si peterent, arare quidem & serere nolient. Non minor est desiderare Mentem, & expectare, nulla prorsus ad eam acquirendam adhibita cura uel diligentia. Maxima uero resania si quis tam ignarus foret, ut labore solo, gratia Dei non implorata, prius hanc acquiri posse putaret. Benedictione sua Deus diligentes replet, quum salutaria petunt, negligentes uero non exaudit etiam si petant. Petere uere dicitur quis non solum ore, sed corde, uel cum affectu quid quum exigit. Quapropter implorationis auxilii diuini primum admonendos huius Philosophiae recentes discipulos fore iudicaui, deinceps accuratissimae diligentie in disponendo seipsos ad huiusmodi gratiam recipiendam. De hac dispositione solum tractatus iste disserit, gratia uero petenda est desuper a datore luminum O. M. D. Nec putet quispiam supra me diffiniuisse Mentem, non magis quam Paulus eisdem uerbis fidem, quam a Deo solo petendam esse docet, non a propriis uiribus nec aliunde. Et quia huius artificiatae dispositionis tres sunt potissimae partes, utpote Physica, Moralis & Metaphysica, necessarium fuit qualibet hac in tractatione progredi, quod legentibus, riteque perpendentibus aperte liquet. Impossibile est malae uitae hominem possidere thesaurum sapientiae filiis reconditum, & male fanum ad illum inquirendum, quanto minus ad inueniendum aptum esse. Haec est ratio quare de Moralibus & Physicis corruptis, per Metaphysica medicamina corrigendis loquamur. In corpore humano, latet quaedam substantia Metaphysica paucissimis nota, quae nullo penitus indiget medicamento, sed ipsa medicamentum est incorruptum: uerum quia Physicorum corporum corruptionibus obruitur & impeditur, quo minus perficiendi suas actiones exerceat, Philosophi diuino quodam afflatu cognouerunt hanc uirtutem, coelestemque uigorem a suis compedibus liberari posse, non contrario ueluti Physica docet, at simili. Cum itaque tale quid siue in homine siue extra ipsum inueniatur, quod huic est conforme substantiae concluserunt Sapientes, similia similibus esse corroboranda, pace potius quam bellouel contrariis esse pellenda contraria. Pater ex his triplicem labilium esse Medicinam: uidelicet Metaphysicam, Physicam atque Moralem. Ad Physici corporis dispositionem artificiatam, utimur Metaphysico remedio, quo corruptionem eius ad naturalem digestionem & expulsionem arceamus: hoc operante natura per formam intrinsecus roboratam. Haec est praeparatio corporis nostri Physici, Metaphysico modo facta, per quam ad separationem facilius peruenitur absque corrumpentium impedimento. Colliget inde studiosus lector, a Metaphysica per Alchymiam ad Physicam debere fieri transitum, operando Philosophice. Quid artes in Uniuersitatibus audiuisse, uel priuatim legisse, nisi de Potentia deducantur in actum, quam Psittaco suum cheyre magis prodest? certe nihil, quia omnis scientia quae non probatur experientia, non est ars, at haerens ignorantia. Nunc ad separationem uoluntariam progrediamur, quae morali Philosophia perficitur. Completa corporis preparatione facile separabitur a reliquis partibus, quum eidem quicquid praeter Philosophicam necessitatem appetierit, ab Anima suasu quidem Animi uel Spiritus denegatum fuerit: quid Philosophica sit necessitas, dictum est antea. Resultat ex separatione hac unio prior Animi cum Anima scilicet per studium Philosophiae moralis continuatum. Erant haec studiosis repetenda; quo facilius intelligerent qua ratione Metaphysica Physicis & Moralib. hic miscuerim, & quado Moralia Metaphysicis, & hec illis comparada sunt ac Physicis, ne forte sub labyrintho introitum ad re capescendam uidear lectorib. praestruxisse. Philosophi studium suu in inquisitione Ueritatis, per opiniones rationi consonas, dirigunt in his quae sensum fugiunt. Chymistaru uero studium est in sensualib. non sensualem illam Ueritatem a suis compedibus liberare posse, per quam coelestes Uirtutes admodum subtili uenentur ingenio. Quicumque Chymistica arte addiscere uult, non Philosophiam illam sophisticam & scholasticam, sed eam quae Ueritatem docet addiscat oportet. Ueritas enim in arte Chymistica per Manualem practicam & Pyromantiam separatione partium a suo toto facta quaeritur, quod studium Alchymistarum est. Non est quod quispiam puret me hic Theologica tractare uelle, quia de Spe; Fidecharitate, Pace, Misericordia, iustitia, necnon aliis disseram; sed talia quae rusticum & pueros latere non debent, ex quibus altius quam litera sonat repetitis, omnem scientiam & artem in omnib. tam coelestibus quam prophanis rebus, hauriunt Sapientiae filii. Frustra laboratis omnes abditorum naturae secretorum indagato res, quum aliam ingressi uiam quam decet, uires uirtutesque terrenorum per terrena detegere conamini. Discite igitur coelum per coelum, & non per terram, sed huius per illius Uirtutes cognoscere. Nemo enim ascendit in coelum quod queritis, nisi qui de coelo quod non quaeritis illuminet eum. in corruptibilem quaeritis Medicinam, quae corpora nedum a corruptione transmutet in uerum temperamentum sed etiam temperata diutissime conseruet, alibi talem quam in coelo reperire non poteritis unqua. Coelum Uirtute sua, per inuisibiles radios, in terrae centium undique concurrentes, omnia penotrat elementa, & elementata, generat fouetque. Foetus etiam utriusque parentis naturam in se retinet, ut in eo parens uterque potentia & actu sit reperibilis. Quis haerebit adhuc nisi lapis in generatione Philosophica. Si declaratio haec adhuc tibi non suffecerit, cum illis quae supra datae sunt, non est amice lector, quod tecum agam latius. Uerum ne tibi de me conquerendi maneat ansa, dicam ulterius. Disce ex teipso quicquid est in coelo & in terra cognoscere, ut sapiens fias in omnibus. Ignoras coelum & terram prius unum fuisse, diuino quoque artificio separata quo te & omnia generare possent? si hoc nosti reliquum te fugere non potest, aut ingenio cares omni. Rursus in omni generatione separatio talis est necessaria, qualem de te supra dixi fiendam, antequam ad uerae Philosophiae studia uelum applices. Ex aliis nunquam unum facies quod quaeris, nisi prius ex teipso fiat unum quod audisti, latiusque audies in sequentibus. Nam talis est uoluntas Dei ut pii pium consequantur opus quod quaerunt, & perfecti perficiant illud, cui fuerint intenti. Malae uoluntatis hominibus, nihil nisi malum quod seminauerint metere datur: imo quod maius est, persaepe bonum eorum semen in lolium propter serentis malitiam conuertitur. Fac igitur ut talis euadas, qualem tuum esse uis quod quaesieris opus. Scito frater omia quae dicta sunt, & in posterum dicentur, intelligi posse de praeparationibus Alchymicis. Non alias enim quam partium hominis per speculatiuam Philosophia, separationem fieri diximus, de reliquorum corporum separationibus igne factis intelligendum est. Et nisi talis fiat separatio, frustra laborant Alchymistae Medicinam uniuersalem quaerentes, quae possit omnibus indifferenter mederi morbis. Consideranda sunt omnia diligentissime, quae de homine dicta sunt in praecedentibus: nam unicum non est uerbulum, quod ad artem referri Chymicam non possit, & in eius declarationem non faciat. Est enim talis amor, inter insensatorum partes, & inimicitia, qualis in partibus hominis. Uerum in illis non magis quam in istis unio uera fieri potest, corruptione dictarum partium non ablata prius ante coniunctionem. Quapropter pacem inter inimicos, est quod facias, ut amici conueniant in unum. In omnibus corporibus imperfectis, & ab ultimata sua perfectione deficientibus, sunt amicitia & inimicitia simul innatae, hec si tollatur hominis ingenio uel industria, necesse est alteram ad ultimatam suam perfectionem deuenire per artem, quam in hominis unionedeclarauimus. Separa per ignem igitur ab unoquoque corpore partes suas, impuras mundifica, quae purae sunt mundatione non indigent. Puris pura misce, leuioribus tamen grauiora sublimato prius, ita fiet quod supra dictum est, fixum uolatile, corporeum quoque spirituale. Hactenus Alchymiae Physicae comparationem tetigimus, quare supersedem dum erit hic tantisper, donec ea que reliqua sunt in Alchymia Metaphysica prosequuti fuerimus. Erit hoc loco tamen admonedus lector, ut ea quae dicta sunt intelligat ex coparatione discreta, uel alias ipsum confundi necessum est, quare differentia meorum circa quae dubitare posset ponere non pigebit. Quoties insensatorum feci mentionem, de uegetabilibus & minerabilibus intelligi cupio, quae licet animam suam habeant uegetabilem & mineralem, ad sensibilium tamen, differentiam id faciendum est. Alchymistis, contradicere nolo, qui cunctis Corporibus naturalibus Spiritum, Animam, & Corpus modo suo tribuunt, quod etiam negantibus, ad oculum demonstrare possunt, quoties opus fuerit. Item pro brutis uel irrationalibus sensitiua pono, per quae rationalia non intelligo, que licet Animam sensitiuam cum rationali habeant, potiorem utpote rationalem in eorum significatione capio. Demum circa praedicta non ignorandum est separationem rationalium esse duplicem, utpote uoluntariam, de qua supra loquuti sumus, & naturalem quae ad Chymistas non pertinet: sensatorum etiam duplicem, ut naruralem & artificiatam, quae posterior Chymiam concernit, Uoluntaria separatio fit partibus in toto manentibus: naturalis & artificiata non. Instrumentum separationis uoluntariae Spiritus est, & spiraculum Uitae: naturalis mors, & ignis artificiatae. Nihil obstabit iam quin rationalium Alchymiam, illi quae de sensibilibus & non sensatis fieri potest aequiparare ualeas. Quod uero hoc posteriore tractatu rationalium Alchymiam praeposuerim, non frustra factum putes, quia hac & naturali non intellectis, artificialem necessario te continget ignorare. Sed ne tibi uidear in Alchymia naturali defecisse, de hac nunc tantum audies, quantum ad reliquorum intelligentiam, tibi sufficiat, caetera prlori parte, priorique tractatu satis abunde scripta sunt: a separatione faciam exordium. Scis hominem peracto sibi a natura constituto uitae caducae termino, suas in partes resolui, quas supra Spiritum, Animam, & Corpus esse diximus, hoc operante mortis corruptione, per ignis naturalis extinctionem. Humore deficiente radicali recedunt Spiritus & Anima relicto Corpore, quod iterum in suas elementares per putrefactionem in terra factam separatur: quodlibet elementum ad suum chaos redit terreum, terra deuorat, aqueum aqua, sic de reliquis. Spiritus & Anima redeunt unde processerant, non ut a corpore semper separata sint, sed ut meliori compositione iungantur in unum artificio diuino, post quam unionem non separantur amplius. Haec est unionis maxima Uirtus inseparabilis, & partium in unionem compactio, cui se conformare debet ea quam ante mortem fieri posse docuimus. Rursus nisi animalium elemeta corporum elementis nutriantur, Spiritum nec Animam retinere non possunt. Cibus & potus in stomachum proiecti coquuntur in digestionem ( alias partium separatio naturalis fieri non potest, quam per corruptionem, aut putrefactionem ) & artificio naturae purum ab impuro separatur, ut puriori substantia cibi potusque, terrae, aquae, aeris & ignis, humani corporis terra, aqua, aer & ignis alantur, impuriore materia ciborum & potuum huiusmodi suis emunctoriis eiecta, quae crassae materiae rursum pars quaelibet, suum ( ut supra diximus ) chaos petit. Ignis in homine est elementum uorax, reliqua puriora consumens elementa, nisi purioribus exteriorum reficiantur elementis: quapropter necessarium est alimentum, alias ipsum se, cum reliquis absumit, quo recedente locus Animae non relinquitur in corpore nec Spiritui. Talis ignis est ignis, & aliorum elementorum unio seu Anima, sine qua nulla componuntur elementa sed separantur. In elementis igitur amor est Philosophicus, hunc amplectere solum, si Physicus, uel naturalis Philosophus esse cupis, alias non Physicus, at naturae uastator potius euades. Ut uerus ergo naturae scrutator fieri possis, ad assiduum opus a speculatione mox te conferas oportet. Nam impossibile est Artificem aliquem in arte sua promptum idoneumque fieri, nisi per frequentiam & assiduitatem operis habitum sibi contrahat. Quid pistori pistorem operantem saepius ac saepissime uidis se profuisset, nisi manum in pastam ipse mittens toties id repetiisset, donec iam habituatus pistor factus, alium docere ualeret? Quod quibusdam artem Chymicam addiscere cupientibus euenire solet, ut putent eam lectura tantum assequi posse, uel paucis admodum operationib. quae tamen inter omnes artes quas Deus & natura dedit unquam difficillima plurimisque nota minus existit. Herculeus certe labor est, mentem, corpus & aetatem hominum superans, nisi Myriadum inter centena millia millies, uix datum sit uni uincere, hoc est perfectum scopum artis attingere. Possunt uero nonnulli naturae multa secreta uel arcana summo studio laboreque detegere, que faciunt ad rem Medicam, plus quam alia quaeuis olim extra dictam artem inuenta. Sed uniuersalem illam reperire Medicinam, de qua saepenum ero diximus, paucissimis hactenus contigit: solum his qui sese Dei miserentis gratia prius in idipsum quod optant reducere potuerunt, hoc est, qui corpora sua repurgarunt ab immunditia, naturalium etiam corporum nubes abstulerunt. Suadeo quibusuis artis liuius inuestigatoribus, ut assiduo Deum orent, ac operentur, fieri minime poterit quin assequantur id quod in Iesu nomine petierint a Datore luminum. Sed primo considerent quid sit petere Patrem in Filio: non aliud est certe quam id solum exigere, quod sit ad gloriam Dei Patris & Filii. Solent multi quod eis utile uidetur optare, sed non nisi quod uere utile est a Deo consequuntur. Breuibus hoc dico, Diligentes & frequentes Deus conatus adiuuat, despicitque negligentes. Diligamus itaque bonum, ut malum non appetamus. Animaduerte igitur ad ea quae latius explicaturus sum. Cuique rei sua Uirtus inest, & coelestis influentia, quae tamen externis oculis minime uideri potest, sed eius effectus tantum. Uidemus attractionem ferri factam a Magnete, uim uero Magneticam in ipso lapide latentem uidere non possumus, quia Spiritus est, & sub sensum non cadit, sic de aliis? Uinum in se diuersas uires etiam habet, quae per experimentum artis Chymicae cognitae primum fuerunt a Philosophis in eius separatione. Spiritus eius calefacit & exsiccat, hic latet in aqua illa quam ardentem uocant. Corpus eius occultam in se contrariam potestatem habet, humectandi nempe cum refrigerio, cuius experientiam in aceto uidere licet, ac in phlegmate post separationem ardentis aquae relicto. Facultates istae sunt omnino contrariae propter separationem, at ante non ita diuersae, quia tunc de mixtione per unionem naturalem plus participant in omnibus aliis Corporibus naturalibus tales inesse Uirtutes iuxta magis & minus, quis nisi Mente captus ibit inficias? Non erit Philosophus quicunque negauerit panem uel frumentum habere Spiritum in se non minus efficacem quam sit uini Spiritus, licet non sit in pane tam abundans ac in uino, tamen pro pari sui quantitate aeque efficax. Si talis potest a pane uinoque separari Spiritus artificialiter, quanto magis naturaliter eius fit in homine separatio. Possunt ex istis Philosophicae transmutationes intelligi. Nonne scimus panis & uini puriorem substantiam in carnem & sanguinem transmutari, deque uegetabili forma non uisibili formam uisibilem & animalem fieri? Non propterea mutantur species rerum, sed formae. Quis adhuc dubitabit, Philosophicas transmutationes fieri posse per artem in homine longe meliores, quam faciat ipsa natura per panis & uini transformationem, cum alia pleraque sint in rerum natura corpora, quae maiorem uirtutem naturalem, & coelestem influentiam habent, a quibus non alias quam a pane & uino separari spiritus, & in hominis substantiam, carnem & sanguinem transmutari transformarique potest, & excellentius quam a natura fieri ualeat. Sed cur ea saepius repetam quae luce clariora sunt Philosophis? qui fidem adhibere noluerit experiatur arte Chymistica, quam si ignorauerit, addiscat priusquam experiatur: nam si per communem artem destillatoriam talia facere conabitur, oleum & operam perdet. Nemo pro suo commodo cogendus est, sed admonendus tantum, quod si contemnat, proprio, non admonentis damno fecerit, Licet etiam a Corporibus naturalibus sensatis & non, Uirtutes uti supra dictum est, extraxerit: nisi tamen ulterius per artem Chymicam deducantur ad extremam suam potentiam, ad aliquod excellens opus non erunt idoneae, sed quanto magis depurantur & subtiliantur per sedulam obseruationem artis, ad suam primam coelestem influentiam proximius accedunt, & per consequens efficacius penetrant ac operantur, ita ut pro miraculo uere sit reputandum opus, quod in medendis quibusuis infirmitatibus efficiunt. Concludens igitur dico. Sicuti septem gradus Philosophici, per quos ad sublimia menti patet aditus, septem sunt etiam operationes Chymicae, per quas Artifex ad arcanum illud Medicinae praestantissimum peruenire potest. Studio Philosophorum comparatur Putrefactio Chymistarum: quia uelut Philosophi per studium ad cognitionem disponuntur, ita res naturales per putrefactionem ad solutionem. Cui comparatur Cognitio Philosophica: nam uti per solutionem corpora soluuntur, ita per Cognitionem resoluuntur Philosophorum dubia. Non alias quam ex Amore Philosophico studiorum frequentatio sequitur, ex congelatione Chymistarum unio prior fit per assiduitatem, & operationum iterationes. Prout etiam Frequentia Philosophorum acuuntur ingenia, per frequentem ablutionem Chymicam subtiliantur corporum partes. Eo modo quo per Uirtutem uniuntur Philosophi, per compositionem elementa per minima componuntur in unum elementum. Per Potentiam, Philosophicae Uirtutes confirmantur, ita per fixionem Spiritus in suis corporibus figuntur, ut non amplius fugiant. Non secus ac per miraculum opera Philosophica suam Uirtutem ostendunt, sic etiam per proiectionem Chymisticae Medicinae suam perfectionem patefaciunt. Iam habes optime lector operis nostri totam intentionem, ex qua nisi profeceris tam in uera Philosophia Metaphysica, quam naturali & Chymica, non est quod de me conqueraris, quia quicquid ab aliis obscuratum fuit, apertissime tibi declaraui. Foeliciter uale, bonique qualecunque fit consule. Appendicula Tincturarum Philosophicarum, ex Theophrasti Paracelsi scriptis Germanicis in Latinum sermonem obiter uersarum, & ad compendiolum per eundem Authorem reductarum. Praefatio. Nisi me Philosophicus amor studiosos erga detineret, admoneretque Theophrasti Paracelsi Praeceptoris nostri tincturas Philosophicas addere, quibus curae tam intrinsecus quam extrinsecus per sanguinis renouatione fieri possunt, huic negotio finem imponerem. At quia sunt omnium simplicissimae potissimaeque per Chymicam artem tractae Medicinae, quarum in praecedentibus mentionem feci, praeterire minime debui praeparationis modum earum una cum administrationib. Ex dicti igitur Paracelsi libris Germanicis ad Latinum comperdium in studiosorum utilitatem hac de causa uolui reducere, quo facilius intelligant ea quae de Philosophicis medicamentis antea diximus. De tinctura Philosophicae Solis, id est, Auri. Extracta tinctura Solis, corpus eius remanet album, tinctura uero pura est, & separatur ab impuro, hoc est a suo corpore, quae separatio necessaria est. Tinctura debet clarificari uel exaltari in suo gradu, qui duplatur quinquies in bis xxiiii. altius non progreditur: tunc potest administrari quibusuis ad renouationem sanguinis in pristinum statum, ut in administratione dicetur. Corpus corrumpendum est, ex sua natura metallica malleationeque, per aquam Salis. Demum residentia debet ablui per aquam dulcem. Postmodum extrahitur tinctura per Spiritum uini. Postremo eleuatur a tinctura, tunc manet in fundo. Fit aqua Salis ex Sale quod mundis simum & albissimum ex sua natura sit, absque decoctione uel artificiali praeparatione quibus Sal fieri solet. Liquefiat aliquot uicibus, deinceps pulueratum succo radicum Raphani commisceatur, & agitetur in eo: tum destilletur post suam solutionem, & cum sanguinea uiridi partibus aequalibus mixta destillentur omnia quinquies, & in eo liquore lamina Solis per Antimonium purgati soluitur in puluerem. Abluatur aqua pura destillata subtiliter, donec salsedo recedat: nam Sal ablui se permittit, nec miscetur in profundo cum substantia, sed facile separatur. Spiritus uini fit hoc modo. Uini optimi puri non mixti, rubei uel albi mensuram unam in circulator um uas ore lutatum obstructumque recon dito, & in balneo Maris ad profunditatem uini mersum per decem dies naturales bullire facito. Demum infrigidatum destilletur in cucurbita uel phiala frigide, tam diu donec Spiritus ascendit. Quum uero signum suum dederit, cessabis mox: nam quod sequitur est aqua Uite non Spiritus. Hunc uini Spiritum infunde super ipsam residentiam, quae est uelut Alcool, ut sex digitis supernatet, obstructumque uas ponatur in balneum calidum, in quo maneat per mensem, tunc in Spiritum ascendet Solis tinctura manebitque puluis albus in fundo uasis: quae quidem separanda sunt. Liquefac puluerem, & fiet ex eo aqua Metallica. Spiritum euaporare permitte ut artis est, manebit in fundo succus, ut liquor, quem graduabis quinquies in retorta pro liquoris quantitate magna. Talis graduatio sit solummodo per eleuationem, quae materiam subtiliat, sed non permittit ultra quintam essentiam subtiliari se, hoc est. 2. 4. 0. alias comburitur ulterius procedendo. Huius drachmam unam cum uncia una theriacae Uenetae mixtam, ieiuno stomacho dabis qualiber uice tamen scrupulum unum. Postea cooperiatur in lecto patiens, & sudet: continuetur idipsum 10. uel 12. diebus. De tinctura Coralii, uel Coralli. Est etiam in Coralio tinctura perquam excellens, ad purgandum sanguinem. Corpus eius teratur subtiliter in Alcool, & extrahatur eius tinctura sicut ex auro per Spiritum uini; simulque decies & sexies ascendant, postmodum separentur per destillationem. Ascensio fieri debet igne prorsus nudo, tandem in balneo Mariae liquor separari sexies, & iterum super feces proiici. Hoc oleum administretur cum aqua theriacali, nempe scrupulus unus eius cum illius aquae drachma una. Fit aqua theriacalis ex unciis quinque Spiritus uini, theriacae duabus unciis cum dimidia, Myrrhae Romanae uncia una drachmisque duab. Croci Orientalis drachmis duabus. Misceantur omnia destillenturque simul & semel, & c. Dosis administrationis est, ut eius uncia, drachmaeque duae, cum decem unciis aquae Cichorii, uel Gamandreae misceantur, & eius mixti drachme duae dentur mane seroque. Ieiunet postmodum aeger quinque postsumptionem horis, totidemque sumat ante coenam. Continuetur hoc sex aut septem diebus. Dentur etiam aquae destillatae ex fumo terrae, Cichorii, similibusque. De tinctura Balsami. Accipe Balsami unciam semis, & Spiritus uini uncias uiginti, ponatur simul in pellicanum, uel in duplex uas, & circulentur in Sole per mensem, quo facto permittit se destillari cum Spiritu uini simul per Alembicum, quae destillatio melior est hoc loco, quam per retortam. Haec mixtura manet simul in una compositione, cui rursus addes unciam semis alterius Balsami recentis, clausoque uase cigeri permittas, ut cum aliis permisceri queat, perficiaturque id quod exita suo corpore: nam quicquid graduari debet suam substantiam in unum corpus terminet oportet. Quumque hoc ut supra uolatile factum fuerit, addatur iterum uncia semis alterius Balsami, quod exaltabis ut prius, usque ad duas uncias addendo, graduandoque. Haec est Balsami praeparatio posissima, quae renouat curatque hoc omne, quod aliae praeparationes non possunt: conseruationis gratia suae Uirtutem hanc coelitus acquisiuit supra caetera quaequae medicamenta. Dosis eius est in administratione, quod ex eo per se praeparato balsamo detur ad pondus quinque granorum hordei, cum albo ueterique uino bis in die, tam diu donec uisum fuerit sanguinem emendatum esse. De tinctura Antimonii. Compertum est in hoc mundo, nil aurum purgare melius quam Antimonium, quapropter & in homine, si praeparetur in potum, idem praestare poterit ac melius. Nec est quod mirentur literati, nostrum Preceptorem hanc facere comparationem. Discant prius Anatomiam creaturae magnae & prime cum ultima congrua comparatione facta cognoscere, tum demum iudicent. Ueluti Sol inter Planetas, Stellas & omnia quae in Sphaeris existunt coelestibus, sic etiam aurum inter metalla & alia quaeuis insensata partis inferioris corpora: nec alias inter sensibilia primatum obtinet homo, cuius perfectionis causa metaphysice conueniunt haec omnia simul in unum. Sicut igitur Antimonium aurum penitus mundat, aliaque metalla consumit, sic hominem ea ratione, quam adduximus repurgat absque exoneratione alui, sed radicali purgatione, qua spiritualiter omne superfluum eradicat. Hoc est excellentissi193 mum arcanum, cuius structura talis est. Accipe Antimonii optimi in Alcool reducti, quod reuerberabis in reuerberatorio bene clauso per mensem, ex eo fiet uolatile primo album, deinde flauum, postremo rubeum aut croceum leue: hoc extrahes de esse suo ex lilli per Spiritum uini, sic ut digitis uiginti supernatet, ita permittes optime clausum quoad coloretur. Haec est altissima preparatio lillig, quae hominem purgat intus & extra, cuius administratio talis est. In dolio uini recentis in Septembri uel Octobri, semper ad uiginti mensuras, istius tincturae ponatur uncia semis, & simul digeri purificarique permittantur ambo. De hoc uino bibant patientes ad tres uel quatuor septimanas, aut diutius, ante omnes alios haustus, hoc est, sine aliis, uel praeter alios. De tinctura Salis Philosophorum. Accipe Salis Auri, Salis Antimonii, Salis Melissae, ana unciam semis, Salis communis puri petrosique uncias octo. Misce simul, & super frustum panis edatur ieiuno stomacho. Nec mireris nos ponere Sal Auri, Sal Antimonii, & c. quae Salia uulgaria non sunt, at Philosophica. Postquam sciueris ea quae scire te conuenit in hac arte, non miraberis amplius. Aliud Sal Philosophorum. Accipe Salis Gamandreae, Salis Cichorii, Salis Ualerianae ana unciam unam, Salis Absinthii unciam semis, Salis Uitrioli drachmam unam, Salis communis puri petrosique libram unam, quae mixta simul edantur ut supra. Nec subticere possum, ea quae Paracelsus Praeceptor noster de Solis terrestris arcanis ulterius scripserit, utpote differentiam inter quintam essentiam auri, poculentum aurum, & oleum eiusdem. Est enim quinta Solis essentia per uini Spiritum extracta, cuius modum supra posuimus. Aurum uero potabile est, cum id una cum aliis Spiritibus & liquoribus in potionem resoluitur. At oleum auri est, quum ex auri sola substantia per se fit oleum purum, quorum descriptiones inferius apponere minime pigebit. Auri potabilis descriptio. Accipe auri foliati, uel per limam puluerati unciam unam, hoc in succum resoluatur, addes Aceti destillati quantum sufficit: destilla postmodum & separa, tam diu hoc facito, quousque adiunctorum nihil saporis maneat, postmodum in Aque uitae quinque unciis immergantur omnia simul & in pellicano per mensem digeratur. 195 Eius Aqua uitae descriptio. Accipe Uini ardentis libras decem, Rosarum Melissae, Rorismarini, Anthos, Cheiri, foliorum utriusque Ellebori, Maioranae ana manipulum unum, Cinamomi, Maceris, Nucis muscatae, Caryophillorum, granorum Paradisi, Piperum omnium, Cubebarum ana duas uncias, succi Chelidonie, Tapsi, Melissae ana sex uncias, cinerum Fabarum quinque uncias, commisce permitteque simul in pellicano digeri xii. diebus, tandem separabis & usui reseruabis, quem supra ponimus. Olei Solis descriptio Postquam ut supra dictum est, Aurum in succum per Acetum reductum fuerit, bulliat per quindecim dies in digestione sequenti, postea separetur in balneo Mariae uolatile, manebit in fundo fixum Oleum Auri purum. Corpus digestionis hoc est. Accipe succi Chelidonie libram unam, & Aquae uitae circulatae partem aequalem, uel paulo plus resoluantur in Spiritum, & his Auri misce tres uncias, demum fac ut supra dictum est. Arcanum per quod ea quae praeposita sunt elucidantur. Coelum & terra per hominem generant hominem, qui proles eorum est. A coelo habet intellectum, a terra uero corpus, & quia ex terra, in suo corpore est in quo reuertetur: ex coelo tamen quod in ipso, est ex firmamento. Preterea adhuc unum possidet ex dono Dei, per quod astris dominari potest, quum ex Deo didicerit. Coelum & terra simul sunt, sic etiam coelum & homo, sed sicut homo ex terra est, ea ratione secundum terram, & ex terra cognosci debet: at quatenus ex coelo, secundum coelum etiam iudicandus est. Igitur homo, coelum & terra unum sunt, etiam aer & aqua. Si homo res in maiori mundo transmutare nouit, ut in Sal omnia, quanto magis id in Microcosmo, hoc est in seipso nouerit, quod extra se potest, modo cognoscat hominis in homine thesaurum existere maximum, & non extra ipsum. Ab eo procedit interius ( licet mediate ) per quod operatur extrinsecus id quod oculariter uidet. Ergo nisi Mente caecus fuerit, uidebit, id est intelliget quis & qualis intrinsecus existat, luceque naturae seipsum cognoscet per exteriora. Certum est ex humano sanguine generari Sal naturale Balsamum eiusdem corporis, quod in se corruptionem & praeseruationem a corruptione habet: nam in rerum natura nihil est, quod immutatum in se mali tantum non contineat, quantum boni. Pariter in ossibus & carne generatur naturale sulphur, quod propter liquoris naturalis exsiccationem incenditur, totumque corpus & seipsum consumit aliquando. Huius incendii causa est, quia homo fuit a principio sulphur, quod in carnem & sanguinem transmutatum est, quae media sunt eius materia, quamque natura prima uel materia sua plurimum odit, ac eam ad se reducere conatur, quod quum fecerit cinis terraque resultat, materiaeque hominis primae reliquum, ultimaeque subiectum. Et quia homo est in corruptione generatus, odio prosequitur eum sua propria substantia. Hinc fit ut sulphur naturale hominis a creatione media recedat in primam, ad quam appropinquans, eius naturam assumit, ac in elementarem operationem transit: qui quidem elementaris ignis est corruptionis causa, quique per inuisibilem Solem plurimis incognitum accenditur: & hic est Sol Philosophorum. Tales in homine sunt Uirtutes, ut per corruptionis potentiam liquorem exsiccare ualeant, & hac uia Salia hominis reducunt in calcis naturam, per quam corpus in sulphureum esse transit. Corpus itaque reduci debet in materiam primam, ad quam proximum habile factu est ad receptionem ignis ad primam essentiam corrumpentis, uelut in aliis creationibus in terra uel subtus montes fieri uidemus. Et licet non eadem sint corpora, tamen eaedem sunt operationes. Non est idem ignis accidente, sed substantia. Sol est inuisibilis in hominibus, in terra uero uisibilis, tamen ex uno & eodem Sole sunt ambo. Homo quidem est esca, in quam per cotem scilicet Mercurium, & calibem Coelum, ignis huiusmodi scintillae excusse fomentum accipiunt, uiresque suas exerunt. Chymicam artem exercet Archeus naturaliter in homine, tanquam artificialis in officina sua Chymista Minerarum corruptor, qui tria scilicet Realgar, Chymicum & Aurum a Minera separat. Quia tam diu acista simul permanent, quodlibet per se nullam uim habet: at quum separata sunt unum quodque suas agendi uires exprimit in hominem. Talis est in ipso Orizon, non in uiribus, at in ipsa creatione. Ars itaque naturalis in Microcosmum agit, ut homo separetur in Aurum. agente per se fulmine. Chymicum suo loco separat in Loppam, & Realgar in fumum, uaporem uel corpus sublimatum. Hoc Archeus dictus Uulcanicis artibus in homine perficit, quousque ad suam ultimam perducatur materiam. Est enim ultima rerum materia, quae iubilat in exaltatione sua, sicut aurum ab aliis duobus separatum gloriatur in igne uitrumque. Authoris declaratio, cur sequentem Apologiam contra calumnias laruati Philosophastri cuiusdam I. G. P. sub Leone Suauio latentis, scribere coactus fuerit. Postquam opusculum Chymicum in gratiam artis huius omnium studiosorum edidissem, quo tria continebantur Aenigmata, non obscurationis artis gratia, sed ingeniorum exercitationis posita, quae & hic addere uisum est, quod quidam Inuidus Gallus Parisiensis, qui sese tanquam Oedipodem iactans, secundum non ex ingenio; sed indicio studiose posito perperam soluisse putauit. Addidi quasdam ex Praaceptore nostro Paracelso tincturas Philosophicas: has etiam rodere mordicus non abstinuit praeter equitatem. Uerum quam temere stultitiam hanc aggressus fuerit, audite quaeso. Prius tamen aenigmata ponam ex ordine: tincturae quidem antea posiiae sunt. Primum Aenigma. Uisitabis interiora terrae, reperies ibidem occultum sapidem ueram Medicinam. Secundum. Unum post quinque, nihil N, post quinque millenum colloca. Tertium. Pretium uile, carum, Draconi caducifero deuorandum exhibemus pro cognita sui parte Philosophis, arbitrioque laborantium & ingenio relinquenda. Quo degustato mox inquietus ille Serpens gradum sistit, & in soporem actus, ueris curandus Artistis, & custodiendus ex arte Metaphysica solum relinquitur. Uel aquis e duobus fontibus albo uiridique manantibus absorbendus datur, donec redeat Aestas proxima, quae suo uehementi calore siccet aquas, & cadauer in profundo Maris appareat mortuum. Quod in ignem iterum proiectum reuiuiscit, alisque sibi reassumptis euolat in auras, in igne tamen relicto foetu, quem parit ex conceptione pretii. Foetus hic in igne natus, ut Uulcanus est nutriendus igne, quousque iam Adolescens factus, & postmodum rubicundus & sanguineus euadat. Tum foelicioribus undis, quam illae quibus mater, lauandus est & submergendus, ut ex sua morte languentes uiuant foelicius. A corpore iam pallido facto separata est Anima cum suo sanguine, quae pretium nobis est, corpora cuncta uilibus ualeant. Animam hanc undiquaque sanam in aegrum corpus fusam, illud ab omni labe mundum, suae Uirtutis simplicitate reddere compertum habent Philosophi. Haec est omnium Medicinarum Medicina perfectissima simplicissimaque, nihil in humano corpore corrupti relinquens, at omnia languida refocillans, & in temperiem transmutans quicquid intemperati fuerit ac imperfecti. Unionis simplicitate sua pacem facit inter inimicos mortales, & concordia uitam in hoc soeculo Deo dante semimortuis tribuit, ac sanitatem largitur aegris corporibus. Ueneni Quod Leo ( Nescio Quis ) Suauius sub l. G. P. uelamine latens, in Theophrasticos euomere conatur, proprium in pectus eius per Gerardum Dorn Apologetica retorsio. Non praeter omen expectationemque meam euenisse foeliciter, & Leonem incautum post unum aut alterum annum ab editione foetus mei praeter lapsum ad eius deuorationem aggressum esse gaudeo. Suauius quid mihi contigisse potuit unquam, si cum tam feroci duellum agens, uictoriam ( de qua non dubito ) consequar? Sed non satis uideo, qua Metamorphoseos arte Gallus in Leonem conuersus ad pugnam proruperit, cum tamen hunc ille Solis influxibus antecellat, alterque reformidet. Arcanum hoc Suauium illum naturae macrum indagatorem latuisse uidetur. Alias Galli formam sub qua Leones etiam superare potuisset, non immutarat. Ni fortassis abiecto nimirum animo Uulpium cum Gallis inimicitiam formidasset, ac illis necnon aliis animantibus metum incutere molitus degenerem timidumque Gallum suum leonina pelle palliare uoluerit. Nec eo se tutum propugnaculo satis existimabat, quum aliud sub triangulo fabrefactum adderet. Quid autem hominis, uel ferocis alterius animalis sub I. G. P. uelamine lateat, ignotum est mihi. Quapropter non est quod aegre ferat quisquis ille fuerit, si forte quam persona sua dignum est, Leonis rugitibus acrius respondero. Laticis huius interpretationem ab aliquibus doctis uiris habere conatus sum, quos inter nonnulli sic intelligunt Inuidus Gallus Parisiensis, eiusque nomini & cognomini, quae quidem ipsemet in epistola ad Ludouicum Sangelasium praescripta subticere non potuit, propter Academicam literaturam solum in eo non exiguam, parcendum adhuc esse iudicant modestius, quam ut ipse debacchandum. Interim tamen ut is uideat, ac iudicent alii, quam insulse de rebus minus cognitis, aut non satis intellectis affirmare, tum quod peius est, impudenter somniis alios reprehendere mendacii turpe sit officium, aequum est, ut qui praeter aequitatem aliis male dixerit, peius etiam audiat. Et ut mihi uictoriae tropheum existat amplius hunc ego Leonem propriis unguibus eius dilacerare seipsum potius, quam contra uanos eius insultus, mea me quis arma sumpsisse dicat in mei defensionem. Nec satis ut me defendam ab inimicis per meum inimicum uidebitur: at quo maior sit uictoria, huiusce mei me uindicabit inimici maximus amicus, quem pro Leone commutauit Gallus, ei hac de causa factus inimicus, cuius ego calcaribus & spinas addam, ut Leonem equitans Gallus, agnoscat Suauius contra stimulum calcitrare difficilimum esse. Stimulus enim est Ueritas. Missa faciamus haec, & pugnam aggrediamur ex animo. Primum in me iaculum sub arroganti satis admonitione lectorum, & falso facta laxare non erubescis his uerbis: " Iam tractandae sunt ( inquis ) ex herbis, lapidibus, & metallis praecipuae Paracelsi confectiones, quas ponam uti siunt aliquorum manibus contritae, ut lectores tandem auocem ab erroribus Gerardi Dorn. " Falso ( non tua sed lectorum pace dixero ) Leo somnias tincturas Theophrasti ( quas inepto primum, & Pharmacopolico uocabulo confectiones appellas, cum simplicissime sint Medicinae ) manibus meis tritas, uel ut postmodum innuis, conspurcatas mutilatasque. Quicunque libros Germanicos Chirurgiae magnae Germani legunt, ea potissimum exemplaria, que uetustissima sunt inter illa, melius quam tu Gallus, & linguae Germanicae prorsus ignarus, an quos mihi conaris errores asscribere, tui potius quam mei sint iudicabunt. Interim tamen dum reprehendis interpretationem quam feci fideliter, eadem uti non reculas eam de uerbo compendio quod in Paracelsi libros perperam facis inserens ad uerbum, indicio est quod tuam non adieceris meliorem, quo tibi uel mihi mendacium adhaesisset. Postmodum in ratiocinatione confectionum ( ut ais ) quas a quibus dam perperam descriptas fore falso commentaris, ita prosequeris ineptire magis quam scribere. " Iam curaueram ( inquis ) compositiones tincturarum, oleorum, & c. mihi e Germanicis Theophrasti scriptis, in nostram linguam conuertendas, quando Gerardi Dorn & alterius libri emerserunt. Quibus ego maximas quidem gratias haberem, si non contenti nudis uerbis, ea uel restitisissent in integrum ubi manca erant uel mutila, aut ubi adeo erant ob, cura, quum Paracelso in ardiiis libuit tenebras offundere, aliqua luce illustrassent. " Omittere profecto non potuisti quin ipsum te proderes, hoc ipso quod superius per confectiones intellexisti repetito iam per compositiones uocabulo. Quo quidem nobis luce clarius, doctrinae Theophrasticae maximam imperitiam in te patefacis ab exordio mox, ut non amplius te pro Theophrastico, nec etiam artis Chymisticae discipulo cognoscamus: magis adhuc innotesces. Quid enim tincturis Theophrasti potuit indignius obiici, quam illas fore compositas, quae quidem simplicissimae sunt, ac a suis ita separatae crassioribus corporibus, ut Spirituum instar omnia corpora facillime penetrent, inde sei nomen etiam Tincturarum Philosophicarum a Theophrasto sortitae sunt. Cur potius Tincturarum extractiones non dixisti? sic apparuisses nobis ex superficie quadam Collega discipulorum Theophrasti. Nunquid hoc ipsum considerare potuisses ex uerbis meis a quibus in me calumniari sumas initium? Extracta ( dixi ) tinctura Solis, non composita, uerba Theophrasti sicimitans ex Germanico. So dieselbige farb genommen wird / und sein corpus weyß bleibt / gescheiden uon der Farb / so seind alle ding zur bereitung gefertiger. Notasse debueras has duas dictiones ( ge¬ nommen ) id est acceptum, & ( gescheiden ) hoc est separatum, quarum ego mediam significationem. accepi, qua breuiter separationem Lectoribus extractione, nec non hanc illa debere fieri significarem. Nihil accipitur ab altero uel separatur, nisi per abstractionem, auulsionem, extractionem, uel si mauia ex schola tua receptionem, & c. Nec est etiam quod iudices, nec alter quispiam hoc loco me Tincturas Paracelsicas de uerbo ad uerbum transtulisse: nam traductio talis ( quod uitiosa ) diuersarum ob linguarum uariatas proprietates non admittitur, sed potius eas ad compendiolum reduxisse, ut ex earum practica lectoribus illorum usus quae praemiseram ac utilitas innotesceret. Demum nudis ( ut ais ) uerbis, & c. tacite quid moliaris facile percepi: non aliud scilicet, quam ut ad iram me prouocares, & ita partem tueri meam cupiens, apertius quae tuo rudi nimium ingenio clare satia in meis opusculis, uel initiatis doctrinae discipulis extant aperirem: cum ipsemet in praefatione, quam facis in compendium hoc dicas. " At in mysteriis scimus semper illud usurpatum fuisse. Procul este prophaent. Idcirco ( quidem adiicis. ) Aidite quae ille ipse Theophrastus indelicet, in fine libri de gradibus, in haenc rem lectorem admonens. Quamuis haec qualiscunque demonstratio iis qui se Medicorum paßim nomine uenditant, obscurior sortassis, atque ob id etiam lectis inutilis existat, nihil moramur, neque praeterea eos alia dignamur responsione, nisi quod ob eorum imperitiam excusatos nos uolismus. Itaque quicquid posthac scripturi sumus hoc qualecunque est, solis dicamus Philosophiae alumnis: interim tamen rogatos etiam uolumus iuniores Medicinae candidatos, ne ista scribendi obscuritate conmoti, uel terreantur, uel desperent: quin potius artes indagare Spagyricas studeant: quibus imbuti huius scripti nostri rationem, atque adeo fimdamentum percipient. " Uide quam probe tibiipsi respondeas inscius tamenem ut opus non sit aliud nobis quam deliria tua notare. Satis etiam ut opinor, illustrasse me puto quos dixi libellis, modo intellexisses. Ea quae de tincturis scripsit Theophrastus, manca uel mutila non reperi, sed, uel superflua quaedam & pauca, uel per Typographos, aut Amanuenses deprauata potius correxisse uidebor ad illustrationem, & nihil addidisse de meo: quod infra liquebit latius. Addis & hoc. " Itaque ut ab ea exordiar, quae ( si uere esset tradita ) iure omnium foret praestantißima, nempe de Auri tinctura, uel arcano quod initio huius compendii paucis perstrinximus. " His uerbis Theophrastum ipsum temere satis arguis mendacii, quod etiam authoritate Gebri non intellecta postmodum ostentare conaris. Hoc inepte nimis insanire te potius, quam sapere iudicabunt omnes, qui uel Chymisticis rebus initiati sunt, uti narrabimus postquam id quod a me silentio praetermissum in Aquae Salis paratione uitiosum fore iudicas, defendero. Non percipis & miser Alchymista, quam insulse quod non sine bono iudicio factum est nulla ratione carpas, nempe dictionem Germanicam ( ge¬ flossen ) id est liquefactum, esse magis in obscuritatem sententiae, quam elucidationem? eo quod nullum Sal a natura procreatum sit per liquefactionem, sed per congelationem tantum? non fuit igitur in principio methodi necessaria, cum subsequatur his uerbis, ( Und laß fliessen ettlichmal ) quae Latine sic reddidi, & liquefiat aliquot uicib. His aperte liquet lectoribus, ea liquefactionem artificio fieri debere, non quidem naturaliter. Ex altera parte consideraui si per Amanuensem, animaduersionis inter scribendum aliquo defectu ( quod plerunque solet ) accidisset, ac loco ( gestossen ) quod pulueratum Latine sonat ( geflossen ) id est liquefactum scripsisset, aut in Typographia fortassis euenisset, s in f, & t in l. mutatis. Uerum ponamus idipsum fore, nihilominus erit superflus dictio, quia non est ad Salis alicuius liquefactionem pulueratio prorsus necessaria, nisi quis dicat Salia crassiorum partium cirius liquefieri, prout Sal Gemmae, necnon alia, quod anile quid esse uidetur nihil ad rem faciens: nam siue citius siue tardius modo lique factum sit non refert, industria liquefactionis, uel acceleratio sit operantis officium ad subleuandum laborem: quapropter omisi, quod minime necessariam esse fuissem expertus. De uini tandem Spiritu mordicus, uino fortassis hoc obrutus Theophrastum & suos reprehendis inquiens. " Miror hes qui Theophrasti discipuli agnosci uolunt, non animaduertisse corruptißimam esse hanc extraectionem, in quo circulatio prima est, quae in Magistris quintarum essentiarum, lo. de Rupecißa, & Ray. Lullo semper est postrema. Deinde non separari phlegmae mortificans Spiritum nec feces in opere circulandi. Non declarari signum quando Spiritus cessat ascendere. Scribi hanc destillationem fieri in frigido, & c. Tum autem, Quod fequitur esse Aquam intae, non Spiritum, quae oratio est? Nonne ab omnibus Spiritus uini appellatur Aqua uitae? & c. " Breuibus tibi sic respondero. Miror hunc Leonem Sannium ( Suauium dicere putaui ) sese Theophrasticum ostentare falso non uereri: nihil enim quam Theophrasti mentem, aut scripturas eius minus intelligit. Non potuit animaduertisse Theophrastum hoc loco circulationis mentionem fecisse nullam, sed circulatorii uasis tantum, ad separatione digestione factam usurpati? Putrefactionem ad faciliorem separationem fiendam, non esse circulationem, si Practicus in arte Chymica fuisset intellexisset. Circulari quidem liquores illi tantum consueuerunt, qui iam a suis corporibus impuris separati sunt: alii uero circulatorio, uel alio quouis ad hoc apto uase digeri, sicuti natura fieri consreuit in stomacho separationem faciente. Idipsum & ipse tu fateris imprudens cum dicis: " Deinde non separari phlegma mortificans Spiritum, nec feces in opere circulandi. " Si hoc intellexisses quod ipse dicis, Theophrastum hic non circulari uelle uinum, sed Spiritum eius digestione fieri magis separabilem percepisses. Differentiam etia inter uini Spiritum & Aquam uitae non facere tantum Chymistam, quid absurdius esse potest acinterrogare? " Nonne ab omnibus Spiritus uini appellatur Aqua uitae? " Respondeo non, nisi ab his qui sunt artis ut ipse tu, prorsus ignari. Uerum illi qui callent arte, Aquam uite uini subiectum esse de quo uini Spiritus extrahitur experti sunt: qua extractionem Praeceptor noster hic abbreuiare docet, frigideque destillare. Hanc tu destillationem admiraris, acsi res impossibilis narrata foret, illis tame euidentissima cum sit, qui uix un quam destillarunt, uidelicet Spiritus omnes suapte natura libenter ascendere, quod si non facerent Spiritus esse minime nec dici possent: dubitas adhuc de simili destillatione? Uide etiam quam minime constes, aliis quoque minus, qui paulo antea dixisti: " Aqua enim uitae recte dicitur pro humore uitali, seu radicali uniuscuiusque rei. " Adhuc quaeris, an Spiritus uini ab omnibus Aqua uitae non appelletur? differentiam inter humidum & calidum radicalia non faciens: qualis es tu Medicus? Nec desinis in authoritatem citare Magistros essentiarum quintarum contra Theophrastum ( interim te discipulum eius fore fingis ) ac si tantum unica uia foret ad artem hanc, quam necessario cogeremur omnes ingredi. Uarios authores legisse, uel potius intellexisse non uideris, qui diuersas fore uias ad unum & eundem finem uel scopum tendentes, breuiorem ac faciliorem unam tamen altera fatentur omnes. Ex his mentem collige melius Theophrasti, quam antea feceris in extractione Spiritus uini, falsamque falso ne iudices amplius. In maiorem insaniam postmodum sic erumpis. " Quis unquam Philosophorum cum Gebro non dixit, Aurum esse homogeneum, ideo secundum Plinium igne indomitum. & c. " Respondeo, Quis Leonis Suauii crassum non mirabitur ingenium, quod cum Theophrastum intelligere non potuerit, Gebrum intelligere sibi falso persuasum habeat. Non uides miserrime homuncule Gebrum illudere te, nec non alios nasutulos his uerbis: Uerum est, Aurum manens aurum, uel de sua natura metallica non immutatum est homogeneum, at in primam sui materiam reductum non est amplius aurum, nec etiam a Gebro sic appellatur ulterius. Cum Plinio fatemur etiam aurum purum elementari quidem igne uel naturali plurimum indomitum, sed supernaturali Metaphysico, uel artificiali cedere compertum est. Subdis & hoc. " Haec itaque existimo ex Paracelsi fontibus claris nunquam hausta fuisse, sed ab artis penetralibus subtilissime inserta. Quod ex ipso Gerardo liquet clarissime, qui de tribus aenigmatibus secundum fecit. Unum post quinque, nihil n, post quinque millenum colloca, id est uinum ( quia n litera non est numeralis ) quasi uero destillationem uini lippis & tonsoribus notam, conueniat integumentis aenigmaticis adumbrari, & c. " Respondeo te uere lippum esse fateri, cum de uino me scribere, quo madent pocula Bacchi nostri non uideas. Putas ne aliud esse uinum, ex quo potest etiam ardens Aqua destillari? rursus eo quam paucam in arte Chymica peritiam habeas patefacis: Uidesne descripsisse me prius ardentis extractionem Aquae de uulgari uino ( quod aequo forte largius sumpseras, quum ista scriberes ) bis rem eandem agere quid opus erat, si de uino quod intelligis ego putassem? Est quod addiscas, id omne ex quo potest ardens Aqua elici, uinum apud Philosophos appellari metaphorice. His etiam tuis ineptiis, ardentem Aquam & inflammabilem ex diuersis corporibus extrahi posse, praeterquam ex uino tuo uulgarique uideris ignorare. De arte coquinaria tua, nescio quid offae non salsae, mihi falso non uereris obiicere, cuius ego nullam feci mentionem. Offa tu solus uescere tua, coquinam ut tu, non exerceo, sed Chymicam artem. Ostentare praeterea uulgo tuum ingenium ambitiose dum conaris, imprudentiam huic, atque doctis uiris tuam detegis. Quod si Phoebi potens oracula reserare tu Leo fores, ut per ironiam canere de te uidetur epigramma Graecum Petri Morelli, a Gillio Pinautio Latine redditum: fortassis quod meum aenigma resoluisse te iactasses apud populum, cur tu primum, & etiam tertium non resoluisti, uel resoluere non potuisti: alias non reliquisses integra. Tuo certe quod nodum secundi uix attigeris, quanto minus resolueris, ingenio minime debetur, sed illi dictioni quam studiose sub finem apposui ( nempe colloca ) tibi similes, & in cautos, atque mordaces, ut in praedam facerem, suoque uino eos obrutos relinquerem, & aliis quod alios esse cupiant, ludibrio forent permaximo. Non miror amplius qui factum sit, ut omnes libelli mei locos praeter hunc ( quem etiam non tetigisti, reliqueris integros. Uoluisti prius experiri, quidnam ad macram quam coxeras offam, adderem salsamenti, credens forte me salsamentarium esse. Nihil prorsus magis cuperem, quam ut in illis carpendis, maiorem occasionem doctis depingendi Uiris, quam sis in officina Theophrastica macer offarius attulisses. Et interim tamen eius interpretem esse te iactas, ac alios eius ueros discipulos reiicis. At uide sis in istis interpretationibus, quam antea tuis in obtrectationibus fuisti, cautior, ne quos in scriptis Theophrasticis errasse perperam somnias, illi te postmodum ea deprauasse per ignorantiam luce clarius demonstrent. Grato contra feremus animo, si tanti uiri difficilima scripta sincero studio iuueris, & praeter fucum enucleare lectorib. Sed quod laudem ex aliorum uituperio tibi parare cupias, abofficio docti Uiri grauitateque quam alienum sit, ipsum te nosse puto. Ad iniunas tuas ut redeamus, haec subiungis. " Superest ( inquis ) in fine huius extractionis graduatio illius Spiritus, quem uterque scribit ( alterum e duobus me putas ) non ultra quintam essentiam subtiliari, quum ultra quintam uicem sonet Germanicus sermo. Hoc est ( inquiunt ) 2. 4. 0. Ubi legendum est 24. qui graedus est ultimus auri perfecti natioralis, id est 24. Karatti, ex sermone Aurificum & Monetariorum: alias addunt comburitur. Quis unquam aurum comburi ausus est affirmare? Addam in administratione Theriacam Uenetam a Gerardo praescribi, quem dubito de Terebinthina cogitasse: Epitheto in Theriaca ridiculo, & accessione ad authorem in epitome superflua. Ex his licet lectori de cateris horum interpretum somniis coniectare. " Respondeo, sic debuisse te Leonem dixis se de teipso. Ex his meis calumniis licet lectori de caeteris ineptiis coniectare, quas audiat quisquis haec legerit, ut ex aequitate iudicet. Scripsisse me dicis: Non ultra quintam essentiam subtiliari, quum Germanicus sermo, non uitra quintam uicem sonet. Specularibus indiguisti lippae menti potius, quam oculis ut subuenires. Addam Germanicum ex ipsomet Theophrasto sermonem, ut iudi centlectores, an utrumque non contineat, scilicet ad quintam uicem, & ultra quintam essentiam. Weyter / so dz geschehen ist / solt du das gradieren / zum funfftenmal / durch seines gleichen retorten / nach der kleine der substantz unnd materia /wiewol das ist /dz solchen gradieren allein geschicht / durch die eleuation / unnd die sie subtilmacher: So lest es sich doch uber das funffte wesen nicht bringen / das ist / auff ii. iiii. o. Wird auch weiter uerbrannt werden /2c. Adiunge tibi Germanos interpretes, ut exponant quid Latine sonent haec uerba: ( Funffte wesen ) & quid praecedentia ( zum funfften mal ) tum ista pariter ( Das ist auff ii. iii. o. wird auch weyter uerbrant werden ) & inde iudicetur quam ad interpretationes Germanicorum scriptorum Theophrasti ( licet Germanos ut ais habueris interpretes ) aptus extiteris, ut in posterum etiam iudices melius, aut abstineas. Nec est quod excuses te primam sententiam inspexisse, quae quintam uicem habet, quia Prepositio hec ultra, Germanice ( uber ) dequa tu mentionem facis, adhaeret posteriori parti de quinta essentia disserenti: cum prior de graduatione solum per eleuationem facta loquitur cum Praepositione ( zum ) id est usque ad. Harum ad operationum differentiam notandam lectoribus addit Author ( wiewol das iß, das solchen gradierem allein geschicht durch die eleua tion ) & antea uas posuit in quo fieri debet eleuatio his uerbis ( durch seines gleichen retorten ) Putas tu quintam essentiam per uas retortum fieri? Quid sibi uelit Author ignoras uideo per hec uerba ( auffii. 1iii.o ) quae postmodum interpretaris ineptissime per 24. Karatto graduum auri. Iudicium quod in his tribus caracteribus facis, indicat Arithmetices te non usque ado peritum fore, qui non facia discrimen inter punctis distinctos, & cohaerentes absque distinctionibus numeros. Si puncta quidem, ut innuere uideris auferantur, non uiginti quatuor, sed ducenta quadragintaque signabunt: nam & Zipharae uel notae nullius pro loci quidem occupatione, rationem habere te oportuit, aut explicare cur Author eam addiderit. Quod etiam de Karattia 24, & auri gradibus fabularis hoc loco, puerile nimis & ridiculum est: nam ipsi tibi contradicis imprudens, quum hanc dictionem addis: " naturalis perfectionis auri. " Non perpendisti uel ignorasti potius tincturam auri, necnon eius extractionem esse Metaphysicam, & non ex artificio naturae? Melius in teipsum ut debac cheris addis inferius. " Addam ( inquis ) hic tantum de gradibus auri uel Karattis, ex quaestione quadam de peste, incerti Authoris eruditissimi tamen, quisquis ille sit. Aurum demus nattuum purum putum esse unius gradus aureitatis integri, Philosophorum uero erit centum uel mille graduum integrorum. " Non uides differentiam factam inter natiuum aurum & Philosophorum, quod supra tetigi, quum Gebri produceres authoritatem? " Addam ( subiungis ) in administratione Theriacam Uenetam a Gerardo praescribi. " Audiant lectores quid habeant uerba Ger manica: Die eingebung der Guldenen tinctur/ zunemmen die zerstorung der offnen schaden / ist also/ das du sic uermischest / ein quintlin under ein uncz des besten Tiriax. Consule Germanos, utrum haec oratio ( des besten Tiriax. ) optimae theriacae, uel ut inepte uis Terebinthhinae significationem habeat, quae dictio Germanis ( Terpentin ) sonat. Quod Uenetam loco dictionis & adiectiui Germanici ( des besten ) quod optimae Latinis dicitur, posuenm, hoc a me factum existiment lectores, quia melior hoc nostro foeculo non reperitur ea, quae Uenetiis aduecta est, ac ibidem composita. Uides igitur Leo nullum epitheto uel eptimae somniatis a te locum esse: nam Authorem ipsum Theriacam intellexisse probo, per ea quae scribit in compositione theriacalis Aquae, pro Coralii tinctura Germanice, his uerbis: Und dz aquae Theriacalis wird also: Nim spiritum uini zehen lot. Tiriac funff lot / etc. Notandum est hic ( " Tiriac " ) per C terminari, quia est Accusatiuus, sicuti Spiritum uini qui praecessit in eodem casu. Uerum antea quum terminaret in X, erat Genitiui casus, docet articulus Germanicus precedens ( des ) Docebis ne Germanos, Leo tu Galle Germanice loqui precor? ineptus uideri nedum, sed palam esse non erubescis. Ueneni residui demum id euomis. " Hic ego a Gerardo, & reliquis huius Salis Philophici, Aurique & Antimonii aliquam explicationem non nudam tantum narrationem desidere: satis tamen inscitiae arguuntur, quod postea in Solis essentia quinta, ad Spiritum istum uini falso descriptum nos relegant. " Expiscatoriam putas postulationem facere, quasi quidnam alas in pectore non intelligerem. Antea iactabundus protulisti Salia quaequae de quibusuis elicere, nosce te his uerbis. " Sal quidem ad Antimonii Crystalinum ex puluere eius rubeo confeci. Caetera genera Salium mihi sunt facilima, ut Medicis quibusdam huius ciuitatis, atque honestissimis experientia demonstraui triplici ratione, hac prompta, alia subtiliore, tertia subtilissima. " Quid opus est, ut a nobis ulterius ea desideres explicari, quae tibi saltem notissima fore dicis, imo putas? an ea nos ignorare credis, ut ipse tu, qui sub finem falsorum tuorum scholiorum alios doces quod ipsemet ignoras? Omnia genera Salium conficere te iactas, & unicum ex herbis doces, inepte satis & rustico modo, etiam unico quem tu uarium esse fingis ob aliquam uel tantillam mutationem instrumentorum & non operationis. Ubi doces Mineralium Salia uel Metallorum extrahere? quae quum docueris, non erit quo teipsum tantopere iactes, ac si fores huius inuentor, quod millibus annorum aliquot antequam nascereris inuentum est, ut ex Alchalibus Philosophorum paret. Claua tibi nimium placet ut offa tua, qua me prius obruere satiareque uolebas, ut culinam tuam saperem: at ego tuis oleribus non assuetus, nec tuae farinae sum. Tacite mendacii Theophrastum & suos increpas: crasso modo rusticorum dixisses potius mentitos esse nos, ut pariter & tibi respondere licuisset, falso commentata fore omnia, que tu in Theophrastum & suos Pseudotheophrastista tu suggeris: praesertim quum falso dicis, in Solis essentia quinta ad Spiritum uini falso descriptum, nos lectorea relegare. Non sat scio quisnam calamum cohiheat quin te pro meritis tractem: nisi uererer incontinentiae notam incurrere, profecto peius audires quam unquam excogitare ualeas. Uerum quid peius audire licet, quam tuum Leonem ignominiae iugum proprio; quod in alios moliebatur conatu subiisse? Restat ut multis adhuc ineptiis tuis respondeam, quas ex preli defectu non te pudet adferre, corrigere debuisti potius, quam ad inuectiue munitionem uti, si cuti sunt, granorum Paradis, pro Paradisi: tum illud Chyminum quod fingis, nam Chymicum posui, nec etiam Chymum esse debuit, quo falso Theophrastum corripis, nihil minus intelligit, imo contrarium omnino. Quod scribis, me falso contra sententiam Authoris adiecisse, falsum te fingere docebo. Haec sunt uerba Germanica: Du solst nuhr eingeben so lang / Biß die offene schaden nimmer Bluten ) oder fliessen /das gemeinigklich geschicht inzehen oder zwolff tagen. Latine sic. In potum administres, donec nullus cruor purulentus ab ulceribus promanet amplius, quod plerunque fieri solet in decem aut duodecim diebus. Uide quaeso lector, utrum sententiam hanc sub duobus tantum uerbis restrictam peruerterim? scilicet. Haec est altissima praeparatio lillig, quae hominem radicitus purgat intus & extra. Est enim Authoris opinio quod ulcera tollantur a radice per sanguinis renouationem, hoc per ( " intus " ) significaui: tum etiam per destructorum expulsionem unico tamen contextu, quod per ( " extra " ) Praepositionem exposui breuiter lectorib. ut ea quae scripseram illis de meo facilius caperent, non ut illis ad longum ( quod aiunt ) explicarem opera Theophrasti. Qui uero malignus est in nihilo, quato magis in eius fructu mendacio capit ansam calumniae. Mentem ipsemet Authoris perturbare conatur legentibus, quum eam impudentissime neget hia uerbis: " Nec purgas untus & extra, it ille ( inquit ) adiecit contra Authoris sententiam. " Iudicate uos lectorea optimi, an iste Zoilus uerus lolium & Zizaniam in agrum Ueritatis non seminet, qui modo palam Theophrastum & eius doctrinam laudibus extollit eximiis, paulo post eiusdem scripta negare non erubescit, quae tamen diuersissimia libris illius concordantibus approbatissima sunt. Huiusmodi farinae homines, & Euangelium ipium negarent, nisi per Spiritum S. in Prophetis & Apostolis, Discipulisque loquentem approbatum esset. Pharisaici fermenti genus hoc Philosophantium est, quod suam haerelim nodum in bonas artes, uerumetiam in Dei uerbum temere solent spargere. In adminstratione tincturae Antimonii sic in me progressus es agere. " Administratio eius est ( repetis ) ut in dolium uini recentis in Septembri uel Octobri, id est musti, semper ad uiginti lot ( mensuram simpliciter dixit Gerardus ) tincturae ponatur uncia semis, & simul digeri purificarique ambo permittantur. De uino bibant patientes ad tres uel quatuor septimanas pro aliis haiustibus, non ante alios haustus, seciundum Gerardum Dorn. Non uereris inepte nugator, uerba Theophrasti uitiose potius, quam turpiter immutare, quum pro uiginti mensuris, quas Germanice ( zwantzig maß ) ponit tu uero quadraginta. Haec sunt Authoris uerba. Zu nemmen Sie tinctur des Anti¬ monii / ist am besten / so ein weinmost in ein fass gethan ist / und allemal auff zwantzig maß wein / ein lot diser tinctur / und also miteinander lassen ueriaren auff seine statt / nachfolgendes uon dem wein zu trincken geben / und getruncken. Fur alle andere trancke / auff drey oder uier wochen / oder lenger / etc. Hoc loco te Germanos, Uallenses, uel Hannonienses, Gallos & Belgas oportuit conlere, quos etiam posteriores imitatus es: docebunt Germani pro ( zwantzig maß ) uiginti mensuras intelligere, quas & ego. Belgae uero pro uiginti lot ( ut ais ) melius lotz in plurali, quadraginta mensuras interpretabuntur. Uide quaeso quantam in eo mihi, sed potius tibi facias iniuriam, cum de rebus minime cognitis, pertinaciter alios praeter aequitatem arguere praesumas? Ad alteram particulam nunc ueniendum est, quae sic habetur. " Pro aliis haustibus, non ante alios haustus, secundum, Gerardum Dorn. " Iam uideo te prae nimio studio huius artis tuae Chymericae, potius quam Chymistice Grammatices oblitum esse. Ignoras queso Praepositionem ante cum Accusatiuo alios elegantissime significare praeter alios uel absque aliis: haec fuit opinio mea Leo Suaui, non suauis. Iaculum postremum quod in me soluis, & in te redundabit cum caeteris tandem attigimus. " Superest ( inquis ) solummodo uocabulum nouum Lilig ex libro Chirurgiae Theophrasti Germanico exponendum, quod nulla in lingua usurpatum reperio. Nisi legamus ( subdis ) stibi pro lilli, quod legit Gerardus Dorn, qui perperam ( ut ais ) subiicit croceum post flauum in calcinatione. " Dicis Leo te uocabulum Lilig in linguarum diuersitate, & apud multos earum peritos reperire non posse: profecto si libellum meum cum attentione legisses, no ut reprehenderes mordicus absque ratione rectam in semitam is te duxisset admonens, in co minime quaerendum, in quo res quaesita non habetur. Cur potius inter carbones illud non quaesiuisti? fortassis non inuenisses; at illi te relegassent ad ignem in quo lilli nati sunt. Conquereris postmodum lilli me loco lilig legis se: falsum hoc fore comperient, quotquot Germanicum textum legent, & utrumque successiue tamen in eo contineri. Quapropter Germanicum addere non pigebit. Nim den Antimonium/ zum al¬ ler besten in dz Alcool uerwandler: dem nach so reuerberier ihn in einem uerschlossenen reuerberatorio auff ein monat / so wirdt ein uolatile / am ersten weysz / darnach gael / am letzten rot und braun farb / leicht und gering. So er nuhn rot ist / und in dz ende reuerberiert / so nim ihn und zeuch ihn auss seinem wesen uon dem lilli / durch den Spiritum uini also: das derselbige zwantzig finger tieff uber ihn auffgehe / unnd so das wesen Antimonii in dem Spiritu uini ist / so scheide es uon einamdes / und behalt den Spiritum uini zusammen also uermischt / das ist die hochste der gantzen lillig reinigung / & c. Non est alia differentia inter lilli & lillig, quam inter Germanicos articulos ( Uon ) & ( der ) id est inter Ablatiuum & Genitiuum casus, idem quod supra de ( Tiriac ) & ( Tiriax ) diximus. Postremum hoc est quod euomis uirus. " Gerardus Dorn ( inquis ) perperam subiicit croceum post flauum in calcinatione. " Textus Germanicus hoc idem habet, nempe: So wirdt ein uolatile / am ersten weyss / darnach gael / am lectzten rot und braun Farb / & c. Germani profecto ridebunt inscitiam tuam linguae Germanicae, uoluisse te penes eiusdem ignaros Gallos iactasse. Ex Germanis perquire num ista colorum nomina ( weyß, gael, rot, und braun ) Latine per ordinem textus obseruatum, album, flauum, rubeum atque croceum non significent? Qualem te Philosophum prodis qui colores ignorare fateris Philosophicos, & inter extremos ordine succedentes medios? Plura de his tecum agere possem, nisi me tederet ineptiarum tuarum. Superest ut his qui Spagyricam artem norunt ostendam ex ore tuo, qualis existas Alchymista uel Theophrastista magis, cum differentiam inter calcinationem & sublimationem facere non possis. Dic quaeso metalla uel mineralia fiunt calcinatione uolatilia? quod hic intelligis, quum in fine praeparationis lillig hoc subdas ( " in calcinatione " ). Hactenus iacula quae soluis in me, tuum in caput retorsi. Modo restat, ut unico tuo delirio caetera quae te mente captum in Theophrasti Paracelsi scriptis ducunt, quibusuis luce clarius patefaciam, ut ab eo que scribis, imo commentaris Scholiis tuis friuolis, & compendio quam falsa sint omnia iudicent, cum ignores quod pueris a carbonibus adferendis existentib. notissimum est. Antimonii uirtutis praeparationem a Paracelso descriptam sexto capitulo tertii libri de Uita longa, que sic habet falso prorsus interpretaris. " Sub hac enim delitescit Antimonii arcanum, id quod per retortam impelli debet, sine omni capite mortuo, ac denuo in tertium Cohoph reduci: tum demum erumpit. " Haec ita falso commentatus es, ob ignorantiam scriptorum omnium in te Paracelsicorum iubilantem. " Id est ( inquis ) supra suas feces nigras, in tertium Cohoph in destillatione per Alembicum, ubi uas est triplex, & in tertio recipitur. sic lib. Chirurgiae Germanico ab erta Mercurii, id est terra minerali, & c. Quod autem dicit absque omni capite mortuo, significat absque Alembico: prima cuius pars dicitur cucurbita, pars secunda & superior dicitur caput, ob similitudinem capitis humani cum naso stillacidii. Est autem mortuum non iuum, sic ludit aenigmate suo more. " Priusquam ineptiam tuam ostendam & mendacium, operepretium fuerit hunc Paracelsi locum exponere, non ex propria phantasia, sed ex Authoris scriptis propriis, in quorum interpretationibus carpere me perperam aggressus es, non sine tui maxima quidem ignominia. Haec est igitur opinio Paracelsi nostri Praeceptoris hoc loco. Sub hac forma delitescit arcanum Antimonii, scilicet: " in Alcool reductum, per uas retortum, " igne uiolento pellatur, ut priorem formam non amittat: " absque omni capite mortuo, " hoc est nulllis in fundo retortae relictis fecibus, aut massa potius nulla remanente: " ac denuo in tertium Cohoph ", id est in trinum colorem uolatilem, de quo supra in praeparatione lillig dictum est: tum demum erumpit, hoc est non antea per uini Spiritum elici poterit. Uide quaeso Lector optime, quam remotus iste Leo, uel l. G. P. laruatus a scopo sit Paracelsico. Ab hoc tam enormi suo mendacio, disce reliqua omnia quae suis in Scholiis effutire non ueretur praeter Authoris omnem sententiam, ut uenenum fugere, Si de mea dubites interpretatione, lege quae Paracelsus in extractione tincturae Antimonii scribit, & quae tibi hac de causa praeposui: uidebis eam a mendaciis immunem esse. Uerum ut ad eius interpretationem redeamus. Subdis Leo: " Quod autem dicit absque omni capite mortuo, significat absque Alembico, & c. " Miror admodum quod Spagyrum te fore non uerearis, impudica iactantia quadam profiteri, cum ignores ea quae pueris & mulieribus aquarum separationis, uel fortium ut uocant, Aurifabrorum in usum destillatorum tritissima sunt: ab his addiscas mortuum caput esse massam illam que remanet in fundo retortae uel cucurbitae: post humorum a Mineralibus exhalationem, emortuumque caput hoc tuum potiori studio reuiuiscere cures in Spagyricis. Interim donec feceris inter destillatores imperitissimos comparere te pudeat, quanto magis in Spagyrorum numerum per fenestras, & non per ostium subtrudere. Melius profecto quam prouinciam tam difficilem suscipere dormiuisses, aut apud Galenicos tuos remansisses. Uerum desperans iam ad eos redibis, modo recipere te uelint, quod fortassis facient, hac de causa te semper inter duos continuisti, & neutram artem unquam es assequutus. Ad nos uero si redieris postmodum ab aliis pulsus, Palinodiam recantabis tuorum in libros de Uita longa Paracelsi Scholiorum pestiferorum, quibus lectores inficis, aut alias cum per otium uacabit, ostendam ueris authoritatibus Paracelsi duntaxat, omnia de uerbo ad uerbum, quae per te somniata sunt, pariter & falsissima fore. Factu quod possis, ferociores bestias in me concitare non poteris quam Leonem tuum quem deuici, truncatisque suis unguibus non trucidatum tamen ad te remisi. Cornutas & auriculatas mitte precor, ut & illis auriculas & cornua producamus. Miror si post modum ausus eris hiscere, nisi perfrictam omnino frontem cum laruis habeas. Qui sibi laruam ut fecisti posuerunt, propter suam ignorantiam agnosci pertimescunt. Hanc depone uideamus quem I. G. P. tantopere celarunt hominem. Ignotus homines inuadere conaris? proditorum hoc officium est, & immutare nomen suspicionem adfert maximam. Redi, uideamus utrum tibi laruam auferre sim ausus, & Sphingem I. G. P. nomine cognomineque propriis explicare. Sed cur non generosum ( non tuum ) Leonem imitabor, qui mox adepta uictoria succumbenti catulo parcit? Non ita Leo Sanni mecum egisses, si sannis tuis strenue non resistens, in casses preda petita tuos incidissem. Suauius tamen agendum esse putaui tecum, quam egeris mecum tibi prius non infesto, facti quidem ut poeniteat, ac resipiscas in posterum. Lector optime uale, & si fortassis quam libenter audieris, grauius egerim, ignosce precor, famam tueri licet. De Alchymia Colloquium, Quocum Sophista, necnon Chymista, Pater Hermes agit, eosque Ueritatem docet. Sophista. Heu me miserum, quid spei reliquum est mihi? totam destillaui substantiam, follibus in fumum egi, nedum que possidebam, sed ea quae mea non erant. Iam nec habeo quo famem satiare pane ualeam. Quid optare potius debeam ea, quae finem his meis calamitatibus imponere potest. O mors aculeo, cor istud afflictum perfodere quid expectas? Uolentes fugis, nolemtesque fieri tuos arripis. Laetis uitam inuides, mortemque moerentibus malorum suorum finem. Nemo hic adest, qui audiat planctus hosce miseros, neque hominum quispiam qui consoletur. O bone Deus auxilium inopi fer, tu qui potes. Chy. Quid uocis audio dolentis? uereor ne quis in latrones intiderit, uulneratusque mortem optet. Adibo, uideam si quid opitulari proximo ualeam. Salue mi frater. Soph. Tantam ego tibi salutem imprecor, quanta me premit calamitas. Chym. Quid est quod ita lamenteris? Soph. Dicam, si non auxilium, consilium adferas. Deus te huc adduxit, ut imminentem desperationem impedires. Chy. Absit a nobis desperatio. Deus enim exaudit preces eorum qui confidunt in eo, consolatur quoque miseros. Enarra queso, quaenam tui doloris est occasio? si mearum erit uinum & facultatis, crucem tuam si non abstulero, iuuabo saltem eam portare te. Soph. Laudetur Omnipotens Deus qui misit ad me uirum suum, ut ei tandem, quae surdis istis arborib. toto iam die frustra conquestus fui, non sine consolatione repetam. Audi frater. Habui quidem antea quibus optime uiuere possem, honesteque familiam alere. Nescio quid Interea famis auri, sirisque me famelicum reddidit. Coniugem & natos prae fame pressos relinquere coegit. Nemo consolatus est nos, imo derisit omnis ad maximum usque minimus. Patriam ob inopiam & uerecundiam fugiens, in hanc syluam desperabundus me contuli. Certe puto nisi uenisses, quia mors me fugit, ego ipsam insequutus tamdiu fuis sem donec finem his malis dedisset meis. Hy. Relinque precor dolores, & causam eorum aperi nudius. Soph. Aurum & Argentum habui quod satis erat, plusque desideras, & illud perdidi cuius haeres fui, nec obtinui quod optabam, uidelicet Cuprum, Ferrum, Stannum, Plumbum, & Uiuum Argetum in aurum & argentum conuertere. Chy. Socium habes, consolare. Soph. Quid audio, tu etiam artem hac prositeris? Chy. Maxime, sed non aurum neque argentum, at Medicinam uenatus sum. Uerum priusqua substantiam omnem combussissem, tantisper abstinui, donec artem perfectius edoctus iterum aggrederer. Iam iter hoc ad excellentissimum huius artis doctorem suscepi, quem rogabo ut Charitatis ergo me doceat, si uoles comitare, fortassis & ipse tui misertus utrumque melius instruet Soph. Non sunt mihi pecuniae. Chu. Ego tecum partiar quicquid habeo. Soph. Gratias condignas reddere non possum. Chhy. Surge nunc eamus. Interea tamen dum pergimus, recreationis causa confabulemur. Narra queso quinam egisti, quo processu rem ipsam aggressus es? Soph. Ea recensere minime iuuat, uerum quia cupis faciam. Accepi Martem optime limatum, cui quartam sui partem addidi Arsenici, miscens, & in pastam reducens, eam in uas duplex & obstructum posui. Follibus per aliquot horas exposui. Post extractam hanc materiam super marmoreum lapidem contriui cum oleo & Sale alchali. Hoc omne forti admodum igne liquefeci, & in fundum cecidit metallum. Processum hunc toties repetii, donec liquationi facilime fuit obnoxium. Huic Ueneris tantundem admiscui. Postmodum ambo simul in limaturam suam redegi, qua cum non alias quam prius cum limatura Martis procesei, donec album uidi metallum argento simile. Quo uiso, putaui mox Imperatore me ditiorem fore. Summo gaudio repletus ad Argentarios cucurri, petens an argentum hoc emere uellent. Ipsi uero de fuco dubitantes examinarunt. At Saturnus omnia secum ducens in auras euanuit, meque frustratum oleo, nec non opera non sine dedecore maximo reliquit. Hoc primum fuit opus Alchymiae meum, post quod alia tentare plurima non abstinui, spe uana ductus, hac uidelicet, ut si quid Salis aut alterius adderem Sulphuris, & c. fixa reddi posse. Tandem ad alios Philosophorum libros confugi, de quibus iam hunc, nunc illum errorem didici. Quid multis? nihil unquam ex libris operatus fui, quod non ementitum esse meo damno compererim, & aliorum: quo factum est, ut magis odio prosequutus, quam proprio dispendio prostratus, consortium hominum fugiam. Chy. Non alias mihi contigit o frater, quintam rerum omnium essentiam inuestiganti, per quam uniuersalem elicere Medicinam a triginta sex annis iam elapsis cupiens, adhuc in ea haereo. Siquidem a Philosophis hoc celatum est, a qua potissimum elici materia debeat. Hinc fit, ut propter incertitudinem omnia tentent Artifices, & experiundum inter cum suis alienas opes absumant etiam, ut illi qui metalla perfecta fabricare nituntur ex imperfectis. Miror qua ratione id fieri posse credant, & ubi hoc ipsum apud Philosophos legerint. Sop. Sententia communis est Alchymicis scriptoribus, ad extremum unum, alterius non alia uia patere transitum quam per media. Chy. Philosophorum scripta multis ea non intelligentibus imponunt. Haec uerba sunt ambigua, ueluti caetera quibus artem occultare nudis & apertissimis conati sunt locutionibus, atque diuersis in unam sententiam conuenientibus. Quum dicunt enim, de uno extremo ad aliud non fieri transitum nisi per media, diuersimode potest intelligi, & uerum esse. Primo si uulgariter dictum hoc intelligatur, ut pro extremo priori unum argentum & Sulphur accipiatur, & pro posteriori metalla queuis tam perfecta quam imperfecta, pro mediis uero Salia, Sulphura, Marchasite, nec non alia sumantur. Uerissima quidem est sententia, quod ad opus naturae pertinet. Uerum si quispiam ex istis principiis & extremis, media nec non extrema fabricare conabitur, ad eiusdem operis naturalis imitationem, plurimum errabit: non quod ars ista fallax sit, at quia uix annorum millibus a natura perfici potest, cum uix octuaginta millesima pars hominum annos uiuat: & si mainori quam utitur natura calore fuerit usus, destruitur opus, & in fumum transit. Propterea non est existimandum hac uia Philosophos errasse, uel mentitos esse. Nam si quis Artifexuel plures succedentes idem spatium temporis, ignis aut caloris temperiem similem obseruauerint, eandemque sumpserint materiam, eadem quae natura, metalla fabricabunt. Poterit alias etiam intelligi nempe Philosophice, ut pro priori metalla sumantur extremo, pro posteriori quidem elixir, & pro mediis colores extremi cum suis mediis omnibus. Uerissimum erit Philosophorum dictum, & excellentissimum, non ex artificio naturali, sed Metaphysico. Non potest enim elixir natura per se generare, sed per artificium adiuta potest. Sunt igitur naturae posteriora, Metaphysicis extrema priora, de quibus arte media manifestantur, & in actum de potentia materiae deducuntur in elixir, Metaphysicum extremum. Iam habes Philosophorum opinionem, in eo quod aemulari perperam conatus es. Sop. Fateor sane me non intellexisse. Uerum ego putaui, per media uulgaria metalla queuis imperfecta posse perfici. Chy. Tinctoriam artem potius quam Chymicam exercuisti, eamque magis aemulatus es ista, que tingere nedum, sed fixare docet etiam. Soph. Nunquam ad fixationem peruenire potui. Chy. Quid mirum? nec fixis utebaris ad fixam dum, sed uolatilibus ad colorandum. Soph. Odore plumbi tamen coagulatur Uiuum argentum. Chy. Oprime loqueris, at nihil concludis. Soph. Qui sic? Chy. Non facis discrimen inter coagulationem & fixationem. Aliis etiam & magis uolatilibus coagulari potest, ut Calchato in sublimatum, & Sulphure in cinabarim. Uolatili uolatile fixari nullo modo potest: fixo uero, uolatile fixatur, ut uolatili fixum eleuatur. Sop. Precor ut exponere uelis quo fixo uolatile fixari possit, & quo uolatili fixum eleuari. Chy. Si metallorum uulgarium transmutationem prosequerer, fortassis illam docere te possem, at Philosophica metalla solum transmutare scire cupere, quorum ego scientiam hactenus addiscere sollicite curaui. Sop. Quid est inter Philosophica uulgariaque metalles differetie? Ch. Plurimum sane quando quidem ista spiritalia, corporea quidam illa sunt. Sop. Quonam pacto Spiritus manib. tractari possunt? Ch. Per corporis sui resuptionem. Nam corpora spiritalianec non corporei Spiritus arte Metaphysica fiunt. Soph. Doce me precor hanc Metaphysicam. Chy. Docere possum ea quae cuperem ipsemet addiscere. Hac de causa patrem nostrum Hermetem adeo. Si mecum ueneris, ipse te, meque docere potest. Sop. Ista scire te negas, at Philosophorum dicta subtilius quam audiuerim unquam interpretaris. Chy. Multi reperiuntur, qui hanc artem norunt ex theorica tantum, & Practicam adhuc ueram ignorant, eo quod uaria sit, & pro diuersitate quorumuis Artificum uariata. Nec alio magis occultarunt artem; quam eius occultatione Practices. Sop. Non est igitur possibile ut quis eam scriptis addiscat. Chy. Difficilimum est, etiam Philosophis, quid uulgaribus? Soph. Legi tamen aliquorum scripta, qui hanc artem habuisse, uidebantur, quos Philosophos aut literatos fuisse, iudicare quis ex eorum stylo minime potest. Chy. Philosophi nostri, non ex literis nascuntur, sed ex dono Dei, sic disponente natura non arte. Soph. Quid prosunt ergo literae? Chy. Nihil, sed Spiritus est qui uiuificat omnia, tam in hac arte, quam in caeteris cognitionibus. Soph. Spiritualem igitur esse tantum dicis Alchymiam? Chy. Perperam concludis. Nam in omnibus artibus in quibus est agere, ibidem & pati fore necessum est. Soph. Spiritus ergo hominis & materia poterunt Alchymiam perficere? Chy. Priori peior est ista conclusio, qua Sophisticam Alchymiam prodis, uilissima quauis arte mechanica uiliorem. Quoniam in ista Spiritus hominis tantum agit in materiam, instrumento medio formam artificiatam: at inalchymia uera, Spiritus in propriam agit materiam, supernaturalem formam. Soph. Quenam est illa forma supernaturalis? Chy. Quam natura de potentia materiae, non potest producere, nec de occulto suo manifestare, sine Spiritu hominis, aut eius artificiosoph. Metaphysicam istam non scribit Aristoteles. Chy. Nec etiam constat eum Alchymiam calluisse. Soph. Extant eius opera de lapide Philosophico ad Alexandrum. Chy. Talia sunt hominum sigmenta, quae ut fidem acquirerent inscripta sunt illi, qui si lapidem hunc de quo scripsisse fingitur habuisset, non ira uoluisset Alexandro, propter infinita quae recepit ab eo Talenta, nimis ambitios e blandiri. Potuisset enim Alex andro dare plus millies, quam ab eo uenatus est. Sunt & alia multa perditionis opuscula, quae passim uenduntur in hominum perniciem. Soph. Quorum igitur scriptis adhiberi fides poterit? Chy. Solius Hermetis, qui hanc artem a diluuio se pultam, permissione diuina ( quod credendum est ) restituit. Soph. Smaragdinam quidem eius legi tabulam, at intelligere minime potui. Chy. Eamus igitur ad fontem e quo manant foelices admodum aquae. Soph. Precor acceleremus. Uideo quidem ea quae sectatus sum antea mere fore Sophistica, nulliusque momenti. Ch. Uides motem excelsum ob oculos nobis positum hunc? Sop. Uideo. Chy. In eius medio Hermes domicilium habet. Sop. Bone Deus, uix infra duos dies eo pertingemus. Chy. Si duo non sufficiant, accipiamus tres. Non est quod iter nos tedeat, si calamitatib. nostris poterit imponere finem. Soph. Non me tedet alterius quam impensarum quas nomine meo pateris. Chy. Suscepi lubens, fratrem ita fratri subuenire decet. Appulimus iam ad Hermetis domum, pulsabo. Hola, fores aperire quaeso nobis aduenis, o Pater optime iube. Her. Qui huc intromitti cupiunt? Chy. & Sop. Duo Chemiae discipuli huc a centum & uiginti milliarib. uenimus, rogaturi ut in filios tuos suscipere nos digneris. Her. Intrate. Chy. & Sop. Salue Pater optime. Her. Adeste foeliciter. Mente aperite uestram. Ch. Celeberrime Pater, eximieque Doctor Alchymiae uerissime. Quum ego iam in tabula tua Smaragdina solum uersatus essem annis quatuor atque uiginti, relictis omnibus aliorum scriptis, quibus antea duodecim annos triueram, & frustra, solum unicam in sermone tuo ueridico sententiam intelligere nequiui circa practicam huius artis excellentis simae prae caeteris. Her. Potuisti colligere a quota particula practicam incoeperim? Ch. Puto quidem ab ea quae sic habet, ordine quarta nempe: " Separabis terram ab igne, subtile a spisso; " & c. Herm. Optime iudicasti, quapropter & breuibus exponere tibi conabor. Separatio nostra Philosophica, non sine partium in toto remanentium fit mixtione. Capis iam? Ch. Haec pauca mihi sufficiunt; ad omne dubium explicandum. Her. Quidnam tu fili scire cupis? Soph. Pater humanissime, post annos circiter uiginti quinque, totamque meam & aliorum substantiam absumptam, ut ne tantillum residui foret, quo panem emere natis & coniugi, nec mihi possem, una simul fame pereuntibus, ob Alchymiae quam eo tempore toto potius ignorantiam, quam peritiam prosequutus sum. Et quod magis angebat contemptus & irrisio, prae caeteris animum sic meum prostrauerant, ut relictis patria dulci, natis & coniugi desperabundus in syluam ab hominum fugerim consortio. Quumque lamentarer in uanum, essetque nullus qui daret auxilium desperationique proximus forem, traxit me Spiritus Domini, ut eleuatis in coelum oculis, a Deo meo peterem calamitatib. meis aliquod remedium. Exaudiuit me coelestis pater, & hunc uirum ad me uenire uoluit, qui consolatus est, meque miserum expensis suis huc secum duxit, ut a te discerem errores in hac arte meos corrigere. Frustra quidem eo tempore toto quod audiisti, metalla conatus imperfecta sum ad perfectionem, tingentibus mediis mineralibus adducere. Colorem permanentem nunquam inducere potui, nec efficere quin ignitionibus aliquot periret, metallumque totum examine Saturnio non euanesceret. Quamobrem obnixe peto fixationem addiscere. Her. Audio te Uoarchaduniam exercuisse, uerum eius ignorasse principalia. Dicam ergo quae in hoc artis processu defecerunt. " Inimicum occide fure, ne depraedetur amplius. Capisne? " Soph. Caperem, si notum esset mihi quis ille sit inimicus & fur. Her. Sulphur hoc superfluum & combustibile, quo plurimum abundant imperfecta metalla. Soph. Iam uideo quam eorum scriptis misere deceptus fuerim, qui sulphura sulphuribus addere docent: ignem igni quod fatuum est. Her. Nondum habes quod satis est. " Mortuum hoc, uiito Patre, uiiuificandum est postea. " Soph. & Chy. Gratias ingentes Pater agimus. Her. Dicite queso, cum iam inopes ambo sitis, quid proderit uobis haec ars modo cognita, nisi de potentia deduxeritis in actum? Soph. & Chy. Nos opulentum aliquem assumemus nobiscum. Her. At si primo secundoque fefellerit uos practices nondum contractus habitus, ut pistorem solet excellentissimum nimia furni uel modica nimis calefactio: nunquid erunt posteriora peiora prioribus? Chy. & Soph. Potius operabimur tantisper, donec aliquid superlucrati simus. Her. Ferrea sunt haec soecula, quibus uictui uix labor ingens supeditare potest. Ego uero misertus uestri, uestrum utrique mille coronatos dabo, conditione tamen hac, ut septingentos ad redditus annuos applicetis, & quod reliquum est ad usus arti necessarios: hoc si nimium fuerit cum pauperibus diuidatis, ne cuiquam sitis oneri, nec risui prout antea, minus contemptui. Chy. & Soph. Gratias immensas Deo primum agimus, demumque tibi fidissimo desolatorum Patri, benignissimoque. Her. Este prudentes, ite, ualete. Chy. Quidnam tibi de Patre nostro uidetur? Soph. Miror sane liberalitatem eius, cum in arte sua, tum in opibus. Chy. Sic solent omnes facere, qui artem hanc assequuti sunt, egenis uidelicet opem & auxilium ferre. Soph. Si hanc artem assequutus fuero, Deo dante liberalitatem eius in pauperes atque desolatos imitari conabor. At ego per te quidem ista habeo, tua sunt, accipe quod uoles. Chy. Absit, utere, fruere his quae tibi Deus dedit. Soph. Saltem ea quae in mei gratiam exposuisti. Chy. Hoc non renuo, nam & alteri fortassis eo subuenire potero. Mox ad uxorem & natos uterque nostrum se conferat, cautiorque fiat in posterum. Uale, memor eorum quae docuit Hermes. Soph. Huius & tui nunquam immemor futurus um. Gratias agens, & tibi uale dico. Finis Secundae partis. Artificii Chymistici Pars Tertia, Mineralem Genealogiam continens. Prologus. Tria sunt quae potissimum desiderantur ab hominibus in hoc mundo, nempe Diuitiae, Sanitas, & Sapientia. Uerum quod uix unus eorum qui haec optant cognoscere potuit hactenus, & si literatissimus, in quibus ista sita sint, aut reperibilia, ferme nulli reperiuntur, qui suum optatum assequuti sint. Quandoquidem illi qui suo labore diuitias ob honores, auaritiam, aut alias ambiunt, quo magis abundauerint his, ea uia plus etiam sitiunt, inopibusque patientibus & spretis pauperiores existunt, ac uiliores coram Deo. Qui uero Sanitatem corporis anxie nimis diuersitatibus medicaminum quaerunt, confusius naturalem unionem atque proportionem partium uitae soluunt: cum earum unione per unionem, uitae fortificatio consistat. Et qui Sapientiam in scriptis hominum quantumnis elegantibus, & subtilibus uenantur, quanto his doctiores euadunt, tanto profundius merguntur in tenebras. Quapropter nullus horum semitam rectam ingressus, ad scopum eorum quae petit peruenire potest. Inde fit, ut sub labyrintho semper caecutiant, qui priusquam nouerint quid & in quo quaerendum sit, ante uerum tempus currunt. Uisum est igitur ostendere uiam illis qui mundo corde sunt, ac istis potius ad mentem quam ad corpus uti cupiunt, e re fore Christiani hominis. Quanquam etiam in mente uersari debent illa quae diximus, nihilominus quod in corpore uersemur adhuc & nos, ab eo sumendum erit initium per unicum, & non plura medicamenta. Porro sapientia nostra, quam quaerimus. ad hunc scopum dirigitur, ut corpus nostrum corruptum, eius ablata corruptione per Medicinam unam, una cum sua mente sic uniri queat, ut non amplius uanitatem sitiat. Corpore namque per unionis Medicinam repurgato, mens eius ad Ueritatem cognoscendam absque impedimento quouis disponitur: inde ad amorem Dei, dilectionemque proximi: tandem ad ueram Sapientiam, in qua Diuitiae continentur aeternae, mentisque Sanitas in corpore sano. Quicunque igitur medicamentum hoc tribus tractatulis descriptum nostris, quorum hic est postremus, inuenerit, soli Deo ferat acceptum oportet, non hominibus, neque suis laboribus: alias etiam id quod habet auferetur ab eo. Nec est quod ob Allegoriae tractationem huius, sub rudi sermone conscriptam, abhorreat animus a lectura. Nam sub Sapientia, quae uidetur hominibus maxima stultitia, Sapientiam suam conclusit Altissimus, ut qui mundo sapientes fore uidentur, uere stulti sint, & e contra, quos mundus iudicat stultos, uere sapientes, ut Christus & Apostoli sui fuere. Non etiam sub uerborum elegantia, sed Ueritatis simplicitate, Spiritus S. conscribi uoluit Euangelia. Nec a Philosophis, aut mundi Sapientibus, at ab hominibus ut columbae simplicissimis, & mechanicis, qui suas literas non in Gymnasiis, sed a Spiritu S. didicerunt. Ex eo constat Ueritatem simplicissimo delectari sermone, quod plerunque fabulae palleari soleant huius elegantia, uerae tantum ut appareant. Sic etiam in medicamento hoc unico describendo, uisum est omnibus qui notitiam eius aliquam habuerunt, uerborum hac uti simplicitate, ne sub elegantia latere uideretur aliquod mendacium, at potius sub uilibus & spretis Margarita, neue ab indigne quaerentibus inueniretur, sed a ueracibus. Quid retulerit enim, & si nos Morosophos appellarent Morologi Philosophi, quod sub Morosophia, seriam ueramque tractemus Philosophiam? Nunquid potius fuit quam sub Philosophia Morologiam comprehendere? Quid etiam curamus, quum nos Barbaros, aut Idiotas fore loquuntur illi, qui nil praeterquam inanem uerborum elegantiam habent? quam anxie dum prosequuntur, fugit eos res ipsa Ueritas. Quod si haec uidetur eis tractatio stulta fore, procul ab ea fugiant. Nam in ruinam est incredulis, probis uero piisque uiris ad salutem a Deo posita. Haec a me tantum dicta sunt, ut manifesta sit eorum Sapientia, qui reprehendere conantur calumniis ea, quae non rationibus ueris possunt, quia non intelligunt. Non optaremus potius quam operibus & signis Philosophicis cum istis contendere mordacibus. At quod operari nihil ex Philosophia quam loqui norunt, uerbis tantum iniuriosis nos aggrediuntur artem hanc improbantes, quam etiam ignorant. In Allegoriam Hanc Argumentum. " Titan cum Oceanitide sua coniuge, filios quinque, filiasque duas contraxit, natu maximum nomineque Sollicitum, post quem successit Rudis, postea Laetus, demum Iratus, & quinto Facetus fratres: quibus duae sorores extiterut, Uana prior, & Assidua posterior. Sollicitus quod Sorbonem Gymnasiarchum, & suos Collegas sapientia superasset, horum persuasione tamquam stultus induitur a Patre. Quod Sorbonum astutia factum est, puero fortassis ea quae celata perpetuo uellent, in uulgus proferenti, ne fides quam stultis adhiberi solet maior adhibeatur. Rudis autem, electione propria factus est Agricola. Concionator uero Laetus. Iratus Carbonarius, & Facetus Aulicus. Ob interpellatam a Sollicito concionem Sorbonis, cum Faceto fratre suo per fraudem haereseos accusatur coram Principe nec non populo: datis etiam Bibone, Quadraelamboque falsis testibus. Relegatis autem a Principe, dolum Sorbonicum, hoc non ignorante Pueris, ut Pax inter ciues illaesa foret, industria Nymphae cuiusdam post annum redit uterque Rex biceps iam factus, & manis dextra poculum Sanitatis, atque " Diuitiarum altera sceptrum gestans. Uindictam uidit Facetus de suis inimicis, ac fratris a Ueritate sumptam: non prius tamen quam Sollicitus Patrem atque Matrem grauissimis decumbentes morbis ob filiorum exilium, & ab omnibus Medicis incurabiles relictos, curasset: eosque Facetus aliosque Parentes & Amicos innumeris ditasset opibus: fratres uero sorores que Reges, & Reginas coronasset. Cuius historia Parabolae, non paruam adfert naturae studiosis abdita perquirentibus intelligentiam. Colloquium Quo Titan Paterfamilias, Oceanitisque Mater, de sua prole consulunt. Titan. O Chara mihi socia coniunx, natam nobis quinque grandiusculi, iam artificio quopiam omnes merito sunt instruendi, ne forte nobis uita functis mendicare cogantur. Et si contingat ex dono Dei proles amplior, fratres postmodum sororesue prouehere suis laborib. una cum suis uxorib. natisque propriis qui seniores erunt, ualeant. Oce. Optime rem perpendisti. Uerum considerare te prius oportebit, quodnam opificium cuique sit utilius. Tot sunt enim hoc soeculo mechanici, ut uix propter alterum alter quiuis possit uiuere. T1. Faxit Altissimus, bonae quidem uoluntatis panem tribuit omnib. Non potest obesse copia boni, quod siquidem uni loco sumperfluum est, alteri quandoque deficit. Hoc solum cupio, ut eam artem addiscant, ad quam natura potissimum inclinatum suntu, & non aliam: sic enim solent Artifices in suis artibus alios excellere. Ocea. Quod uoles fiat, uocentur, & ab ipsis mentem eorum perquire. Tit. Adeste Pueri, paucis uos uolo. Pueri. En adsumus Pater charissime. Tit. Iam tempus & intellectum estis a Domino Deo consequuti, quibus ad artem aliquam addiscendam aptos fore uos conspicio. Non possum enim ad otium educare uos: ego Materque uestra sumus etiam ad labores nati, quid aitis? Pueri. Prompti sumus obedire Pater obseruandissime, charissimaque Mater. Titan. Considerate primum cui uosipsi libentius arti uestram impenderetis operam per singulos uitae uestrae dies, non cupio uos in eo constringere. Nam decet Artificem operari libenter & sponte sua, non inuite, Quindecim dies relinquo uobis, ut quisque mature satis deliberet interea, suamque faciat electionem. Spiritus Altissimi det quod sit ad gloriam eius, uestrique salutem, ite in pace. Ocean. Placet optime quod hilari uultu recedant, nec aegre tulerint: boni quid ominis inde uideo. Titan. Nonne tu, quae frequentius apud ipsos degisti me, nonnullis indiciis percipere potuisti quibus rebus ludendum inter, aut alias intenti fuerint? Oce. Natu maximum Sollicitum, animaduerti sepius in somno de rebus grauissimis disceptantem, uigilantemque tacite mussitare semper, ac si quid moliretur ardui. Rudem in horto perpetuo degentem reperio. Laetum audio saepissime canentem Psalmos Dauidicos. Iratum assi duo struentem ignes reperio. Facetum uero nobilium gestus repraesentantem, quasi Tragoedias ageret grauissimas admirata sum. Tit. Tace nihil horum illis dixeris, sine facere per se quod in his uolent. Interim animaduerte sedulo quid agant, mihique secreto refer omnia. Oce. Ita fiet. Tit. Quid filiae? Oce. Pectine, speculo, mundandisque uestibus, totos dies Uana terit, quam nere, suere, uel rem agere domesticam nihil aegrius ferre potest. Titan. Praeueniendum est, dum adhuc tenellae fuerit aetatis, ne grandiuscula grauius admittat uerbera. Ocean. Non desunt ista, nec efficiunt quod uolo. Titan. Uoca me quum opus esse uideris. Ocean. Crude nimium cedis. Titan. Satius est flere prolem, quam deplorare Parentes uitia quae committit postmodum, ob nimiam indulgentiam, uel castigationis potius negligentiam. Uirgae non dilaniant ad membrorum dissolutionem. Ocean. At in istis, ut in caeteris modus est obseruandus. Tit. Noli hac de causa quin mihi significes omittere, si tibi uirgisque tuis obtemperare nolit. Non ita sum ignarus, quin mihi temperare norim dum oportet: maxime quod sciam puellas magis teneras fore pueris, atque delicatiores. Ocea. Faciam, experiar quam in castigando sis prudens. Non enim ita Matrem filii filiaeque metuunt, ac Patrem. Titan. Quamquam Patrem filios, Matremque filias oportet regere ac instruere, nihilominus & castigatio decet utriusque prolis utrumque Parentem. Pro tua parte non indulgeas. Quod praestare per te non poteris, aut ubi uires deficient, mihi committas. Oce. Non semper es pre manibus. Ti. Quum rediero domum indica saltem. Ocea. Uerum dum candet ferrum, est cudendum, non ubi refrixerit. Ti. Non ita cum prolibus, imo contra, satius est castigare frigido sanguine prolem, quam feruenti, ratione duplici. Priore, quia meliorem seruare modum cedens poterit, aegriusque uapulans inopinata ferre uerbera. Nam preuisa minus iacula feriunt, quo fit ut postea magis metuant. Nisi reprimatur Uanae uanitas periculum adesse uideo, ne grandior procos admittat facile, nostri maximam in ignominiam. Oce. Hoc si futurum scirem, iamiam illi guttur, uti palumbo solet, abiecta pietate stringerem. Ti. Nec ea crudelitate si prospexeris opus habes. Domum exire sine te non permittas utramque: quod optimum est remedium, cum caeteris ut admonitionibus, ad pietatem & honestatis obseruantiam. Otium eis fore nullo modo permittas: nam illud est ut omnis uitii, luxuriae potissima radix: alia uentris nimia repletio: tertia uestimentorum & & ornatus excessus. Uerum quid Assidua? Oce. Ollas fricare, terere patinas, & uerrere pauimenta nunquam cessat. Ti. Bone Deus, alterae prorsus contraria conditio. Bona Materfamilias ( Deo fauente ) futura est haec. Oce. Itidem spero: nam uestium ornatum preter necessitatem negligit. Ti. Non minor est nobis adhibenda, ut haec in sua simplicitate conseruetur, ac ut retrahatur altera soror a sua uanitate, cura. Quapropter ne per istius exemplum altera corrumpatur, ad huius imitationem ut exhortetur oportet. Oce. Assidua sororem assidue uanitatis & otii corripit. Tit. Bene est, & ipsa tu simula te magis affectam Assiduae quam Uanae: licet in corde tuo sit utrius que par & aequalis amor. Oce. Poenitet certe quod nomen hoc in Baptismo sit inditum illi. Nam sane uidentur & mores eius ac uita penitus ex diametro correspondere. Ti. Tace precor, in cor tuum non intret superstitio, Puras tu fatua nomen ad Baptismum aliquid addere, uel eius esse potentiae, ut inclinare ualeat personam, cuius est nota sola discriminis inter alios? Oce. Uides tamen Assiduam uita, moribus quoque referre nomen. 71. Casu quodam id factum putes. Nonne probo nomine signati sunt baptizandum inter, quinequissime uixerunt, contra qui turpi nomine uocati, pie sancteque uitam egerunt in finem usque? Ualeant istae futiles opiniones, Deoque soli seruiamus, non somniis hominum quanto minus ipsis. At reminiscor termini quem praefixeram filiis in optionem, nunquid adest, an praeteriit? Ocea. Aeque heri decimus quintus dies abiit. T1t. Pueros ad me uenire iubeas. Ocean. Pueri, Patrem adite, uos enim uocat. Interloquutores Titan, Oceanitis, Sollicitus, Rudis, Laetus, lratus & Facetus. Pueri. Adsumus obseruande Pater, quid iubes? Tit. Absolutum est iam tempus, quo de suo quisque uestrum exercitio debuit electionem facere. Mature deliberastis, animoque uestro firmiter infixistis, ac resoluistis, ne postmodum tarde poeniteat? Pub. Fixe resoluimus Pater. Tit. Sollicite qui natu maximus es, primus esto. Dic animo deliberato, quod exercitium ad uite sustentationem optasti? Sol. Sapientiam addiscere cupio. Ti. Optime, dum ad eam aptus existas: At ingenti copia pecuniarum haec iam uix comparatur. Sol: Nolo Pater ut ea de causa pro me uel obulum exponas. Ti. Qui sic? Uicinus hic noster a dextris pro filio Doctorando plus quin gentis aureis exposuit: an adhuc Sapiens euaserit minime constat. Sol. Mea non interest, modo libros legere Sapientiae possim, sat mihi pro principio quodam erit. Ti. Lecturam ad discere librorum poteris, & ere satis exiguo sed latine, an uulgariter? Sol. Non refert quo sermone tractetur Sapientia: Uerum quia hoc tempore communius Latino sermone scripta reperitur, is mihi commodissimus foret. T. Sorbonum igitur Gymnasium erit adeundum. S. Quo cunque uoles Pater. Ti. Rudis adesto, quod cupis exercitium exercere tu? Ru. Agriculturam. Ti. Primum hoc fuit hominum exercitium: at considerasti prius quod ingentia & intolerabilis pene laboris existat? Rud. Scio Pater: at genus hoc hominum foelicissime uiuere uideo licetque multis insudet laboribus, uita sanum, & plerunque diutius uiuit illis, qui deliciis uitam & otio transigunt. T. Uera loqueris: at uide ne laborum tedio fatigatus postea te poeniteat. Ru. Minime Pater istis hominibus labor est requies, & e cotra haec labor maximus ubi nimia. Ti. Mirum hoc foret. Ru. Omnis assuefactio iuuentuti potissimum est altera natura. Tit. Unde haec habes, nunquam enim expertus es aliquem laborem? Rud. Audiui sepius rusticos hac de re disserentes, quos animaduerti statu suo plurimum esse contentos. Ti. Post crapulam idipsum illis euenire solet. Uerum ubi census Dominis persoluere necessum est, alias loquuntur. Ru. Quicquid sit, illis deficere nunquam aut raro uisum est. Tit. Diuitibus quidem rusticis, aut uillicis, pauperibus autem quid? Ru. Et illis in pagis labor non deest, quo sustentari queant. Ti. Nec Oppidanis, modo libenter operentur. Rud. Profecto Pater his diebus aliquot Artifices bonae uoluntatis uidi, qui per totam ciuitatem operis conditionem sui quaerentes, & nullam inuenientes, mendicare coacti sunt, quo periit in me quoduis artificium praeter Agriculturam addiscendi uoluntas. Ti. Hoc illis euenire solet, qui uagabundi solum, & nondum artis periti, uarias petunt regiones perdiscendi causa. Uerum ciuibus & residentibus non. Rud. Salua pace tua mi Pater. Est hic quidam noster uicinus & sartor, qui medio temporis anni spacio quiescere cogitur inuitus, quod eius opera non utantur homines. Tit. Forte suam artem non usque adeo callet, aut bibit, uel otiatur, quam laboret libentius. Rud. Uir est omnino sobrius, diligens, artisque suae peritissimus. Tit. Firmiter Agriculturam in animo haerere tuo uideo. Faxit Dominus Deus ut probus & patiens algoris atque sudorum fias Agricola. Tu Laete, quid artis elegisti? Lae. Uerbi Dei Praeconem agere cupio. T1. Pium est officium & salutare, quibus exercere iuxta praeceptum Dei contingit. Quid ad eam conditionem te mouit? Lae. Quod nulla uideam alia ratione meliori me Deo placere posse. Ti. An forte putas hoc te saluum fieri? Lae. Minime gentium, sed quia primum hoc studium uiro mulieriue cuiuis fore debet, ut gratiam & pacem cum Deo proximoque habeat. Tit. Quis hoc te docuit? Lae. Christus, inquiens: Primum quaerite Regnum Dei, & omnia ad iicientur uobis. Tit. Nunquid & Mechanici hoc ipsum facere possunt? Lae. Imo cum datum fuerit illis a Domino, sed occupatius quam ipsi Concionatores, qui nullis aliis turbantur negotiis. Tit. Perpendisti etiam exigua fore Ministrorum Dei mundana stipendia, quibus uitam caducam familiae suae sustentare uix ualent? Lae. Non ignoro Pater hoc, & si nulla forent, sicut nec Apostolis fuere, non propterea fame perirent, ut pollicetur Christus his uerbis antea dictis: Et omnia adiicientur uobis. Ti. Studere te prius oportebit. Lae. Absque dubio. Titan. Hac de re consulam Dominum Concionatorem, Interea mecum ora Deum, ut hosce tuos conatus ad suam gloriam, tuique salutem si fuerint, prouehere uelit, Amen. Irate ueni huc. Tu quid exercere cupis? Ira. Carbonariam artem. Tit. Deus bone, uilius ne potuisti quid optasse? Qui te sordes istae delectare potuerunt eas ut eligeres? Ira. At non sordescunt pecuniae quae nis acquiruntur sordibus. Ti. Audio quiduis aggredi uelle te causa lucri. I. Consideraui Pater, ad hanc artem exercendam non opus esse multis, praeterquam securi sola, qua ramis tundantur arbores. Titan. Res plane ridicula mihi uidetur. Ira. Audi precor mi Parens: Erecta lignorum congerie, lutum quo tegi debet nullo pretio prorsus emitur, nec etiam ignis ligna succendens. Labor hoc loco solum exponitur, totaque pecunia lucrum est. Non ita cum caeteris artibus. Indiget farina Pistor & lignis, que cogitur emere: Corio Calcifex: Auro & argento Faber argentarius, ut interim diuersa praetermittam instrumenta: sic de reliquis. Titan. Non ita fatue, prout antea putaram elegisses, ni sordesceret negotium. Ira. Magis alia sordent opificia: Lanionum utpote, Coriariorum, & c. Titan. Et tu confirmatus in optione tua mihi uideris. Probum te magis quam nigrum Carbonarium Deus efficiat precor Facete, quid operis elegisti? Fac. Mi Pater, Aulam ego sequi plurimum desidero. Tit. Post uile nobile sequitur hoc loco negotium. Tu qui postremus es omnium, natuque minimus, ex ciue nobilis fieri cupis? Facet. Quid ni Pater? quocunque se direxerit hominis industria humanis in statibus, diligentia summa peruenire potest eo, praesertim a Deo & natura quum adiutus fuerit. Titan. Opes non habes quibus hunc statum prosequi ualeas. Fac. Acquiri possunt hac uia non secus ac artificiis. Titan. Uides tamen plurimos qui per totam iuuenilem aetatem in Aulis educati sunt, pauperrimam in senectute uitam agere durius illis, qui semper inopia pressi fuere. Nam isti melioris inscii sunt, illi uero dum uescuntur oleribus, & macris domi, non sine moerore maximo lauticiae pristinae reminiscuntur. Face. Ignauia sua factum est, ut ex Aula nihil reportarint sucri. Quia coquinae magis & uentri quam Aulae fuerunt intenti. Tit. Uide si ueneris eo ne te seducat etiam cum caeteris uenter. Nam delicatae boli, calicesque suaues Magnete plus attrahunt. Fac. Nisi ex Aula Principis ad Regiam peruenire spes foret, non adirem. Aliud quam intestina replere cupio, Tit. Faxit Rex Altissimus ut ad eius Aulam ascendere queas, & nos omnes una tecum similes fiamus Aulici. Foeliciter itote Gnati, Matremque uestram ex meo praecepto huc ad me uenire iubetote. Bue. Mater charissima, te Pater ad se uenire iussit. Oc. Quid cupit? Pue. Ignoramus. Oge. Marite mi, quid est quod me uoces? T1t. Audi quaeso quae Gnatorum sint electiones. Oce. Quae precor? T1. Diuina. Oce. Nec Uates, nec Oedipus, Oceanitis ego sum. Est quod mihi referas, si rescire me cupiueris. T1. Sollicitus fieri uult Sapiens. Rudis Agricola. Laetus Concionator. Iratus Carbonarius, & Facetus Aulicus. En habes eorum consilia. Ocea. Bone Deus. Hec est eadem, quam inter sese rixanten nudiustertius agere Tragoediam, nec intelligere potui quid uellent. Ti. Recita precor. Ocea. Rudis Sollicitum ridens, forensem Doctorem appellauit. Sollicitus eum ex aduerso Rusticum. Ad haec Laetus adiens increpauit utrumque dicens, non decere fratres ut unus alteri Racha diceret. Cui Rudis ait. Unde nobis Paganus iste Sacerdos prodit? Accessit Iratus, & interrogauit alios quidnam rixae foret inter eos? Sollicitus conuitiosas Rudis narrauit iniurias. Uultis ne ( dixit Iratus ) putridae huic buccellae uiginti colaphos impingam. quibus foetidum noc illi claudatur os? Facetus tandem superueniens, ubis rem edoctus est, Rudi, sic breuibus inquit: O Subulce, tuos porcos adi. Respondit Rudis breuius. Hinc abi tu Caulice. Coacta fui postremo uirgis intercedereminitas, nec eos iedare prius potui, quam dicerem tibi me relaturam. Ti. Quare igitur non retulisti? Ocesi quid per singulos dies inter se rixarum habent narrare tibi deberem, non esset otium, nec aliud opus mihi reliquum. Ti. Uidemus eorum electiones probe suis cuique morib. correspondere. Naturam ipsam alienare, quae non uergit in uitium, pueris non est conueniens nec utile. Nam si de naturali mechanico, Doctorem efficere Parentes uelint, Asinum habituri sunt, & merito. Pariter si de naturali Doctore Mechanicum, otiosum efficient operarium & inutilem. Hinc fit, ut ex utraque parte multa uideantur huius generis hominum, potius quam homines uera monstra. Faxit Omnipotens quod sit ad gloriam eius. Bolum aut aleam ego iaciam, prosperam esse futuram spero. Nihil eo magis rem ipsam morabitur, quam in Aula, nec in Gymnasio nullam cum eis qui uersantur in huiusmodi locis mihi hactenus amicitiam interfuisse. Oce. Inter amicos nostros non deerit unicus uel alter, qui notus existat istis hominib. perquirendum erit. Tit. Scio quid faciam. Sollicitum qui primus promoueri debuit postremo reseruabo loco. Ocean. Quod lubet esto. Sic a Rude fuerit incipiendum. Titan. Recte, me recta conferam ad Uillam, & amicum Demogorgonem, longo iam tempore mihi familiarissimum rogabo uirum. ut si Uillicum qui puero hoc opus habeat, ut ad rem colonariam utatur, eumque doceat artem, indicare uelit, in eoque fauere quod possit. Rudis, itineri te mecum accingito. Uideamus an aliquis Rusticus Coloniam docere te uolet. Ru. En praesto sum Pater, eamus. Uale Mater chara, uos quoque ualete Fratres atque Sorores. Ocea. Sine te prius osculer, quam abeas. Dilectissime fili uale, sisque probus, ut Parentibus, Fratribus, Sororibus, ac tibi nullam compares ignominiam. Iterum hoc osculo dato mi Gnate uale. Ru. Prospere ualete omnes. Titan, Demogorgon, Marchasit is & Rudis, Interloquutores. Titan. Salue mi Demogorgon amicorum uetustissime. Dem. Rarus admodum hospes, o Titan optatissime semel quod saepius rogaui iam adimpleuisse te gaudeo, nempe ut rusticos Lares hos inuiseres. T. En adsum importune satis. Demo. Non nisi gratissime, Ti. Miraberis opinor, si causam aduentu huius tibi narrauero. Dem. Qui sic? Ti. Coegit me necessitas. Dem. Et non Amicitia? Ti. Utrumque, sed audi quaeso. Filiis uitae status electionem dedi. Hic autem qui natu post maximum primus est, Agriculturam optauit addiscere. Quapropter huc partim ad te uenio consilii, parim amicitiae causa, ut si Uicinum in hoc Pago, uel amicum in alio Uillicum habes, qui puerum recipere uelit educandum atque docendum, quodcunque fuerit opus erogabo. Dem. Leue nobis hoc erit negotium. Intra saltem, & genio mecum hodie precor indulgeas. Prosper nobis adsis cum filiolo. Ti. Ingetes agimus tibi gratias. At expediamus puerum prius rogo. Dem. Iamiam expeditus est. Ti. Quid audio, spem eius hic fore nullam existimas? Dem. Imo plurimam. Non est quod quaeras ulterius, Puer hic mihi loco filii cum propriis erit, si uoles tamen. Titan. Eum ne tu? Demog. Audisne? Ti. Odeus optime, nihil optarem potius. Dic igitur quid numerabo singulis annis? Demo. Hac de re loquemur postea. Mensam adeamus, & bonis quae Deus dedit in escam, fruamur cum gratiarum actione. Pueri, socium Rudem tractate uestrum, Titan. Laute nimium nos excipis: De. Non possum tam uariis obsoniis, ac uos in ciuitate, meos hic amicos excipere. Tit. Quid loqueris? ferinis carnibus caremus, nec nisi uos adferatis habere possumus. De. Si pecunias pro his exponere cogeremur ut uos, aeque nobis rarae forent. Sed uenatione sola, quum alia non sunt nobis rustica negotia comparamus. Ti. Foelicius nobis uiuitis. Dem. Hac in re fatemur, at propter milites, qui nos indies uexant, estis urbani foeliciores. Ti. Uerum est. Quo nos tuti sumus, expositi uos periculo, compensat ex aduerso rerum abundantia, quarum penuria laboramus. De. Quicquid habemus tamen ad ciuitatem defertur. Pueri, postquam sederitis, ac ederitis. ad pascua praeparate uos, & Rudem assumite. Canem illi date proprium Uenalupum nomine, clauam quoque pastoralem, qua glebulas terreas in oues eiicere ualeat a grege deuiantes, acludere uobiscum iactibus quoque certare mutuis, caracteribus inscuspere terram fodereque. Collo suo peram appendite cibariam pane duplici munitam, ut cani det quod suum est. Caseum, pyra, poma, nucesque date Rudi, & in omnibus aequaliter diuidite secum, & ut fratrem diligite. Hoc meum est praeceptum, atque uoluntas. Pue. Fiet Pater, Eamus Rudis. Ru. Sinite Patri uale dicam, inde mox uenio uobiscum. Uale mi Pater. Ti. Uale fili mi. Probe fungere tuo officio. De. Cras illi uale dices o Rudis, hodie noctuque nobiscum erit. Ti. Ignosce precor, est domi quod agam, tum uxori sub uesperam dixi me rediturum. Quod ni fieret, aliquid sinistri nobis accidisse in itinere suspicaretur. De. Mittam famulum qui nunciet illi omnia. Tit. Non est opus. Iam paciscamur de filio. Dem. Pacta sunt omnia quae tecum inire cupio. Tit. Narra precor. Dem. Tres habeo filias, Nigram, Candidam & Flauam. Natu maximam Rudis loco, tuae coniugi educandam si uoles dabo, ne quid illi sit imminutum de familia. Crasque te comitabos equitem eques. E duodecim quos habeo ( laus Deo ) pulcherrimum & optimum equitandum tibi dabo. Filiam ego post tergus deferam. Ti. Quae obtulisti placent, ut ea quae iam a plurimis annis inter nos fuit amicitia foueatur crebrius. Sed unicum hoc abs te peto, ut coniugem tuam assumas nobiscum ad urbem: Ego filiolam equo deferam. De. Non bene possumus ambo simul abesse domouerum si uenire cupierit, & mihi placet quod petis. Adesto Marchasitis. Mar. Quid cupis Demogorgon? De. Cras nobiscum ad urbem uenias oportet, Oceanitidem inuisas, & filiam Nigram illi pro filio Rude praesentes. Ita uult amicus noster Titan. Mar. Nil sane libentius facerem, at scis, quum absis, ut sim domi fore necessum. Demog. Scio, sed amici causa quid non fiet? Mar. Esto quod cupitis. Interim donec rediero, Sororem ut rei domesticae nostrae curam habeat, rogabo meam. Dem. Recte facies. Titan, uenatum ibimus quod sit nobis in coenam hoc uesperi. Ti. Placet eamus: at eius rei ium penitus ignarus. Demo. Non est quod facias aliud, quam nos agentes animaduertere, delectarique. Famuli parate quae uenationi sunt necessaria, retia, canes, & alia quaequae. Praesto sunt omnia iam, eamus. Ad dextram tendite retia. Nam ad aquas a meridie se conferre, postmodum in umbra degere Ceruos animaduerti saepius a sinistris. Ab ea parte canes soluemus urgebimusque. Manete uos, hic, & si quid effugere conabitus, euitato. Uidesne mi Titan unum atque alterum Ceruum sub arboribus hac in ualle pascentem? Ti. Uideo pergrandem & cornutum admodum. Demo. Spero nobis praedam ut coenemus utrumque futurum, aut saltem alterum. Tu paulatim sequere nos Titan, & eisdem clamoribus quos edemus utere. Laxabo canes. Ha, ha, captus est ha. Dedit in retia minor, tenetur cornibus. Euasit eximio saltu maior. At hic nobis hac uice datur. Alter si non aliis destinatus est, alias fortasse noster erit. Arcete canes Ouos ne pellem dilacerent. Lancea pectus perforate: mortuus est, curru domum uehite mox, & excoriatum in quatuor secate partes. E duabus anteriore posterioreque coenam parare dicito coniugi iussisse me. Duas partes residuas ad Oceanitidem cras portabimus. Instat uespera domum ibimus Titan. Qui tibi negotium hoc arridet? Ti. lucundiorem hac uita nullam existimarem. Demog. In eo tota non peragitur. Ti. Scio quidem, sed laborum haec subleuamina, supra quod iucundissima sunt & utilia. Demog. Acto iam exercitio cibum cum appetitu sumemus atque potum. Marchasitis, praeparasti coenam? Marchasi. Uix semel aut bis pomerium obambulare potestis, quin parata sit. Demog. Eamus igitur Titan, & uidebis hortum. En pomorum genus omne fruticum & herbarum. Ti. Paradysum terrestrem possedisse uidemini. Demog. Terra quaequae suum cultorem delectat. Ti. Imo quod magia est, maxime ditat. Demo. Non semper, sed quum uult ille qui crescere iubet omnia. Marchasi. Pueri Titanem & Patrem ad coenam uocate. Pueri. Uocat uos Mater ut coenetis. Demog. Rediit Rudis e pascuis? Pueri. En adest. Demogor. Qui tibi pastorale placet exercitium? 8u. Optime. Tit. Cras ad urbem redeundum est tibi mecum. Ru. Sine Pater hic maneam precor. De. Tace fili manebis apud nos. Ti. Si manere uis, obediendum erit tibi tanquam ipsi mihi, Domini tui Demogorgonis imperatis omnibus, alias eiiciet te foras. Rud. Obediam sedulo Pater. Demo. Patrem uocet me uolo deinceps, uxoremque Matrem, hos Fratres, puellasque Sorores: pariter & nos ipsum uocabimus Filium. Ti. Itidem de Filia tua faciemus. Possent etiam effectus affectibus correspondere. De. Per me non stabit, quin ex Rude & Nigra matrimonium fiat. Ti. Rem ipsam accepto, manum en meam habes in signum foederis huius inter nos iam initi. De. Post coenam hac de re latius, & Matribus loquemur praesentibus. Accumbe Titan hoc loco. Tit. Domesticum primus decet locus, non peregrinum hospitem. Dem. Fac saltem quod uolo modo, faciam & ego quod iusseris in aedibus tuis existentem facere me. Ti. Conditione hac obediam. De. Fercula dato Marchasitis, iam sedemus. Orate Pueri. Pue. Qui cuncta dedit in usum hominis, cibum atque potum hunc nobis esse salubrem faciat Amen. De. Hic altero maiore ceruulus charior est mihi. Ti. Facile crediderim, hoc potiris, & non altero. De. Non hac de causa puto, sed quod longe teneriores atque delicatiores Hinnulorum, quam Ceruorum carnes existant. Ti. Nil praeter Ceruos habet haec sylua? De. Maxime, Capriolos, Damas, Apros, Lepores, & genus omne ferarum atque cicurum, suis temporibus tamen. Ti. At miror si unicuique uenari liceat in ea? De. Minime, sed mihi, quod uenator Domini sim eius: nec per totam syluam, sed ab una parte solum qua uidisti. Obligor hac de causa, quum ad uenationem ire delectabitur Dominus, congregare Uicinos, & ordinare quae necessaria sunt: Uerum si quid praedae fecerim, partem eius, ut equum est, ad eum defero uel mitto. Ti. Nun quid partem huius dedisti? Dem. Non est domi, nec Uxor eius. Ti. Ubinam sunt? De. In urbe solent aliquando morari. Palatium in ea possident egregium. Ti. Recte poteris illi quartum unum aut alterum deferre cras. Ego uos urbanis excipere ferculis uolo. Dem. Faciam profecto: non considerabam illi gratius iam in urbe degeti futurum quam hic apud nos. At Oceanitidi praesentare uolui. Ti. Non opus est. Mar. Tria habemus adhuc o Marite quartalia. Dem. Qui sic? duo iussi te per puerum coquere. Mar. Nolui Titanem amicum Ceruinis carnibus tantum, sed etiam Quillis, Palumbinis & Gallinaceis honorare. Ti. Nimium sane Marchasitis expensarum facis nostri causa, quum dabitur occasio conpensabimus. Dem. Compensata sunt omnia. Perquam optime fecisti Marchasitis. Duo quartalia Domino; tertium Oceanitidi sumus allaturi. Finita iam coena gratias agamus: orate Pueri. Pueri. Gratias agimus tibi Conditor aeterne Deus, quad nos tuis pauisti creaturis: Uerbo tuo pariter & nos alere dignetis Amen. Dem. Sternite lectum Titani. Marchas. Rudis cum Patre forte cupit hac nocte decumbere. Ti. Maxime, postea cum Fratribus. Dem. Famuli, cras duos equos Titani Maheum, & mihi Pomelatum sellis froenisque parate, reliquos ad agrum sumite. Pueri sumpto lumine, Titanem & Rudem ad cubile ducite. Ti. Prosperam uobis Demogorgoni & Marchasitidi, caeterisque noctem optamus. Demo. & Marchas. Nos quoque uobis foelicissimam. Demogorgon, Marchasitis, Titan & Oceanitis Interloquutores. Demogorgon. Surgere iubeto famulos & seruas, tu quo que ientaculum para nobis omnib. Mar. Iam ante horam surrexerunt omnes. Dem. Equis auene quos equitabimus binas cuique dari mensuras iubeto. Surgentem audio Tiranem, & ego mox surrexero. Ti. Foelicem uobis diem precor. De. Idem tibi sit. Qui sic tempestiue surgis? potuisses enim una atque altera hora quiescere. Ti. Dormiui plus satis. De. At Rude in lecto reliquisses. Ti. Manere noluit. Dem. Fortassis dubitauit ne uale sibi non dicto recederes. Ti.id opinor. De. Ientemur; equi parati sunt. Ti. Edere nec bibere mane possum. Demog. Paululum ut aeri corrupto resistere ualeas. En ocreas habes, & calcaria, iam conscendamus equos, illuxit enim. Retro me sede Marchasitis. Titan equo suo Nigram ducet. Ti. Arripe corrigiam filia ne decidas. Mar. Non est quod casuram dubites, equis insidere nouit optime. De. Iam eamus Deo nobis comite foelicissimo. Ti. Ad urbem appulimus, haec breuior est ad meam domum uia, sequimini, praecedam, non alias reperire possetis, ut opinor: Demog. Certum est, ego non alia quam per forum unquam domum tuam petii. Tit. Descendamus hic. Demogor. Haec mihi tua domus fore non uidetur. Tit. Anterior non quidem, sed posterior. Demogor. Siccine hac tibi patet exitus? Tit. Stabulum hic equorum est, per quod in anteriora domus transitur. Equis hic dimissis, puerum ego mittam qui curabit eos. Demogor. Minime, sunt equi pelsimi qui ignotum ad se libenter non admittunt. Ego ipse prouidebo ne damnum cuiquam inferant. Ti. Uenite mecum igitur Marchasitis & Nigra, uos ad Oceanitidem uxorem ducam, & postmodum auenam equis & foenum adferri curabo. Ubinam es Oceanitis? Oce. Adesne mi Titan, prospere nobis redieris, & tu Marchasitis cum filiola, gratissimae huc adugnistis. Ubi est De mogorgon? Ti. Non procul hinc, iamiam nobis aderit. Oce. Ascendite mecum. Sedete precor; scio uos itinere defessas esse. Mar. Nil minus, equis uenimus omnes. De. Salue plurimum Oceanitis. Ocea. Tu quoque salue. Gratissimus hospes una cum uxore filiolaque nobis adsis. Dem. Gratias agimus. At scis qua de causa huc ad te uenimus? Ocea. Ut amice nos inuiseretis. Dem. Hac & alia, nempe ut pro siliolo Rude, filiolam tibi darem Nigram. Ocea. Siccine tu illum? Demita factum est. Ocea. Plurimum sane placet. Dem. Aliud postmodum percipies. Ocea. Modo bonum, esto. Dem. Non an tea quam Titan adsit rescies. Interim Cerui partem hanc boni consule. Domino meo partem etiam daturus, in deque mox rediturus abeo. Oce. Ne moreris diutius precor, paratum est Prandium. Dem. Iamiam adero. Ti. Ubi est Demogorgon? Mar. Ad Dominum se contulit. Dem. En adsum. Uoluit me suo Dominus adesse prandio, multis tamen excusationibus euasi. Gratissimum illi donum fuit plus dictu. Ciues enim cras plurimos inuitauit, quibus adesse te per me nuncium cupit, & me, necnon uxores. Ti. Excusamur quod rari iam hospites amici mutuis potiamur conuiuiis. De. Optime loqueris. Ti. Instat hora prandii. Mensae igitur accumbamus. Demogorgon hic sede, coniunx assidebit a dextris tua, & a sinistris filia. Dem. Parce precor, primo tuum est sedere loco. Ti. Eius non meministi uideo quod pollicitus es, quum domi tue iuberes obtemperare pro pari. De. Oblitus eram sane. Iam quod uoles faciam. Ti. Gratiis primum actis Domino Deo nostro, edamus atque hibamus alacriter, uerbum eius optantes inostri potissimum alimentum Amen. Peracto iam prandio, datisque Domino gratiis, pueros in ludum ablegemus. Est quod modo loquamur serio de foedere quod inire concepimus o Demogorgon. Dem. Placet, adsunt ambae coniuges. Ti. Oceanitis audi. Filias tres filiosque duos Demogorgon ex Marchasitide sua coniuge praesente ( quos Deus incolumes conseruet omnes ) Nigram, Candidam, & Flauam, natu minores ex ordine sorores: demum Cala minum & Talcum fratres illis maiores habet. Rudi quem pro filio seruat, Nigram uxorem illi educandam adduxit. Quid ad haec tu? Ocea. Quod uisum est tibi non recuso. Uerum id ipsum plurimum opto quod narrasti. Ti. Marchasitidi manum igitur praebe tuam in signum foederis. Iterum & ego Demogorgoni data manu polliceor. Dem. Accepto quod ipse primum obtuli. Ti. Offeram ne uicissim, ut mutuum sit amicitie signum? De. Quod uoles. Ti. Quotquot nati nataeque nobis existunt matrimonio iungamus: Gentiles enim sumus, licet nobis ex lege nostra, si non alia. Dem. Id etiam placet, ut inter uos & nos perpetua sit amicitia. Ti. Quid uos Matres? Ocea. & Mar. Idipsum quod uos & nos uolumus. De. Loeto sit Candida Coniunx, Irato Elaua, Calamino Uana, Talco quidem Alsidua. Nam Sollicitus & Eacetus altius tendunt, quam rusticis cum agere. Ti. Pacta sunt omnia. Mar. & Oce. Itidem ( quod adnos attinet ) fiat. Ti. Nunc restat ut reliquis Pueris, cuique iuxta suam electionem prouideam donec grandiores fiant, & artibus instructi sint ad uitam comparandam. Unus adhuc extra ciuitatem est promouendus. De. Quisnam est ille? Ti. Iratus, apud Carbonarium aliquem. De. Bone Deus, cur non dixisti prius, quum adhuc esses in aedib. nostris. Ti. Qui sic? De. Unico miliari duntaxat a nobis uir probus distat Carbonarius, & summus amicus. Ti. Nunquid narraui tibi? De. Minime, de Rude solo quo ad optiones filiorum loquutus es mihi. Tit. Narrare tamen omnia tibi proposueram. De. Parum aut nihil refert, nobiscum redibis assumpto puero simul & Matre, filios atque filias recentes ut inuisat. Ti. Unico tamen contextu potuit & hoc fieri. Ocean. Quid ad rem? Casu quodam etiam euenisse putes, ut ego tecum inuiserem amicos. Ti. Quod factum est, infectum ut sit, fieri non potest. Mar. Alias accidisse nollem. Dem. Pro puero nobis est inueniendus equus. Ti. Uicinus proximus ut opinor mutuatum non recusabit. Dem. Euge igitur eamus. Tit. Hac nocte mecum estis mansuri. Crastinus dies consilium adferet. Mar. Tam diu non possumus abesse domo. Ti. Nec profuit hoc ipsum dicere me uobis. Dem. Soror tua familiam reget interea. Ti. Demogorgon & ego spatiatum ibimus. Oceanitis tu Marchasitidem ut Sororem tracta. Redeuntes ( Deo dante ) coenabimus. Coenam interim parare iubeas Assiduam atque Uanam. Primo, nos ad Principis Palatium transibimus, aedificium ut uideamus. Eius Aulam nec alterius ego nunquam ingressus sum. Filius tamen ad eam anhelat. De. Sine precor. Numquid Adamus primus rusticus etiam nobilis fuit? T. Hic ad publica loca ciuitatis conferemus nos quae tu fortassis non uidisti hactenus Dem. Per uicos obambulare non, sed peractis negotiis, ad uillamstatim redire solitus sum. Ti. Non sic in posterum, si foedus inter nos inite iam amicitiae confirmataeque seruare uoles. Dem. Quid uis aliud facere me? Ti. Mox atque ueneris in ciuitatem, equos tuos in stabulum nobis iam commune factum ducere, foenum & auenam petere familiariter. Mensam absolutis negotiis meam boni consulere. Domum meam deinceps non hospitium, sed propriam tibi fore. Ac ea quae possideo tua aeque ac mea iudicare: quod effectu pariter experieris. Dem. Ut itidem tibi de me rebusque meis pollicitum habeas atque certum, faciam. Ti. Nunquid ambulationibus diffatigaris? Dem. Utcunque. T1. Reuertamur si lubet, instat occasus, & coenae mihi de siderium, tibi uero? Dem. Quum non laboro non usque adeo fames premit ut alias. Ti. Gressus atque regressus quos iam fecimus, labores existimo. Dem. Si non maiores nobis forent. Ti. Oceanitis quantum a coena distat? Ocea. Parata fuit ante mediam horam. Ti. Coenemus ergo, transactaque coena quiescamus in crastinum. Mar. Surgamus Demogorgon, Aurora claram in lucem abiit. Equi praeparandi sunt abeundumque nobis. Dem. Titan & uxor eius cum puero nobiscum equitabunt. Mar. Prinsquam equi suam auenam absoluerint, diei bona pars abierit. Domi fore tempestiue cuperem, ut illis prandium apparare possem citius. Dem. & Mar. Diem hunc prosperum atque foelicem uobis Titani, Oceanitidi cum siliis & filiabus imprecamur totique familiae. Ti. & Oce. Tantundem uobis & uestris omnibus optamus. De. Parati sunt equi quum libuerit equitabimus. Ti. Ientandum est nobis prius. De. Ientemini uos, expectabo prandium. Ti. Scisne quid sit quod respondeam? De. Quaeso quid? Ti. Hoc ipsum quod mihi tu ad haec, malo nempe resistendum aeri fore. De. Meministi? Ti. Quid ni? De. Euge, fiat ut optas. Oce. Puer solus equitare minime poterit. De. Eum ante me uel post assumam. Oce. Ego post Maritum sedebo, nec ego sola sum assueta equis insidere. De. Marchasitis ergo sola suum occupabit equum. Foeliciter abcedamus. Oce. Assidua, tu quoque Uana domi penes Amitam remanero. Ti. Soror caue ne domum exeant, nec ad eas uenire quenquam praeter uicinas puellas, donec redeamus, patere. Quod si obedire tibi nolint, coge, meque reuersum redde certiorem. Scio qui cum ipsis acturus sim. Ualete. De. Iam domum peruenimus. Famuli uos adeste, hos equos in stabulum ducite, froenisque depositis tantum, auena foenoque pascite; sellas eis relinquite, nam a prandio nobis equitandum est ulterius, uel recentes accipiemus. Ti. Ad quid? nisi longe distet Carbonarii domus. Dem. In sylua quam tertiusnudius uidisti situm habet. Ti. Ab hinc miliari. De. Uix numeratur. Equos adducite, conscendamus. Uides hinc o Titan fumum ad aera surgentem a dextris? Ti. Uideo, quid sibi uult? flagratne domus aliqua? Dem. Absit, Carbonarius hunc torrendis carbonibus excitat. Ti. Tam prope sumus? Dem. Gallorum eius cantum audis. Ocarbonarie prodi foras. Car. Quis me uocat? De. Exi, uidebis. Car. O Demogorgon amicorum optime, foeliciter adsis cum sodalitio. Salue Marchasitis, & uos quoque mihi gratissimi hospites omnes, intrate. Equos in stabulum abducite famuli, foenum & auenam eis proponite. De. Cur ad te uenerim diuinare minime polles. Carb. Non nisi dixeris. De. Amicus hic meus Titan, postquam filiis suis optionem uitae dedisset, puer iste Carbonariam artem elegit. Pater eius ad me cum uenisset consilii causa, rogauit, ut si quem scirem Carbonarium, qui filiolum docere uellet, numerato iusto pretio, iuuarem. Quapropter huc ad te meum una cum quatuor suis parentibus adduxi filium. Est enim desponsione filiolae meae Flauae meus. factus. Quid ais? Car. Placet, eum recipiam, etii non indigeam pueris, cum domum his refertam habeam, ut uides: Nihilominus ob mutuam amicitiam quae semper fuit inter nos ab incunabulis, hunc non secus ac meos tractabo filios, diligam atque docebo. De. Quid numerabimus annue? Car. Duo decim aureos olim ab aliis accepi, numerauique puer Domino meo. Uos autem numerate decem. De. Numerabo libenter. Car. Uestibus eius uos prouidebitis. Ti. Cura nobis hec incumbit. scio moris hoc apud omnes fore. De. Puerum igitur tibi ualedicto relinquemus. Car. Non prius tamen quam hanc merendam absolueritis mecum. De. Edimus & bibimus hacuice tecum plus satis. Deo laudem & tibi grates agimus. Car. Uix degustastis, edite, bibiteque melius precor. Tit. Adhuc ante uesperum in ciuitatem equitandum est mihi. Car. Id facile feceris etsi duab. horis tardius hinc recedas. Dem. Equos ascendamus, tempus est. Uale Carbonarie. C. Uos quoque peroptime ualete. Ti. Filium tibicommendatum habe. Car. Non est quod cures amplius. Is mihi cure sit ulterius, donec ad te magister Carbonarius, redierit. I. Ualete, Pater optime charissimaque Mater. Ti. & Oce. Tu quoque fili uale. Fac domino tuo sis obediens. D. Manebitis apud nos hac nocte. Ti. Ignosce precor, domum ibimus. Artif. Chymist. 284 At polliceor me his proxime futuris feriis, cum Oceanitide familiaque tota huc uenturum, unoque aut altero die mansurum apud Uos. De. Fac igitur. Currum uos & equis aduehi reuehique iubebo, sed siste paulisper, famulum tibi sum daturus, qui ducat equum proximi, nostrumque reducat. Ti. Optime, sed pernoctabit apud nos. Dem. Modo cras diluculo redeat, parum referet. Ti. Portam primus omnium exibit. Uale mi Demogorgon, tu quoque Marchasitis. Dem. & Mar. Ualete plurimum, nosque ut promisistis reuisite. Ocea. Fiet certissime Deo dante. Uale mea Soror, & tu mi Frater Demogorgon. uosque Filii Filiaeque ualete foeliciter, & unanimes omnes. Titan, Oceanitis, Concionator & Laetus. Titan. Duobus iam extra ciuitatem collocatis, reliquis tribus ut prouideam est reliquum. Oce. Facilius id feceris. Ti. Quidnam dicis? Antea cum rusticis egi, nunc autem cum subtilibus hominibus agendum erit mihi semirustico. Oce. Amicum tibi concilia, qui hac in re sit auxilio. Ti. Soeculum hoc eo deuenit, ut nemo sibimet, quanto minus aliis boni quid optet. Ocea. Imo putarem sibi soli bonum esse cupere. Ti. Minime bonum omne quod uidetur, nec utile. Uulgus ad opes & honores bonum utileque refert, cum sint plurimis ad ruinam positae. Uerum quod in eis foelicitatem esse credant, aliis eas inuident omnibus preterquam sibi. Ocea. Quae tu iam negotiaris, nec honores concernunt, neque diuitias, at Regnum Dei. Ti. Et hoc sibi non aduenire cupiunt, nec aliis. Ego Christum aduocabo, qui solus adsit. Oce. Is tibi comes erit optimus. Congredere mi Laete, Concionatorem adeamus consilii gratia. Salue Domine Doctor. Con. Tu quo que salue Titan uir optime. Quid est in quo tibi meam prodesse putas operam? Ti. Consilium Domine tuum. Con. Qua in re? Ti. Filius iste meus Theologiam electione propria cupit addiscere. Uerum ignoro quonam sit ablegandus ut eam sincere discat, & utrum ad facultatem hanc aptus existat. Charitatis ergo precor, ut illum examines, atque iudices, an turo huic uocationi salua conscientia possim illum committere. Ne forte non uocatus currat, egoque maximum errorem in re tam ardua committam. Conc. Recte perpendisti mi Titan, nec improbe rem agis. Nam parui non sane refert in hac re uocatio. Laete mi fili, quid animum ad ministerium Dei tuum induxit? Lae. Zelus quidam noctu me diuque sollicitat, ut rem ipsam adeam: Con. Unde hunc Zelum procedere putas? Lae. A spiraculo uitae. Con. Quid per hoc incelligis? Lae. Luminis tantillum quod cunctis hominibus inspirauit in eorum creatione Deus: Con. Si quinis homo de hoc lumine Dei participat ( ut ais ) qui fit ergo quod non omnes Domini Zelum habeant? Lae. Quia tractui Spiritus eius quotquot resistunt, illud non percipiunt lumen, licet in ipsis occultum sit. Con. Qui tu percepisti? Lae. Quod a Deo datum sit non resistere Spiritui, sed corpori. Con. Qua ratione? Lae. Memorando nouissima. Con. Optimum est sane contra peccatum remedium. At sufficit ad resistendum inimico? Laet. Minime, sed est ueluti stimulus ad repugnandum ex aliqua parte ne peccemus. Con. Quid adhuc doest? Lae. Oratio ad Deum in Christi nomine directa. Con. Ergo propriis uiribus id non fit. Lae. Nihil minus: at solum Dei donum est Mortis reminiscentia, resistentiaque Diabolo per nos facta. Con. Si Praeco Uerbi Dei factus fueris ( ut speras ) in posterum, quidnam concionaberis? Lae. Scripturae totius Ueteris & Nouae scopum unicum. Con. Quis est ille? Lae. Iesus Christus pro peccatis nostris crucifixus, mortuus & sepultus. Qui resurrexita mortuis, ut nos cum eo post mortem resurgeremus in Uitam eternam, ad eius gloriam. Con. Nihil aliud Scripturae S. continent? Laet. Non. Quia si Christum auferas ab eis, manebunt alba papyrus. Con. Nunquid Genesis & alia multa continentur ibidem? Lae. Hec & similia quaequae Christum solum concernunt. Mundus etenim & omnia propter ipsum, & per ipsum creata sunt. Co. Ut ulterius audiam tuam confessionem. Quae est summa doctrinae Christianae? Laet. Ut nostrae carnis resurrectionis, per Christi resurrectionem approbatae, Spem habeamus in dubiam ad Uitam aeternam. Redemptionis humanae Christi morte factae Fidei certitudinem; & Charitatis huius erga nos, exemplo per Dei, Proximique dilectionem, idipsum fateamur: ut corde quod ore confessum est a nobis mundo probetur opere, testificeturque. Con. Quinam inter sese differunt istae Uirtutes Theologice? Lae. Spes in futuro consistit eius in dubio, quod nobis promisit Christus. Fides autem praesentem eorum quae dicta sunt certitudinem: praeteritam Christi mortem, praecessamque resurrectionem eius, in humanae testimonium ad gloriam: & futuras certo promissiones eius complectitur. Charitas uero praesentem in hoc soeculo de Christo confessione uera dilectionem, atque proximi testificatione factam opere uero fidei requirit. Conc. In quo Deum diligere possumus? Lae. In eius uera confessione. Com. Que est ista? Lae. Que nullo martyrio, uel mundanae Tyrannidis confusione, metuue mortis minus perterrita, Christum cora hominibus nedum ore, uerum etiam corde fatetur. Con. Quid est corde fateri Christum? Lae. Est eius uoluntatem patientia, necnon operibus exequi. Con. Patientia qui fit exequutio uoluntaris Dei? Lae. Quum ob aduersitates non recedimus ab eo, nec murmuramus dum nos illis uisitare probareque uult ut Iob: sed potius in castigationem ( ut ueri filii solent ) a uero Patre nostro pro meritis eas sustinemus. Con. Quinam operibus? Lae. Ubi hoc omne bonum, quod nobis ipsis optamus, proximo: & omne malum quod nobis ullo modo fieri nollemus, ipsi etiam nulla ratione, licet male de nobis merito, facimus. Con. Quis est noster proximus? Lae. Quicunque ad imaginem Dei creatus est, ut nos, at proximior, qui regeneratus fuerit. Con. Suntne opera nostra meritoria? Lae. Mala quidem ipsa merentur mortem. Bona uero non eam neque uitam mereri possunt. Con. Cur igitur operabimur bonum? Lae. Ut aeterno Patri nostro qui totus est bonus, nec nisi bonum operari potest, reddamur quantum fieri potest similes. Alias enim illi non possumus uniri, quam per similitudinem. Conc. Qua uia tandem haec similitudo fieri potest? Lae. Sola Dei, per Christum Filium eius, Misericordia, & nullo conatu hominum. Con. Qui sunt illi qui Misericordiam hanc a Deo consequuntur? Laet. Omnes quotquot elegit ab initio. Conc. Quinam certi reddimur electionis huius? Lae. Per Spiritum Sanctum in cordibus nostris testimonium perhibentem. Con. Edissere quaeso quomodo hoc ipsum a nobis potest percipi? L. Nemo tam crudelis extitit unquam inter mortales, cui non, ubi caro malum suadet eius, etiam non adsit qui dissuadeat Spiritus, Quem qui spreuerit assiduo nullaque motus conscientia, nec metu, quoduis temere uitium exequitur: Nullum adhuc electionis testimonium habetis, donec a Deo consequatur. Uerum qui tractu simili terretur, ut a malo concepto desistat: Mox Deo gratians agens oret, pro confirmatione, qua potens in hoc praelio uictoriam consequi semper ualeat. Nam hoc est electionis optimum indicium. Con. De Sacramentis quid? Laet. Has duas a Christo nobis institutiones esse relictas & obseruandas, firmiter credo. Priore quidem, ut insigniamur caractere Christi per Baptismum, & in eius Ecclesiam introducamur, & recipiamur. Posteriore uero, Passionis & Mortis Christi memoriam ut celebremus, ne deleatur in nobis Diuinus ille caracter. Concio. Qui baptizandi iunt? Laet. Omnes quotquot perunt. Conc. At pueri non petunt. Laet. Sunt qui perunt eius nomine, qui praesentant ipsum Ecclesiae uidelicet. Conc. Si per Christianos praesentetur Iudaei uel Gentilis filius aut filia, fueritne baptizandus? Laetus. Maxime. Conc. Uerum si redeat postmodum ad Parentes infideles grandis iam factus, & iterum superstitionibus instruatur, & infidelitate, quid proderit illi Baptismus? Laet. Nihil omnino. Conc. Qui hoc probas? Laet. Eo quod in pueris Baptismus Fide comprobandus est, ubi etiam ad aetatem peruenerint, ut in senioribus Fides Baptismo, & hic Fide rursus. Conc. Qui fit igitur ut in Christi uerbis, Fides Baptismum praecedat? Laet. Iudicari potest ex indicio. Tunc temporis enim quum Christus mitteret Apostolos praedicatum & baptizatum, pauci uel nulli fortassis erant adhuc baptizatorum aqua filii de quibus etiam in Euangelio nulla fit mentio. Quare quum Baptismus ab adultis inciperet per Poenitentiam ( quae praeparatio proprie dici potest ad Fidem ) necessario fieri debuit per Fidem ad Baptismum transitus, ut conuersorum filiorum Iudaismi Gentilitiique Fides Baptismo confirmaretur. Postmodum autem filii baptizatorum, si non actu; saltem potentia crediderunt ut Parentes. Et quia nulla potentia ualet, nisi deducatur in actum, Fide propria non Parentum; aut praesentium tantum confirmata fuit in adultis, quum iam in illis maturus esset intellectus: ad quem qui non peruenerunt, excusati sunt per petentium aut Parentum Fidem, per quam potentia talis actum est consequuta, si non proprium, spondentium saltem, & petentium. Et per hoc labefactatur Anabaptistarum haeresis. Nam siue Baptismus praecedat Fidem immaturam adhuc in pueris & potentialem, siue maturam & actualem sequatur in adultis, non refert. Quia Fide Baptismus comprobari debet etiam in adultis. Quandoquidem, si quis Baptizaetus Senex a Fide Christiana desciuerit, non proderit ei Baptismus, donec resipiscat, ut supra de puero Baptizato, postea deficiente, dictum est, ubi adoleuerit. Sunt igitur correlatiua Baptismus & Eides, quorum neutrum alterum praecedere necessario debet, nisi pro respectu personarum. Siquidem nulla Fides uera praeter Baptismum, aut perfecta, nullusque Baptismus efficax praeter Fidem existere potest. Quod ad infantum potentialem Fidem igitur attinet, credendum est eam actuari Sponsorum fide, uel Parentum, si fideles existant. Con. De Coena Domini quid sentis? L. Passionis & Mortis Christi pro peccatis nostris in satisfactionem ad memoriam eius esse ueram celebrationem. Con. Si quis forte roget, ut solent nonnulli. Quare Coenam suam Christus instituerit, quid respondebis? Lae. Ad istius interrogationis curiosae magis quam nessariae, necnon similium responsionem aliam, Christianum minime teneri, nisi quod illi qui quodcunque uoluit, etiam potiut, ita uisum est. Uerum si roget: quid memoria Passionis Christi prosit? Respondebitur. Con. Quid, audiamus? Lae. Ut nos a peccato ad poenitentiam potentius quam dictum est, retrahat, per dilectionem ad Deum reciprocam: dum consideramus, quantum ipse nos dilexerit, qui proprium Filium dedit uictimam pro delictis nostris, ut a faucib. Diaboli nos liberaret, cuius mancipia facti fueramus petulantia propria, necnon inobedientia, & nihilominus quod magis quam proprio Filio pepercerit nobis. Ut etiam his consideratis, ad Orationem, & Poenitentiae confirmationem & emendatae Uitae, humiliatione quadam hominum disponat indurata nimium corda. Con. Dixisti prius nouissimorum tamen id praestare memoriam. Lae. Uerum est, sed per aliam uiam, & imbecilliorem. Con. Quae est illa? Laet. Domini timor. Con. Initium hoc est Sapientiae. Lae. Non ergo finis. Con. At quis hic est? Laet. Amor eiusdem & Proximi dilectio. Con. Inter haec extrema, quod ponis tu medium? Lae. Orationem ex corde humiliato contritoque procedentem. Con. Respondebunt igitur ultima primis, in retractione uidelicet male uiuentium ad Poenitentiam? Lae. Optime, sed efficacius in fine quam in principio. Con. Qui hoc fit? Lae. Gratia Spiritus Sancti nobis concessa per Deum oratione media, quam Christus ad Patrem suum in eius nomine fundere praecepit, quamque nos promisit obtenturos. Conc. Maior est igitur Amor Domini, quam timor? Lae. Absque dubio. Conc. At causa potior habetur effectu. Laet. Non ita cum initio & fine. Quoniam initia plurima iaciuntur, que suum ad finem minime perueniunt. Nulla tamen causa, que non sortitur effectum alias causa non est, nec dici potest. Initia causae tamen dari possunt, quae ad causam non perueniunt, quanto minus ad effectum. Sic etiam timere Deum aliqui possunt, & non amare: contra, non amare poterunt, nisi timeant. Con. Expone clarius. Deum timent & non amant, quicunque a uitiis abstinent, quia iustus est Dominus, & de peccatis uindictam sumit: non quia bonus est, & peccatum odit. Non alias illi qui propter metum Magistratuum de furibus & latronibus merito supplicia sumentium, actu solum abstinent a furto latrocinioque: uoluntate licet non executa, cordeque furea & latrones interni sunt. In his enim amor Dei, neque proximi non est. Nemo tamen uitium odit, quia detestatur illud Altissimus, quin metuat offendere Deum si commiserit. Con. De his hactenus. Iam dic fili, si quis interroget. Quomodo Christi Corpus & Sanguinem lumas, an in pane & uino uel extra sint, quid panis & uinum denotent, ac similia, habesne quod istis respondeas? Laet. Habeo. Con. Quid hoc est? Lae. Interrogationibus nihil aedificantibus in Ecclesia Dei, sed potius dissensiones introducentibus non esse respondendum. Tales enim homines qui si milia perquirunt in Christi mysteriis, maiorem authoritatem sibi temere satis attribuunt, quam Paulue & caeteri Apostoli Spiritu Sancto repleti fecerint. Qui uerbo Christi simpliciter crediderunt, non inuestigantes in Sacramentis per subtiles rationes intelligere plura, quam Christus illis exposuerit. Ori Christi, quod nullo modo mentiri po295 test, credamus, ut Apostoli. Si hac in uita non exacte percipimus quid arcana Diuina mysteriorum continent, ob nostrae carnis fragilitatem, ratione humana prorsus abiecta, humiliataque mente, rogemus Christum, ut nobis, cum uoluerit, per Spiritum suum exponat, ut Apostolis fecit. Quae clare nudeque patent, mysteria non sunt, nec etiam Fide, sed notione commum ab omnibus apprehenduntur. Spiritibus seducentibus aures occludendae sunt, non secus ac Serpentes faciunt incantationibus, & Columbarum instar est ambulandum nobis, ut Christus etiam suos docet. Conc. Optime, sed potesne fili, haec Scripturae Sacrae testimoniis docere? Laet. Si possem, addiscere non cuperem, & si quid ob ignorantiam tractatum est, aut loquutum hactenus retractare cupio. Con. Unde tamen haec habes? Laet. A Deo per auditionem eius uerbi communiter omnibus ex Euange lio praedicati. Con. Bene est fili. Deus te, conatusque tuos benedicat. Mi Titan audi. Puer hic tuus est satia idoneus ad ministerium, si puros & sinceros habuerit Praeceptores atque Doctores. Nam admiranda sunt quae de Sacra Scriptura loquitur, praesertim cum literarum adhuc sit ignarus. Uerum si ad Coldegium deuenerit, inficietur eius ingenium pessimo ueneno, quod iam purum est, & ad Ueritate addiscendam aptum. Nec alie Scholae nobis existunt, cum Ecclesia Dei recens adhuc sit hoc loco. His tame plurimum indiget ad instruendam in omni Pietate luuentutem fidelium. Scio tamen quid agendum sit mihi. Principem his diebus adibo nostrum, sumpta quidem a puero tuo commoda satis occasione. Pro Schola per eum erigenda rogabo. Necessitatem eius in Ecclesia Dei proponam. Uidebo quidnam disponere uelit. Interim domi tuae filium retine, donec respondero tibi de uoluntate Principis. Res est mihi cordi sane magis quam credere quis ualeat. Foeliciterite, ualete. Ti. Tu quoque mi Domine Uale. Concionator, Princeps, Aediles, Placidus & Portenarius. Concionator. Est quod in Aulam Principis nostri me conferam, Schole negotium acturus. Uideo maxime fore necessarium. Non enim ex Collegio hoc prodire possunt Uerbi Dei praecones ueri. Deus operatur in puero quem nudiustertius audiui Titanis filio. Praeueniam ut a Luporum euadat faucibus, aliosque si possim ad uerae doctrinae praecepta nauiter attraham. Salue Portenarie. Port. Salue tu quoque plurimum Domine mi. Con. Surrexitne Princeps? Por. Maxime. Conc. Ad eum introduci cuperem. Port. In gredere, uocabo Placidum Cubicularium. Is tibi dicet quid Princeps agat. Placide, Concionator adest. Principem adire cupit. Pla. Dic ut in Aulam ascendat. Por. Domine, Placidus me tibi dicere iussit, in Aulam sursum ut ascenderes. Con. Bene est. Salue mi Placide. Foelix tibi dies hic sit, & anni plurimi. Pla. Gratias ago Domine. Hoc ipsum & tibi fauste precor. Con. Uacatne Principi, ut uerbulum unum aut alterum audiat? Pla. Indicabo te hic adesse prius. Illustrissime Princeps, adest Dominus Concionator, obnixe petens ut ipsum audire digneris, introducamne? Prin. Est in Aula? Pla. Est, Princeps Illustrissime. Prin. Ego ipse obuiam illi factus, introducere cupio ipsum. Salue Domine: foeliciter adsis. Conc. Faustum tibi, foelicemque diem hunc, annosque plurimos tibi precor illustrissime Princeps. Prin. Idipsum & tibi sit a Deo mi Domine. Sede. Con. Ignosce precor. Prin. Non prius audiam. Conc. Fiat ut imperas, non me sedere tamen decet priusquam sederit ipsa tua Celsitas. Prin. En sedeamus ambo simul. Quid praecipis Domine? Con. Precaturus ueni Princeps Excellentissime. Prin. Dic precor. Con. Praeteritis his diebus aliquot, Ciuis tuus quidam nomine Titan, Uir probus ad me uenit, indicauit ex optione uitae quam suis ( quos plurimos habet ) filiis obtulerat, unum eorum quem ipse manu tenebat, electionem Theologicae professionis fecisse. Rogauitque me ut puerum examinarem, & si ad eam addiscendam foret idoneus, indicarem. Ne frustra & non uocatus curreret forte filius in retam ardua. Puerum obiter interrogaui primum quae faciliora uidebantur. At cum ipsum non ut puerum, sed uti nauiter instructum respondere ( qui tamen antea non uiditliteras ) considerassem, eius audire confessionem uolui, quae talia est, ut exaratam in hac charta uides Princeps Illustrissime. Prin. Uideam quaeso, legamque. Sane puerilia haec ( licet a puero loquuta sint ) minime mihi uidentur. Pie credendum est Spiritum Dei per os pueri loquutum esse nobis ut indicaret in organum sibi hunc elegisse. Quid existimas Domine? Conc. Idipsum Excellentissime Princeps mihi uidetur. Hac de causa ueni, rogaturus ut prouidere dignetur, ne puer hic ad manus Collegistarum ueniat, Prin. Absit. Probo pioque Uiro committatur potius. Ego suppeditabo quicquid opua fuerit. Con. Illustrissime Princeps, tua si pace loqui circa hoc liceat. Prin. Libere queso. Con. E Sacrificulorum opibus qui gladio Spiritus Dei hoc templo sunt eiecti, Scholam ad Pietatis doctrinam pro pueris erigi praecipere digneris, ad gloriam Dei precor. Prin. Optime placet, uocentur illi qui curam habent eorum quae Sacrificuli falso possederunt olim, si non sufficiant e thesauro meo sumatur quod suppleat. Placide, huc adsis. Curules Aedilesque uenire huc ad me nomine meo iubeas. Pla. En adsunt Illustrissime Princeps, quos uocari iusseras. Princ. Hoc meum est preceptum, ut ex reditibus, quos habuerunt Sacrificuli, sumatur ad Scholam Euangelicam erigendam quantum satis erit. Huic praesit Dominus Concionator in ponendis Praeceptoribus atque pueris, & si uidebitur illi deponendis, aliosque in eorum locum substituendis. Ad eius ordinem facite quicquid in hac re iusserit, ac si egomet uobis praesens iniungerem. Abdil. Fiet Princeps Illustrissime, quod imperas. Prin. Habes Domine Concionator quod optasti. Ubi non obediuerint illi ex uoto, quibus rem commiii, mox indica, latius prouidebitur. Primus erudiendus puer iste sit, cui plures adiungere poteris. Onus hoc incumbit Ecclesiae Ministris. Et si forte nimium occuparis, alium adiunge tibi Collegam, aut plures quos uolueris. Con. Gratias immenlas ago Princeps Excellentissime. Deus ipse bonum opus tuum aspiciat, ac ad sui gloriam benedicat. Amen. Prin. Hoc faciat Altissimus Dominus, cuius ego seruus inutilis sum. Porro nihil unquam praestare boni possum, quod non debeam. Est ne aliud quod iubeas Domine Concionator? Conc. Non ex me, sed ex Dei precepto, qui Uoluntatem suam scire te dignum fecit, ut Ueritatem Euangelicam tueri semper studeas, ut fecisti hactenus. Uale Princeps foelicissime. Princ. Fiat Uoluntas Dei. Uale. Concionator, Princeps, Titan, Placidus & Portenarius. Concionator. Titan ubi es? Ti. Adsum Domine. Con. Tuum & Reipublicae negotium apud Principem nostrum egi, quod ad Scholam attinet. Eam erigi cupit, commisitque tuum puerum primum omnium recipi, cui plures etiam adiungi uult, & erudiri simul in Euangelio. Tu autem interea filium habe domiquousque disposita sint omnia. Ti. Immortales ago Deo gratias primum, Principi tandem, & tibi mi Domine. Iam tribus filiis meis prouisum est ( laus & gloria Deo ) Duo restant adhuc quibus & conditionem ex eorum electione quaerere cuperem. At non scio quinam agendum sit mihi. Tuo plurimum consilio mi Domine Concionator opus foret. ignossce precor, si praeterquam aequum est beneuolentiam tuam aggrauem. Con. Ministrorum est officium consolaritum quibus opitulari de luo nequeunt consilio promotioneque, faciant quod possint. Quid elegerunt illi quos dicis adhuc esse prouehendos? Ti. Unus eorum in Aula uitam agere. Scopum uero totius humanae Sapientiae cupit alter addiscere. Con. Pro posteriore, uix tibi dare potero consilium. Nam in hac ciuitate nullas hoc tempore Scholas habemus, praeter Sorbonum Collegium, cum quo nullum est mihi commercium. Poteris filium in eo comittere discendis artibus liberalibus tantum, in quibus ego Sapientiam humanam existere iudico. Caue, ne tamen in Theologia sua moliantur eum instruere. Nam in ea latet Anguis ille qui decepit Euam. Schola quam Princeps etiam erigi commisit, nil praeter diuinam Sapientiam docebit. Diuersum prorsus a Laeti fratris optione hic elegit. Quod est illi nomen? Ti. Sollicitus. Cor. Non inconcinnum ab electione sua: nam solent homines quae terrena sunt, perituraque sollicite magis quam Diuina quaerere, perpetuaque. Uerum nouit Sapientissimus Deus quid inde boni resultare queat. Nonnunquam ex malo iam introspecto uiliorique, penitus odium eius uel contemtus, Uirtutisque desiderium, aut potioris oritur eo quod anxie quaesitum fuerat. Optionem eius non impedias, ne peius ex naturae cohibitione sequatur. Alterum assume tecum ad Aulam. Ego uos comitabor, amicumque meum rogabo Placidum, ut in hac re suo consilio inuare uelit. Tit. Precor mi Domine. Conc. Non est quod preceris. Ti. Adesto Facete, ueni mecum ad Aulam. Fa. Adsum Pater charissime. Con. Portenarie salue. Estne Placidus hic fortassis prae manibus? Port. Iamiam aderat, ingredimini curiam. Accersam illum. Placide, Concionator cum Ciue quodam te petit. Plac. Iam illum adibo. Saluete plurimum. In Aulam sursum ascendite mecum. Quidnam est quod uestri gratia grati praestare possim officii? Con. Dicam Placide. Ciuis hic Titan amicus meus, & pueri Pater quem erudiri iussit Illustrissimus Princeps, alium hunc habet filium inter caeteros, qui summo desiderio cupit in Aula seruire. Si quae sit apud Nobiles conditio saltem, donec Aulicos ritus didicerit, ac ad maiora sit idoneus, indicare uelis precamur. Si modo nulla forte uacet, quum aliqua dabitur eius occasio. Puer est fidus, & bonis Parentibus probisque natus, ac indolis optimae. Tit. De fidelitate filis spondebo, quicquid possideo proscribam, & nisi ad summam pertigerit, qua cautum sit illi qui filium recipiet, amicos habeo qui suis opibus eam supplebunt cautionem. Plac. Non est opus amice Titan, modo Patris uestigia sequutus fuerit, ipsemet sibi sponsor probitate sola futurus est. Gaudeo uos opportune satis aduenisse. Princeps enim commisit puerum quaerere mihi, qui mundandis uestibus, ac aliis honestis muneribus in cameris eius exequendis inuet. Hunc si uolueritis praesentabo, non prius tamen quam Principi significauerim: nam aequum est ut ipsemet sciat, qui suis in abditioribus uersantur. ipsum nunc adibo. Rem omnem aperiam, ad uos illico reuersurus. Manete paulisper. Illustrissimo Princeps, edest Dominus Concionator, & Ciuis cum eo Titan, pueri Pater quem erudiri iusait lilustrissima tua Colsitas. Alium habet filium secum, si tuae Celsitati uisum fuerit, ut in Camerae iuuet officiis, & ipsum uidere si lubet, uocarique iusserit, adducam. Princeps. Concionatorem, Patrem & Filium introduc. Placid. Princeps uos omnas adse uenire cupit, Concionator. Eamus Titan, assume puerum tecum. Ti. Uix audeo, nunquam enim adii Principem. Con. Quid uereris? Ciue plurimo familiarior est. Ueni. Ti. Saltem nomine meo gratias agas pro filio meo Leto. Non sum, ut scis, facudus, qui per me ualeam id exequi. Con. Sine faciam ego. Salus animi, tum corporis tibi sit a Deo Princeps Illustrissime. Prin. Idipsum uobis omnibus opto. Con. Immensas agimus gratias Foelicissime Princeps, & presertim Uiriste, Ciuis tuus Titan, pro Leto suo filio. Puerum alium adduxit hunc, & ei filium, quem tuis obsequiis dicare cupit, modo sit idoneus. Prin. Quod est puero nomen? Confacetus est nomen illi. Princ. Optime cum Placido nomine, si re tamen conueniat, bene est. Recipiam, spero de fratris indole futurum esse participem. Relinquite puerum hic ut aliis adsit meis. Placide, cura uestes aulicas illi fieri, prout moris est. Instrue, rege, hic tibi commissus est. Ti. Condignas tua liberalitate gratias agere non possum, Illustrissime Princeps, hoc solum. Preces pro foelici statu ad Deum fundere tuo, meum erit gratiarum loco rependendarum officium. Prin. Maiores profecto reddere non posses, neque gratiores mihi. Con. Gratiis Deo, Tuaeque Celsitati plurimis dictis, ualeque dicimus Excellentissime Princeps. Prin. Ualete pluri305 mum & uos. Con. Quid uidetur tibi de familiaritate Principis o Titan. Credidisses unquam nisi uidisses ipse? Ti. Incredibile non experto sane foret. Iam illum adire ut antea non uerereramplius. Faxit Altissimus ut filiorum obsequia meorum, suis uirtutibus, ut par est, correspondere ualeant. Conc. Deus benedicat eos, eorumque bonos conatus omnes. Ti. Quid ego tibi Domine, pro tantis in me collatis beneficiis rependam? Con. Nihil aliud quam quod debui feci, nec satis est quod suppleam potius. Utinam & in ultimo filio promouendo iuuare possem. At me cum Collegio, nec illud conuenire mecum audisti. Non deero tamen, quin consilio prosim quod potero. Tu ipse nullo medio Gymnasiarchum adi Collegii cum Puero, & ab ipso pete consilium. Audi quid ipse dixerit. Ti. Faciam profecto. Deus omnes tibi meo nomine sumptos labores compensare uelit, & Uale, mi Domine. Con. Uale mi Titan optime. Titan, Oceanitis, Gymnasiarchus, & Sollicitus. Titan. Laudemus Deum Oceanitis. Quatuor iam filiis nostris bene successit. Ocea. An Princeps & Facetum forte recepit nostrum, quod una tecum non redierit? Tit. Maxime. Placidoque suo regendum Cubiculario commisit, ac uestiendum. Ocb. Deo, laus in aeternum. Utinam & Sollicito bene foret modo. Tit. Deus & huic prouidebit. Concionator suasit ut Gymnasiarchum adea, & puerum ad ipsum ducam sine medio. Ubi est? Iam & hoc tentabo. Ocea. Non procul abest. Ti. Ad me uenire iubeas. Oce. Sollicite, Pater te uult. Sol. En adsum Pater. Tit. Sequere me. Salue Domine Doctor. Gym. Salue tu quoque Titan. Quid nouarum rerum adfers? Ti. Harum ego prorsus ignarua ad te ueni, tuo potius ut in re mihi scria magis utar consilio, si placet. Gym. Optime. Dic saltem quid hoc sit. Ti. Puerum hunc meum literis, & scopo Sapientiae humane, quem addiscere mirum in modum affectat, erudiri cuperem. Gym. Quid per humanae Sapientiae scopum intelligit puer tuus? Ti. Ignoro, literae me fugiunt, ut scis. Aetatem habet, interroga tu, & examina precor, ac uide si ad uocationem hanc sit idoneus. Gym. Accede fili. Quid est scopus humanae Sapientiae? s. Constans est omnis humani desiderii, completi uel inexpleti satietas. Gu. Ergo sitis, & famis, carnisque libidinis extinctio, scopus erit huius tue, quam addiscere cupis, humanae Sapientiae? Sol. Nequaquam. Gym. Nonne sunt ista humana desideria? Sol. Sunt, & non sunt, rationibus diuersis. Gym. Adfer quas habes. Sol. Si famis & sitis extinctio, naturae uerae desiderium non excedat, quae paucis est contenta, non hnumana, sed uere naturalis erit, nec etiam costans est satietas. Nam ut potu ciboque digestis, iterum appetitus eorum: sic & libidinis tuae redit uredo. Si uero haec praeter naturam excesserit extinctio, humanu & corruptum erit desiderium. Sic etiam ad Generandum appetit natura uera matrimonium, non ad carnis appetitibus faciendum satis, ut solent humana bruta. Gym. Nunquid caro naturalis est? Sol. Maxime, sed eius appetitus omnes cotra naturam ueram existunt. Gym. Edere, bibere, generareque non sunt appetitus naturae? Sol. Per ea quae supra dixi, tibi responsum est. At quia non uideris intelligere, quae loquor, differentiam facere, uerae naturae, ad humanam, & falsificatam a Diabolo naturam, explicabo latius. Quamquam in hominibus deprauata per peccatum est prorsus uera primaeuaque natura, quae sine macula uel defectu prius condita fuerat: ita uti iam ex seipsa nil aliud appetere possit, quam peccatum, & omne uitium: nihilominus in homine quouis Diuini luminis scintilla que dam remansit: in uno tamen quam in alio magis impedita, quae uitiatam huiusmodi naturam, ad primam & incorruptam, quantum fieri potest, retrahere nititur assiduo: & inde regulatus in aliquibus uiuendi modus oritur, in illis quae tu protulisti. Et ut ansa tibi calumniae magis auferatur. Dico luminis tantillum hoc in omnibus post peccatum statim oppressum & obfuscatum aequaliter, ut quiuis per se foret impos huius lucis non ex tinctae tamen. At foedere diuino cum hominibus pacto repullulare coepit, ac relucere plus in uno quam in alio, quod in Abrahamo patuit, & c. Gym. Aristippeum potius quam Epicureum dogma profers in medium. Sol. Nihil minus, at mere Christianum. Gymna. Christianorum e re fore dicis, quibusuis desideriis satiari? Sol. Hoc tu loqueris, non ego. Gym. Quid ergo tu? Sol. Permanenter satiatum esse complete uel inexplete qui busuis desideriis humanis, ita ut eorum nullus appetitus ( etiam si redeat ) dominari possit, finem atque scopum esse huius mundi Sapientum excellentissimum. Gym. Deliras. puer. Sol. Auia tu Ueritatis ad uentrem & libidinem declinasti, sumpto mox ab eis argumento. Gym. Stultum te fore credo. Sol. Quod tu credis, ego non, tum quod ego, tuminime credis. Gym. Quid hoc est, audiam. Sol. Tu te Sapientem existimas, ego nullo modo. Contra, tu me stultum iudicas. At mihi teipsum ut fatuum prodis, qui alios docere Sapientiam praesumis, & scopum eius ignorare, finemque non erubescis. Gym. Abi hinc haeretice, desideria tua satiatum in alios quam in me. Sol. Absit a me procul haeresis omnis, integram hanc tibi non inuideo. Sed quia tu saccus es insatiabilis, & fundo carens, de saturitate, & abstinentia uera nihil audire sustines. Recedamus hinc Pater. Nulla hic Sapientia quaerenda est. Tit. Ubi ergo eam addisces fili? Nullae sunt alie Scholae nobis. Sol. Huiusmodi Scholis non indigeo. Docebit me sola Ueritas. Ti. Ubinam locorum haec reperitur? Sol. Non est mortua Pater. Tit. Non, sed oppressa, quibusuis & expulsa locis. Sol. Emerget una dierum, eorum periculo maximo, qui detinent eam iniuste. Ti. Iustus interim patitur. Sol. Nemo iustus nisi Christus, qui tamen passus est, quare nos omnes iniusti non patiemur? Audi Pater. Hac nocte mihi Ueritas astitit & apparuit in somno, sub specienitidissime Nymphae pulcherrimaeque, sed laceris, candidissimis tamen uestibus, quae loquutam mecum, haec inquit. Sollicite, ne cures admodum ab hominibus addiscere Sapientiam. Ego te docebo Ueritatem, in his inferioribus & superioribus cognoscere. Sed multa prius te pati conuenit. In ignominiam & confusionem illorum, qui me persequuntur ueniam cito. Sis constans animo. Nec ea quae tibi respondenda sunt mundi Sophistis cures. Ego suppeditabo quae loquaris. Statim inde silens euanuit. Ego uero mox a somno satis leui sum expergefactus, & eam sequi summopere cupiens lecto prosilii, sed nusquam apparuit amplius. Ti. Somniis credendum non est mi fili; Sol. Non illis quae postmodum non confirmantur. Sed quum Gymnasiarcho coram sisterem, sensi nescio quid flaminis in auribus meis, linguamque meam solui nullo conamine. Ti. Si hoc Diuinum sit omen, Deus benedicat, Sol. Amen. Gymnasiarchus, Licentiatus, Baculaurius & Magister artium. Gymnasiarchus. Adeste Collegae fratres, opem ferte, consiliumque rebus nostris in dubio iam uersantib. Animaduertistis ad ea quae puer ille mecum loquutus est? uobis etiam presentibus? Malum hoc omen futurum nobis uereor. Non potuit alias quam Diuino prorsus afflatus numine, puer hic uix annorum quindecim, ea quae captum humanum superant, effutire, uel effari potius. Hoc metuendum est, ne ciues inter, qui de nobis adhuc bene sentiunt, hec seminet, eiusque rumor quod mecum loquutus est, spargatur per totam ciuitatem: & praesertim ad eos ne deueniat, apud quos fucus noster est cognitus. Modica nimirum eis occasione data, rueret hic questus noster omnis. Uoluite igitur libros omnes mecum & reuoluite Canonicos aliosque, si quid in eis inueniri queat quo praeueniri possit imminenti periculo. Quid Licentiate, quod nos releuet, suades? Lic. Melius me, qui Doctor es, id scire merito deberes. Gum. Postremo conclusurus sum, ut moris est. Li. Sacri nostri Canones habent: Haereticos exterminandos, uitaque mulctandos esse. Gum. Hoc scio. Uerum ignoras id hac in Ciuitate minime licere, quod Princeps noster Euangelii professionem faciat? Lic. Miror ingenii tui simplicitatem. Sis tu uel alius nomine tuo carnifex. Gym. Qui sic? Li. Puer saepissime serus ad suos fratres conferre solet, antequam ad Carbonarium deueniat, per densissimam syluam iter facit. Adhuc quid uelim non percipis? Mittatur ad requiem cantu sine, luce, cruce, tace tu, quis resciet? Gum. Minor esset profecto conscientia mihi quam periculum. Nam syluae sepesque habent aures nonnunquam, & oculos, tentare minime tutum erit. Baculaurie, quid adfers consilii? Bac. Tutius foret puero per aliquem dari ficum Romanicam, post quam non fameat amplius. Gym. At periculo suo non caret etiam istud iudiciu tuum. Posset enim is, cui committeretur non exequi, motus aliqua conscientia, palamque facere. Magister artium quid ex tua Philosophia profers, quod liberius & minori periculo fieri ualeat? Mag. O uos impii non homines, at hominum immania ferociaque bruta. Nullus uos Dei timor, si non Amor arripit, neque Proximi dilectio? Latronibus & homicidis quid estis meliores? Puerum insontem, sic trucidare licet? Qua Theologia uestra, quibus legibus, uel apud maximos Tyranos, praeterquam apud Herodem, a quo uos didicistis, prodiit simile facinus, atrox & intolerabile scelus. Gym. An non satius est perire puerum unum, quam nos una tecum quotquot sumus omnes interire fame? Mag. Deliras. Non in eo consilio maxime ruinam existere nostri omnium in hoc soeculo, & in perpetuum uides? Occecare Deo putatis oculos, aures occludere, cohibereque manus eius, ne uos momento perdat, & in abyssum inferni deiiciat? Non sat scio, quid me diutius apud uos detineat. Nam apud scelerosos homines uiuere minime tutum. Ualeat ex nunc uestrum consortium. Nil mihi commune uobiscum sit amplius. lam a uobis recedo iam. Gym. Mane precor mi Magister artium. Nihil fiet eorum quae diximus. Mag. Absit, abeo. Gym. Licentiate retine. Dissuade Baculaurie, ne recedat a nobis. Bac. In cubiculum abiit, nihil periculi. Portenario committemus ut fores occlusas teneat, eumque non permittat exire. Magi. O Deus bone, tueri digneris puerum hunc ab atrocitate quaerentium animam eius. Da quaeso consilium quo liberetur. Et confundantur, qui moliuntur insidias insonti. Gy. Adite uos Magistrum, & pollicemini uerbo meo decem aureos in uestem. Lic. Fotius erit ut numeres, & ita melius sedabitur. Gy. subete uenire, mox numerabo. Lic. & Bac. Magister aperi. Mag. Non faciam. Nunquid & me trucidare uultis ut puerum illum? Licen. & Bac. Absit. Dominus Doctor tibi mox decem numerabit aureos, ut maneas apud nos. Accede saltem. Magi. Fistula dulce canit uolucrem dum decipit auceps. Gym. En eos papyro hac inuoltuos per fissuram immirto, habesne? Mag. Habeo. Sed promittite priusquam exeam, quod nihil a uobis fiat mihi, nec puero. Gym. Lic. &. Bac. Promittimus ad Sacrosancta Dei. Euangelia. Mag. Accinctus gladio pugioneque prodibo, non ut noceam, sed ut me defendam ab iniuriis, si quas mihi machinati fueritis, strictisque uos perfodiam animo resoluto. Gy. Lic. & Bac. Hoc libere sac, ubi. quis nostrum in te manus coniecerit. Magi. Adsum, quid uultis? Gu. Nil aliud quam ut nobiscum ad Capitulum redeas, & hac de re consultemus latius, nobisque dicas quinam agere debeamus, & puer saluus mancat, & nos honore bonis que non diminuti. Mag. Eamus. Patrem adibis pueri Gymnasiarche solus, & simulabis illi te plurimum addictum fore. Necnon eius, rerunque suarum, & familie suae salutem optare. Uenis seque te consultum ut illi sit, pueroque suo, quem haeretica multa protulisse finges. Queque si di uulgarentur a puero, nedum apud nostros, uerum etiam apud Euangelicos, poena capitis punirentur. Et ne Paretes pro filio ( quod plerunque fieri solet ) patiantur, optimum te cogitasse remedium, quo hoc auerti poterit: uidelicet, puero uestem caputiatam stultorum instar ut fieri iubeant, clauamque. Postmodum quicquid simile protulerit in uulgus, annumerabitur eius stultitiae: sic impunes euadent omnes, impuneque stultum quaequae loqui licebit. Palliare noueris ex tua Rhetorica melius, ea quae iam ex tempore protuli. Gu. Optimum hoc est consilium. Quid uobis uidetur Licentiate Baculaurieque? Li. & Ba. Melius adduci nil potuit unquam. du. Hac nocte mecum agam prius & mussitabo qui possim Rhetorico modo rem ornare subtilius; ne fucus appareat. Nobis iam quam antea multo charior futurus es Domine Magister. Nouam tibi uestem fieri iubeas illis aureis quos dono dedi. Cras negotium hoc exequar. Titan, Oceanitis, Sollicitus & Gymnasiarchus. Titan. Oceanitis, audisne quid Sollicitus dormiens garriat? Oce. Hoc plerunque solet accidere puero, non scio quid somniet. Ti. His diebus admirandum narrauit mihi somnium. Simile sane quid erit. Oce. Experge facianne? Ti. Minime, sed sine fieri. Quicquid sit, cras ab eo resciam. Sollicite, quid hac nocte somniasti? Sol. Rediit ea Nympha de qua tibi dixi Pater, sed non sola. Puerum innocentem dextra manu tenebat; meque nomine proprio uocatum, sic est alloquuta. Ut puerum istum fieri ne detesteris, at mundo stultum haberi paratere libenter, ut sapientior postmodum euadas coram ponulo qui te riserit. Rogaui quare me similem fieri oporteret? Quae respondit, Quia sub manifesta stultitia, maxima Sapientia est occulta & sub apparente, manifestaque Sapientia, plurima stultitia latet. Occultum est in eis reuelandum, qui te stultum iudicabunt, ut manifesto iam appareat eorum stultitia, quae longo tempore satis delituit, sub falsae pallio Sapientiae. Iniquas libenter iniurias sustine, tandem ut iusta potiaris uictoria. His uerbis absolutis, ut prius disparuit. Ocea. Mi Titan, adest Gymnasiarchus qui te cupit alloqui. Tit. Mene? Iam adibo. Gym. Salue mi Titan amicorum optime. Ti. Tuque salue plurimum Domine Doctor. Gy. Est quod in abstractis tecum loquar. Ti. Intremus huc. Nemo nos audiet. Gym. Impulit me probitas tua probatissima Conciuibus tuis omnibus & mihi, quae merito commendatum atque dilectissimum te mihi fecit amicum, & uicissim tibi me deuinctum reddidit, ut hac ratione cuperem omnia tibi tuisque pro uoto succedere, quoduisque periculum uobis imminens, quod in me foret, ac totis propulsare uiribus. Scis praeterlapsis diebus, te puerum ad me duxisse tuum, ut examinarem, ac uiderem, an ad literas addiscendas aptus foret? Quod in tui gratiam, ut ipse scis, libentissime feci. Uerum puerum ( non sat scio, qua Spirituum ductum uertigine ) multas haereses effutire miratus sum, ut ex tempore prae cholera ( quam non tam ex iniuriis in me per eum collatis, concepera, ac ob impia dicta conuitiaque in Deum, & sacra numina prolata ) respondere, declarareque tibi haec minime potuerim, nec uolui ne feruente adhuc ira consilium tibi dare uiderer. Supersedere uisum est igitur, & maturo iudicio rem omnem perpendere uolui prius quo tenderet, ut melius tibi pueroque tuo prospectum foret. Nam si haec fortalsis impulsus eisdem Spiritibus, aut malignioribus ( qui pueros & innocentes infestare paerunque solent ) apud uulgus in propatulum efferret, Parentes pro puero poenam ferrent, non solum apud Papistas, at etiam, penes Euangelicos. Quandoquidem talia sunt, ut nec apud Turcas tolerarentur. Suspicio ( licet falsa ) foret asuis audiuisse Parentibus, cum illa non sint puerorum tam renerae admodum aetatis dicta. Nec foret quisquam, nisi doctissimus, & harum expertissimus rerum qui percipere posset haec ab illusionibus Demonum procedere. Qui nonnunquam per os puerorum & simplicium personarum impia falsaque loquuntur, ut maiorem illis fidem ignarum uulgus adhibeat. Quapropter si tui tuorumque salutem existimas, crede mihi de hac ( ut nostrum est officium Fratribus nostris, & Proximo consilium auxiliumque ferre ) sollicito. Praesentissimum huic malo tuo antidotum habeo. Tit. Remedium da quaeso: nam scis innocentissimum huius rei mefore, qui literis omnibus careo, nec potuit filius a me haec audiuisse, nec a Matre. Gym. Scio, hac de causa praeuenire uolui periculis, in quae praeter meritum incidisse potuissetis. Ti. Immensas ago tibi gratias Domine Doctor. Gym. Scis quid facias? Puero, tuo stultam uestem consui iubeas a sartore, clauamque sieri ligneam, ut stultorum est moris gestare secum. Ita sine periculo, quicquid, loquutus fuerit, per stulticiam excusabitur, etsi maxime sit haereticum. De stultis enim, delinquentibus, nullum sumitur supplicium. Est etiam puer tuus hic uere stultus, licet non euidenter appareat. Sunt enim ut Spirituum, & stultorum ab illis obsessorum genera diuersa: quaedam apparetia magis, alia minus, occulta uero caetera, nec nisi maxime Sapietibus perspicua. Prudenter prospice rebus tuis, & amici consilio quantum tibi charus existis, ac tui libenter acquiescas. Aliud adhuc tibi periculum instat, si hac de re cuipiam dixeris. Nam quae inter te & me reconditissima sunt, propalam facies: & his fortassis, qui mox atque resciuerint, prodent, quosque reputabas amicos fore. Consilia haec tua, nemini reueles, nec etia uxori, alias actum est de te pueroque tuo. Sile, quodque dixi fac ocius. Uale plurimum amice Titan charissime. Tit. Uale tu quoque Doctor optime. Ocea. Mi Marite, quidnam cupit Gymnasiarchus? Ti. De Sollicito quaedam loquutus est. Oce. Quid opus fuit ea tam secreto uos inter tractari solum? aliquid latet, quod mihi celatum uelis. Ti. Suspiciosa mulier es tu nimium. Ocea. An quae filium concernunt, tibi mihique non sunt aequaliter communia? Ti. Quid ni? Ocea. Dic ergo quid uelit iste. Ti. Uis dicam, cogisne mulier? Dissuasit mihi puerum literis commattere. Oceani. Qui sic? Ti. Ob uacillans & inconstans eius ingenium. Ocea. Cui praefici suasit igitur artificio? Tit. Nulli, hoc ipsum relinquit nobis. Oce. Otiosum tamen uiuere hunc non licet. Tit. Rogemus ambo Deum, ut inspiret, quid cum eo nobis agendum sit. Dormitum nos conferamus in crastinum. Titan, Oceanitis, Sollicitus & Sartor. Titan. Quid Oceanitis hac nocte habebas, A quod in somnio dormiendum inter, murmurares? Ocea. Mulierem ante cubile stantem, aut Uirginem cum insonte puero, quae me sic alloquuta est, uidebam. Oceanitis, inquit, ne contristeris, si filius tuus Sollicitus, ut hic puer uestiatur. Erit fatua uestis. ipse uero Sapiens. Hec est Uoluntas Dei, qua gloriam suam hominibus in hac parte notam esse uult. Cui sic ego. Fiat Uoluntas Dei. His dictis euanuit ab oculis meis. Expergefactae mox inde, nec dormiuisse uisum est mihi. Tit. Oceanitis mei pars altera, precor audi. Haec eadem Uirgo Sollicito filio nostro iam bis in somniis apparuit, ut ipse retulit, quum interrogassem quid ea nocte egerit, qua somniare diceres eum saepius. Et statim atque narrare finiisset; adiisti nuncians adesse Gymnasiarchum. Qui haec eadem suasit; quae Nympha tibi filioque fieri necessum esse protulit. Ne sis ergo rebellis oraculo Diuino, quod in eo uelit operari Deus libenter expectans. Ocea. Quod Deo uisum est, & mihi. Ti. Accende fili. Sol. Quid me uis Pater michare. Ti. Uestiendus es ut stultus. Sol. Dei, tuaque uoluntas fiat, obediendum est mihi. Ti. Sartorem ergo nostrum accerse. Sol. Sartor, opera tua Pater indiget, ueni mecum si uacat. Sar. Eamus fili. Saluete Titan & Oceanitis. Ti. & Oce. Te quoque saluere iubemus. Sar. Quid est, quod me uocari iusseritis? Ti. Cuperem a te scire quanto panno filius hic opus habet, ad uestem stultam & caputiatam, ut induatur ea? Sar. Mirum audio. Mentis compotem filium, stultum esse cupis? Ti. Sic mundo uisum est, permisitque Deus ita fieri. Sart. Uix palmi duodecim illi satis erunt. Ti. Eme, consue, numerabo tibi quum artuleris omnia. Sar. Mensurabo prius pueri tui proportionem. Longam esse cupis hanc? T1. Maxime. Non alias quam stultis fieri solitum est. Nihil omittas eorum, quae stulto conueniunt. Sar. Unius uel plurium colorum? Ti. Quid uidetur tibi potius? Sart. Minus eminus uidebitur, si fuerit color tantum unus. T1. Sit igitur: at uide statim absoluatur. Sart. Cras adferam ( Deo uolente ) sub uesperam. Uale. Ti. Sollicite fili, uicinum ad me Fabrum lignarium uoca. Sol. Uicine, Patermeus paucis te uult. Fab. Estne domi Pater tuus? Sol. Est quidem. Fab. Iam tecum ueniam. Salue Titan. Filius tuus ad te uenire me iussit. Ti. Optime, cuperem clauam a te confici. Fab. Qualem esse uis? Ti. Stultam & ligneam. Fab. Fiet. Sar. En adfero uestem o Titan. Uisne, puer induat, experiamurque si rite conueniat suo corpori, uel in ea quod emendandum sit? Ti. Probe. Sollicite ueni huc. Sar. Quadrare melius non posset. Quidnam tibi uide tur? Ti. Bene est. Quantum exsoluere teneor? Sar. Pro panno sesquiaureum exposui: tum laborem existimo semiaureo. Ti. En habes. Sar. Ualete. Fab. Clauam adfero. Ti. Quid numerabo? Fab. Bessem. Ti. Accipe. Fab. Uale. Sol. Mi Pater, annue precor, ut Facetum fratrem in Aula meum prae ceteris dilectissimum, a quo etiam diligor, adeam. Tit. Cras adibis mi fili, instat nunc uespera. Sol. Ut uoles mi Pater. Ti. Cubitum eamus in crastinum sub Dei custodia. Oceanitis, iterum somniare mihi uidetur Sollicitus. Oce. Audio quidem. Ti. Sollicite, quid somniasti preterita hac nocte? Sol. Rursus apparuit mihi Nympha, quae respondere iussit interrogantibus, cur sic indutus forem. Sorbonum Sapientia, me stultum factum esse. Sed pollicitus es mi Pater, quod ad fratrem ire me permitteres hodie. Ti. Ito fili. Pueris tamen irridere te uolentib. ne responderis, recta pergito. Pop. Quis hic nouus prodit stultus? Titanis filius, apparet maximus. Is ipse est: qui sic Sol licite? Certastine cum aliquo te hac indutum ueste, proditurum in publicum? Sol. Sorbonum Sapientia, stultus factus sum. Aperi queso Portenarie, fratrem inuisere cuperem. Por. Fratrem aliquem hic habes? Sol. Petis an hic fratrem habeam? Nunquid nosti me? Por. Sollicitus, an alius es? Sol. Ego ipse, & non alius. Por. Cur sic indutus? Sol. Sorbonum Sapientia, stultus factus sum. Por. Tales Doctores promouere nolunt isti Sapientes. Sol. Uides. Por. Intra igitur, & in Aulam ascende. Ridere facies aliquos aut flere. S. Ubi est frater meus Facetus? Pla. Quidnam accidit Sollicite? S. Sorbonum Sapientia, stultus factus sum. Pl. Facete, prodi foras, frater te uocat. Fa. Quisnam, Sollicitus? Pla. Ipsemet. Sol. Salue mi frater charissime. Fa. Mente captus es frater, quod sic in dutus prodeas? Sol. Noli flere mi frater optime. Sorbonum Sapientia, stultus factus sum. Fa. Patris iussa, uel Sorbonum te facere decet? Sol. Eius assensu factum est. Fa. Quid audio? Nunquid Patrem repuerascere credam? Heu ine miserum, qui haec in te uidere non tan tum, sed uitae meae tedet omnino. Pl. Abstine precor mi Facete. Fletus istos cohibe tuos, donec huius rei causam didiceris. Illustrissime Princeps, mirum accidit. Prin. Quid hoc est? Pla. Filius Titanis maximus natu, Faceti frater, huc uenit inuisum fratrem, stulta ueste quidem indutus, & clauam gestans manibus, stultorum instar. Facetus autem a lachrymis temperare nullo modo potest, nec a quopiam consolari. Prin. Ambos huc introduc ad me, uideam & audiam quid hec sibi uelint? Pl. Solli cite, tu quoque Facete. Princeps ad se uenire uos iubet ambos. Intrate. s. Salue plurimum Foelicisissime Princeps. Pr. Tibi qui sic accidit Sollicite? s. Sorbonum Sapientia, stultus factus sum. Pr. Sorbo tu fieri cupis? s. Absit a me procul eorum insania. Sed Patri persuaserunt, ut me sic indueret. Pr. Qua de causa? S. Pater meus nouit, ego uero no. Pr. Titanem ad me uoca. Pl. Mi Titam, Princeps Illustrissimus ad se uenire te iubet. Ti. Ueniam: Estne Sollicitus apud fratrem? Pla. Est, hac de causa Princeps audire cupit a te qui sicde puero tuo contigit. Ti. Saluere te plurimum opto Princeps Illustrissime. Prin. Tu quoque salue Titam, Uir optime. Quid actum cum filio tuo Sollicito? T1. Princeps Illustrissime. Cum filiis quinque meis optionem uite sibi comparaturae dedissem, hic natu maximus elegit humanam Sapientiam addiscere. Sorbonum adii Gymnasium cum eo, Presidem rogans Collegii, ut interrogaret, iudicaretque an idoneus foret filius. Examinauit, responditque puer. Quae tamen illa fuerint inter se disceptata, penitus ignoro. Nam expers ego sum literarum omninm. Altero die uenit ad me Gymnasiarchus amice ( prout aiebat ) admoniturus me, ne quid ob filium ( quem Heretica multa respondisse dicebat ) paterer, stultam illi uestem & clauam curare fieri. Sic omne quod ab eo, quantumuis heretice dictum foret, non magis, quam a stulto requireretur. Ego uero metuens, feci. Hoc tamen iniunxerat ( cuius non memineram ) ne cuipiam hominum dicerem, nec Uxori propriae. Nam alias maius imminere periculum, proposuit. Et quamuis aegre ferrem haec exequi, stimularunt ad hoc nihilominus aliquot somnia pueri, quibus acquiscere uisum est. Prin. Sollicite. Quid uerborum cum ipso Gymnasiarcho Sorbonum habuisti? Sol. Illustrissime Princeps. Cum ego humanae Sapientiae scopum addiscere cuperem, quisnam hic foret interrogauit. Ego satietatem constantem omnis humani desiderii completi uel in expleti fore dixim. Qui mox ad hoc uentrem & Uenerem adduxit, inquiens, ea fore desideria humana. Uerum ista negaui sub diffinitione mea complecti. Nam quae sunt ex appetitu naturae uerae, non esse humana desideria, sed naturalia: Quaeque necessitate naturalem excedunt, humana corruptaeque naturae dixi desideria. Quandoquidem totus homo per peccatum corruptus fuit, excepto luminem Dei, quod in eo quidem non corruptu nec naturale, sed supra naturam erat. Quodque hominem ad incorruptae naturae satietatem reducere niteretur. Cum autem reddere minime posset rationem eorum quae pro posueram, stultum fore me iudicauit, ac Haereticum. Ego quidem ab utroque me immunem asserens, fatuum fore iudicium eius protuli. Postmodum, ut a Patre iam audiui prius, has mihi molitus est insidias. Prin. Uideo quidem eos aegre ferre pueros eorum subodorasse negotia. Sine Titan. Ipsa Ueritas per se potens est. Puerum hunc si lubet, relinque mihi penes fratrem educandum, atque suis erudiendum Praeceptoribus. Non Artif. Chymist. 326 exibit, nisi quum egomet exiuero Palatium, ne uexetur ab insciis & pueris. T. Fiat quod iubes Illustrissime Princeps, & uale. Oceanitis. Non ne tibi dixeram haec in melius puero successura? Ocea. Qui sic? Ti. Princeps eum retinuit cum fratre Praeceptoribus instruendum. Oce. Laudetur D. O. M. qui nihil unquam frustra fecit. Iam de filiis omnibus optime sua benignitate disposuit. Ulterius ut prouidere uelit oremus assiduo. Princeps, Placidus, Facetus, Sollicitus, Populus, Gymnasiarchus, Licentiatus, Baculaurius & Portenarius Interloquutores. Princeps. Placide, iube caeteros ad Concionem parare se mecum ituros, & Facetum assumere fratrem secum. Estne pulsatum? Pl. Est Illustrissime Princeps. Iam secundo pulsatur iterum. Prin. Eundum est igitur. Pl. Adeste uos omnes. Princeps ad templum se conferre uult. Fa. Ueni mecum Sollicite frater, a me ne recesseris. S. Paratus uenio. Fa. Mane hoc loco tantisper immotus, donec redeam a Principe, cui libellum hunc defero. S. Iam adimplendum est, quod in somnio facere me iussit Nympha mea, nempe Sorbonum adire templum, & sub mediam eorum concionem & ex opposito pulpiti conscendere super altare. Populum etiam aduocare coram quo, de Gymnasiarchi conquerar insidiis. En altare quod suggesti locum referet, ascendo. Conciues, Patres, Matres, Fratres, atque Sorores adeste mihi. Quenam iniuria per hos mihi facta sit, uersipelles homines, audite quaeso: Conciuis uestri si uos mouere debet calamitas, ad quam ipsi me praeter equitatem rendegerunt. Gu. Amouete stultum hunc tumultuantem, atque sermonem perturbantem, excludite queso teplo huic, ciues optimi. Pop. Dicat prius quod incoepit, audiamus quid aduersus uos habeat, cur insurrexerit. Gym. Stuitis nec auris, nec adhibenda fides. Pop. Ciuis noster est, nec antea stultum agnouimus eum, quam diceret nobis interrogantib. cur sic in dutus prodiret, Sapientia uestra factum esse. Uolimus audire nunc, quinam id acciderit. Perge Sollicite fili. S. Quum Pater meus Titam filiis suis omnibus meis fratrib. & mihi natu maximo uite parandae laborib. aut industria dedisset optionem. Sapientiae humanae finem aut scopum ad discere cupiui. Quo factum est, ut me ad hunc Gymnasiarchum duxerit examinandum. Qui rogans ea que sibimet erant incognita uel inaudita prius, ut oportuit respondi, quae Sapientiam eius, & collegarum suorum confunderent. Ipse uero sibi suisque metuens ne techna uobis palam foret eorum atque dolus, Patri meo persuasit astutia, me prout uidetis indui: falso dicens haeretica me protulisse. Cum nullius alterius tamen quam uentris ac Ueneris quae contra meas rationes arguens, ipsemet adducebat, eum redarguissem. Uidete quaeso, quales Doctores isti Sapientes promouere norunt. Non sine Dei iudicio factum esse putetis, at solum, ut manifesto iam pateat ab indiciisistorum hominum Sapientia. Considerate, quales etiam a suis Collegiis prodeunt homines induti uestib. meis, nunc haud absimiles: ut hominibus abdita perquirentibus notum sit, eorum Sapientiam, summam fore stultitiam. Plura latent, quae mihi relata minime fuerunt hactenus: in posterum tame rescietis omnia. Siquidem occultum est nil, quod suo tepore non reueletur. Ualete. Pop. Siccine Caphardi, cum Ciuibus agitis, uestramque tetigitis nequitiam? Fac. Ubi tu fuisti frater, nunquid rogaram ut non abscederes hinc? Sol. Imo, sed aliud onus incumbebat mihi fratrer. Fa. A quo? Sol. A Nympha mea, quae mihi tertio iam in somnis apparuit, & hac nocte hortata est, atque docuit ea quae contra Gymnasiarchum concionantem agere conquerique deberem hodie coram populo. Feci quod iussit Ciuibus astantibus. Face. Tumultum excitastine? Sol. Minime uero, sedatissime facta sunt omnia. Sed ipse libentissime uoluisset eiici me, iussitque, populus tamen audire me uoluit. Gy. Deus bone, quid iam consilii? Populus contra nos excitatus est, reuelata sunt omnia ferme. Lic. Nunquid melius fuit consilium meum exequi? Bac. At meum potius non ita proditum fuisset. Gym. Magister artium decepit nos. Mag. Egone? Ab homicidio potius coercui uos, & puerum a nece liberaui. Perditissimos homines in uestra uos malitia relinquo, iamiam a uobis recedo prorsus. Gymna. Tenete ne recedat, maiusque nobis moliatur exitium. Lic. & Bac. Non potuimus. Aufugit. Gum. Sancta Maria nunc adesto mi feris. Actum esse de nobis uideo. Quid agemus? Ad Euangelicos ibit, nostraque patefaciet arcana. Consulite precor. Lic. Praeueniendum est, ad Principem confugiamus. De suis in templo nostro seditionem excitantibus conqueramur primum. Torpescendum in hoc negotio nobis non erit. Gymn. Eamus ocius. Uenite mecum. Portenarie nobis aperi. Principem adire cupimus. Port. Prandet iam, impeditus est, a prandio redite. Gym. Urgentia sunt negotia, quae proprer moram periclitarentur. Por. Cubiculariis dicam. Sorbones tres adsunt prae foribus, ad Principem introduci cupiunt. Fa. Sine me illos alloqui. Por. Iam ueniet qui responsum dabit. Fac. Quid cupitis? Gum. Ad Principem admitti. Fac. Non est illi otium ut uos audiat. Gum. Praegnantia nobis sunt negotia, quae referamus illi. Fac. Quid uobiscum est quod agat Princeps, cui nullam praestatis obedientiam. Gum. Quid non fecimus eorum quae iusserit? Fac. Uos ipsi hoc scire potestis, mea non interest. Abite hinc, non intromittemini. Portenarie, iussit Princeps ad se neminem admitti. Por. Obediam seduio. Domum redite Patres, frustra manetis hic. Gym. Estne puer ille, qui iam aderat, filius Titanis? Por. Est, aliumque fratrem hic apud Principem habet. Gum. Quo nomine? Por. Sollicitus est nomen eius. Gym. Stultus ne? Por. Stultam uestem habet, cerebrum autem plurimis Doctoribus longe sapientius. Gu. Auditis fratres. Quid obstabit nunc, quin coquina ruat in penarium, omnia perfundens, pereamusque nos fame iam omnes & siti? Li. Mox despondes animum. Eamus domum & sumpto prandio, conferemus de capescendo consilio. Bacu. Eamus, fameo. Prima iam instat a meridie, nec nisi ientatus hodie semel, offam, & carnis tantillum comodi, quantum sinistra manus capere potuit. Princeps, Concionator & Magister artium. Magister. Ad Concionatorem ibo, rogabo ut me recipere uelit in Ecclesiae uerae membrum. Transactae hactenus in sordibus uitae poenitet. Admonitus in propria conscientia quietem reperio nullam, donec Euangelii Ueritatem professus fuero. Salue Domine Doctor. Conc. Tu quoque Domine salue. Ma. Collegarum, penes quos antea uixi, nequitiae nausea, me premit admodum. Ad te poenitens confugio, cupiensque Charitatis ergo, in uerae Christianae membrum Ecclesiae recipi. Con. Qui factum est, ut Sorbones tuos reliqueris? Mag. Audies Domine si lubet. Ciuis quidam nomine Titan, transactis diebus aliquot, filium suum ad Gymnasiarchum adduxit erudiendum. Puer uero Diuino ( quod credendum est ) afflatu, respondit interrogatis eius, quae sectam illam facile confundebat. Quapropter Gymnasiarchus, metuens ne puer hec in publicum efferret. Couocatis nobis ad Capitulum, in eum conspirarunt. Licentiati cuiusdam consilio dato, filiolum insontem, ut in sylua, per quam ad fratrem Carbonarium ire solitum esse dicebat, iugularent ac sepelirent. Uel alias Baculaurii suasu, poculo uenenato periret. Uerum quod periculosum haec attentare uisum erat. Me autem quod eos homicidii concepti merito redarguerem, etiam persecuti sunt, occidissentque ni fallor, si fuga manus eorum non euasissem. Conclusum in cubiculo, rursus bonis uerbis, ac munere decem aureorum per fissuram ianuae trusorum, fideque data nil se facturos mali, reuocarunt in Capitulum, consiliumque meum habere conati sunt. Nescio quo fato consilium hoc inditum est, ut loquerer in pueri saluatonem, Patri scilicet ut persuaderetur, filium induere ueste, qua stulti solent, ne fides adhiberetur dictis eius. Ita factum est. At quodnon bene cesserit, illis iterum acrius in me saeuientibus aufugi prorsum, nec ad eos unquam redire cupio. Con. Haec manu tua conscripta, Chirographoque tuo munita, quae Principi legenda praebeam dabis. Mag. En habes, & ample satis, ut res ipsa successit. Con. Principem adibo, tantisper morare hic donec redeam, tibi de suo mandato responsurus. Magi. Non discedam hinc donec reuersus fueris. Conc. Accidit Illustrissime Princeps, quod latere tuam Celsitatem nulla ratione debet. Sorbonum unus a sua secta desciuit, ad ueram & Euangelicam Ecclesiam, cupiens ut membrum eius recipi. Causam cur id fecerit, hac in papyro manu sua propria seriatim exaratam, si lubet, legere poteris. Prin. O Deus Misericors, quanta est hominum iniquatas, & adhuc sustines eos? Eo nobis patefaciens maiorem esse tuam erga genus humanum, quam sit istius impietas, miseri cordiam. Puer hic apud me est, cum fratre suo Faceto. Non audiuisti que cum Sorbonibus uerba habuit? Con. Nondum ad aures meas peruenerunt Princeps Illustrissime. Prin. Lege igitur quae ex ore pueri descripta sunt. Con. Non habeo quod ad haec respondeam, aliud quam dispositione Diuina haec fieri. Prin. Ipsimet foueam sibi parant, in quam decident. Con. Si tua Celsitas iusserit hunc recipi Sorbonem poenitentem, ad instituendam Iuuentutem, post Primarium erit idoneus. Magister est artium, & eruditissimus, facile Diuini Spiritus auxilio, pietatem Euangelicam addiscet. Prin. Facito quod ad aedificationem est Ecclesiae, prout saepius iam dixi. Conc. Uerum in tam admirando casu non erat aequum sine iussu mei Principis mequicquam agere, ne hominem hunc ab eis traxisse falso dicerer. Prin. Scriptum hoc serua, si forsitan opus erit eo postea. Magister hic induatur aliis uestibus ex aerario Schole. Si quid habet, quod ad Sorbones pertinet, remittat. Con. Curabitur. Uale Princeps Felicissime. Princ. Tu quoque bene uale. Con. Mi Magister, obtinui quidem a nostro Principe, ut recipiaris ad eruditionem Christianae Iuuentutis in Schola quam instituit. Ea conditione tamen, ut post Lectorem Primarium in omni pietate pueros doceas, & ipium te in ea diligenter exerceas. Aliis indueris uestibus nobis consuetis. Et si habes a Sorbonibus quocunque iure, iussu Principis ut restituas oportet. Mag. Dece aureos quos dedit Gymnasiarchus, & uestem hanc remittaem, cruciplexque pileum hoc. Con. Hoc facias, ne calumniandi sit illis occasio. Princeps, Gymnasiarchus, Licentiatus, Baculaurius & Ciues Interloquutores. Gymnasiarchus. Pransi iam de negotio nostro differamus. Adfer si quid habes Licentiate consilii? Lic. Non suaderem ut amplius in Palatium intrare conaremur Principis, & frustra: nam impedient filii Titanis. At potius est, ut cum Princeps redit a Concione domum, expectemus eum prae foribus, non templi quidem, ne uideant Euangelici, uerum Palatii. Sic omittere non poterit, quin salutantibus nobis, respondeat. Gym. Bene est. Quid ad haec addes Baculaurie? Bac. Ut assumamus eos, qui nobis adhaerent Ciues, hisque magis mouebitur Princeps. Gum. At illi puerum iusserunt in templo pergere persistereque, nobis eum amouere conantibus. Bac. Hi fuerunt Mechanici tantum pauperiores, non primarii. Gym. Non sat erit ut conqueramur de iniuria nobis in templo facta, sed ut accusationem, falso licet excogitatam, addamus oportebit. Cogitate uos, an quid nequitiae sit in promptu, quae colorem habeat. Lic. Iam tuum erit hoc facere, suum uterque iudicium dedit. Gym. Quid si dicamus, Facetum loquutum esse nedum contra Magistratum & Principem, sed etiam contra Scripturae Sacrae documenta, quum diceret: Quid uobiscum est quod agat Princeps, cui nullam praestatis obedientiam. Et sic inuertamus, Principibus & Magistratibus obedientiam non esse praestandam eum dixisse mentiamur? Sed probatione testibusque nobis opus foret. Lic. Bibo nobis unus erit, modo quid polliceamur, aut potu uentrem illi repleamus & cerebrum. Ba. Et Quadraelambus alter. Gy. Optime rem agent isti. Uocentur: nam in Collegio nostro non commorantur. Alias haberentur suspecti, uel in eos cadere posset exceptio. Utrumque uocari iubeas o Baculaurie. Ba. En adsunt. Gy. Bibo, necnon tu Quadraelambe Uicini charissimi. Uestram si uolueritis nobis operam impendere, compensabimus egregie. Bib. & Quad. Dicite saltem in quo uobis ualeamus obsequi. Gym. Bibite priusquam dixero. Profecto si feceritis, ad coenam uos & prandium saepius inuitabimus, excipiemusque lautissimis. At res ipsa tanquam arcanum celari debet. Alias eam committere uobis non ausimus. Bib. & Quad. Tuto his deponetis auribus & pectoribus, uti latebris perpetuis. Gym. At iuramento primum opus foret, quo fanctireris. 81. & Qua. Iuramus ad omnia, & c. Gym. Audite modo. Quidam Aulicus Titanis filius, ultra fratris iniurias in templo nostro nobis illatas ( ut audistis ) alias ante Palatii portam, nedum in nos, uerum etiam in proprium Principem suum, & Magistratum huius Uibis: imo quod magis est, in Scripturam Sacram ausus est effutire. Propter quas ad Principem ituris nobis, una cum aliquot Ciuibus est conquerendum. At quia caremus testibus, cuperemus affirmare uos audiuisse Facetum ita loquutum esse: uidelicet Principibus & Magistratib. obedientiam non esse praestandam. Bib. & Qua. Aliudne cupitis a nobis fieri? Gym. Nihil amplius modo. Bib. & Quad. Affirmabimus iuramentis mille si suerit opus, ac omne quod iubebitis. Gym. Nunc ad Ciues eamus, & rogemus ut nobiscum adire uelint hac de causa Principem. Ciues praeclari, scitis quam fuerimus uobis in omnibus hactenus, & semper esse cupimus obsequiosi, cum in filiis uestris pietate bonisque artibus instruendis, tum sacris omnibus administrandis. Principis etiam uos non fugit Mandatum & Edictum, quo uetitum est, Euangelicos nobis, & nos ipsis fore molestos in exercitio Religionis. Uerumtamen audistis Dominico die proxime praeterito, quinam hoc, Sollicitus, filius Titanis in Aula degens, iam effregerit. Nec satis esse uisum est illis, alter filius & frater Facetus etiam Aulicus, aditum ad Principem nobis authoritate propria recusans, dixit, contra documenta Scripture Sacrae, Legesque ciuiles omnes, Principibus & Magistratib. obediendum non esse: cuius etiam rei testimonium dare possumus optimum ac fide dignum. Quapropter ne Ciues Euangelici horu Aulicorum exemplo moti, nos omnino pessundare praesumant, contra Principis Edictum publicum, iuuate resistere periculis Ecclesiae Catholicae nostre nimium eminentib. & conqueri nos de suis, nedum sua, sed etiam Dei praecepta uiolantibus. Ci. Siccine factum est? Obueniendum erit huic malo, ne contemptus augeatur. Uobiscum ibimus. Gym. Iam tempus est: nam Princeps modo recedet a Concione domum iturus. Et priusquam Palatium intret, loquamur illi, si lubet. Ci. Eamus igitur. Gym. Illustrissime Princeps, ad Celsitatem, confugimus tuam, de iniuriis nobis illatis conquestui. Tuae Maiestatis Edicto, non licet Euangelicis Catholicos, neque hos, illis fore molestos. At Sollicitus filius Titanis, die dominico proxime praeterito, Concionem in templo nostram, super altare sacrum pedibus calcans, perturbauit, seditiosis, haereticisque uerbis, in horum Ciuium, & aliorum Catholicorum omnium praesentia. Preterea frater eius Facetus, nobis in Palatium ad Excellentiam tuam intromitti cupientibus, recusans introitum, laesae Maiestatis crimen ore protulit: utpote, Principibus & Magistratibus obediendum non esse. Quapropter, ne reliqui Ciues praesumant, ab Aulicis tuae Celsitudinis exemplo sumpto, simile quid, uel peius attentare, cupimus eorum temeritatem reprimi, castigarique. Prin. Quod uos de Sollicito conquerimini, ridiculum esse uidetur, & est. Nam uos ipsi stultum fecistis, hunc, ueste saltem, ut impune quoduis effutiret: uestraque palam facere uolenti, forte nulla fides adhiberetur. Iam quod commisistis ipsi, uos in alium puniri uultis? Quae haec Sapientia est? Facetum autem ea protulisse minime credere possum. Uocetur, & si uerum sit, non impune fecerit. Audisne Facete quidnam de te loquuntur Sorbones? Uera sunt haec? Fac. Aditum ad Celsitudinem tuam recussasse fateor illis. At quae me falso finxerunt loquutum esse, nego. Placidus & Portenarius adfuere, sciunt ipsi quid loquutus fuerim. Princ. Placide, quidnam audiuisti? Placid. Haec uerba sunt quae Facetus protulit. Quid uobiscum est; quod agat Princeps cui nullam praestatis obedientiam? Princ. Portenarie tu quid? Porten. Hoc ipsum quod Placidus Illustrissime Princeps, & non aliud. Princ. Ecce. Quaenam est uestrae conquestionis occasio? Gymna. Testes habemus extraneos, non domesticos. Prin. Qui sunt illi? Gymna. Bibo & Quadraelambus, Ciues hic praesentes. Prin. Producantur. Bib. & Quad. Audiuimus Facetum haec loquentem, Principibus uidelicet ac Magistratibus obediendum non esse. Prin. Nunquid & uos domestici, uel potius locati testes estis? Gymn. Non morantur in Collegio nostro. Prin. Uideo quid uos machinamini, scilicet in populo feditionem facere contra Ueritatem. At ex uoto non succedet uobis. Ex proprio semine, fructum ei similem cofligetis. Uerum, ne uobis ansa calumniandi sit, faciam quod aequum est. ite. Placide, Titanem ad me uenire iube mox. Pla. Mi Tiran. Princeps noster ad se uocarim te iussit, illico uenias oportet. Ti. Ibo tecum. Prin. Mi Titan, constare tibi minime puto, quantas filiis tuis moliantur isti Sorbones. insidias. Conqueruntur enim: at ego certo scio ficta fore, quaecunque pueris imponunt. Uerum ne maiorem in uulgo tumultum excitent, proposui Facetum ad studium aliquod ablegare, Sollicito retento. Nam aduersus eum nullam allegare possunt rationem, qua seipsos non prodant. Sol. Illustrissime Princeps, oro ut cum fratre liceat ire mihi, non uiua enim, si ab eo separatus fuero Prin. Fraternum hoc uinculum, ego separare nolo. Dabo uiaticum, & omnia quae necessaria fuerint uobis. Quum ad Academiam appuleritis, mox inde scribite si quo sit opus, mittam. En, habetis pecunias, quibus uos alatis ad tepus. Aequo feras animo Titan puerorum ablegationem. Deum id permittere uideo. Non resistamus igitur eius uoluntati, ne peius eueniat. T. Princeps Illustrissime tui sunt isti pue ri, de ipsis disponere potes, ut libuerit. Interim ago gratias ingentes, pro tantis in me & in eos collatis a tua Celsitate beneficiis. Pr. Pueri mihi curae sunt. Uide ne diutius in hac Ciuitate morentur, quam ualematri dixerint. Ti. Fiet Illustrissime Princeps. Sol. & Fac. Princeps Excellentissime uale foeliciter, & tuos esse nos sine, dum erimus. Pr. Ualete pueri. Pacem hanc inter uos alite semper, quam concepistis. Estote probi, diligentes in studiis, & semper Dei memores. Ite in pace. Ti. Oceanitis. En Princeps filios ad Academiam datis pecuniis ablegat. Oce. Ita solos? Ti. Deus comes erit. Oce. Meliorem profecto neminem habere possunt. Maneant saltem uno aut altero die. Postmodum abibunt. T. Princeps expresse iussit, ut mox tibi ualedicto, recedant. Oce. Iententur prius. Ti. Iam in Aula ientati sunt. Sol. & Fac. Uale Pater obseruandissime, tu quoque Mater charissima, uale. Tit. & Oce. Ualete filii. Comitetur uos O. M. D. Oc. Nunquid ad portam usque tu futurus es comes? Tit. Minime: nam iterum & ualedicto corda rursus aggrauabuntur utrinque. Ite in pace filii, praeceptaque Principis obseruate quae dedit uobis. Nympha, Sollicitus, Facetus & lratus. Sollicitus. Uideris mihi tristis admodum frater, quae causa est? Fac. Patriam laete relinquere quis potest? Sol. Patriam foeliciorem habemus in coelis, & Patrem atque Matrem. Fa. Uerum est. At iniuria quae nobis infertur, est intolerabilis. Sol. Quae maior & iniquior esse potuit ea, quam Christus prynobis libeter sustinuit? Hanc & nos aequo feramus animo, si membra Christi fore uelimus. Uidesne prosilientem e sylua Nympham egregiam? Fac. Uideo quidem. Prima nobis obuiam haec est futura. Bonum ut omen sit nobis opto. So. Hec esteadem quae mihi solet in somniis apparere. Nunquam antea uigilanti mihi uisa est. Nym. Saluete pueri. Sol. & Facet. Te quoque saluere iubemus. Nym. Quorsum tenditis? Sol. & Fac. Ad Academiam aliquam, a Principe nostro missi, patriam relinquimus. Nym. Quam adire cupitis? Sol. & Fac. Primam quae nobis in itinere hoc offeretur. Nym. Ut ego uos ducam, huc ueni. Siquidem ab utero Matris commissi mihi fuistis, uos ut regerem, atque docerem ea, quae in Academiis nullis audiuntur. Quum tu Sollicite, Gymnasiarcho cum ageres, & tu Facete cum eo, suisque contenderes, non uos, at ego per uos loquuta sum illis. Ea sum ego quae tibi Sollicito saepius apparui, Matrique tuae femel in somniis. Iam uero manifesto uobis adsum, ut uos doceam, regam, atque protegam ulterius. Ergo sequamini me, hac faciendum iter est nobis. Sol. & Fa. Libenter inuiseremus fratrem nostrum prius, quem hic apud rusticum Demogorgonem habemus, & illi ualedicto mox tecum ibimus. Nym. Non est domi, sed gregem ad pascua duxit hinc remote satis. Uerum ne putetis me fallere uos, eamus, & uos ipsi petite. So. & Fa. Quis hic est? Mar. Quis clamat? Sol. & Fa. Estne Rudis frater noster domi? Mar. Non. Rus abiit hinc. Sol. & Face. Uale dicas illi precamur nostro nomine, fratresque suos Sollicitum & Facetum hac transiisse nuncies, ubi domum redierit. Mar. Faciam: at intrate potius, mittam ancillam quae secum reducat huc aduos. Interim edite bibiteque hic, interea ueniet. Sol. & Fac. Agimus gratias. Iter accelerandum est. Uale. Mar. Ualete filii. Seruet uos in itinere Deus, & comitetur. Nymiam ad Iratum fratrem uestrum ibimus, Sol. & Fac. Salue frater chare. Ira. Saluete uos quoque fratres optimi. Quo pergitis? Sol & Fac. Ad studium ituri hac iter facimus, ut uale tibi dicamus. Ira. Doctores ambo fieri cupitis? Nym. Habeo hic prope Studium in quo ueram doceo Sapientiam. Irat. Ubinam? Num. Sub rupe hac tibi contigua. Irat. Nunquam uidi quempiam intrantem aut exeuntem. Nympha. Quid mirum? Uix in centum annis contingit unum atque alterum huc pertingere. Non omnibus conceditur hoc loco Sapientiam addiscere, sed illis tantum, quibus a Deo datum est. Et si millies mille hac transirent homines, huius introitum Scholae non inuenirent, nisi eos ego ducerem. Secretissimus est locus iste, quem uobis patefaciam non prius tamen quam narrauero. quinam illi, qui nauare cupiunt operam inhoc studio, continere se debeat: ac inde quid emolumenti reportent. Primo, qui huc intrare debent, amoto saxo per me hoc, transseunt hac, sequamini me. Haec est Aula, priorque locus Auditorii nostri, quem ut intrarunt, qui promouendi sunt, exuuntur suis omnino uestibus, & hoc lauacro lauantur mundissime. Postmodum nudi balneum hocsplendidissimum intrant, hostiolo per me reserato, siggillatoque postmodum, ne quispiam alius intret. Continuo calore per Promotorem excitato, sudant eorum corpora frigidissimum humorem emittentia. De cuius corruptione Scorpiones enascuntur, qui suis aquiculeis & caudis acuminatis corpora sudantium icta, prorsus interimunt: uiuo tame eorum Spiritu remanente per unionem. Quadraginta post dies, isti Scorpiones in Aqua teterrimam resoluuntur. Et ex istius Aquae putredine coruus nascitur, qui ponens ouum, in Taurum tandem immutatur. Flatibus iste suis mitibus fouet ouum prius, ex quo Cignum auem candidissimam excludit. Ista, posterius ouum postquam posuit, in Leonem transformatur. Hic flagrantioribus flatibus ouum hoc fouet, Regemque potentissimum & uictoriosissimum excludit. Haec est summa processus huius. At ut melius rem intelligatis, latius exponam. Sollicite, necnon tu Facete, si hanc suscipere prouinciam audembitis, in Regem unicum ambo, uictoria potentiaque, Reges omnes terrae superantem, euadetis. Qui reliquos fratres uestros Reges, & Sorores etiam Reginas coronare poteritis. Nemo uincere uos, quantumuis potens, uirtutibus aut Sapietia uos, poterit excellere: ditabitis omnes quotquot uolueritis pauperes, & eorum indigentiis obuenietis. Nec propterea minus erit uobis. Imo potius magis ac magis abundabitis. Nam de fonte hoc, uel balneo uestro, quoties cupiueritis infinitos exhaurire thesauros, erit liberum infra triduum, ac salutiferam aegritudinibus omnibus Medicinam depromere. Hac tamen ratione uos promouendos tantum suscipiam, ut neminem egenum aut aegrotantem ( quantum obstare poteritis miseriis ) eorumqui peruenerint ad uestram noticiam relinquatis. Quae supersunt, ubi iam Reges eritis facti, per me docobuntur amplius. Non est quod mortetm formidetis corporis: nam alias quam per eam non transitur ad gloriam, ad quam resurgetis absque dumbio. Credite mihi, quae mentiri nullo modo possum. Solli. & Face. Quod. est tibi nomen? o Nympha, precamur ne celare uelis. Num. Ueritas ego sum, quae nihil occultum, quod non reueletur suo tempore, sino. Per me uidebitis uindictam de Sorbonibus inimicis uestris merito sumptam. Sol. & Fa. Praesto sumus obedire tibi Ueritati Sacrae. Nobis impera modo. Nem. Est quod Irati fratris etiam intentionem audiam. Is enim officium impendere suum uobis debet, calefaciendo balneo. Poteris Irate hoc ipsum efficere simul torrendis carbonibus. Ubi tamen hoc obserues, ut priusquam ignis unius cumuli transeat, alter incendatur alteri, noctu diuque semper calor balneum hoc foueat. Alias actum erit, ac de resuscitatione fratrum tuorum desperatum, & una de Regno tuo. Fac igitur si Rex fieri desideras, ut sedulo naues operam ne refrigescat balneum. Ira. Faciamquicquid imperasti, nec desinam ignes extruere, donec finitum sit opus. Nym. Nota primum, ut ab initio tuos ignes remotius, quam in operis medio struas, propiusque semper accedas huc. Ira. Obseruabo. Nym. Datis itaque manibus pollicemini, quicquid proposui uobis, praestaturos fore uos. Sol. Fac. & Ira. Pollicemur equidem. Num. Exuite uos igitur, depositisque sordibus in hoc lauacro, balneum intrabitis. Uestes istas aufer Irate, quibus utere donec opus absolueris, postea non indigebis. Lauacrum intra Sollicite. Fratrem Irate laua, sordibus ablue primum hunc, & denique Facetum. Iam in: rate balneum hoc splendidissimum ambo. Claudam ostium seramque, sigillo signabo meo, ne quis aperire me presumat inscia. Patientes estote sudorum, algoris & aestus. Uobis fiet, ut antea dixi. Ualete. Rupem etiam admoto saxo, clausum Irate cupio, donec redeam ad te. Nil aliud incumbit oneri tuo, quam ut continuos ignes intermissione sine construas, ut praecepi. Laborum ingentem usuram feceris, utpote Regni Iuerum tibi, fratribus atque sororib. tuis. Ad urbem interea me confero iam, ubi negotia quaedam absoluero, tempusque fore uidebitur, huc redibo, doceboque latius quid facias. Uale. Nympha, Gymnasiarchus, Licentiatus, Baculaurius, Pretor, Argentarius & Satellites. Nympha. Tempus nunc a duenisse uideo, quo peccatum istorum nebulonum est reuelandum. Furati sunt Bibo sociusque, nomine Quadrelambus, poculum Argenteum Sorbonib. Occasio datur hoc medio, qua falsum contra Facetum inique testimonium a furib. prolatum, una cum eorum impietate, qui hoc emerunt, ab ipsis palam fiat. Gym. Heu me miserum. Quis poculum hoc abstulit, o Licentiate, uidistine? Li. Quod, maximum obductum auro? Gym. Maxime. Li. A sex iam praeterlapsis diebus non uidi. Gym. Baculaurie tu, non scis ubinam lateat? Bac. Minime. Quum ultimo tot hospites inuitasses, bibimus omnes ex eo. Nunquid obserasti post prandium? Gy. Ignoro. Licent. Poti fuimus quotquot ex eo bibimus. Rogetur si forte coqua lauisset aqua calente, reseruassetque suo in armario, postmodum reportare fuisset oblita. Gymn. Sordida, ueni huc. Habes tu poculum argenteum in scrinio tuo seruatum? Sor. Nullum ego poculum uidi. Gym. Deus bone, quid agendum est mihi? Lic. Ad Argentarios ito. perconta si quispiam ad eos uenale detulisset? Bac. Adhuc aliud est quod agat, nempe roget eos, ut si quis ueniat, poculum illis uendere cupiens, ut retineant. Gy. Ibo sane mox. Pre. Unde nobis ades Domine Doctor? Qui sic moestus appares? Gym. Occasionem habeo maximam: nam furto nobis ablatum est poculum argenteum. Pre. Nosti furem? Gy. Minime, sed iam ab Argentariis uenio. Nullus eorum adhuc aliquid percepit. Arg. Salue Domine Doctor. Gym. Tu quoque salue mi amice. Arg. Iamiam ad me duo uenerunt, argenteam adferentes massam, omnino contusam, & malleis fractam, ut minime uideri queat, an poculi formam, uel alterius calicis habuerit antea. Gy. Qui sunt illi? Arg. Non noui homines. Gym. Retinuistine massam? Arg. Retinui quidem ea conditione, ut binas post horas ad me redirent. Interea probarem igne si purum lit argentum, & quid ualeret experirer. Sed cinus ponderis fuit poculum? Gym. Triginta sex unciarum cum dimidia. Arg. Tantundem & massa ponderat. Pre. Fures habebimus. Idomum Domine Doctor. Non est quod cures amplius. Ego iam quatuor Satellites ad Argentarii domum ire iussurus sum, qui se clam abscondant alicubi donec ueniant fures, arripiantque. Ualete. Ministri iustitiae, uestrum quatuor iussu meo domum Argentarii talis adeant, & in angulo quodam latitent. Ubi duo fures uenerint, pecunias pro massa quadam Argentea petentes, eos mox in carceres iniicite. Sat. Domine Pretor, capti sunt quos iusseras. Pre. Tortori committantur examinandi, plura perpetrarunt indubie facinora. Sat. Haec est eorum torturae confessio. Pre. Haha. Ad Principem eundum est. Illustrissime Princeps. Duos fures in carceres detrudi iussi, qui poculum Argenteum Sorbonibus furati sunt. Inter caetera fassi fuerunt se falsum dixisse testimonium in Excellentiae tuae praesentia nonnullorumque Ciuium, aduersus filios Titanis, famulos Excellentiae tuae, sed a Sorbonibus instructi seductique pollicitationibus. Prin. Teneantur donec opus fuerit eorum confessione. Pre. Fiet Illustrissime Princeps. Pretor, Gymnasiarchus, Licentiatus, Baculaurius, & Satellites: Satellites. Domine Doctor, fures capti sunt. Gy. Quinam sunt? 8a. Bibo & Quadraelambus. Gym. Illine? Sat. Illi ipsi. Gym. Mallem alios fuisse. Non credidissem profecto si miles eos fore. Doleo sortem istorum hominum. Licentiate, tuque Baculaurie mox eamus ad Capitulum. Li. Quid rursus habet iste? Ba. Me latet. Infortunio plenus est, & qui cum eorem habent. Gy. Nunquid nos miseros nedum fortuna mala, sed praecipites etiam esse uult? Li. Quid narras? Gy. Actu, imo de nostra salute prorsus desperatum est. Ba. Dic breuib. quid sit. Gy. Heu me miserum, & uos effari nequeo. Bibo & Quadrelambus detrusi sunt in carceres. Lic. Res est haec tanti momenti, propter quam desperare debeas? Gy. Nisi hoc foret, non esset quod curaremus, etsi laqueo suspenderentur. Ba. Quid amplius? Gy. Poculi nostri fures ipsi fuerunt. Li. Fac ut poculum redhibeas. Gy. Libenter poculum amisissem, & bis tantum, si putassem eos fuisse, non iuissem ad Argentarios ex uestro consilio. Lic. Quare. dic omne, quicquid periculi scis imminere. Gy. Si torqueantur, etiam de falso testimonio minime silebunt. Li. Non scis remedium? Ad Pretorem ito, roga ut eos dimittat oblato sibi munere. Gym. Non faciet. Ba. Experire. Gr. Uenite mecum igitur. Li. & Ba. Eamus. Gy. Domine Pretor, hi fures amici nobis fuere, nec putaramus eos tale quid unquam per petrare uelle. Mortem eorum non cupimus, at potius ut liberentur & uiuant. Non est nostrae professionis, ut propter nos effundatur sanguis Proximi, uelle. Dabimus tibi massam illam poculi, si liberos dimiseris, excusatione dimissionis ab eo sumpta, quod poculum nostrum inuenerimus, & ipsi massam ilsam in terra sepultam repererint. Pre. Ite Patres domini uos domum, & studete melius. Iustitiam non uendo, nec Ueritatem in iniustitia detineo, prout cuperetis. Argentea massa uobiscum sit in perditionem. Gy. Nonne dixeram ipsum non facturum? Quid nunc erit consilii? Li. Miror quanam ratione Doctor factus sis, qui non possis reperire, tuis maxime rebus, cum fuerit opus, remedium, ut semper ad nos confugias. Demum, si quid male cedat, imputare nobis, quam fortunae magis non erubescas. Baculau. Profecto, parum abesset, quin Magistrum imitarer artium, Gym. Absit, uobis amplius nunquam imputabo quicquam: uestrum nunc adhibete consilium. Lic. Miser homo tu, poculum aliud priori simile forma pondereque iube mox extra Ciuitatem fabricari. Quo facto, Ciues eosdem inuita quos habuimus eo tempore quum prius poculum ablatum est. Et ubi quintum atque sextum quisque nostrum hauserit, ego hoc in scamno sedens a pariete non amobili, sed ab eo distante parum, cum Baculaurio ludens omnibus cerneribus, mutuis de uacuando poculo disceptationibus, & eleuato melius ut intret, pileum cruciplex inter parietem & scamnum, post tergus decidere sinam in eundem locum, in quem poculum hoc nouum posuerimus. Fieri non poterit quin aliquis extraneorum, ubi me nudato capite uiderit, pileum leuare non conetur. Quod ubi fecerit, poculum etiam necessario uidens eruet. Sic fiet, ut gaudeamus omnes in poculo, diem festum cantemus: Resurrexit quod mortuum fuit, & c. Testes innumeros habebimus. De massa quidem non est quod simus solliciti. Gy. Bonum est hoc sane consilium: at ipsum dare debuisti prius quam ad Praetorem iuissemus. Bac. Nemo adfuit quum haec loqueremur. Deinceps quid ipse contra tot & tantos testes fidedignos, & Ciues omnes? Gym. Gallina peperit ouum; canta Sordida nobiscum. At qui de testimonio falso nobis est agendum? Lic. Torturae hoc imponemus quoduis extorquenti. Nimium es sollicitus, tace modo, fac saltem quod inter nos determinatum est. Princeps, Concionator, Placidus, Titan & Nympha. Princeps. Miror Placide, pueros non scribere, iam tempus aliquot abiit. Accede Titanem, & uide si quid literarum ipse acceperit. Pla. Fiet Excellentissime Princeps. Titan ubi est? Oce. Lecto miserrimus Pater decumbit, egoque nisi miserta sui, mortem obire potius uellem, quam uiuere. Uerum licet me circumquaque moeror premat, ut consoler eum tamen, ac inseruiam in aegritudine sua grauissima, gradior ut possum. Pla. Quid infirmitatis habet? Ocea. Anxietate laborat in mortem usque de filiis. Pla. Licet mihi nomine Principis ipsum inuisere? Ocea. Maxime, ueni precor, & consolare qui potes. Plac. Salue mi Titan. Tit. Salue mi Placide. Pla. Princeps inuisere te per me uoluit. Quid agis? Ti. Uides. Pla. Quaenam haec est infirmitatis occasio tuae? Ti. Filiorum absentia tanta me male habet: quodque non audiam ab ipsis, nec ab alio quopiam, quid sibi contigerit, & an uiui mortuiue sint, cum non scribant. Pla. In Deo confidendum est, mi Titan. Is pueros conseruabit. Princeps de ipsis bonam spem habet. Esto bono animo precor, & si quid sit, quod nomine tuo prestare possim, dic solum, & libentissime facia. T. Aliud nihil, preterquam si de pueris audiueris indicare uelis, charitatis ergo. Pla. Faciam sane, statim arque perceperim ali quid, nunciabo. Uale. Princeps Illustrissime, Uir bonus ille Titan, moerore de filiis concepto decum bit usque ad mortem, & eius uxor apparet semimortua. Prin. Itane? Bonum erit, ut Concionatorem ad eum qui consoletur ex scripturis, mittam. Placide meo nomine dic, ut ipsum adeat. Pla. Domine Concionator, Princeps Titanem decumbentem lecto moerentemque propter filios, quod non scribant, uel audiat ipse, quidnam illis acciderit, adire te cupit & consolari. Conc. Ibo iamiam absque mora. Nymp. Dato prius animae suo medicamento, corpori suum etiam est adhibendum. Iratum scionunc opus absoluisse. Regem de carcere liberabo, qui Patri subueniat. Irate salue. Ira. Expectata iam per annum fere Nympha, mihi foeliciter adsis modo. Nym. Semper adfui tibi licet non uideris. alias opus ita per teipsum absoluere non potuisses. Amoto hoc primo lapide mecum intres. En fratres uides per transparens balneum? Irat. Uideo quidem corpus unum rubicundissimum, capita duo tamem habens aureis ornata coronis. Unum apparet Solliciti fratris, & alterum Faceti, poculum aureum dextra manu renere Sollicitus, & sceptrum etiam aureum sinistra manu Facetus; ac binos tantum pedes ambo uidentur habere brachiaque bina. Sed quo nomine iam uocandi sunt? Nym. Rex in terris potentissimus uocabitur. Sigillo seraque reseratis iam prodi Rex in Altissimi nomine Dei, cuius ad gloriam factus es. Rex. Laudetur Deus in soecula, qui dedit admiranda sua uidere hominibus. Nympha. Grauissimo tuus Pater morbo laborat o Rex, eamus, & sanitatis poculo tuo Matrique pessime habenti subuenias. Non est quod moremur diutius, ne de uita sit periculum. Postea Fratres & Sorores coronabis. Irate congredere. Irat. Patri quinam est Mater charissima? Ocean. Pessime habet mi fili, nec mihi bene est, ut uides. Iratus. Iam Fratres redierunt in Regem unicum & potentissimum facti, Oce. Qui sic? Ir. Audies postea quam Pater sanatus, ac tu libera sis a languoribus tuis. Rex. Salue charissima genitrix. Ocba. Regisne Mater ego sum? Rex. Nouistine filios ex facie? Ocea. Solliciti quidem effigiem & Faceti filiorum: at corpus tantum unum cerno. Rex. Ambo sumus hic Titanis, & tui filii, Rex unicus. Ocea. Osculo primum exceptos, ad Patrem semimortuum uos ducam, ( ut iuuetis. Rex. Fiet Mater, nutu potentissimi Dei. Pater obseruandissime, salue. Bibe de Sanitatis hoc poculo, quo curaberis. Ti. Bibam Sollicite fili. Bone Deus, haustu hoc unico mihi uidetur animam restitui. Rex. Bibe tu quoque Mater dilectissima. Oce. Nunquam ego potum bibi, qui recrearit animum, ut iste, meum. Iam a me decidere moerorem omnem, atque dolorem sentio. Ti. Surgam, & filios ipse tractare tecum sanus iam ( Deo dante ) cupio. Prospere Gnati redieritis. Amborum uideo capita filiorum auro coronata, corpora quidem in unicum Regem transmutata miror. Ad Principem conferamus nos. Illustrissime Princeps, ambo filii redierunt in unum Regem transformati corpore, faciebus uero non immutatis, ut uides. Rex. Salue Princeps Illustrissime. Prin. Potentissime, ac inuictissime Rex, plurimum salue. Rex. Fratres meos, & Sorores in Reges & Reginas coronare cuperem, ut in Aula tua fiat coram populo precor. Prin. Omnia quae possideo tua sunt. Impera quod uoles, obedietur tibi merito. Mox tabernaculum erigatur ante Palatium altum, & satis amplum. Tubicen, tu per uicos omnes proclama, Titanis filios rediisse, Regem unum potentissimum, qui Fratres & Sorores coronabit, cras finita Concione. Populus omnis adesse poterit, ut uideat. Ascendamus Rex tabernaculum, congregatus est populus. Rex. Irate frater, qui mihi propior in maximis algoribus, aestibus que semper adfuisti, primus etiam esto, qui coronam Regiam inuictissimam, & sceptrum diuitiarum plenum accipias. Postea Laetus, & Rudis etiam Fratres, earundem facultatum & potentiae Reges estote. Postmodum Assidua Uanaque Sorores, & uos Reginae sunto Fratribus facultate, potentiaque pares. Iam nuptiae celebrandae sunt. Concionator Iratum Flauae: Laetum Candidae: Rudemque Nigre: necnon Assiduae Talcum: & Uanae Calaminum, uxoribus maritos, & hos illis Diuino matrimonii uinculo iunge. Titanis ut progenies Demogorgonis familiae iuncta sit in lobolem Regiam, hoc etiam annuente Deo perpetuo deuincta. Nym. Cor excitabo nunc Principis, ut Solliciti causam, atque Faceti coram populo congregato, contra Sorbones assumat. Baculaurium etiam non alias, quam ego Magistrum artium, ab istis peridis hominibus retraxi, huc in testem adducam. Prin. Tubicen populo silentium indica meo nomine. Dilectissimi uiri subditi Ciues, quantum hactenus mihi curae fuit, ac sollicitudinis in pace conseruandi uos, non ignoratis. At Sorbones toto conatu machinati sunt, quantum in ipsis fuit eam perturbare diuersimode. Primo quidem in filium Titanis maximum natu Sollicitum. Hunc enim falsis persuasionibus, ut stultum a Patre curarunt indui: postquam alia sua consilia quibus ipsum trucidare secreto proposuerant, aut alias interimere ueneno, fore periculosa uiderent attentatu. Deinceps in alterum fratrem Facetum, etiam Tiranis silium, famulumque meum tunc temporis, contra quem acculationes falsas attulerunt, falsisque testibus & furibus, quos ex carceribus uinctos, huc ut Ueritatem fateantur erui iussi, probare conati sunt. Postremo Iusticiam ipsam corrumpere muneribus, opprimereque Ueritatem uoluerunt. Quod cum apud Praetorem efficere nullo modo possent, aliud poculum illi simile, quod sublatum fuerat ab istis furibus iusserunt fieri. Hoc sub scamno positum casu decidisse finxerunt cautelose coram Ciuibus, quo suam suorumque testium falsitatem palliare ualerent. Quae iam obiter audistis, per Scribam legentem audietis latius, ac de uerbo ad uerbum istorum hominum historiam. Bacul. Ascendam & ego in testem, una cum Magistro artium. Poenitens a tam benigno Principe misericordiam facile consequar, alias cum istis nebulonibus puniar. Ualeant: gitur, ad probos ibo dum tempus est. Populus Omnis. Separa Princeps Illustrissime, Lupos ab Quibus, Tollantur qui seducunt nos, & ab his repurgetur sordibus haec tua Ciuitas. Mittantur ad Tyberim turbulentissimum fluuium. ut ibidem sorbendi Sapientiam suam addiscant melius. Princ. Iudicium hoc Regi Potentissimo relinquendum est, cui fecerunt iniuriam. Rex. Quod ad me attinet, eis remirto libenter omne delictum, nec eorum cupio mortem, sed potius, ut expectentur donec ad ouile redeant, prout eorum socii. Prin. Mittantur igitur in exilium donec resipuerint. Pre. At ego fures ex aequo tractaturus sum. Huius Allegoriae conclusio. Sic solet enenire his, qui Ueritatis uiam euitantes, per semitas ambulant erroneab, suosque; proximos ducunt, ac eis moliuntur inidias. Ut scilicet quicquid contra Ueritatem machinati sint, in eorum caput merito 360 Artif. Chymist. ( sic disponente Deo ) decidat. Nec aliquid excogitare ualeant, quod illis in ruinam positum non sit. Ac dum euitare Caribdin cupiant, in Syllam incidant. Non alias, & qui Metaphysicam Hermetis Trismegisti, tot & tam uariis erroneisque sectantur modis, ignorantiam suam necessario deplorant. Nam unica est uia, quae ducit ad Balneum uere Philosophicum, in quo fouetur ouum illud Metaphysicum, paucissimis Metaphysicis, autem nullis nonstri temporis cognitum. Finis. De Praeparationibus Metallicis. Praefatio. De Uegetabilium & nonnullorum Animalium destillationibus, antea dicere uisum est, ex optimorum doctissimorumque Uirorum opinionibus, ne uiderer aliena spernere uelle. Quicunque peritus fuerit artis, facile percipiet quid ego ad eam attulerim: non est meum institutum, ut ex ea mihi laudem parare cupiam. Imo scio maximam imminere his inimicitiam, qui de bonis artibus praeter uulgatam consuetudinem ( licet uerissima ) loquuntur. Non propterea subticenda sunt, quae Reipublicae literariae possunt aliquam utilitatem adferre. Solent nonnulli post mortem sua prius aedita fore uelle, quod minime probandum est, ob multa quae piaeter aequitatem illis contingere uidentur indies. Aut ab eis, ad quorum perueniunt manus in uaria fragmenta distrahuntur, aut foedis conspurcantur nebulis, uel omnium quod pessimum esse comperimus, ea quae docant artem ex practica retinentur ab eis, qui quaestum inde sibi solis fore maximum cupiunt: editis tantum illis quae per Theoriam, tanquam per nebulas eminus aliquid incerti uidentur demonstrare. Quapropter aequum est eos, qui prodesse cupiunt omnibus labore suo, dum adhuc supersunt in lucem ea dare, quibus prouectos studiosorum conatus fore cupiunt. Sic fiet, ut contra Ueritatis inimicos, sua que uera sunt, optimo iure defendere ualeant. Quandoquidem inuidi solent post mortem probis maledicere, necnon eorum scripta carpere, quod impium est. Si quid igitur in hac arte cuiquam scripsisse uidear, quod a Ueritate sit alienum, precor, ut quum respondere datum est a Deo, non ubi dormiero, faciat impetum, Rationi libenter, & non iniuriae, nisi coacte cedit, ac pro tempore Ueritas. Haec a me dicta sint, quod Labyrinthum uegetabilem antea posuerim, & nunc mineralem in medium adferre cupiam. Sunt igitur mineralia, solidiorum naturae partium proles. Et quamuis ex aqua plurima nonnulla generentur, nihilominus terra, que minima pars eorum est praedominatur, ingentique sua uirtute solidatiua subtilitatis copiam aque maximam uincit, ac solidam reddit. Primi Parentes mineralium inferiores: Aqua Mater, & Terra Pater existunt: ueluti uegetabilium aer & aqua, necnon animantium ignis & aer, seminaria sunt potissima pars generationis. Licet elementa caetera concurrant, loquimur de his quae magis ad eorum generationem faciunt. Ignis enim & aer magis ad sensitiuam accedunt animam, aer & aqua minus: at ma gis ad uegetatiuam, quae nihilominus in sensitiua reperitur, ut alterae socia facultas, Non possunt ambo genera quae dicta sunt, aere libero sine, qui particeps ignis setherer pariter liberi sit, generari. Minerale uero, conclusum aerem & ignem requirit, alias non generatur. Ex terra minerali, quae sulphuris initium est, & aqua minerali, quae primum argentum uiuum est minerale, generatur ui triolum, quod Genealogiae mineralis primum gradum obtinet. Ex eo, per calorem ignis subterranei resoluto, generatur aer mineralis, solaris atque lunaris, qui si cum igne minerali concurrat, fit generatio mineralis, talis qualis partium puritas uel impuritas fuerit. Non semper inde metallum oritur, sed inter extrema haec multa nascuntur media mineralia, que uaria sunt: ut alumina, salia propter sulphuris defectum, ad natura non ita propinqua metallica, ac Marchasite, De Praeparationibus 364 quae prae nimio sulphure non fixo constantiam in igne pauciorem habent, quam solida metalla, quibus etiam fragiliores existunt. Uerum, quia rei Medicae per quam utiles, non secus ac metalla sunt, de Preparationibus horum scribere proposui, clarius forte quam antea uideri licuit, aut legi. Cum igitur ex his quae dicta sunt, uires aut uirtutes non meliori uia possint, quam per calcinationem elici. De hac etiam primo tractandum erit, a Uitrioloque sicut prius inchoandum. De Calcinatione Chymica. Caput. Calcinatio dicitur, corporis metallici, uel mineralis in calcem ignis calore factam reductio. Proprie corruptio metallica uel mineralis dici potest. Nam ut supra diximus, a metallis & mediis mineralibus, occulta uirtus haberi non potest, nisi per occultationem sui manifesti, sub occulto iam per calcinationem manifestato. Postquam humidum aqueum igne separatum est ab humido aereo, quod ignis est particeps: istud a suo terreo corpore separatur, & non prius. A Uitriolo calcinationem igitur incipiamus mineralium. De Calcinatione Uitrioli. Melior huius nulla calcinatio fieri potest, quam si ponatur in Cucurbitam uitream, aut fictilem, & uirreatam, galeaque uitrea rostrata, Mercurialis humor totus recipiatur subiecto uase, qui ad rem Medicam, & maxime ad Epilepsiam in Spiritum suum redactus laudatur. Postmodum eximatur a Cucurbita caput mortuum, & in pila metallica tundatur in puluerem. Hic in ollam fictilem positus, super prunas agitetur spatula ferrea, donec rubificetur. Hanc operationem aliqui rubificationem appellant Uitrioli. Uerum ego huius ueram calcinatione esse dico, & ab ea calce oleum & Sal eximi posse, quod supra docui. Sunt qui sine liquoris retentione per exhalationem illud exsiccant, pulueratumque torrent latius. Alii crudum in olla liquescens, & prope siccationem agitant illud, quousque redactum sit in puluerem. Primum ego modum expertus optimum laudo. Poterit nihilominus quicunque uolet alios assumere, si meliores illi uidebuntur. 366 De Praeparationibus fossilis. Sal quo in cibariis utimur, aut ex marinis aquis, aut e puteis sub terra scaturientibus coquitur, esse uidetur Alchali naturae primum, & aquea terra, uel Sulphur aquem potius. Hoc inter alias species magis notum est, quo sit, ut ab aliquibus commune dictum sit. Uerum per Sal comune chymicos aliud intelligere puto, quod a diuersis eruitur eodem artificio. Quicquid sit hoc cibarium Sal nominabimus, quod mensae primum apponitur. Idipsum in ollis terreis non uitreatis positum, uel in Aurifabrorum uasis fusoriis. quae tigilla uulgariter appellantur, prunis torrendum est. Aliqui uolunt ut in eis ad ignitionem usque maneant citra liquefactionem. Ego tamen satis iudicare non possum cur istam prohibeant, cum ad eam in praeparatione Salis ueniendum esse moneant. Quapropter ut a iudiciosis haec opinio sit iudicata uiris, ad praeparationem hanc transire minime tedebit. Sic aiunt: Sal esse praeparandum. Postquam ignitum fuerit, ac ut ferrum canduerit in igne citra tamen liquefactionem ( a qua maxime cauendum esse dicunt, alias destrueretur praeparationis opus ) eximendum erit, ac terendum, postea soluendum in aqua tepida, necnon per filtrum destillandum, post filtrationem euaporatione siccandum, & siccatum rursus, ut priua calcinandum. Processus hic tamdiu continuandus est, quoad super laminam ignitam positum, ut cera liquefiat. Uide iam scopum huius praeparationis esse liquefactionem, a qua tamen cauendum esse dicunt, preter naturalem ordinem. Quandoquidem quo saepius quid liquefit, obnoxium liquationi magis redditur. Quapropter liquefaciedum Sal fore iudico, dunm ad liquationem praeparatur. De Calcinatione Salis nitri, quod acutorum liquorum Alchali fore dico. Praeter omnia Salia, Sal nitri sulphureum esse magis, experientia docet: nam expositum igni flagrat, ut illud, sed cum flatu maximo nullo foetore tamen, aut saltem exiguo. Sed mirum est in rebus frigidissimis a Philosophis iudicatis, igneas inesse uires & sulphureas: ut in Camphora quae succensa flagrat etiam in aqua. Pauci reperiuntur qui certam huius rei caulam reddere potuerunt. Ego uero Chymicis operationibus edoctus, aqueum Sulphur esse iudico, hoc est aqueam naturam quod induit. Hinc fit ut sulphur terreum illi iunctum, & simul accensum, tantas uires habeant, ut in bombardico puluere conspicimus. Nam ut aqua non patitur ignem, neque hic illam, sic etiam aqueum sulphur igneum, quod in terra generatum est, admittere non potest, & ob diuersam eorum naturam unus ignis alteri non facile permiscetur. Quamquam fieri potest, ut industria Chymica simul, uniuntur tamen hoc ipsum absque medio uel artificio maximo non contingit. Huius igitur calcinatio propter flagratione est satis difficilis, at possibilis hoc modo. In retortum uas coditum & super prunas positum igne lentissimo liquescat, ne rimam uas aut fissuram contrahat, alias ubi minimum aerem admiserit, accensionem eius retinere nemo facile ualebit. At postquam totus liquor in recipiens uas descenderit, placentam in uasis retorti fundo repertam exime, tere, torreque latius in olla terrea semper agitando quoad uoles, & candidissimam calcem habeas. Reliquorum Salium calcinatio non est a praedictis absimilis, praeterquam Salis Armoniaci, quod calcinari per se facile non potest, ob facilem eius ascensum, quo sublimatur, nec bene teneri potest. Salium Alchalium tria sunt genera generalissima, nempe de Uegetabilibus animalibus, & mineralibus tracta, ut supra de Ioue docui, simul & extractionis eius artificio. Haec licer ab aliquibus artificiata fore iudicentur, non sunt nisi naturalia per Chymicam artem a suis corporibus separata. Non differunt ab eis quae uulgo naturalia dicuntur & fossilia, prout Sal gemmae, quod a natura separatum est a suo corpore Saturnio, per artificium naturae, simile huic quod exercent Chymiste. Comburit enim sua corpora subterranea natura, de quorum cinerib. per ablutionem Salia sua trahit, & per concoctionem coagulat: hoc ipsum imitatur Artifex, qui considerans in cauernis terrae stillantes. aliquos liquores salsis, per terram & lapides. in Salis coalescere glebas eisdem adhaerentes lapidibus, hunc Salis eliciendi modum a quibusuis primum excogitauit. De metallorum Calcinatione, Saturni primum & Iouis. Saturnus atque Iupiter, quod facilimae liquationis existant, pauco labore possunt & per se calcinari, sine cuiusuis alterius mixtura corporis, dum liquata fuerint in olla terrea, semper agitata spatula ferrea, donec in calcem transeant. Haec est omnium optima calcinatio, que per adustionem proprii Sulphuris & interni fit. Habent enim imperfecta metalla quaeque suum Sulphur adurens, quo suum argentum uiuum in calcem redigitur. Uera calcinatio metallorum talis foredebet, ut non amplius in metallum redire ualeant, hoc est malleatione sua prorsus priuata sint, oportet. Hoc ita poterit quis experiri, portiunculam eius calcis, igni fortissimo liquandam exponendo, siquidem in uitrum redigatur, optime calcinatum fuerit, sin minus, at in corpus redeat metallicum, assandum erit amplius donec uitrum appareat. Non solum in istis duobus, uerum etiam in omnibus aliis calcinatis metallis id fieri poterit. Hoc artificio uitra fiunt colorum diuersorum, ut sunt illa quae Smalta uulgariter appellare solent Aurifabri, quibus etiam utuntur in depingendis aureis armillis. Quoduis enim proprium colorem occultum in se metallum habet, quem opere, quod calcium reductionem uocant, patefacit. In occulto suo ruffus est Saturnus, albus Iupiter. Rubet Mars colore fusco. Uiret Uenus, at Lunae coelestis color inest. Mercurio uarius, & Soli sanguineus. Ex his optime praeparatis, lapides arte Chymica fieri solent, pretiosis & naturalibus persimiles, qui uiribus etiam a nonnulis minime fore minores praedicantur. Nam qui natura fabricati sunt, ex uaporibus mineralibus constant, lapideo Sulphure congelatis: quos quidem si contigiisset in Sulphur metallicum incurrere, fuislent in metalla congelati. Habet si quidem Sulphur in se formam lapidis uel metalli, iuxta sui tamen informationem; id est, coelestem influxum, quam in materiam, scilicet uapores minerales infundit. Manifestum est etiam uapores, dum adhuc resoluti sunt, & piusquam ad eos accedat Sulphur, coelestes habere uires & influxus uarios, ut Sulphur, imo potentiores, ut probatur ex Sole caeterisquie Stellis, quae soluta sunt in coelo metalla siue lapides, & in terris correspondentia sibi lapidea uel metallina habent corpora, uiribus illis ob congelationem inferiora. Quae tamen si debite resoluantur, & a suis compedibus liberentur, ad operationem coelestium corporum accedunt magis, pro sui quantitate, non multo minus efficace. Quapropter non est quod quispiam credat, materiam hanc uaporosam lapideam siue metallicam esse uiribus aut forma sua destitutam, quia materiam uocamus eam, hoc ratione dicimus actus congelationis, quem in eam Sulphur imprimit, & quo dictam formam aeream in lapidea immutat, coelesti non ablata, sed occultata sub corporea cohibitaque. Sic etia de Sulphure lapidum pretiosorum est cogitandum, non crassum hoc uel densum, at purum, clarum, diaphanum & uaporosum esse, pariter & metallicum, sed illo minus istud. Habet igitur materia de qua loquimur, formam in se resolutam, & Sulphur in se suam fixatiuam: at quia uirtus fixatiua potentia dominioque solutiuam superat, hoc disponente natura, propter generationem, coguntur ambo uapores amplexu mutuo, corpus in unum conuenire lapideum, aut metallicum. Est autem uapor ille priusquam congeletur ambiguus, & post coniunctionem unius uel alterius Sulphuris uirib. non imminutus, imo potius auctus. Nam habet Sulphur alterutrum etiam uarios inflexus a coelestibus. Quapropter siue lapides pretiosi suos in uapores arte Chymica soluantur, siue metalla, similes pro parte Mercurii futuri sunt, & pro parte sui Martis non alia ratione differentes, quam lapis & metallum. Arte nostra uerum ut esse doceatur oculariter non uerbis tantum, proposui magisterium conficiendi lapides pretiosos ex metallis, Uulcanico primum artificio, postmodum Philosophico magis adde re: presertim quod in eo magna pars Medicinae a mineralibus extrahendae lateat: non prius tamen quam caeterorum Planetarum terrestrium calcinationem prosequutus sim. 373 De Calcinatione Martis & Ueneris. Limaturam horum duorum corporum accipies minutissimam, & utramque se orsum cumduplo sui Salis communis in tigillum aut ollam fortem inter prunas positam urgebis igne uehementissimo, ut Sal in liquatione continua stet per horas duodecim. Postea super lapidem effundes, frigefactum conteres minutim, & puluerem hunc Salis aqua tepida solutum per filtrum, uel alias colare permittes. Quod in fundo resederit in tigillum positum per se rursum assabis, ut etiam per horas duodecim candeat, ut ferrum inter incudem & malleum cudendum ab igne tractum. Deinceps, ut supra dictum est, examinetur, an uitrificatoriam liquefactionem attigerint, alias iteretur quod prius donec eo perueniant pulueres, ut amplius in corpus metallicum redire nequeant: quo percepto, seruentur ad uium. De Calcinatione Solis & Lunae. Ista corpora calcinatu sunt omnium difficillima, quare modus excogitandus est quo melius corrumpi queant, ac a sua remoueri malleatione, qui talis est. Accipe Mercurii uiui sex partes, laminatorum aut limatorum 374 De Praeparationibus Solis aut Lunae partem unam, quae Mercurio in tigillo & inter prunas bullienti mox imponantur, styloque ferreo misceantur, demum in aquam frigidam iniiciantur. Pastam hanc in uase terreo rostrum prope fundum habente, cooperculumque luto strictam positam urgebis igne lento primum, auctoque postea. Totus Mercurius per canalem uasis in aqua frigida merium, a praedictorum metallorum altero separatus & uiuus descendet, in fundo uasis terrei relicta placenta metallica. Hanc in puluerem conteres, & in duplo sui Salis communis assetur, in eiusque liquatione per spatium horarum duodecim teneatur ut supra de aliis dictum est. Exemptique pulueris huius portiuncula probetur, si liquefacta uitrificatoriam dabit, sin minus, at in metallum redierit, prior ab initio processus iterandus est toties, donec uitrificationem experiaris: adepta qua, seruandi sunt pulueres, ut aliorum metallorum, ac seorsim quilibet. Sic habebis calcinata sex metalla, scilicet, Plumbum, Stannum, Ferrum, Cuprum, Aurum & Argentum. De Sublimatione. Caput. Sublimatio dicitur Spiritus a suo corpore per ignem elouatio. Quae dupliciter fit, scilicet in liquorem, aut in densum quid. Liquidam sublimationem exposui, quum de Uegetabilium destillationibus egi, necnon animalium. Sublimatio uero concreta, pertinet ad metalla mineraliaque. Non possunt enim ista facilius in suos resolui liquores, quam calcinationibus & sublimationibus mediis, quibus etiam praecedentibus, aliisque sequentibus operationibus ad liquidam sublimationem perducuntur. Et quia superius eam abunde satis declaraui, ne uidearactum iterum agere, quo papyrum impleam, eo lectorem esse remittendum iudico, tam pro liquorib. metallorum, quam sublimatione Mercurii, superius etiam descripta. De metallorum calcinatorum Sublimatione. Cuiuslibet metalli calcem communem cum Salis armoniaci, uel nitri purgati separatim aut simul tanta quantitate, quantam sat esse uidebitur in mortario teres, & commista simul omnia pones in retortum uas, quod orificium ampli satis iccipientis intret, ut quaeuis humiditas eo descendat igne lento sursum acta. Postmodum ubi stillare cessauerit, augeatur ignis & paulatim, quousque in collo retorti uasis ( amplo satis, ne sub limatis obstruatur ) Salia uideris ascendisse. Quo percepto, continuetur ignis in 376 De Praeparationibus eodem statu sex horis. Demum cessa, frigefactaque fornace, retortum exime, frange cum industria, quod sublimatum fuerit exime & serua. Caput mortuum iterum tere, cumque recenti Sale terendo, misce rursus ut prius. Hoc toties fac donec tibi uidebiturcalcis bonam partem ascendisse. Uerum si uoles experiri quantum ascenderit, caput mortuum in puluerem tritum, aqua tepida solue, quod solutum fuerit in aliud uas eiice, recentem priori similem aquam ad puluerem affunde, saepius id fiat, quousque dulcis aqua sit. Postea puluerem hunc siccatum igne pondera, si ponderasti prius, cognoscere poteris a residuo quid & quantum ex eo sublimatum sit. Hoc si iuxta sublimatorum usum Philosophicum solueris, mira percipies. Salia resoluta poteris per euaporationem aquae rursus in Sal reducere. De Transmutatione metallorum in pretiosos lapides. Caput. Calces omnes, cum Uegetabilium, tum animalium & mineralium, si uehementi comburantur igne, & nedum illae, uerumetiam corpora quaeuis, in uitrum, nemo qui Uulcanicas exercuerit artes, transire dubitat, eo magis minusque diaphanum ac nobile, quo materia praestantior aut uilior fuerit. Cum igitur omnium quae natura producit corporum, praestantissima sint mineralia, praestantissimum etiam ex eis uitrum arte fieri potest, pretiosis lapidibus non absimile. Nam & isti uitrum naturale sunt, a natura fabricatum igne subterraneo, sed illi, supra terram fabricati hominum industria naturale magisterium imitante, cuius modum ponere minime pigebit. Certum est Philosophis, pretiosos lapides in terris, a coelestibus Planetis & stellis naturaliter, & ad sui similitudinem esse fabricatos. Quapropter a Planetis artificialibus exordiar, per ignem externum fabrafactis: Quum Saturnium, Iouialem, Martialem, Solarem, Uenereum, aut Lunarem lapidem fabricare uolueris. Calcem unius horum accipe, quam in tigillo fortissimo positam, & in fornace uitriariorum, uel potius ea simili, non tamen aeque magna, tamdiu feruentissimo combures igne continuo, donec in uitrum conuertatur. Quo facto, canalem aut fistulam habeas ferream, quam intinges materiae, modoque uitriariorum sufflando bullas, poteris facile cognoscere, quum lucidum atomisque repurgatum prorsus fuerit. Postmodum eximere materiam ferro per oblonga frusta formam De Praeparationibus 378 digiti parui referentia, uel alias rotunda prout libuerit, quae secta, poliri pretiosorum, & naturalium instar poterunt. Hac arte Planetas artificiales habebis a naturali primaque sui matena tractos, & colorum diuersorum. Si tamen compositos uelis, unius, partem ad alterius assumito portionem, & pro tuo arbitrio iudicioque temperato colores. Alius pretiosorum lapidum e metallis fabricandi modus, & magis ad naturale magisterium accedens. Caput. Quidam Philosophi naturales, aliud quam antea posui, describunt artificium, interno tantum igne, & aethereo complendum. At istud obscuris uerbis, imo deprauatis potius, ut uix eorum, qui sunt artis peritissimi, possunt intelligere quid sibi uelint, intricarunt. Ego uero quod potero, clarioribus elucidare conabor, & diffusa quaedam ad compendium reducere. Fac Mercurialem aquam, id est Mercurium in quintam essentiam uegetabilem resolue. Hanc in duas partes diuide, quarum una sit quarta pars eius, altera uero tres quartae. E tribus quartis unam accipe cum dimidia, necnon primae quartae mediam partem; quae simul totius mediam partem efficiunt, & ita manebunt tres octauae sub terram sepeliendae, & una octaua pars aeri cum ceteris, prout audietur, exponeda. In alterius mediae partis aliquota parte, solue Lunae partem aliquam, & postquam soluta fuerit, solutionem istam destilla per filtrum. Quod solutum est, serua. Si quid in manica filtrea, fecum remanserit, abiice tanquam inutile. Reliquos Planetas omnes in aquae Mercurialis residui parte conueniente solues, & cum eis, ut prius de Luna dictum est, facies. Quamlibet solutionem filtratam per se destillabis iterum in balneo Mariae uaporoso, donec tota humiditas ascenderit, in recepta culumque se receperit. Postmodum huius liquoris tertiam partem fecibus suis, quas in Cucurbita reliquit affundes, & resolutum hoc seruabis, & per se. Deinceps soluti duas tertias illas in phyalam longi colli pones, & tertiam cum fecibus in aliam, sigillatis ambabus Hermetis sigillo. Tandem phyalam que feces continet, in terram sub Dio sepelies totam praeter extremitatem colli, quae parum emineat, aliamque duas tertias aquae clarae continentem in aerem pones, & in altum, ut aere tangatur, ne tamen ab aliquo lapide iactu casuue frangi queat. Idipsum de caeteris aliorum Planetarum solutionibus facies. Phyalis duabus etiam includes Mercurialem aquam reseruatam, & sigillabis ut prius: in una quae ad aerem est ponenda, sit octaua dicta, & in altera, quae sepelienda est in terra, sint octauae predictae septem. Hoc negotio, solutionem Philosophicam absoluisti. Iam ad congelationem ueniendum est. De Congelatione pretiosorum lapidum arte Chymistica fabrefactorum. Anno reuoluto, iubeas a uitrorum Artificibus duplex uas tibi confici, quod spherae formam diuisae per medium habeat, superiusque uas inferiori sic aptatum sit, ut ab eo deponi reponique ualeat, quoties opus fuerit. Quo peracto, confice tibi formulas cereas uacuas, uasorum aut cimbarum instar, quae liquore possint impleri, natareque super aquam. Nonnulli has in formam, qua scindi solent pretiosi lapides, conficiunt in hunc modum. Accipiunt ferrum ab una suarum extremitatum, scissum atque politum, ut lapidem fore cupiunt: hoc in oleum immergunt, postmodum in ceram liquefactam, & postea in aquam frigidam. Ubi iam inuolutum est cera, circum quaque scindunt eam ut a formante ferro liberetur. Hac uia scissorum instar sibi lapides parant. At ego non credo fieri posse, ut exacte res fi at, Quapropter in rotundam formam aut semirotundam, quocunque modo fieri suaderem, & postea scindi prout naturales. Erue demum e terra phyalas & alias ab aere depone. Deinde spherici tui uasis inferiorem partem aqua Mercuriali terrea, quae medietatem eius impleat, imbues, & super eam formas natare facias. Postmodum si Mercurialem, Solarem, Lunarem, Saturnium, Iouialem, Uenereum, aut Martialem uolueris lapidem, formas tuas paulo minus imple cereas, quorumuis dictorum Planetarum coelo, hoc est, aerea sua aqua, deinceps terra sua, idest aqua sua terrea: non ad summum tamen implebis, ne fortassis effluant aquae. Tandem superiori sua parte sphericum uas teges, & ita clausum aliquot horas maneat, quousque uideris aquas in formis aliquantulum densatas: quo percepto uas aperies, & formas inuertes, ut pasta fixatiuam aquam tangat. Relinque sic in umbra donec durescat in lapidem. Sed iste processus ad metallorum facere magis transmutationem, quam ad Medicinam uidetur, ob terram cum coelo simul infusionem. Quo sit, ut lapides hac ratione facti sint obscuriores illis qui hoc modo fabricantur. Cuiuslibet metalli pars, uel aqua terrea, ponatur in uasis inferiorem partem, & per 382 De Praeparationibus formis quoque supernatantibus & uacuis, claudatur superiori parte, & clausum uas per quartam horae partem relinquatur, ut forme uapore quodam inuisibili fixatiuoque repleantur. Postmodum aperto uase, forme coelo, seu aqua impleantur aerea tantum, & rursus clauso procedatur, ut supra. Poterunt etiam omnes aquae terreae in uas inferius mistae simul effundi, formaeque coelicis omnibus aquis mistis, etiam impleri, pro cedendo sicut prius, & habebitur lapis unicus Planetas inse complectens omnes. Aliqui duorum aut trium Planetarum uapores antea dictos, iuxta proportionem ex arbitrio depromptam simul commiscent, ut uulgariter denominatos lapides pretiosos fabricent, coloribusque suis adornent, hoc modo uidelicet. Carbunculus. Fit ex coelo Solis, in terra eiusdem. Adamas. Fit ex Lunae coelo, & eius terra. Saphyrus. Fit ex Lunae coelo, & eiusdem terra, cum Iouis terra mixta. Smaragdus. Fit ex coelo Ueneris, & ex terra Lunae. Topasius. Fit ex coelo Martis, & ex terra Solis. Hyacinthus. Fit ex coelo Martis, & eius terra mixta cum terra Solis. Elitropia. Fit ex coelo Ueneris cum coelo Martis, & ex terra Lunae cum terra Martis. Alamandina. Fit ex coelo Martis, & eius terra. Pallax. Fit ex Lunae coelo, & ex terra eiusdem cum aequali pondere terrae Solis mixta. Berillus. Fit ex Lunae Iouisque coelis aequalibus, & ex terra Lunae. Unio. Fit ex una parte coeli inouis, cum quinque partibus coeli Lunae, & ex terra louis. Lapis Solaris. Fit ex Solari coelo, & Solari terra. Lapis Lunaris. Fit ex Lunae coelo, & eius terra. Lapis Iouialis. Fit ex coelo louis, & eius terra. Lapis Uenereus. Fit ex Uenereo coelo, & eius terra. Lapis Martialis. Fit ex coelo Martis, & eius terra. Lapis Saturnius. Fit ex Saturni coelo, & eius terra. Lapis Mercurialis. Fit ex Mercurii coelo, & eius terra. Lapis Mixtus. Fit ex omnium coelorum partibus, in omnium terrarum pariter aequalibus. Multi possunt alii lapides ad imitationem fieri naturalium hac arte, quos recensere longum foret. Uerum unusquisque iuxta suam experientiam in coloribus eorum, quoscunque uolet fabricare, necnon si Mathematicus fuerit, suis breui temporis ( ut etiam requiritur ) spatio caracteribus insculpere: prius quam aspectus repente nimis transeant, optime poterit. Quid aliud restat, praeterquam lapidum & metallorum omnium uires diligenter inuestigare particulares, ac ad Medicinam applicare. Sapientes olim insculptis lapidibus tempore constellationum atque metallis collo tantum appensis, aut gestatis, plerosque morbos curauerunt absque superstitione. Unde quaeso uirtus haec, nisi partim a materia, partim a caracteribus, & potissimum a constellationibus mouetur ad actum? Nil mirum sane considerantibus mundi superioris ad inferius, & istius ad illud maximam confaederationem. Siquidem hic inferius apud nos moueri nihil potest arte, quod supe rius itidem non commoueatur. Non alias quam si membrum aliquod in humano corpore laesum fuerit Uxori, correspondens in eius Uiri corpore, si non actu, potentia saltem & quadam naturali compassione, dolorem percipit ob naturalis amorem, atque Diuini coniugii. Quanto magis in ipsamet natura hoc ipsum fieri necessum est, quae coniugio Diuino, constat ex mundo superiore & inferiore, sic a Deo quidem ordinatis, ut unum eorum nil contineat, quin sibi correspondens habeat alterum. Cum igitur minor mundus Homo uidelicet corpore, uitalique Spiritu sit ad magni similitudinem creatus, rationali quidem ad imaginem Dei, quicquid in maiori fuerit, in minore fore constat. Sicuti nunquam in coelo superiori cessant motus, hominis etiam Spiritus uitalis quiescente corpore uel dormiente, motus exercere suos non cellat, imo potius operatur, quam uigilante. Pariter si membrum aliquod in corpore tangitur hominis, mox ad Spiritum huiusmodi tactus peruenit, ut supra de Coelo dictum est. Simile coniugium ergo uidemus inter Spiritum & corpus hominis fore, quale diximus inter coelum & terram. Iterum qualiscunque fit in coelo motus, in hominem influitur, aut in elementa ad usum eius. Quapropter mirandum non est, si fieri ualeant arte lapides, pretiosis non absimiles, quibus morbi cude Praeparationibus 386 rari possunt hominum, ubi sub aspectibus ( ut aiunt ) foelicibus fabricati sunt. Quanto magis, quum resoluti fuerint in suos liquores, & intra corpus adhibiti remedia potentiora futura sunt. Hactenus de solutionibus & congelationibus metallorum egimus, quae licet Chymistarum potilsimae iint operationes: aliae tamen intermediae sunt, ac primae, quarum etiam facere mentionem oportet. De corporali Philosophorum coniugio, quod Chaos nominatur. Caput. Antea dictum est, coelum atque terram diuino quodam fore iuncta matrimonio, quo cuncta, quae creata sunt a Deo propagatione durarent. Uerum accedente corruptione, rerum omnium interitus ortum coepit, qui per corruptionis repressionem, ad constitutum a Deo terminum, etiam retardatur. Considerandum est igitur, qua ratione possit omnis euitari, necnon amoueri corruptio. Non alias melius quam per Unionem coniugii naturalis in homine roboratam, quae quidem fit artificialiter & metaphysice. Coniunges igitur coelum & terram, id est, corpora duo praestantissima, res naturales inter iuncta simul, matrimonium hoc naturaliter consummare curabis, prout inferius audies, & inde fiet unum, quo reducetur omnis binarius ad unitatis puram simplicitatem. Superius dictum est, quid coelum sit Philosophicum, utpote quinta rerum omnium essentia. Est ergo triplex: Uegetabile scilicet, Animale & Minerale. Terra uero Philosophica hoc loco, est Philosophorum Sulphur, fixum & in combustibile, coeli praedicti formam in se continens, & in illud agens, tanquam in materiam actus eius receptiuam. Composito nanque Philosophorum Chaos, duob. modis in illlud operari docent. Primo quidem opere minore ( quod uocant ) altero maiore. Minore tamen, suum Chaos non conficiunt, ut in maiore, sed utuntur Lunaria terraque, de qua supra loquuti sumus: istam corpus uocant, illam coeli sui liquorem. Hoc opus uariis docent operationibus absoluere: uidelicet, calcinatione, dissolutione, euacuatione & multiplicatione: quibus Spiritum suum extrahunt, argentum Uiuum exuberatum, Sulphur naturae, tincturam & oleum. Hoc postremo, per incerationem, super ea quae sublimarunt, suum lapidem fabricari dicunt. Et quamuis de calcinatione metallorum, abunde supra dictum sit, nihilominus, iam de hac in opere minori necessaria dicendum erit. 388 De Praeparationibus De Calcinatione metallorum ad opus minus. Accipe metalla sicuti superius docuimus calcinata, uel in limaturam fracta crudaque. Haec in Lunariae succum iniicias, & resoluta, per destillationem in balneo Mariae, uel in cineribus, abstrahe totum liquorem, inuenies in fundo puluerem subtilissimum. De dissolutione huius operis. Praedictos pulueres metallorum, ut supra calcinatorum uolunt in ampullam, aut phyalam longi colli poni, demum eis de succo Lunarie tantum affundi, ut supernatet quatuor aut tribus digitis. Obstructum uas in cineribus uno die naturali positum bulliat, & post in equino fimo calido similibus diebus duobus digeratur, ut spissum a subtili suo separetur. Postea reserato uase, clara coletur aqua leuiter, ne turbetur fecibus, in Cucurbitam coopertam. Et alia super feces infundatur Lunaria, coopertumque uas rursum in cineribus ad bulliendum, ut prius ponatur, & in fimo postmodum ad digerendum. Procesium hunc toties iterabis, donec a suia: Spiritibus corpus omnino separatum fuerit: hoc ipsum experiri quis poterit, si puluerem dictum, aut partem eius in Sole siccatam posuerit super laminam ignitam: ubi fumum dederit, iterandus est processus, donec fumi nihil prorsus emittat. Si defecerit Lunaria, claras aquas in balneo destilla, sic, ut eius liquoris tertia pars maneat: aqua destillata hac utere, loco Lunariae super corpus. In ista solutione, uel cum ea continetur euacuatio, quae Spirituum est a suis corporibus separatio, necessaria in hac arte: si fieri debeat uerum coniugium Philosophicum in opere minori. De Multiplicatione, quae alias Rectificatio dicitur. Postquam Spiritus a corpore suo separatus fuerit, corpus hoc accipe, siccumque pondera. Postmodum in Cucurbitam postum, suffundatur succo Lunarie rectificato, superpositaque rostrata galea, perquam optime lutata, lentissimo quidem igne destilletur, donec puluis in fundo siccus remaneat. Huic affunde tantundem Lunarie quantum prius, & iterum destilla. Hoc ipsum toties continuandum erit, donec in subtissimum puluerem & inpalpabilem, corpus reductum sit. Aquae destillatae seruentur, & c. De argento Uiuo exuberato. Euacuationis aquas omnes in balneo, uel cineribus, igne lento destilla, donec in fundo Cucurbitae materia sit redacta in modum spissi Mellis, & infrigidato balneo, superponatur huic materiae tantum aquae multiplicationis, ut supernatet altitudine digitorum quatuor. Id in phyala clausa per uiginti quatuor horas digeratur in equino fimo, uel alias in balneo. Postea destilla per alembicum igne mediocri: quod autem destillatum est, seruetur. Infrigidato uase, rursus aquae prioris ad materiam in fundo remanentem, affundatur ut prius, et fiat per omnia, prout narratum est. Processus hic tam diu continuandus est, quousque tota materia dicta, sursum per destillationem ascenderit. Omnes aquae hac uia destillatae, simul ponendae sunt, quae Lac Uirginis appellantur, aut argentum uiuum exuberatum. De Sulphure naturae. Puluerem impalpabilem rectificatione factum accipe, quem imbibes medietate sui ponderis aque per exuberationem destillatae. Haec in uase clauso pones, ad nutriendum calore fimi diebus octo, quibus absolutis, materia iam humectata, destilletur igne lento, sicceturque modeste puluis, & aqua seruetur abstracta. Ponderato rursum huic pulueri, medietatem aquae, ut prius, affunde, facque sicut antea toties, donec terra medietatem istius humiditatis, uel quatuor sui partes biberit: hoc ipsum experieris hoc modo. Si parum eius pulueris positum super laminam ignitam in fumum euolauerit, copletum est opus istud: sin autem imbibitiones, inhumationes & calcinationes itera, donec fiat quod audisti. Postquam huiusmodi puluerem, uel terram, ad istum gradum reduxeris, ipsam in cineribus igne lento primum, deinceps aucto, paulatim sublimabis ad latera uasis. Sub limatum hoc Sal a Philosophis dicitur, & Sulphur naturae mirabile: quod si cum oleo Lunae fuerit inceratum donec fluat, erit perfecta Medicina, cuius unum pondus louis alia centum, si Sal ex loue sit, & si ex Saturno fuerit, eius pondera quinquaginta conuertet in perfectissimum corpus, & c. De metallorum in oleum Philosophicum reductione liquefactioneque Calce cuiusuis metalli suum extrahatur argentum uiuum, uti supra dictum est lucco Lunariae. Tandem liquefactiones omnes per Alembicum in balneo destillentur, ut materia maneat in fundo uasis ad modum spissi mellis, & c. Frigefacto uase, ad spissam huiusmodi substantiam, affunde Lunariae tantum ut supernatet quatuor digitis, & in fimo uel balneo uiginti quatuor horis digerantur. Postmodum in balneo Mariae uaporoso destilletur omnis liquor, ut materia sicca maneat in fundo, cui Lunarie recentis, ut prius tantundem affunde, ut emineat supra materiam digitis ut antea quatuor, & per omnia facias, ut audiuisti. Processus iste reiteretur donec materia tota sit in aquam sub limatam & claram conuersa, quam octo dieb. inhumabis, & postea destillabis, ab eaque partes hoc modo separabis. Igne suauissimo per balneum aquam abstrahe totam, quae per calorem hunc ascendere uolet. Infrigidato uase, destillatam aquam rursus ad suas feces affunde, simulque per dies octo uel septem in fimo uel balneo digeri permitte. Postea per cineres igne lento prius, aucto postmodum, destilla totum liquorem. Hic demum in balneo destilletur, donec liquor aliquis ascendere uelit. In fundo manebit oleum. Rursus aquam destillatam per balneum, primis affunde fecibus, inhuma, destillaque per balneum aquam inde totam, ut antea feceras, hanc iterum super feces proiice, digere, 393 necnon per cineres, destilla totum liquorem, & hunc iterum per balneum, & in fundo manebit oleum acrius priori, uiriumque magis ignearum. Processus hic tamdiu reiteretur donec liquor totus argenti uiui, per aquam a corpore suo separetur, in fundoque maneat puluis impalpabilis. Sunt qui separationem elementorum hoc opere fieri dicant, ego uero nego quemquam Artificem, licet excellentissimum, hac arte posse elementa separare, sic ut quodlibet per se purum existat, absque mixtione alterius. Quapropter partium uolui separationem dicere, nempe liquoris, seu Mercurii, Sulphuris, & Salis. Nam oleum prius, & alterum, quod aereum & igneum uocant, unum & idem est, nec alia ratione differunt, quam unum aquae magis in se continet, alterum uero minus, & ignis plus habeat. Argentum uiuum hoc, per cineres a suo corpore tractum, iterum suam in terram sic reduci potest, utpote: Puluerem impalpabilem imbibes medietate sui ponderis, argenti sui uiui. Postmodum inhumationibus, uel nutritionibus fac per omnia, sicut in aliis reductionibus dictum est. 394 De Praeparationibus De sublimati praedicti Salis, in claram aquam reductione. Sublimatum Sal quod supra positum est, in phyala clausa perquam optime reponatur in fimum calidum uel balneum, octo uel pluribus diebus, donec in oleum aut unguentum resoluatur Philosophorum. Si uero non ita facile resolueretur, adde Lunariae quater rectisicatae partem aliquam, & sic facilime soluetur. De inceratione Sulphuris, aut Salis cum oleo praedicto. Huiusmodi Sal uel Sulphur pone in tigillum, & prunas inter: cumque incaluerit, guttatim oleum supradictum iniice donec ad similitudinem spissi Mellis redigatur. Frigefactae massae huiusmodi parum accipe, quod candelae flamma si facilime liquescat, erit opus hoc optime completum: sin minus, incerationem iterabis, donec ante Mercurii uiui fugam leuiter fluat. Poterit etiam haec inceratio cum auri uel argeti quinta essentia fieri, quae quidem a Philosophis oleum incombustibile dicitur. 395 De mixtionibus metallorum in opere minori. Caput. Metalla solida sunt sex: utpote Saturnus, Iupiter, Mars, Sol, Uenus & Luna, qui sic disponi uel componi possunt in opere minori Chymistico, uidelicet. Metallum sextum cum quinto iungitur, & cum Lunaria, uel quarto cum, aut secundo. Quartum cum secundo, uel sextum cum quinto & quarto, uel idem cum quinto, quarto & secundo, uel quartum cum quinto. Quae quidem compositiones cum Lunaria, mediantibus istis operationibus, calcinatione uidelicet, solutione, euacuatione, multiplicationeque reducuntur in Spiritum, in argentum uiuum exuberatum, in Sulphur naturae, in tincturam, in sublimatum, & hoc inceratione per oleum in lapidem, eadem e quibus factae fuerint compositiones, metalla conuertentem, & c. De informatione Sulphuris naturae, per olea Solis & Lunae. Philosophorum in arte metallorum transmutatoria est intentio, ut imperfectis metallis introducatur auri uel argenti 396 De Praeparationibus perfecta forma. Quapropter ab eis quae supra dicta sunt, considerandum erit qua ratione fieri queat hoc artificium. Primo perfecta metalla suum ad oleum, arte quae supra posita est, reducantur. Hoc autem Sulphura naturae, Saliaque reliquorum imperfectorum scilicet incerentur. Inde pefectum resultabit opus, hoc serua. De extractione Mercurii Philosophici, ab aliis corporibus, quam a metallis. Caput. Mercurius potest a uino rubeo & albo per separationem extrahi, iuxta modum eorum essentiae quintae. Separabuntur hac ratione crassiores partes, id est elementa, quae in fecibus remanebunt. Illaque si reducantur in tartarum suum, idque per aliquot horas uel dies calcinetur igne uiolentissimo, reducetur in lapidem leuem. Hic subtiliter pulueratus in penario super marmoreum lapidem, in aquam oleo similem resoluitur. Destilla per filtrum, & ex eo fiat ut supra de Sulphure naturae diximus: uel Spiritus eius extrahatur per destillationis artificium. Non alias ex Melle, Chelidonia, floribus Anthos, aut Rorismarini, Mercuriali, rubeo Lilio, & sanguine humano, potest extrahi Lunaria per elementorum separationem, quam diximus: e quibus terra sola sumatur, & c. fiatque ut in rubeo uino & albo. Haec separatio coeli dicitur ab elementis, in arte nostra Philosophica. Uerum de liquoribus ad coelum procedere poteris, ut in uino fecisti. Mercurius Philosophorum uegetabilis, in omnibus corporibus elementatis reperitur: at in aliis magis, a quibus etiam elici potest facilius: ut sunt uinum rubeum uel album, Mel nouum, Chelidonia, flos Rorismarini, Mercurialis, Lilium rubeum, Tartarum, & Sanguis humanus: in aliis uero minus, a quibus tamen aliqui putarunt, ut a floribus, lignis, & lapidibus, elicere Mercurium huiusmodi uegetabilem, at frustra tentarunt opus. Nonnulli de propinquis principiis, ut Chelidonia, floribus Rorismarini, Mercuriali, & Lilio rubeo suos in succos redactis, per fimi uel balnei digestionem extraxerunt Mercurium nostrum, uulgi Mercurio qualitate, pondere, coloreque persimilem. Uerum, quia cum corrosiuis eum sublimarunt, nihil ex eo perficere potuerunt. Si hunc etiam, aut uulgarem absque alterius materiae mixtione reduxeris in aqua, aere suo sibi reddito, balneo Mariae destillaueris septies, lumen habebis unionum, Heterogeneum liquorem ad artem nostram inde Praeparationibus 398 utilem. Mercurius igitur uegetabilis qui dictus est, ad coeli naturam est reducendus motu quo coelum agitur, utpote circulari, li ad artem hanc utilem fore cupiat Artifex. De nonntollorum in hac arte peritorum opinione, quod ad minus opus transmutatorium attinet. Caput. Omittere nolui, quod cum ueraciorib. Philosophis concordare magis uideretur, etsi per ambages discurreret, quo labyrinthum etiam Chymicum in mineralibus ostenderem, ex diuersis opinionibus, eumque ad simplicitatem reductum postea, quibusuis artis Chymisticae studiosis patefacerem. Quod omnes uariis inuoluerunt integumentis, ut ab eorum scriptis uidere licet. Non quod ea docere uelim, sed potius illustrare lectoribus, ut intelligant, ac inde seligere possint optimum. De fabricatione metallici lapidis, quod Elixir uocant. Solis partem unam cum partibus quatuor Mercurii iunges in pastam, eo quo solent ad obducendum argentum auro fabri magisterio. Postmodum adde Mercurii uiui similes partes octo. Haec materia degeratur in cineribus igne lentissimo diebus ad minimum quadraginta. Deinceps extracta ponatur in Cucurbitam, & per Alembicum eius destilletur igne mediocri, donec ascenderit. Hoc opere finito, pondera hoc quod in fundo Cucurbitae remansit: ubi pars una sit corporis & Mercurii quatuor, bene quidem erit: alias addatur iterum sublimatus uel destillatus Mercurius, & ut prius destilletur toties, donec praedictum pondus habeatur. Hoc ipsum contere, misce & incorpora simul, ac in ampullam uitream ad collum usque sepultam, in cineribus positum urgeatur igne mediocri, sic in fundo reperies materiam florescentem, quam eximes fracto uitro, teres & coques donec in rubeum puluerem conuertatur. Huic adde pulueri, Mercurii destillati prius tantundem ut antea: toties addes & exsiccabis, donec Mercurius totus in puluerem siccetur, omnino rubeum, & semifixum. Huius pulueris partem unam, in aceti sex partes acerrimi ponas, & in uase clauso bulliant horis tribus ut soluatur puluis. Euacua quod solutum fuerit, in aliud uas mundum & uitreum: si quid insolutum remanserit siccetur, & igne coquatur cinerum, acetoque soluatur, ut prius in balneo uel cineribus, & euacuetur quod solutum fuerit cum prioribus euacuatis aquis. Processus hic toties innouetur, donec materia tota sit soluta, uel si non omnino dissoluatur, cum eo procedendum erit, quod solutum reperitur. Solutionem istam in balneo Mariae destillabis, donec tibi uisum fuerit acetum ascendisse totum: cessa tunc, & materia solutionis in fundo Cucurbitae manens frigefacto balneo densabitur, ut Mel. Congelatam hanc materiam ad serenum aere noctu ponas, & tertia uel quarta nocte soluetur in claram aquam: hanc in uase clauso digestam septem diebus prius, e Cucurbita per Alembicu exprimes balneo, uel igne cinerum lentissimo, donec ascenderit aqua pura, quae dulcis erit. Uase postea frigefacto, rursum affundatur aqua destillata suis fecibus in fundo congelatis, & iterum destilletur ut prius, toties imbibendo & destillando, quousque materia tota soluta sit. Hac solutionem claram in ampulla coques, & in cineribus, donec aliquam deponat in fundo uasis residentiam, quam seruabis, aqua clara per inclinationem euacuata. Claras aquas toties coques, ut supra donec nullam residentia faciat amplius. Feces omnes quas collegisti, calcina per dies tres, calcinatas in aqua Sulphuris acuta solues, quod solutum fuerit, euacuetur, & non solutum calcinetur iterum, & soluatur ut prius. Continuetur hic processus, donec materia tota soluatur, & in igne cinerum congeletur & siccetur. Postmodum accipe huius materiae congelatae partem unam, & aquae dissolutae partem aequalem, tere simul, & adde parum aquae nostrae acutae, ut fiat si cut pasta mollis. Haec in Phyalam obturatam posita, soluantur in balneo per quadraginta dies. Demum in cineribus calidis igne suaui congelentur, & congelatae materiae huic addatur aquae suae uolatilis tantum; ut in pastam reducatur priori similem, & iterum coquatur in balneo diebus septem, postea congeletur, & c. Hoc toties continuetur, donec materia sit fusibilis ad lumen candelae. Materiam hanc extollit ille, qui fuit Author eius, ut ego uerear, tantas ei uirtutes adscriptas, ad Mercurium in argentum conuertendum recensere. Ponere tamen uolui processum eius, quo Lectores uideant, comparatione ad ea quae scribuntur, a Philosophis ueris facta, quam sint, ut in aliis quibusuis artibus, in hac erroneae seducentesque uiae. Quod quidem ut pateat apertissime, ponam gradus omnes Philosophicos, cum operis Chymistici transmutatorii minoris, tum operis maioris; per De Praeparationibus 402 quos necessario debet Artifex ab uno ad aliud extremum facere transitum, alias inane fuerit opus atque deceptorium. De Scala minoris operis Alchymiae transmutatoriae. Caput. Alchymia transmutatoria ( prout ex libris Philosophorum uidere licet ) binas continet operationes. Unam uocant minorem, quod forte materialem artem redoleat magis in exercitio, quam Metaphysicam. Alteram uero maiorem esse non immerito uolunt, quia non tam hominis industria fieri, quam diuino quodam afflatu, miraculoque dicunt. Istarum uiarum extrema similia fore uidentur, ima & media uero diuersa. Quapropter a diuerso fundamento Scalam exordiemur utramque in eundem finem terminantem, hoc est in Medicinam duplicem, utpote metallorum & hominum. Fundamentum igitur Scalae minoris est forma, de qua dicetur inferius. De primo gradis Scalae minoris Alchymiae. In Scala minori forma primus gradus est, & illa dicitur actus de suo corpore tractus cum uehiculo, quo metallorum occulta forma Potentiam acquirit se manifestandi. Philosophorum uere naturalium est opinio, metalla quaeuis manifestam formam imperfectam habentia, perfectam in occulto formam habere, hoc sic docent. Nullum reperitur metallum imperfectum, quod non in se parum aut multum perfecti metalli contineat. Quapropter euidentissimum fore uidetur, illa fore in perfectionis uia, sed propter caloris defectum in locis in quib. generantur, manserunt indigesta. Perfectorum igitur forma libera, hoc est a suis compedibus & impedimentis corporeis, in materiam imperfectorum etiam a suis corporibus crassis immunem agere potest libere, penetrantem omnia corpora liquefacta perfectam formam. De secundo gradu. Hoc loco materia secundum Scalae gradum obtinet, estque naturae Sulphur de corporibus tractum, in quam agit oleum Sosis aut Lunae. Fatuum sane foret putare materiam hanc naturalem tantum, & arte non esse mutatam, quia minus obediens est materia naturalis cruda, quam ut actiones formae recipiat, & inde formalis efficiatur. Non est sapientum sententia, ut ex perfector um forma, naturalia & impfecta materia statim absque medio transformetur, sed mediante Sulphure naturali tracto de imperfectis artificialiter metallis. Patet ex his igitur, utramque nempe formam & materiam, de suae materiae potentia deductam ad actum exequendum. Nam in metallo quouis a natura producto, cessat motus in eo naturalis donec per corruptionem artificialiter excitetur, & ideo bene loquuntur, qui dicunt metalla naturaliter producta fore mortua, hoc est nihil agentia. Philosophorum uero metalla uiuunt, quia de potentia mortuorum, ad actum & uitam arte sunt adducta. Per ea colligere Lector facile poteris, quaenam sint metalla Philosophica. De tertio gradu. Scalae minoris corpus, est subiectum de quo Sulphur extrahitur naturae. Talia corpora sunt: Saturnus, Iupiter, Mars & Uenus. Quatuor ista solida sunt, in quae perfectionis actus cadunt: est unum adhuc actus huiusmodi susceptiuum, at non solidum sed liquidum est metallum, ut argentum uiuum. Alia quae supersunt ex numero septenario uideli cet Sol & Luna, perfectione quidem non indigent, cum sint perfecta naturaliter, at plus quam perfectione Metaphysica: quamuis Luna tame in Solem etiam transmutari ualeat. Uerum quod ista duo formam adepta sint a natura completam, & aliud, quia liquidum est, hic inter corpora Scalae minoris non adscribuntur, de quibus materia debeat elici, formae patiens actum, & c. De quarto gradu. Corpora quae dicta sunt per Lunariam corrumpi soluique debent, quae quidem coeli Philosophici liquor est & Mercurius uegetabilis, per quem ad Sulphur naturae per uenitur corporum. Sunt qui putant etiam Physici, quia uegetabilia cum ipsis mineralibus non conueniunt, eis ad opera metallica non utendum esse. Uerum falluntur misere nimis, cum rerum naturalium omnium catena ignoret, ac onia quotquot sint indiuidua sub suis specieb., & istas sub generi, bus, necnon illa sub unum genus generalissimum contineri, quo simul in unum hoc, omnia conueniunt, nec nisi ratione particularium formarum discrepant. Uniuersalis uero formae ratione, non dissonant a uegetantibus animatia, nec ab istis mineralia. Quae transformanda sunt igitur, a sua particulari forma remoueri debent ad uniuersalem ut aliam quam habuerunt antea particularem induere ualeant. Nam est uniuersalis De Praeparationibus 406 forma, quarumuis formarum susceptiua non alias quam cera sigillorum omnium. Totum huius rei negotium in eo consistit, ut particularia possint ad uniuersalitatem reduci, cuius primum instrumentum est corruptio. De quinto gradu. Superius abunde satis de calcinationibus dictum est, hic uero consideratur altius calcinatio: nam igne fit aethereo simili, qui est occultus in ipsa Lunaria. Hac uia calcinantur corpora per synpathiam, & non antipathiam, faciliusque reducuntur ad uniuersalitatem, ad quam peruenire minime possunt nisi per corruptionem. Corrupta forma particulari metalli, mox introducitur alia, qua corrupta, rursus & alia magis ad uniuersalem semper accedens, donec ad eam deuentum sit operationibus quae sequuntur. De sexto gradu. Post calcinationem solutio sequitur quae calcis in aquam dicitur conuersio. Necessaria quidem est haec operatio, ut a corporibus, extrahi queat fiscosa materia mineralis, in qua totum secretum artis delitescit. Non potest enim Spiritus a suo corpore perfecta fieri separatio, nisi per solutionem, qua partes in compositione Physi casimul adhaerentes, melius disiunguntur. De septimo gradu. Non potest unica suffusione Lunariae facta, solutio fieri, quapropter opus est, post quamuis inhumationem, euacuationem fieri Lunariae, quae proprie destillatio liquoris hoc loco dici potest a calce: cui siccatae recens affundi queat Lunaria, postmodum ut prius euacuari. Spiritus in euacuationum aquas transit, & c. De octauo gradu. Post multas affusiones & euacuationes Lunariae factas, donec super laminam ignitam calx amplius non fumet, quod antea diximus, ut melius rectificetur & subtilietur corpus, ei tot affusiones, & euacuationes Lunariae fiendae sunt, quousque sia per puluis impalpabilis, & c. 408 De Praeparationibus Praecedenti gradu, Spiritum in euacuationum aquis fore diximus, quod non absonum fore uidetur: nam per Simbolisationem, Spiritus cum Spiritibus facile conueniunt, & ab ipsis ui Magnetis naturalis attrahuntur. Ignari sunt quotquot contraria contrariis attrahere nituntur, naturalium inter sese non cognoscentes amicitias, & inimicitias. Nam contra naturam est ut inimicus attrahat inimicum: sed quod amicus amicum expetat, a natura procedit. Cum igitur opus Chymicum ad imitationem operis naturalis fieri debeat, amicitia perficiendum erit. De decimo gradis. Spiritus dictus ab euacuationum aquis elicitur per eleuationem, postquam ipsae destillatione per Mariae balneum facta, fuerint in spissitudinem Mellis redacte, multiplicationum euacuationes affundendo, postea destillando saepius, donec totis liquor ascenderit, qui dicitur argentum uuum exuberatum. Non est illud argentum uiuum, ex argento uiuo uulgari exuberato perseptenam destillationem quod lumen esse dicitur unionum, sed est metallorum Spiritus, in argentum suum uiuum exuberatus. De undecimo gradu. Deuenimus iam ad huius operis uerum coniugium, utpote Spiritus cum corpore, per quorum coniunctionem, foetus corporum & naturae Sulphur oritur. Et haec est uniuersalis materia mineralis in hoc opere, quae formam sibi iunctam recipit, iuxta proprietates, uires & qualitates informantis. Eiusque rubeus color indicat nobis, hoc Sulphur a suo argento uiuo processisse ( qui colores pallidum, uiridem & nigrum habebat ) ac ad assumendos purpureum & album colores idoneum esse. De duodecimo gradu. Orto foetu, suis coloribus tingi debet, uiridi croceoque: his denotatur ipsum a Luna & Sole tincturam sui recipere debere. Sunt principaliores tincture tamen, color niger, albus & rubeus, quos inter, multi sunt medii, prout ipsa practica demonstrat. 410 De Praeparationibus Nec satis erit quod Sulphur naturae, per undecimi gradus operationem in substantiam uolatilem redactum sit: uerum etiam opus est, ut ad maiorem eius subtiliationem sublimetur, eo fit ad incerationem aptius. De decimoquarto gradu. Non possunt meliori quae sublimata sunt aridaque liquefieri, quam oleo pinguedineue, quae sint eiusdem, cum liquandis naturae. Hinc fit, ut Philosophi metallinum oleum excogitarint incombustibile de fixis corporibus tractum, quo suis metallis cum, fixatione liquationum inderent facilius atque perfectius. De decimoquinto gradu Scalae minoris operis. Postquam uolatilia facta sunt metalla, fixari debent, ut fiat quod ab omnibus Philosophis praeceptum est, fixum nempe uolatile, & hoc denuo fixum, ut perficiatur magisterium. 411 Nec solum inceratione fixantur submetallicis limata, sed etiam liquabilia penetrabiliaque faciliter in corpora dura fiunt. Quae duo necessaria sunt ad metallorum transmutationem. Siquidem quod argentum uiuum uulgare perficere debet, nisi fluat ante dicti Mercurii fugam ab igne, quo retinere ualeat suum comparem, nihil efficiet. Quod si etiam non penetret solida corpora, manebit in superficie, hoc est in manifesto solum tinget, aut transmutabit, in occulto uero non, & ideo non permanenter. De decimosexto gradu. Omne quod incorruptum, & imminutum igne, manet in eo tamquam Salamandra iubilans, a Philosophis dicitur esse lapis, ut iste Philosophorum, qui melior semper igne redditur ac potentior, nec ab eius edatitate uincitur. Alias igne si consumeretur, pote statem non haberet alia tutandi ab impetibus ignis. Quapropter necessarium fuit ut Philpsophi Medicinam hanc ab igne tutam redderent, & c. Hactenus opus minus Alchymiae, uel minoris lapidis absoluimus, una cum suis extremis ac mediis gradibus. Iam aequum est ut etiam de maiori Philosophorum opere lapideque loquamur. Haec sunt.n. quae sapientiam superant mundanam, & a Dei sapientia concessa sunt hominibus, ut uideant, quam admirabilis Deus sit in suis operibus. Ita loquuntur Philosophi, qui fecerunt experientiam artis istius. Quamobrem utriusque Scalae figuram ob oculos ponere proposui, sicut ex eorum libris intellexisse potui hactenus. Et si forte quid requiratur, supplere uelis optime lector ignoscereque: nam ardua sunt haec, & aenigmatibus intricata magis, quam captus unius ualeat. [ Image 1 ] Caput. Non secus, ac in opere minore fecimus, in opere maiore per singulos gradus eius Scalam ascendemus, ut ad Medicinam uniuersalem utrinque peruenire ualeamus, quae morborum genera quaeuis indifferenter curare perhibetur a Philosophis, tam in hominibus, quam in metallis. De primo gradis Scalae maioris operis Alchymiae, Chaos dicto. Prima rerum omnium transibilium creatura, secundum Philosophos Chaos fuit, & indigesta moles ac informis, nihil ominus formam in se continens, ac materiam confuse: quod si in sua confusione mansisset, solum restitisset absque generatione. Quapropter Altissimus eius Conditro, a sua materia formam diuisit, ut non alias quam in sua foemina generaret masculus: iste Coelum est, illa nimirum Elementa. Naturales nedum, sed uere Metaphysici Philosophi, hoc opus non ex natura, sed supra natura a Deo prius ordinatum solo uerbo, considerantes, Chaos unum excogitarunt, ac per duorum coniunctionem, formae suae uidelicet cum sua materia, confuse miscuerunt. A quo coelum suum & elementa separarunt ut in mundi machina factum esse uidemus. De secundo gradis. Philosophorum in hac arte materia, Luna dicitur Philosophica. Non secus in coelo, Sol in Lunam agit proxime primoque tamquam in materiam propinquiorem & sibi magis conuenientem, & utrumque postmodum in Elementa. Sed uideamus quid sit Luna Philosophica: certe nihil aliud quam uniuersalis materia, continene in se quatuor Elementa sine forma. Tal esse materiam oportuit, ut ex ea Chaos cum altera sui parte componeretur. Nam si completam haberet formam, quid opus foret aliam addere? Cum in una & eadem materia duae formae simul non conueniant. Dicet forte quispiam Physiologus nullam esse formam siue materiam, neque formam absque materia. Respondemus dictum hoc Physicum de particularibus intelligi formis & materiis, & non de uniuersalibus. Nam essentiae quintae quaenam est forma quaeso? si dixeris aqueam, arguemus, quia tunc essentia quinta non erit, sed quartum Elementum sic de caeteris. De tertio gradu. Hoc in opere, forma dicitur Sol Philosophicus materiae Philosophicae iunctus: nam si huic non iungatur, non erit Philosophicus, & e conuerso materia dicta Soli simili non coniuncta, Philosophica dici non poterit ex opere maiori. Quapropter existimandum erit Chaos Philosophorum in hoc opere, compositum esse materialiter & formaliter ex Sole & Luna Philosophicis. At uideamus quid Sol sit Philosophicus, profecto non aliud quam uniuersalis forma. Sed ut rem ipsam perlustremus, non alias quam coelestis ille Sol formas & uires omnes actiuas in se continet: Lunaque coelestis etiam passiones opacas cum Luna terrestri conuenientes: ita Sol terrestris & Philosophicus, cum Luna terrestri & Philosophica se habet hic in terris. Uerum actiones & passiones istae non ita mani festae sunt ac in opere Chymico Philosophorum, & c. Sed hoc loco summe notandum est, Lunam coelestem in se continere passiones immediatas & actiones medias: quia Sol agit in Elementa, per Lunae medium, ergo Luna quid actionis etiam habet suum in Elementum, sed a Sole, non alias quam oeconomus in famulos inferiores a superiore Domino suum habet imperium. Elementum Lunae potissimum est aqua. Solis autem ignis, postea terra. Sed aer medium inter Solem & Lunam tenet. Sol etiam terrestris est ignis, igne terrestri non consumptibilis, & Luna terrestris eodem aqua siccata, non etiam consumptibilis. Ex his collige quid Sol & Luna sint Philosophorum in opere maiore. De quarto gradu. Sicuti naturale Chaos a Deo diuisum est in coelum & Elementa naturalia, Metaphysicum etiam ad imitationem eius diuidi necessum est in Coelum & Elementa Phi417 losophica. Dicitur enim coelum Philosophicum, Mercurius Philosophorum, qui triplex est, utpote uegetabilis, animalis & mineralis. Est etiam essentia quinta, formam uniuersalem continens, & pars altera Chaos, quae sursum ascendit. Pars etiam dicitur uolatilis, quae fixam partem eleuare debet, ac Spiritus qui corpus in Spiritum conuertere, hoc est uolatile reddere. De quinto gradu. Pars Chaos inferior, a superiori separata sunt Elementa, quae corpus appellatur: haec ubi per Spiritum eleuata fuerit, potestatem habet fixandi Spiritum, & secum in corpus redigendi, quapropter fermentum a Philosophis appellatur. Non est quod quispiam putet Elementa separari Philosophice, prout aliqui docent, iterumque simul conponi, uidelicet unum ab alio seorsim, quod fatuum est & indignum Philosopho. Sed Elementorum separatio Philosophica, fit a coelo Philosophico, & compositio Elementorum fit cum eodem, & c. De sexto gradu. Postquam ascendere feceris ( ut Philosophi loquuntur ) foeminam supra mascude Praeparationibus 418 lum, id est materiam supra formam, & deinceps masculum supra foeminam, hoc est formam supra materiam, coeli fiet cum Elementis mixtio, quae coniugium dicitur Philosophicum. Aliqui de Gallo & Gallina generantibus ouum Philosophicum allegorice fabulantur, quae non usque adeo sunt ob conuenientem absurda comparationem, ut uerba sonant. Nulla, siquidem generatio fieri potest, absque duarum istarum partium coniunctione, formae scilicet, materiaeque, uel coeli & Elementorum. De septimo gradu. Nec satis est partium factam coniunctionem, sed oportet materiam seminales formae partes in utero suo concipere, per eiusdem formae dissolutionem, ut ingrauidata materia foetum parere queat Philosophicum. Est igitur haec operatio, coniugii Metaphysici consummatio. De octauo gradu. Consummato matrimonio fit unius in alterum conuersio uidelicet formae in coelum, & huius in formam, quae quidem alteratio hoc in opere necessaria est, ut ex duo419 bus tertiumquid unum fiat. Nam seminibus coniunctis, nisi unum in aliud alteretur, & e contra non fiet embryon, & c. De nono gradus. Facta conuersione unius in alterum, est opus digestione, qua sine uegetare nequit alteratum. Non potest enim foetus in utero Matris ad perfectionem duci nisi digeratur, & hoc temperate. Quapropter uideat Artifex in isto gradu, ne calor extrinsecus agens acrior, aut aequo sit remissior, sed ut naturalis in utero digestionis calorem imitetur. De decimo gradis. Per continuum fomentum calori naturali simile, deuenitur ad generationem quae quidem initium est manifestationis occultae prius in seminibus formae. Hec autem alias fieri minime potest quam praecedentibus aliis operationibus, & c. De undecimo gradis. Interea dum ex uno gradu ad alium transitur, apparent uarii colores, & hi sunt indicia scansus ab uno ad alium, per quae 420 De Praeparationibus regere potest Artifex opus hoc, & ad suum finem ducere. Tres existunt potissimi, quorum primus niger est, & indicium concubitus formae cum coelo, embryonisque conceptionis in utero Matris. Demonstratur hic potissimum in dissolutione. Quum diminuitur, & in albedinem uergit, indicat coelum & formam ad Ens perfectum, & hoc ad Uenenum transformans initium facere. Euanescente colore pallido, croceus oritur, iudiciumque nobis exhibet, foetum Philosophicum ad sua membra disponi, qui color in modum apparet circuli uel rotundae Lunae. Postmodum euanescit croceitas & apparet nobis rubedo, quae quidem foetus complementum indicat, partiumque ueram adunationem, & c. De duodecimo gradus. Continuo calore promouetur ascensus de gradu in gradum, & separatur ab uno, ut ad alium accedat, quae separatio coloribus apparentibus dignoscitur. De decimotertio gradu. Gradus operationum in hoc opere, nihil aliud sibi uult, quam ut Artifex animaduertat consideretque summa diligentia quasuis mutationum uarietates, ut ex eis cognoscere ualeat regimen ignis, obseruareque simul ea quae sunt in hac arte necessaria. De decimoquarto gradu. Omnibus istis gradibus ex ordine seruatis, foetus Philosophicus ad perfectionem ducitur, & nascitur, & perfectum Ens nominatur: suis coloribus omnibus, & numero tertio completus, ad unitatis simplicitatem est reductus: potens omnes infirmitates metallorum, & hominum indifferenter curare. Do decimoquinto gradu. Si contentus fuerit Artifex Ente perfecto non est quod procedamus ulterius, sin minus, ab eo poterit transire ad Uenenum transformans per multiplicationem, quae hoc in opere fermentatio dicitur. Uerum per omnes gradus transeundum erit, per quos antea, facta mixtione Coeli, Formae, & Entis perfecti. Continuetur opus, donec igne continuato fiat transitus per Dissolutionem, Alterationem, Digestionem & Generationem, ad colores, & sic deinceps procedendo per omnia, sicut prius, donec ad Uenenum tras422 De Praeparationibus formans peruentum sit, & ab eo rursus ad aliud simile quoties Artifex uoluerit in finitum. De decimosexto gradis. Postquam Artifex Ens perfectum adeptus fuerit, perfectum etiam Uenenum trans formans habere poterit, uiribus ac Uirtutibus efficacius Ente perfecto, modo qui supra dictus est. Hac ratione cognosci potest in utroque facultatem sui similis generatiuam & productiuam esse. Perfectiuam autem eo rum facultatem ab eo deprehendimus, quod summam rerum omnium perfectione adepta sint. De Spiritali coniugio Philosophico. Caput. Matrimonium fac inter coelum & formam, uel formam, in uase fortissime clauso, quod in continuo calore foueatur, ut foetus in utero Matris absque intermissione: sic per Dissolutionem, in Alterationem transibit, & primus color generabitur qui niger est. Hic nobis indicabit formam uel formam & coelum transire per Dissolutionem, Alterationem, Generationem & Operatione, & uinculum amoris factum inter formam uel formam in coelum conuersam, & hoc in formam. Deinceps continuato fomento caloris, forma uel forma paulatim ascendet in Digestionem & Generationem, que per colores durabunt usque ad perfectum Ens. Mortificatur enim color ille niger, donec albus appareat. Et quum forma uel forma, coelum, & uas alba fuerint, indicium habes indubium ossa neruosque foetus Philosophici, per tertium coniungi numerum. Haec operatio prosequitur usque ad croceum calorem: quo quidem orto, datur indicium formationis, corporis infantis Philosophici, praeparationis quoque ad Spiritus receptionem uegetabilis: quae quidem operatio durat, quousque croceus color euanescat, & rubeus oriri coeperit. Postquam autem rubeus color huiusmodi iam apparuerit, indicium est animam uegetabilem corpus infantis intrasse Philosophici, foetumque in terminatione perfectionis, uel unionis Spiritus cum corpore, per uinculum animae iam dictae fore. Tunc oportet Artificem interstitios numerare dies, ab initio generationis, quod fuit in termino quo Dissolutio suum adimpleuit gradum: his cognitis, duplo temporis spatio continuabis igne intermissione sine: quo quidem absoluto, frigescant omnia. Tandem reperietur ouum illud Philosophorum optime formatu, quod extractum, repones in uas aliud mundissimum, & in furno decoctionis, uel balneo sicco lauetur, spatio dierum sex naturalium, igne continuo satis acri. Postmodum exemptum serua: nam huius pondus unum, duo millia potest in sui formam conuertere, sed extrinseca. De Multiplicatione. Caput. Occultarunt hactenus Philosophi suum fermentum, at quid prodest occultum? nihil sane. Quapropter eorum occultationem, ut fas est, reuelare conabor. Accipe duas uncias formae uel formae, aut uncias duas cum dimidia, coeli uero libram unam, & Entis perfecti drachmam. Iuncta simul omnia coquantur, ut supra, dierum spacio triginta: quo tempore perfectum Ens in Uenenum perfectum atque transmutans conuertetur igne temperato, per colores transeundo, quousque rubeum atque rotundum corpus appareat, si ad rubeum informatum fuerit. At si ad album, cum albedine metallica. Notandum est igitur hoc loco bipartitae prolis Philosophicae, uel Metaphysice differre colores. Nam color pueri masculi perfecti Ueneni, uariatur ut supra. Sed puellae color dicti Ueneni primo uiridis est cum rubore: secundo, croceus rubore splendido mixtus, qui partium in unum coniunctionem, atque totum denotat. Color tertius est albus & splendens. qui terminationis corporis dat indicium. Quartus est albo niueus & metallicus, indicans in corpus ingressionem animae: quo percepto nasci debet e uentre Matris & eximi. Huius pondus unicum aiunt, millia tria materiae suae multiplicare posse, multiplicationeque tertia quingenta millia, & c. De tempore Metaphysicae prolis ortus & nascentiae. Non potest assignari tempus determinatum ortui Metaphysice prolis, quia nonnunquam in septem nascitur mensibus, ut foetus hominum aequo citius, ob excessiuum calorem, at non ita potens, aut bene temperata: aliquando post menses nouem aequo termino temperata: & alias tardius, propter caloris defectum, & c. Color est Artifici methodus optima, quum a dissolutione, seu prima coloris mutatione coeperit animaduertere: post quam oritur nigredo, quam caput Corui nonnulli uocarunt: a qua discat foetum ad mixtionem per alterationem transiuisse. Quum autem apparet croceus color de formatione corporis, & membrorum certus esse potest. Orto uero colore rubeo, coniunctionem & ingressione Spiritus in corpus medio quidem animae certissimo credat, eoque tempore, continuet ignem ad infantis ortu, & natiuitatem, & c. Sicuti iam de colore pueri dictum est rubei in eius generatione, de puelle coloribus iuxta suum ordinem prius, enarratum iudicabitur. Hoc est opus Philosophorum caetera quaeuis opera mundi, Sapientiam etiam eius omne excellens, quod assecuti sunt mortalium paucissimi, ut inter omnium literatissimos, uix e millies millib. unus reperitur, qui hanc artem etiam legens intelligat. Uere donum est Dei, nam alii reperiuntur qui hanc artem intelligunt, materiam & operandi modum callent, uerum si rem aggressi fuerint, nihil efficient. Quia uoluntas est Altissimi conditoris omium, ut illi tantum assequatur, qui mundo corde sunt pauperesque diligunt: auaris autem non facile continget. Colloquium, Quo Docetur Quinam Illi sint, qui ad hanc artem peruenire possunt. Hermes, Pastor uel Fortunatus, & Chrysophylus Interloquutores. Chrysophylus. Praedii tantillum quod reliquit mihi Pater, alere me non potest, nisi quid ad hoc officio mihi comparem, uel arte. Quapropter considerandum erit, qua uia diuitias adipisci queam, siquidem odiosa paupertas est omnib. & mihi. Rus me conferam, ibidem liberius speculari, quam in ciuitate plena strepitibus licebit. Si mecanicam artem didicero, perpetuos adsciuero mihi labores a diuitiis hoc soeculo remotissimos. Aulis diuitum si me dedero, libertatem nullo uenalem auro uendam, nec nisi longa post seruitia, canosque capillos diues siam: quod plurimum adhuc uersatur in dubio. Quod si mercator fiam, tantillum hoc quod habeo fortune pre ceteris ambiguae committo. Si Concionator, paupertatem incurram, quam summopere fugio. Si miles, uitam cum libertate paruo stipendio uendo. Si rusticus, militum nunc hospes, modo praeda futurus. Si nuncius, peregrinus perpetuus, aestibus & algoribus quibusuis expositus absque misericordia. Si Doctor & Iurisconsultus, homo rixis, & controuersiis obrutus. At si Medicus, quid aliud quam planctus audire perpetuo licebit, ac tedia mortis? Nihil optare possum, quod animo satisfaciat, diuitiasque polliceatur absque magno labore, praesertim cum ex haereditate parum contigerit, hoc ipsum ita multiplicari nequit. Scio quid faciam. In arendam ( quod aiunt ) alicui conscribam ea quae possideo, per annos aliquot ut modo numeret, quo peregre proficiscar. Forte peregrinus alter occuret, qui dabit consilium. Iam aliquot milliaria passuum absolui, nec mihi quis ob uiam factus, cui negotium hoc meum exponere ualeam. Sed uideo Pastorem in aera speculantem, ac si foret Astronomus, hunc adibo. Nam in simplicioribus hominibus plus Sapientiae latet, quam in astutis manifestatur: habent & illi non secus ac isti suam rationem. Salue mi Pastor optime. Pastor. Te quoque saluum fore cupio. Chry. Quid nam in coelo uides, quod faciem intentam habeas? Past. Uideo pluuiam breui casuram, sed tecta gregem reducere uolo. Chry. Malum omen, quod mox a pluuia sumit exordium, nec propter id progredi sinam: quis mihi uatum exposuit? Dic quaeso frater, cum coeli faciem iudicare noris, & hoc minime te latere potest: quaenam est uia breuior, qua minimo labore peruenire licet ad multas diuitias? Pas. Nulla potior mihi uidetur, quam reperire thesaurum illius, qui quod suum non est aliis inuidens, ubi diutius uti nequit, abscondit. Chry. Meliorem sane solutionem dare nemo potuit, hoc unum tamen deest, ubi nempe talis est reperibilis? Pas. Ubi tu dixeris, ego reuelabo. Chry. Bene respondes, at non ex uoto, uellesne tu similem inuenire posse? Pas. Quid ni, ut ego e tot miseriis quibus inuolutus hactenus fui, liberarer. Chry. Contra putaui pastoralem uitam esse tranquillissimam. Pas. Non inficias iero, si bonum colonum pastor nactus fuerit. Chry. Quid audio, malus est herus tuus Paterfamilias? Pas. Suis optimus, famulis autem homo crudelis. Chry. Mirum narras, quid ergo est, quo uos torqueat? Pas. Uides panem quo uescor, ab eo quo canis eundem esse, quuque domum redeo cum grege, solus in angulo rodere cogor, quod abiiciunt alii, necid me lamentabundum reddere posset, nisi fustibus praeter occasionem exciperet. Chry. Alios etiam tractat hoc modo famulos? Past. Minime, sed quia peregrinus, & orbus utroque parente sum, uilipendor ab omnibus. Chry. Itane? si meus esse uis benigne te suscipiam. Pas. Nil optarem potius. Chry. Qui poteris ab eo liberari? Pas. Tempus absolui quo suis addictus fui praeceptis. Chry. Sene est, ualedicto ueni mecum ubi egregem reduxeris. Pas. Placet, eamus. Chr. Omnibus uale dixisti? Pas. Maxime. Chry. Quod est tibi nomen? Past. Fortunatus. Cry. Optimum si respondeat successibus. Adsit mihi tecum fortuna que bona dicitur, mala uero procul hinc abeat. Dic Fortuna te, scisne locum aliquem in quo thesaurus lateat? Fort. Scio quidem, sed longe distat hinc. Chry. Non re fert, eo nos ibimus, uiaticum enim habemus latis amplurm. Fort. Non procul a solo patrio sedet mons excellentissimus Alchys dictus, sub quo fertur inexhaustas fore diuitias. Plurimi se conferunt eo, uerum quod asperrimi sit ascensus, pauciisimi sunt eorum qui ad apicem pertingunt eius, in quo uir senex moratur: hic eos recipit, qui labores asperrimos inter ascendendum sustinere potuerunt, eosque ducit in antrum ex quo manant aurum & argentum abundantissima copia, tum quod magis laudatur, sanitatis liquor effluit morborum genera quaeuis expellens. Chri. Hoc ipsum est quod quaero. Quantum distat locus illequem dicis? Fort. Milliaribus plus trecentis. Chry. Non re fert, etsi mille distaret, eo nobis eundum est. Fort. Uercor ne possimus montem ascendere, nam e millibus uix unus attallitur, noningentis abeuntibus, non prius tamen, quam plus millies tentarint ascendere frustra. Chry. Audi Fortunate mi, si Fortuna tibi magis quam mihi fauerit, in radice montis operiar donec redeas, partenque facias eius quod acqui sieris, idipsum & ego tecum agam si contigerit ascendere me. Suntne prope montem hospitia? Fort. Perpauca. Chry. Satis erit modo habeamus unicum, in quo socium alter expectet, quousque redierit. Ascendere tu non tentasti quum adhuc esses in patria? Fort. Iuuenis admodum fui, nec ad radicem usque montis unquam sperueni, uix uno tamen a pago nostro miliari distat. Chrys. Nullos amplius parentes, aut sanguine iunctos habes? Fort. Nullos quod sciam. Chry. Nec tibi quid post mortem reliquere Parentes? Fortun. Quid rereliquissent cum ipsimet nihil haberent. Chrysophyl. Deus bone, cum tam prope montem hunc diuitiarum habitarent, miror quod nunquam ascenderint. For. Non dubito quin tentarint saepius, at non omnibus contingit adire Corinthum. Chry. Uideamus utrum tuis parentibus euades fortunatior. At iam sesquimensem absoluimus in itinere hoc, putarem nos breui montem hunc uisuros. For. Cras Deo dante uidebimus ante meridiem. Chry. Faxit Omnipotens ut foeliciter. For. En uides cacumen eius, post horas tres ad radicem uenire licebit. Chry. Qui fit ut non citius uideatur? For. Impedit mons iste proximus, quem ascendere descendereque prius oportet, quam ad uerum peruenire. Chry. Quo nomine uocatur hic? For. Ab ista parte mons dicitur industrie, & ab altera quidem ignauiae. Chr. Cur ei duo nomina sunt indita? For. Quia quotquot montem adire uolunt, industrios oportet fore homines & raros, qui post tergus ignauiam relinquant, uti montem hunc descendentes. Ecce montem attigimus Diuitiarum, ascendamus. Chry. Optime Deus, quam aspera uia haec est, & praerupta rupibus: Fortun. Nihil haec difficultatis habet, si compares ad eam quae futura. Chry. Difficiliorem adhuc profers, animum despondere me cogis. For. Non ita, iuuabo te quod potero. Chry. Porrige quaeso manum, ut saxum hoc superem. Eor. Euge uiriliter scande. Chry. Uideo mi Fortunate me futurum, qui socium expectare cogetur, quiescamus hic parumper, ut refocillemus animum. For. Recte, sedeamus hic. Chury. Mi Fortunate, si me contingat inferius manere, de quo non dubito, & ascendere te, iam indica hinc ubi te locorum expectabo. For. Uidesne pagum hunc a sinistris proximum? Chry. Uideo. Fort. In eo honum est hospitium unicum, si tu huc ascenderis, ego te, sin ego, tu me ibidem expectes. Ghr. Quanto tempore mansurus es donec ad me redeas? For. Ab aliquibus audiui, nouem ad minus integros menses ibidem esse manendum, & annum integrum his, qui perfectas & absolutas, id est inexhaustas habere diuitias cupiunt. Chry. Tam diu maneas, donec pro te meque satis adferas. Ego non recedam ab hospitio donec ueneris. For. Sursum aspice. Uidesne senem huc descendentem, nobis obuiam? Chry. Quam reuerendus uir hic est. For. Nonne uiri sapientissimi personam refert? Chry. Ita sane, surgamus, prope nos est. For. Salutemus ipsum. Chri, & For. Salue reuerende Pater Hermes. Uos quoque saluete filii. Quid hic quaeritis? Chry. & For. Ad te sursum ascendere cupimus. Her. Cuius gratia? Chry. Diuitiarum acquirendarum, & Salutis liquoris. Her. Nullis conceduntur, praeterquam illis qui montem hunc ascendere possunt. Experimini uos igitur, si uiceritis coronabimini. Chr. Fortunate iuua. Her. Non licet, uterque solua faciat oportet, & si alter alterum iuuare uelit, non potest, imo seipsum retardubit. Hoc in loco probantur, qui diuitiis digni sunt, in dignique reprobatur. Chry. Deficiiunt uires mihi, tu Fortunate uade si potes. Her. Animum resume fili, ne desponderis eum, sequere socium. Chry. Non possum o Pater. At precor saltem, ut indicare uelis causam eius, cur uni magis quam alteri negatur hic aditus. Her. Tui me miseret o fili, uerum quod alias iuuare non liceat, hac in re tibi satiisfaciam, eiusque negotii dum socius ascendit, narrabo totam historiam. Septem sunt: humanarum inclinationum Duces, totidemque sunt earum Comites: ut quisque Dux habeat quinque: utpote Saturnua, Iupiter, Mars, Sol, Uenus, Mercurius & Luna. Qui Ducem habent propitium, & non reluctantes Comites, illi huc ascendunt, & non alii. Chryso. Non sat intelligo Pater. Her. Didicisti unquam Astronomiam? Chry. Nunquam Pater. Her. Difficile poteris igitur intelligere. Uerum ut consolationi tibi sim, alia uia rem aperiam: uidelicet per naturalem & iudiiciatiam artem, qua quisque de seipso potest optimum facere iudicium, ac de quouis alio, sed non ita leuiter. Saturnus itaque Dux est omnium studiorum uniuersalis, & praesertim abditorum. iupiter quidem religionum, Mars bellorum & controuersiarum; Sol regnorum, dominiorumque, Uenus amorum, Mercurius negoriationum, & mecanicarum artium, & Luna constantiae. Qui Ducem habent Saturnum plimum, louemque secundum, Solem Comitem primum, secundum Lunam, tertium Mercurium, quartum Uenerem, & quintum Martem, ut socius tuus, facile huc ascendunt. Uerum quibus Dux Saturnus est, & Mercurius proximus: Comes primus Mars: secundus Uenus, tertius Iupiter, quartus Luna, quintua uero Sol, ut tibi, similibus, huc ad abditissima loca non facile patet aditus. Chrysophy. Abnegatus est illis prorsum accessus? Hermes. Ita natura, sed non artechryso. Reuela mihi precor hanc artem. Herm. Lubens faciam. Summo studio Mercurium tuum in Iouem conuertere coneris, Martem in Solem, & Uenerem in Lunam. Chryso. Qua ratione id facere potero? Her. Dic tu primo, quo te huc animo contuleris? Chryso. Ut ego ditarer. Her. In quem usum appetis diuitias? Chryso. Ut absque sollicitudine uiuere possim. Her. Audio, quum tibi soli bene foret, non curares de caeteris. Uides iam te fraternae charitatis, in pauperes exercendae penitus immemorem esse? Mercuriumque tuum auarum sequutum fuisse. Contra nitere nunc non tam diuitias, quam summam illam adipisci Medicinam, qua pauperes aegros a suis calamitatibus subleuare queas, & ita sordidum, auarumque Mercurium tuum, in candidissimum, splendidissimum & liberalem, pietatisque plenum & charitatis Iouem inuerteris. Mars tuus eo studium tuum atque Saturnum direxerat, ut in alios dominium appeteres, in te uero nullum. Contra iam auxilio Iouis nitere uanos, ambitiosos & super bos appetitus regere, froenareque tuos, ita Martem in alios imperiosum, in Solem tui dominantem, uitaeque malae tue reformatorem transmutabis. Uenus etiam tua suaserat, ut in adimpletionem appetituum carnis omnium diuitias has quaereres. Contra modo castitatis & honestatis constanter amorem prosequere: sic lasciuam tuam Uenerem in pudicissimam Lunam commutabis. Quum idipsum feceris, huc redi, & facilius tuo socio, qui paulo minus montis medietatem, ut uides iam superauit, ascendes. Chry. Libenter id facerem, at non possum, da queso medium quo fieri queat mecum id quod admomes. Her. Non est meum dare tibi, nec uelle tuum, sed miserentis Dei, qui preces exaudiet ubi fuderia, & ad ipsum contrito corde prorsum direxeris. Tamen, ut charitatis in fratrem ( quod iussit Altissimus ) ergo iuuem, explicabo latius quae tibi iam dixi. Mox atque senseris auari Mercurii loculos, Christi paupertatem recole. Contra uindictam & Martis nimiam Tyrannidem, oppone Christi patientiam, & contra Ueneris lasciuiam templi Dei munditiam. quod cor est hominum. Breuius contra haec omnia mortis memor & resurrectionis esto. Chry. Ista facere quandoque uolui, sed mox ab illis cogitationibus ad alias retrahebar. Her. Et tu contra ab istis ad illas redire debuisti, continuoque praelio sic uincere bono, hoc est oratione, malum. Arma potissima quibus in hoc bello preliandum, est oratio, qua robur & uires contra nostros inimicos acquirimus. Chry. At mi Pater quam diu mansurus est apud te socius meus? Her. Anno si uelit, aut nouem ad minimum mensibus. Chr. Da mihi librum o Pater ut interea studeam. Her. Alio studio iam non indiges, praeterquam eo quod audisti. Chr. Saltem expone latius ea quae de huiusmodi comitib. dicere non compleuisti. Her. Audi, repetam. Genus hominum uniuersum alicui studio peculiari potis simum est intentum, & quiuis uiuentium ratione quidem utentium. Hinc fit, quia Saturnus, qui generalis est, ut antea diximus, omnium studiorum Dux atque Pater, foetum primus regit in utero Matris, & interim eodem tempore comitatur Dux alter, loco tertio comes primus, quarto secundus, quinto tertius, sexto quartus, & septimo quintus. Uerbi gratia, si quis Ducem alterum, Iouem habeat, studiu eius ad pietatem, charitatem & sanctimoniam dirigetur, modo Comes inde primus fautor sit istius inclinationis: ut si Sol, ad regnum Dei: si Luna, constantissima professio futura est: Contra si Mercurius, mercenaria: si Mars, contentiosa, mouesque turbationes in Ecclesia: si Uenus, deliciis inquinata. Studium autem quod Marte Duce regitur, primo Comite Sole, belloregnum appetit: si Iupiter Ducem sequatur, ad pietatem: si Uenus, ad lasciuiam: si Mercurius, ad auaritiam, & bonorum ampliationem: si Luna, in conseruationem pacis. Studium Solis, primo Comite Ioue, Regnum appetit in gloriam Dei: si Marte, in saeuitia atque Tyrannidem: si Uenere, ad uoluptates: si Mercurio, ad opes accumulandas: & si Luna, in tranquillitate patriae. Ueneris autem studium, primo Comite loue, ad honestum dirigitur ma trimonium, in obseruationem sanctitatis: si Marte, ad uoluptates: si Mercurio, ad questum, uel ad lenocinium: & si Luna, in constantissimu foederis uinculum: si Sole, ad opes & diuitias. Studium tamen ipsius Mercurii primo Comite Ioue, Mercimonium honestum, aut artes licitas absque dolo cupit: si Marte, latrocinia depraedationesque: si Sole, dominium: si Uenere, stuprum: si Luna, probitatem. Studium uero Lunae primo Comite Ioue, conscientiae sanitatem optat: Marte eum, pertinaciam: cum Sole, Sapientiam: cum Uenere, castimoniam: cum Mercuriopartorum conseruationem: sic de caeteris erit Comitibus, ut secundis, tertiis, & c. iudicandum. Chry. At Pater, qui potest quis cognoscere Duces & Comites istos? Her. Unusquisque in seipso facile potest, at in alio non it facile. Ch. Precor ut id etiam reuelare digneris. Her. Audi fili, fumam ut intelligas melius a teipso hoc exemplum. Considera, quod fuit potissimum in hac uita studium tuum? Chr. Ut ego ditarer. Her. Iam habes iudicium inclinationis Saturni ad Mercurium. Latius, quod fuit aliud subsequens desiderium? Chr. Ut otiosus uiuere possem & liber. Her. Iam habes Martis inclinationem, qui metere cupit, quod non seruit, imperareque non obedire. Quod fuit aliud? Chr. Ut in deliciis uiuere possem. Her. Iam habes Ueneris inclinationem. At non propterea desperandum est, quia tibi restant adhuc alii tres optimi Planetae, quos in aliorum locum substituere potes. Chryso. Qui sunt ili? Her. Diciterum, cogitasti unquam aliquid boni post primas, quas antea recitasti cogitationes? Chry. Aliquando fratris calamitosi uel egeni me miseruit. Her. Iam habes Iouis inclinationem, quam in Mercurii locum substituere potes: quid aliud cogitasti boni? Chry. Me Deo diligentius, quam antea feceram, obedire debere. Hermes. Iam Solis inclinationem habes, in locum Martis tui substituendam. Quid amplius boni tibi uenit in mentem? Chry. Ut a uanitatibus abstinerem. Uer. Iam Lune habes inclinationem, quam pro Uenere commutare potes. Quod ubi feceris, huc redi, sic facile monte ascendes. Ut etiam de aliis hoc iudicium facere ualeas, ipsos ut ego te, interroga, & iuxta responsa iudica, Uale. Finis. Grandia sunt hominum subito labentia motu. Irruta Uirtutis, moenia sacra manent. Elenchus Capitulorum Hoc Opusculo contentorum. Admonendos esse Magnates a Dei Preconibus, ut Iuuentutem ad pietatem in suis ditionibus institui iubeant. Pagina 296 Aenigmata quaedam 200 Alteratio Scalae maioris operis 418 Amicitia mutuis nisi frequentationibus foueatior, sterilis erit, e contra foecundissima 274 Amor Philosophicus 227 Apologia contra Leonem Suauium. I.g. P. 202 Aqua uitae ad aurum poculentum 195 Arcanum Metaphysicum 43 Argentum uiuum exuberatum 408 Aurum potabile 194 Calcinatio metallica 364 Calcinatio Martis & Ueneris 373 Calcinatio Satorni & Iouis 369 Calcinatio Solis & Lunae 373 Calcinatio metallorum ad opus minus 388 Calcinatio Scalae minoris 406 Calcinatio Salis marini uel fossilis 366 Calcinatio Salis nitri 367 Calcinatio Uitrioli 365 Chaos Philosophicum 414. Coelum quibissuis rebus inesse 337 Coelum Scalae maioris 416 Cognitio Philosophica 120 Colloquium, in quo Sophista & Chymista patrem Hermetem consulunt 233 Colloquium, quo declaratur quinam ad hanc artem peruenire sont idones 427 Colores Metaphysici 419 Comparatio in feriorum ad superiora 13 Comparatio Magisterii Metaephysici, ad mundi creationnem 63 Compositio Elementorum Philosophica 65 Conclusio Metaphysici Magisterii 84 Conclusio per Interpretem 85 Congelatio Philosophica 53 Congelatio lapidum pretiosorum arte fabrefactorum 380 Coniugium Spiritale Philosophicum 422 Coniugium Philosophorum Chaos 386 Corpus minoris operis 404 Consilium a uetustissimis amicis esse quaerendum 266 Creatio inius per inum increatiam 17 Criminis maturi, messis est supplicium 353 Digestio maioris operis 419 Diligentia Uerbi Dei Ministrorum in promouendis bonis conaetibiis 300 Dispositio Magisterii Metaphysici, ad mundi creationis ordinem facta 20 Dissolutio metallica 388 Dissolutio minoris operis 406 Dissolutio maioris operis 418 Elementa Philosophica 417 Euacuatio Chymica 407 Expositio graduum Philosophicorum 170 Expositio quorundam arcanorum 196 Extractio Merciurii Philosophici ab aliis corporibus, quam a metallis 396 Fabricatio lapidis quem Elixir uocant. 398 Fabricatio pretiosorum lapidum 378 Fatum uult exequutionem 326 Fermentatio Philosophica 422 Foecunditas Magisterii Metaphysici 16 Foetus Metaphysici coniugii 36 Forma minoris operis 402 Forma maioris operis 415 Frequentia Philosophica 156 Fructus Medicinae Metaphysicae, quoad humana corpora 57 Genealogia Mineralis 247 Generatio Philosophica 419 Gradis Philosophiae speculatiuae 97 Inceratio Sulphioris cum oleo 394 Inceratio minoris operis 410 Informatio Sulphuris naturae 395 Instrumentum Physicum & Metaphysicum 49 Lapis Philosophorum 411 Lunaria Philosophica. 403 Magisterium naturae cum suis instrumentis & materia 22 Manifestatio materiae Metaphysici magisterii 68 Mater Metaphysicae prolis 33 Materia minoris operis 403 Medicina uniuersalis. 12 Materia maioris operis 414 Mendacium persuadendum pallio falsae Rhetorices indiget 315 Miraculum Philosophicum 169 Mixtio metallorum in opere minori 395 Modus compositionis Elementorum Philosophicus 67 Mixtio maioris operis 417 Motiua descriptionis Apologeticae contra Leonem Suauium, I. G. P. mordicus & perperam Authorem carpere praeter aequitatem non erubescentem 199 Multiplicatio, rectificatioque 389 Multiplicatio minoris operis 407 Mysterium totius mundi Physicum 42 Multiplicatio maioris operis 424 Nihil occultum quod suo tempore non reueletur 347 Nutrimentum Physicum & Metaphysicum prolis Metaphysicae 40. 42 Oleum operis maioris 410 Oleum Philosophorum 391 Oleum Solis 19 Operatio metaphysici Magisterii 46 Operatio maioris operis, 420 Opinio quorundam in opere minori 398 Optio filiorum de uita labore paranda. 258 Pater Metaphysicae prolis 30 Poenitentia, uitiorum ab Anatomia radicem accipit 338 Perfectum Ens 424 Periclitatio rerum adulterinarum ad omnem falsitaetem refugium habet 310 Potentia Philosophica 167 Praeparationes metallicae 362 Principia prima naturae tria 25 Probatio Magisterii Metaphysici 8 Proiectio Medicinae Metaphysicae 61 Purificatio secunda Metaphysicae materiae 47 Quanto magis tegitur uitium, nudius in lucem emergit 350 Qui foueam aliis parant, in eam plerunque decidunt 359 Quod per se Diabolus nequit, per alios exequitur 334 Quod a Ueritate sumit exordium, ad bonum finem per uentre necessum est 342 Reductio sublimati Salis in aquam 394 Sal Philosophorum 194 Sapientia puerorum coelitis data, superat omnem humanam Sapientiam 305 Satio Physica seminum coelestium 44 Satio Metaphysica 45 Separatio Metaphysica 420 Simplicitas hominum a Uulpibus facile decipitur 349 Similitudo inferiorum & superiorum 10 Similitodo Magisterii Metaphysici, mundique separationis physicae 14 Sol & Lunae quibusuis insunt naturaliter 35 Solicitudo parentum de filiis erudiendis 253 Solutio Philosophica 50 Spiritus Aquae uitae cum Chelidonia 195 Spiritus in opere minori 408 Studium Philosophicum 108 Sublimatio 374 Sublimatio metallorum calcinatorum 375 Sublimatio minoris operis 410 Sulphur naturae 390 Sulphur in opere minori 409 Tabula Hermetis 1 Tempus Metaphysicae prolis, ortus & nascentiae 425 Tinctura Solis, id est Auri 188 Tinctura Coralii 190 Tinctura Balsami 191 Tinctura Antimonii 192 Tinctura Salis Philosophorum 193 Tinctura minoris operis 409 Triplicitis materiae Metaphysicae 70 Transmutatio metallorum in pretiosos lapides artificiales 376 Ueritas Magisterii Metaphysici 6 Ueritas Magisterii Physici 3 Uires Metaphysicae prolis 55 Uirtus & potentia Solis Metaphysici 60 Uirtus Philosophiae speculatusae 162 Unio Ternarii Metaphysici 92 Uocatio priusquam aggredi quoduis officium est optime probanda 284 Utilitas Magisterii Metaphysici 56 Errata crassiora quae post impressionem reperta sunt, corrige Lector. Pagina 5. linea 26. lege, aurum. 38. 23. sesquipedalis. 51. 27. partim. 76. 21. propinquius. 108. 28. ait Hermes. 111. 24. est in id. 133.23. si, pro se. 139. 7. de fluuio fontis. 164. 8. post faciat, insere, Quapropter mirandum non est, homines fide miracula fecisse. 211. 29. tu tibi minime. 230. 22. destillatarum. 290. 7. eorum nomine. linea 8. ipsos. 194. i. ante Deum, Laetus. 322. 24. norunt. 328. 20. tegitis. 369. 16. falsos. 374. 6. strictum. 406. 24. uiscosa. 414. 9. Conditor. 415. 9. formasine. 423. 11. colorem. 429. 2. sub tecta. 432. 8. post noningentis insere, & nonaginta nouem.