Pretiosa Margarita Nquella De Thesauro, Ac Pretiosissimo Philosophorum Lapide. Artis huius diuinae Typus, & Methodus: Collectanea ex Arnaldo, Rhaymundo, Rhasi, Alberto, & Michaele Scoto; per lanum Lacinium Calabrum nunc primum, cum lucupletissimo indice, in lucem edita. Aldus cum priuilegio Pauli Iii. Pont. Max. & Senatus Ueneti ad annos decem. Pierius Roseus Candido Hoc opus humano tristem de corpore morbum Propellit, bilis quem male sana parit: Seruarique docet pulchro cum flore iuuentam; Et senii placidos usque uidere dies. Si quis iussa ferat diis adspirantibus; omnem, Quam simulabit, ouans pauperiem fugiet: Hic latitans miseris poterit succurrere egenis, Et supplex magno reddere uota Ioui. Idem. Pro lucro duri qui iam subiere laboris Omne genus, Calaber hosce ualere iubet. Auriferum cernis studium? mirabere. librum Hunc qui non habeat, nil habuisse putes. Hippolyti Fantotii Delphici Per Usini Hendecasyllabon. Ars diuina malis diu magistris Indignam male passa seruitutem Caecis delitui gemens tenebris. Ad claros studiis uiros, & usu Illustres redeo gradu citato Tandem suppetias petens, opemque. Cunctantur miseri. misertus unus Afflictae lacrymas, uicem dolensque; Et sordes, habitumque non herilem Ornatu decorat graui Lacinus. Monstrat, omnibus afferens micantem Lucem, quid ualeat meae potentis Naturae studium. meo Therapo Quale iudicium, eruditionem Donarim, poteris uidere lector. Huc spectans tot habet libris Rhamundus, Descriptum Methodo breui reponit. Magno mehercule dignus est honore, Quo doctore uirum per ora mittor. Ianus Lacinius Calaber Psyctori Salutem. Eum oppositorum lector optime ( philoso¬ pho teste ) eadem sit disciplina, & ipsa iuxta se posita magis elucescant. Ideo non tam laudabilem profecto, atque expetendam esse liberalitatis uirtutem, quam turpe, atque execrandum esse auaritiae crimen. quod hinc facile percipi potest. Nam quemadmodum eos, qui se non tam sibi, quam patriae et amicis omnibus in lucem editos esse existimant, quique etiam non modo curam omnem atque industriam, uerumetiam uniuersas facultates, ad publicam bonorum utilitatem conferunt, omni penitus laude dignissimos facile censemus. Ita ii qui propter insolentiam quandam, & immoderatam habendi cupiditatem totius interim iustitiae, atque humanitatis immemores, conditis thesauris, sibi tantum student, suasque res tantum agunt, tam sunt inhumani & immanes atque harpyis similes, ut infamiae notas subire & in omnium hominum sermonem, ac uituperationem uenire merito soleant. atque iidem, qui uel partis diuitiis, uel inuentis opibus ita submerguntur, ut non tantum iis quibus maxime prodesse debent, ea non communicent, uerum buffonibus quam simillimi, nec sibi ipsis satis unquam sunt commodo. Unde hoc execrabile uitium, quanto magis est contra naturam boni, generisque humani societatem, eo fortius liberalitatem esse optimam arbitramur. Quo fit ut cum ex Gallia Cisalpina Patauium redierim illa doctissimi uiri Boni Ferrariensis quaestio luculentissima, de alchimiae possibilitate atque ueritate mihi sese obtulerit. In qua adeo docte & exquisite, ita subtiliter, copiose & accurate disputatum est, ut nihil quod ad eam rem pertineat derelictum, nihil indiscussum, nihil non plene satis probatum offendas, quod tandem nulli, nulli ex omni numero fecere priores. Haec siquidem disceptatio, non solum illis, qui huiusmodi studii genere delectantur, erit ( iudicio meo ) non iniucunda, nec ingrata. Uerum etiam illis qui huic scientiae & arti continue aduersari solent, & auro gemmisque longe pretiosior existimabitur. Merito igitur in idem auaritiae crimen, ( quod a me longe semper abfuit ) incidissem, si aut diutius clarissimae huic rei tenebras obduci permitterem, aut nostri temporis philosophos, ( siqui sunt, qui perpauci tamen sunt ) tam excellentis ingenii indole, & doctrina, non sine magno illorum incommodo, ac denique disciplinarum omnium genere spoliatos atque orbatos, aequo animo ferrem. Itaque ne ab iis, qui huiusmodi doctrinae studium & opera dicarunt, illiberalis siue inhumanus iure haberi possim: sed potius quantum in me est non solum mihi, sed etiam aliis prodesse ualerem, collectanea quadam ex Raymundo Lullo, ex Arnaldo de uilla Noua, ex Michaele Scoto & Rhasi, Diuo Alberto & aliis huiusce classis & multarum lectionum uiris, una cum Bono Ferrariensi in publicum ire & ad communem utilitatem nunc in lucem mittendae curaui. In quibus quidem nihil quod non egregie eruditum, non excellens, non absolutum sit offendes. Etenim tanta est horum philosophorum ( praesertim & Boni Ferrariensis ) rerum cognitio. Tam incredibilis rerum copia ac diuina propemodum dicendi uis, ut Bonum ipsum omnibus aliis praeponendum & longe principem non dubitauerim. Nullum denique satis admiraturum putem, cum quis eum legerit senseritque aureum illud philosophiae flumen effundere. Nam is si occultos atque abditos philosophorum sensus conetur explicare: quis hoc homine subtilior? siue huius profundissimae disciplinae uelit rationes reddere, & illius ueritatem accuratissime demonstrare; quis illo doctior? quis clarior? quis denique praestantior erit? unde non sine rationis causa in frontispitio titulus sit affixus. Pretiosa Margarita nouella. Et uere nouas ac preciosas fere Margaritas, non obscuras, non ambagibus denigratas, ut aliorum fere omnium, huius tam eminentis scientiae & superexcellentis philosophiae partem, facile erit uidere monimenta scriptorum: qui adeo obscure & tetrice illam pinxerunt, ut nullus aliquando comprehensurus ea penitus uideretur. At non illos sequutus est Bonus noster sed ita docte, ornate, & splendide, in doctrina Peripatetica & Aueroica, necnon in terminis notissimis, non modo possibilitatem & ueritatem, sed eius necessitatem, studiosis omnibus, demonstratione propter quid & potissima demonstrauerit. Cuius ipse rationes & opera non sine magno labore in unum collegi, & quoad potui, elucidaui, purgaui, auxi. & in optatum candorem redegi. Optarem meam hanc diligentiam, seu potius curiositatem, non fore studiosis inanem, aut doctis ingratam. Sed qua pietate fortuna quadam, seu fato quodam impellente erga studiosos omnes sumus, eadem nunc & charitate tenebris eruta opera, quae diu lucem optarent, laeto uultu suscipe, hylarem piumque restitutorem complectere sinuque tuo foue. Cui pro tanto munere immortales agere gratias ne desinas. Tibi igitur persuasum uelim, ut die noctuque in ipsius lectione uerseris. Quod si opus gratum fore cognouero, cumprimum aliquid ocii nactus fuero Methodum in omnes libros diui Rhaymundi Lulli expecta, Uale. Bonus & Lacinius. Bonus. Consueuerunt omnes mi Laci¬ ni qui in uariis literarum studiis praeclarum aliquid & memoratu dignum ediderunt uel editum instaurarunt, purgarunt uel auxerunt, illud ad communem studiosorum utilitatem in lucem dare, ut id posteris optime humanis actum sit usibus. Cum tu igitur labores meos una cum bonis auctoribus collegeris, locupletauerique: ne permittas oro ut sic perpetuo sub puluere delitescam, sed da operam ut meis & amicorum omnium uictus precibus in publicum und cum Arnaldo, Rhaymundo, atque aliis exeam. Ut doctis omnibus nunc pateat quanta lux omnibus alchimiae auctoribus sit addita, quantusque splendor illis accesserit. Lacinius. Quanquam multae fuerint auctoritatis antiqui, multaeque doctrinae, fateor tame nihil esse tam ornatum quod expoliri non possit & nihil tam plenum quod incrementum recipere non ualeat: sed quia ab eruditissimis hominibus nobis praemonstratum atque seruatum est, Argumentum quodlibet recte dicari Pontificibus aut principibus, uel illi potissimum offerre, a cuius benignitate laborum suorum cumulatissimam mercedem uel degendae uitae leuamen aliquod sperant. Delige quem uis cui te in munus offeram, uel sub cuius nomine tutum hoc opus exire ualeat. Bonus. Solent non nulli quod tu narras seruare, existimantes eorum opera summo haberi in precio si Pontificibus aut Regibus fuerint dicata: aliqui uero metuentes erga nuper suos natos libros quorundam insolentium morositatem, qui priusquam degustent reiiciunt et aspernantur, praefigunt hi in frontispicio sui uoluminis summorum principum elati supercilii titulum, sperantes ab illis hoc istud saltem impetrare ne male conciliati hi damnent, ne fastidiant, ne conspuant, ne denique aspernantur antequam legerint: qui plane mihi non tam largiri uidentur quam sperata cumipsis quadam magna commutatione astute, calideque mercari, praesertim cum nec ipsos lateat eos quibus dicauerint nusquam uisuros aut lecturos. Nulla igitur ex parte haec tam uulgata consuetudo mihi aliquando persuadere potuit, ut me principibus, aut Pontificibus quauis ex causa nuncupares. Lacinius. Existimo, quod sine tali praesidio, insolentiam inuidorum, auarorum blasphemias, sciolorum risus, mercatorum calumnias, & denique illorum omnium maledicentiam, qui sibi ipsis tantum sapiunt, ut cunctis, quae ipsi non probauerint nasum & os cotorqueant, uitare minime poteris. Et sic maleuolorum omnium aculeos perhorrescens cymeriis subumbris perpetuo delitesces. Bonus. Hoc quaeso tu ne cures, latrant enim canes pro natura & consuetudine sua, & tunc latrare desinent cum desinent uiuere. Quid quaeso latratus istorum cuiquam obesse poterit? nonne uulgatissimum semper fuit improbos homines uiris probis uel propter inuidiam uel propter dissimilitudinem solere latrare e Et tamen ille probus semper habitus est, quem peruersi maxime improbauerint. Ego certe ab iniquis quibus uis uerbis mallem quam reipsa uituperari. Non igitur est curam dum quid nobis homunculi sed quid uici probi, neque tantum quid uiri, sed quid ueritas ipsa loquatur. La. Si te alicui magno principi dicauero cessabunt forte obloqui ac latrare. Bo. Frustra siquidem laboras, sicredis quauis autoritate perditos istos loquaces emendare, qui si Deo, uenenoso suo ore non parcunt, quo nam pacto nobis parcent? Noli quaeso tu ad tam leuissimam uulgaris susurri auram, d bono tuo proposito de sistere. Lad. Quis scit si recipiemus ab illis nostrorum laborem mercedem, & erunt nobis degendae uitae leuame? Bo. Ita pensitauit Aurelius Augurellus cum suam chrysopeiam Leoni decimo pontifici maximo dicauit ab eo ( munifico quidem ac liberali ) aliquod ingens munus expectans. at is Augurello ex uiridi serico marsupium deno dedit: qui color spem uulgo futuram indicat. Lacinius. Perbelle, sciteque fecit pontifex, Nam si philosophorum lapidem fecerat Augurellus, alienis non Indigebat opibus, quando ipse omnium esset ditissimus. sed mi Bone, qui diues est, amicis etiam indigeat oportet, Igitur mihi obtemperes uelim, ut illis saltem quorum beneficiis adstringor, tali munere impertiam. sunt etenim multi quibus non modo mea omnia, uerum memetipsum debere cognosco, quo excellentissimo munere ipsis longe carissimus ero. Bonus. Falleris me hercle, nam si tu, quempiam in hoc negotio publice uocare praesumpseris, eundem tibi ex amico inimicum comparabis. Nunc ne nosti eos omnes, qui hodie huiusmodi artem exercent cauere ne aliquo modo innotescant? Laci. Heu. prophanam igitur facis artem? Bonus. Idiotae isti cum sint, idiotarum habent opinionem, sed ars ipsa sancta est, & quam non nisi puros ac sanctos homines habere licet. nam ut diui Thomae utar sententia, Ars ista uel reperit hominem sanctum, aut reddet eius inuentio sanctum. Laci. Non sic aiunt moderni nostri, sed dicunt non tantum religiosos omnes: uerum nec uiros probos illa decere. Bonus. Et tu quo que horum uulgarium sequeris uocem atque opinionem? Laci. Uulgarium? optarem siquidem, sed ut uideo, communis & fere omnium est sententia. Bonus. Insanis me hercle, & mihi haec tua contentio bilem excitat ( nisi de sophistis fiat ser mo apud eos ) qui quidem non alchimici philosophi censendi sunt, sed fures atque latrones: qua propter uulgus iners atque ignarus alchumistae nomen, perditis istis simul atque philosophis confundit, qui sicut distat lux a tenebris, ueru a falso, Deus ipse a mammona, bonum a malo, sic isti inter se minime cohaerent et ueluti cacodaemon spiritus angeli nomen adhuc ruinens, nihil cum beatis illis spiritibus, commune possidet in re, nisi forte nomen, sic itidem isti empyrici sophistae, falso sibi nomen usurpant, qui quidem suis latrociniis artem hanc sanctissimam fecere fabulam uulgl. Nam uera et nunquam satis laudata, alchumisticae transmutationis operatio maleficis istis nullo pacto conuenire potest. sed iis tantum, qui semper uiri probi ac deo dicati habiti sunt. Nonne antiquo illo seculo sanctus fuit Hermes ille ter maximus ( ut fertur ) artis huius inuentor? sed praetereo antiquos omnes, quia uix sufficeret dies si omnes memorare uelim, sed hos tantum recentiores theologos in medium adducam. Ioannem scilicet Damascenum in primis uirum religiosum ac sanctum, necnon & theologum in signem, Albertum cognomento magnum, Diuum Thomam, qui quantum doctrina & sanctitate claruerunt, ostensione non indigent. uide adhuc & Rogerium Bacconitanum, Haymonem, Raymundum Gottifredum theologos excellentissimos. Ioannem Ticinensem episcopum Reuerendissimum, Garsiam Cardinalem & alios quos Uincentius historicus inter alchimiae autores enumerat: Fratrem Helyam, fratrem Guilielmum, Riccardum, Petrum de Iliaco, Morienum & quamplures alios claustrales atque theologos egregios, quos ne tibi sim taedio silentio inuoluam, horum etenim opera & labores in hac arte latissime patent. Quid de Uincentio historico, uiro religioso & undique doctissimo referam? qui non dubitauit in suo speculo naturali, inter autores huius artis Diuum etiam Ioannem euangelistam annumerare, ea de causa fortassis. quod scientia haec ponitur esse diuina, & Diuus ipse apostolus coram Cratone philosopho duobus illis adolescentibus ( qui cuncta pro Christi amore pauperibus erogauerant ) gementibus atque suspirantibus, quod se in uili pallio cernerent egentes, & scruos suos uiderent potentissimos atque fulgentes. cum optarent erogatas diuitias recuperare, iussit apostolus rectas uirgulas in singulis fascibus & minutos lapides ex littore maris sibi afferri & inuocata Trinitate illas in purissimum aurum, hos uero in preciosas gemmas conuertit. Sed id ( iudicio meo ) nullo pacto arti huic quanquam diuinae, sed solum diuino tribuitur miraculo. Eo quod materiam sumpsit apostolus nimium disparem arti: & licet propriam sumpsisset materiam, una tamen actio ( ut dicetur infra ) non facit autorem. Quid de Rhaymundo Lullo cuius uita atque in genium omnibus est admiratio? quippe qui contra Arnaldum de Uilla noua, artis huius impossibilitatem ualidissimis rationibus demonstrare conatus est: at posteaquam non rationibus sed experientia, artis ueritatem ostendit Arnaldus, cepit illam postea toto suo conatu rimare, qua non modico cum labore inuenta, optans incredulis eius ueritatem aperire, quingentis fere uoluminibus illam demonstrauit: quibus adiccit illud nouissimum & omni admiratione dignum, de lapidibus preciosis, quos uidelicet ex iisdem metallorum principiis, componere iussit, quo opere ipsa etiam stupet natura. Nec hoc ipse contentus ut metalla cuncta in aurum mutaret, sed ipsum etiam aurum contra naturae ordinem fecit in plumbi substantiam atque naturam retrocedere. Audi quaeso aliud quod uix humano percipitur intellectu, ut in eodem metalli frusto atque uirgula una seorsum conficeret aurum, argentum, aes, plumbum, ferrum atque stannum. sunt ne ista uilia? sunt ne risu digna? Laci. Nullus profecto nisi male sanus & elleboro indigens tuam hanc inficiet sententiam. Bonus. Caue igitur ne tu in uulgarem hanc atque temerariam uenias opinionem. Lacinius. Quam? Bonus. Quod non deceat scilicet religiosos scientiam hanc diuinam scire, nec similiter illam exercere: si decuit Paulum funes texere, & Lucam pingere, Petrum & loannem piscari. itaque & omnes Apostoli coelestium rerum meditatione fatigati, cum ab euangelii praedicatione cessassent, manibus semper aliquid sunt operati. Et nunc non decebit religiosos concessum sibi otium uertere in negotium? Nonne religiosius est aliquid agere quam nihil agere? Laci. Quid ad haec referam non uideo, nam eos in testes adducis quibus refragari non licet, & eos quoque, qui non tantum doctrina atque sapientia orbem illustrarunt, uerumetiam omnis iustitiae, fidel, innocentiae, religionis & sanctitatis speculum fuerunt: qui etiam sicut stellae coelum, sic isti omnes mundum illustrarunt. Bonus. Quid igitur tantum times quidque differs opus tam praeclarum sine nuncupatione aliqua in lucem dare? Lacinius. Timeo ne per me ista uulgo apertiora fiant. quandoquidem ab antiquis omnibus nobis praeceptum est, ne sanctum hoc negotium detur impiis atque prophanis. Bonus. Recte hoc praeceptum est antiquis nolentibus impios locupletari, ne a uiis iustitiae & a recto fine auerterentur; ne igitur improbi diuitiis affluentes multorum essent causa malorum, hoc archanum illis caelatum esse uoluerunt. Nunc autem quando per Dei uerbum altera nobis data est lex, ad bene beateque uiuendum diuitiae obesse minime possunt, modo illis affluentibus ( ut recte ait sapiens ) cor non apponatur. habent namque christiani omnes quacumque ex licita atque honesta causa aurum, non ut seruent illud, sed ut habeant unde egenis omnibus succurrere possint. Laci. Cur igitur nostri antiquorum uestigia sequentes id idem nobis praecipiunt, affirmantes ex eius publicatione, mundi ruinam fore uenturam? Memini etiam me legisse apud Ioannem de rupe sissa uirum theologum, talia praecipientem: Cauete ( inquit ) omnes in quorum manibus haec nostra peruenerint, ne illa quaeso, ad manus perueniant infidelium, quia fides rueret lesu Christi. Bonus. Ah, ah, ah. Liceat quaeso nunc contra hos insensatos sic exclamare: O, Iane a tergo quem nulla ciconia pinsit, oh dementes miseri, Indiget ne lesu cristi dei fides, auro & gemmis? Indiget armis? quando per tela per ignes, toto aduserante mundo, erecta est eoque magis incrementum recipit, quo magis impugnatur. sed hos quaeso mittamus homines ( ut pro nunc ita loqui liceat ) testiculatos magis quam cordatos. Nonne palam est eos contra domini praeceptum agere, qui docuit, quod gratis accepimus gratis etiam dare? Dicant isti obsecro, quid utilitatis afferat hominum generi abscondita sapientia? Quid gemmae reconditae? Quid in uisus defossusque thesaurus? Et quid tandem lucernae esset usus? quod commodum? quae utilitas? si sub modio et non super candelabrum collocetur: quem admodum a Christo seruatore proditum. est sed ii credo ex in nata auaricia, non ex christiana pietate talentum domini suffodiunt, cum id quod aiunt, ignauia potius quam pietas esse uideatur. Laci. Noui ipse quamplures, qui tantopere timent ne sui libri pateant & ita caute eos seruant, ut nec ipsi quidem eos legant, cum sint ignari, nec alios legere, aut uidere permittant, cum sint inuidi atque maligni, arbitrantes in illorum aperitione seu ostensione, statim ex eis lapidem in publicum exire, & per uicos emnes atque plateas spaciari, salta reque. Sunt etiam ii admodum auari, ut nec obolum quidem huic negotio aliquando exposuerint, & arbitrantur uellentque lapidem illum philosophorum sibi tantum e caelo plui atque donari. optant quoque scarabei isti uolare cum aquila et dici ac uocari philosophi. Pro talibus igitur orandum existimo, ut de mentibus eorum dementiae & ex cordibus auaritiae nebulae expellantur. Bonus. Utinam diuinae bonitatis radius illorum mentibus illucesceret, sed in eis uulnus insanabile conspicio, ut curare tam ueterem morbum, difficillimum sit & forsitan impossibile. O, si isti animaduerterent Dei prouidentia, omnia ( praesertim opus istud sanctissimum ) regi gubernarique, non ita desiperent. Nonne uident miseri, eos omnes, qui & librorum copiam, pecuniam, doctrinam, famulatum & operatores habent, operantur laboranique in his semper, & tamen proposito uacuos esse uidemus. Ne mireris amice, nam ad Deum ipsum sine deo mortalis homo accedere non potest: sicuti nec lumen sine luce oculus ipse uidere nequit, Ita sine ipso largitore Deo, ad hoc tam grande atque ineffabile donum suum quiuis peruenire minime ualet. La. Quid quaeso nunc harpyae istae ad haec respondere poterunt? Bonus. Delirant miseri & ueluti sensu atque intellectu carentes, non uident quanta nobis omnibus ad hunc beatum & tandiu optatum lapidem opponitur difficultas, adeo ut grande illum Sisiphi saxum, per montis ardua sursum uoluere uideamur; & quando magis tam excelsi operis finem uidere credimus, tunc magis in ignorantiae abissum labimur, quia pauci sunt quos aequus amat Iuppiter, aut talis uehit ad aethera uirtus. Cum tamen haec ipsa aderit, tunc nobis ipsis atque amicis omnibus percari erimus, quibus iam derisui & ioco habebamur. Lacimus. O facinus, quid audio, ut scientia haec tam supernaturalis & ars tam rara hodie apud multos illusio & deceptio uideatur? Bo. Nec mirum, quoniam euenit, ut hoc deplorato seculo omnis generis homines & quidem ignauissimi, audeant artis & scientiae huius foelicissimae & altissimae philosophiae latentes causas perquirere, arbitrantes lapidem illum beatissimum e chartaceis, ambagibus ac deceptionibus idiotarum quorundam extorquere atque furari. ii siquidem sunt fabri, lanarii, lignarii & id genus hominum μελαγχο¬ λοῦντων cupientium sine labore ditari. Laci. Non ne illam quaerunt similiter & docti, nobiles, principes ac denique reges? Bo. Quid tum? Noui ipse quamplures, sed non ut par est eos scientiae huius praestantissimae, sed tantum auri cupidos uidi, ita ut iures duros esse silices ex quibus aurum ipsum excauatur, sed duriorem illorum dices auri famem. & licet eos omnes cunctis in rebus nasutissimos iudices, hac tamen in re nihil dices habere nasi, cum eos quandoque uideas stolidissimas chimeras credere ambiguaque ac falsa, inania atque puerilia, pro ingenti nescio quo semper amplecti & nunc huic peregrino, nunc uero illi, aures arrigunt, qui ampullosa & uana pollicitantes, quotidie in arsenicis, sulphuribus, menstruis & his similibus promptissimi auidissimique inscite atque inepte operantur, qui tandem hoc fine clauduntur, ut tempus ipsi conterant, aliosque conterere faciant, & sic pro lapide acquirendo pecuniam dilapidant, ac demum cum proposito frustratos se esse conspiciant, conantur quaesitae longius herbae, in ualido fugiens argentum sistere succo. La. O tardas adeo mentes assuetaque falli artificum uarioque rerum per inania ductu pectora, quidnam conueniunt ista metallis? Sed heu quantum a proposito longe uagamur. Bo. Minime, nam omnia quae dicta sunt ad rem pertinent, ecce iam tua ope in lucem exeo, non Principum aut Regum dignitate protectus, sed ipsa tantum uirtute comite, antiquorum aegyptiorum morem partim imitatus, qui cuncta Mercurio dicabant, tanquam uirtutis ingeniique ipsius autori ac largitori: partim uero soli tanquam rerum omnium ac generationis patri. Soli igitur et mercurio dicatum esse uolo ex quorum fonte cuncta huic operi necessaria proficiscuntur. Nec non illis omnibus, qui uirtutem, & quaecunque recta sunt, colunt; eos autem omnes qui tantum salis habent, ut quaecunque ipsi non probauerint, negligant atque dannent. Inspiciant quaeso ipsi opus diligenter, illis opus non autor ipse loquatur. Nam cum autor in sui ipsius commendatio nem loquitur, male quidem agit, beneuero cum opus ipsum loquitur. uanus iudicio meo censendus est opifex, qui ab aliis magis quam ab ipso opere laudem expectat atque honorem. Metallorum in melius mutationum Typus, Methodusque, per Ianum Lacinium Therapum Calabrum nunc tibi lector in lucem dantur. Artis generandi. M. uel. Q. Non¬ nulla sunt principia quaedam quae sola cogitatione atque intellectu comprehenduntur, ut Chaos, Alteratio, Potentia, Operatio, Generatio, & Digestio. Quaedam sensibilia tantum, ut uinum uel materia prima, Corpus siue forma, Elementa, Perfectum ens, uenenum informans, colores, fermentatio, separatio, Quaedam tum intellectui tum sensui patentia ut coelum. A. Ex Chao primum tanquam. E. tenebris exit idoneus artifex, seque inter hanc rudem, confusamque & indigestam elementorum molem, & principia reliqua ad. M. uel Q. Incedentem cognoscit, quo ad per. B. C. D. perquae. natura ipsa subsequentia primordia illuc perueniat. B. Materiam accipimus, tum eam, ex qua agente extrinsecus artifice oritur. D. Tum Metalla imperfectiora sub M. uel Q Immutanda item. C. &. D. qua patiuntur. C. Forma uero est, ut artifex principiis his administrans, Et eadem considerate mouens. Est etiam id, quod ipsi. M. uel Q. praestat, quo ipsa sint & existant, quodue et quodcumque ex. T. S. U. Z. libuerit in. X. uel. Y. immutet. D. Coelum est uis foeminea, a qua maris progenitura recepta nutritur & crescit, quousque in. M. uel Q. omnino mutetur. E. Elementa proficiscuntur de. B. in. D. & per. C. F. G. H. I. permiscentur uicissim. F. Alterant. C. in. D. &.d. in. C. primum, deinde paulatim inuicem conuersa in. M. uel Q. feruntur. Est et. F. potentia qua ipsius. D. est actus in quo et de quo: & quicum, & per quem, uniones ipsi ab arte sunt & generantur. G. Miscentur. C. cum. D. tantum quare illud Propertianum masculus & tota foemina coniugium. H. Dissolutionem appellamus, cum iam in utrisque &.c. &.d. tanquam in hermafrodito concepium est. M. &.d. sed I. Generationem dicimus partim, qua ex. &.d. fit. M. partim enim qua. Q ex. C. ita ut haec ipsa in uasculo constituta a natura magis quam ab arte administrante proueniet. K. Colorum primus niger, qui ut primo, ita difficilius caeteris apparet ostenditque concubuisse. D. cum. C. et conncepisse. Et proculdubio optatum. M. uel. Q. oriturum? Candidus alter, quo. C. ad. M. & inde ad. Q. sensim progreditur. Tertius croceus, per quem apparet iam in unum cuncta constatui cepisse, quod semen in omne. D. per minima quaeque diffusum est. Quartus rubet, qui. M. uel. Q. iam ortos manifestissime demonstrat. trinsecus mouente & opitulante, consequitur, ut ex. C. L. Digestio est qua, quod conceptum est, igne ex&.d. M. uel ex. M. &.d. Q. perficiatur. O. Separatio est in his, quae elementa appellantur, quae de. B. & item. D. orta, ab eisdem quoque separantur. P. Operationem intelligimus uel ea qui a. B. & reliquis principiis in. M. uel. Q. generandum protenditur, uel quae ab. M. &.q. in deputanda immutandaque metalla, ac etiam continuo informanda prouenit. M. Perfectum ens inter principia ideo commemoramus, quod tam & si id ipsum est quo ex. C.d. per. E. F. G. H. I. K. L. O. P. tendimus, formae tamen & efficientis causae rationem habet, cum ea quae diminuta sunt ad aequa reducit & perfcit. N. Fermentatio est in. Q. ex. M. admirandus transitus, qua in re diuinus pene artifex necessaria fore. G. H. F. L. I. D. arbitratus cum. D. C. &.m. in. G. constituerit, continenter eadem lentissimo fouebit igne quo ad per. H. F. L. I. in. K. peruenient, nullaque in re opera minore, sed eisdem fere gradibus insistens conabitur, ut multo maiore & uirtute & quantitate quam. M. sit ipsum perfectissimum. Q. uenenum oriatur. Quamobrem cum semel id diuinitus nobis concessum fuerit ( nam aliunde speret nemo ) perpetuo hoc augeri poterit, non tantum magnitudine sed in uires quoque excrescent infinitas. Nec opus erit. M. iterum diuturnis laboribus repetere, quod ut in humanis maximum quid uideri potest, ita ex his etiam qui. M. composuerint, assequuti sunt pauci. Q. Est itaque uenenum informans, ex omni parte perfectum, hoc est aequis elementis undique compositum. Qua propter ( ut dictum est ) multo perfectius est quam. M. & in uirtute excellens magis. nam praeterquam quod bifariam inficit & informat immutatque sui ipsius spedem primam, deinde in. X. uel. Y. pene infinitum. Est etiam aegritudinum hominum humanorum tum animi tum corporis efficax medicina, quippe qui perturbationes omnes expellat. bonosque uiros, hoc est, non alieni inuidos efficiat similiter & conseruet. Corporeos autem humores si qua excesserint adaequet & constituat. Imbecillemque senectutem ualentem inducat & confirmet. F A C mixtionem cum una parte. X. & duodecim partibus aquae nostrae et tere subtiliter, deinde ponas in uno urinali non nimis alto, & superpone alembich sicut decet, & perluta bene totum urinale & alembich cu omnibus iuncturis usque ad nasum alembich, & permitte bene siccare, tunc pone super furnello, non cum cineribus sed super ferrum. itaque totum urinale intret usque ad alembich, & claude eum luto circum circa inter furnellum & urinale. Tunc incende ignem scilicet qualem tu scis, & ueniet per alembich oleum simul cum aqua, & stabit supra aquam in colore citrino. Et sic continua ignem donec tota aqua distillauerit, tunc permitte infrigidari, & extrahe recipientem & separa oleum ab aqua, & aperi urinale: & inuenies corpus aliquantulum durum, totum tamen frangibile & conteribile. Et si uis reitera distillationem, & fac per omnia ut supra dictum est, fundendo super corpus eandem aquam, uel aliam, & distilla, & non exibit tantum quantum prima uice, & tertia uice quasi nihil, & corpus remanebit in puluere non bene nigro, quod calcinabis hoc modo. Si corpus erit una uncia, superfunde undas tres Mercurii & tere simul, & fiet amalgama, sicut butyrum. Tunc pone in scutella uitrea, & perluta eam a parte exteriori, & ponas super tripode super leuem ignem trium uel quatuor carbonum, & semper misce cum baculo ligneo, & caue te, & liga os & nares, quia fumus eius destrueret dentes. Et sic perseuera miscendo donec totus Merc. exiuerit, & remanebit corpus subtilius & magis nigrum, & hoc reitera ter & erit corpus discontinuatum & ualde nigrum. Tunc recipe illud & pone in butiuncula, & superfunde tantum de oleo supradicto quod madefiat & claude uas, & da ignem luminis per tres dies & siccabitur, & terra incipiet aliquantulum albescere: Tunc superfunde aliud oleum ( ut prius ) & iterum cum eodem igne siccabitur & erit albior, & sic tertio. Quarto autem erit in tanta albedine, quod uidetur, uelle uisum auferre, lucens sicut perlae orientales perfectissimae. Deinde procede cum aere nostro, sale & gummi quae fient unum. Ignis tamen temperatus non nocet, sed melius in fimo. Uerum cum operae precium sit, quibus artibus non tantum cognitio sed aliud quoddam quo intelligatur propositum in conficiendo opere, rationem quandam quam practicen appellant prosequi tentemus: hanc et partem, ut subiectum tantum materiae patitur, aperire. Simplici itaque. C. qua druplicem. D. per. G. primum misceto & in uitreo uasculo, ad id quam optime conflato componito, lentissimo dehinc oblitum glutine, os illi claudito, idque tenuissimo igni super imponito & continuae excoquito donec. C. per. H. in. F. & item ad. I. peruenerit. Et signo tibi niger fuerit color, quem tamen non attramenta, sed potius punica mala praematura imitantem uidebis. quod cum intueberis scito. C.d. per. H. F. I. &.p. expatiari, interque. C. &.d. indissolubile foedus conflatum inuicemque eosaem in seipsos conuersos, calore uero eodem extrinsecus continuante. C.d. in. L. &.i. ingressi ad M. usque per. K. contendent. Quandoquidem color ille niger ( nescio quo pacto ) paulatim uertitur in candorem, De hinc in. K. croceum. postremo in pretiosissimum ruborem: quo habito ab. H. hoc est a nigricante colore, adhunc usque terminum dies omnes dinumerato, eorumque summam dupplato: tantundemque etiam. M. ipsum iam ortum uiuatiore igne suauiter foueto: quem recluso post hoc uase reuerenter accipito, & a sordibus siquae fuerint mundato, ac cum eundem iterum paulo uehementiore in igne totos sex dies habueris, diligentissime tibi & amicis in usum seruato, bis mille etenim partes in propriam uirtutem naturamque mutabit. Cum uero ex. M. faciendum. Q. curabis unciis tribus. D. & uni. C. dragmam. M. adiungito, totumque in igne temperatissimo dies triginta excoquito, & per. K. transito, donec perfectum. Q. uideris rotundum & rubentem. Uel si ad lunam fuerit: Metallico candore infecto. Differunt namque lta. K. ut. M. rubens & candidus, & uterque. Q. inuicem distant. Albicantis etenim. M. primus, uiridis rubore inspersus extabit. Secundus croceus nonnihil etiam splendide rubens. Tertius niueus & metallicus candor, qui ter mille parus. S. et. T. Z. uero ad quinque millia in suam ipsius speciem & uirtutem mutabit. gignetque ( si tibi id uidebitur ) ex se quoque ualentissimum. Q. Quibus adeptis & perfectis artificum omnium te maximum putato, Deoque maximo & optimo gratias ubique & semper habeto. En tibi munusculum praestantissime lector, quod quam non falsum dictum sit futura etas uiderit. S Plumbum. T Stannum. V Ferrum. X Aurum. Y Argentum. Z Aes. Pinximus compositionem arborum nemoris insimul, modo dicamus naturam earum unam post aliam secundum posse nostrum, & primo incipiemus ab arbore cuius frons dictae basis arboris tantummodo super corticem circunsonabat, & hoc de purgando ut hic. Image 2 Calidum siccum rubeum sicut aes igneum. Factum humidum siccum nigrum sicut plumbum. Zallo Calidum humidum croceum. Frigidum humidum sicut argentum uiuum. Haec est arbor cui corrosis frondibus basis arboris inrabat semper etc. Image 3 Factum siccum album sicut plumbum. Factum humidum nigrum sicut argentum. Calidum siccum sicut aes igneum. Calidum humidum croceum sicut aurum sanguineum. Haec arbor est cui corrosis frondibus basis arboris intrabat super lignum. Image 4 Calidum siccum rubeum. Factum siccum nigrum sicut plumbum. Caldidum humidum croceum sicut aurum sanguineum. Factum humidum album sicut stannum uel argentum uiuum. Haec est arbor prima dextrae partis cuius cortex est corrosa & magnum quid de ligno & extremitas frondis basis arboris intrabat per medium eius paruum quid eminebat ad aliam partem. Image5 Factum humidum sicut argentum. Factum siccum nigrum sicut argentum terreum. Calidum & humidum croceum sicut aurum igneum. Calidum & siccum rubeum sicut aes igneum. Haec arbor secunda cuius cortex est corrosa & magnum quid de ligno & extremitas frondis basim arboris intrabat per medium eius & paruum quid emittebat ad aliam partem. Image6 Factum siccum nigrum sicut plumbum. Factum humidum album sicut argentum uiuum. Siccum rubeum sicut aes igneum. Calidum humidum croceum sicut aurum sanguineum. Haec est arbor tertia, cuius cortex est corrosa & magnum quid deligno & extremitas frondis basis arboris intrabat per medium eius, & paruum quid eminebat ad altam partem. Image7 Calidum humidum croceum sanguineum. Zallo Calidum siccum rubeum sicut aes igneum. Factum humidum album sicut stannum. Factum siccum nigrum sicut plumbum. Image 8 Calidus Siccus Ignis Contraria Sicca Calidus Terra Aer Contraria Frigida Humidus Frigida Humida Tria in opere seruanda sunt, primo materiam praepara, secundo opus continua, ne discontinuatione dissipetur, tertio sis patiens intima naturae passim uestigia seruans. Praepara primo aquam uitae summae purificatam, & eam serua. Non tamen credas, ut liquor iste, quo cuncta madent, sit Bacchi candens ac limpidus humor. Nam te dum uariis immensa per auia rebus, detines intentum, felices praeteris undas. Palatium ingrediens in quo quindecim sunt mansiones ubi Rex diademate coronatus in excelsa sede sceptrum totius orbis in manu tenens erit: coram cuius maiestate filius cum quinque famulis uariis indutis uestibus, flexis genibus regem deprecantur ut tam filio quam seruis regnum impertiri dignaretur, quorum precibus nil Rex ipse respondit. Image 9 At filius indignatus seruorum suasione, patrem in sua sede interemit. Fiat igitur amalgama cum aqua bene pur¬ gata etc. Colligit in tertio loco filius sua ueste patris sanguinem, quod est secundum opus & in Methodo iam decla¬ ratum. Image 10 Image 11 Efficitur fouea in quarta mansione, quae fornax est: cuius altitudo sit duorum palmorum, latitudo autem sit digitorum quatuor. In mansione quinta filius male cogitans credit patrem in foueam deiectum relinquere, sed ambo in foueam cecidere per artem. Image 12 Image 13 Sexta uero mansio, est in qua curat adhue filius exire: sed unus uenit, qui ab illis ortus est in operatione secunda, & filium non exire permittit. Cum autem pater & flius sunt in fouea, quae septima dicitur mansio, illis sequitur putrefactio in cineribus seu balneo perquam calido. Image 14 Image 15 Octauo enim loco inspicitur id, quod in putrefactione euenit infrigidato uase etc. Sequitur nona mansio in qua ossa e monumento emittuntur. quo fit, cum totum corpus fuerit solutum: quod uero non fuerit solutum iterato opere soluatur ut prius donec tutum soluatur, solutumque caute reserua Image 16 Image 17 In mansione decima ossa diuiduntur in nouem partes, quo fit cum materia soluta per nouem dies super lentu ignem coquitur quousque nigredo superueniat, qua remota in alio uasculo in loco calido serua & iterum per nouem dies aquam excoquito, & corruptum nigrum collige cum alioque repone, & sic prosequi necesse est quousque aqua sit clara atque munda: corruptio autem siue nigredo ponatur in uasculo uitreo & superponatur de aqua uitae sua, ut supernatet per medium digitum & leui igne coquatur ad nouem dies singulo quoque die aquam innouando si opus fuerit & sic erit terra munda ac dealbata iuxta philosophorum dicta, scilicet haec terra cum aqua sua putrescit & mundificatur. Mittitur Angelus proiiciens ossa super terram mundificatam & dealbatam, quae nunc miscetur cum spermate suo, & totum ponitur in uase clauso cum suo alembico materia aliquantulum inspissata adhuc fortiori igne diuidatur ab aqua, & sit in fundo dura. Undecimo loco famuli Deum precantur, ut Rex eis restituatur, in cuius restitutione totum opus dirigitur. Mittitur alter propterea Angelus in mansione duodecima, qui alteram illorum ossium partem super terram ponit, donec simul inspissentur tunc mira in opere apparebunt. Image 19 Image 20 Et sic alternatim mittuntur Angeli, qui primam, secundam, tertiam & quartam partem ossium proiiciunt, ut scilicet albescat, sit lucida atque firmetur. Quinto & sexto firmata mutetur in citrinum. Et sic cum septima, octaua & nona parte: ossium terra efficitur uti sanguis atque rubinus. Tunc Rex surgens, de sepulcro Dei gratia plenus, factus est totus spiritus totusque coelicus cum potestate magna, potens facere Reges omnes suos famulos. Image 21 Postremo potentiam suam super filium & seruos demonstrat, eis coronas aureas singulas singulis imponendo, ut sint & ipsi Reges gratia sui, cui dominus dedit potestatem magnam atque maiestatem. Image 22 Impuris nemo manibus fraudator, auarus, Sacrilegusque aliquis pergraue tangat opus. Huc probus, huc sapiens animo se conferat, & qui cum rerum causis dogmata nosse queat. Pretiosa Margarita Nouella ex concordantiis sapientum collecta, De thesauro & Lapide philosophorum, & est arcanum, & secretum omnium secretorum ac Dei donum, Petro Bono Ferrariensi autore. Quia consueuit non solum apud antiquos speculatores & inquisitores ueritatis arcanorum naturae, sed apud modernos inquiri & disputari: utrum ars alchimiae ministrans naturae sit omnino apparens & existens, Aut solum apparens & non existens. Ideo gratia huius ipsam inquiramus & disputemus, non superficialiter ut consueuerunt, sed profunde & exquisite ualde. Ita ut quilibet doctus secundum rationem cognoscat, quae pars tenenda sit, & utrum ipsius operationi debeat uel non debeat insudare. Naturales philosophi quam plurimi sapientes non bene dubitantes neque idonee sed in superficie inuestigantes disputauerunt, & determinauerunt: quidam ueram omnino eam esse dixerunt, et quidam sophisticam eam iudicauerunt. quorum nullus sciuit nec potuit hoc aggredi, etiam si uerum ludicauerit. Quidam etiam alchimistarum sicut Geber et Moriemus in suis alchimicis eam disputauerunt, tanquam potentes hoc, sed ualde breuiter, & obscure. Arguentes ad partem negatiuam & soluentes, Ad affirmatiuam autem solum quaedam exemplaria adducentes, & sermonibus typicis & figuris affirmantes & dicentes eam esse omnino ueram. Nos igitur cum in alchimia aliqua ex terminis eius & dictis sapientum ueridicorum ueterum nouerimus hanc dubitationem cum auxilio Dei aggredientes, sicut, decens est. Cum explanatione prolixa aperiemus eam ordinatis capitulis distinguendo. Primo arguentes pro & contra. Secundo elucidando cum debita explanatione. Respondebimus cum Dei adiutaria. Notandum cum subiectum alicuius artis uel scientiae uel eius propriae passiones fuerint nota & manifesta omnibus uel pluribus sapientibus, non egent inuestigatione & probatione sed declaratione solum. Cum autem fuerint innota & immanifesta, egent inuestigatione primo & probatione, postea declaratione, ultimo autem experimentatione si fuerit finis eius ad opus, inquantum experimentum rationem certificat precedentem. Cum igitur subiectum huius artis, si sit uerum uel falsum sit ignotum & immanifestum cum suis propriis passionibus, & extraneum apud plurimos sapientum, necessario eget inuestigatione probatione & declaratione ut ueritas medullitus discernatur. Et si quid contra hoc apparentiae uel falsitatis occurrat discutiatur & reprobetur. Quia unaquaeque scientia uel ars siue medicina sit siue alia, habet in sui doctrina proprias dubitationes & responsiones sine quibus non potest fieri perfecta doctrina. Est autem artium triplex genus, ut dicitur secundo physicorum, quia aut est dispositiua materiae, aut efficiens formae, aut usualis. Sub iis autem non ponitur alchimia, cum ipsa non sit mechanica. quod si concedatur, ipsa erit dispositiua et efficiens simul, non autem usualis. Ipsa enim ueraciter docet cognoscere materiam quae est de intentione naturae omnes alias excludendo, & praecipit super illam modum dispositionis et informationis secundum aptitudinem materiae, quod totum, cognoscit unus artifex & efficit & potest uti uel non. Sunt & aliae artes ab iis non absolute, id est, artificiales, sed potius naturales sicut ars medicinae & ars plantationis & insertionis plantarum & uzifur & uitrorum, quia ex parte ministrationis sunt artes, & ex parte autem formae sunt naturales. Quia quorumcunque formae & operationes sunt naturales ipsa sunt a natura ars alchimiae talis est. Est & aliud genus artis seu artium de non entibus in rerum natura, sed de entibus factis ab intellectu sicut Grammatica, Logyca, Rethorica & sub hoc genere non est haec. Et quia in omnibus artibus speculatio & inuestigatio, operationem praecedit necessario ideo hic sic fieri debet. Speculatiui enim intellectus finis est ueritas quam nunc inquirimus & primo. Practici uero opus quod eum sequitur, ut est secundo metaphisicae, & sexto ethicorum, quia opus est istud quod post desideramus, quia posterius non absoluitur a priori. Notandum quod philosophus primo de anima docet hunc, eundem modum inuestigandi & ratio est quia sic deuenimus in cognitionem causae, unde in secundo posteriorum dicit. De eo quaerunt omnis quaestiones quo cognito cessat omnis quaestio. Hoc autem quod quaeritur est causa uel medium ut ibi dicit. ergo cognito medio quaestions huius artis, cessabit & quaestio. * Notandum hic quod multiplex est causa uel medium, scilicet intelligibile, reale siue sensibile, naturale & artificiale. Uidetur ergo irrationale aliquem ponere se in opus eius nisi inuestigatione causae uel medii praecedente. Similiter incongrue & inutiliter conantur quaestionem huius artis determinare medio quaestionis non cognito quia non potest aliquis quaestionem aliquam determinare, nisi cognoscat medium primo aut per inuestigationem appropinquet, ad eius cognitionem. Apud ignorantes medium quaestio non cessat, quia causam inuestigationis ignorat. qui ergo dubitat bene, inuestigat bene, ergo operatur bene, & qui male, male. In impossibilibus rebus impossibile. Impossibilia enim non inuestigantur cum causas non habeant. Sequuntur Argumenta Boni Quia antiquorum mos fuit arguere pri¬ mo destructiue, ergo sequemur eos. Ratio prima. Nam quicunque ignorat certam & determinatam quantitatem uniuscuiusque elementorum in aliquo mixto, ignorat efficere illud mixtum: sed alchimistae ignorant hoc in metallis & eorum componentibus ergo etc. Maior est nota, cum talis notitia sit determinata & certa solum quo ad naturam, & non quo ad nos, nisi ualde confuse & in communi, & hoc in omnibus mixtis. Minor ex habitis nota uidetur, cum metalla & eorum componentia sint de genere mixtorum, circa quae alchimistae laborant. Ratio Ii. Item quicunque ignorat determinatam proportionem elementorum adinuicem cum ueniunt ad mixtionem, & modum mixtionis eorum & digestionis quibus adipiscitur forma mixti, ignorat componere illud mixtum, sed alchimistae sunt huiusmodi, ergo etc. Maior patet ex hoc, quia unaquaeque res in specie, habet formam suam specificam, ad quam sequuntur uirtutes & proprietates & operationes determinatae, per quam formam ab omni alia specie separatur, & forma haec sequitur determinatum modum mixtionis & propor tionis & digestionis in debitis mensuris elementorum, quia ratione materiae & quantitatis ac qualitatis materiae species non separatur a specie, sed ratione formae sequatur ut dictum est. Minor patet, quia haec sunt nota soli naturae, non solum in metallis & eorum componentibus, sed in omnibus naturalibus, modo autem confuso & comuni, sunt quoque modo longinquo, nota arti. Talis autem cognitio non est sufficlens ut ars uere sequatur naturam, hanc rationem ponit Geber & eius solutionem in summa perfecti magisterii. Ratio Iii. Item quicunque ignorat proprium instrumentum naturae quo mediante agit in materiam ad introductionem formae in aliquo mixto ignorat efficere istud mixtum sed alchimistae sunt huiusmodi, ergo & c. Malor pater cum nullum agens siue naturale siue artificiale agat sine instrumentis pro priis & determinatis. Minor nota est, quia natura in generatione cuiuscunque rei agit cum calore digerente & alterante modificato, tanquam cum instrumento sicut natura cuiuscunque rei exigit siue sit res habens calorem in actu ut in animalibus perfectis, siue in potentia ut in rebus aliis. Unde in generatione auri & argenti & aliorum metallorum, agit in cauernis terrae profundissimis, cum calore quodam suauissimo & temperatissimo per mineras multiplicato, digerente alterante subtiliante & inspissante. Talis autem calor penitus ignoratur a nobis, quoniam non est calor solis, neque ignis absolute sed calor ex iis miro modo mixtus & a natura confusus. Ratio Iiii. Item illud ad cuius generationem non sufficit uita hominis, non potest fieri per artem, sed ad generationem metallorum non sufficit uita etc. Maior est nota quia omnis generatio & corruptio determinato tempore mensuratur, unaquaeque enim res habet tempus praefinitum in generatione ad receptionem formae propriae, per quam recipit esse completum. 4 Minor patet tempus enim generationis auri secundum naturam ponitur apud alchimistas esse in millibus annorum, sicut ponit Geber in summa sua & Rasis in libro perfecti magisterii. Cum igitur nullus hominum tale spacium attingere possit, immo uix fere centum annorum attingit, fatuum uidetur dicere quod per artem alchimistae fit uerum aurum & argentum. Et si ad haec respondere uellent, quod abbreuiant tempus, quia quod natura facit in millibus annorum, cum calore suaui & temperato, nos facimus in uno mense, aut tempore breuiori aut longiori, cum calore ignis forti, quia tantum facit forte agens in breui tempore quantum debile agens in longo, & quia ars imitatur naturam & eius opera accelerat & festinat, dicimus quod impossibile est quod hoc faciant & specialiter in metallis, quoniam metalla sunt ex fumis subtilissimis resolutis ab argento uiuo cum substantia sulphuris, a calore humido & sicco temperato in cauernis terrae profundissimis habentibus humiditatem quae super omnes est humiditates quae a siccitate terrea tenuissima occulta temperatur & inspissatur calor autem temperatus illos fumos conuoluendo resoluens sublimans & inspissans usque ad locum alicuius refrigerii illam humiditatem conseruat digerit subtiliat & inspissat quae est causa metallicae fusionis, & sic in fine conuertitur in metallum. Si ergo tempus decoctionis abbreuiare uoluerint in illa materia. ergo per excessum caloris, ignis, ergo dissipabunt humiditatem quae est necessario causa metallicae fusionis, ergo non generabitur forma specifica metalli, quare solutio nihil ualet. Ratio U. Item ubi deficit ocus proprius generationis rei, deficit eius generatio, sed in arte alchimiae est sic, ergo etc. Maior patet, quia sicut locus facit ad conseruationem rei, sic & ad generationem. Unde dixit Porphyrius, quod locus est principium generationis sicut et pater. Et Plato, muniuit natura naturans loca terrae uirtutibus, ut in eis sigillentur proprietates diuersae. Ut in plantis & rebus aliis, quales merentur secundum genus suum, etc. Et hoc est uerum inducendo in singulis tam in animalibus, quam uegetabilibus, & mineralibus: propterea non ubique locorum generantur uegetabilia quaelibet, nec mineralia quaelibet, neque animalia quaelibet, nec similiter habitant propter diuersam naturam locorum, sicut disposuit natura naturans praecepto & ordinatione gloriosi Dei. Minor ex habitis nota est, & experientia, quia suas decoctiones & digestiones & mutationes faciunt in locis extraneis ab intentione naturae. scilicet in uasis uitreis lapideis, metallicis, & figulosis: natura autem in synu terrae proprio, & occulto ipsa efficit. Ratio Ui. Item. effectus qui sunt naturae solius, non possunt fieri ab arte, sed generatio metallorum est effectus naturae solius, ergo & c. Maior est nota quia generatio, & corruptio sunt a principio intrinseco. principium autem intrinsecum est natura, quae efficit formas substantiales in rebus. ars autem est principium extrinsecum quae solum in superficie operatur per motum alterationis. Similiter quia natura generat res per mixtionem elementorum, talis autem mixtio est solum ex operae Dei benedicti & summi & operae naturae, ut dicit Galenus primo de complexionibus. Minor patet cum metalla fiant a principio intrinseco, scilicet a natura per generationem & corruptionem mediante mixtione. Ratio Uii. Item Si id quod magis uidetur inesse non inest, nec id quod minus. Sed in debilibus mixtionibus uidetur quod ars magis possit sequi naturam & non potest, ergo multo minus in fortibus. Maior patet per locum a maiore. Minor est sensui manifesta, quia per facilem uel difficilem generationem & corruptionem rei arguimus fortem et debilem mixtionem eius, ut equus, piscis & omne uiuens facile corrumpi possunt: ergo sunt facilis mixtionis, aurum autem & argentum de difficili: ergo sunt fortis mixtionis. cum ergo in generatione equi et piscis quae sunt debilis mixtionis, non possit sequi ars naturam, ergo nec in generatione eorum quae sunt fortis mixtionis ut auri & argenti. hanc rationem & eius solutionem ponit Geber. Ratio Uiii. Item impossibile est unam speciem in aliam transmutare, sed metalla differunt specie. ergo & c. Maior est nota per philosophum quarto metheororum. Minor similiter paut, quia enim non habent easdem proprietates & operationes, ergo per consequens nec formas, conueniunt enim solum in genere, quod est esse metallum sicut homo & equus conueniunt in hoc genere, quod est esse animal: sed per proprias differentias unum ab altero separatur. sicut ergo ex homine non fit equus, nec ecoruerso, sic ex metallo uno non fit aliud, nec econuerso. hanc rationem etiam ponit Geber & eius solutionem. Ratio Ix. Item quicunque ignorat prima principia mouentia ad generationem & introductionem formae in aliquo mixto, ignorat efficere illud mixtum: sed alchimistae sunt huiusmodi ergo etc. Maior est nota, quia principia mouentia ad generationem et introductionem formae sunt stellae et corpora super celestia per motum & lucem, ut uult philosophus libro coeli & mundi, & libro de causis proprietatum elementorum, ipsa enim sunt, quae primo mouent mota ab intelligentiis, ad natarum generationis, & corruptionis perficiendam, ad conseruationem specierum, & ab hiis datur forma, & perfectio, & hoc fit in instanti, scilicet cum uenerit una stella, uel plures ad situm determinatum in firmamento, & ex in fluentia tali determinata introducitur forma in instanti & momento. Minor patet ex confessione. eorum & absque confessione, ignorant enim determinatos situs et aspectus stellarum, a quibus datur forma auri & argenti in materia determinata, ergo haec ars friuola est, & uana. hanc etiam rationem tangit Geber in sua summa, & soluit. Ratio x. Item sicut se habet ars ad naturam ita artificialia ad naturalia, sed ars non est idem quod natura nec potest esse, ergo artificialia non erunt idem quod naturalia nec esse possunt, ergo aurum artificiale, & naturale non est idem. Malor est nota. Minor patet, quia natura informat compositum in instanti. Ars autem successiue, & natura presupponit, materiam, ars autem facit eam, ut dicitur secundo physicorum. Similiter etiam, quia omne artificiatum est opus desideraum & uoluntarium sicut eligibile et uolitum, ut patet ex sexto metaphysicae, & uariatur idem opus pluribus modis iuxta uoluntatem artificis, natura autem est ordinaria & unius modi semper. aurum ergo artificiale, non erit idem quod naturale. Ratio Xi. Item Geber. Facilius est res destruere, quam construere, sed aurum destruere uix possumus, ut ipsius forma substantialis corrumpatur, ergo no poterit tam cito construi ut dicunt, maior & minor notae sunt ad sensum. Ratio Xii. Item ab experientia etiam hoc patet, quia mos antiquorum philosophorum est sine inuidia scientias discipulis suis et posteris aliis in scripturis tractare uel oretenus docere, sed nullum antiquorum philosophorum in arte ista reperimus fecisse hoc, ergo uidetur quod ipsam ignorauerint, ergo uidetur, quod haec ars non sit possibilis Uidemus enim in aliis scientiis ununquemque philosophorum antiquorum uisum esse, quicquid sciuerit in aliqua scientia uere tradere, quia philosophi desiderant in scientia sibi reliquos simulari. Unde philosophus primo methaphisicae, signum scientis est posse docere, quia igitur solum cartas antiquas & fabulas extraneas poeticas, & derisoria quaedam ficta & uerba plena ambagibus inuenimus in quibus mendacia pura, & errores sicut in operatione uidetur apparenter. Ideo satis patet ex hoc hanc artem non esse ueram, immo quod deterius est, eorum sequaces adhuc errores super illos multiplicant cotidie & in infinitum extendunt hanc rationem tangit secundum Geber & soluit. Ratio Xiii. Item ad oculum nos uidemus, quod tam diu est a sapientibus antiquis & philosophis. cum summa industria perquisita, & non inuenta, quod si eius inuentio esset possibilis iam diu adinuenta esset. Similiter a regibus, & principibus infinitum thesaurum possidentibus & magnorum philosophorum copiam habentibus est inquisita, & non inuenta quamuis eam desiderauerint, & expensas plurimas interposuerint sicut omnibus apparet ergo inanis uidetur ars ista. Istam rationem & eius solutionem ponit Geber. Ratio Xiiii. Item adhuc fortius ex datis eorum, dicunt enim quod est lapis unus solus in arte maiori qui fit albus & rubeus secundum quod ipsi uolunt praeparare, qui metalla mollia indurat, ut Saturnum & Iouem conuertendo in aurum, & argentum & metalla dura mollificat, ut aes & ferrum conuertendo in aurum & argentum, & argentum uiuum coagulat conuertendo in aurum & argentum. Sed contra eos sic arguitur: impossibile est alicuius rei duas operationes esse contrarias per se, sed hic lapis est solus unus. ergo etc. Maior apparet ex hoc, quia cum uniuscuiusque rei, sit forma unica tantum & unicae perfectio per se, sic similiter erit unica operatio procedens per se abilla forma, ut patet ex secundo de generatione, & corruptione. sed si sint duae operationes contrariae procedentes ab una forma oportebit necessario, quod una illarum operationum procedat ab illa forma per se & primo, alia autem per accidens et secundario, quia impossibile est duo contraria eidem aequaliter inesse. Minor patet. cum enim, secundum eos hic lapis sit unicus, unica etiam erit eius forma & per consequens unica eius operatio per se & primo ab ipso procedet, quomodo ergo esse poterit, quod quaedam metalla mollificet, et quaedam induret per se et primo, sed non uidetur hoc esse posse ergo uidetur quod unum faciat per se et aliud per accidens, et sic quoddam non erit uerum aurum uel argentum postquam mutatum est per accidens siue quod mollificatum est siue quod induratum est. Uidemus enim quod aqua non habet potentiam infrigidandi & calefaciendi per se et primo, nec ignis similiter, sed unum per se et primo & aliud per accidens. uel oportebit eos ponere, quod sint duo lapides in arte alchimiae, quorum unus indurat per se, et colorat, & alter per se mollificat, et colorat, quod est contra eos, quia dicunt eum esse tantum unum. Et similiter quia qualis diuersitas esset lapidum inter se, talis etiam erit diuersitas formarum introductarum ab eis in metallis, ergo non erit eadem forma introducta in hoc auro, et in illo, nec in argento hoc & in illo. De mutatione autem colorum quod fiat primo albus post rubeus, & quod aliis coloribus multiplicibus coloretur secundum quod uolunt praeparare concedimus utique, quia benesamus possibile esse res maxime minerales liquefactiuas per decoctionem, & ad inuicem mixtionem posse mutari de colore in colorem, sed facere illas duas operationes contrarias. hoc impossibile reputandum, quare sequitur quod ars sit nulla. Ratio Xu. Item si id quod magis uidetur inesse, & non inest, neque illud quod minus: sed magis uidetur quod ars alchimiae possit reperiri in rebus propinquis substantiae auri & argenti et non reperitur, ergo nec in remotis reperietur, ergo nec in remotissimis, ergo nusquam. Maior nota est per locum a maiorii. Minor patet, quia res prop nquae auri et argenti sunt quae sunt eiusdem materiae & naturae cum eis, quod cognoscitur ex hoc quod sunt eorum principia uel ex eisdem principis, & quia omne simile ingreditur magis in simile per mixtionem & liquefactionem quam in extraneum. Ideo inuenimus res quasdam minerales quae dicuntur spiritus metallorum, ex quibus metalla generata sunt tanquam ex principip, & in ipsis ingredi, ut sunt argentum uiuum, & sulphur. Ex quibus metalla omnia originem traxerunt, sicut patet quarto metheororum, & per alchimistas est etiam auripigmentum & sal armoniacum spiritus, sed auripigmentum est de natura sulphuris, sal uero armoniacum de natura salis & sicut sapo metallorum a quibusdam dicitur quam uis non sit de substantia eorum. Sunt autem & alii spiritus secundarii scilicet marcasita, magnesia, & tutia. sed magnesia & marcasita sunt spiritus a natura commixta de sulphure, & argento uiuo. Tutia autem est fumus metallorum subtilis resolutus ab eis, quae omnia sunt aut principia metallorum aut ex eisdem principiis praeter quam sal armoniacum. Sunt ergo septem alchimic spiritus, scilicet quatuor principales uidelicet argentum uiuum et sulphur auripigmentum & sal armo. et tres secundarii & compositi, scilicet marcasita, magnesia & tucia, Sulphur tamen & argentum uiuum sunt sicut elementa et primum tenent principatum. Ex dictis ergo nil aliud uolumus, nisi quod sola metalla & spiritus, sunt operi necessaria quia unum in aliud ingreditur & seinuicem combibunt, & miscentur in conflatione, & sunt adinuicem sicut principia & principiata, quod ipsa sola in materia & natura pro pinquitatem habere uidentur, ergo aut ex metallis ipsis aut spiritibus hunc lapidem colligere necesse est, aut per eorum mixtionem, aut omnium, aut plurium uel uno solo. Sed ex ipsis metallis hoc impossibile uidetur, quia secundum Philosophos alchimiae hic lapis habet se ad metalla, sicut forma ad materiam, & sicut anima ad corpus, ergo oportet ipsum esse substantiae subtilissimae, cum ergo metalla sint substantiae grossae per totum non uidetur ex eis posse elici. Ideo dicit Geber in summa sua, capitulo de praeparatione saturni. Redeuntes igitur in nos ipsos, nosmet torquentes inmense cogitationum meditationis afflictionibus. Respeximus a perfectione corpora diminuta in profundo suae naturae feda existere & nil in eis fulgidum inueniri, cum in eis secundum naturam non sit. Ideoque ex illis substantiam fulgidam elici non contingit etc. Similiter nec ex corporibus perfectis, scilicet auro & argento, quia quod in ultimo perfectum est non eget perfici, et similiter etiam quia non sunt ad finem alium ordinata. Et si dicant quod haec corpora calcinant, & soluunt, distillant, & coagulant, & multas alias praeparationes faciant. Ita quod istud quod est corporale et grossum fit spirituale et subtile et post alterant metalla cum ingressis eorum, & faciunt uerum aurum & argentum. Dicimus quod eorum experientia est firmissime contra eos, quia quale sit opus eorum ignis declarat, quaecunque enim alterauerunt per ignis uiolentiam & rerum urentium examinationes euanescunt, & non permanent, fantasticae ergo sunt alterata. Similiter nec per spiritus hoc fieri uidetur, quia per experientiam inueniunt spiritus posse figere & non figere, quamuis eorum natura sit fugitiua ab igne, sed ipsos non fixos uiderunt corporibus inutiliter adhaerere, quia in igne non perseuerant, immo fugiunt paulatim ab eis & ipsa corpora relinquunt immunda magis quam prius & quoniam eleuant corpora secum in fumum & euanescunt simul. Ipsos autem fixos non est possibile ingredi, quia aut non funduntur cum sint sicut terra lapidea uel saxum, & non ingrediuntur, nec miscentur, & per consequens non alterant, aut funduntur fusione uitrificatoria, sicut omnis res ultimae combusta & incinerata, quae post per fortem ignem fit uitrum. Et nullum uitrificatum ingreditur metalla, quoniam fusio metallica fit per conseruationem humiditatis naturalis argentis uiui in metallo. fusio autem uitrificatoria fit ex ultima consumptione radicalis humiditatis uniuscuiuque rei adustilis, quae ex adustione incineratur. Et ideo fere ex cinere uniuscuiusque rei fieri potest uitrum, propter quod nos uidemus, quod cum stagnum & plumbum fuerint calcinata per ignem & combusta, quod post ad ignem congruum conuertuntur in uitrum, sicut faciunt qui uitrificant uasa figuli. Et ideo impossibile est quod tale uitrum nec etiam aliquod aliud reuertatur in metallum, nec in fusionem metallicam, cum sit consumpta radicalis humiditas argenti uiui quae erat causa metallicae fusionis secundum partem, & secundum aliam partem derelictam sit conuersa in humiditatem uitream. Ex quibus etiam dictis patere potest, quod sermo quorundam idiotarum, ignorantium principia naturae, dicentium quod uitrum potest fieri malleabile sicut metallum, est inanis. Nam illa eadem humiditas quae est causa metallicae fusionis est etiam causa malleationis & extensionis sub malleo per omnem dimensionem. cum igitur in uitro & re quacunque uitrificata illa talis humiditas non reperiatur, aut consumpta sit tunc, sicut impossibilis est fusio metallica in eis ita & malleatio, & quia impossibilis est redictio uitri & uitrificatae rei ad substantiam metallicam, sic etiam ad malleationem. Nullae enim res in mundo habet humiditatem talem ut metalla: aut si habent, habent eam indigestam, ut elementa metallorum, aut alio modo terminatam per suas formas, ut marchasita, antimonium et alia similia, quoniam diuersitas formarum facit illam eandem humiditatem diuersimode terminatam, & diuersimode passibilem. Et hoc accidit propter diuersam proportionem mixtionis, & diuersam habitudinem, quae est in mensuris mixtionis suorum elementorum propinquorum componentium prout reguntur a coelestibus, quamuis elementa sint eadem. Similiter hoc patet per aliud, quia sicut proprietates & propriae passiones specierum non reperiuntur extra species suas, sic proprietates & propriae passiones generum non reperiuntur extra genera sua. Cum ergo extensio per omnem dimensionem, sub mallei percussione sit propria passio huius generis, quod est metallum, quia soli metallo proprie conuenit, ergo alicui al teri rei de mundo non conueniet. Aut si conuenit uitro? ita artificiose praeparato, ut dicunt, oportebit eos necessario confi teri illud uitrum esse metallum, & sub aliqua specie metalli, scilicet quod sit aurum aut ferrum, aut aes aut aliquod alio rum, quod est omnino falsum, aut oportebit eos dicere quod haec non sit propria passio metalli, quod similiter est falsum & penitus contra sensum. Similiter, quia ex propriis passionibus metalli est, quod in conflatione omnia adinuicem commiscentur propter eorum similitudinem in materia propinqua. Uitrum autem & quaelibet res uitrificata, non miscetur in conflatione metalli, sed supernatat sicut oleum, & omnis pinguedo aquae, ergo hoc uitrum artificiosum non commiscebitur, sed supernatabit. quod si commisceretur, non diceretur uitrum, sed metallum & esset in numero alicuius metallorum, quod est omnino falsum. Similiter si aliquod aliud, quam metallum esset dignum habere hanc proprietatem & propriam passionem dictam, dignius esset illud, quod eadem humiditate participat, quam quod eliena sicut est marchasita, magnesia, tutia, antimonium, sed haec non habent, ergo multo minus uitrum, & quaelibet res uitrificata, cum sit expoliata humiditate tali. Et propter hanc singularem, & specialem humiditatem sic digestam. quae est causa malleationis, & liquefactionis accidit, ut lapidi nigro confricando metalla abradendo adhaereant, quod non potest accidere marchasitae, et nec sibi similibus, quanto igitur minus uitro. Et propter eandem causam ex quandam similitudine in substantia humiditiatis sit ut argentum uiuum metallis adhaereat omnibus: marchasitae autem, & sibi similibus non, quanto ergo minus uitro siue artificiosum sit, siue non. Omne similiter uitrum, & uitrificatum scinditur, comminuitur, & fragitur, cum post ignitionem subito in aere frigido infrigidatur uel aqua, nullum autem metallorum hac passione participat propter causam dictam. Omnis praeterea imago siue sit exclusa siue exarata fieri potest in frigidis metallis, & calidis, & per sculpturem, & per incisionem, in uitro autem non: nisi sit ignitum uel liquefactum, & hoc tantum per sculpturam, quod est propter humidum diuersum in tali passione recipienda. Soli ergo metallo & omni semper, haec passio propria malleandi insesse uidetur. Diuersificantur tamen metalla inter se in malleatione, fusione, et ignitione ac reliquis passionibus, propter diuersitatem suae digestionis, & sulphuris mixtionem. Uitra autem inter se diuersificantur in cita & tarda fusione, & perspicuitate & opacitate, & coloratione diuersa, secundum magis et minus, & aliis suis passionibus, porpter diuersitatem cinerum ex diuersis materiis adustorum. Similiter metalla quando liquefacta sunt, sunt de natura argentum uiuum & sicut lapides supernatant argentum uiuum sic similiter supernatant metallis liquefactis & non cedunt, sed uitrum liquefactum cedit eis propter sui uiscositatem tenacem, & alienam. Non est tamen aliquid liquabile praeter metalla, quod hanc habeat nisi uitrum ignitum, & liquefactum propter uiscositatem suam actualem magnam, infrigigatum autem non, propter ipsius actualem priuationem. Metallo enim infrigidato aut ignito, ualde maior inest uiscositas, quam liquefacto: propterea in malleatione ipsius, extenduntur partes, in liquefactione autem separantur, si expandantur. In uitro autem est econuerso. Quicunque ergo operans fecerit opus uitrificatum aliquod casuale. Ab ipso manum suspendat, & sibi finem imponat. Sic ergo patet, qoud spiritus uitrificati non ingrediuntur, ergo non alterant. Similiter igitur per ipsorum commixtionem ex dictis causis hoc fieri non posse uidetur. Cum igitur in substantia magis consimili & affini metallorum substantiae haec ars reperiri non uideatur, ergo per consequens nec in remota, ergo nec in remotissima, ergo nunquam, quare etc. Ratio Xui. Item uientur dicere, se non generare metalla de nouo, sed solum quae imperfecta sunt perficere, dicentes perfecta solum aurum et argentum, reliqua autem imperfecta. Dicimus hoc esse non posse. Quoniam omnis materia, quae habet esse in aliqua rerum naturalium permanente est completa per suam formam substantialem, sed materia stagni, plumbi, aeris, & ferri habet esse in eis, eorum esse sic permanente, sicut materia auri & argenti: ergo materia completa est in eis per suam formam substantialem sicut materia auri & argenti. Maior est nota, quia ea quae sunt in motu ad aliquam formam non permanent in natura, nisi quando sunt in fine motus, in quo acquirunt formam suam substantialem completiuam: potius. enim corrumpuntur & cito, quam permaneant. Propterea non permanent abortiui foetus, quia nondum habent formam completiuam, aut quia organorum non habent complementum deseruientium suae formae. Similiter in seminibus abortiuis, hoc idem se habet, quia nec permanent, nec speciem multiplicant cum careant ipsa, similiter & in aliis. Minor nota est ad sensum. Uidemus enim stagnum, & plumbum, & reliqua per se habere permanentiam in natura, sicut aurum & argentum per se. hoc autem non esset nisi essent completa per suam formam substantialem. falsum ergo dicunt haec metalla esse perfecta, & alia imperfecta, & ex hoc haec esse conuertibilia in illa & ordinata ad illa. Non ergo magis erit ordinatum, nec magis conuertibile stagnum in aurum, quam econuerso. Ratio Xuii. Item quaecunque multiplicantur a natura in sua specie per continuam generationum & perseuerantiam, sunt completa per suam formam substantialem, sed metalla ista, quae dicuntur imperfecta, sunt huiusmodi sicut etiam aurum & argentum. ergo etc. Maior nota est, quia nullae res naturales de mundo aliter a natura multiplicantur nisi compleantur per suam formam substantialem. Minor patet ad sensum. Non igitur haec dicentur imperfecta metalla, alia uero perfecta, sed potius haec noblia & illa ignobiia. Ignobilia autem non sic nobilitantur, ut dicunt. non enim uidemus capram nobilitari in equum, nec equum in hominem. ergo nec illa metalla ignobilia, sic notabilitabuntur, ut dicunt, non ergo uertentur haec metalla in illa. Propterea, quia haec sunt imperfecta, illa uero perfecta, sicut dicunt. Uide solutionem huius, & habebis ueritatem. Ratio Xuiii. Item quaecunque non disponuntur eadem ultima dipositione, non possunt habere; eandem formam substantialem & specificam, sed aurum & argentum alchimicum. non disponuntur, eadem ultima dispositione, ut naturale. ergo etc. Maior patet, quia forma substantialis seu specifica est quae ultimo adueniens rei disponit rem ultima dispositione et ipsam complet. Ubi ergo non erit eadem ultima dispositio, non erit eadem forma substantialis & specifica. ergo nec eadem species. Minor patet ad oculum, quia fundit metalla ad ignem, & imponit suas medicinas exteriores informantes ultimo, hoc autem non facit natura, Ratio Xix. Item quoruncunque generationes non sunt eaedem, ipsa non sunt eadem, & quoruncunque ipsae sunt eaedem, & ipsa eadem, ut dicit philosophus 7. thopicorum. Sed generatio auri & argenti a natura, & ab arte non est eadem. ergo nec generata erunt eadem. Similiter & de corruptione idem est argumentum. ergo ars alchimiae non est uera, sed phantastica. Maior & minor sunt per se manifestae. Ratio Xx. Item de entibus a fortuna non potest esse ueritas. nec scientia, sed alchimia est huiusmodi, ergo etc. Maior patet per Philosophum primo posteriorum, qui dicit, quod omnis scientia est de necessariis & perpetuis, & incorruptibilibus, & impossibilibus aliter se habere, talis autem non uidetur alchimia. Similiter si uerae naturam sequitur, hoc erit semper uel frequenter, quid naturalia sunt, ut dicitur secundo physicorum: Minor patet, quia raro, immo rarissimae accidit hoc, ut ipsi confitentur, scilicet, quod artifex imitetur uere naturam, quae autem raro contingunt fortuita sunt ut probatur secundo Physicorum, ergo etc. Ratio Xxi. Item Aristoteles in fine 4. metheororum, secundum translationem ueterem alchimiam esse ueram, expresse negat, sed eam esse sophisticam et fantasticam affirmant, quamuis quidam dicant illa uerba fuisse Auicena qui ipsa addidit quod non credimus, Auicena in principio suae epistolae, quam fecit de hac arte, ad Asten de Recia philosophum allegat de hac contradictione dicens sic. Et fuit sententia, quam affirmant alchimiam profitentes una rerum, quibus ille scilicet Aristoteles qui ad bonitatem, & scientiam operatur, plurimum contradixit & illorum sententiam annihilauit etc. Sequuntur uerba Aristotelis in forma propria. Unde sic inquit philosophus ad literam. Sciant autem semper alchimistae, species uere permutari non posse. ] id est formas substantiales reru manente re. [ sed similia illis facere possunt ]. Tid est in ac cidentibus communibus. [ & e tingere ] id est colorare. id est aes. id est colore simili auro. [ ut uideatur aurum ] id est ad aspe¬ ctum. [ & album ] id est argentum stagnum uel plumbum. [ ringere colore ]. id est citrino. [ quo uolunt, donec multum sit simile auro, uel aeri. ] id est ad uisum in accidentibus communibus [ Possunt quoque plumbi immundicias abstergere. ] ut uideatur aurum, uel argentum. [ uerunta¬ men semper erit plumbum. ] id est ut prius erat in forma. [ & si uideatur argentum sed optinebunt In eo. ] id est plumbo sic mutato. [ qualitates alienae. ] id est similes qualitatibus auri uel argenti. [ ut errent homines in eo, ut qui accipiunt salem. ] id est communem. [ & salem armoniacum. ] quia uidentur idem & non sunt. [ Caeterum quod differentia specifica. ] id est substantialis. [ aliquo tollatur ingenio. ] id est alchimiae. [ non credo possibile. ] si forma prima substantialis non corrumpatur. [ & non est quod una complexio. ] id est forma substantialis sequens complexionem. [ uerratur in aliam. ] id est formam. [ quia ista sensibilia. ] id est accidentia sensibilia. [ non sunt differentiae. ] id est formae substantiales. [ quibus permutatur species. ] id est forma. [ sed sunt accidentia & proprietates. ] id est quae sensu apparent. [ differentiae uero eorum. ] id est formae substantiales constituentes speciem. [ non sunt cognitae. ] quia non possunt sentiri. [ Cum uero non sit differentra cognita. ] scilicet sensu. [ quomodo sciri potest utrum tollatur, uel ne? ] id est nullo modo quia non sentitur. [ uel quomodo tolli possit? Sed expoliatio. ] id est ablatio. [ accidentium, ut uaporis. ] id est quia illa sunt accidentia, quae sentiuntur. [ coloris ponderis uel saltem diminutio non est impossibilis. ] id est occultatio accidentium. [ quia contra hoc ratio non constat. Caeterum proportio compositionis. ] id est proportio mixtionis ad quam sequitur forma substantialis. [ istarum substantiarum non erit in omnibus eadem. ] sed solum similis. [ haec igitur in illam permutari non poterit. ] id est uere secundum formam, sed solum apparenter. ] nisi forte in primam reducantur materiam. ] id est nudam a prima forma sub qua erat, & ab omni alia. [ tunc, in aliud quam prius erant permutentur. Hoc autem. ] id est reductio in primam materiam & nudam. ] per solam liquefactionem non fit, sed accidunt eis ex hoc. ] id est liquefactione. [ res quaedam extraneae, etc. ] id est apparentes et sophisticae. Uel sic & rectius. Metalla non possunt permutari in aurum nisi prius reducantur in primam materiam, tunc in illud quod prius non erant permutari poterunt. Reductio autem eorum in primam materiam non potest fieri per solam illorum liquefactionem. Sed necesse est ex hoc, ut accidant eis res quaedam extraneae a natura metallorum. & sic ista ratio esset pro arte. Tamen per haec uerba philosoplius uisus est et conatus artem alchimiae non posse esse secundum ueritatem puram et certam, sed solum secundum fantasiam et deceptionem. Et sic ex dictis suis quinque elicimus rationes. Quarum prima sumitur ex parte accidentium communium & est. Ratio I. Arist. Et Xxi. in ordine. Quicunque mutat res secundum accidentia solum, non mutat eas uere de specie in speciem, sed alchimistae sic mutant metalla adinuicem, ergo etc. Maior nota est, quia differentia specierum adinuicem est secundum formam sed differentia secundum accidentia est indiuiduorum in eadem specie. Minorem probat, metalla enim differunt specie adinuicem quia non habent easdem formas, sed habent quaedam similia accidentia in colore & pondere & aliis accidentibus. talis autem mutatio in accidentibus est alteratio & non transmutatio, unde quamuis abstergant immunditias plumbi & ipsum colorant ut uideatur aurum uel argentum: tamen secundum formam substantialem est plumbum ut prius, quia in eo sunt qualitates alienae introductae & non forma alia substantialis, & propter haec accidentia alienantur homines aspicientes & errant, & dicunt ipsum esse aurum uel argentum cum tamen in rei ueritate non sit, sicut qui aspiciunt salem communem & salem armoniacum, quia enim utrunque habet naturam salis et communicat in genere salis, credunt ab hoc esse idem, cum tamen differunt specie. Ratio Ii. Arist. Et Xxii. in ordine. Secunda ratio sumitur ex parte corruptionis formae praeexistentis. Et est talis. Quicunque non transmutat rem per corruptionem formae substantialis & specificae praeexistentis, non transmutat eam in aliam speciem sed alchimistae hoc non faciunt, ergo & c. Ista ratio fere reducitur ad aliam, scilicet primam & probatur Maior & Minor sicut in praedicta. Ratio Iii. Arist. Et Xxiii. in ordine. Tertia ratio sumitur ex parte nostri, iudicii, scilicet quod non possumus uere cognoscere, utrum sint uere transmutata in aliam speciem, uel non, & est talis. illud quod est nobis ignotum in aliqua re non potest sciri utrum per aliquod artificium potest tolli uel non, uel quomodo tolli possit ab illa re, sed differentiae specificae metallorum sunt huiusmodi, ergo etc. Maior nota est, quia de ignotis existentibus non potest haberi scientia uel ars, neque modus ad introducendum uel corrumpendum ea in re. Minor similiter patet, quia differentiae specificae in rebus naturalibus metallicis sunt ignotae nobis, non solum in metallis, sed etiam in omnibus rebus naturalibus, praeterquam forsan in homine. quae autem sunt nobis nota, in eis sunt accidentia & proprietates & passiones solum, quia subiacent sensibus nostris. ideo hic corrumpere possumus & alia introducere, ideo non possumus uere cognoscere & iudicare in metallis mutats, utrum uere sint mutata in aurum uel non, quoniam unusquisque bene iudicat de iis, quae cognoscit, et eorum est bonus iudex, ut patet I. ethi. Ratio Iiii. Arist. Et Xxiiii. in ordine. Quarta ratio sumitur ex parte mixtionis & proportionis miscibilium in composito, & est talis. Quaecunque non habent eandem proportionem mixtionis & miscibilium in composito, non possunt eadem esse in specie, sed metalla mutata per alchimiam sunt huiusmodi, ergo, etc. Maior est nota, quia determinata proportio mixtionis & miscibilium in mixto adinuicem, disponunt mixtum ad talem formam determinatam, sequentem illam, determinatam proportionem & non ad aliam per quam different ab aliis. Minorem suppo nit probatam ex prius dictis. Cum igitur tast ignorantia, quomodo efficiet ars haec uerum aurum & argentum? Ratio U. Arist, Et Xxu. in ordine. Quinta ratio sumitur ex parte materiae primae, mediante qua fit omnis generatio & corruptio & transmutatio de specie in speciem & est talis. Omne quod transmutatur de specie in speciem debet reduci in materiam primam, id est, nudam a forma prima, ut illa ad quam diposita erat introducatur sed alchimistae non sic faciunt, ergo etc. Maior est nota, quia reducendo rem in suam materiam primam fit generatio & corruptio, & non aliter, quia talis motus est ad formam substantialem, & hic etiam motus qui est ad formam substantialem proprie dicitur mutatio, & non motus, ut probatur quinto physicorum. In alteratione autem & augmentatione & diminutione est proprie motus, ut ibi dicitur. Propterea generatio est de non subiecto in subiectum et corruptio econuerso, & sunt ambo in oppositione contradictoria. Reliqui autem motus sunt de subiecto in subiectum & in contraria oppositione minor patet ad oculum. Non enim reducunt metalla in materiam primam, ergo nec generant, nec corrumpunt sed solum alterant. Liquefaciunt enim metallum ad ignem, & ipso metallo sic liquefacto existente, proiiciunt suas quasdam medicinas prius per artem alchimiae factas alterantes ipsum, ut similetur auro uel argento. Per solam enim liquefactionem non reducitur in materiam primam, sed accidunt res quaedam extraneae et phantasticae, ergo quia non fadunt primo metallum nudum a forma prima, quomodo poterit in aliam speciem transmutariu nullo modo. Et si uellent dicere, quid suas medicinas & suum lapidem physicum faciunt propris per generationem & corruptionem & proportionem nixtionis & miscibilium determinatam, & cum hoc transmutant metalla de specie in speciem, Dicimus quod quauis faciunt suas medicinas per generationem & corruptionem & proportionem mixtionis & mixtorum determinatam & transmutent speciem in spedem: tamen per proiectionem ipsarum super metalla conflata in igne, non accidit corruptio & generatio metalli, ergo per consequens nec mutatio speciei in speciem; sed alteratio sola, quoniam non expoliant materiam nec denudant, a forma prima sub qua erat, ergo aut oportebit ponere duas formas substantiales in eadem materia quod est impossibile, aut oportebit ponere hanc introductam accidentalem, ergo est idem metallum ut prius. Uel possumus aliter formare hanc rationem ultimam, quia possent dicere quod philosophus non accipit ibi materiam primam, prout est sub ectum generationis & corruptionis, sed intelligit materiam primam, id est, propinquam, ad susceptionem formae in aliqua specle, unde materia prima hominis est sperma & sanguis menstruus similiter & in aliis, quamuis ut plurimum, materiae propinquae sint nobis ignotae. Arguemus ergo sic. Nulla res potest transmutari in aliam speciem nisi reducatur in materiam primam ex quae generatur illa res. sed alchimistae non sic faciunt, ergo etc. Maior est nota, deficiente enim materia prima pro pinqua alicui rei, deficit & generatio illius rei, quia non introducuntur formae, nisi de potentia materiae determinatae; Minor patet per ipsos, quia materia propinqua & principium auri & argenti, & aliorum etiam metallorum est argentum uiuum & sulphur, ut patet ex quarto metheororum & per omnes philosophos alchimiae, sed ipsi per solam liquefactionem. non reducunt nec reducere possunt, illa quae transmutare intendunt in argentum uiuum & sulphur. ergo nunquam uere transmutant metalla adinuicem sed sophystice, nam sicut si ex aliqua re debet fieri homo ut ex carnibus & oleribus quae comeduntur & ex aliis cibis, oportet quod prius fiane sanguis & ex sanguine sperma etc. ita si aliqua metalla debent fieri durum & argentum, oportit quod prius fiant argentus uiuus & sulphur. Et haec ratio non sic uidetur consona dictis philosophi ut prima. Uel possumus ditere quod accipit pro materia prima quattuor elementa, quoniam omne mixtum generatur ex eis, & in ipsis est omne mixtum in potentia confusa; cum sint materia prima mixtorum omnium & hoc modo ex quolibet sit quodlibet & potesi formari ratio & probari praemisse ut in rattione praecedenti dictum est, quamuis haec ratio non uideatur consonare dictis philosophi. Et si adhuc uellent dicere metalla non differre specie, sed solum per accidentia quaedam. ut plures eorum extimant etiam sicut sanum & aegrum, per solum motum alterationis unum fit aliud unde sicut homo aeger per solum motum alterationis fit sanus, absque motu generationis & corruptionis. Ita metalla aegra per solam alterationem & accidentium communium: mutationem & aegritudinem in ipsis facientium remotionem, sanantur & perficiuntur & remanent aurum & argentum uerum. Dicimus quod posito hoc in magnum incidunt inconueniens, scilicet quia oportet eos ponere omnia metalla esse aurum actu, quod est impossibile. Et ratio est quia quaecunque differunt, solum secundum accidentia habent necessario eandem formam substantialem actu, si ergo ita est ut dicunt, oportet eos necessario concedere seu confiteri omnia metalla aegra habere eandem formam substantialem actu cum auro & argento, ergo plumbum & aes & metalla reliqua sunt actu aurum & argentum. Et quia quaecunque habent, eandem penitus formam substantialem actu, habent easdem proprietates & passiones actu cum proprietas & propria passio immediate procedat a forma substantiali. Ideo oportet quod omnia metalla habeant easdem proprietates & passiones actu cum auro, siue sint actiuae siue passiuae. Sed hoc non habent, quia neque tollerant examinationes ignis omnes ut aurum, neque cor confortant ut aurum, ergo ipsa necessario differunt specie & non accidente solum, oportet ergo quod per motum generationis & corruptionis transmutent & non solum alterationis. sed hic non faciunt, ergo fantasticae transmutant. Et si adhuc ipsi uellent dicere confitentur, quod omnia metalla sunt actu aurum, & habent formam substantialem auri actu, non tamen est necesse, ut habeant easdem passiones & proprietates actu cum auro, quia aegritudo eorum hoc occultat. Sicut uerbi gratia. Si quis enim homo laboret epylepsia uel apoplexia, aut mania, aut phrenesi planum est, quod non potest exercere operationes hominis. Similiter mulier cum patitur suffocationem matricis aut sincopen, omnes tamen habent formam substantialem hominis actu, non tamen proprietates & passiones hominis habent actu, nec eas exercere possunt, nec actiuas nec passiuas. Simili modo sic dicimus, posse esse in metallis aegris, quoniam sunt actu aurum & habent formam substantialem auri actu sed eorum aegritudo, ipsorum proprietates & passiones occultat, ut non in actu appareant operationes auri & argenti. Et ideo sicut homo eger adhibita medicina per alterationem solam fit sanus & manet idem homo formaliter ut prius. sic & in metallis per artem alchimiae posse fieri est existimandum. Dicimus eos loqui ut mente captos et ueritatem naturalium penitus ignorare, quia talem differentiam non possunt habere metalla adinuicem. Et ratio huius est. Quaecunque habent eandem formam substantialem, actu peruenerunt, in sui generatione ad terminum motus, in quo acquiritur forma. sed metalla reliqua praeter aurum, & argentum non peruenerunt ad illum terminum motus, ad quem peruenit aurum & argentum, ergo non habent actu formam auri & argenti. Maior est nota, quia non acquiritur nec generatur forma substantialis in aliqua re, nisi in termino motus, in toto enim motu praecedunt dispositiones habilitantes ad formam suscipiendam, & in termino generatur forma, ergo non possunt alicui inesse proprietates & propriae passiones, quae sequuntur formam aliquam nisi rei quae fuit in termino motus. Non enim potest aliquid habere proprietates & proprias passiones hominis, nisi sit informatum forma hominis. Similiter & in aliis. Minor patet ad sensum quoniam terminus motus est in expoliatione sulphuris ab argento uiuo, facta digestione. haec autem inest soli auro & argento. Immo proprie & per se auro soli, sicut ostendetur. Cum igitur caetera metalla nondum sint expoliata ab ipso, ergo nondum peruenerunt ad illum terminum motus, quamuis sint in continua potentia ordinaria ad ipsum, ergo non possunt inesse nec occultare in eis proprietates & proprie passiones auri & argenti propterea, quia sint aegra. Sed homo sanus & aeger fuerunt, & sunt in termino motus & acquisiuerunt formam per quam sunt homines. ideo habent proprietates & proprias passiones, quae possunt inesse homini siue per se siue per accidens insunt eis, & possunt manifestari & occultari in eis, non autem sic in metallis. Falsum ergo dicunt quidam sapientes naturales talia in superficie considerantes scilicet quod alchimistae operantur, sicut periti medicorum, qui dant aegro medicinas digestiuas & purgantes humors corruptos, & postea medicinam confortatiuam & funt sani, quia secus est in iis & in illis. sic igitur ars ista & operatio eius friuola & uana ac impossibilis uidetur, quia siue ponant metalla omnia differre specie adinuicem siue accidente, hae rationes ponunt tam artem, quam eius operationem impossibilem. Aliae adhuc rationes adduci possent, sed quia dictae sufficere uidentur, ideo silemus eas; Sequuntur affirmationes & probationes dictae artis alchimiae. Dicta autem ars probatur esse uera triplici modo. Primo ex suis ueris autoribus. Secundo firmissimis rationibus. Tertio a simili & exemplis manifestis. Cum ergo uideatur unicuique intelligenti, & usum rationis habenti, quod testificatio sapientum in suis artibus & scientiis, sit magna probatio ad sententiandum ueritates obscuras & difficiles. Propterea dicitur in dialecticis, unicuique experto in sua arte credendum est. Unde Aristoteles decimo ethicorum. Consonare utique rationibus uidentur sapientum opiniones. Probatur quinimmo, ueritas huius artis, autoribus primo multis, quia reperimus antiquos philosophos famosos, quae in aliis artibus & scientiis scripserunt & ueritatem tradere conati sunt in hac arte libros composuisse affirmantes & docentes quod ars haec sit uerissima & sequela naturae. & regulas naturam in materia propria, ad finem a natura intentum, quem natura attingere nunquam posset, & hoc uno modo tantum, ut dicetur. Unde Hermes in suis secretis dicit. Uerum sine mendacio certum & uerissimum quod est superius, est sicut quod est inferius, & quod inferius est sicut quod est superius, ad perpetranda miracula unius rei etc. Et Morienus. Si autem ea quae tibi dixero & testimonia antiquorum recte inspexeris bene & aperte cognosces nos omnes in uno conuenire & omnia quae diximus uera proferre etc. Et omnes breuiter hoc idem uolunt. Et sunt sicut Hermes termegistus pater & propheta philosophorum. Pythagoras, Anaxagoras, Socrates, Plato, Democritus, Aristotiles, Zeno, Heraclytus, Diogenes, Lucas, Hypocrates, Hamec, Thebit, Geber; Rasis, Haly, Morienus, Theophylus, Permenides, Mellissus, Empedocles, Abohaly, Abinceni, Homerus, Ptolomeus, Uirgilius, Ouidius & alii quam plurimi philosophi & huius ueritatis amatores, quorum nomina ualde prolixum & taediosum esset scribere. Et eorum plurium libros uidimus, & Iuxta posse nostrum modicum & ingenium studuimus quanuis operationi & labori fuerimus raro dediti. Uoluimus enim libris eorum mente uigili studere prius & eos imaginabiliter uoluere & reuoluere die ac nocte cum instantia; ut loquelam ueram ipsorum figuratam, & radicem habere possemus, ut sciremus circa quid & quo operentur secundum rationem & non secundum fortunam & casum si Deus uoluerit. Unde Hermes in secundo. Fili quicquid audis ratiocinare, non enim puto te ratione esse priuatum etc. Ideo Rasis libro perfecti magisterii hortans nos ad tale studium dicit. Rogo itaque te fili. ut incessabili lectione philosophiae libros scruteris, ut & eius filius esse, & huius archani magisterii habere sagaciam merearis. Qui enim in legendis libris deses extiterit in praeparandis rebus promptus esse non poterit, quia non potest de leui eius in practica, manus clarescere, nisi cuius mens prius in theorica maceratur. Illae namque ad operationes securus accedit in cuius mentis enigmate plures operationum imagines, uariaeque resultant etc. Et Geber in proaemio summae suaelabora utique fili studere in uoluminibus nostris, & ea saepissime in mente tua reuolue, ut intentionem ex loquela nostra ueram acquiras etc. & Unde Galenus talem inquisitionem ostendens, dicit sexto de ingenio sanitatis. Oportet ut primo secundum rationem considerandae considerentur, deinde cum experimento certificentur, ut ratio per experimentum confirmetur. Et idem in secundo eiusdem. Uirtus rationis, experimenti uirtutem ostendit & ordinat. Et sicut uera ratio experimentum decorat, sic mala ratio eum dedecorat. Est autem magna probatio in aliqua obscura scientia & maxime quando est obscure tradita inducere autorum nomina & autoritates antiquorum philosophorum in illa. Ideo philosophus in ethicorum secundo. In obscuris oportet apertis testimoniis uti. Et Morienus. Omnis enim res usque dum per suum effectum esse dignoscatur, multorum testimonio uerior comprobatur. Et secundum Rasim in 70. Antiqui philosophi sunt quibus innitendum est. Unde Abohaly, id est, Auicenna in medicina libro quarto capitulo de febribus rarissime euenientibus, quae dicuntur quintanae, sextanae etc. dicit. Et non oportet, ut negentur aegritudines quas non contingit uidere nisi in tempore quodam et regione quadam: nam hoc genus non comprehenditur etc. Neminem igitur sapientem in naturalibus concedere necesse est artem alchimiae, non esse ueram, quamuis eam ignoret: sufficit enim habere testes tales ut Hermetem, Hypocratem etc. et quam plures alios. Causae enim quam plures sunt, quare scientes eam occultant. Et quia non uident homines in partibus in quibus sunt, nec audiunt, a longinquis alios habentes ipsam iudicant, quod uana sit. Isti enim tales sunt tanquam puer a principio natiuitatis usque ad senectutem in domo inclusus non putans mundi latitudinem extendi ultra domum in qua conclusus est, uel ultra quam oculus suus, non possit conspicere. Et ob hoc, Auicenna in primis uerbis sui tractatus quem fecit ad Asten de Recia tangens. quomodo Aristotiles in fine decimi me theororum contradixit alchimistae illorum sententiam annihilando, subiungit. Mihi uero excusatio non fuit in arte mea, quando scirem intentionem ambarum sectarum. Consideraui libros affirmantium artem & inueni eos uacuos rationibus, quae sunt apud omnem artem, & reperi plurimum eius quod in eis continetur alienationis simile, id est, similitudini & figurae. Postea aspexi in libris contradicentium eis & reperi contradictionem debilem & ratiocinationem leuem, qua ars non destruitur. Dicit uacuas rationibus, hoc dicit, quia omnis ars & scientia habetur per suas demostrationes expressas siue per sensum siue intellectum: sed alchimia non utitur demonstrationibus aliquo illorum modorum, quoniam non probatur nec probat, ut aliae, neque exprimit eas quas habet ut aliae, sed magis occultat, cuius causae superius tactae sunt. Postquam probauit artem primo ex suis ueracissimis autoribus, nunc probat illam rationibus & principaliter duabus. Secundo probatur. Rationibus & principaliter duabus, quamuis sit ualde difficile hanc attem per rationes demonstrare. Unde philosophus primo Topicorum. Quaedam sunt problemata de quibus sunt contrarii syllogismi probabiles ad utranque partem, dubitationem tamen habent utrum sic sit, uel non sit. Propter rationes utriusque partis uerisimiles. Et quaedam sunt problemata, de quibus non habemus rationem propter difficultatem etc. Et alchimia est de illis. Modo dico, quod sicut in caeteris scientiis operatiuis, earum ueritas esse probatur, sic & in hac sufficiet, cum haec sit in earum serie, Unde philosophus primo Topicorum & tertio. Quando utitur hypothesi si demonstrauerimus sic se habere in aliis & in proposito demonsrationem fecimus. Sicut ergo in scientiis operatiuis uolendo probare ueritatem alicuius sensitiui, nos probamus per demonstrationem sensitiuam solum, ostendendo ueritatem medii ad sersum & non ad intellectum, simili modo oportet nos facere in hac? Unde philosophus primo posteriorum. Sicut in demonstrationibus uniuersalibus medium demonstratur ad intellectum, ita in particularibus medium monstratur ad sensum. Sicut ergo de obiecto intellectus, non possumus iudicare per sensum, sic nec econuerso ut patet in eodem. Et sicut elicitur ex uerbis eius secundo coeli & mundi contra illos qui dicunt, terram moueri circulariter, & terram esse in coelo unam ex stellis, & locum ignis esse in centro, quia in sensibilibus debemus iudicare per sensum, ergo qui hanc artem ab intellectu non esse ueram arguunt, nihil probant. Quod si eis sensibile deficiat, cuius causam supra ostendimus, hoc non probat artem non esse ueram sufficienter. Immo magis probat contrarium, cum imperfectorum alterationes uersus perfecta uideant. Unde de his iudiciis sensus & intellectus philosophus decimoseptimo de animalibus de generatione apum dicit, quod ex ratione probauit, generationem apum talem esse ex accidentibus quae nunc uidentur circa ipsas, non tamen accidentia sufficienter accepta sunt, quod si sumantur tunc sensui magis quam rationi credendum est. Amplius dicimus quod probare & syllogizare hanc artem esse ueram apud ignotos incredulos & insensatos est, sicut syllogizare de coloribus figuris & motibus apud caecos, & de sonis & uocibus apud surdos. quantumcunque enim eis in iis probes quid uerum non confitebitur aliquis, quia medium non sentit nec intelligit, ergo nec iudicare nec confiteri potest. Unde philosophus primo ethicorum. Unusquisque bene iudicat de iis quae cognoscit, & eorum est bonus iudex. Et in primo Topicorum, qui enim sentit, aliquomodo iudicat. Et in eodem, qui negat niuem esse albam indiget sensu: unde idem in principio posteriorum dicit. Omnis doctrina & omnis disciplina intellectiua ex praeexistenti fit cognitione. Ideo idem in eodem capitulo dicit. Si enim aliquis sensus deficit, necesse est illam scientiam deficere, quae per illum sensum acquiritur. Similiter & in reliquis sensibus est inducere. Ueruntamen sicut caecis deficit uirtus uisiua ratione organi impediti & obiectum est praesens. Ita hic est econuerso. Propterea ergo cum hic obiectum non sentiunt, cum tamen sit sensibile iudicant hanc artem non esse ueram. Talibus autem hanc artem ueram esse non probamus, nisi prius credant. Ideo philosophus primo posteriorum. Oportet discentem credere. Et ideo primo Topicorum. Non est cum omni disputandum, nec contra quemlibet exercitandum. Ideo dixit Pythagoras in turba philosophorum. Si enim elementa ueraciter sciretis, haec non negaretis. Rursus si quis in scientia medicinae quae est operatiua uelit probare aliquam medicinam particularem in sua specie talem in humano corpore curare aegritudinem, aut talem efficere operationem, per demonstrationem sensitiuam solum procedet, cuius ueritatem solum experimentum certificat. Experimentum autem fecit artem ut dicit philosophus secundo posteriorum & primo metaphysicae. Uerbi gratia. Aliquis patitur superabundantiam colerae rubeae in uenis stomachi & hepatis, eius autem cura secundum rationem, post digestionem, est euacuatio. Uolens autem probare, quod sit aliqua medicina faciens hanc operationem, arguam sic necessario. Omne quod habet euacuare choleram superabundantem in uenis stomachi & hepatis post digestionem, habet sanare patientem, sed reubarbarum & scamonea sunt huiusmodi, ergo etc. Maior nota est, cum euacuatio illius cholcrae iam digerente sit eius uera sanatio, quia ipsa facta est horribilis & odiosa naturae. Minor autem non potest probari nisi experimento & experimentum non probatur nec cognoscitur, nisi per sensum & proprie per sensum uisus, scilicet uidendo ad oculum utrum sic sit uel non. unde Hamec in commento stollicarum. Non peruenitur ad scientiam rei nisi per uisionem rei. Et Auicenna in tractatu suo. Nos quidem sciuimus illud ante experimentum cum ratiocinatione quam uerificauit experimentum. Similiter si quis uelit probare, quod hermodactili attrahunt et euacuant phlegma a iuncturis, & quod lapis iudaicus franget, & educit lapides renum, & lapis spongiae, lapides uesicae, & quod lapis lazuli & lapis armenus euacuant melancholiam & scamonea choleram, & aes ustum aquam, & quod apium noceat praegnantibus & pueris & epilepticis. Et quo lepus marinus comestus inducat phthisim, & piper calefaciat, & lactuca infrigidet & colocynthis & absinthium si amara & mel sit dulce & napellus uenenum, & magnes attrahat ferrum & charabe paleas, & arsenicum dealbat aes, & tutia citrinat & multa talia. Non nisi per experimentum probabit, quoniam ueritas quae consistit in medio rationis, debet ostendi per sensum necessario. eodemmodo est in Geometria, Astronomia, Musica, Perspectiua & in caeteris scientiis quarum finis tendit ad practicam & operationem. Similiter igitur modo per hypothesim arguemus in alchimia penitus sic. Omne quod habet transmutare metalla imperfecta & incompleta ad perfecta & completa, habet efficere aurum & argentum, sed lapis de quo dicunt philosophi est huiusmodi, ergo etc. Maior patet, quia sint tantum duo metalla perfecta, scilicet aurum & argentum, sicut in mundo sunt duo luminaria perfecta, scilicet sol & luna. reliqua uero metalla imperfecta sint & incompleta, tunc quicunque reducit illa de imperfectione & incomplexione, ad perfectionem & complexionem conuertet in aurum & argentum. Minor probari non potest, nisi experimento. & experimentum non cognoscitur, nisi per sensum ut superius est declaratum. Et in hoc proprie est finis artis & complementum & confessio ueritatis ipsius. Ideo bene dicit egregius Aristoteles tertio coeli & mundi. Scilicet necesse est ut iudicemus super quasdam res ex complemento ipsarum & earum finem, & non ex earum principiis, nam omni scientiae est complementum & finis, quod est, quia complementum artis & complementum naturae, est per rem sensibilem cadentem sub uisu etc. Et huic, concordat quod dicit Galenus tertio de crisi, scilicet quod uerificatio in unaquaque arte & ipsius affirmatio fit ex operationibus eius, et ipsius inuentione. Et processio ex eius principiis etc. Ex quibus patet, quod haec ars & omnis fere alia, non potest probari ex suis principiis, sed ex operationibus. Unde Auicenna in tractatu suo. Testatur autem ad credendam meditationem experimentum. Et philosophus decimo ethicorum. In operabilibus ex operibus indicatur. Et Rasis in lumine luminum. Nam quod diximus, eius exprimentum ueritatem indicat Circa praesentem literam. Ex quibus patet etc. Notandum quod ars ista est ministrans naturae & eam consequens. Ideo duplicia sunt eius principia, scilicet naturalia & artificialia. Naturalia sunt quatuor elementorum causae, metallorum cum suis annexis, & haec principia recipit credita a scientia sibi superiori, sed exquisite discutit ea, ut possit sequi naturam. Principiorum uero artificialium, quaedam dicuntur modi operationum quibus artifex applicatur ad magisterium ut intentum perficiat: qui sunt octo secundum Geber, scilicet Sublimatio, Discensio, Distillatio, Calcinatio, Solutio, Coagulatio, Fixio & Ceratio, absque annexis suis. Quadam sunt non proprie principia sicut probationes & iudicia ostendentia ueritatem uel falsitatem dictorum principiorum, eiusque quod operatum est ex eis, scilicet utrum sit idem aurum penitus cum minerali uel non, & sunt nouem, scilicet Cinericium, Cementum, Ignitio, Fusio, Expositio super uapores acutos, Extinctio, Commixtio rei adurentis. Reductio post calcinationem & susceptio argenti uiui facilis uel difficilis, de quibus omnibus Geber in summa sua perfecti magisterii. Est autem & principium unum aliud ab iis excelsum & diuinum, quod est sicut clauis & nexus illorum, sine quo non potest perfici opus hoc, quod supra omnem rationem debet cadere in intellectum, ante principium operationis & ultimo in sensu. Et hoc est quod induxit Platonem inuestigando philosophiam, incipere ab intellectu & finire in sensu, & iterum redire & reflectere ad intellectum uia circulari, cuius contrarium fecit Aristotiles. Unde Auicenna non potens hoc principium firmare per naturales rationes, sicut nec unquam aliquis alter naturalis philosophus, dixit capitulo de substantia fixa, quod experimentum destruit formam specificam eius. Et uult dicere, quod fixum destruit formam specificam uolatilis, ut non fugiat. Et capitulo de compositione medicinae dicit, quod cum aquae permiscentur, & commiscentur uehementer. deinde exsiccantur, & coagulantur, & conglutinantur ita, quod si uicerit summa uolatilis summam fixi uolabit cum ea, & si non uicerit figetur cum ea. Et uult dicere quod uolatile potest uolare cum fixo et perditur opus, & fixum potest retinere uolatile & perficitur opus, quod est mirabile ualde. Idem in eodem dicit sic. Et sciuimus per principia plurima scientiae naturalis, quod possibile est, ut res & substantiae, quarum radix est terra & aqua, resoluantur & currentes fiant. Deinde sciuimus per canones alios scilicet non naturales sed alchimicos, & diuinos, quod ista elixiria praedicta cum resoluuntur, non prohibetur resolutio ab operationibus suis radicalibus omnino, immo remanet nobis de uirtutibus earum quod uolumus. Testatur autem ad credendam meditationem experimentum etc. Principium autem hoc praecipue traditum est totum sub figura, & allegoria propter ultimam difficultatem eius et inuestigationem supra rationem. Ex cuius ignorantia praedicta principia nil prosunt, quia ueritatem sui & aliorum in experimento ostendit & sensu & in experimento patet ueritas principiorum haec de prima ratione. Ratio secunda est haec. In quocunque reperiuntur proprietates & passiones & operationes omnes specificae alicuius rei, illud est idem penitus, quod illa res: sed in auro & argento per alchimiam generato, reperiuntur omnia haec, quae in auro & argento minerali, ergo eto. Maior huius rationis uerificatur, quae differentiae specificae rerum siue formae substantiales sunt nobis ignotae, ut patet ex 4. meteo, in fine. & ex primo de anima, nec cognoscimus eas nisi per proprietates, & proprias passiones, & proprietates, & passiones, per operationes & accidentia. Et ideo quales sunt operationes & accidentia in rebus, tales iudicamus proprietates, & passiones. ergo & per consequens formas, quia omnis cognitio nostra incipit a sensu, ut patet primo physicorum. & primo posteriorum, & primo metaphisicae. Unde philosophus primo de anima uolens nos inducere, ex hoc in cognitionem animae & aliarum formarum, dicit sic accidentia magnam partem conferunt ad cognoscendum, quod quid est. id est diffinitionem & formam substantialem, quod quid est, talis aut cognitio, scilicet accidentium, est per sensum, quia sola accidentia sunt obiecta sensuum. Et Idec Philosophus 4. meteo. arguens ex operationibus rerum, & accidentibus super ipsas formas dicit sic, quod enim facit operationes oculi est oculus, quod uero non, non est oculus, sed imago oculi, & serra lignea non est serra, sed imago serrae etc. Unde dico, quod optimum genus inquisitionis & certissimum, est cognitio rel per accidentia propria, quia tunc per causam uniuscuiusque rei propria, res cognoscitur, cum de accidentibus eius propriis minime dubitatur. Neque est hoc in metallis difficile, cum non sint diuersae substantiae adinuicem, sed homogenea per totum. Minor patet sic, quia quicunque uult cognoscere aurum & argentum secundum eorum formam specificam, cognoscet per eorum proprietates & passiones, et accidentia, & operationes siue sint actiuae siue passuae. Modo de proprietatibus auri, est esse metallum coloris citrini fulgentis ad ignem fusibile, sub malleo per omnem dimensionem extensibile, substantiae homogeneae & ponderosae ualde, & substinere iudicium ignis absque mutatione & diminutione sui per cinericium & cementum, & confortare cor. neque plus cognitum est de cognitionibus auri in toto mundo per philosophos, & fossores minerarum metallorum per experientiam sic confirmant. In quocunque ergo metallo per alchimiam transmutato reperiemus omnis proprietatates & accidentia, & operationes, necessario arguemus ipsum esse aurum, & si aliqua illarum conditionum quae dicta est deficlat, non erit aurum. Quia ergo aurum alchimicum habet omnia praedicta, ideo iudicamus ipsum esse aurum necessario. experimentum autem secundum philosophos testificatur hic ut dictum est secundum sensum. Quod si non est idem aurum cum minerali, oportebit necessario eos ponere easdem proprietates omnes in specie, manare a contrariis formis, quod est penitus impossibile. oportet igitur quod sint idem. De confortatione autem cordis, quod facit aurum minerale sicut dicunt medici, quia quidam idiotae dicunt, quod aurum alchimicum cor non confortat. Plato in 3. stollicarum expresse est contra eos. Et similiter in commento ibidem Hamec. Et similiter Haly in suis secretis. Et Aristoteles in suo libello de secretis secreto. ca. de lapidibus pretiosis etc. Sunt etiam aliae rationes ad probandum artem esse ueram, de quibus post dicetur. quando dicetur de principiis, & de generatione metallorum, in generali, & in speciali, & eorum transmutatione. Tertio probatur eius ueritas exemplis & similitudinibus. Nunc uero a simili probemus. Quibusdam enim placet, & satisfacit magis audire similia, proportionabilia, cum rationes syllogisticas intelligere non possunt. Et similiter difficile est syllogizare. Unde philosophus 9. metaphisicae, non oportet cuiuslibet terminos quaerere sed proportionale conspicere. Haec autem similitudo, & proportio reperitur tam in animatis, quam in uegetabilibus, & minerabilibus & etiam elementis, & a natura sola, & cum auxilio artis. Natura enim generat ranas in nubibus, aue in puluere asperso pluuia per putrefactionem, ex ultima disposititione materiae ad hoc propinqua. Et refert Auicennas, quod uitulus in nubibus generatus est cum tonitruis, & cecidit cum pluuia semiuiuus. Et dicit quod natura in talibus facit subitas generationes. Cum ministratione etiam artis facit similia naturalibus, Ut ex basilicon contrito & debite ministrato & putrefacto scorpiones generantur. Et ex elixatura anatis ad serenum cooperta buffones. Et ex uitulo strangulato apes, cum putrescit humiditas illa per ebullitionem a calore extraneo. Et uespae, ex carne asini, & scarabaei ex carnibus equi & locustae de carnibus muli. Et planum est, quod haec talia omnino sunt similia illis, quae a sola natura processerunt, quamuis locus sit alius, & materia alia, et dispositiones aliae. Sed proportiones miscibilium ultimas, & dispositiones ultimas in tali materia et tali loco credimus esse omnino easdem cum iis, quae d sola natura generata sunt uirtute corporum coelestium, quamuis praecedentia sint ualde diuersa, propter diuersitatem materiae, ergo & formas easdem credimus. Aristoteles tamen 6. de animalibus est contra hoc, qui dicit, quod sunt idem solum secundum genus, & similitudinem, & non secundum formam. Et in 15. de animalibus dicit idem. Et similiter 7. meta. Unde Auerrois, in commento ibidem dicit, mures generatos ex putrefactione non esse idem in specie cum generatis ex propagatione, quia dicit propagando conseruari non possunt in specie. Sed nos dicimus formicas, muscas, araneas, & alia pluria generata ex putrefactione, quae post ouando per propagationem conseruantur in specie sibi similii. Aut ergo erunt eadem specie cum illis, quod credimus, aut eadem accidentia, & operationes manabunt a contrariis formis, quod est impossibile. Similiter natura non faceret in eis membra generationis frustra. In uegetabilibus etiam hoc patet. Natura enim generat ex putrefactiote portulacas, bletas, caules, parietariam & cucurbitas, & alia plura genera uegetabilium. Et illa etiam eadem ex propriis seminibus, & faciunt flores & folia & semina eadem, & conseruantur in specie sibi simili per semina eadem. & hoc patet per Galienum in primo alimentorum, capitulo de foeniculo, qui dicit, sic, & spontaneum quidem, quoniam nascitur hoc sicut & anetum, sed etiam seminantur ipsa per hortos: Unde dicimus quod quadam sunt, quae per solam propagationem generant, ut homo, uipera, cetus & palma: quaedam per solam putrefactionem, ut pediculus, pulex, gramen, uermes terrestres, et similia imperfecta: quaedam quae utroque modo, ut mures et portulacae etc. Sicut ergo in animatis anima uegetabili utroquemodo generatis, poenitus arguimus esse eadem specie, quia eodem modo utraque possunt conseruari in esse, sic & in animatis anima sensibili penitus arguemus, quod totum accidit propter ultimam dispositionem, & proportionem agentis, & patientis. Unde dicit philosophus primo de uegetabilibus, quod natura transmutat calamentum in mentam, et triticum in siliginem, et linum in scilem, idest lolium: & malas in bonas, & econuerso, ut illa quae fuit transplantata. de Persia in Aegyptum. & ideo dicit ibi, quod a quibusdam malis seminibus proueniunt bonae plantae, & econuerso, sed non de facili, & hoc etiam in animali contingit multoties, ut ibi dicit, & diuersitas regionum hocquam maxime operatur. In mineralibus etiam hoc est planum, quamuis non inomnibus. generat enim natura in nubibus, quandoque sagittas lapideas, et ferreas cum tonitruis terribilibus, Unde philosophus iuxta finem, quarti meteororum, sic dicit ad literam. Saepe etiam fiunt lapides ex igne, cum extingultur id est uapore igneo, scilicet in nube, et saepe contingit corpora ferrea et lapidea cadere, cum coruscationibus, ut uapor igneus, quia ignis frigidus, et siccus est in extinctione sua. Et in Persia cadunt cum corruscationibus corpora aerea, ut aes ustum, uel similia sagittis hamatis, id est barbatis, et non possunt liquefieri per ignem, sed euaporant in fumum, uiriditati attinentem. donec residuum sit cinis. Cecidit quoque apud Uergen frustum ferri 150. atronarum, quod prae duritia sua fere erat infrangibile, missa est tamen pars eius regi Corasceni, qui cum praecepisset enses inde fieri erat infabricabile. Dicunt tamen Arabes, quod enses Alemanici, qui optimi sunt de tali ferro fiune ( dicit hic enses tales ex tali ferro fieri ) secundum uulgos Arabes quia uulgus absque ratione loquitur. Cum autem cecidit massa illa, resiliit aliquotiens a terra, ut pila, eratque composita ex minimus frustilis cohaerentibus ad inuicem, ad quantitatem granorum millii magnorum. Simile huic rei euenit apud Tepastrem, sic ergo etiam fiunt lapides. eorum siquidem generatio uel erit subito, propter magnum calorem accidentem luto uiscoso, aut paulatim propter multum temporis etc. In quibus uerbis philosophus insinuat, quod natura facit generationes similes, sed aliquando subitas, aliquando paulatinas, & in diuersa materia, & diuersimode. Idem in eodem. Sunt autem certa loca super quae aquae effusae uertuntur in lapides diuersorum colorum, suntque aquae, quae seorsum acceptae non gelantur, quae si prope alueum suum fundantur, congelantur et fiunt lapides. scimus ergo, quod in terra illa est uis mineralis, quae congelat aquas etc. Idem ibidem dicit, quod sunt quaedam uegetabilia, & quadam animalia, quae conuertuntur in lapides uirtute, quadam minerali lapidificatiua. & haec transmutatio corporum animalium uegetabilium in lapides est aeque propinqua, sicut aquarum transmutatio, & quaedam fiunt tardius, & quaedam citius, secundum potentiam actiuorum, & resistentiam passiuorum. Idem ibidem dicit, quod est locus in Arabia, qui omnia corpora ibi existentia colorat colore suo. Panis quoque Corasceni in lapidem mutatus est, remansit tamen ei color suus, suntque talia mira, quia raro fiunt uel accidunt, caeterum causae eorum manifestae sunt etc. Ista talia extranea facit natura, in paucis locis minerarum extraneis & sunt ualde miranda: Multa etiam in scripturis uidimus, & oretenus audiuimus de mineris diuersis in quibus quasi incredibilia fiunt omnino. Similiter in elementis hoc idem patet. Ex concussione enim quorundam lapidum cum chalibe generamus subito ex aere ignem, & ex aquae ebullitione aerem, & ex condensatione aeris aquam, & ex reseruatione aquae terram, & connectuntur, & sunt eadem penitus cum naturalibus suis solis. Quaecunque tamen exemplaria hic adducta sunt de transmutationibus rerum; non ideo, ut omnino proportionalia sint adducta sunt, quoniam exempla ponimus, non ut semper uera sint, sed ut sentiat, qui adiscit, ut dicitur primo priorum. Sed hoc ideo ut sit satisfactio quibusdam in superficie speculantibus, & non in profundo, ostendendo opera miranda naturae, & transmutationes extraneas, ut adhuc uelut longe distantes imaginentur hanc artem possibilem. Quibus autem mens, & discretio medullitus, & profunditus est euigilans, talia exempla, & poportionabilia puerilia sunt, neque omnino, ut in pluribus in eadem specie, cum sibi similibus collocata, in quibusdam autem forte sic. Et haec probatio exemplariorum aeque prodest al chimistis, & sophistis, immo sophistis magis, quoniam diuersas materias. propter haec subiicere possunt. Huic quoque lapidi nihil omnino simile uidetur posse adduci, sed solum secundum partem. Et quod magis simile uidetur est de generatione atramentorum. Et similiter fumus resolutus alignis, cum comburuntur. hic enim fumus est tanquam spiritus, qui resoluitur ad aerem cum toto corpore suo, sed si inuen corpus aliquod solidum cui appodietur, retinetur ibi a suo corpore occulto, super illud corpus aliud, & induratur & fi gitur & fit fuligo. Ita quod spiritus, dum fugit ignem couertit corpus ad suam naturam & corpus cum permanet conuertit spiritum ad suam naturam. Et hoc idem simile patet, degeneratione tartari in uasis boni uini. haec igitur exempla non in conuenienter apposita sunt. licet in hoc non potest aliquid omnino simile adduci, sed solum in parte, quia ipse lapis est quid proprium in se & orphanum & unicum ab omnibus separatum. Nota circa istam literam. Et similiter fumus resolutus etc. Nota quod omnium inanimatorum quae generantur aequaliter est uapor siccus uel humidus uel uterque ut patet primo meteororum, & quarto Omnis autem uapor est de genere spirituum, id est, uolantium. Ex uaporibus autem siccis generantur res siccae et ex humidis humidae, sed ex eorum digestione, commixtione & proportione existente diuersa in habitudinibus & mensuris eorum, accidit diuersitas generatorum omnium secundum exigentiam naturae cuiuslibet speciei. Et sicut ipsi uapores, tam sicci, quam humidi habent in actu semper naturam ascendendi et uolandi, sic habent in potentia naturam standi & permanendi. Ex praedictis ergo satis patet. quod si alchimista praeparauerit naturae materiam suam & in organo proprio & ignem suum & gradus suos & tempus congruum & inuenit naturam manibus & uigilanter inspiciat signa colorum omnium, ita quod circunstantiae omnes in suis horis absque aliquo de fectu concurrant generabit, quod narrant philosophi, si Deus uoluerit, & natura coniunget quantitates componentium determinatas diuino iudicio absque consideratione artificis aliqua, quoniam cognitio talium prodest, ad speculationem solam, ad operationem uero minime & poterit cum hoc transmutare omne metallum ut dictum est ita, quod a puris naturalibus in nullo declinare comperiat. Et signum sensatum inducens nos credere debere hoc est, quia uidemus metalla imperfecta alterari per artem a quibusdam rebus suis generis, & extranei, quamuis non transmutantur, tutia enim alterat aes in colorem auri, auripigmentum autem seu arsenicum in albedinem argenti quamuis comburat, & fumus saturni congelat argentum uiuum. De extraneis autem dicimus, quod cortex mali granati conuertit ferrum in chalibem, et fumus capillorum citrinat argentum. Quia ergo ad alterationem expectamus transmutationem, cum per haec extranea non possit fieri. quia eorum alteratio non profundatur usque ad occulta corporis, tunc cum uideamus alterationem aliquantulum profundari a suis similibus, absque praeparatione aliqua eorum, ut si milentur auro & argento, non debet quisquam dubitari quin sit propinqua potentia in iii nel aliis ita ut ars ducat in actum, & perfectionem ipsam scilicet potentiam. Cum ergo ex generatis ex utroque uapore conseruantibus naturam uaporum, & spirituum, scilicet ex argento uiuo & sulphure, natura generat corpora metallorum omnium, propterea quod in illis spiritibus sunt omnia corpora in potentia, potuit natura illam potentiam ducere ad actum, quia natura secundum ordinem praeponit potentias actibus; & sic ex potentia non fixi, facit fixum, & iconuerso, & ex mundo facit mundum, & ex immundo immundum & ex immundo extrahit mundum, & ipsum retinet. Ars ergo post contemplationem omnium istorum se quitur naturam, & recipit spiritus naturae immundos & ipsos sublimando subleuat & mundat, sicut natura, et tunc uolendo fugere ab igne, ars ministrat naturae, & natura conuertit, ea in corpora munda, fixa & de caetero natura corporum dominabitur naturae spirituum in aeternum per hoc ingenium mirabile. Sunt etiam mineralia, quae generantur, & perficiuntur secundum substantiam in qua sunt absque resolutione in fumum. Et ars similiter perficit metalla in aurum. Propter quod generata, in quibus permanet actu, natura uolandi prima, semper uolant, secundum naturam suam, ut argentem uiuum marchasita, & camphora. In quibus autem occultata est natura uolandi, & manifestatae natura standi, & permanendi semper permanent, secundum naturam suam, ut aurum, antimomum, marmor, alumen, sal, & tartarum. In quibus autem utraque natura permanet mixta, dominans uirtute dominatur alteri, ut patet in mixtione corporum, & spirituum, cum enim uices spirituum dominantur, trahunt secum corpora ad uolatum. Et cum uices corporum dominantur, retinent secum spiritus, & figuntur cum eis. In spiritibus enim sunt corpora in potentia, & in corporibus sunt spiritus in potentiae. Et haec est causa quare natura facit corpora ex speritibus, & econuerso, propter quod quaecunque resoluuntur a corporibus metallorum in fumum apud ignem, non habent naturam corporum, quorum sunt, sed magis spirituum. Et quilibet spiritus, qui ingreditur corpora acquisiuit similem naturam corporibus, ideo in mineris metallorum reperiuutur sui spiritus, sed non econuerso, quia in posteriori includitur prius, sed non econuerso. Sequitur determinatio generalis, ostendens etiam causas & modos difficultatis istius quaestionis. Et solutio quaestionis cum elucidatione. In hac admirabili, excellenti, et diuina, et occultissima arte quaestio quae de ipsa fit scilicet utrum sit, omnino apparens, et existens, aut solum apparens, et non existens est ualde difficilis, cuius difficultatis causae uidentur. Non etiam est facilis apud nos. Ea tamen, quia pro & contra disputauimus exquisite, elucidemus etiam ipsam, & enucleemus modo conuenienti, eiusque ueritatem determinando. Non modicum autem admirandum occurrit, quod nulla ars nec scientia probat suum subiectum esse, nec prebare potest, sed de ipso praesupponit, quia est & quid significat, ut dicitur primo posteriorum, & similiter 11. metaphy. a philosopho. Unde philosophus 2. physicorum, ostendens quod ea quae nota sunt non debent probari, sed praesupponit, dicit, quod ridiculum est probare naturam esse. Ideo dicimus, & in artibus quasi autem sola ista eget hoc. Et est subiectum eius. hoc scilicet transmutatio metallorum omnium in uerum aurum & argentum per ingenium artis. Considerat enim metalla & sibi similia, etiam non solum in se, & in relatione ad sua principia, & suas causas, & proprias passiones, & transmutationes eorum a natura in suis mineris in uerum aurum & argentum, ut liber de mineralibus. sed etiam prout transmutantur a natura similiter extra mineras per artis in genium, & ministrationem. Unde ars haec quaerit propter difficultatem inquisitionis eius, & ignorantiam hominum coacta, de subiecto suo si est & quid est siue quid significat, & hoc habito utrum sit uerum uel non, quia talis erit ipsa similiter. Ideo bene dicitur 2. posteriorum, scilicet, quod quando medium est sensibile, & non sentimus quaerimus. Nam impossibile est scire, quid est, ignorantes si est. ut ibidem dicitur. Et quia diffinitio est forma diffiniti ut, dicitur 7. metahphysicae. Ideo eius gratia expositorie, nos sic. Alchimiam diffinimus. Alchimia est scientia, qua metallorum, principia, causae, proprietates, & passiones omnium radicitus cognoscuntur, & quae imperfecta, & incompleta, mixta & corrupta sunt, in uerum aurum transmutentur. Ex qua diffinitione subtiliter colligi potest, quod proportionatur, & subalternatur haec scientia libro de mineralibus naturalis philosophiae, sic ut scientia medicinae libro de sanitate, & de aegritudine naturalis philosophiae. Nam sicut medicina contrahit genus, & subiectum commune illius ad corpus humanum tantum, tam theoricae, quam practicae: Sic et haec contrahit genus subiectum commune istius ad metalla tantum tam theoricae quam practicae. Ideo haec scientia est operatiua, sicut & medicina, & forma naturalis. in subiecto naturali introducta a natura per ministrationem artis, ut in illa, et agens naturale, scilicet ignis modo debito ministratus seu approximatus, quamuis agens artificiale, scilicet uoluntas, illud regat, modificet, & coaptet in suis propriis organis cum sedulitate usque ad tempus prorsus stabilitum, & praefinitum. Ueruntamen medicina diuersas partes habet scilicet theoricae, quae est speculationis omnium principiorum medicinae: aliam practicae, scilicet conseruatiuam sanitatis, et curationis aegritudinis. haec autem non habet nisi curatiuam, id est completiuam. Et differt ualde haec curatiua ab illa, quia illa manente eadem forma substantiali, sanitatem inducit ita quod utitur solo motu alterationis & purgationi: haec autem transmutat, & curat & sanat, & formam nouam substantialem inducit, & non eguit haec parte conseruatiua ut illa; quia metalla non sunt sic disposita ut uiuentia, nec sic formata in forma una. Amplius difficultates huius quaestionis in duobus comprehenduntur generibus. Primo speculationis propter sapientes diuersa rationis intuitu oppinante, et maxime, quia haec quaestio ab antiquo semper habuit rationes ad destruendum quam plures, ad construendum autem nullius quasi dedit iuuamen, nisi forte auctoritatibus, et exemplis. Uidimus ergo magnos philosophos ac sapientes contraria de hac adinuicem oppinari, & ubi discordant sapientes, necessario magna arguitur difficultas in illius rei cognitione, sicut elicitur ex uerbis philosophi, primo de anima, & sicut dicit Galenus in commemto primi amphorismorum. Secundo practicae haec quaestio manet difficilis, scilicet in exrerientia & operatione. Nam cuiuscunque artis ueritas & experientia ad oculum debet uideri. Unde philosophus tertio coeli & mundi, dicit quod complementum artis, & complementum naturae est per rem sensibilem cadentem sub ulsu. Tunc per sensum uisus iudicamus in operibus artis & naturae, quia ergo pura ueritas non uidetur in operibus huius artis, sed sophistica solum sunt, quae quotidie uidentur, et phantastica. Ideo arguunt ab effectu ipsam non esse ueram. Et quia uident alterationes magnas & fortes uersus aurum & argentum non completas. Arguunt ex hoc alii eas non posse compieri, & per consequens artem ueram esse non posse. Si enim nulla alteratio in eis fieri uideretur, tunc nulla esset quaestio. Compellitur tamen necessario uterque pars confiteri alterationes praedictas fieri posse. Unde quasi dicere possumus, quod dicit philosophus primo physicorum, scilicet quod omnes antiqui absque ratione principia naturae contraria tanquam ab ipsa ueritate coacti posuerunt, quamuis ignorarent principia ipsa, & quibus contrarietas inesset. Sic eodem modo coguntur ambae partes ponere has alterationes in metallis fieri posse, quamuis transmutationem alterationes sequentem ultimas ignorent fere omnis. Non enim diceretur ars si sophistica esset tantum, quoniam ars imitatur naturam, & sicut natura non est sophistica in operibus suis, sic nec ars, cum igitur alchimia ponatur in numero artium, non uidebitur sophistica. Et cum artista ipsius non reperiatur aliquis, ergo nec ars erit, cum sint sicut relatiua, ideo diuersi diuersa sentiunt. Non tamen est standum utrique iudicio aliquorum contraria iudicantium, quia oportet alterum iudicium esse corruptum, scilicet ex parte sensus, uel intellectus, & illius iudicio non est acquiescendum, ut dicit philosophus 11. metaphysicae. Si ergo quaestio istius artis est ita difficilis, quid dicemus de ipsius inuentione & inuestigatione reperienda? posito, quod sit uera Dico ergo quod ars alchimiae, est omnino apparens & existens & naturam imitans, faciens penitus idem aurum & argentum sicut est minerale, quod enim a minerali deficit in aliquo non est idem cum eo, & haec in capitulis sequentibus osterdemus aperte secundum quod est possibile apud uolantes intelligere. Et rationes omnes tam Aristotelis quam aliorum euidentissime destruemus, & ostendemus eas ueritatem aliquam non continere, sed apparentiam solam quanuis difficilem. Unde dicitur 7. ethicorum. Si enim soluantur difficilia, & assumantur probabilia ostensum utique erit suffcienter. Et in eodem non solum oportet uerum dicere sed causam falsi assignare hoc enim confert ad fidem. Secundo in ipsius operatione est insudandum, sed solum ab habente ingenium callidum, sublime & perspicuum & ualde profundum. Et quia contra negantes sua principia non potest quis disputare, ut patet ex primo physicorum. Contra hoc autem confitentes principia, & propter ignorantiam concludentes falsa disputari potest, ut patet ibidem. Et sicut ex bonis seminibus oriuntur mali fructus, & sic ex ueris principiis concluduntur falsa. Ideo contra confitentes principia & concludentes ex eis falsa, dirigimus nostram disputationem et quaestionis solutionem Hic ponit modum suum pmacedendi in determinatione huius quaestionis. Ueruntamem ad istius quaestionis ueritatis cognitione. Primo sequemur auctoritatem et uerba antiquorum philosophorum in hac arte famosorum, ut introitus fiat apertus iis qui hoc ignorant & reliquis, ostendendo semper quomodo intelligimus eos & dubia plura, mouendo quae cum hac quaestione insurgunt, & recte soluendo. & rationes nostras assignando semper, quae ad quodcunque quod dicimus credere nos inducunt. Secundario autem, scilicet in solutione ultimae rationis philosophi roborabimus omnia, dicta prius rationibus, naturalibus tunc ueridicis penitus inhaerentes. Amplius ut uerum fatear dico, quod quicunque ueritatem alicuius artis uel scientiae, aut alicuius difficultatis in illa radicitus uidere intendit, debet cognoscere terminos in illa arte, & differentias proprias, & quid dicatur per nomen. Si enim hoc ignorauerit radicem & ueritatem quam quaerit, aut disputare intendit, nullomodo perpendet, sed arguet ex extraneis & ignotis & paralogizabit seipsum, & in hac ignorantia stabit & quiescet. Sed impossibile est ex ignotis peruenire ad nota, ideo uidimus, quam plures sapientes huius artis terminos ignorantes hanc quaestionem, inuestigare uolentes, arguentes ex extraneis hanc artem non esse ueram, tunc in fine concludunt & de terminant ignotum. Ex quibus uerbis patet, quod qui ignorat terminos proprios huius artis, & differentias ignorat ipsius disputationem & ueritatem & nihil arguit. Unde dicitur primo elementorum, scilicet quod imperiti uelut longe distantes speculantur. Cogitur ergo necessario hanc quaestionem disputare ad intellectum intendentes ut terminos, huius artis immisceat quaestioni, quibus ignotis ignoratur disputatio eius & ueritas & procedit tanquam caecus ad colores, et sicut carens potentia ad oblectum potentiae. Unde dicitur 2. posteriorum, impossibile est scire differentias ad unumquodque, non cognoscentem unumquodque, hoc autem in unaquaque arte & scientia singulariter inducendo est notum ad intellectum, & planum ad sensum. Et quia terminis huius artis apud plurimos ualde extranei sunt & ignoti, ideo post declarentur. ideo etiam haec quaestio necessario, multam requirit dilatationem sermonis. Quia igitur aliqualiter ex eius terminis nouimus, & plures libros magnorum philosophorum antiquorum uidimus, & studuimus. determinabimus ipsam, ut promisimus. Alchimia est scientia ut supra etc. ad expositionem & notitiam huius diffinitionis est notandum, quod per hoc, quod dicitur scientia, datur intelligi genus suum cui sub iicitur, quia sicut medicina est scientia, sic & ista. Per hoc autem quod dicitur Metallorum datur intelligi, quod non de omnibus mineralibus tractet, sed solum de metallis primo et per se. Per hoc autem quod dicit. Principia, causae, proprietates et passiones. Per principia enim inteelligit causam efficientem & finalem quae sunt causae extrinsecae. Nam efficienti proprie debetur ratio principii, quia mouet rem in esse. similiter fini debetur ratio principii, quia est causa causarum & imponit necessitatem iis, quae sunt ad finem ut tenet 2. physicorum. Per causas autem intelligit materiam & formam, quia sunt causae intrinsecae, & de substantia rei & elementa rei. Per proprie tates autem intelligit proprias operationes metallorum in agendo, sicut in auro confortare cor. et praeseruare a corruptione. Per passiones autem intelligit proprias operationes in patiendo, sicut in auro pati ignem absque aliqua sui laesione & mutatione, & diminutione, & sicut in ferro non liquefieri ad ignem. Et sciendum, quia propriae differentiae rerum sunt nobis ignotae, loco differentiarum nos assignamus in diffinitionibus proprietates & passiones, & sic facimus descriptiones & non diffinitiones. Per hoc autem quod dicit, ut imperfecta, & incompleta etc. datur, intelligi tota finalis intentio istius scientiae per quod scitur quis est finis & quae materia huius scientiae. Ad cuius expositionem notandum est quod nullum agens naturale ab actione in materia sua cessat. Nec separatur nisi cum introductione formae in illa materia, ergo donec agens est coniunctum materiae, uel agit in mate riam & res est imperfecta, quoniam perfectio rei non est nisi per introductionem formae. Cum igitur in metallis omnibus argentum uiuum subiiciatur loco materiae, sulphur uero loco agentis & introducentis formam in illa materia, ergo nullum metallum est completum & perfectum, nisi a quo separatum est sulphur, & quia solum aurum est expoliatum omnino ab ipso, ideo solum aurum est perfectum & formamatum secundum primam, & ueram intentionem naturae. Et quia alia metalla omnia habent admixtionem sulphuris in materia, ergo ipsa non sunt formata, ergo nec completa. Dicuntur ergo omnia alia metala ab auro incompleta, seu imperfecta, quia nondum adepta sunt formam, qua perficiuntur, & dicuntur incompleta, quia nondum peruenerunt ad finem, in quo complentur. Et dicuntur incompleta mixta, quia agens adhuc est immixtum materiae & non separatum. Et dicuntur corrupta, quia hoc agens, id est, sulphur est unam ex magnis causis corruptionis metallorum quia per ipsum inficiuntur, denigrantur, euaporant & comburuntur, et ob hoc solum aurum ab istis passionibus est immune tam in igne quam extra ignem. Quicunque ergo nititur transformare reliqua metalla in aurum, oportet necessario quod hoc faciat, cum ipsorum expolliatione ab illo sulphure & non aliter, si uult uerae sequi naturam, tunc enim fiunt aurum penitus, & tunc sunt perfecta completa simplicia & non corrupta. Et fit hoc in instanti per solum lapidem philosophorum, qui generatur per ingenium artis ualde extraneum & profundum ( dixit transmutentur ) quia non sufficit alteratio sola, sed oportet quod alterationem sequatur transmutatio, ut generetur forma auri. Consueuerunt, autem alchimistae aliter diffinire ut Morienus & Lilium. Alchimia est ars ministralis septem metallorum essentiam continens, qualiterque formae eorum a diminutione ad complementum deducantur, ostendens. Item Lilium. Alchimia est substantia corporea ex uno & per unum composita, pretiosiora adinuicem per operationem, cognitionem & effectum coniungens, & eadem naturali commixtione ingenui melioris naturaliter conuertens. Et sicut hoc nomen medicina est equiuocum ad scientiam medicinae et ad instrumentum suum & sicut dupliciter diffinitur: sic et hoc nomen alchimia. prima ergo istarum diffinitionum & nostra est eius prout est scientia. Secunda autem prout est in strumentum, scilicet ipsum elixir siue lapis philosophorum complens & perficiens. postquam posuit duos modos difficultatis huius artis nunc ponit & ostendit omnes modos difficultatis eius. Amplius difficultates huius quaestionis etc. Circa istam literam, nota omnes modos & causas difficultatis huius artis. Dicimus ergo primo quod non est mirandum apud aliquem sapientum, qui terminos philosophiae huius artis nouit, si non appareat aliquis hanc artem actu habens. Sed potius mirandum est, quomomodo quis possit peruenire ad ipsam. huius enim artis inquisitio & ueritas & experientia aliarum rerum omnium inquisitione, fortior difficilior & occultior & longioris temporis esse uidetur. Prima causa difficultatis. Quia non solum haec operatio per uiam naturae procedit immo uerissimae asserendo, ars ipsa & eius inquisitio et regimen operationis cum complemento supra naturam existit per modum miraculi, quoniam diuinis operibus supra naturam existentibus huius artis finis similatur omnino, sicut dixit Hermes. Unde Barsenus in libro qui dicitur turba philosophorum in uerbis suis insinuans difficultatem huius artis, innuit, quod regimen eius est maius quod ratione percipiatur nisi inspiratione diuina & c. Est enim thesaurus Dei maximus & remuneratio. Et Rosinus. Nullomodo possunt studentes ea quae philosophi ambigua posuerunt, a uero sequestrare nisi Deo inspirante uel aliquo docente. Rasis in lumine luminum. Ex hoc ergo inquantum diuina uoluerit reuelare clementia perpendes. Et Hermes. Nulio modo ratio & intellectus aliud percipiunt, quam rubiginis sublimationem. Et senior, nil occultauerunt praeter praeparationem quia est difficilior rerum, unde si inuenerunt rem, non habuerunt praeparationem, & res non perficitur nisi cum praeparatione. Et Mundus, regendi nanque ignorantia non nulli errauerunt. Et Morienus. Quicunque hanc artem sectatur caeteras & praecipue dialecticam scire conuenit, quoniam philosophi huius non nisi sub inuolucro & figura locuti sunt. Et Theophilus in turba philosophorum. Nemo nouit quod philosophi in suis libris narrauerunt, absque lectionum & tentationum frequentatione, ac sapientum inquisitione, quod enim posuerunt sublimius & obscurius est, quam quod sciri potest. Et Barseus iterum in eodem. Qui curuat dorsum suum in libris nostris legendis, eisque uacat, & non est uanis implicitus cogitationibus, Deumque precatur, in regno regnabit indeficiente quousque morietur. Et Rosinus. Qui autem in hac arte ingrediuntur intellectu carentes, & notitia eorum quae philosophi in suis libris descripserunt multipliciter errant etc. Eius ergo modus essendi, tractandi, & intelligendi, & studendi, & regendi arguit in hac arte ultimam difficultatem & obscuritatem. Secunda causa difficultatis. Similiter. ex diuersitate eorum qui circa ipsam hodie operantur, arguitur difficultas, quoniam uariis & diuersis modis & circa res diuersas & extraneas, eos hodie operari uidemus, & utroque modo attribuitur error arti. Unde Galenus in commento regiminis acutorum iuxta principium ait. Ex diuersitate quae est inter illos quae exercent aliquam artium quaecunque fuerit, dubitat homo necessario. Ita quod fecit eam haesitare, quod non est de ipsa scientia sed error, conuenientia autem eorum in ea est significatio magna super scientiam illam. Tertia causa difficultatis. Similiter. ratione insuetudinis arguitur difficultas, quia rarissime reperitur aliquis actualiter per experientiam ipsam habens. Unde philosophus sexto Topicorum. Omne quod insuetum est obscurum est etc. Quarta causa difficultatis. Similiter ratione uerborum suorum quibus unusquisque sibi ipsi contradicere uidetur & aliis. Ut non perpendat quilibet legens id quod dicunt, ex hoc fortis arguitur difficultas. Unde Rasis in lumine luminum. In alchi micorum libro perfectum insinuaui fermentum annotatione planum, in inquirendo facile, quod non esse fermentum in eodem asserui, sed qui discretione uiget, & sapientia floret si nostri sermonis interiora, perscrutari uoluerit, tam ipsius locum quam exordium se inuenisse gaudebit. Idem etiam in eodem. Quod si aliquid in libro duodecim aquarum transuerse acceperis, tu dum operatus fueris ab ordine non dedines etc. Quinta causa difficultatis. Similiter ratione pretii arguitur difficultas in arte, quia quandoque dicunt hunc lapidem nullius pretii aut uilissimi, ut Geber, Morienus & Haly, & quod in uia proiectum inuenitur, & in stercore. Et quandoque dicunt quod absque multis sumptibus non potest homo peruenire ad artis complementum, & quod natura pretiosissima est et charissima. Unde dicit zeno in turba philosophorum. Lapis quem quaeritis palam uilissimo uenditur pretio. Et Barseus in eodem, quod enim quaeritis non est parui pretii. Et Zeno. Iterum in eodem philosophi etiam fecerunt in hac arte uulgus errare, cum dixerunt quod natura uilis est quae paucare uenundatur. Et dixerunt naturam omnibus naturis esse pretiosiorem, quare insipientes in suis libris fefellerunt. Scitate ergo quod ars duabus eget naturis, non enim fit pretiosum absque uili, nec uile absque pretioso etc. Et Daucus. Caue ne in hoc magisterio quicquam expendas & maxime in auri magisterio. Patet ex dictis & dicendis, quod omnia nomina huius lapidis sunt ficta, ad hoc ut indigne quaerentes errent. Unde Rosinus. scias quod philosophi nunquam merum & uerum uerbum posuerunt quanquam plurima cum eo falsa ponerent, & simulatis nominibus illa transfigurarent, quare neminem inuenimus uerum merum posuisse a falso denudatum excepto Hermete cum inquit. Scitote, nulla tinctura uerax fit unquam nisi ex lapide rubeo. Quia ergo cum uno uero multa falsa & extranea commiscent, & regimen in operatione & terminum & reliqua uariant & multiplicant, solus uir excellentis ingenii potentis intelligere figuras & analogias ueterum cum diuturna inquisitione & labore magno & prolixo animae & corporis, cum multiplici fallacia praecederte & admiratione deceptorum suorum operum & difficiente plurima poterit adipisci. Quomodo ergo libros ipsorum superficialiter & secundum sonum literae tantum considerantes in & prima fronte accedentes ad operationem ipsixs ueritatem & profunditatem attinget? Unde Rasis insinuans dicit libro perfecti magisterii. Hi enim septem spiritus super ignem non persiuerant, sed deficiunt paulatim & ab eo fugiunt & euolant nisi ad ipsum, quibusdam inenodabilibus uinculis & artificiosis ingeniis uel gummis indissolubiliter constringantur. quae diuturna constantia, subtili meditatione indefessa simul instantia & operatione, quae post multiplices laborum fallacias, & operationum diuersa sophismata est philosophia perfectissimae consecuta & eorum arcana suis reliquit filiis etc. Sexta causa difficultatis. Similiter ratione transumptionis eius & aequiuo cationis & allegoriae, & methaphorae, maxima accidit difficultas. Ipsa enim sic tota tradita est, ut expresse patet in libris philosophorum. Et quod in talibus traditionibus sit difficultas, ostendit philosophus sexto Topicorum qui dicit. Contingit enim in nominibus secundum translationem dictis ueritatem calumniari. Et in octauo eiusdem dicit, quod propostio difficile probabilis est, quia utitur nominibus obscuris, siue simpliciter, seu multipliciter dicantur. Aut quia non fuerit notum, si principaliter uel secundum translationem de diffinito dicantur, etc. Immo quod difficilius & obscurius est ipsa tradita est secundum nomina inusitata, et haec traditio adhuc est peior traslatione ut tenet in sexto. Unde dicitur ibidem quaedam sunt quae non dicuntur secudum translationem nec secundum aequi uocationem & sunt peiora tralatione, ut lex est mensura uel imago eorum quae naturaliter iusta sunt. Et ideo sunt peiora translatione quia translatio facit notum per similitudinem eius quod dicitur, nomina autem inusitata non. Ideo difficilis est eius inquisitio & per consequens operatio, immo ipsi etc. uolentes exponere exponunt ignotum per aliud ignotum, aut per ignotius, qui modus exponendi uel intelligendi est pessimus, ut ibi patet. Non est ergo mirandum si in hac scientia studentes & operantes errent ualde, quia non possunt de terminate asserere certam & determinatam intentionem fuisse philosophorum hanc uel illam nisi cum actu habent, hanc artem uel sunt iuxta. Uidetur ergo mihi eius adeptio, quasi impossibilis nisi aut per uocem uiuentem, aut per instirationem diuinam, quamuis interpretationem multarum figurarum quis bene & uere cognoscat. Septima causa difficultatis. Similiter ratione modi tractandi & tradendi hanc artem plurima accidit difficultas: quia omnis ars & scientia procedit, rhetoricae praeter ista, quia omnis alia docet, ordinata per capitula, principia sua & terminos cum diffinitione & expositione nominum, & instrumenta, quibus peruenitur in cognitionem & notitiam, conclusionum ipsius & sui operis in quibus est finis, & nititur omnia omnibus modis docere & explanare quibus libet iuxta posse. Sola autem ista facit contrarium, quia absque notitia principiorum suorum & terminorum & instrumentorum, aggreditur tradere esse suum & opus suum, intermiscendo, modo haec, modo illa & diminute tradendo & superabundanter & siue ordine et praepostero ordine, quia incipiendo a fine suo absque ex pesitione finis, & nititur omnia obscure tradere et occultare quantum potet. Unde Anaxagoras in turba philosophorum dicit. Scitote quod inuidi in hoc opere perfectionem, priusquam initium narrauerunt. Et Rosinus. Scito quod philosophi non posuerunt in suorum operum initio medietate uei fine, nisi arcanum occultum. Unde nunquam celare destiterunt etc. Octaua causa difficultatis. Similiter ratione uasis decoctionis, uidetur nobis non modica difficultas, quia quamuis doceant, plura uasa facere, & diuersa propter diuersas operationes quas faciunt, tamen unum solum uas est in quo omnes operationes fiunt in una decoctione. quodquidem uas est unum tantum, tam ex parte materiae, quam figurae, quam numeri, sicut patet in uasis generationis animalium perfectorum. Ideo dicit Lilium. Scias quod non nisi unicum uas huic nostrae operationi attribuunt. Similiter omnes hoc idem sentiunt. Omne autem uas cum cooperculo suo, aut cum cooperculis suis dititur unum uas ex suis partibus consiitutum. Difficile tamen ualde est imaginari hanc figuram uasis & compositionem. cum tamen quis ueritati appropinquat, istius artis modus operandi aperit sibi hanc unitatem uasis inuariabilem. ante autem, quam appropinquat ueritati est impossibile. Nona causa difficultatis. Similiter ratione pronosticationis super determinatum tempus, diem & horam crisis natiuitatis & generationis huius lapidis, ars ista difficillima comprobatur. Quoniam non est nisi unum tempus determinatum ortus ipsius, in cuius. ortu obseruatur tota natura, & elementorum simplicium depuratorum coniunctio & radix totius operis, & pondera sapientum, quibus ignoratis totum magisterium ignoratur. Unde Haly in suo libro secretorum. Qui hunc lapidem honoratum cum germinauerit, non inueniet, non surget alius loco suo etc. Et qui nesciuerit & non certificabitur quando nascetur, iam parauit se mori & pecuniam suam perditioni etc. Unde Thebit loquens ad Hamec interrogatiue sicut discipulus ad magistrum in prooemio stollicae Platonis dicit. Scientia nanque tuae philosophiae est infinita & opus est determinatum & termino & tempore terminato. Et Rasis in libro 70. praeceptorum libro primo, scilicet diuinitatis. Alia habent ordinem, quorum quaedam addunt super alia. Lapis uero philosophorum semper est secundum unum terminum & secundum quem nunquam transcendit & secundum unam habitudinem. Item secundum eundem in libro 70. praeceptorum. Ad hoc ut quis sciat conuertere argentum in aurum sunt pondera & termini, quae praeparator studeat scire, cum enim sciet pondera, sciet totum magisterium, & qui ignorauert pondera, non laboret in iis nostris libris. Philosophi enim nihil suarum rerum posuerunt nec secundum hoc, nec aliud occultauerunt nisi hoc etc. Et ideo philosophus quarto physicorum & secundo coeli & mundi, uult quod determinatum sit tempus cuilibet actioni naturali in quo Minori, uel Maiori compleri non potest illa actio. Et Galenus secundo de diebus criticis dicit. Quod motus & opera naturae, adhaerent semper uiae uni & ordini uni. Hunc autem terminum temporis philosophi scientes, concorditer in eorum uerbis uariauerunt ad errorem idiotarum. Unde quidam ponunt hunc terminum uno anno. Ut Rusmus & Plato in suis stollicis. Et scias quod pauciores dies praeparationis, est circuitus & reuolutio luminaris maioris. Rasis autem ponit, in nouem mensibus in libro trium uerborum. Alii in diebus septem. Alii in 40. Alii in octuaginta, quidam alii modis infinitis. Cum tamen in rei ueritate non sit nisi unus terminus propterea quia sola una est decoctio a principio usque ad finem, sicut patet de generatione infantis & pulli. Sub tempore autem concluditur secretum ignis, quod est maximum in arte. Ad hanc autem diem crisis & partus & ortus lapidis quae est terminus totius consumationis operis, cognoseendam, oportet diem praecognoscere indicantem, cum ipsa sit sicut signum, & indicata sicut signatum; & habeant adinuicem quandam naturalem colligantiam determinatam & ordinatam. Sicut etiam patet in febribus putridis, in quibus oportet medicum scire dies indicationis & dies criticas indicatas ab illis, ut recte regat infirmum. Et sicut in generatione foetus, quia quando scimus tempus motus eius, scimus & tempus partus & non aliter. Sed hic multo fortius, praedictis enim, non permiscetur uoluntas, nisi uniuersaliter per accidens. Huic autem uoluntas necessario permiscetur, cum totius operis conplementum fit a uoluntate regente naturam, quae se tunc non affuit, annihilatur opus. Has autem dies indicatiuas & praesertim criticas, nunquam narrare praesumpserunt per se & pure, immo semper mistice, tanquam ab indignis celare cupientes. Ibi enim est operis perfectio & eius. annihilatio, quoniam in ipsa die immo hora oriuntur elementa simplicia, depurata ab omnibus coinquinamentis, quae egent statim compositione, antequam euolent ab igne & conuertantur in terram, id est, fixionem & non prius nec posterius. Cognitio autem huius compositionis reddit totam artis operationem uigilem & difficillimam cum ipsa sit diuina & incredibilis, & quasi impossibilis credatur & iudicetur. Decima causa difficultatis. Similiter ratione materiae ex quae fit hic lapis, ars uidetur difficilis. ipsi enim loquentes metaphorice ut durae ceruicis seducant ignaros. nominant quaslibet res de mundo, docentes ex eis diuersis modis operationum, posse fieri lapidem philosophorum. Ita quod quidam in arsenico, quidam in sulphure, quidam in argento uiuo, quidam in sanguine, quidam in ouo, quidam in capillis, quidem in stercore etc. & sic in aliis rebus infinitis intentionem & opus suum applicant. Et adhuc, in eadem re diuersi sunt adinuicem, diuersimode operantur & simpliciter & commixte. Sed tamen in rei ueritate materia ex qua fit hic lapis est tantum unica, nec potest in aliqua alia re de mundo hic propinqua potentia inueniri, & est illud quod magis simile est auro, est autem illud ex quo generatum est, & est argentum uiuum solum purum, sine alicuius rei commixtione, siccut infra probabimus in suis locis expresse. Quia ergo materia huius lapidis est unica tantum, sed in arte, magisterioque alchimiae, est infimitis nominibus uariata, & modus operandi est solum unus, sed a philosophis multipliciter uariatus. Ideo non est mirandum, si ars est difficilis & operationes errent ualde. Quia ergo non nisi unica res reperitur, quae sit origo & materia metallorum & de ipsorum substantia, ut diximus, ideo sola una materia erit alchimiae. Quia materia alchimiae est solum illud quod est materia naturae, aliter enim ars non poterit imitari naturam, & ipsa est materia metallorum. Eget tamen haec materia cum sit perfecta mixtione cum eis per liquefactionem ut unum fiant omnino absque diuersitate sicut est substantia auri. Similiter cum forma substantialis cuiuscunque rei extrahatur de potentia suae materiae propinquae, & non ex extranea, tunc cum sit tantum materia una propinqua auri, ex qua ipsum facit natura, ergo & ars illa, unicam materiam tantum recipit necessario, si ueram formam auri generare debet. Similiter ratione materiae etc. Notandum est secundum Aristotilem primo posteriorum, quando comparat demonstrationem uniuersalem ad particularem quae sit potior, quod quanto aliud magis diuiditur in partes, magis infinito propinquat, & ideo minus scibile, ergo quanto minus diuiditur in partes, magis finito propinquat. Et ideo magis scibile. Cum ergo de essentia uniuersalis sit esse unum in multis & de multis ut in eodem dicitur, De essentia autem particularis sit esse multa, ergo quod uniuersale est, unum est & magis scibile & econuerso. Quamobrem cum ars alchimiae per omnem modum sit tantum una, absque pluralitate, ergo maxime est finita & uniuersalis, & maxime scibilis de se, ergo cognita hac unitate & uniuersalitate, cognoscetur omnis pluralitas certitudinaliter quae ponitur sibi subiecta. Ars ergo alchimiae de se esset facilis, immo facillima, si esset simpliciter sine allegoria tradita. Quia ergo sophistae pluralitatem & diuersitatem materiae, scilicet generis subiecti huic supponunt arti recedentes ab unitate & mixtiones uarias ex eis, & operationes in infinitum extendunt & multiplicant, quod est contra intentionem naturae, ergo ab hac unitate & ab hoc uniuersali maxime recedunt, & per consequens de hac arte minime sciunt. Unitas ergo est causa pluralitatis & scientiae eius. non autem econuerso. Quomodo haec ars sit tantum unica, non solum quo ad materiam, sed per omnem modum. Et consequenter uide de unitate lapidis philosophorum, tam quoad materiam, tam etiam quo ad modum operandi secundum ultimatam eius dispositionem. & quod nil extranel intrat, quod non sit de sua natura. Est autem ars haec unica, non solum quo ad materiam, sed secundum omnem modum. Ita quod omnia quae sunt in hac arte necessaria quocunquemodo tradita sint, semper reducuntur ad unum, tanquam ad genus suum, non recipiens diuersitatem. Signum autem huius unitatis praedictae est, quiae omnes philosophi huius artis quocunque modo extraneo, & figuratiuo loquantur, mutuo se intelligunt, quasi una lingua & loque a extranea ab omnibus aliis. & nota solis eis sibi inuicem loquerentur, quod nullo modo esse posset, si ars haec esset multiplex & uaria & diuersa, siue ex parte materiae siue modi agendi & operationis. Quomodo enim aliter in omnibus quae dicunt se mutuo intelligere possent? Quemadmodum graeci mutuo se intelligunt, & arabes se, & latini se per unitatem loquelae ad rem eandem, non autem graed, arabes, nec econ uerso propter uariationem ab unitate, sic & in proposito esse uidetur. Unde Rasis in lumine luminum. Diuersi diuersas nominando protulere sententias, nusquam tamen aberrasse uidentur. Unde dicit Senior. Sapientes non sunt diuersi in intellectu sed in nominibus & similitudinibus, & per omnia idem intelligunt. Item dicit Lilium. Una uia, una re, una dispositione, uno actu totum magisterium terminatur. Et Alphidius. Non indiges nisi una re scilicet aqua, & una actione scilicet coquere. Et non est nisi unum uas ad album & rubeum simul faciendum. Et Mahometh. Unum uas in albo & rubeo, & unus ignis, & unum tempus determinatum in albo & rubeo. Ad idem Morienus. Licet sapientes sua nomina & dicta mutarent, tamen semper intelligere uoluerunt rem unam, dispositionem unam, & uiam unam. Idem in eodem. Sapientes hanc rem cognouerunt & eam rem esse unam saepius probauerunt. Et Geber in summa sua. In rerum multiplicitate ars nostra non perficitur, est enim lapis unus, medicina una in qua totum magisterium consistit, cui non addimus rem extraneam aliquam, nec minuimus, nisi quia in praeparatione superflua re mouemus. Et Rasis in lumine luminum. Album, item & rubeum, ex radice una nullo alterius generis interueniete, pullulat, nam scipsum dissoluit & copulat, & seipsum albescit & robore decorat, seipsum croceum facit & nigrum. praeterea seipsum desponsat, & seipso concipit, quousque operis finem acceleret. Idem in libro trium uerborum. Huic lapidi nullus est similis in mundo qui scipsum impraegnat, et de seipso concipit & seipsum parturit. Et Salomon filius Dauid. Nemo habet in sulphure nisi unum iter. Et Senior. Natura cognoscit naturam & natura congaudet naturae, & tamen non est nisi unica natura & genus unum & substantia una & essentia una. Et Mundus in turba philosophorum. Natura natura laetatur, natura naturam superat, & natura naturam continet, & tamen non sunt diuersae naturae, nec plures, uerum una sola, habens in se suas res quibus caeteris rebus imminuit –. Et Haly in suis secretis. Scias frater, quod hoc officium est unus lapis, super quem non intrat garip id est aliquid aliud, & cum eo operantur sapientes & de eo exit quod quaerunt, & non commiscetur cum eo aliquid, nec in eius parte, nec in toto, & uocatur origo mundi & oritur sicut germinantia Et Hercules Rex sapiens. Hoc autem magisteriumex una sola prima radice procedit & post modum in plures res expanditur & iterum in unum reuertitur. Unde subtiliter inspiciendo philosophis semper dicunt unum, & circa ipsum uersantur, & illud unum idem repetunt sub diuersis uerbis. & talis diuersitas & multitudo facit errare ualde. unde philosophus quinto topicorum. Conturbat autem audientem quod frequenter dicitur. Et Costes in turba philosophorum. Nimius sermo intellectus errorem augmentat. Instantia contra dictam unitatem. Sed uidetur quod plures uiae sint ad hoc & non una sola. Nam dicit Geber capitulo de natura sulphuris. Qui etiam ipsum, scilicet sulphur in praeparatione, commiscere & amicari corporibus nouit, sciet unum de secretis naturae maximum & unam uiam perfectionis, cum multae sint uiae ad unum effectum, & unum intentum & c. Et dicit Rasis in libro perfecti magisterii. loquens de corporibus, & spiritibus & eorum purgatione & compositione diuersa & multiplici, quam prius narrauit & diuersis uiis. Ego autem nouissime dico, quod unumquodque praedictorum corporum & spirituum si praeparatione perfecta fuerit praeparatum, album uel rubeum est elixir per se solum etc. ergo plures uiae perfectionis & plures materiae possunt esse in hac arte. Et nos respondemus ut prius, quod sola una uia est & una materia de unitate materiae, satis patuit et patebit infra. Ad id autem quod dicit Rasis, dicimus, quod in subiecto realiter loquendo spiritus & corpora sunt idem, sed solum secundum rationem & differunt sicut infra patebit. Ideo siue corpus, siue spiritus sit, quod perfecte praeparatur, est elixir per se solum. De pluralitate autem uiarum dicimus sicut prius. Nam sicut patet de nutrimento & nutribili, quod una sola uia est & una ultima dispositio, ut nutribile nutriat, sed multae dispositiones praecedentes hanc siue uiae sunt ex diuersitate alterationum praecedentium, & quasi infinite ad illam, quae tamen & si multae & diuersae sunt adinuicem, nunquam tamen secundum ordinem propter finem adinuicem uariantur. Et ideo una sola uia, & principio usque ad finem est per se. Sic eodem modo, hic est, quia intentio & finis, & modus est unus solus, & ideo una uia sola ad ipsum, sed quia multae dispositiones sunt necessario praecedentes hanc ultimam, ideo dici possunt multae uiae, sed sunt habentes ordinem, & colligantiam naturalem ad illam unam finalem, & ideo nunquam uariantur, nec diuersificantur ab inuicem. Immo Geber hanc unitatem affirmans, dicit sic capitulo de differentiis omnium medicinarum Tertii autem ordinis medicinam appello, omnem praeparationem, quae quando corporibus aduenit, omnem corruptionem cum proiectione sua tollit, & cum omnis complementi differentia perficit. haec autem est una sola, & ideo per illam excusamur a laboris inuentione decem medicinarum etc. Et dicit similiter de medicinis tertii ordinis. Est autem huius tertii ordinis. medicina duplex lanaris, scilicet et solaris, est tamen in essentia una, & modo agendi similiter. Et ideo a nostris ueteribus medicina unica nuncupatur etc. Et Pytagoras in turba philosophorum. Aliam gubernationem ponamus, quae non est alia radice uerum nomine. Et Florus in eodem. Natura enim una est, a qua si quis errat peritum tendit ac uitam amittit. Hanc ergo unam habeatis naturam, alienam uero dimittite. Idem in eodem huius artis fundamentum, propter quod multi pariere, unum est. Et in eodem. Pluribus autem rebus non indigetis nisi una re, quae scilicet habet patrem, & matrem, et eius pater & mater eam nutriunt atque pascunt, neque ipsa a patre, atque matre aliquo modo differre potest etc. Quia ergo res siue materia ista est tantum una, tam ad tincturam albam, quam ad rubeam, & dispositio ultimata una, & uia una, & uas unum, & terminus & finis unus, & modus operandi unus & omnia unum, & pluribus modis, & quasi infinitis tradita, tunc planum est quod pluribus modis quasi infinitis ab unitate & ueritate & tramite directo artificem deuiare continget. Cum enim omnia haec sint & reuertantur in unum in operatione, tamen in principiis huius artis & magisterii quae sunt modi operationum, quibus artifex applicatur ad hoc magisterium, multipliciter loquuntur, & deceptorie. Ita ut nunc dicant rem debere solui, nunc sublimari, nunc descendi, nunc distillari, nunc coagulari, nunc cerari, nunc fixari, nunc calcinari, & sic siqui modi operationum sint alii, quas tamen operationes omnes faciunt simul & semel in uno uase. Deuiantes autem distinguunt, & separant opus ab opere, & uariant, & multiplicant & quod facile est fit difficile, & impossibile. unde Rasis in libro trium uerborum dicit. Scias quod in solo igne sine aliqua separatione possunt fieri omnes distillationes & sublimationes & calcinationes, & dealuationes, & rubificationes, & mortes ipsius mercurii mortui, & fusiones cum omnibus resolutionibus & congellat onibus sicut debent esse & c. Et Morienus. In una dispositione mutantur omnes colores, sed quanto ignis magis eius colores innonat, tantum plura uomina sibi imponunt. Unde Pytagoras in turba philosophorum. Quicquid dixerunt philosophi in libris suis, decoque assa, funde, descende, reitera etc. non est nisi una operatio in igne. Item Barseus in eodem. Oportet uos opus coquere, assare, calefacere, dealbare, terere, rigare & tingere etc. haec ergo plura nomina sunt quorum regimen unum est. Et Rasis libro 30. uerborum uerbo 21. Regimen enim est unum et operatrix una. operatio uero et transmutatio non sunt una. Possunt etiam iis adaptari uerba philosophi 2. coeli, & mundi, qui dicit, quod rectificationes rei unius foeliciores & laeuiores sunt rectificationibus rerum multarum. & rectificationes rei simul sunt faciliores & foeliciores rectificationibus eius multotiens, & quando res recipitur operatione una uel operationibus est facilior. quae autem accipitur operationibus uehementior est, & difficilior. Similiter quod bene fit uno modo fit, ut dicit philosophus 2. ethicorum. Distinctio prima ostendens quod haec ars si naturali & diuina, & quod per ipsam philosophi antiqui fuerunt uates de futuris miraculi diuinis. Amplius ars haec cogens nos tum propter difficultatem elus tum propter insuetudinem dilatare sermones. Dicimus, quod ipsa partim est naturalis, & partim diuina siue supra naturam. Si enim consideretur ex parte proiectionis lapidis super imperfecta metalla, quia perficit omnino ea in aurum, sicut facit natura, siue una pars super 100. siue super 1000. proiiciatur, sic est naturalis. Si autem consideretur ex parte digestionis, & generationis, & germinationis et ortus lapidis, hoc est dupliciter, quia aut ex parte sublimationis in cuius fine germinatur anima candida mediante spiritu, et cum spiritu ipso simul euolans ad coelum inde euolant. Et hic est lapis patens & manifestus & isto etiam modo est naturalis. Germinatio enim uel aliud est, quam redictio rei ad id quod erat, tempore praefinito. & hoc est naturale, & hoc apudnos est satis mirabile quamuis non apud philosophos. Aut ex parte fixionis & permanentiae animae & spiritus in fine sublimationis „ & hoc fit per adiectionem lapidis occulti, qui sensu non comprehenditur, sed intellectu solum per inspirationem, uel reuelationem diuinam, aut per doctrinam scientis. Unde Plato in stollicis. Cognosce illud ad quod peruenisti, deinde considera per intellectum quae acquisiuisti. Et dixit Alexander. duo sunt in hac arte ordines, scilicet aspectus oculo, Intellectusque corde & hic lapis occultus est qui proprie dicitur donum dei, et hic est lapis diuinus occultus, sine cuius commixtione lapidi annihilatur alchimia, cum ipse sit ipsa alchimia, & perditur opus eademhora. Et hic lapis diuinus est cor & tinctura auri quaesita d philosophis. De quo dixit Hermes necesse est, ut in fine mundi coelum & terra coniungantur, quod uerbum est propheticum. Et de hoc dixit Rasis in lumine luminum. Occulti lapidis natura eiusque dissolutio omnino agnoscenda est, ea nisi ad unguem cognita fuerit ab opere cessandum moneo. Pitagoras in turba philosophorum. hoc autem deus celauit. Apollo. ne mundis deuasteretur. Et hoc modo alchimia est supra naturam, et est diuina, & in hoc lapide est tota difficultas istius artis. Neque potest assignari sufficiens ratio naturalis, quare hoc ita esse possit, & sic cum intellectus non possit hoc comprehendere nec satis facere sibi ipsi, sed oportet ipsum credere sicut in miraculosis rebus diuinis. Ita ut fundamentum fidei. Christianae, quod supra naturam existit, a non credentibus primo existimetur uerum omnino, quoniam finis eius miraculose, & supra naturam completur ideo tunc solus deus est operator quiescente natura artifice. Et propterea antiqui philosophi eius artis in quibusdam futuris hanc artem diuinam scribendo quoquomodo prophetauerunt. Unde dicit Rasis in quadam epistola. Cum hoc autem, scilicet lapide rubeo magnificauerunt se philosophi super omnes alios & uaticinati sunt futura. Specialiter autem & non solum generaliter prophetauerunt. Ita quod cognouerunt diem iudicii & consumationis seculi debere uenire, & mortuorum resurrectionem in ipsa. In qua unaquaeque anima suo primo corpori coniungetur, & de caetero ab inuicem no separabuntur in perpetuum. Et erit tunc, omne corpus glorificatum ad incorruptibilitatem translatum & ad luciditatem & subtilitatem fere incredibilem, & penetrabit omne solidum quia eius natura tunt erit natura spiritus sicut & corporis. Reliqua autem damnanda resurgent ut illae, quo ad perpetuitatem & incorruptibilitatem. Passibilia tamen erunt & cum tenebris & obscuritatibus, & oppositione illis, Unde Bonellus in curba philosophorum. Omnia uiuunt & moriuntur nutu dei, & est. natura cui cum humiditas accidit, & cum ea permittitur per noctis, tunc similis uidetur mortue, & tunc res illa igne indiget, quousque illius corporis spiritus extrahatur & per noctes dimittatur ut homo in cumulo suo, et puluis fiat, iis peractis, deus reddet ei animam suam & spiritum, ac infirmitate ablata, confortatur illa res, & post coruscationem emendatur, quem admodum homo post resurrectionem fortior fit & iunior, qua fuerat in hoc mundo. Et dicit Milnescindus. Creator animarum cum has mortificat creaturas, postquam sequistrat animas a corporibus reddet eis animas suas ut iudicet & remuneret similiter oportet nos iis adulatione uti animabusetc. Et Hermes in primo. Porro nisi iudicii diem timerem, huius scientiae nil patefacerem, nec ulli prophetarem etc. Quia igitur uiderunt diem nouissimam in hac arte, scilicet germinationem & natiuitatem huius lapidis miraculosam potius, quam rationalem, quia fit coniunctio animae beatificandae cum suo primo corpore mediante spiritu et eorum perduratio in aeternum gloriosa. Ideo ex hoc iudicauerunt diem iudicii domini, nouissimam huius seculi debere uenire, quae erit supra naturam et miraculosa. Ideo Paytagoras in turba plilosophorum dicit, intelligite omnes sapientes, quod omne quod ex una essentia deus creauit, non moritur nisi in die iudicii. Similiter per hanc artem cognouerunt, & iudicauerunt antiqui philosophi huius artis uirginem debere concipere, et parere, quia apud eos hic lapis concipit, & impregnatur a seipso, & parit seipsum. Unde est conceptio similis conceptioni uirginis, quae absque uiro concepit, quod esse non potest, nisi miraculose, scilicet per diuinam gratiam. Et in partu huius lapidis fit partus similis partui uirginis, quia post partum permanet uirgo, ut prius ante conceptum, quod etiam esse non potest nisi diuino miraculo mediante. Quia igitur uiderunt conceptionem, impregnationem, & partum & nutricationem huius lapidis ita miraculosam, iudicauerut mulierem uirginem debere concipere absque uiro & impregnari & parere miraculose & manere uirginem, ut prius. Unde Alphidius. hic lapis in uiis proiectus est in nubibus exaltatus, in aere habitat, in flumine pascitur & in cacuminibus montium quiescit, cuius mater uirgo est, cuius pater foeminam nescit. Adhuc etiam nouerunt quod deus fieri debeba homo, quia in die nouissima huius artis, in qua est operi complementum, generans, & generatum fiunt omninounum: & senex, & puer, & pater & filius fiunt omnino unum. Ita quod omnia uetera fiune noua. Unde. quia hanc rem ita miraculose uiderunt, indicauerunt etiam creatorem cum creatura fieri debere unum. quia igitur creatori nulla ceatura uniri potest, nisi homo solus, cum sit ad imaginem. & similitudinem creatoris factus, ratione animae intellectiuae iudicauerunt deum cum homine fieri debere unum, & hoc factum fuit in Christo lesu, & uirgine matre eius. Unde Balgus in turba philosophorum dicit. O quam mirae naturae quae animam senis in iuuenile corpus transformauerunt ac pater filius factus est. Benedictus ergo sit deus creator optimus etc. Similiter Plato scribens in alchimicis. Scripsit euangelium, quod post eum per tempora longa ualde scripsit Sanctus loannes Euangelista, & compleuit. Scripsit enim Plato. In principio erat uerbum continuo usque ad locum illum. Fuit homo missus a deo etc. Sicut recitat Sanctus Augustinus in octauo confessionum. Et ostendit deus hoc exemplum miraculosum philosophis in hoc lapide. Ut ostenderet potentiam suam, ut ipsi scirent & cognoscerent eum, opera quae supra naturam consistunt, quae noster intellectus non potest comprehedere posse efficere, quando uult. Unde Morienus. Scias, quod hoc magisterium non est, nisi secretum secretorum dei altissimi, & magni, ipse enim hoc magisterium suis prophetis uel philosophis commendauit quorum animas in paradiso collocauit etc. Circa illam literam. Et hoc modo alchimia etc. Notandum quod operationes naturales in quibus natura sola non uidetur sufficiens sicut in aliis, sed quasimodo quodam mirabili, & diuino fieri uidentur, deberet reduci ad potentiam diuinam regentem eas supra naturam rei, cum naturalis ratio sufficiens ibi deficiat. Unde Auicena in 3. fen 21. cap. 2. scilicet de generatione embrionis dicit sic. Et quando separatur foetus aperitur matrix aperitione tali, culus similem efficere non ualet in suo simili. Et necessarium est ut separentur iuncturae quaedam & sustententur adiutorio dei excelsi, post illud redeunt in proximo ad continuationem naturalem, & est operatio illa de fortibus operationibus naturalibus. & formatiua quidem appropriata est cum re continuata a creatore, ut sit praeparatiua non cessans comprehendere cum augmento foetus quae non comprehenditur, et hoc est de secretis. dei Sit ergo deus exaliatus, qui est rex uerax et benedictus etc. Ista sunt uerba Auicena Dico ergo quod natura non separat aliquas iuncturas corporis propter necessitatem aliquam, nisi hanc, scilicet femorum tempore partus, neque aliquas separatas restaurare potest, nisi hanc solam cum tempore, quod est mirabile ualde, sed sola chirurgia illas alias restaurat, ergo expresse uidetur, quod diuina potentia immisceat se secrete huic tali operationi naturali, et regat naturam supra conditionem naturae, quasi modo supra naturam, cum ultra naturam rei hic talis operatio fieri uideatur. natura enim rei de se hoc pati non posse uidetur, & ratio est quia si alio tempore fiat separatio illius iuncture non potest reddi ad dispositionem naturalem nisi per opus chirurgiae, sicut nec aliae iuncturae. Sic eodem modo dicimus in hoc opere diuino, quod nec ex parte naturae tantum, nec artis ministrantis, iuuantis naturam, uidetur hic talis compositio lapidis in fine operis fieri posse. Ut super ignem perpetuo perseueret, sed potius in diuina potentia reseruari uidetur hoc, mediante cognitione artificis. Ergo quam difficile, quam occultum, quam mirabile, quam arduum est extimandum, hunc punctum artificem attingere posse. De hoc autem mirabile uerbum dixit Socrates, scilicet quod uirtus supra uirtutes existens, est res impossibiles redigere ad possibilem facilitatem praeclare. Recte ergo dicendum hoc opus esse diuinum & secretum diuinum & supra naturam & sicut fortissima informat supra nostrum intellectum & ultra nostram cognitionem quasi supra naturam, sic & in hoc opere accidere uidetur. Et tantum de prima distinctione. Sequitur secunda distinctio. In qua ostendetur quomodo haec ars inuenta sit, & quibus data & quibus non, & quare sic obscure scripserunt eam philosophi. Nunc dicimus & uere firmamus quod nullus antiquorum d primo homine usque ad ultimum potuisset, secretum istius artis diuinum adinuenire suo ingenio naturali secundum rationem naturalem solam nec secundum experientiam, cum ipsum supra rationem & experientiam consistat, ut quid diuinum occultum. Sed Deus gloriosus gratiarum largitor optimus, ipsum suis fidelibus sapientibus cum timentibus eum apparuit, & propalauit. Unde Alfidius. Non ignores fili mi quod filiis Adae rationabilibus, Deus hunc scientiae thesaurum aperuit, demum pauperibus propriam esse uoluit. Et Rasis in libro trium uerborum, hoc est donum Dei. Unde Aristoteles in libro de secretis secretorum ad Alexandrum dicit, capitulo de medicina magna & secreta philosophorum. Dignum itaque est ut scias medicinam magnam quae dicitur gloria inaestimabilis & chesaurus philosophorum. Ego uero siquidem nunquam percepi nec ueraciter noui quis eam inuenerit, quidam enim, dicunt quod Adam fuit eius inuentor. Alii quod esculapius etc. Quidam autem affirmant, quod Enoch nouit hoc secretum per uisionem. Uolunt etiam dicere quod iste Enoch fuit megnus Hermogenes, id est, Hermes quem graeci multum laudant & commendat & ei att ibuunt omnem scientiam secretam & coelestem & c. Ideo in codem, in epistola quam scribit in principio, respondens Alexandro, dicit praeterea quod interrogasti & scire desideras, est arcanum tale quod uix humana pectora poterunt tollerare, quomodo ergo immortali bus pellibus poterit depingi? Ad illud itaque quod te decet quaerere mihi licitum est tractare, & me oportet & teneor ex debito, respondere sicut tu teneris ex debito tuae discretionis, non exigere amplius ex hoc secreto quam tibi tradam in hoc libro etc. Et quamuis dicunt aliqui hunc librum non fuisse Aristotelis, cum non redoleat eloquentiam eius, ut in naturalibus & metaphysicis, tamen quia fama testatur eius fuisse, & quia materia libri magis est narratoria quam inquisitiua, ita quod stilus facilis fuit utilior. Et quia inuenimus auctoritates eius huius libri allegatas, a loanne Mesue capitulo de aegritudinibus oculorum & ab Haly in libro suo de secretis secretorum, ideo credimus ipsum fuisse suum. Item Hermes in principio libri septem tractatuum.. Huius autem artis scientiam ab unius tantum Dei habeo inspiratione. Amplius sciendum quod cum mos philosophorum sit, non inuidere, quoniam scientis est docere posse. Ideo hoc arcanum diuinum, a Deo primis philosophantibus reuelatum posteris tradiderunt in scripturis, timore & praecepto Dei coacti & quia arcana, praesertim hoc non quibus libet, sed solis sapientibus dignis a Deo dilectis sunt reuelanda. Ideo solis illis scripserunt. Si enim omnibus indifferenter hoc scripsissent arcanum, sicut in aliis scientiis omnibus plano sermone et ordine, omnem ipsius modum & circonstantias omnes quibus peruenitur ad ipsum absque figura & enigmate reuelassent. Ergo uolentes hoc solis aperire praedicti & ab insipientibus occultare tradiderunt sermonibus obscuris illis & obscurissimis istis. Neque potuissent philosophantes sequentes aliter ad eius notitiam peruenisse. Unde. Morienus. Si sapientes, qui post illos fuerunt, de qualitate uasis in quo conficitur, expones suas non inuenissent, nunquam ad eius notitiam peruenire potuissent. Unde idem. Allegorizauerunt dicta sua super uulgus, non sunt tamen mentiti, sed locuti secundum quod bonum uidebatur eis & secundum hoc quod adin uicem se intelligerent ut alios lateret hoc etc. Unde Geber in summa sua capitulo de negantibus artem a datis, dicit sic. Haec enim ars occulto sermone non eget omnino neque penitus manifesto, trademus ergo ipsam sermone tali quod prudentes latere non accidet, hic autem mediocribus profundissimus erit, fatuis autem per utrosque terminos miserabiliter concludet in hac una & eadem traditione nostra. Idem in eodem capitulo de administratione solaris medicinae. Sed se quidem hanc scientiam Palliamus non miretur doctrinae filius, non enim illi Palliamus sed malis & improbis, & eam tali sermone tradidimus, quem latere insipientes necessario accidet, & eo ad illius inuentionis perquisitionem prudentes alliciet. Filii igitur doctrinae perquirite & hoc excellentissimum Dei donum, uobis solis seruatum inuenietis. Filii insipientis nequitiae & maliuolae prauitatis immensae ab hac scientia fugite, quia uobis inimica est & aduersaria, & uos in miseriam paupertatis constituet, quoniam uobis penitus hoc Dei donum est occultum & a diuina prouidentia denegatum omnino. Idem in eodem capitulo ultimo. Non enim tradimus scientiam nostram sermonis continuatione, sed eam seminauimus in diuersis capitulis, & hoc ideo quoniam tam quidem probi, quam improbi si continue tradita fuisset, eam usurpassent indigne etc. Idem in eodem. Solum ergo prudentes ad artem allicimus, per ingenia a nobis tradita uiam inuestigationis eisdem exposuimus. Non autem eam inuentam nisi solis nobis scripsimus, sed inuestigationis modum et modorum ingenia etc. Et Alexander. Scias quod hunc meum librum, nullis nisi philosophis posui. Et Rasis in libello ludorum. Non enim fecimus libros nostros, nisi nobis & filiis nostris & quisquis sit, qui peruenerit ad intelligendum eos, erit ex nobis, & qui non peruenerit erit contrarius nobis. Idem in lumine luminum. Si enim omnia prout se habent, uellem enodare, nullus ultro prudentiae esset locus, cum insipiens sapienti aequa retur. Neque sub lunari circulo quisquam mortalium paupertate nouerca inediarum ulterius defleret angustias. Unde secundum Hermetem in principio. Scitote filii quod philosophi non inuident morigerosis, neque legitimis nec sapientibus: ueruntamen ignaris & uitiosis a lege & benignitate priuatis, ne mali potentes fiant, quoniam penitus indigni sunt sapientia. Unde deprecor uos filios philosophorum ut nemini fatuo uel ignaro, uel cuiquam ad hoc inepto huius scientiae quicquam narretis. Et Alphidius. Philosophi autem timentes Deum, non adeo illud pretiosum habuerunt, quin aliis philosophis arcanum lapidis patefacere uellent. Ideoque patens opus lapidis aliis in lucem non posuerunt, timentes, ne luce manifesta totus mundus uergeret in occasum, metendi, seminandi, plantandi, & agriculturae periret exercitium, quomodo propalare nolentes posuerunt, in scripturis & figuris & aenigmatibus uelata tenuerunt, maluerunt enim suam scientiam sic abscondere, quam per eam patefactam mundi conditionem delere. Rosinus. Scito quod non inuidiae causa hanc artem philosophi celauerunt, ne alii ditarentur, ue rum timuerunt ne quis deuastator, aut malefactor hoc habito illicita ageret & abhominabilia, & esset ad suum detrimentum. Idem in eodem. Dei nanque iudicium est, hanc rem scientibus modum inuenire, ne mali percipientes hoc, ad prophana agenda fiant promptiores, & de eorum peccatis reddituri sint philosophi rationes. Et Pythagoras hoc uutem Deus celauit Apollo ne mundus deuastaretur, & sic de aliis philosophis. Patet ex is quid non est scientia hac, pro quolibet, nec scripta pro quibuslibes. Plato prohibuit ne scientia omni loco & omni demonstretur discipulo in libro de proportione & proportionalitate. Huius scienntiae significationis haec uerba protulit. Si quis scientiam demonstrauerit in loco ubi cupiditas & timor uincunt inquirendi uoluntatem, & extimauerit eam ab inquisitoribus recipi, semetipsum deludet. Rationabiliter etiam philosophi eam obscure & difficulter ipsam scripsere, ut unusquisque sapiens cum summa diligentia studere nitatur, ut cum ipsam inuenerit magis diligat & charam teneat & gratias innumerabiles agat altissimo largitori. Unde Rosinus. Uoluerunt enim philosophi ut suis in libris perscrutationes frequentissime inuestigent. Et Barseus in turba philosophorum. Iubeo ergo uos frequenter legere & super iis quae narrauimus meditari & c. Idem ibidem. Heu uobis qualiter uultis habere hanc nobilissimam oblationem lecto semel libro uel primo regimine experto. Et Rasis in libro septuaginta praeceptorum. Liber librum aperit, & sermo sermonem explicat. Item in libro perfecti magisterii. Unde cum de huius rel experientia nemo possit per se prima fronte esse discretus, tibi suadendum prouidi, ut actione incepta ab ipsa non cesses, si prima uice non recte fueris operatus, secundo, tertio & etiam amplius si opus fuerit reiterando, quousque quod appetis perfectissime deprehendas. Neque te ab hac re labor manuum, rerum ue impensa demoueat, quia cum instantia uinces & cum patientia superabis, & ad id Deo duce deuenies, quod optasti, & de manuum labore mercedem & lucrum de rerum sumptibus rehabebis. Sic igitur propter dictas causas hanc artem taliter philosophi tradiderunt. Moderni fere omnes alterationes solas absque transmutatione facere curantes ( propterea quia hebetant ) finem hunc ordinatum aetingere nunquam possunt, aut pluribus aliis modis & rebus hoc idem posse perficere putant, aut alterant me tal la pluribus modis, & pluribus rebus tam similibus quam extraneis, ut uideantur aurum & argentum. Cumque non appareat alicui nisi opus sophysticum, merito omnes tales sophystae iudicabuntur. Non tamen ob hoc sophystica dicetur, nec error iste est ipsius artis, sed artificis deficientis a comprehensione ipsius ueritatis, quia sicut res se habet ad esse, ita ad cognosci, ut dicitur secundo metaphysicae, ergo cum esse rei sit tantum unum, & cognitio erit tantum una, ergo et ueritas erit tantum una. Deuiantes ergo ab unitate & ueritate rei, pluribus modis & quasi infinitis errare contingit: propter suam igitur ignorantiam & errores, credunt artem istam interimere. Nota hic alchimiae operationem & experientiam, quomodo eget continua operatione manuum, quasi & intuitu uisus in suis horis determinatis, ut scilicet artifex mundet elementa & ipsa mundata uideat & coniungat, etc. Circa dicta notandum quod in hac gloriosissima arte ualde est necessaria operatio manuum & intuitus uisus. Operatio manuum propter auferenda superflua quae natura seperat & mundificat toto tempore digestionis & sublimationis per ignem continuo, absque interuallis magnis iuuando naturam, quia ipsa sola & si superflua separet non tamen continuo, nisi iuuetur, nec illa superflua etiam auferre potest, sed solus artifex. Unde dixit Socrates inquirite frigus lunae & inuenietis calorem solis, & utantur manus uestrae operibus ut onera uobis alleuientur. Et Geber in sua summa. Et qui non habuerit sua completa organa non poterit ad huius operis complementum per se deuenire ut si caecus fuerit uel in extremis truncatus etc. Sine manibus enim est impossibile quenquam per se deuenire. ad hanc summam prudentiam. Intuitus etiam uisus est necessarius omnino, praesertim tamen in fine decoctionis & sublimationis ut ablatis omnibus superfluis uideat artifex candorem mirabilem & terribilem & statim inueniat sibi requiem post hanc consummationem laboris: tunc enim infrigidando Lunam Sol occultatur in intimis eius, & oriens coniungitur occidenti & coelum terrae secundum antiquos & spirituale cum corporali. Unde dicitur in turba philosophorum. Scitote quod uos non tingitis purpureum colorem nisi ferro. Et Hermes in secundo. Cuius enim natura fuerit calida si frigus ei euenerit, non ei nocebit. Et Auicenna. Scias quod si euaporaueris totum tunc bene operatus es in con positione sed errasti in calce, infrigida ipsum etc. Tunc enim manifestatur occultum & occultatur manifestum infrigidando. Et haec infrigidatio fit cum requie, in qua requie nulla est operatio manuum, cum sit finis operis. De qua dicit Morienus. Haec est dispo illa quae manibus perfici non potest etc. Et dicit Pythagoras in turba philosophorum. Scitote quod res quam multipliciter narrauerunt philosophi, suum absque igne socium consequitur, prout lapis magnetis consequitur ferrum, & multos facit apparere colores etc. Quasi dicat, quod non egemus plus igne sed ferro componimus spiritus & corpora. Prima operatio quae fit cum manibus, est primus gradus operis quae fit per sublimationem & mundationem. Secunda uero operatio, quae fit cum requie et absque labore aliquo est secundus gradus operis, quae fit per fixionem & permanentiam eius quod sublimatum, & mundatum est; quia tunc agens cum introducit formam, imponit finem operi, & quiescit & delectatur. Nam delectatio magis est in requie quam in motu. 7. ethicorum. Ex habitis igitur habere possumus, quod nemo ad finem & complementum huius gloriosae artis occulte, accedet, per solum studium & librorum copiam, sed oportet ipsum habere ingenium naturaliter profundissimum & excesum ut discernere sciat figuras & analogias uerorum in suis significationibus, necessariis uariis et multiplicibus. Prima figura enim unius et eiusdem uerbi erit in uno loco unius significationis & in alio loco contrariae, ut dicit Rasis in lumine luminum, ubi loquitur de elementis. Unde Morienus. Sunt autem libri huius artis sub figura composui omnes, quorum pars maior multum obscura uidetur neque uere nisi a suis compositoribus intelligi possunt, & qui per eius inquisitionem libros circuit, tarde ipsam reperiet, Unde Geber cap. ultimo. summae suae ubi dicit. Non desperet igitur doctrinae filius, quia si illam quaeret, illam inueniet, non doctrinae, sed proprii motus indagatione naturae, quoniam qui per se, & suae bonitatis industria scientiam quaeret illam inueniet. qui uero per librorum insequutionem quaesierit tardissime perueniet ad hanc artem pretiosissimam, quoniam nobis solis artem per nos solos inuestigatam tradidimus & non aliis, uerissimam tamen & omnino certam, quia ars iuuatur ingenio & ingenium ab arte similiter. Et Lilium. hic fideli memoriae commendaui potius, quam scripturae. Et ideo in iis potius est uisio quam scriptura quaerenda. Et expositor in luminae luminum in sequendo & cognoscendo naturam per te ipsum inuenies, quiae a philosophis non perpendes de terminatum modum solutionis corporum. Ideo dicit Auicenna. Nobis itaque necessarium est ut operationem hanc per nos ipsos inueniamus. Idem in eodem. Istae res fuerunt nobis notae ante experimentum cum cogitatione subtili, uehementi, & longa. Unde Geber in cap. de praeparatione Saturni. conqueritur et lamentatur de difficultate quam habuit in acquirendo hanc artem dicens. Propter hoc igitur & nos similiter in stuporem adducti multi temporis spatio sub desperationis umbraculo delituimus. Redeuntes igitur in nos ipsos, nosmet torquentes immense cogitationum meditationis afflixionibus respeximus corpora etc. Ideo capitulo de modo administrationis solaris medicinae. Et in hoc ordine completur archanum praetiosissimum, quod est super omne huius mundi scientiarum archanum archanorum & thesaurus incomparabilis, et tu quidem exerciteris ad illud cum laboris instantia maxima & cum diuturnitate meditationis in mense, cum illae enim inuenies & sine illa non. Postquam autem inquisitor inuestigauerit quantum potest, tunc subiiciat se operationi inuestigato prius. Et cum errauit cognoscat errores suos. tam magnum enim quid est, cognoscere errores suos in operatione, quod aliter non potest aliquis attingere ueritatem, nec ipsam inuestigare, ergo cum errauerit redeat ad inuestigationem iterum & post operetur iterum, nunquam tamen renuendo ac uilipendendo inuestigationem, quia operando detegentur errores inuestigati prius et ueritati appropinquabit & non aliter & totiens operetur & inuestiget, quousque operis finem attingat deo uolente. Sicut enim dubitans potest inuestigare ueritatem dubitati & non aliquis alter, ita per inuestigationem operans & errans reinuestigando potest ueritatem inuenire. Unde Rasis in libro 70. praeceptorum libroultimo. Usus alleuiabit tibi hoc opus et ostendet tibi mirabilia suarum operationum, sed ille qui non habet usum, aggrauabitur in hoc opere. Et ita accidit omni homini qui ingreditur. ad hoc magisterium donec utatur eo. Item idem libro perfecti magisterii. Meditatio enim sine experientia nihil ualet, sed experientia absque meditatione perfcit, unde plus est experientia quam meditatio perquirenda. Quod si qua falsa & sophistica in hac arte occurrant, tractabitur, de eis in arte illa necessario, ut cognoscantur, & euitentur, quia contrariorum eadem est disciplina. Ita quod discreta ueritate prosequatur ueritas, & falsitas refutetur, non enim potest quis uerum prosequi, nisi cognita falsitate, & aliter non potest fieri perfecta doctrina, quae ergo hic dicuntur de pluralitatibus et diuersitatibus a philosophis uidetur quod sophisticum & falsum est, cum haec ars sit unica solum, ut hic ostensum est. Quae uero nullam ueritatem habent, sed solum apparentiam & phantasiam sicut ars lapidum preciosorum artificialium, non dicentur omnino artes & scientiae nisi abusiue, quia principia falsa sunt, ergo non naturalia: deficiunt enim ibi illa duo principia naturae, scilicet materia determinata propinqua, & praecisus modus agendi qui ex intentione naturae consistit in illa materia. unde non habitis naturae principiis impossibile est artem sequi naturam, ergo sumunt alia principia deuia ab intentione principiorum naturae, ergo faciunt alia opera diuersa ab intentione naturae, & sophistica, quia quorum principia sunt diuersa & opera erunt diuersa. Sumunt enim in arte illa uitrum aut christallum quod ingeniose fundunt & ingeniose colorant ab extraneis rebus exterioribus. Naturales enim lapides preciosi non sunt facti fusibiles a natura, ab arte autem sic uiolando naturam, & reducendo eos ad substantiam & formam uitri, et tunc non sunt, quod prius erant, & similiter natura introducit colores & diuersitates colorum de potentia materiae ab intrinseco, artifices autem ab extrinseco dant, neque sumit natura pro materia ultrum sicut isti, sed materiam quandam ex quatuor elementis commixtam quam ignoramus praecise. Quae ambo principia si sciremus adhuc deficeremus in generatione illorum lapidum, scilicet quia nullo modo possemus imitari naturam uere, et causa est, quia non sunt res liquabiles, prout sunt metalla. Item non possumus imitari naturam in iis, quo rum materiam propinquam habemus, & ignoramus modum agendi ut in generatione marchasitae, tutiae & antimonii quorum materia est argentum uiuum & sulphur, multum minus in iis Lapidibus, in quibus ignoramus utrumque etc. Nota quia Bonus fuit coetaneus Raymundi Lulli, ideo non uidit ipsum de compositione Lapidum preciosorum. Distinctio tertia ostendens, quod haec ars est certior aliis scientiis, & quod est nobilis, breuis & leuis. Rursus dicimus hanc artem esse omnibus cer¬ tiorem, quia philosophi ipsius omnes concordant in unum, tam in parte speculatiua, quam in practica, nec in aliquo sibi inuicem contradicunt. Nec uariant oppiniones secundum rei ueritatem nec uerba, sed solum secundum apparentiam propter causas dictas superius. Ita quod totalis conuenientia omnium eorum ad unum & idem, ostendit eam esse omnibus certiorem & ueriorem. In omnibus enim aliis tam artibus quam scientiis uariantur oppiniones plerunque quantum ad id de quo quaerunt et diuersificantur & contrariantur quandoque tam in speculatiuis partibus, quam in practicis. Similiter tota operatio huius artis uera, & certa, cum sit unica tantum potest doceri & addisci in die una, immo in hora una ab aliquosciente, absque inuestigatione & scientia, quod in nulla scientia nec arte contingit Non tamen diceremus ipsum talem alchimistam, cum ignoraret principia & causas & intellectum figurarum & sermias monum allegoricorum. Sicut enim turpe esset, aliquem ignarum docere hanc operationem perfectam, sic irrationabile esset, ipsum dicere alchimistam propter operationem solam quam sciret. Unde philosophus 2. ethicorum. Non quicunque facii gramaticalia uel musicalia est grammaticus uel musicus. Scientia enim haec extollit intellectum ad diuina et super naturam: & hoc in operatione uerificatur, quod non fit in illo sic solum docto, & ideo certissima est & unica & occulta & coelestis etc. Unde Alexander. Demonstraui arcanum coelesteque patefeci, scientiarum difficile atque absconditum illuminaui, perfectamque scientiam, & regendi modum certificaui. Alias tamen certitudines scientiarum ad inuicem, scilicet quae fit certior & quae non assignat philosophus primo posteriorum, quae quamuis sint ueraces non tamen faciunt a directe ad hoc propositum. Et hanc certitudinem ostendens Hermes in principio secretorum suorum dicit sic. Uerum sine mendacio certum certissimum uerissimum, quod est superius est sicut quod est inferius, et quod est inferius, est sicut quod est superius ad perpetrandum miracula rei unius etc. Amplius animaduertendum est hanc scientiam omnibus tam speculatiuis, quam practicis, excepta lege in qua est salus animae per diuinam reuelationem ostensa nobiliorem esse. Fere enim omnis qui addiscunt tam in artibus quam scientiis quibuscunque, faciunt propter aurum & argentum acquirendum, quia cum iis omnia necessaria acquiruntur. Ita quod non addiscunt scientias uel arts propter seipsas scilicet propter inquisitionem ueritatis quae est intrinseca rei, sed propter extrinsecum, quod tamen acquiritur cum labore animae & corporis plurimo, & dolo, & seruitute & obedientia, & quandoque cum toto hoc, non acquiritur. Haec autem propter seipsam adiscitur, quia in ea est intrinsecum aurum etargentum & non extrinsecum, & ueritatis inquisitio & semper acquiritur. Et commiscetur haec scientia omnibus & amicatur. haec etiam per se separatur ab eis. Et quia est de nobili subiecto, & cui omnia obediunt, & quod omnia suppeditat, ipsa est nobilis ualde. Et quia modus eius tradendi & inuestigandi est figuratiuus, & diuinus totus, dicetur nobilis ualde: Et quia finis operationis eius est supra rationem, dicetur nobilior. Cum ergo omne quod est nobile & propter se, magis sit eligendum, et concupiscendum, quam quod est propter aliud, & per accidens. Ideo quo ad hoc, haec scientia omnis alias superat. Unde Hermes in 2. 7. tractatuum. Scias fili quod omnes sapieneiae, quae in mundo sunt, huic necesse sapientiae subditae sunt haec nanque in mirabilibus archanis, quae in iis sunt elementis, finita est & consecuta. Et idem in libro primo. Omnium bonorum clauem uobis philosophorum librum nuncupaui, & idem in suis secretis. Sic quae habebis gloriam claritatis totius mundi. Idem in libro de 15. stellis, & 15. herbis, & 15. lapidibus, dicit. Quatuor sunt scientiarum scientiae nobiles scilicet astrologia, physica, magica, & alchimia. Immo etiam alchimia propter nobilitatem suam non patitur applicari alicui nisi eius filius sit & haeres, sicut intellectus non patitur alicui applicari animae nisi animae humanae. Unde benedictus Rasis libro perfecti magisterii dicit. Si enim alius quam eius filius, hoc attentare praesumpserit, ut indignus penitus repulsam patietur, et se opus & impensas amisisse merito deplorabit. Ideo Morienus. Haec est scientia quae inter alias maxime inquiri debet, cum per ipsam ad aliam magis admirabilem peruenire possumus. Et quia ista scientia sic altissima & nobilissima est. Ideo apud unumquemque sapientum sagacissime inquiri debet quamuis rarissimi sint, qui ipsius finem & complementum attingant. Unde philosophus 10 de animalibus. Magis concupiscimus scire modicum de rebus honorabilibus & altissimis etiam si topice illud sciamus, quam scire multum per certitudinem de rebus minus nobilibus. Et idem insinuat primo de anima. Ipsa etiam ingenium nobilitat & sublimat, & a captiuitate naturae animam & corpus liberat. Unde Morienus laudans finem eius dicit. Utilitas huius artis duplex est, nam et animam dum ratione fit felici iocunditate decorat, et corpus a paupertate et seruitute liberat. Et Plato iuxta finem stollicarum dicit. Et qui cognouit propositum nostrum, & intentionem nostram iam est philosophus & ditatus est, & qui non cognouit dicta nostra est in laqueis naturae. Haec autem est lucerna sapientis in uita sua sicue lumen lucens. Filii autem naturae in loco tenebroso uexantur, quibus non lucet lucerna, cum sint uacui ea. Et Morienus iterum. Uniuersi enim qui huius artis expertes sunt, quoquomodo miseriae genere mendici sunt, quod enim faciunt, faciunt ut habeant res abunde, quas tamen sine hac arte adipisci non possunt. Cum autem haec ars sit unica. Et philosophi unum tantummodo uolunt, & in illo omnis se mutuo intelligunt. Cuius unitatis gratia ipsa est certior aliis & ueraciter leuis & breuis. Scripserunt enim philosophi hoc cum uersutiis parabolarum, unum dicentes & aliud intelligentes ut fatuos seducant & d uero sequestrent. Et ii non intelligentes operantur iuxta sonum scripturae tantum, & in fine nil ueritatis inueniunt, & mirantur & post credentes bene agere has receptiones mutant, & in infinitum multiplicant & extendunt, philosophi tamen unum tantummodo uolunt & in illo omnes mutuo se intelligunt. Cum haec ars sit unica solum ut prius ostensum est, & etiam certior aliis ut hic dicetur. Et uere dico sicut opinor, quod si totam hanc artem etc. Et uere dico sicut opinor, quod si totam hanc artem cum omnibus necessariis practicae tradere uellent, relinquendo omnes figuras, quod in octo uel duodecim lineis scribere ipsam possent. Et quare non fecerunt supra lucide satis enituit. Unde uersus. Haec ars est cara, breuis, atque leuis, quoque rara: Ars unam poscit rem, quam quiuis bene noscit. Hanc aptant plura rem, res haec est tamen una, Illi nec similis est, & precio quoque uilis, Nec contemnenda, nam perficit illa stupenda. Hanc tu fixare debes & in igne domare Sic, quod conscendat, & rursus ad infima tendat. Dissipa rem captam prius hanc per rem satis aptam Leuiter extractam, sic massam contere factam Aspera re, lenis quia uasis fit in amenis. Omnia coniungit si funditur, omnia fundit. Et cum sit fixum non suscipit haec nisi fixum, Regnare pressos facit atque recumbere fessos. Haec res aptatur si desiccata rigatur. Haec res siccatur si cum rebus associatur. Aliter sic. Haec res siccatur si cum rebis associatur Quid enim sit rebis, uide in practica huius artis. 49 Quarta distinctio ostendens errorem desiderantium recte operari, qui est in fine operis, scilicet in compositione elementorum. Et quid principium operis & quid finis eius, & quod haec ars non est pro omnibus sapientibus. Cum nataralia & corum cause sint difficilia ad inuestigandum, & sciendum, ergo quae sunt supra naturam erunt difficillima, cum in eis causas penitus ignoremus. Omnis enim res dicitur difficilis ad sciendum propter paucitatem cognitionis causarum ipsius, aut quia non habet causas, & tunc non debet inquirere eas, ut dicitur 10. de animalibus. Ex parte ergo qua ars ista est naturalis et similiter dubitatiua est, difficilis, ergo ex parte qua est diuina, est difficillima. Propter, quod non est mirandum de difficultate inuentionis ueritatis eius, apud desiderantes ipsam, et operantes in ipsa, quia non sufficit ratio ad ipsius inuestigationem, sed oportet credere finem eius sic esse posse & fidem penitus adhibere. Neque in hoc prodest fortuna, sed gratia Dei rationi coniuncta, aut gratia diuinae reuelationis sola, non enim est res secundum fortunam aut casum procedens et eueniens seu adueniens. Propter hoc igitur quam plures antiqui sapientes, solummodo naturaliter operantes primam partem operationis compleuerunt directe, sed secundam partem cum sit supra naturam, ignorantes & non credentes, sine qua prima permanere non potest, praetermiserunt & uacui a proposito remanserunt. Non enim permanet prima pars nisi alligetur secundae in eadem hora, quia haec secunda est clauis totius operis. Unde dicit Balgus in turba philosophorum. Uidi enim tempore nostro quendam qui elementa sciebat quemadmodum & ego. Deinde medens hanc erexit dispositionen ad cuius laetitiam non peruenit propter tristitiam suam in regendo, & impatientiam nimiamque festinationem ad propositum etc. Et dicit Gregorius in eodem. Uidi enim tepore meo quendam qui hoc incepit opus & ueritatis naturas est operatus, rubore autem aliquantulum morante. Putauit, se errasse & sic dimisit opus etc. Isti duo qui sic errarunt sciebant elementa simplicia artis & depurata & ipsorum adinuicem mixtionem & signa apparitionis ipsorum, & omnia necessaria huic arti, neque deficiebat eis aliud, nisi cognitio certa determinatae diei, immo horae ortus & partus lapidis in qua fieri debet coniunctio elementorum simplicium & finis totius operis propterea igitur quia non fuerunt aitenti in uisione hora illa, euanuit totum opus de manibus eorum. Lapis enim tunc ortus est candidus et uolans ab igne, propter perseuerantiam ignis & euanescit in fumum simul cum lapide fixo, cum summa uolatilis tunc superet summam fixi.. Sed si per ingenium artis, tunc summa fixi supert summam uolatilis, quod fit per compositionem elementorum simplicium adinuicem, retinebit lapis fixus uolatilem & permanebunt inuicem in aeternum & non alter. & haec est tota fortitudo alchimiae & ipsa alchimia quae Deo glorioso iet non naturae soli nec arti pertinere uidetur. Unde Geber in summa sua. Ars nostra in potentia Dei reseruatur, qui cui uult eam largitur & subtrahit, qui est gloriosus & sublimis in omni iustitia & bonitate repletus etc. Et iterum idem ibidem. Miserrimus enim & infelicissimus est quem Deus post operis sui atque laboris finem in ueritatem denegat conspicere & uitae suae spatium semper in moerorem concludit & terminat etc. Unde Alexander in epistola sua. Mundus maior creatus est ex naturis quatuor, diuersis & contrariis, scilicet appetitiua, digestiua, retentiua, & expulsiua sue mundificatiua, est quoque uis altera, scilicet ab eis, uita, quae uires has coniungit quatuor, quas tibi narraui atque descripsi, & est sicut clauis ad arcam quam si ab eis perimas, tota dissoluitur cum sit nexus eius lateraque eius continens etc. Et Lucas in turba philosophorum. Ego notifico uobis, omnia quae Deus creauit ex quatuor esse naturis, id est, quatuor elementis, & quae ex eis creata sunt, ad eas ruertuntur in quibus naturae generantur & moriuntur, prout Deus praedestinauit: Quae testimonia confirmat sic Alphidius. Scias fili quod ex uitio suae creationis omnia corrumpuntur. unde tam homo quam omnis creatura ex accidenti ad corruptionem tendit. Ideo idem ibidem, omnis enim creatura potest augeri quousque perficiatur, cum atem ad finem perfectionis deuenerit in detrimentum diminutionis tendit uel descendit per eiusmodi uiam, iter suum dirigunt quae in mundo sunt uniuersa. Eget igitur lapis ste in ortu suo auxilio artificis, ut sit tunc uigilans & occalta fide uideat, quod igitur nuntiauit, & cum uoluntate sociata naturae perficiat ipsum retinendo & non ultra eat. Unde dixit Morienus. Uide ne hanc radicem praetereas, nec aliquam eius quaeras mutationem, quoniam neque proficuum neque bonum tibi quaesitum inuenire poteris. Sicut uerbi gratia. Foetus a principio conceptionis in utero, perficitur cortinuo usque ad tempus partus & tempore natiuitatis perfectus est de se, & si tunc non egreditur, suffocatur & moritur, quia tunc eget auxilio expulsiuae uirtutis, & cum ortus est tunc eget ultimo perfici, quia motus ambulationis deficit ei cognitio & loquela & fortitudo, ut dicit Miluescindus. Eodemon quando hic lapis oritur est perfectus per se sed deficit ei tinctura & fixio stans et coniunctio matrimonialis. Ideo eget auxilio artificis extrahentis tunc statim ipsum complentis eum ut dictum est. Hoc idem est in auibus quando in ouo generatae sunt, perfectae enim sunt de se, quod si tunc non egrediantur soffocantur & moriuntur, & si egrediantur perficiuntur ultimae & non aliter. Ideo hic lapis ita occultus est, quod a nemine inueniri potest, nisi Deo uolente, a cognoscentibus ipsum tempore suo. Et hoc est quod dixit Hermes in quarto, scilicet intelligite filii sapientum quod hic lapis pretiosissimus est, & clamat protege me & ego protegante. Largiri mihi ius meum, ut te adiuuem, sol enim meus & radii mei intimi sunt in me etc. Et in primo eiusdem dicit. Scito quod uultur supra montem existens in cacumine clamat, uoce magna inquiens. Ego sum albus citrinus & rubeus etc. Unde Parmenides bene consulit nobis in turba philosophorum dicens. Notis omnibus conditionibus lapidis & naturis in hoc opere manus uestras imponite, si uero ueritatis naturas ignoretis, nolite huic appropinquari, quia totum noxium est & infortunium & tristitia. Et Rasis in lumine luminum. Occulti lapidis natura eiusque dissolutio omnino cognoscenda est, ea enim nisi ad unguem cognita fuerit, ab opere cessandum moneo. Idem in libro triginta praeceptorum. Nihil enim est huius nostrae scientiae radix, nisi cognitio & cautelae erroris bonitas. Idem in lumine luminum. Cauendum etiam summopere moneo, ne unquam id aggredi praesumas elementorum admixtione incognita. Et haec pars operis est, quae est supra naturam, quae terrena cum coelistibus coniungit, quam dicunt diuinam, coelestem, speciosam, mirabilem, pulcherrimam, difficillimam, cum eius inuentio in diuina potentia reseruetur. Unde dixit Hermes in principio libri septem tractatuum. Huius autem artis scientiam ab unius tantum Dei habeo inspiratione. Propter hoc igitur quam plures etc. Notandum quod philosophi antiqui appellauerunt primam partem operis, principium operis. Principium autem operis appellauerunt lapidis natiuitatem & germinationem, & hoc fit in die complementi decoctionis, & digestionis, & sublimationis perfectae, non autem appellauerunt principium operis ut quidam in superficie principium digestionis usque ad complementum digestionis, sed ipsam digestionem iam perfectam & ipsum digestum iam perfectum, ut patet subtiliter enucleanti uerba eorum. Finem autem & complementum totius operis, appellauerunt; retentionem lapidis iam digesti. Si igitur principium fuerit inuariabile & impermutabile, quicquid fuerit de essentia principii & pertinebit substantialiter ad principium, erit inuariabile & impermutabile. Si autem principium recipit uariationem & permutationem quicquid erit de essentia principii & pertinebit substantialiter ad principium uariabitur & permutabitur. Unde philosophus 11. & 18. de animalibus ostendens quod testiculi sunt una particula principalis nostri corporis, dicit quod principio modicum permutato multa simul permutari consueuerunt eorum quae sunt circa illud principium. Et primo coeli & mundi, quod paruus error in principio maximus est in fine. Et primo physicorum dicit. Uno inconuenienti dato plura sequentur. Quapropter si principium alchimiae fuerit inuariabile & steterit impermutabile quaecunque pertinebunt ad illud principium erunt necessario inuariabilia & im permutabilia. Si autem permutetur & illa necessario permutabuntur. Et si in illo principio fiet error in fine & toto opere necessario erit. Et isto inconuenienti facto, quicquid fiet post erit inconueniens, ideo penitus cauendum est & praecauendum a permutatione aliqua huius principii, & sic nec error nec inconueniens aliquod adesse poterit. Cum igitur principium recipiat perfectionem & complementum propter attingere finem suum, & amplectetur & econuerso, ergo oportet quod illud principium includatur in suo fine. Finis autem est fixio principii immediate & absque mora. Unde dicit Morienus. Oportet quod finis restituatur super suum principium, & principium super suum finem, & hoc est compositum quod sic perpetuabitur, nutu Dei, & non aliter. Est autem totius operis initium dealbatio, rubor autem perfectio, ut dicitur in turba philosophorum. Et est rubedo in albedine, quemadmodum minium in cerussa, ita quod finis & principium sunt simul eadem hora. De hoc autem tali principio, dixit Rasis in lumine luminum. Nunquam igitur spiritui in corpora patebit ingressus, quousque eadem munda & purgata subiaceant, haec autem praecipua & dignior & bene attendenda istius negocii radix & principium etc. Et dicit Lilium. Dealbatio semper expectanda est quae huius operis dicitur initium & firmamentum. Sequitur distinctio quinta ostendens hunc lapidem similari omnibus rebus mundi. Et quod diuersis nominibus nominatur. Et quod philosophi huius scientiae tetigerunt, eam cum omnibus aliis scientiis etc. Antiquissimi philosophorum uiderunt hunc lapidem in ortu & sublimatione sua & coniunctione elementorum eius, omnibus rebus mundi tam realibus quam intellectualibus & earum accidentibus, posse in similitudinibus conuenire. unde quaecunque dici aut tractari possunt, tam de coelestibus superioribus quam de terrestribus & inferioribus, tam de corporalibus quam incorporalibus, de corruptibilibus & incorruptibilibus, de uisibilibus & inuisibilibus, de spiritu, anima & corpore & ipsorum unione & seiunctione, item de mundi creatione & eius principio & fine & de elementis omnibus & eorum qualitatibus, tam primis quam secundis, & de eorum confusione in materia prima & eorum distinctione, & eorum proprietatibus & passionibus omnibus, tam de elementatis omnibus tam animalibus quam uegetabilibus & mineralibus, de generatione & corruptione, de uita & morte, de uirtutibus & uitiis, de unitate & multitudine, de actu & potentia de conceptione & partu, de masculo & femina, de puero & sene, de forti & debili, de uictore & uicto, de pace & bello, de albis & rubeis, & quibuslibet coloribus, de paradiso & eius celsitudine & claritate, pulchritudine & gloria, de inferno & abysso. Et breuiter de iis quae sunt & de iis quae non sunt, & de quibus loqui licet et de quibus loqui non licet, omnia dici de hoc lapide uenerando. Quod si fidem nostram christianam non offenderet, neque legem auderem dicere, quosdam antiquorum prophetarum hanc habuisse ( si fas esset ) artem. Ut Moysen, Dauid, Salomonem, & quosdam alios & similiter Ioannem euangelistam & eam dictis domini intermiscuerum occultauerunt sicut perpenderunt sapientes. Unde Rosinus. Deus tribuit recte Moysi etc. Item de hoc quod haec in libro Malachiae prophetae dicit Alphidius. Huius autem rei purgandae per prophetam bene praedictum esse legimus. Tota die sedebit conflans & purgabit argentum & purgabit flios Leui, qua purgatione peracta erit coelum nouum & terra noua & uidebit omnis caro salutare suum cum se cognouerit ab omni corruptione mundatam & ad pristinam sanitatem in qua condita fuit redire & c. Ideo in libris philosophorum plures prophetarum uidimus allegatos etc. Qui in suo principali, proposito hanc artem intermiscuerunt. Item legimus in libro Aui cennae de circulo animae, loannem euangelistam de numero philosophorum huius artis. Ista enim scientia est diuina & supra naturam, & cum alia diuina & rellquis patitur mistice implicari. Non autem fuerunt antiqui prophetae hanc artem prosecuti propter aurum & argentum habendum, nec propter bonum utile & delectabile, sed propter honestum quia dilexerunt rem propter seipsam: Et ideo quia uiderunt inquisitionem eius & inuentionem per suos terminos miraculosam & supra naturam, ideo diuinam & misticam, quo circa terminos eius cum suis diuinis intermiscere potuerunt & uoluerunt principali proposito & indice manente, cum ipsorum termini sint diuini & mistici. Rationi hoc principali proposito derogare uidetur, nec remouere intellectum ipsorum ab inquisitione ipsorum, unde philosophi huius scientiae seu artis, tetigerunt scientiam huius lapidis in omnibus suis scientiis & operibus mistice loquendo. Ita quod scientia ista nihil dimisit quin ad se traheret, & sibi componeret. Neque est hoc incongruum, quoniam omnia quae sunt, & quae non sunt ars ista diuina sibi pro terminis assumit. & loquitur de omnibus secundum analogiam, in suis libris Et omnes aliae de ipsa. Hoc idem patet tam in philosophia, quam in physica seu medicina, quam etiam astrologia, & quam geomantia & c. Ut dicit Balgus in turba philosophorum, & Morienus. Et hoc confirmat Albumasar in suo troductorio iudiciorum. Loquens de imaginibus coeli, secundum antiquos etc. Circa hanc distinctionem nota quod sicut prius est esse rerum & ueritas secundum naturam, quam earum similitudo & allegoria sic scientiae & artes prius tractare debent esse & ueritates rerum. secundario autem similitudines & allegorias quoniam ueritas nil aliud est quam adaequatio intellectus ad rem. Similitudo autem et allegoria sunt sicut figmentum in accidentibus rerum siue sint, siue non sint facta ab intellectu solo. Maxime ergo fefellerunt antiqui philosophi ante Aristotelem, quia uolentes tradere cognitionem ueritatis rerum & aliis comunicare semper sub allegoria & similitudino loquebantur. Cunctis cognitio non inquirat proprias causas rerum prout requirunt res. Solus autem Aristote. uidetur incepisse a tradictione proprie ueritatis rerum quem Alexander, philosophus Auerrois, & Auicennas & plures alii secuti sunt, philosophus tamen docet loqui metaphoricae similitudinarie, seu allegorice in 3. rethoricae, sed hoc requirebat ars illa & modus eius & hoc non est reprehensibile. Sic & hic. Item sicut res se habent ad esse, ita se habent ad intelligi, & cognosci, & per consequens ad significari. Ex hoc triplex modus in rebus repertus est, scdi icet modus essendi, modus inteligendi, & modus significandi. Et quia ueritas nihil aliud est, quam adaequatio intellectus ad res ipsas. Disputantes autem non sunt ferentes res ad disputandum, Sed nominibus utuntur pro rebus spetialiter notis. Sed ignorantes uirtutes uerborum paralogizant, ut dicitur primo elenchorum. Distinguere ergo nomina multiplida est utile ad manifestandum propositum, & syllogizare ad rem, & non ad nomen ut dicitur primo topicorum, & deberet interrogans & respondens ferre intellectum ad idem, ut ibidem dicitur adhaerendum est. ergo rebus per se, & non nominibus. Ex dictis ergo uere patere potest, quod istius lapidis, infinita nomina consurgere necesse est quae omnia sunt uera apud philosophos alchimiae quamuis ficta sint id est similitudines. Unde Rasis in lumine luminum. Haec enim quae dicimus ad imagines referuntur. Et idem primo 70. praeceptorum. Haec omnia quae dicimus sunt typica quae subtiles in hac arte intelligere debent. Pythagoras in turba philosophorum. Sitote quod res quam multipliciter narrauerunt philosophi, suum absque igne socium consequitur prout magnes consequitur ferrum, quam ubique inueniunt, quae est lapis & non lapis, uilis & preciosa, obscura, celata, et a quolibet nota, unius nominis & multorum nominum. Alphidius. in eo enim omnis similitudo & omnis descriptio inuenta est omnium animalium genera & lapidum sunt in ipso, naturis coloribus omnibus & odoribus, operibus est similis, cui nil est simile in actione in descriptione, in transitu, in dominatione exc. Et Miluescindus. Si spirituale nuncupes probabile quid agis, si corporale uerum dicis, si coeleste non mentiris, si terrenum certum refertur etc. Morienus. Ego ueritatem uobis dico. quod nihil aliud huius artis operatores in errorem detrusit nisi uarietas & nominum multitudo & c. Dicit Lilium. Nostri lapidis tot sunt nomina, quot sunt res uel rerum uocabula. Et Alphidius. In hoc opere est parabolarum diuersitas & nominum, & actionum ut ab imperitis celent & intelligentiae capitibus aperiant & demonstrent. Et Morienus. Sapientes huius artis dispositiones alia de causa non multiplicauerunt nisi ut sapientes in hoc magisterio instruerent, & insiplentes penitus excaecarent Amplius notandum, quod quamuis nomina huius lapidis infinita ficta sunt, non est mirandum quoniam hic lapis orphanus proprio nomine caret, nec proprium nomen aliquod habere potest, nisi lapis philosophorum, quibus notus solum modo existit. Ergo cum hoc nomen in ipsius cognitione non sit sufficiens, attribuerunt ei nomina aliarum rerum omnium, ut per tales similitudines sapientes deuenire possint in cognitionem ipsius. Propterea ergo omnia eius nomina uera sunt apud philosophos & nota solum eis, quia intelligunt, quid significant. Quamuis enim materia ex qua fit lapis sit tantum una, et ipse lapis tantum unus, tamen secundum diuersos colores & uarietates quae in decoctione apparet et ortu eius et coniunctione in magisterio diuersa nomina imponunt ad beneplacitum. Similiter uulgus hoc idem facit, quia imponit nomina diuersa uni rei per diuersas formas accidentales, Nam ex auro et argento fit anulus, ciphus, armilla, nummus, corona, & tamen omnia suut aurum & argentum. Similiter & in aliis metallis & in cera & ligno argilla & uitro quae tamen omnia secundum materiam, & formam naturalem sunt idem & unius nominis, & ratione accidentium multorum nominum sic & lapis plura habet nomina. propter sua accidentia quae tamen omnia sunt nota philosophis solis, cum sit res ipsorum & non aliorum. Et cum uulgus procedat prouerbialiter, & figuratiue in sermonibus suis, sciticet unum dicens, & aliud occulte intelligens, ut sapiens uulgus ab insipienti discernat, quod occultum est, quanto magis haec ars diuina hoc facere debet praesertim, cum ipsa sit secretum secretorum dei altissimi, & magni, ut dicunt philosophi huius artis, quemadmodum Aristoteles figuratiue tradidit hoc secretum Alexandro loquens secum exemplis, enigmatibus et signis, timens ne hoc arcanum diuinum deueniret ad potestatem infidelium & arrogantium quos deus indignos iudicat, & ne ipse Aristoteles esset transgressor diuinae gratiae, & fraudator coelestis secreti & occultae reuelationis. hac de causa figuratiue locutus fuit ad Alexandrum in epistola libri secretorum. praemissis distinctionibus & declarationibus multis quae non modicum ualent ad propositae quaestionis elucidationem maiorem restat, nunc soluere rationes, ad contrariam partem quaestionis adductas. Cum quaestionibus quibusdam in tercidentibus & notabilibus congruis. Quoniam quidem dispositiones prae¬ cedunt, habitus et habilitant ad formas tam intelligibiles, quam reales, ideo praemisimus dispositiones quam plures, per quas po & disponere sensum & intellectum suum ad habitus, & formas excipiendas quas diximus. Quapropter de caetero modum habituandi, & informandi cum quibusdam aliis dispositionibus. Iuxta sapientum doctrinam, & nostram narremus. Incipiendo prius a solutionibus rationum dictarum a principio scilicet ignorantium hanc scientiam gloriosam & uolantium eam interimere. Solutio rationum U. Ad argumenta ergo quinque prima, patet ex dictis & dicendis solutio. Quoniam quamuis per artem alchimiae uellmus sequi naturam, hoc est in opere, scilicet faciendo ex similibus principiis metallorum, idem aurum, quod ipsa facit, sed non in modo operationis seu operis, quia ratione modi operis ars, facit ex illis principiis lapidem suum, cum quo omnia metalla conuertit in aurum. Sed si metalla uellet generare de nouo, tunc ars coacta esset sequi naturam in modo operis, etiam & in quantitate elementorum, & proportione & mixtione & calore & tempore & loco, tunc ars esset impossibilis & cognitio talium non potest haberi certitudinaliter, sed solum secundum coniecturam, quae cognitio confert speculanti, operanti uero minime. Ueruntamen ars prius inuestigat. omnem operationem naturae, et omnem modum operationis, & materiam determinatam & reliqua sine quorum inuestigat one ars nunquam posset naturam sequi. Et quia natura in suis mineris transformat omnia imperfecta metalla in aurum paulatim digerendo & expoliando ipsa in fine a sulphure corrumpente, quod ipsa decoxit & in tali expoliatione obseruat natura quantitates & proportiones in mensuris elementorum determinatas ad generationem auri, quae quantitates et proportiones mixtionis sunt notae soli naturae. Ideo ars haec subtilissime inuestigans expoliat ipsa similiter ut natura, sed cum alio calore, scilicet liquefaciente & in breui tempore ualde, scilicet in momento, & alio loco & tempore quia quocunque tempore, quocunque loco, &, quocunque calore expoliantur in perfecta metalla omnia a sulphure corrumpente statim perficiuntur in aurum. & in hac expoliatione natura aequat quantitates elementorum & eorum proportiones in mixtione & mixto uolunntate diuina, quamuis haec ignoremus, quia nec necesse est nos hoc scire nec possumus scire. Et sic ars sequitur naturam in principiis, quia sic operatur ars, penitus ministrando naturae sicut sola natura tam in generando physicum lapidem, quam in perficiendo metalla, quia solus lapis philosophorum cum sic sit expoliatus & habeat naturam perficientis & informantis poterit ipsa expoliare & perficere & informare in liquefactione. Quod totum adhuc lucidius explanabitur infra in capitulis de generationibus metallorum. Ad illud autem quod ipsi dicunt de abbreulatione temporis in decoctione per excessum caloris exasperantem, quia dissipabitur, humiditas metallica & destruetur florma specifica metalli. Dicimus quod eorum intentio & imaginatio a tramite ueritatis omnino declinat, quoniam nolumus ponere metalla imperfecta in igne ignitionis aut liquefactionis, & sic seruare quousque digerantur, & perficiantur in aurum, quia fatuum est hoc dicere & imaginari & est impossibile sicut probant. Sed ipsis liquefactis ad ignem immediate ponimus lapidem, secundum iusta pondera ipsa perficientem, cum ipse sit forma ipsorum informans ipsa, & in momento perfecta sunt in aurum cum conseruatione propriae humiditatis & sic perpetuantur in igne. neque etiam ipsa naturae principia uolumus conuertere in aurum, nec in metallum aliud per talem ignem cum sit impossibile, sed in igne sufficienti ad liquefactionem, conseruamus ea in sua humitate auferendo superflua, quousque generetur lapis quem quaerimus uolatilis, cui iungimus lapidem fixum rubeum, & hoc est possibile. Quoniam. quidem etc. Notandum est qoud accidit quibusdam sapientibus in sillogizando: ut faciant syllogismos sophisticos fortes & sibi ipsis & aliis, & quandoque contra istud quod opinantur ita quod ipsi nescientes soluere stant in dubio ligati, de quibus dicit philosophus 7. ethico. sic ad literam. Sophisticus sermo est mentiens dubitatio. propter inopinabilia enim uelle arguere, ut sapientes sint, cum non attingant factus syllogismus dubitatio fit, ligata enim est, mens etc. Quia ergo cum plures nesciunt soluere argumenta iam dicta & eis similia cum sint magnae apparentiae, propter sophisticationes latentes, eo quod habent terminos & sermones huic arti pertinentes. Ideo nescientes soluere, eorum mens manet ligata, etiam si credant oppositum. Posuimus ergo in antedictis sermones notos & ueros, & similiter in sequentibus, ut possint soluere omnia dicta contra quaestionem propositam, secundum solutionem possibilem. Et si qua similiter alia arguerentur, ita ut eorum mens nunquam de caetero sit ligata. Soluimus autem omnia ordinate ut patebit in sequentibus. Adhuc similiter decipiuntur quia uniuersaliter solum considerant et arguunt, non descendendo ad particularia. Unde Philosophus primo politicorum. Considerantes particulariter magis ueritatem discernunt, uniuersaliter enim dicentes seipsos decipiunt. Et in 6. ethicorum. Neque enim prudentia est uniuersalium solum, sed oportet etiam singularia cognoscere. Si enim sciat, quis quoniam leues carnes bene digestibiles & sanae. quales autem leues ignorat, non faciet sanitatem, sed sciens, quoniam quae uolatilium leues & sanae, faciet magis etc. Et in primo posteriorum. Considerantes uniuersale multotiens nesciunt quaedam singularium propter id quod non intendunt. Et in secundo eiusdem aequiuocationes magis lateit in uniuersalibus, quam in singularibus 2. ethicorum. In iis enim quae circa operationes sermones uniuersales quidem communiores: sunt particulares autem ueriores. Solutio rationis Ui. Ad sextum argumentum dicimus, quid in opere huius artis est considerare duo, scilicet naturam agentem & artem ministrantem. Si consideremus ex parte naturae agentis dicimus, quod totum opus est naturale, quia natura est illa quae digerendo seu decoquendo appetit, retinet, digerit, & expellit, & permiscet & corrumpit, & generat & informat praecepto dei benedicti & gloriosi suo tempore lapidem antedictum, & cum hoc lapide natura informat metalla per ipsarum commixtionem. Si autem consideremus ex parte ministrationis, tunc opus hoc est artificiale, non quia ars generet & corrumpat, & informet, sed quia ministrat naturae operanti totum hoc. Natura enim sola non potest in talibus per se, nist ars ministret sibi. propterea eo modo quo ars ministrat naturae, eo modo operatur natura, quia si bene bene, si autem male male. Tota igitur operatio ratione gerationis, & mixtionis est naturalis. Ratione autem ministrationis est artificialis, sicut patet in decoctione ciborum. Solutio rationis Uii. Ad rationem septimam. Dicimus, quod illorum ratio non concludit, quia forma quae est perfectio rei est duplex Rationum. 57 scilicet una ipsius mixti inquantum mixtum. Alia ipsius mixti non inquantum mixtum sed inquantum animatum siue sit anima introducta de potentia materiae ab occultis naturae, siue sit data ab extrinseco, scilicet ab essentia quinta uel a primo motore sicut ueteres diuersimode sunt opinati. Diuersificauit enim Deus rerum perfectiones multipliciter quoniam in quibus compositio quae secundum naturam fuit debilis in illis maiorem, & nobiliorem persectionem ponit, scilicet, quae est secundum animam: in inanimatis autem econuerso. Et ideo nos ignoramus formare leonem, capram, & hominem non ratione mixtionis cum sit debilis in eis sed magis ratione formae nobilis, quae subiacere non potest actibus nostris. Similiter quamuis quorundam mineralium, uegetabilium et animatorum siue sint fortis mixtionis siue debilis, generationem facere sciamus, tamen eorum formas specificas ignoramus omnino, sed ad generationem auri cognoscimus suam formam specificam separatam a materia perfectibili, & modum perfectionis, & unionis omnino sequendo naturam. Similiter quia non fit recta comparatio mixtionis fortis ad nobilem, sed fortis ad debilem & nobilis ad ignobilem, quia recta comparatio est in uniuocis, ut dicitur 7. physicorum. Similiter quia inanimatorum ad animata in hoc non est proportio. Similiter quia non est proportio eius cuius materia propinqua determinata inuenitur, ad illud cuius materia non inuenitur siue sit eiusdem propinqui generis siue non. Similiter quia non reperitur in illis, nec in aliquibus de mundo aliquid quod egeat perfici, suut in iis solis, quare ratio non concludit. Solutio ratonis Uiii. Ad octauam rationem, dixerunt quidam quod non con cludit, quia metalla non differunt ad inuicem specie, sed accidente solum, quos reprobauimus supra in argumentis philosophi. Dixerunt alii quod ratio simpliciter est falsa, quia generatio & corruptio est indiuiduorum diuersarum specierum: poterunt enim ad inuicem transmutari. Sed quamuis isti sufficienter dicere uideantur, non tamen sic est, quia quidam modus est in metallis diuersus mutationis specici in spedem. Propterea istius rationis solutio sufficiens cum solutione ultimae rationis philosophi infra patebit. Solutio rationis Ix. Ad nonam rationem dicitur, quod uerum est, quod per motum & lucem corporum super coelestium, & per eorum determinatos situs & aspectus introducuntur formae in inferioribus, sed non est necesse nos ea scire, nec possumus scire nisi in genere quodam confuso, scilicet ex parte solis in quibusdam qui est causa quatuor temporum anni, quia certis temporibus fiunt seminationes, et messes, & plantationes, & in quibusdam animalibus, ut equis, & asinis, & accipitribus, & falconibus, periodis certis solaribus fiunt coniunctiones ad coitum, & generationem, in quibusdam autem omni tempore fiunt haec indifferenter, ut in homine et columbis, & gallinis. Unde si uolumus genorare uermem ex carnibus pueridis non consideramus situm quenquam stellarum, sed solum dispositiones aeris circunscribentis, & alias putrefactionis causas. Similiter si oua sub fimo aut simili loco ad pullorum generationem ponamus, quocunqne tempore dabitur forma suo loco & tempore praefinito a coelestibus absque consideratione nostra in hoc. Eadem in generatione calcis, & uitrioli, & salis, & uzifur, & cerussae, & minii, & zimar. Similiter in compositione theriacae, et aliarum confectionum & quocunque tempore et quacunque hora possunt fieri, haec uirtus enim coelestis est ualde communis ad omnia & recipit determinationem & per uirtutes & dispositiones eorum, quae sunt subiectum eius in rebus elementatis et elementis, quia sic operantur uirtutes coelestes in tota natura generabilium & corruptibilium, continuo secundum materiam sibi dispositam, aut proprie, aut communiter. Unde dixit Lilium. Opus hoc non causatur a motu superiorum, quia omni tempore fieri potest. Et Rasis in 70. in libro reprehensionis. Tempus non operatur in hoc aliquid, quiae si tempus operaretur in eo esset uile apud gentes etc. Si igitur in hoc magisterio, omnia contingentia suo tempore recte concurrant, introducetur forma sua sub debito situ, & aspectu stellarum tempore praefinito in materia, absque consideratione in hoc aliqua. Unde dixit plato, quod secundum meritum materiae infunduntur uirtutes coelestes, quae res naturae operantur & c. Sed in rebus in quibus infunditur forma accidentalis noua, & occulta a coelestibus, ut est in arte imaginum oportet necessario, ut sciamus, & custodiamus determinatos situs & aspectus corporum coelestium. tempore proprio, quia a solis illis imprimitur forma talis & tali tempore & non alio, sicut patet in libris astrologiae, de electionibus horarum imaginum & bellorum & edificiorum & itinere etc. quia igitur alchimiae ars non est talis, ergo non requiritur talis cognitio. Solutio rationis X. Ad rationem decimam dicimus, quia formarum aliae sunt naturales, aliae artificiales. Et naturalium quaedam sunt substantiales & introducuntur in instanti omnes a natura, praecedentibus dispositionibus, habilitantibus ad eas, siue concurrat ibi administratio artis aliqua ad disponendum siue non, & istae sunt formae substantiales quae sunt principium operandi in omni re, & istas dicit dialecticus formas specificas siue differentias constituentes speciem & per ipsas quaelibet res habet esse. Quaedam autem sunt formae accidentales quae si immediate manant & fluunt a formis substantialibus introducuntur in instanti cum formis specialibus a natura cum sint sicut propriae passiones subiectorum & istae sunt formae, cum quibus quaelibet res proprie operatur. Si autem non immediate manant & fluunt, tunc introducuntur suctalis determinata sequens suam formam substantialem, qua cessiue in tempore ut est color, odor, & sapor, et figurarum quaedam sunt proprie, ex tota specie sua, ut color pauonis & figura elephantis, quaedam communes, ut e lor equi & gallinae, & odor uiolae. Artificiales autem formae omnes sunt accidentales & non sunt aliud quam figurae rerum introductae per artem siue sint iuxta uoluntatem artificis, ut figura domus & nauis & nummi siue sint a casu aliquo, ut patet in figuris fragmentorum lapidum quorum quaedam remanent in facto esse, ut forma domus, quaedam non, sed sunt in solo fieri, ut patet in arte saltandi, & cantandi, & omnes istae introducuntur successiue in tempore, ut patet ex septimo metaphysicae, propter quod dixit philosophus ibidem quod artificialia ratione materiae ponuntur in genere substantiae, ratione formae ponuntur in genere accidentis. Cum igitur generatio lapidis philosophorum sit a natura mediante agente naturali scilicet igne cum colore suo naturali, & odore & figura naturali quae sunt formae accidentales sequentes suam formam substantialem determinatam, sed tamen cum administratione artis, quae ministrauit sibi mateteriam debitam naturalem in organis artificialibus, ergo necessario forma eius erit naturalis & substantialis, quae substantialis forma, cognoscitur per sua formas naturales accidentales proprias, sicut & omnis alia de mundo. Et quamuis ministratio & modus ministrationis materiae, sit uoluntarius, tamen forma quae in instanti generatur est naturalis. Non igitur poterit dici forma illius lapidis artificialis, ut quidam fatue imaginantur. Eodem modo intelligendum de auro per istum lapidem generato, cuius forma introducitur in instanti, ut patuit, & non successiue, sed dispositiones praecedentes bene inducuntur successiue. Nota unum notabile, quare formae dicuntur naturales, in duplici dif¬ ferentia etc. Circa decimam rationem & eius solutionem elucidandam, est praeterea notandum, quod formae naturales dicuntur. Aut ad quarum introductionem natura sola praeparat sibi materiam & introducit formam ut in homine, palma marmore etc. Aut quia ars praeparat materiam naturae, non ultima praeparatione & ipsi porrigit, & natura praeparat, & disponit sibi ipsi usque ad ultimum cum auxilio artis, & post introducit formam ut patet in generatione uzifur, cerussae & theriacarum ac omnium compositorum. Formae enim istorum sunt naturales ministrante arte, quia in talibus natura non potest sibi praeparare materiam, nec componere, sed ars praeparat naturae materiam & natura disponit & introducit formam, quod enim praeparat alteri materiam ad formam non dat formam, quod autem sibi praeparat, & disponit sic quia idem agens disponit ad formam et dat formam. Sunt autem quaedam formae naturales accidentales quae introducuntur a natura sola praeter artem, et a natura per administrationem artis, ut sanitas, quoniam omnium harum principium agens est intrinsecum quod est natura. Formae autem artificiales absolute dicuntur accidentales, ad quarum introductionem natura praeparat materiam remote secundum magis et minus. Nunquam autem posset natura introducere formam cum deficiat principium extrinsecum in hac operatione. Ars autem potens recipit a natura hanc materiam & eam praeparat, & disponit dispositione propinqua, & introducit successiue formam sicut est forma domus, nauis, & anuli. Satis enim posset ars porrigere naturae ligna, lapides, cementum & clauos, quod tamen nunquam sciret domum construere nec nauim, sed ars hac recipit a natura, & sibi ipsi disponit, & formam artificdalem facit exiis successiue: Propterea formae naturales rerum substantiales non uariantur in sua specie, quamuis quaedam accidentales sic, ratione regionum. Artificiales autem omnes, quam pluribus modis uariantur, secundum uoluntatem artificis uariando figuras. Similiter ars in artificialibus absolute semper seruat eandem materiam & formam eandem naturalem & uariat formas artificiales ad libitum. In naturalibus autem tam quibus ars ministrat, quam in quibus non, non seruatur eadem materia, sed uariatur materia continuo, ut ad formam diuersam disponatur iuxta uariam dispositionem materiae. Cum igitur lapis philosophorum generetur de natura ministrante arte, & diuina potentia uolente manifestare, dicetur ipse & sua forma & aurum alchimiae, non artificiale, sed naturale penitus. Ars etiam est cum natura annexa, quia principium artis est natura, ut patet ex 2. physicorum, scilicet secundum quod exit ex suo principio coelesti cuius principium est intellectus practicus. Principium autem naturae est intelligentiae, quia opus naturae est opus intelligentiae, & ipsa natura est opus & instrumentum eius. patet ergo quomodo ars haec est naturalis, & similiter opera sua, & forma sua & quo non & forma sua. Solatio rationis Xi. Ad rationem undecimam quando dicunt quod facilius est res destruere quam construere. Respondet Geber Ispanus in summa sua sic, quod non concludunt de necessitate qua coarctemur ad non posse construi credere. Nam quod difficulter construitur, & difficulter destruitur. non autem est impossibile ipsum posse construi. Huius autem causam assignamus quia fortem habuit compositionem. Ideo difficiliorem resolutionem habet, ideoque difficulter destruitur. Et hoc est quod facit eos opinari impossibile esse eius constructionem. Et quia ignorant eius compositionem naturalem, ideo illius constructionem et destructionem artificialem ex cursu naturae ignorant. Acceptauerunt tamen forte quod sit fortis compositionis, sed quantae fortitudinis compositionis sit non attentauerunt, haec est responsio Gebri Ispani, hactenus philosophi praecipui & astrologi & Magici, & alchimici. Nos autem cum modici simus intellectus & ingenii nihil contradicimus tanto philosopho, nec contradicere praesumimus, nec audemus cum ipse sciuerit actu & opere hanc mirabilem scientiam. Nos autem quamuis propinqua potentia credamus, eadem semita ipsum deberemus sequi, propter magnam dilectionem & delectationem, quoniam delectatio perficit operationem ut dicitur 10. ethicorum. Et iterum in eodem. Coauget enim propriam operationem delectatio, & magis singula iudicant, & certius exquirunt cum delectatione operantes etc. Sed tamen argumentum in sua efficacia permanere uidetur. Ideo dicimus quod constructio siue factio rei dupliciter considerari potest. Unomodo quando res construitur ex suis primis principiis generationis, ut sanguis existens in uenis matricis gallinae ad generationem pulli, ita quod est in hoc principio motus. Alio modo quando res construitur & praecesserunt fere omnes dispositiones habilitantes ad formam, et est iuxta finem motus, ut ouum ex sanguine illo generatum, sub gallina per dies septem fotum siue digestum ad generationem. Potest etiam tertius addi modus, quasi medius harum existens, scilicet ouum quod gallina peperit. Si primo modo accipiatur uel 3. uerum dicunt: Facilius enim est rem destruere, quando facta est, quam ipsam construere incipiendo a primis principiis generationis uel mediis. Et hoc modo non intelligitur hic. Si uero ultimo modo falsum dicunt. Unaquaeque enim res naturalis quando fit, cum ipsa fuerit in ultima dispositione, post quam immediate sequitur forma, facilius est ipsam construere, quam destruere quando facta est, quoniam ipsius constructio fit in instanti, sed eius destructio quando facta est non potest fieri, nisi praecedant dispositiones omnes & alterationes disponentes ad corruptionem & sic accipimus hic. Et ideo quia ars alchimiae inuenit ( hac ultima dispositione disposita ) omnia metalla, perficit ipsa in instanti absque aliquibus alterationibus preaecedentibus sola liquefactione praemissa, neque potest ea ita facile destruere quando facta sunt aurum sicut construxit. Ad rationem duodecimam & tertiamdecimam patet ex prius dictis Solutio. Solutio rationis Xiiii. Ad rationem decimam quartam, quando dicunt quod impossibile est alicuius unius rei, duas contrarias operationes per se esse, dicimus quod uerum est respectu eiusdem sed respectu diuersorum est possibile, & haec diuersitas proprie non est ex parte dantis, sed ex parte recipientis, quia omne quod recipitur in aliquo recipitur per modum rei recipientis & non per modum rei receptae, ut dicitur septimo metaphysicae quia agens non disponit materiam nisi prout est habilis ad dispositionem hanc uel illam, & post informat eam iuxta meritum dispositionis, ideo uidemus de nutrimento & nutribili quod in humano corpore diuersa cibaria ualde in unum sanguinem & in unum nutrimentum conuertuntur ab uno agente propter talem ipsorum dispositionem in materia & forma, ita ut cibaria dura mollificet & mollia induret, & ad medium reducat. Unde Galenus tertio de complexionibus. Et omnes cibi calidi dum in digestione perseuerant, calefaciunt corpus: frigidi autem infrigidant, sed cum nutriunt augent calorem naturalem inquanto secundum similitudinem unam etc. Et hoc ideo est quia quamuis nutrientia sint inter se ita diuersa in materia & in forma a principio, tamen in comparatione ad nutribile ab uno agente possunt informari una forma in fine. Propter quod dixit philosophus secundo de anima quod nutribile nutritur a contrario & a simili, a contrario in principio, & a simili in fine. Et causa est, quia in fine expoliantur ab omnibus qualitatibus diuersis quibus differebant & contrariabantur & fiunt unum & idem in forma membri naturae, tamen fit unum per se & aliud per accidens, nec sunt proprie & per se ordinata ad talem finem. Cum igitur metalla imperfecta dum subiacent digestioni naturae, aut sunt de mineris effossa, sunt proprie & per se ordinata a natura ad unum finem, quamuis inter se sint altera & diuersa, & induritiae & mollitiae, & accidentibus aliis. Poterunt tamen ab uno agente multo melius informari secundum similitudinem unam in forma una quam nutrientia diuersa, ita ut dura mollificentur & mollia indurentur, ut in medio perficiantur, sed non est illud quod mollificatur, possit indurari, nec econuerso. Et ideo quod est molle nimis non eget mollificatione sed induratione, & quod est durum nimis econuerso. quod totum per expoliationem solam fit in iis diuersis subiectis, tali diuersitate ad eundem finem ordinatis, nec tamen fit una mutatio per se & alia per accidens, sed ambae per se cum operatio lapidis de se sit unica tantum: in dissimilibus autem a se nil operatur de iis, ideo ratio non ualet. Unde Geber in capitulo de duplici medicina, scilicet alba & rubeae, dicit quod quatuor corpora imperfecta egent duplici medicina, scilicet alba & rubea, quorum duo egent eis indurantibus, scilicet lupiter & Saturnus, alia uero duo mollificantibus, scilicet Mars & Uenus, & argentum uiuum eget similiter duplici medicina coagulante & inspissante ipsum, scilicet una alba & alia rubea. Et ideo medicinae corporum imperfectorum et argenti uiui sunt decem medicinae & hoc intelligendum est in minori opere, quia in maiori opere non est nisi unica perficiens omnia ad album & ad rubeum. Et ideo subdit in eodem capitulo sic. uerum utique cum diuturnitatis laboris instantia, & magnae indagationis industria excusari uolumus, ab inuentionis labore harum decem medicinarum per unius medicinae beneficium, & inuenimus inquisitione longa, necnon & laboriosa maxime & experientia certa medicinam unam, qua quidem durum mollescit, & molle induratur corpus, & fugitiuum figitur & illustratur foedum splendore inenarrabili etiam eo qui supra naturam consistit & c. Nec apud quenquam sapientum haesitandum existimo, si hic lapis unus existens habeat has operationes oppositas, quoniam si recte considerauerit, causas duriciei metallorum, & molliciei & causas fusionis & impedimentum fusionis, & causas citae fusionis & tardae, & causas fusionis cum ignitione, & sine ignitione. Et causas fixionis, id est, perseuerantiae ad pugnam ignis, & uolatilitatis in fumum ab igne. Et causas perfectionis metallorum & corruptionis, & causas diminutionis & superfluitatis in ipsis, cognoscet statim quod possibile est quod dictum est. Et ex qua re quibus rebus efficitur lapis ipsa. Posteae particulariter tractabitur, hoc autem scire oportet & hic praesupponitur. Solutio rationis. Xu. Ad decimamquintam rationem. Ex nunc dictis & post dicendis patet solutio. Solutio rationis. Xui. Ad decimumsextum argumentum quando dicunt. Metalla omnia perfecta esse in sua specie per suam formam substantialem, propterea quia sic permanent in natura etc. Dicimus quod res quae permanent in natura sic se habent sicut dicunt. Sed aduertendum quod quaedam sunt res quae permanent in natura in sua specie quae perficiuntur, quoquo modo per suam formam substantialem, ad quam est quidam terminus motus, sed quaedam ordinantur ad aliam substantialem formam ultimam, omnino complentem & perficientem post illam, ideo dicentur esse imperfecta, donec sub illa forma prima permanent in relatione ad ultimam. St autem non referantur ad hanc ultimam formam, sed solum in se considerentur, ipsa sunt perfecta in illa specie per illam suam formam substantialem, secundum quod exigit illa species, ideo uidemus in generatione ouorum esse quendam terminum motus in acquisitionem suae formae substantialis, qua sic permanent, sed quia sunt ordinata a natura non sic permanere sub illa forma, sed ad generationem Auis proprie, ubi fit acquisitio substantialis formae ultimae, ideo dicentur esse imperfecta sub forma ouis quamuis permanent: perfecta aut, cum fuerit perfecta generatio Auis, perfecta, cum ibi sit finis ultimus. Similiter & de seminibus plantarum hoc idem patet, unde philosophus in libro de morte & uita dicit, quod accidit imperfectis mors & corruptio, sicut ouis & seminibus plantarum sed assimilatim quidem & aliomodo quam animalibus, ita quod dicit haec imperfecta respectu finis, ad quem ultimo ordinantur. Omnia enim principia & elementa, ex quibus fit aliquod, & omnia inter media siue simplicia siue mixta, in quibus est aliquis terminus motus, habent formam suam substantialem perficientem in specie in qua sunt, scilicet in relatione ad ultimam formam ad quam ordinantur, habet eas imperfectas, in quibus autem non est terminus stans sed continuus, manet forma substantialis prima, quousque forma substantialis ultima introducatur, quamuis formae accidentales plures superueniant, & uarientur. Ex quibus uerbis patet, quomodo stagnum, plumbum, aes & ferrum sunt perfecta in sua specie, & quomodo non & quomodo nobilia & ignobilia. Eodemmon in artificialibus inducendo hoc idem esse patet. Hanc autem multiplicitatem metallorum fecit natura propter finem non a casu sed ad commoditatem humanae naturae, diuersa enim opera facit ars ex aliquo illorum & ipsorum mixtione, quae ex auro uel argento facere non posset. Sed aliae res quae non ordinantur a natura ad formam aliam substantialem sicut triticum, marchasita & equus, dicuntur habere substantialem formam completiuam, absolute, non referendo ad aliud nobile, aut etiam ignobile ad aliud referendo & de istis solis arguebat ratio. Solutio rationis. Xuii. Ad rationem decimamseptimam, quando dicunt, Quaecunque multiplicantur a natura in sua specie, per continuam generationem etc. Patet solutio ex nunc dictis. Solutio rationis. Xuiii. Et Xix. Ad rationem decimamoctauam, & decimamnonam, fiet solutio in capitulis de generatione metallorum cum solutione ultimae rationis philosophi suo loco, quia solutio harum & illius haberi non potest nisi quibusdam praecognitis. Solutio rationis. Xx. Ad uigesimam, Quando arguitur de entibus a fortuna non potest esse scientia & c. Dicimus quod ad hoc, quod aliquid sit a fortuna non sufficit quod raro accidat sed quod accidat a proposito, id est praeter intentionem, ut secundo physicorum, ideo cum alchimia non accidat: nec accidere sic, siue inuestigando eam per sua principia, siue practicae operando in ea non erit a fortuna, tamen possunt accidere errores in ipsa praeter intentionem, sed non ueritas uel perfectio, sua enim ueritas & perfectio est semper & necessaria & perpetua & immutabilis & una tam secundum partem speculatiuam, quam secundum practicam, omnino ut superius est ostensum, & de talibus sunt artes & scientiae, ut patet pripo posteriorum quamuis artes sint de iis quae eliquando contingunt aliter se habere, ut dicitur sexto ethicorum. Quod si accidat interdum artifici a proposito error & fallacia, hoc non erit ex parte actis uel operis, sed ratione admiculantium & deficdentium, aut accidentium tempore operis, ut ex fractura uasorum uel casu, uel a somno tempore non suo etc. Sequuntur nunc solutiones ad quinque rationes Aristotelis. Ad rationes autem philosophi nos nunc responde¬ re oportet. Ad primam iam ex ante habitis patet solutio, quia alchimia transmutat metalla omnia transmutatione naturali ad substantiam & formam auri ut ostensum est & non solum alterat. Inquisiuit enim sagacissime alterationes metallorum & principiorum suorum proprias & ueras cum transmutatione ipsorum uerissima, & alterationes sophysticas absque transmutatione etiam inquisiuit cum contrariorum eadem sit disciplina, & illam ueram consecuta, & adepta est & illam quae est sophystica dereliquit. Ad secundam rationem philosophi, iam patuit solutio cum praedicta & etiam infra patebit statim. Ad tertiam patuit solutio supra. ubi ostendimus transmutationem metallorum esse omnino ueram ex parte nostri iudicii & nostrae cognitionis. Quia non est necesse ut cognoscamus eorum formam specificam nec praeexistentem, nec in troductam sicut nec in rebus aliis. Sed sufficit quod cognoscamus eorum accadentia & proprietates & passiones quae sequuntur formas, ita quod in quocunque metallo transmutato reperientur omnes proprietates & passiones auri mineralis absque superabundantia & defectu, iudicabimus necessario ipsum habere formam auri mineralis. Nunquam enim Aristoteles uel aliquis antiquorum fuit, qui posset habere cognitionem rerum per formas suas, nec unquam erit aliquis, quia non subiacent sensibus nostris, & hanc sententiam ostendit philosophus quarto meteororum dicens. Quod enim facit operationes oculi est oculus, quod uero non, non est oculus, ideo oculus lapideus uel caereus, quia non facit operationes oculi non dicitur oculus sed imago oculi, & serra lignea non dicitur serra, sed imago serrae & similitudo & c. Dico tamen quod inter caetera mixta, forma solius auri & lapidis philosophorum uidetur proprie nota propter perfectam notitiam, seu cognitionem materiae propinquae quae subiacere potest accidentibus & oculis nostris, quae si subiacere non posset ignota esset, & inoperabilis, sicut in aliis mixtis. Aliorum autem metallorum non est necesse, ut formas cognoscamus sed sufficit quod ea cognoscamus esse in semita perfectionis ad aurum per proprietates & accidentia in materia propinqua prima & posse formari forma auri. Qui ignorat formam, in sua materia, ignorat possibilitatem transmutationis eius, ergo & iudicium, quamuis iudicium sumatur, ab accidentibus & proprietatibus post ipsorum cognitionem. Cum ergo omnes proprietates & eaedem sint penitus tam in auro minerali, quam alchimico, quod cognoscitur per uisum ad omnem examinationem & probationem continuam tam in igne quam extra ignem, ergo necessario iudicabimus utrunque aurum esse idem & eadem forma esse formatum. Ad quartam rationem philosophi responsum est simiter supra de proportione mixtionis & miscibilium in mixto in solutione primarum rationum. Ad quintam rationem Aristotelis. Praetermittenda sunt aliqua & aliarum non solutarum, & uidebitur de actu & potentia, de perfecto & imperfecto. Rationi autem philosophi quintae siue ultimae nunc, nos respondere oportet. Compellit enim philosophus per eam necessario alchimistas confiteri metalla omnia adinuicem differre specie & non solum accidente sicut quidam longe a uero imaginantur, quia oportet in eis fieri per generationem formam substantialem nouam complentem esse ipsorum, quae est forma auri cum sint propinqua potentia ordinaria ad hoc. Aduertendum est quod potentia habet se ad actum sicut non esse adesse, & sicut imperfectum ad perfectum, & sicut materia ad formam. Quia ex ente in potentia fit ens in actu, & ex non ente fit ens & ex imperfecto fit perfectum, & ex materia fit forma tam in naturalibus quam in artificialibus, non autem econuerso. Unde non dicimus quod sperma sit in potentia sanguis, nec sanguis in potentia cibus, nec cibus in potentia quatuor elementa. Similiter nec quod domus sit in potentia ligna, lapides, & cementum, neque quod uestis sit in potentia lana uel linum, sed potius econuerso. Quia loquimur in uia & semita generationis rerum & perfectione ipsarum, & fit per motum secundum ordines graduales ad esse & perfectionem et actum seu finem. Finis autem motus perficit & complet eas, propterea denominatur res a termino motus scilicet ad quem & non a principio motus scilicet quo, quamuis in artificialibus sit potius econuerso. Cum materia & forma naturalis seruetur eadem, & forma artificialis sola, siue figura uariatur. Ideo denominatur ab eo ex quo sunt, et ex eo proprie diffiniuntur. Quapropter non omne illud ex quo fit aliquid, dicetur materia illius, & hoc in naturalibus, ut ex uiuo mortuum, & ex uino acetum, ut dicitur octauo metaphysicae. Eodem ergo modo dicimus in generatione metallorum, quod omnia se habent ad aurum, sicut potentia ad actum, & sicut imperfectum ad perfectum, & sicut materia ad formam, & sicut non esse ad esse, Et hoc patet ex operibus naturae in suis mineris, quia omnia digerendo paulatim conuertit in aurum ut infra ostendemus, aurum autem non conuertit in aliquod illorum. Cum ergo natura in fine denudat ea d forma illa transitoria sub qua erant, ergo reducit ea in materiam primam, & perficit in aurum, ergo & ars sic necessario coacta facere, faciet, si debet sequi naturam & sie facit. Amplius potentiam duplicem omne dicemus, quaedam est quae est sicut dispositio ad formam, quae tenet se ex parte priuationis, ut ex ignorante fit sciens. Et quaedam est Ipsius formae iam adeptae, ut sciens cum iam considerat. Prima potentia est triplex, scilicet propinqua, remota & remotissima. Propinqua dicitur quae approximata agenti una uel modica mutatione facta recipit actum siue formam, ut dicitur nono metaphysicae & secundo coeli & mundi. ut nutrimentum cum fuerit iuxta ultimam dispositionem ad nutribile. Remota autem dicitur, quae pluribus eget mutationibus. Remotissima uero, in qua ulla quasi conuenientia inuenitur, rei quae transmutatur, ad rem ad quam transmutatur, ut elementa & germinatio granorum nutribilium, ad nutrimentum nostri corporis. Et de hac remota potentia & remotissima, dicit philosophus nono metaphysicae quod terra antequam transmutetur in aes, non dicitur esse in potentia ad formam statuae aereae, nec arbores antequam sint incisae & dolatae ad formam domus. Potentia autem formae adeptae dicitur actus, ut patet ex secundo de anima, & est duplex, scilicet prius ut habere scientiam & secundus ut considerare, & impossibile est deuenire in actum secundum, nisi praeexisiente primo. Est ergo secundum seriem primo potentia remotissima. Secundo remota. Tertio propinquae Quarto actus primus qui est forma. Quinto actus secundus qui est habitus procedens a forma. De qua forma dicitur secundo de anima quod actus sunt priores potentiis. Et similiter nono metaphysicae & etiam dixit Aristoteles secundo coeli & mundi. Bonum completum est unum, quod non indiget operatione sua qua fiat bonum, & perfectio omnis rerum ut suscipiat complementum & ultimum & melior res est, quae est propinquo compemento bono, & quae facillus illam recipit bonitate & c. Uerba haec possunt huic capitulo pulcherrime coaptari sic. Inter metalla enim omnia est solum unum quod est bonum & completum, scilicet aurum & ideo non indiget operatione aliqua ut fiat bonum & completum. Et quia perfectio omnis rei est ue suscipiat complementum & ultimum, ideo cum caetera metalla sint, imperfecta & incompleta & non ultima, sed ud aurum, sicut ad ultimum ordinata necessario egent operatione ut fiant bona perfecta completa & ultima, ergo fient aurum. Et quia res quae est propinquior bono completo, & quae facilius illam recipit bonitatem est melior, ideo argentum in primo gradu est melius aliis, aes secundo, & tertio stannum, quarto plumbum, ultimo ferrum: ut ex dictis in superioribus & inferioribus est, declaratum. Cum ergo secundum hanc semitam considauerimus arcana naturae in generatione metallorum. Ponemus aurum solum habere actum primum & secundum, ergo formatum & ens & perfectum & completum & ultimum. Reliqua autem metalla ponemus esse in propinqua potentia, ad ipsum, ergo non formata nec entia actu, nec perfecta, nec completa, nec ultima, Potentiam tamen remotam & remotissimam iam transierunt. Si igitur sunt in profinqua potentia tali, non egent nisi modica mutatione & erunt in termino motus ad quem, siue in actu primo, & formata erunt forma auri siue hoc fiat operae naturae in suis mineris per tempus, siue opere artis in momento. Natura ergo denudando ea ab illa forma reducit ea in materiam primam & perficit in forma auri et sic forma facit ars quia denudando materiam datur forma. Rursus. dicimus perfectum & imperfectum, tripliciter in rebus dici uno modo in habentibus eandem formam. Alio modo in habentibus diuersas formas, tertio modo in ordinatis ad eandem formam. De primo modo dicimus, quod cum perfectio rei sit per formam & non per materiam, tunc quaecunque peruenerunt ad eandem formam, peruenerunt ad eandem perfectionem cum sint in eodem termino motus sed ratione earum quae consequuntur ad formam et deseruiunt formae possunt dici perfecta uel imperfecta, ut homo habens organa completa potest dici perfectus, habens autem ea imperfecta & male disposita dicetur imperfectus & de tali perfectione uel imperfectione non est sermo in metallis. De Secundo modo dicimus quod in habentibus diuersas formas per se distinctas & non adinuicem ordinatas, res habentes nobiliores formas aliis habent eis perfectiores, ut homo dicitur perfectior equo & equus asino, & de hac perfectione & imperfectione similiter non loquimur in metallis, quamuis hunc modum quodammodo metallis adaptare possemus. De tertio modo dicimus quod omne quod est in motu ad formam, ad quam ultimo ordinatur, debet dici imperfectum, cum autem fuerit in fine motus debet dici perfectum, & de hac perfectione & imperfectione est loquendum in metallis. Cum igitur solum aurum iam peruenerit ad finem motus & sit formatum secundum primam & ueram intentionem naturae, ipsum solum dicetur perfectum, & cum reliqua metalla sint in motu ad formam auri, dicentur imperfecta, quamuis habeant formas adinuicem diuersas, per quas permanent & terminantur, & sint perfecta quodammodo in sua specie. Attamen non sunt in ultimo termino motus in quo est ultima perfectio. per quod patet quomodo sit dare gradus in formis secundum antiquos & quomodo non, & patet quod non est dare in metallis nisi unam formam proprie, scilicet auri, quia sub forma illa transitoria non perficiuntur.. Natura ergo in ultimo termino motus, denudat ea ab illa forma, & reducit in materiam primam & perficit in aurum & ibi est status. Eodem modo ars informando ea liquefacta, cum lapide suo necessario reducit ea in materiam primam & in momento perficiuntur. Generationem autem metallorum imperfectorum a natura, non dicimus esse a casu superueniente naturae, & a proposito propter causas impedientes, sicut quibusdam antiquis & modernis uisum est, et sicut nobis ( propter iam dicta ) uisum fuit. Sed generata sunt ex propria intentione naturae, cum sint in uia & semita ad generationem auri. Ita quod quidam iam extimauerunt, quod natura non generat aurum nisi prout fit transitus per dispositiones & naturas & formas, metallorum imperfectorum. Et quia res casuales a proposito accidentes, non permanent, nec in specie multiplicantur. neque speciem constituunt. Oportet ergo necessario dicere, quod imperfecta metalla fiant ex intentione naturae, & non a casu, propter causas impedientes & corrumpentes. Propter complementum enim uniuersi natura sapiens praeuidit, de generatione ipsorum arti, & constituit ea, sicut medium ad transitum auri, quoniam diuersa opera facit ars ex aliquo ex metallorum imperfectorum, uel ipsorum commixtione, quae non posset facere ex auro, propter quod quaedam eorum debili calore coagulauit, & fecit ea semidigesta, ut Saturnum & Iouem, & quadam superfluo calore adurente coagulauit, ut Martem & Uenerem quaedam calore satis temperato coagulauit, ut Lunam, quaedam non coagulauit propter penuriam caloris & carentiam & separationem agentis studiose, ut argentum uiuum siue mercurium, quaedam coagulauit cum omni temperamento, ut solem: unde dicere quasi possumus, quod sicut secundum rationem naturalem, tota terra deberet esse cooperta aquis sed natura operans, respiciens ad complementum uniuersi & commoditatem humanae naturae & caeterorum animantium & uegetabilium, coacta fuit dimittere quasdam partes discoopertas. Sic cum omne metallum ex parte naturae intendentis, deberet esse aurum, natura operans, coacta propter humanam commoditatem alia generauit metalla, natura enim nil fecit frustra, nec, superfluum, ut dicitur secundo physicorum. Et similiter dicimus quod sicut natura generat, testiculos in animalibus, non propter necessitatem, sed propter melius, ut dicitur decimoquinto de animalibus: Sic dicere possumus quod natura generat metalla, imperfecta non propter necessitatem sed propter melius cum omne quod facit natura, facit propter alterum istorum, ut ibidem dicitur. Ab experientia autem in mineris acquisita expresse patet transmutationem metallorum imperfectorum continuo a natura fieri uersus aurum, & propterea saepe reperiuntur minerae. mixtae minerarum enim fossores in quibusdam mineris stagni & plumbi reperiunt substantiam argenti puram in examinatione & purificatione, & in quibusdam mineris aeris et ferri substantiam auri puram quamuis forte in mineris ferri hoc raro reperiatur propter sui magnum inquinamentum & elongationem ab auro, & in quibusdam mineris argenti reperiunt substantiam auri purissimam, ut in regno Seruiae, id est, Rassiae, quod est in Sclauonia & sunt sic simul a natura unita ut aurum non appareat sensu, immo uidetur totum argentum, sed per examen quod cum sulphure fit in igne seperant hoc ab illo. Ex quibus patet onmnia metalla in transitu & uia esse ad aurum, & ideo iam pluris repertum est in partibus Alemaniae et etiam alibi in minera, argentum imperfectum copiose quod est passum scatesim, id est, indigestionem ex indigentia caloris, & dicunt tunc & consulunt, qui de mineris sciunt, quod sic dimittatur usque ad trigesimum aut plus, sic cognoscunt experti ut fiat optesis, id est completa digestio a calore minerae & erit argentum uerum. Propter quod dixit Geber in capitulo de natura solis, quod a mineris aeris manant squamae aeris per fluxum aquarum cum arenis & cessante fluxu aquarum squamae illae in arena coquuntur, & digeruntur per trigesimum ex solis calore & siccitate arenae inter quas inuentum est aurum purissimum. Patet igitur experientia ueridica naturam continuo mutare alia metalla ad aurum, quia quamuis sint in quodam termino motus, tamen non sunt in ultimo, unde quasi sicut in generatione embrionis fit comparatio animae uegetabilis ad sensibilem & sensibilis ad rationalem, quia illae sunt sicut dispositiones ad rationalem & non sicut formae, sic similiter imperfecta metalla ad aurum se habere uidentur, quamuis hic non sint permanentes gradus ut in metallis. Generatio quippe metallorum in mineris diuersimode a fossoribus reperitur quamuis generatum semper sit unum, quandoque enim reperitur aurum generatum in lapide & cumlapide corporatum quasi sit marchasita aurea, quandoque autem non corporatum cum lapide, sed quasi esset uena transiens per lapidem & separata a substantia lapidis, quandoque autem in arenis fluuiorum in similitudinem arenarum, non quod ibi sit generatum ut quidam existimant cum ibi non reperlatur minera sulphuris & argenti uiul, sed aqua discurres per mineras aureas occultas & profundas, inde dissoluit eas & secum adducit. Aut etiam forte per mineras aereas, quas in fluxu natura perficit in aurum lauando, depurando, & digerendo, propter quod reperimus in mineris aquas profundas discurrentes & alibi fontes & fluuios quorum aquae habent sapores ferri, aut aeris quod ostendit, aquas habuisse discursum, per illas mineras. Inuenitur etiam simile aurum in partibus, Indiae in arenis aridis absque aquarum fluxu sicut dicitur. Argentum autem neque aliud metallum unquam in fluuiis & arenis sic dicitur repertum esse, nisi forte aes. Inuenitur autem in mineris suis quandoque incorporatum cum lapide ut uideatur marchasita argentea & quandoque sicut uena in lapide, & quandoque sicut uena per terram transiens & est purius praedictis, & quandoque sicut pultes uiscosae & illud est purissimum. Plumbum autem & stannum quandoque cum lapidibus, quandoque cum terra incorporata inueniuntur, & quandoque reperitur argentum uiuum currens cum eis, ut dicunt quidam. Inuenitur etiam aes sic cum lapidibus in corporatum, quasi sit marchasita aerea. Et similiter ferrum. quae omnia conterutur cum fortissimis molis & calcinantur post purgantur per ignem & purificantur, & inuenerunt fossores saepius ex eadem minera argento prius extracto aurum in ultimo. Et ibi est principium originis minerae & deficit ibi uena argenti sicut in suo principio. Est autem quandoque hoc aurum in lapide & est lapis habens foramen apertum spirantem ad lapidem superiorem in quo consecutiue erat argentum. Et ergo quasi ex eodem loco euaporauit materia eadem, sed natura puriorem partem saluat in origine & per euaporationem & sublimationem pars impurior ascendit, et diuersitas digestionis & depurationis operata est diuersam metalli speciem. Ex quibus omnibus iam dictis patet quae & qualis & quanta sit differentia metallorum adinuicem tam in forma quam in materia & accidente, & tam actuquam potentia. Cum enim in materia tam propinqua quam remota & mixtione & modo mixtionis, non nisi modicum distent tunc ipsorum differentia quamuis sit in forma ipsa, non proprie erit differentia specie sicut differentia hominis & equi. Sed eorum differentiae magis proprie sumentur penes materiam et partes eius, scilicet secundum digestiuum & indigestum completum & incompletum cum illa sint eiusdem propinquae materiae penitus, sed indigesta & incompleta ad aurum ordinata. Et sicut non est necesse, quod indigestum existens in semita & uia digestionis, continuo reuertatur ad principium digestionis. Ita neque in materiam suam primam, id est proximam. Cum igitur imperfecta metalla sint in semita & uia digestionis continua, & cum indigesta sint non erit necesse quod reducantur ad principium digestionis, nec in materiam suam primam sed solum digestio continuetur, quousque fiant aurum. Sed in iis quae non habent hunc ordinem gradualem et potentiam naturalem, necessarium est ut in suam primam materiam reducantur. ut si ex boue uel tritico fieri debet homo necesse est ut corrumpantur, digerantur, & fiant materia prima hominis quae est sperma, ex quo fit homo, Ideo ars non inquisiuit conuertere animalia nec uegetabilia, nec eorum partes, nec mineralia extranea in aurum, sicut neque natura, cum sit impossibile tam apud naturam, quam apud artem nisi in primam materiam, id est in propinquam materiam siue proximam reducantur prius. Ars igitur sequitur naturam in eo quod uult facere ut natura, & extollit naturam mirifice, non uiolando naturam sed ipsam iuuando. Distinctionibus igitur, & generationibus metallorum iam dictis et consideratis patet solutio quintae rationis philosophi, quia natura denudando materiam metallorum imperfectoru a forma illa transitoria sub qua erat in mineris cum eodem instanti transformauit eam ad formam ad quam ordinata erat, scilicet auri & sic reducit metalla in materiam primam, id est nudam ab omni alia forma & sic transformat ea in aurum. Eodem modo ars facit, quamuis enim per liquefactionem non reducantur in materiam primam, tamen per appositionem, & ingressum & mixtionem lapidis philosophorum, qui est forma auri, fit expoliatio et denudatio materiae a forma illa sub qua erant et ab omni alia & transformatio ad formam ad quam ordinata erant in eodem momento, scilicet auri, quia sine liquefactione metallorum non potest esse ingressus nec mixtio, neque transmutatio medicinae transmutantis, & hoc modo reducuntur in materiam primam: & transmutantur de specie in speciem, secundum ordinem naturae per generationem et corruptionem. quandocunque enim forma submergitur, & materiae immiscetur necessario fit nuda materia, & generatio & transformatio ad formam ordinatam finalem, quia non potest, generari forma noua in re disfosita, nisi per corruptionem praeexistentis, non ergo erunt simul duae formae substantiales in eadem materia sed solum introducta nunc, nec ipsa est, accidentalis, sed substantialis. Similiter si uelimus de Ioue, uel de Saturno facere uitrum, oportet quod reducamus in materiam. primam, non tamen ut perficiantur, Alia ergo reductio est in materiam primam perficiendo, quia retinent nomen generis primum et acceperunt nomen nouae speciei ad quam ordinata erant scilicet auri, & alia faciendo ex eis: scilicet uitrum etc. tunc perdunt nomen generis & nomen specici similiter ad quam ordinata erant, & in qua prius erant reducuntur ergo in materiam primam per artem secundum ordinem naturalem successiuum sicut facit natura, & non sicut imagnantur. Aliis autem rationibus accipientibus materiam primam, id est propinquam in quatuor elementa sic respondemus & dicimus, quod transmutatio unius rei in aliam potest, summi dupliciter. Unomodo prout res quae transmutari debet, est in primo principio termini a quo incipit motus, & hoc est materia prima quae est chaos & principium & elementum quatuor elementorum. Alio modo prout iam per alterationes multas, seu plurimas remota est a termino a quo & facta est in propinqua potentia ualde ad speciem ad quam transmutatur, ita ut modica mutatione facta generetur forma & illa magis dicitur materia propinqua, quae secundum ordinem sequitur materiam primam, sicut dicimus quod elementa sunt materia prima hominis: Sed cibus ex elementis est propinquior seu propinqua. Sanguis autem ex cibis propinquior: sperma uero ex sanguine propinquius, frustum autem carnis ex spermate illo generatum est propinquissima materia. Si ergo ratio accipit pro materia prima quatuor elementa sic nil arguit contra nos, quia si ex elementis debet fieri homo, oportet necessario quod per dispositiones transeat ordinatas quas diximus. Sed si ex spermate debet fieri homo non est necesse ut in primam materiam redigatur seu reducatur quae est quatuor elementa nec in sanguinem, nec cibum, auia esset retrocedere a forma disposita. Sed oportet ut continuetur digestis quousque materia recipiat formam hominis. Sic si ex elementis debet fieri aurum, oportet necessario ut per dispositiones transeant medias ordinatas, scilicet ut ex eis fiat aqua uiscosa grauis cum terra tenuissima sulphurea, quae sit argentum uiuum: post hoc autem mediante & actione sulphuris in eo fit aurum uel metallum aliud, quod post fiat aurum, Si igitur haec metalla imperfecta uolumus perficere in aurum, non est necesse ut in materiam primam reducantur. Similiter quia natura non operatur per illum modum in suis mineris, ergo & ars cum sit sequeia naturae tenebit modum naturae. Si autem ratio accipit pro materia prima materiam propinquam sic ratio magis oppositum arguit, quia qualis est ordo & proportio elementorum ad sanguinem & sperma ut fiat homo, talis etiam est ordo & proportio elementorum ad argentum uiuum & sulphur. Sicut ergo non est necesse ut illa conuertantur in materiam primam quae est quatuor elementa naturae nec in ipsorum intermedia, ut fiat homo. Sic & in propositae, quia sicut natura in suis operibus non intendit retrocedere, sed continuo appropinquare ad terminum sic & ars et per sperma antedictum intelligo menstruum cum a spermate ad materiam spermatis conuertatur, ut sit materia embrionis. Considerando igitur materiam propinquam & remotam & remotissimam & potentias ad inuicem ordinatas, magis ista ratio arguit rem esse possibilem quam impossibilem. Metalla enim imperfecta, sunt sicut medium inter aurum & argentum ex parte una, & sulphur & argentum uiuum ex parte alia, cum aurum sit sicut finis & ista sint principia. Et quia medium est propinquius fini quam principium ideo imperfecta metalla sunt propinquiora auro, quam sua principia quae sunt materia prima. Quocunque tamen modo materia prima accipiatur, oportet quod in ipsam materiam primam, id est nudam metalla omnia si debeant transmutari in aurum, reducantur. Sola enim liquefactio metallorum, non reducit eam in materiam primam, id est nudum ut urguit ratio & bene. Sed ostendit, aperte materiam ex qua sunt, quia omne metallum cum liquatum est ostendit naturam & accidentia argentiuiui. Unde dicit philosophus quarto meteororum. Plumbum cum liquatur procul dubio est argentum uiuum. Dixit autem de plumbo potius, quam de aliis, quia plumbum minus remotum est a materia argenti uiut quam aliquod aliorum. Notandum quod quamuis imperfecta metalla dicuntur sicut medium & transitus ad aurum, argentum uiuum autem sicut principium a quo incipit talis motus, hoc intelligendum est, quo ad naturam, quia quantum ad naturam alia dispositio & aliud tempus transitus est, scilicet ipsius argenti uiui ad aurum, & aliud tempus uniuscuiusque metallorum imperfectorum ut per finem digestio, & complementum fiant aurum. Sed quantum ad artem sunt eiusdem dispositionis & eiusdem temporis. Cum enim solum argentum uiuum imperfectorum perficiatur ab elixir in aurum per prius expoliationem a sulphure corrumpente, et argentum uiuum uulgi non indigeat expoliatione aliqua, ergo oportet quod per talem expoliationem istud redeat ad naturam istius. Ipsius nempe coagulatio non impedit identitatem suae naturae cum natura istius, quare eadem dispositio, & idem tempus erit perfectionis ipsorum, quoniam potentia & uirtus elixir multiplicata exuberans se per utrunque extendit & perfundit seu diffundit in momento & perficis aequaliter communicando utrique digestionem per suam digestionem exuberantem & excedentem quam habet ita quod in utrisque fiat digestio, et sic est finis huius quaestionis cum elucidatione debita. Deo gratias. Hanc quaestionem prolixam sic solemniter & exqui site inuestigatam, uentilatam, disputatam, determinatam, roboratam, coposuit et ordinauit Magister Petrus Bonus Ferrariensis physicus egregius sub anno a natiuitate domini nostri lesu christi M. Cccxxxuiii. qui tunc erat in ciuitate Polae stipendiatus in prouincia Histriae. In qua inseruit, de cognitione speculatiua practica et operatione ipsius. Ita quod quisque intelligat defendendo artem et antiquorum auctoritatibus & rationibus inhaerens et proprias sibi rationes adiungens. Rogo autem unumquemque, intelligentem ad cuius manus peruenerit haec praeciosa margarita, ut communicet uiris intelligentibus ad hanc quaestionem uel artem esurientibus & naturalibus principiis eruditis: ab insipientibus autem pueris ipsam occultent, cum sint indigni. uisa autem ueritate istius arts, Nunc uidendum efi sub qua parte philosophiae contineatur, & in quo differant, quoue conueniant, ars & natura. Generaliter quidem aliqua nunc praelibanda sunt. Sciendum primo, quod Exercitia realia sunt in triplici gradu secundum philosophum 6. metaphysicae, aliquia aut sunt coniuncta motui & materiae, & de istis est scientia naturalis, aut coniuncta materiae & separata a motu & de istis est mathematica, aut separata a motu & materia, & de istis est metaphysica, id est diuina Sed de separatis a materia & coniunctis motui, non est scientia, cum tale ens reale sit omnino impossibile esse. Cum igitur scientia alchimiae sit de ente reali, necessario erit sub aliqua illarum partium philosophiae, sed non sub mathematica, quia scientia alchimiae est de ente reali coniuncto motui & materiae, neque sub metaphysica, id est diuina, quia non est de ente reali separato. A motu & materia, sicut sunt intelligentiae etc. Oportet ergo necessario, quod sub naturali philosophia ponatur, cum ipsa sit de ente reali coniuncto motui & materiae. Similiter entia naturalia concernunt sibi materiam determinatam, ut simitas nasum, uisus oculum. & ideo sine sua materia siue subiecto non possunt intelligi. Entia autem mathematica non cernunt sibi materiam determinatam, ut linea, triangulus, & numerus, quia talia entia possunt esse in qualibet materia, propter quod possunt intelligi circunscripta qualibet materia. Entia autem metaphysica, id est diuina cum careant materia nullam cernunt sibi materiam, quare sic spiritualiter intelliguntur. Amplius quod omnes artes exordium, & originem contrahunt a scientiis & manant ab eis siue immediate, siue mediate. Scientiarum enim principium est intellectus, scilicet aut speculatiuus aut practicus. Artium quae sunt de ente rationis principium est intellectus speculatiuus. Et sicut principium naturae est intelligentia. propter quod natura semper est uerax & principia eius, & opera eius, cum ipsa oriantur ab intelligentia, & intelligentia ab esse diuino. In quo ueritas omnis relucet, & a quo ueritas omnis manat cum ipsum sit ipsa ueritas. Cum ergo naturam non possimus dicere falsam, nec sophisticam, ergo nec artem quae est eius sequela, ergo alchimiam dicemus omnino ueram. Et sicut principium naturae est intelligentia. Ita principium rationis est intellectus, quia omnis ars & scientia est cum ratione. igitur principium artis & scientiae est intellectus. Et quia intellectus semper est uerorum. igitur omnis ars et scientia est uerorum. Si ergo ponimus alchimiam de genere artium uel scientiarum, necessario ponemus ipsam esse uerorum Item. ipsa enim subalternatur li. meteo. aut li. de mine. proprie et per se, et liber de mine. lib. meteo. et proprie 4. Si igitur scientia mineralium est uera, ergo & scientia alchimiae est uera omnino & eius partes sequentes eam, et sic de omnibus artibus et scientiis. Omnes enim artes & scientiae subalternatae quantuncuque descendentes et infimae sunt uerae quia oriuntur ex principiis ueris, ergo & ars alchimiae ob hoc est necessario uera. Et si scientia subalternans est uera necessario et subalternatam dicemus ueram, principia enim et priora semper sunt causae ueritatis, aut falsitatis posteriorum et ortorum a principiis & non econuerso, nam principia attestantur ortis & econuerso. Item quorum principia et praemisse et priora uera sunt, necessario & quae secundum ordinem consequuntur, & quorum falsa, falsa etc. Principium autem huius artis, scilicet alchimiae, uidetur esse intellectus uterque, scilicet speculatiuus primo, & practicus secundo. Pars enim quae docet modum inuestigandi est speculatiua, sed pars quae docet quod sit ministrandum naturae, dicetur practica, seu operatiua, sicut patet ueraciter in scientia medicinae. ratione autem formae dicitur naturalis, quia sequitur naturam omnino, tam in forma substantiali quam accidentali, uel in accidentalibus & secundum hoc dicetur ars ministrans naturae, ergo naturalis & non mechanica, quia non est factiui. nec est de ente rationis, quia non est de ente intellectuali, sed reali sicut ars medicinae, et uerius scientia secnndum Auicen. Cum igitur ars alchimiae, sit sub parte naturalis philosophiae, cum libro de mineralibus subalternetur, oportet necessario, quod cernat sibi materiam determinatam. Et quia intentio artis alchimiae, est sequi naturam omnino, et per omnia, ut faciat idem aurum quod ipsa, quae & qualis erit materia apud naturam, erit & necessario apud artem, cum de potentia materiae determinate extrahatur forma sua, & non de materia aliena, si autem fuerit materia non eadem, sed quodammodo similis secundum genus, ergo & generata non eadem sed similia secundum genus, & non secundum speciem & formam omnino. Cum ergo materia sit una & determinata omnino apud naturam, & non multiplex, ergo necessario illa una determinata materia & eadem erit similiter apud artem alchimiae & non multiplex. Haec autem materia est argentum uiuum, seccundum omnes philosophos tam naturales, quam alchimistas, ergo & apud artem alchimiae materia erit similiter argentum uiuum. Et quia materia non producit se ipsam in esse ad generationem, & formam, sed ab agente proprio dirigitur, & informatur tunc necessario oportet, quod illud argentum uiuum quod est materia dirigatur, digeratur & informetur a suo agente proprio ad terminum intentum naturae; quae est generatio metallorum & auri, & aliorum quorundam quae nunc relinquimus. Hoc autem agens est sulphur sibi in propriis mineris coniunctum, habens illud argentum uiuum a propria uirtute coagulare & digerere per calorem naturalem mineralem secundum philosophos naturales. Ita ut in fine digestionis necessario aliquod metallorum ex eo generetur, & ultimo aurum. Uidetur ergo necessario, quod illud idem agens esse debeat apud artem coniunctum arg. ui. ut dirigat, digerat & informet illud argentum uiuum, ita ut in fine digestionis & complemento generet idem aurum omnino, sicut facit natura ex eo, necessario ergo oportet, quod idem ar. ui. et idem sulphur, quod subiicitur operationi naturae, subiiciatur eti omnino operationi artis et non aliud, quantuncunque simile uideatur secundum genus & apparentiam, nisi enim essent subiecta actibus nostris, impossibilis esset haec ars omnino. Ueruntamen modus agendi & digerendi & informandi artis est diuersus a naturali, & similiter organum siue locus & tempus, sed aequipollent ad eundem ultimum finem. Propterea quod sicut natura generat aurum ex illa materia, sic ars formam auri eliciendo ex illa materia generat, cum qua forma omne metallum, cum sit sibi materia per conflationem conuertitur in purissimum compositum, scilicet aurum, omnis enim forma adueniens materiae suae dispositae, informat eam necessario, cum actus actiuorum sint in patiente disposito. Qui ergo laborant in mineralibus extrancis, absque intentione naturae, & in uegetabilibus & partibus suis, & animalibus & partibus suis, & superfluitatibus, in uanum laborant: quia alterant alterationibus uanis & extraneis non disponentibus ad formam, quare non transformant, cum in talibus materiebus & agentibus nulla sit habitudo, nec proportio, nec dispositio per esse informans metalla imperfecta forma auri, nisi forte in primam materiam, id est, proximam redigantur. Dicere ergo plures materias posse subiici naturae, & arti huic, esset quasi entia naturalia dicere, mathematica esse uel econuerso. quod est omnino inconueniens. Sic ergo patet quod ars ista est naturalis, & quare & quomodo & in principiis naturalibus et efficacibus est imitatrix naturae, & eius sequela, & ex parte eiusdem materiae, & eiusdem formae omnino tam substantialis, quam accidentalis cuiuscunque modi: propter quod in examinationibus nullum iudicium ignis pertimescit, qualecunque sit illud, sed quiescit in eo & gaudet in ipso sine sui diminutione & mutatione aliqua sicut minerale purissimum & purificatum, quod in experientia uere patet, si enim deficeret in examine aliquo non esset idem cum minerali, propter quod sicut in forma quae est res diuina non est inuenta Hypocrisis, neque falsitas, neque malitia, sed pura ueritas in iudicio ignis, absque ulla iniquitate, sic in suo composito, cum compositum contrahat suum esse tale a forma sua tali. quare patet, quod sit uera & naturalis & cui subalternetur. Restat nunc determinare de principiis metallorum. Tam in generali quam in particulari & de eorum generatione & transmutatione ad metalla omnia secundum naturam & demonstrare quomodo & in quibus ars possit sequi naturam. Nam si quis in legendis libris deses extiterit in praeparandis rebus, promptus esse non poterit: liber nanque librum aperit, & sermo sermonem explicat, quia quod in uno est diminutum in alio est completum, non enim poterit in practicam leuiter assuescere, cuius mens in theorica renuit insudare, ignoratis enim principiis contingit & fine necessario ignorare. De Principiis. Metallorum In generali & de eorum generatione & transmutatione adinuicem secundum naturam, & ostendetur quomodo & quibus modis ars potest sequi naturam. Cum omnis generatio sit ex conuenienti uniuoco, sicut dicit uenerabilis Aristoteles septimo metaphysicae, & uideamus omnia metallae deducta ad speciem per coagulationem & per unum modum mixtionis & esse liquabilia & coagulabilia & simul miscibilia, & retinentia similiter nomen & speciem siue coagulata siue liquata: ideo eorum materiam oportet nos ponere unam solam, scilicet humidum, aqueum, quia non potest unum ex eisdem, & eodem modo commixtum pluribus secundum speciem differentibus esse conueniens. Tale autem humidum semper quaerit terminum alienum non quiescens in termino proprio, quia terminari termino alieno essentialiter & primo inest humido aqueo, id est, elemento aquae, taliter autem terminari omnibus inest metallis dum liquata sunt ergo etc. Similiter quaecunque a frigido congelantur abundant in sua materia prima humido aqueo, ut dicitur quarto meteororum, talia autem sunt metalla, & eis similia. Et quia humidum aqueum facile euaporat ab igne, metalla autem suas conseruant humiditates etiam in magnis ignibus, ideo humiditates metallorum non simpliciter aqua, sed ut est passa cum aliis. elementis. Ut autem natura aquae in metallis permaneat cum durabilitate, ideo oportet ut sit uiscosa & unctuosa ut posst permanere, ut patet in humido nutritiuo animali. Et quia humidum uiscosum uidemus in pluribus inflammabile facile & ab igne non separari donec finiatur, tale autem humidum non reperitur in metallis, ergo non uidetur solum humidum uiscosum & unctuosum metallorum esse materiam. Sed ut est passum a terrcis partibus. Unde notandum quid in generatioue metallorum est duplex humiditas, una uiscosa extrinseca, quae non uenit ad unionem totalem cum terrestribus partibus rei, & haec inflammabilis & sulphurea, & alia est humiditas uiscosa incrinseca, & haec una & similis est per totum cum partibus terreis & haec non est inflammabilis sed incombustibilis, quia in suis partibus terreis tenuissimis adaequata & commixta est mixtione forti taliter, ut minimum unius sit idem factum cum minimo alterius, & unius plurimum cum plurimo alterius, & facta sunt a propria digestione argentum uiuum. Ideo pars humida non derelinquit partem siccam in igne nec econuerso. Sed aut cum tota sui substantia recedit ab igne, aut cum tota permanet, & hoc facit quod pars humida non adhaeret tangenti, quia partes terreae ipsam ligant & temperant aequaliter, pars etiam sicca non terminatur termino proprio, quia partes aqueae ipsam soluunt & aequaliter contemperant, ideo humidum & siccum aequantur in ipso. Est ergo materia metallorum omnium prima, humidum uiscosum, incombustibile, subtile, incorporatum terrestri subtili, aequaliter & fortiter commixto per minima, in cauernis terrae mineralibus. Materia autem proxima eorum est argentum uiuum generatum ex illorum forti commixtione. Sed cum materia non producit se ipsam in esse. Ideo sagax & sapientissima natura adiunxit sibi agens proprium, scilicet sulphur, ut ipsam digerendo & coquendo in metalli formam conuertat. Est enim sulphur quaedam pinguedo terrae in mineris propriis generata per temperatam decoctionem & inspissata & indurata, & habet sulphur se ad argentum uiuum sicut masculus ad foeminam & sicut proprium agens ad propriam materiam. Et quoddam sulphur est liquabile de sui natura, & quoddam non ideo quaecunque natura facere uoluit liquabilia, adiunxit eis sulphur liquabile, ut de potentia materiae extrahat similem liquefactionem. Et hoc fuit causa liquefactionis metallorum in igne & coagulationis extra ignem quamuis argentum uiuum de sui natura semper sit liquidum. Quaecunque autem uoluit natura, non liquabilia fieri, adiunxit sulphur non liquabile, tamen coagulatum, ut in marchasita, magnesia, & antimonio, & sulphur in marchasita est non fixum & combustibile, in antimonio autem fixum, & incombustibile. Est ergo materia prima propinqua & proxima & uniuoca metallorum omnium argentum uiuum non in natura sua, sed ut est ab agente proprio, scilicet sulphure liquabili in cauernis terrae mineralibus coagulatum, & cum ipso sulphure commixtum. Ergo materia haec, aut omnino sibi consimilis, erit materia argenti, si generatio debeat fieri ex conuenienti & proximo. Oportet ergo necessario dicere illa duo simul commixta esse principia tam artis quam naturae. Quia igitur sic conueniunt in materia proxima & agente & modo mixtionis, ideo habent inter caetera mixta circularem generationem adinuicem, ut dixit Hermes, Rasis & alii philosophi. Sicut enim elementa parum distant a materia sua prima ex qua sunt, & ideo adinuicem circulariter generantur, sic & metalla, sed aliter. Quia generatio metallorum est omnino reciproca & conuersiua propter aequalem quasi suam perfectionem & paruam distantiam a materia sua prima, nec hoc magis ordinatur ad istud quam econuerso. In metallis autem secus est, quia omnia de se sunt imperfecta praeter solum aurum, scilicet in aliquo gradu imperfectionis: & ordinantur omnia ad aurum solum, sicut ad finem ultimum, ideo non reuertuntur postquam facta sunt aurum. Signum autem transmutationis eorum a natura in aurum est mixtio eorum in una minera & successiua mutatio. Si enim essent perfecta & completa ad naturam unam & completionem unam determinatam, scilicet ad illam in qua sunt, tunc proculdubio non essent conuertibilia ad aliam, nisi prius reducerentur in non metallum. Cum igitur primo & ultimo retineant nomen metalli, non egent nisi forma, qua nominentur nomine alterius metalli, scilicet auri, & hanc formam nouam & ultimam dat natura in mineris absque liquefactione, & ars extra mineras cum liquefactione. Ex dictis nunc, & prius patet, quod natura duplicem modum assumit in generatione auri, unum per se & primo, scilicet quia generat aurum in mineris propriis & ex suis principiis. Alium per se, sed non primo, scilicet quia primo generat aliquod metallorum imperfectorum ex eisdem principiis in sua minera, & conuertit ultimo ipsum in aurum. Sequitur ergo ars naturam in generatione auri secundo modo, scilicet quia generat ex imperfectis metallis aurum sicut facit natura. Primo autem modo impossibile est artem sequi naturam etc. Notandum circa illam literam, ex dictis ergo nunc etc. Quod secundum philosophum nono metaphysicae, quod plures possunt esse materiae eiusdem, scilicet mediata & immediata. Et sic duobus modis fit aliquid ex aliquo, scilicet mediate & immediate, ueruntamen oportet quod materia mediata ueniat ultimo ad immediatam. Unde dicit ibi quod ad identitatem rerum producendarum requiritur identitas agentis & materiae, quia si materiae sint diuersae inter se necessario res quae producuntur erunt diuersae. Ideo ad habendum perfectam notitiam cuiuscunque rei, oportet assignare causas eius omnes proximas, & cognoscere. Cum igitur in arte alchimiae sit eadem materia tam mediata quam immediata, sicut apud naturam & reducat mediatam, ad immediatam, sicut facit natura, & sit idem, scilicet secundum eandem intentionem agens, quae est expoliatio argenti uiui totalis, post decoctionem completam, a sulphure corrunpente, quod ipsum decoxit sicut facit natura, & sit eadem forma, scilicet sulphur intrinsecum argenti uiui, introductum de potentia materiae, sicut facit natura, quod sit idem finis, scilicet unio istius formae cum materia ut fiat aurum, sicut facit natura, cum forma & finis sint idem, tunc necessario idem aurum, erit hoc & istud, quia quorum causae sunt omnino eaedem omnes, oportet necessario ipsa esse eadem. Si quis callidus artifex sciret transmutare materias qualescunque extraneas & mediatas, siue sint de numero mineralium aliorum, aut uegetabilium, & plantarum, aut animalium, partium, aut superfluitatum, reducere ad materias proximas & immediatas auri, proculdubio posset facere uerum aurum. Sed quia hoc est impossibile, ideo talium operatio est inanis, quia non potest fieri generatio nisi ex conuenientibus & proximis & immediatis, ut dictum est. Hoc autem nullo modo potest ars efficere ex illis, etiam si uita eorum perpetuaretur. Et hoc insinuat Geber in fine capituli de medicinis primi ordinis, scilicet quod omnis medicina alterans, aut est ex argento uiuo, aut sulphure, aut amborum commixtione, aut ex aliquibus habentibus naturam eorum. Quidam uero plures adinuenerunt medicinas. Sed unam ex duobus necessario euenire contingit, quia aut ex eisdem, aut eandem naturam habentibus, illos medicinam creare necesse est? aut medicinam componunt, quae ei quod non est aequipollet cum alteratione sua, & quae nec mundo prodest, nec mundi partibus, donec motor in sublimi naturae mobili quieuerit incorruptus. Et capitulo de procreatione magnesiae, tutiae, & marchasitae, ostendens, quod sint composita ex sulphure & argento uiuo, propter alterationem in colore auri uel argenti quam faciunt in corporibus dicit. Quaecunque enim alterantur, uel per argenti uiui uirtutem uel sulphuris, aut horum similium necesse est alterari, quoniam haec sola communicant ad ipsa corpora in natura etc. Et quanta differentia est ultimae dispositionis metallorum imperfectorum quando fiunt a natura in mineris aurum perse, sed non primo modo, ad dispositionem ultimam auri, quando fit a natura primo, tanta similiter est differentia ultimae dispositionis naturae utriusque modi auri secundum artem. Sed est eadem penitus cum naturali quae est per se non primo. Ultima enim dispositio secundum naturam utriusque modi nihil aliud est, quam expoliatio argenti uiui per digestionem completam omnino a sulphure corrumpente, quod ipsum decoxit & in eodem instanti informat illud argentum uiuum forma auri. Et quia ars eodem modo operatur in expoliatione ista, tam in generando lapidem philosophicum, quam in perficiendo metallo & complendo cum ipso. Ideo ultima dispositio cum informatione secundum naturam utriusque modi, quam secundum artem, est penitus eadem. Modus autem expoliandi quamuis diuersus sit, tamen non diuersificat rem in forma, quia modus rei non est idem quod ipsa res. Quia si natura non transmutaret ipsa metalla imperfecta in aurum, forte quod ars non posset peruenire ad illud & sic ars uana esset uel noua. Talis est generatio sanguinis in corpore humano quia generatur per se & primo, & generatur etiam ex phlegmate per se sed non primo, cum phlegma sit sanguis indigestus & uia media ad sanguinem. Hic ponitur solutio rationis 18 & 19. Amplius dicimus quad sicut imposstile est quod natura sequatur artem in generatione lapidis alchimici quia cum ipsum in argenti uiui similitudinem generasset perficere non potuisset cum elementa coniungere nesciuisset. Ita econuerso est, impossibile enim est ut ars sequatur naturam in generatione auri, aliquo illorum modorum penitus. Et hoc dico quantum ad dispositiones praecedentes & habilitantes ad ultimam dispositionem, quamuis ultima sit eadem penitus. Et sic eandem ultimam dispositionem uel consimilem dat ars & natura, sed aliter dispositiones praecedentes hanc ultimam, sunt enim diuersae in arte & in natura. Et sic patet solutio 18. rationis, & nisi natura haberet hunc modum generandi aurum ut dictum est, ratio haec quasi esset insolubilis propter generationem formarum. Et quia ars faceret, quod natura non posset, nec uere posset solui nisi cum exemplis atramentorum. Similiter patet solutio rationis 19. quia generatio cuiuslibet auri secundum naturam, & huius auri secundum artem est eadem omnino, quae generatio est in expoliatione sulphuris agentis & dirigentis & inquinantis omne metallum, generatio enim fit in fine actionis nouae formae, scilicet auri, secundum dispostionem & legem datam a natura. Dispositiones autem praecedentes hanc ultimam quamuis sint diuersae in arte & in natura, non impediunt generationem eandem & formam, ita quod quanuis sit generatio quodammodo aequiuoca quantum ad dispositiones praecedentes & habilitantes, tamen uniuoca est in fine. Et per hunc modum omnis generatio aequiuoca reducitur ad uniuocam si generet eandem formam, ut patet in nono metaphysicae. Similiter & de corruptione dicendum est. Et ideo si aliquis per aliam medicinam, siue per aliud elixir sciret sic metalla expoliare, generaret uerum aurum. Sed impossibile est quod hoc fieri possit, nisi per hunc lapidem ut tota alchimia clamat, unde philosophus secundo physicorum dicit, non fiunt autem omnia ex unoquoque semine sed ex tali, & undecimo de animalibus dicit, Non erit autem ex quolibet semine quodlibet, sed istud erit ex semine isto & hoc ex hoc. In uanum ergo laborant in alio quam in argento uiuo cum sulphure, sicut natura docuit. Ubi notandum quod sulphur occultum in argento uiuo est dans formam auri, sed per uirtutem caloris auri mineralis & sulphuris extrinseci, ergo quodcunque aliud metallorum colore aureo, cum tutia, aut sulphure extrinseco, aut croco ferri, aut chalcantho, aut quibuscunque aliis, siue simpliciter, siue commixte, sophistice colorant, & non dant formam auri. Et nota ibi. Sed impossibile est etc. Alia enim non sunt de intentione naturae in generatione auri. propterea in mineris auri & metallorum nil eorum reperitur, & ideo quia tale aurum est sophysticum semper inficitur ab aere & igne ignitionis & pulueribus corrosiuis quibus fit cementum, aut si sustineat omnia haec & cementum sicut istud quo fecit iam quidam ut audiuimus, de argento reducto ad pondus auri, dicimus quod non habet molliciem ad malleum & flexionem, nec ignitionem auri, nec fusionem, nec sonum mutum auri, sed erit ui argenti. Nec bibit argentum uiuum facile ut aurum. Nec possunt cum eo deaurari metallae ut audiuimus ab illis. Ex quibus patet quod cementum non est ultimum examen auri, sicut communiter aliqui existimant. Non omne ergo istud quod alterat metalla imperfecta in simili colore, simili colori auri est potens facere aurum. Sed quod post ultimas operationes transmutat, unde Geber in capitulo de ponentibus artem in aluminibus & salibus & corporibus & gemmis, dicit. Possibile tamen est in iis omnibus alterationem aliquam inueniri. Sed remota est ualde & maxime laboriosa. Et in eodem capitulo de iis qui ponunt artem in uegetabilibus, dicit. Qui autem in uegetabilibus eam ponunt, sed non in eis, quoniam potius deficient a labore quam laboratum perfici sit possibile. Cum igitur lapis philosophorum post habitas alterationes transmutet, ipse solus faciet aurum, & hoc est rationabile, unde philosophus decimoquarto dicit. Omnia irrationabilia repugnant sibi ipsis & rationabilibus. Et 10. ethicorum dicit, omnia uera uero consonant, falsum autem uero dissonat, uerum autem & ens, & unum, & bonum & pulchrum conuertuntur. Unde quario metaphysicae per locum a contrariis, falsum, & multiplex, & non ens, & malum, & turpe, adinuicem conuertuntur. De principiis metallorum inspeciali, & de eorum generatione secundum intentionem naturae. Et de signis generationis, ostendens quomodo ars debet eodem modo sequi naturam in similibus signis, & similibus principiis in generatione lapidis. philosophorum. In quo toto naturae secretum inseritur. Dicemus denuo, quod quandocunque in aliquo uno inueniuntur duo composita ad constitutionem illius, & unum illorum componentium in uenitur sine alio, necesse est et reliquum componens sine reliquo inueniri. Sicut probat philosophus octauo physicorum, quae mouentur & mouent, in quibus quia motum inuenitur sine mouente, oporiuit itiam quod mouens absque moto reperiretur. Ex quo patet quod si d tali composito, unum componentium separaretur, necessarium est, quod reliquum de reliquo si separetur, separetur seorsum. Quia igitur, natura ad generationem metallorum omnium, pro principiis recipit argentum uiuum cum sulphure mixtum, & generata simul in mineris eorum, cum bona digestione & liquefactione metallica, suaui, absque strepitu & stridore sint collecta, fide credimus & experti fuimus. Et non recipit argentum uiuum uulgi nec sulphur eius sicut ostendit Geber capitulo de principiis naturalibus huius magisterii. Et ipsa simul suauissime sublimando & conuoluendo & lauando decoquit & digerit, & in fine actionis elitit & seperat per se argentum uiuum. ergo & sulphur remanebit separatum per se, & sicut tunc natura in instanti perficit & informat istud argentum uiuum forma auri in quo argento uiuo tota naturae intentio per se fuit. Sic & sulphur seorsum sine aliquo regimine derelinquit. Et ideo natura post completam actionem absque sulphure ipsum fixerat & perficit, ex cuius remanentia ante completam decoctionem ab auri substantia & forma degenerat, & fit aliud metallum, aut istud ex eis commixtum ut supra diximus. Patet ergo quae sit materia metallorum apud naturam, & quid agens & quis finis in agendo. Quia igitur ars haec in mineris metallorum non reperit aliquid, quod sit in natura argenti uiui, nec aliquid quod sit in natura sulphuris. Sed aliquid ex iis generatum aut commixtum & in naturam terrae redactum. Et inuenit illorum mineras simplices separatas abinuicem & a metallis. Ideo ars sequens naturam recipit eandem materiam, ut natura commixtam de minera propria siue omnino similem in mineris propriis existentem, & est ex eisdem principiis composita penitus sicut materia minerae metallicae cum liquefactione suaui, absque strepitu & stridore, quam natura de se ulterius non transmutat, nec ad generationem metalli nec alterius rei, unde dixit Auicenna. inueni tantae adhaerentiae liquefactionem & deinde similitudinem mineritatis, et in hac materia nullam natura reliquit artem sibi haeredem. Sicut ergo natura in fine suae actionis separat argentum uiuum per se, & ipsum informat in instanti forma auri & operi suo finem imponit, sicut caetera agentia naturalia & sulphur remanet relictum seorsum postquam peregit totum opus naturae. Sic & ars in sua operatione omnino habere debebit. Cum igitur artifex in magisterio decoctionis uiderit argentum uiuum de commixto separatum, ergo sulphur, quod decoxit est etiam sulphur separatum. Hoc enim est completae & finalis decoctionis sicut natura nos docuit. ergo necessario cogitur artifex, ut informet illud argentum uiuum forma lapidis philosophorum & operi finem imponat sicut facit natura, omnis enim materia recipit formam suo tempore prout est capax formae & non prius, nec posterius. Nota quia hic totum naturae & artis secretum inseritur. Nota circa illam literam praecedentem. Sicut ergo natura in fine etc: Notandum quod omne, quod terminatur, aut terminatur termino proprio, ut est corpus terrestre siccum, lapis, lignum etc. Quia seruant figuras suas stando in terminis propriis, aut terminantur termino alieno, ut corpora aquea humida sicut aqua & oleum, quia non seruant figuras suas sed recipiunt alienas ratione diuersi corporis continentis, ut probatur 4. meteororum. Propterea omne liquabile, cum liquatur terminatur termino alieno, quia partes aquosae tunc uincunt, cum autem coagulantur, terminantur termino proprio, propter partes terrestres uincentes tunc, quia fit conuersio elementorum de contrario ad contrarium. Nota de argento uiuo etc. Cum ergo argentum uiuum oritur in magisterio, tunc terminatur termino alieno propter partes aquosas tunc uincentes. & si uelimus ipsum retinere, oportet necessario ut faciamus ipsum terminari termino proprio, ergo oportet nos coagulare ipsum cum suis partibus terrestribus non cum alienis, ut sint uincentes aquosas. Nota de conuersione elementorum. Et tunc fit conuersio elementorum de contrario ad contrarium, ex aqua enim tunc fit terra ex aere ignis, suae enim partes terrestres nihil aliud sunt, quam aurum occultum philosophorum, siue corpus, siue fermentum, aut uenenum. Similiter cum digestio fuerit completa, patet illud per digestum completum. quia omne sulphur superfluum & corrumpens est separatum, tunc debet imponi finis operi necessario. Nota de sulphure superfluo etc. Sulphur enim superfluum erat duplex in principio digestionis scilicet subtilissimum, igneum & comburens & per euaporationem in sublimatione est diuisum & separatum. Aliud uero grossum terreum & feculentum, separatum in fundo uasis, super quam fecem stat substantia munda, aequalis & temperata uolare uolens. Nam sicut in digestione musti & sanguinis separatur superfluitas una subtilis et ignea, & alia terrestris, & quod remanet in medio est mundum aequale & temperatum: sic in hoc opere, & omnis superfluitas est contraria ei cuius est superfluitas, quare eget diuisione & separatione. hoc autem facit digestio siue decoctio, mensurata per artem, tunc enim debet retineri uolans, & termino proprio terminari, quod tunc terminabatur termino alieno. Quod si hoc signum artifex non perpendat, uacuus a proposito & in desperatione sicut si non decoquatur complete, quousque fiat separatio argenti uiui a sulphure. opus remanet imperfectum & diminutum. Sicut remanent imperfecta metalla in comparatione ad aurum. Et hoc est argentum uiuum philosophorum, quod habetur solum de corporibus liquefactis & de sulphure & arsenico & c. Hoc est quod recipit coniunctionem cum uitro, id est, corpore suo, siue fermento, siue ueneno uel sale. hoc est, quod bibit uitrum sicut sitiens aquam frigidam ualde, hoc est, quod coniungitur Soli & Lunae, hoc est, electrum naturae. Et hoc est spirieus qui dicitur seruus fugitiuus, de quo dicit in lumimine luminum expositor, beatus qui hunc seruum humilem coaptat, quia eius natura ad omnia se inclinat, cum totius naturae sit ultimum, hoc est, lac uirginis. Non illud quod dicunt, de litargirio & alumine nisi analogice. hoc est, illud separatum a suo corpore, & coniunctum est suo corpori, de quo omnia mirabilia philosophis & poetae & reliqui concinerunt. Et hoc credimus esse absconditum & miraculum totius artis. Ex quibus liquide innotescit, quod sit expoliatio argenti uiul a sulphure, de qua dicit Geber, capitulo de coagulatione argenti uiui, seu Mercurii. Cum igitur sulphuris proprietas sit cum argento uiuo, rubeum uel citrinum secundum mensuram suae quantitatis creare colorem, eius ablationis proprietas erit argento uiuo albedinem dare per ignem. Ex quo patet quod color qui apparet in fine completae decoctionis est albedo, quia cum tunc oriatur, argentum uiuum purissimum cum suo sulphure decoctum & ab ipso omnino expoliatum, ergo oportet quod color sit candidus, unde dixit Rasis in lumine luminum huius nouissima signa candor & christallina serenitas monstrat. Et Miluescindus. Nota quod omnibus attente peractis & perceptis si albationem tamen ignoras, speratam amittis laetitiam, & Lilium. spiritus & anima, non uniuntur uero modo nisi in albo colore. Idem. totius operis initium & fundamentum est albedo. Item in turba philosophorum. Sciatis firmissime, quod si parum auri in confectione ponatur, exiet tinctura patens candida. Et Rasis in lumine luminum. Rubescere nanque candorem signat. Rosinus. recta huius operis emendatio est albedo. Circa istam literam. Ex quibus liquide etc. Notandum quod albedinis proprium est ab omnibus aliis coloribus facile immutari & uinci per eorum compositionem. Sed tamen magis & minus, ita ut parua quantitas cuiuscunque coloris magnam partem immutet albi & non econuerso cum in albo sit quaedam puritas & simplicitas quae non sustinet alterius commixtionem, ut patet apud pictores & tingentes lanam & sericum. Est enim albedo elementum et fundamentum omnium colorum. Similiter in saporibus hoc patet, quoniam sapor insipidus cum sit simplex ut est in aquam, recipit immutationem omnium aliorum saporum & non econuerso secundum modum dictum. Similiter in odoribus hoc patet sicut in aere & similibus. In metallis autem solis & eorum principiis est secus, quia modica quantitas argenti uiui dealbat multam quantitatem auri & aeris & non econuerso, cum ex eis fit amalgama, ita ut in manifesto ostendant albedinem, argenti uiui in actu & in occulto seruent citrinitatem & rubedinem. Sulphur autem quia non seruat colorem suum, nec aliud cui miscetur seruare permittit, propter suam adustionem relinquimus. Nota digestionem argenti uiui. Cum igitur per digestionem alchimicam ex principiis metallorum orietur argentum uiuum, apparebit albedo mera & sincera, ac simplex in actu & manifesto & tunc debemus esse rati & firmi quod sub illa albedine est citrinitas auri et rubedo in occulto ut dicitur in turba philosophorum, quia, donec uincit argentum uiuum, apparet albedo simplex, cum autem uincitur apparebit citrinitas & rubedo. uincit autem dum fluxibile est, uincitur autem quando coagulatur. Coagulatur enim ab eo quod est in scipso ad perfectionem et non ab alio, hoc autem est sulphur diuinum, quod est in ipso quod est album in actu propter potentiam & uirtutem argenti uiui dominantem & superantem tunc in colore, & est rubeum in potentia propinquissima quae cum actu fiet semper dominabitur, & haec est de natura solis & forma solis, & cor eius & flos auri, & arbor aurea, & aurum philosophorum, & est aqua sicca lapidea, & puluis siccus, & ignis & terra, & lapis rubeus, & secretum secretorum secundum omnes philosophos. Sed argentum uiuum est de natura lunae, & spiritus lunae, & aqua humida, & puluis humidus & aer & anima & lapis albus, & aquila uolans et lac uirginis, mulier superba. Cum autem istae duae aquae coniunguntur, coagulantur in albo colore, & fit electrum proprie qui est lapis commixtus ex auro & argento, cuius color est argenteus & albissimus tanquam nix, & tunc fit partus uirginis & identitas generantis & generati secundum antiquos, & haec est confectio alchimiae, ex similibus & contrariis, & in hoc fit pax & concordia elementorum, & perpetuitascilicet in albo colore. Nota duo secreta & quomodo ars est sublimior ipsa natura. Ex quibus dictis duo secreta reuelantur nobis in arte ista. Primum est modus operandi. Secundum uis satis exposita sint, attamen dicimus de primo, quod uolentes sequi naturam, omnino in generatione coloris auri actu sensibilis & imponere tunc finem errant. Sed oportet quod in colore albo componant rubeum, & appareat actu totum album, propterea duo magisteria siue duae decoctiones diuersae sunt necessariae in hac arte. In natura uero una sola. unde dixit Geber in prooemio. Scias fili quod in hoc errant artifices, quia naturam in omnibus proprietatum differentiis actionis, imitari desiderant, de secundo iterum dicimus, quod cumpraeter animam humanam, omnis forma alia cuiuscunque rei tam animalis quam uegetabilis et mineralis introducatur ab intrinseco de potentiae materiae. Sola autem anima humana ab extrinseco & primo motore detur, hinc est quod uolentes reliquis metallis dare formam auri, oportet necessario, Ipsam dare ab intrinseco & de potentia materiae illius circa quam operatur natura, si debet uere imitari naturam, tuc enim erit generatio ex conuenienti & proximo. Quia igitur natura recipit pro materia quod dictum est, ergo ars coacta erit recipere istud idem, propter quod uidemus quod argentum uiuum uulgi cum conueniat omnino cum iilo argento uiuo philosophormu uniri & permisceri cum auro, unde philosophus quarto meteororum. Et quia argentum uiuum cum corporibus metallicis commiscetur, iam est de illorum substantia etc. Reticuit autem de sulphure quia non sic uidetur de substantia illorum. Cui igitur metallorum magis commiscebitur sulphur, magis participabit naturam sulphuris: et cui magis argentum uiuum, magis participabit naturam argenti uiui. Sed cum sulphur nullo modo permisceatur auro ergo solum argentum uiuum erit tota materia auri, cum haec duo sola sint elementa ductibilium. Cum igitur lapi philosophorum sit forma auri & debeat metalla reliqua informare, ergo ex solo argento uiuo ipsum generare est, necesse. Sicut etiam forma alicuius rei est per se nobilior & in sublimiori gradu auro & argento uiuo & sic simpliciter altior & sublimior est artis operatio quam naturae. Et haec forma fuit illa quae induxit philosophos antiquos ponere formas a materiis separatas & dari ab extrinseco. Sicut ponit philosophus quarto metaphysicae, accusans Platonicos. Forma enim quae est eiusdem naturae cum materia semper datur ab intrinseco quae autem diuersae naturae ab extrinseco ut intellectus. Nota quod de forma & materiae fit compositum, quae materia est argentum uiuum & imperfecta metalla, compositum autem est aurum. Nota. quod in istius operis fine reperitur, ali¬ quid quod est sicut forma per se, & cum alia sibi coniunguntur fit compositum, quod quidem est forma auri ueraciter. Et ideo informat metalla imperfecta forma auri & est forma uere separata a tali materia perfectibili, tamen haec forma est fundata in materia cum ipsa sit corpulenta. Sed sicut forma sola nihil ualet, quia suas uirtutes & operationes manifestare non potest nisi coniungatur materiae ut fiat compositum, quae materia est argentum uiuum & imperfecta metalla, compositum autem est aurum. & hoc modo aurum nobilius est lapide. Ex dictis ergo liquidissime patet, quod semper superius dictum est. scilicet quod sit solus unus lapis tam ad album quam ad rubeum, omnia metalla perficiens in aurum, ut tota alchimia clamat, nam cum forma omnium indiuiduorum eiusdem speciei sit tantum unica in specie, ita oportet quod forma omnis auri sit tantum unica, quia igitur omnia imperfecta metalla debent fieri aurum per alchimiam. ergo per unam formam solam, ergo per unum lapidem solum, omnis igitur alia forma est inutilis & sophistica. Amplius notandum quod in mineris argenti uiui, nunquam reperitur sulphur nec econuerso: propter quod natura nunquam in aliquod aliud transmutat eum quoniam separatio agentis & patientis facit necessario, ut non fiat actio & passio, ergo nec generatio. Ars autem ipsa coniungens generat usifur, aut aliud, in mineris etiam metallorum non reperitur argentum uiuum, nec sulphur in sua natura. Sed quoddam tertium ex iis ambobus commixtum & digestum, obtinens naturas uirtutes & proprietates ipsorum, ut ex eo possit generari unumquodque metallorum secundum ipsius compositionis diuersitatem & digestionis & loci – Quicunque ergo ignorat radices minerarum, & simplices & compositas, ignorat radices & principia naturae, ergo & artis, non igitur adhaereat huic arti, nisi eam primitus inuestiget. Et hoc nouit Auicenna in sua epistola capitulo de medicina sumpta ex animalibus, comparans operationem artis figuratiuae ad operationem naturae dicens. Et inuenimus aquam animalium, hoc est, sicut argentum uiuum, quod est in mineralibus, & olim ipsius, hoc fie sulphur & arsenicum, quod est in mineralibus: & calcem eius, haec sicut calx quae est in mineralibus, & elixir aggregatum ex eis, quod est sicut elixir, quod est ex mineralibus, tamen hoc est largius & melius & abundantius operis & sublimius & c. Epilogat & concludit, quae dixit & quare philosophus negauerit hanc artem, & quando postmodum confessus est eam. Rationem autem nunc assignare uolentes cur ipsam alchimiam prius negauerit, ut multis uisum est, ipsum sic dixisse in fine quarti meteororum dicamus primo, enucleando illam literam, uidelicet: Et haec forma fuit illa quae induxit philosophos antiquos ponere formas a materiis separatas. Ubi nota quod accusantur hic Platonici & Pythagorici & eorum sequaces per aliquos modernos, quod ipsi posuerunt ideas, id est, formas separatas a materiis uelut si in aere permanerent & dari ab extrinseco & secundum meritum dispositionis materiae, ideae illae infundunt formas, ideo diuersitas dispositionis materiae exigit diuersitatem formae. informantur: ergo materiae & perficiuntur secundum suae dispositionis diuersitatem hanc autem opinionem improbare nititur philosophus octauo metaphysicae. Sed sciendum quod Plato in suis dictis quasi semper fuit mysticus & figuratiuus, ita quod sensus uerborum est alius a figura & significatione & sic etiam fuerunt alii philosophi huius artis, in istius enim operis fine inuenitur aliquid quod est sicut forma per se, ut hic dicitur & cum coniungitur fit compositum etc. quod quidem est forma auri uerax, licet talis forma sic fundata in mateteria cum ipsa sit corpulenta. ad aliud ergo refertur intentio Aristotelis & ad aliud intentio Platonis & aliorum. Et ideo Aristoteles praecauens sibi de reprehensionibus, quas fecit contra Platonem & alios antiquos, dixit tertio metaphysicae, quod reprehendit eos secundum literam et sonum literae: nunquam autem uoluit eos reprehendere secundum sensum misticum & occultum & analogum, neque potuit. Sed quia in senectute hoc archanum ei innotuit, eorum intentiones tunc laudauit, & eorum dicta approbauit. Qui autem quaerit scire ueritatem alicuius rei particularis, non ponat eam uniuersalem, ne defraudetur & sit proteruus et scipsum decipiat: sed conformet mentem suam illi rei, eo modo quo se habet res illa: sic enim fiet inquisitio ueritatis. Unde Aristoteles cum iuuenis & sicut uniuersalis esset & nondum espertus, sed sola ratione motus probauit hanc artem non esse ueram, quam tamen postea approbauit sicut antiqui philosophi & experti, scientes hoc tam ratione diuina, quam experientia humana certa & c. In speculatiuis enim solis magis discernimus ueritatem in uniuersalibus quam in singularibus, ut est ex primo posteriorum. In operabilibus autem econuerso. unde dicitur primo Politicorum: Considerantes particulariter, magis ueritatem discernunt: uniuersaliter enim dicentes solum, se ipsos decipiunt. Cum igitur haec scientia sit operatiua & singularis habita cognitione uniuersalium suorum, oportet de uenire ad singularia in operatione, & tunc discernere ueritatem & iudicare, & non prius. iudicare enim in operabilibus secundum uniuersalia & errare contingit. secundum particularia autem non. unde dicitur sexto ethicorum. singularium est prudentia quae fiunt cognita experientia. Et quia prudentia non est in iuuentute, ut dicitur sexto ethicorum, sed in senectute, cum ipsa in longa experientia uersetur temporis, ideo etiam philosophus cum iuuenis & sicut uniuersalis esset intentus in inquisitione philosophiae & cognitione experientiae carens huius artis, sola ratione motus hanc artem De Gen. Metall. esse ueram opinatiue negat. Antiqui autem philosophi & experti scientes hoc tam ratione diuina quam experientia certa, sententiauerunt & iudicauerunt hanc artem penitus esse ueram & sequentem naturam, unde philosophus effectus senex eam subtilissime inquisiuit, & per antiquorum dicta & ipsam cum ratione possibili perpendit ueram, & ipsam experientia habuit & oculis uidit & manibus tetigit etc. & ideo scripsit eam Alexandro regi discipulo suo in suo libro de secretis secretorum capitulo de lapidibus preciosis, eodem modo quo antiqui philosophi alii scripserunt, sed occulto, figurato & uelato sermone, immo totus ille liber est uelatus & mysticus. quare pa85 Sequuntur Rationes Principa les probantes artem alchimiae esse ueram aliter quam supra, & quod aurum lapidis est purius & perfectius ipso naturali. Sed Oportet antequam has ra¬ tiones aggrediamur, ut quaeratur primo & determinetur utrum aurum & argentum, quae fiunt per lapidem philosophorum, sint eiusdem perfectionis cum illis, quae fiunt ab ipsa natura: uel alterius sint perfectionis. Ad quod respondetur breuiter, quod aurum siue argentum, quae fiunt per lapidem, sunt puriora, meliora & perfectiora ipsis mineralibus. Et ratio est, quoniam aurum alchimicum est omni sulphurea superfluitate mundatum. minerale autem quodcunque sit istud habet sulphuris alicuius adurentis commixtionem, & haec causa est, denigrat enim, quare sulphur ingreditur & adurit ipsum & ob hoc in igne minuitur. Cum autem illud sulphur per ingenium artis aufertur, remanert purum, simile quasi auro, & de caetero non minuitur, cum sulphur adurens non ingreditur in ipsum, aurum autem alchimicum est aequale minerali, quod iam ad ultimam perfectionem deuenit, ut est aurum obrizon id est abradians, scilicet purissimum. Dixi autem, quod iam ad ultimam perfectionem deuenit, propter aurum ab illius colore remissum, hoc enim tale & si habeat formam perfectam auri, tamen accidentia sequentia formam, ut color totalis non sunt, omnino completa in ipso, & quia natura in illo perfecto posuit ultimos terminos, seu gradus perfectionis, ultra quos non potest esse transitus; ideo similiter ars ultra transcendere non conetur, cum sit impossibile, est ergo utrunque aeque perfectum, quamuis possit ars suum colorare eodem colore magis intenso quam natura suum & minus sicut uult. Sed quia hoc esset deuiare d recto tramite naturae & intentione ipsius perfecta & non est simile operi naturae, ideo ars colorat in gradu naturae. Cognoscere igitur oportet haec duo principia in natura, scilicet materiam determinatam propinquam & praecisum modum agendi qui ex intentione naturae consistit, in illa materia, dirigit & extollit artem, ut consequatur omnino naturam & hoc proprie in liquabilibus mineralibus, ut dictum est, ignorans ergo principia naturae non adhaereat huic arti, quoniam potius erit sophista quam alchimista. hoc idem ait Geber in principio summae suae. Scias fili quod qui principia naturalia in se ipso ignoraueris etc. Nunc ad rationes principales accedamus & ad eius confirmationes ad ostendendum artem alchimiae esse ueram, & prima ratio talis est: Omne indigestum ordinatum ad digestionem, & omne impurum habile ad purificationem potest complete digeri & depurari, sed metallorum imperfectorum quaedam sunt indigesta & impura, ut lupiter & Saturnus & quaedam impura tantum; ut Uenus & Mars, & sunt habilia ad digestionem & purificationem completam, ergo ipsa possunt, digeri & purificari complete, sed complete digestum & purificatum est esse aurum & argentum & proprie aurum ergo ipsa possunt conuerti in aurum & argentum. Maior patet per philosophum, quarto meteororum, capitulo de digestione, optesi & epsesi, qui dicit quod cum indigestionem patiuntur, scilicet Molensim, quae contrariatur epsesi & scatesin, quae contrariatur optesi, est ex indigestione caloris: & si calor digestiuus sufficiens exhibeatur, coquuntur & digeruntur complete. Finis enim digestionis est natura, ut ibi dicitur, id est generatio formae in materia, ut in fine digestionis. Et cum in omni digestione sit aliqua superfluitas, oportet quod per digestionem fiat separatio eius: quia calor homogenea congregat, & segregat etherogenea, ut ibidem dicitur & secundo de generatione & corruptione. calor etiam digerens res indigestas, generat speciem nouam propter quod dicit philosophus quarto meteororum, quod simplex generatio & simplex permutatio harum uirtutum, scilicet calidi & frigidi est opus digestionis, & generant, cum sunt uincentia materiam, id est humidum & siccum. Calor etiam exterior aequipollet naturali iuuando ipsum, ut complete digerat & citius & melius. unde dicit philosophus quarto meteororum. Quandocunque enim digeritur materia completur & fit, & principium completionis a calore proprio accidit, quamuis per aliquod extrinsecorum adminiculantiu conpleatur, quemadmodum cibus partim digeritur per balnea & per alia similia, & principium est caliditas quae in ipso est etc. Et dicit Auicena capitulo de signis complexionum, quod cum calor naturalis fuerit debilis, sumendo res exteriores calefacientes iuuant ambo se inuicem in calefaciendo, propter quod uidemus in maturatione fructuum quod deficiente calore exteriori, scilicet solis non maturantur fructus. Minor patet etiam, quia digestio & indigestio in metallis est optesis & scatesis, ut dicitur quarto meteororum capitulo de corporibus mineralibus. Optesin autem passum est aurum solum ex completa actione caloris. Reliqua autem metalla scatesm ex indigentia caloris non digerentis & non depurantis complete, ita quod etiam argentum quoddam scatesim passum est in comparatione ad auru: Optesin autem passum est aurum. Notandum quid digestio epsesis & oppositum eius molensis dicitur elixatio & fit a calido & humido extrahendo de materia quae digeritur, multum de humido naturali. Cum autem non completur haec digestio dicitur Molensis. Sed digestio optesis, & eius oppositum, quae est scatesis, dicitur assatio, & fit a calido & sicco cum consumatione humidi naturalis materiae quae digeritur, propter quod assa sunt humidiora humiditate naturali elixis, ut probatur quarto meteororum. Attende secundum Albertum Magnum quod alterius est modi euaporatio humidi in elixis, & alterius in assatis: Cuius ratio, quia spiritu calido existente in aqua calida circunstante, aliquod elixabile, atrahit ad se humidum illius elixabilis, quod humidum in elixabili libenter exit, quoniam inuenit suum simile in circonstantiis humorositate. Oppositum est de humido assabili, quia inuenit siccum oppositum cum calore circonstante ipsum & sic remanet in profundo assabilis humiditas naturalis. Quod si assatio rigida et aspera, seu fortis esset, humiditatem naturalem dissiparet cito etc. St igitur calor digestionis optesis complete exhibeatur eis per artem, ut iuuet naturalem calorem digesta & depurata completae erunt, ergo erunt aurum. Sed talis calor potest sie exhiberi, immo & locus etiam secundum philosophum, ibidem qui dicit sie. Et nihil differt siue in organis naturalibus siue etiam artificiclibus. si autem propter eandem nimirum causam uniuersa erunt etc. Et post dicit. Optesis ergo & epsess fiunt quidem arte etc. Sic igitur fit generatio metalli noui ex alio metallo, & transformatio per digestionem completam in organo artificiali. Quia quod incipit generare per digestionem debet complere istud per digestionem, quia idem agens disponit ad formam & dat formam. hoc autem est natura siue sola siue auxiliata per artem. Non autem est necesse quod in eodem loco, & maxime in mineralibus liquabilibus ut patuit. Nonne uidemus plumbum & aurum & metalla omnia. generari in mineris a natura ex suis principiis quae sunt sulphur & argentum uiuum? Sed necesse est primo congelationem istorum principiorum adinuicem fieri ad generationem omnium metallorum taliter, ut fiat ex eis quaedam natura media, quae sit sicut uia & transitus a mollicie argenti uiui ad duriciem. metallorum malleabilem. Haec autem media natura sic coagulata & non depurata est, ex qua propter diuersam digestionem & diuersam habitudinem & proportionem miscibilium in quanto, quali, loco, & tempore, generatur omne metallum diuersum propter finem diuersum, qui fines omnes ordinantur & terminantur ad unum in natura scilicet ad aurum. Ars ergo uolens sequi naturam ad talem finem inquirit, & inuenit haec principia congelata a natura in hanc naturam mediam: & non depuratam, & conatur digere re & depurare talem materiam cum calore ignis ut ex ea eliciat formam auri, cum qua omnia metalla imperfecta perficiat in aurum, cum ordinata sint a natura ad hunc finem. Et sicut differunt forma quam generat ars a composito quod generat natura, quamuis ad unum finem ultimum ordinentur. Sic conueniens uidetur ut regimen artis differat a regimine naturae, non in materia, sed in digestione in calore, & loco & tempore, & habitudine & proportione miscibilium, uidetur ergo quod digestio & locus & ortus generationis metallorum, id est, formae metallorum scilicet auri tum aliis circunstantiis sit penitus possibilis apud artem. Si igitur digestio quem admodum dictum est, & locus siue organum artificiale, aequipollet naturali, ergo necessario quo ad locum & digestionem ars alchimiae est posibilis. Et cum digestio compleatur a calore naturali intrinseco, et calor extrinsecus aequipollet naturali iuuando ipsum, ergo calor exterior in alchimia iuuabit naturalem ut complete digerat metalla quae indigesta sunt, ergo ars est possibilis. Et quia philosophus secundo coeli & mundi dicit. Oportet igitur qui uult inquirere rem & de ea perscrutari ut contradicat sibi contradictione sana conuenienti aptationi rei quaesitae. & potest hoc facere quando inquirit & scit omnes differentias illius generis etc. Ut si de metallis imperfectis quaeratur, dicentes si imperfecta possumus perficere insequendo naturam utrum econuerso perfecta possumus facere imperfecta, & uidetur quod sic. Nam si possumus, formare res perfectas multo magis imperfectas maxime ciusdem generis, praesertim cum sint uia & semita & medium ad perfecta & non possiat fieri transitus de extremo ad extremu nisi per medium. Dicitur cum ars non intendit, nec possit generare aliquod metallorum de nouo omnino, sed solum imperfecta perficere ministrando naturae incongruum. & in rationale uidetur ut perfecta niteretur imperficere, quia neque natura hoc facit in suis mineris. Similiter nec unum im perfectum in aliud imperfectum, quia natura non facit hoc ( nisi forte Saturnum in louem ) quod tamen ignotum est, quia imperfecta sunt in uia & semita ad perfectionem & non econuerso, absque transitu aliquorum imperfectorum ad aliquod imperfectum primo. Item natura generat aurum quandoque ex suis principiis absque transitu per dispositiones & semitas alicuius alterius metallorum. Similiter generat idem aurum per dispositiones & semitas alicuius illorum, tamen non uidetur mihi quod ars possit sequi naturam realiter, scilicet quod generet elixir tale quod conuertat metallum aliquod in aes, aut Saturnum, aut louem, uel Martem, nisi secundum similitudinem quandam, quia non credo quod possit occultare in argento uiuo sulphur taliter & tantum ad suum elixir componendum, quod talis conuersio permutatio fiat. Immiscere etiam partem sulphuris determinatam in eis, scilicet imperfectis, ita determinatam et tamen diuersam in quantitate & qualitate penitus ignoramus, sed non miscere absolute. Quamuis Geber dicit capitulo de sablimatione Mercurii et capitulo de coagulatione quod accidit illa fieri per non rectam depurationem arg. ui. a sulphure. hoc autem usque nunc ignoro. Sed quia expoliatio arg. ui. a sulphure sibi commixto quod ipsum decoxit taliter est possibllis ita ut remaneat argentum uiuum purum solum mortificatum. Ideo possibile est ut imitetur naturam in generando a, & b. Et quod Geber dicit: quod accidit illa imperfecta fieri propterea etiam dico quod hoc est casualiter nobis ignorantibus, & non secundum nostram uoluntatem etc. Et sic patet quod perfecta imperfici non possunt, Et si dicatur nuc, Confitemur satis quod per suum elixir debes transmutare imperfecta ad perfecta sufficienter digesta in multo tempore uel in pauco, quoniam omnis digestio requirit sibi tempus sufficiens, sed quando ueniunt ad proiectionem eius super imperfecta liquefacta ut perficiantur, cum haec digestio digerens completiue imperfecta fiat in momento aut in paruahora ualde, non uidetur quod sit tempus sufficiens talis digestionis complectiue imperfectorum, quare talis transmutatio nulla erit, sed erit forte alteratio similis ei. Et nos respondemus quod digestio solius auri & elixir est completa, aliorum autem metallorum incompleta & imperfecta, in diuersis gradibus imperfectionis, & tamen digestio auri a digestione elixir, differt ualde, quoniam digestio auri est sicut compositi sufficiens sibi soli, propter quod si cum aliquo indigestorum commisceatur in conflatione non potest digerere istud, nec de sua digestione sibi conferre, ut transformet illud in aurum, sed digestio elixir est sicut formae, & non solum sibi soli sufficiens, sed exuberans, ut diffundi, extendi & multiplicari possit, per alia propterea quod si cum aliquo indigestorum commisceatur in constatione, extendit suam digestionem exuberantem quam habet usque ad terminum certi numeri taliter, ut ex ambobus fiat unum compositum, scilicet aurum, sicut ex materia & forma in momento uel parua hora ualde, non tamen in tali proiectione fit digestio in momentos, sed in sufficienti tempore iam facta est in ipso elixir, quando ingeniose ad ignem decoquebatur, propter quod digestio exuberans seu abundans ipsius elixir, & indigestio imperfectorum quae dicuntur semidigesta habent proportionem adinuicem in certis numeris, & ponderibus, quibus obseruatis fit aurum purissimum in momento. Si enim de imperfectis deberet extrahi forma sua, scilicet auri, egerent digestione omnino in tempore sufficienti, sed hoc non est sic, immo forma digesta, ut dictum est, associatur materiae, & fit aurum purissimum, & ideo aurum alchimicum non plus habet de potentia transmutandi, nec minus nisi sicut minerale, cum sint comparia. Et si de argento uiuo obiidatur, quod non sit semidigestum ut illa alia, sed omnino crudum & indigestum, quomodo ergo in tali momento perficietur ut illa? dicimus quod tota perfectio consistit in solo argento uiuo, ut indeterminatione, ostendetur expresse, quare cum imperfecta perficiuntur, expoliantur a sulphure corrumpente, & solum argentum uiuum ipsorum perficitur in aurum, in ipso momento, quare cum eorum argentum uiuum sic expoliatum, sit eiusdem naturae cum isto & econuerso, & eodem momento recipiunt digestionem & perfectionem aequaliter, quia diffunditur & multiplicatur, per ipsum elixir, quod perficit & complet ea in eodem momento uel tempore aequaliter. Confirmatur sic. cognoscere causam materialem propinquam & determinatam, & modum agendi qui ex intentione naturae consistit, est totalis causa imitandi naturam, ut faciamus eadem mineralia liquabilia, penitus ut natura. Hoc patet per philosophum quarto meteororum in exemplo de atramentis ubi ostenditur quod ars potest imitari naturam. sic proportionaliter, quia in auro & argento quae sunt liquabilia, sicut & atramenta & homogenea per totum magis cognoscimus materiam determinatam propinquam, scilicet argentum uiuum cum sulphure congelatum, & modum agendi qui ex intentione naturae consistit, quia cum calore suauissimo digerit & suauiter decoquit arg. ui. cum sulphure sibi commixto, & in fine motus separat de commixto sulphur & hoc proprie in auro, ergo similiter erit possibile ut imitemur naturam in generatione auri & argenti. Nota circa literam istam, & hoc patet per philosophum. Quad uolentes ostendere per simile quod ars potest imitari naturam perficientem metalla imperfecta. Accipimus exemplum philosophi quarto meteororum capitulo de corporibus mineralibus de atramentis, natura enim in mineris atramentorum generat atramenta in quibus est uirtus ferri uel aeris innata, & quandoque in mineris illorum per modum stillicidii & gummositatis, unde dicit ibidem. atramenta conceperunt uim mineralem aliquorum corporum liquabilium, & quod ceperit uim ferream erit rubeum. uel croceum ut colcotar, quod autem ceperit, uim aeream, erit uiride ut chalcanthum, aliquorum autem corporum nihil. quorum causa, quia aqua mineralis per uenas minerae transiens, dissoluit, digerit & commiscet subtilitatem quandam sulphurcitatis eorum cum substantia subtili lapidum minerae cum quadam uirtute salsuginosa & aluminosa & fluit & distillat inde paulatim, & ista inuicem per uirtute minerae, commiscentur, alterantur & digeruntur & se inuicem ulterant & alterantur quousque ex ipsis per processum temporis, per coagulationem generetur atramentum in termino motus, quia tota materia compositionis atramentorum est ex substatia tenuissima sulphuris, salis & lapidum cum uirtute aliquorum corporum liquabilium resoluta, ut dicit. philosophus. Et dico quod ibi etiam est uirtus aluminosa, quae in sapore manifeste patet cum ibi sit ponticitas. Ars autem cum ipsa sit imitatrix naturae, ut dicitur secundo physicorum & quarto meteororum. Assumit sibi substantiam aeris, uel ferri, & secundum ingenium artis, ministrat naturae, quemadmodum expedit, & facit, ut sulphureitas aluminosa cum rubedine aut uiriditate florescat, post soluit, distillat & congelat & reiterat pluries ingeniose sicut uult, miscendo cum eis quaecunque permiscet natura, ita quod in termino motus generentur eadem atramenta omnino in proprietatibus, passionibus & operationibus etc. sicut in aliis mineralibus atramentis. Testatur autem nobis philosophus, ibidem qui dicit quod ista duo atramenta, scilicet chalcanthum & cholcothar per artem fieri & componi possunt. Similiter experientia alchimistarum demonstrat nobis hoc per oculum. Similiter scimus quod in partibus Constantinopolis lapides cuiusdam minerae chalcinant, post, in aqua soluunt & decoquunt in uasis donec fiet alumen, quod dicitur alumen de rocha & de alop. Si igitur ars ministrando natura generat tales res minerales, quales sola natura in suis mineris omnino in breui tempore et in alio loco & praeter determinatum modum quantitatis, componentium & mixtionis & proportionis, quia haec sunt nota soli naturae quae metitur haec omnia absque consideratione artis, & ars cognoscit propinquam materiam, ex qua operatur natura & modum agendi. Eodemmodo possibile erit arti insequendo naturam in generatione auri & argenti, quia cognoscit materiam propinquam & modum secundum quem operatur in ipsis natura. Et si quaeratur quare in sulphure & arsenico, cum sint mineralia liquabilia & cognoscamus materiam, quia sunt pinguedo terrae, non etiam possumus imitari naturam. Respondemus per nunc dicta quia materiam propinquam & determinatam non cognoscemus, nec inuenire possumus, nisi in genere & confuse ualde, scilicet quia sunt pinguedo terrae, & hoc non sufficit arti, quia non qualiscunque pinguedo terrae, immo talis pinguedo appropriata & determinata ad hoc et non ad aliud. Modum autem agendi satis cognoscimus et si materiam dictam reperiremus, utique sciremus ea formare per artem et sequeremur naturam secundum modum generationis atramentorum sed non metallorum. Est autem potissima causa ut natura non possit generare aliquid simile alteri, non reperire materiam similem illi, ut dicit philosophus primo coeli et mundi, quando dicit coelum est factum ex tota materia sua, nec est ex se extra se aliquid, & non potest fieri coelum aliud. Modo dico ad propositum, quod sicut carentia materiae est potissima causa in aliqua re, ut non generetur alia sibi similis. Ita & inuentio materiae eiusdem, debet esse potissima causa ut possit generari res alia similis illi, quia si oppositum in opposito & propositum in proposito, ut probatur quarto & sexto topicorum, & sicut est in natura, sic similiter etiam in arte, quia igitur ars reperit illam materiam eandem auri & argenti quae est omnino materia naturae, ergo ex parte materiae ars erit possibilis. Similiter etiam ex parte agentis, ut ostensum est in exemplo atramentorum, quia ars approximat illi materiae agens naturale, sed aliter quam natura, quia non ut aurum uel argentum uel aliud metallum generet, sed formam auri uel argenti tantum & solam formam ex illa materia elicit ut in determinatione patebit, ergo alio agente utitur scilicet igne, cum qua forma omnia metalla imperfecta perficit in momento. Et quia eiusdem est cognoscere materiam & formam ut dicitur secundo physicorum & septimo metaphysicae, neque est sermo propter materiam tantum sed propter formam, ut probatur undecimo de animalibus, quia non est inuenta materia nisi propter formam, tam in artificialibus quam in naturalibus & ambo propter compositum & compositum propter operationem ut dicitur secundo, colliget. Ideo cum ad alchimistam pertineat considerare materiam auri & aliorum metallorum, ad eundem etiam spectabit considerare formam ipsorum & cognoscere, quoniam si non cognosceret formam auri sicut & materiam nunquam posset uere sequi naturam. quibus cognitis, debitus modus agendi in debita materia est totalis causa generandi formam ex illa materia & dicitur solum forma quae coniuncta metallis imperfectis, ut materiae, statim fit compositum, id est, aurum. Item confirmatur possibili posito in esse nullum sequitur impossibile. Sed ars alchimiae est possibilis, patet sic quia metalla imperfecta & argentum uiuum sunt in potentia propinqua ad aurum & argentum quo ad naturam & in propinquiori quo ad artem, ergo possibile est per artem & per naturam reduci in actum illum, aliter enim esset frusta talis potentia, quod totum declaratur in determinatione, ubi opera naturae in mineralibus & eorum adinuicem transmutationibus occultis, cum instantia ueraciter inquiruntur. Ratio. 11. Secundo sic & principaliter, quorumcunque causae propinquae sunt similes eaedem, & modus mixtionis idem. ipsa sunt uel esse possunt de facili idem. sed metallorum omnium causae proprinquae sunt huiusmodi, ergo etc. Maior patet per philosophum secundo coeli & mundi, qui dicit, quod causae similes eaedem sunt similes similibus causatis, & in decimo de animalibus dicit, quaecunque habent easdem causas habent eadem accidentia. Minor patet inducendo per omne genus causarum, materia enim ipsorum est una, scilicet quae dicta est, similiter agens est unum, scilicet sulphur, accensum calore suaui mixtum cum argento uiuo. Similiter forma est una, ad quam ordinantur, scilicet ad formam auri. Similiter finis est unus sicut & forma. Similiter conueniunt in modo mixtionis, propter quod funduntur ad ignem & inuicem permiscentur sola, & sub mallei percussione, per omnem dimensionem extenduntur, quod est magnum signum & probabile quod sint similia & adinuicem ordinata ad unam finem ultimum antedictum propter marchasita & sibi similia, quamuis ex eisdem causis proximis sint, tamen quia modus mixtionis est ualde diuersus praedictas non sustinent passiones, ideo non uidentur ordinata ad finem. Ratio Iii. Tertio principaliter in iis quae habent symbolum & conuenientiam in materia, facilis est adinuicem permutatio et transitus. Sed metalla sunt huiusmodi, ergo etc. sed conuenientius est, ut imperfecta permutatio fiat ad perfectum quam econuerso, ergo etc. Maior patet per philosophum secundo de generatione & curruptione, ubi ostendit, quod elementa quae tantum in una qualitate contrariantur & in alia conueniunt, facilius propter symbolum possunt conuerti, quam quae in ambabus contrariantur, unde dicit quod facilius est unum quam multa transmutare. Et causa transmutationis ipsorum adinuicem est, quia ualde modicum distant a prima materia ex qua generata sunt, cum materia prima recepit dimensionem & partitionem in ipsa quatuor elementa, unde propinquitas ultima in materia prima, est maxima causa ut una res facile in aliam transmutetur. Minor satis patet quia metalla omnia sunt ex eadem materia prima propinqua quae est sulphur & argentum uluum, propterea sola in conflatione adinuicem commiscentur, unde qualis est proportio & symbolum elementorum adinuicem propter materiam primam ex qua constant in transmutatione, talis etiam est metallorum, unde dicit Hermes Trimegisius, quod generatio & transmutatio & conuersio metallorum adinuicem, est sicut elementorum. Similiter locorum propinquitas, in quibus sunt, multum confert, ueruntamen haec similitudo sic differt, quia elementum unum non est ad aliud ordinatum sicut imperfectum ad perfectum, quia unumquodque in sua specie est in ultima perfectione. Ideo non transmutatur unum in aliud, ut perficiatur, sed ut perpetuetur, in mundo generatio & corruptio debita continua & reciproca & similiter mixtorum. Sed secus est de metallis, quia unum solum inter caetera metalla perfectum & completum est, scilicet aurum ad quod omnia alia ordinantur, tanquam ad finem. Si igitur elementa sic adinuicem transmutantur, propter conuenientiam & qualitatem & quia parum distant a materia prima ex qua sunt, nec est unum ad aliud ordinatum sicut imperfectum ad perfectum, quanto magis hoc erit in metallis, in quibus est quasi totalis conuenientia? Sic enim conueniunt in materia quod eorum materia est eadem penitus et eodem modo digesta, siue sic maneant siue uersus aurum alterentur quod non est sic in elementis. Et perpenditur hoc uisu, quia in conflatione & ante & post conflationem uidentur similia in sua materia prima & proxima praedicta, ergo ualde conformia & habilia ad ulimam formam, Similiter nullum mixtorum est, quod seruet naturam propriam materiae suae primae & propinquae & accidentia & proprietates ab exordio eius usque ad informationem, qualemcunque, nisi metala sola, quod patet in liquefactione. In elementis autem, non sic: Magna enim differentia eorum apparet in uisu, & auditu, & tactu, & gustu, & odoratu: neque ante ipsorum mixtionem adinuicem, nec in mixtione, nec post, neque ante transmutationem ipsorum habent similitudinem illam quam metalla habent, nec illo modo miscentur adinuicem, ideo non debet habere tam bonam transmutationem adinuicem sicut metalla, eorum enim transmutatio est sicut de contrario in contrarium, quia dominatum transfertur in dominans, metallorum autem est sicut imperfecti uersus ad perfectum. Quia ergo ars alchimiae habet symbolum, & conuenientiam in metallis uidit, & uidit ea transmutari a natura, in suis mineris uersus aurum, & fieri aurum, ideo ars ingeniata est sequi naturam modo mirabili extra mineras, ut ea transmutet in tale aurum sicut facit natura sola. Causa autem forte quare ars imitatur naturam & econuerso, uidetur quod sicut na tura est opus intelligentiae & ab ea dirigitur sicut a cognoscente, sic & ars est opus intellectus & ab eo dirigitur sicut a cognoscente, quare sic agit propter finem, sicut ergo intellectus imitatur intelligentiam & econuerso, sic ars imitatur naturam & econuerso, ita quod ab arte refulget opus intelligentiae & influxus & econuerso. In intelligentia enim & mente diuina sunt ideae omnium naturalium, in intellectu autem ideae omnium artificialium, quare cum intellectus recipiat ab intelligentia de ideis naturalium, & intelligentia ab intellectu, de ideis artificialium secundum quod est possibile sequitur quod ars imitatur naturam & econuer so & quod ars aliqua perficiat quae non potest natura & econuerso iuuando se. Ratio 1111. Quarto arguitur sic, quicquid est in medio mo tus ad aliquam formam suscipiendam potest duci ad terminum motus nisi impediatur. Sed metalla imperfecta sunt hu iusmodi, aurum autem in termino motus, ergo & c. Maior est nota, quia si existens in principio motus est in potentia ad terminum motus: multo magis quando est in medio motus, cum medium magis propinquum est extremis, quam extremum extremo. Unde philosophus secundo & octauo metaphysicae. Dicit quod aliquid fit ex aliquo dupliciter, aut tanquam ex medio & imperfecto fit extremum & perfectum, ut ex puero uir, aut ex uno extremo ad extremum, ut ex aqua aer, ubi probabitur infra, ubi ostendetur argentum uiuum & sulphur esse principia metallorum omnium & existere in principio motus, aurum autem in termino motus, & reliqua metalla in medio, immo iuxta finem motus Ratio U. Quinto & ultimo arguitur sic, quicquid uel omne, quod est in potentia ordinaria ad aliquam formam, sicut ad finem potest duci ad finem illum, sed metalla imperfecta sic sunt in comparatione ad aurum, ergo etc. Maior est nota, quia ad hoc ut aliqua res recipiat formam oportet quod sit in potentia ordinaria ad eam, natura enim deducit res de potentia ad actum secundum ordinem, sic & ars. Minor probabitur in determinatione de generatione metallorum etc. Sufficiant ergo nunc hae rationes, affirmantes artem alchimiae esse omnino ueram. Quia hucusque semper fuit consuetudo facere rationes ad hanc artem destruendam, ad construendum autem nemo consueuit, propter difficultatem prout prius uisum est, quam difficultatem aperuimus sufficienter & bene etc. haec Bonus. Tabula Eorum Quae I. Cap. In quo quaeritur ex qua materia fit lapis philosophorum, eandem materiam tractat Arnal. de uilla noua, uide eum & nota notanda. Etiam nota, quia alchimistae uocant lapidem, omne illud, quod non euaporat ab igne, & idem uocant corpus & substantiam. Illud uero, quod euaporat ab ignei & quod dat colorem lapidi, ut sulphur & argentum uiuum uocant spiritum & animam. Ii. Cap. In qua uidetur, an sulphur sit materia lapidis, ut quidam uidetur uelle. Nota ibi responsionem quia subtilis & bona concordans philosophos. Iii. Cap. In qua uide de elementis lapidis philosophorum & de eorum campusuione. Iiii. cap. De fermento & eius conditionibus, proprietatibus & conuersione etc. U. Cap. Quid sit theriaca, & quid dicatur uenenum in lapide philosophorum. Ui. cap. Quid sic, coagulum, quid lac, quid masculus & quid femina in lapide philosophorum. Uii. Cap. In quo comparat, generationem auri ex sulphure & argento uiuo, ad generationem fetus ex spermate & sanguine menstruo, et auis ex ouo. Et omnia ibi notanda, & inde de germinatione granorum Uiii. Cap. Et est instantia pulchra & bona de aere et ferro, ex quibus non uidetur posse fieri aurum uel argentum per alchimiam uel lapidem philosophorum. Et soluit. Nota igitur solutionem quia est bona in practica & speculatiua. Sunt autem haec praedicta una cum quaestione superius determinata, fideliter & diligenter excerpta, ex tractatu Magistri Boni Lombardi de Ferraria physici qui tractatus fuit collectus ex concordantiis omnium antiquorum philosophorum & est introductorius ad artem alchimiae. Et secundum eundem nocatur pretiosa margarita nouella. Inquit enim magister Bonus, cum autem a principio introitus ad hanc artem incepissemus gustare aliquid, fuit statim nobis uisa facilis, sicut fere omnibus accidit prima facie, qui intrant ad eam, & dubia ualde pauca et leuia quae quasi spernebamus, occurrebant nobis. Sed cum ualde ulterius gustaremus percepimus quod eramus decepti, & fueramus tanquam pueri lactantes, ignorantes masticationem durarum reru & difficilium, & non potentes, & sic ut etit iuuenes imprudentes, uolentes ambulare per semitas senum & sapientum credentes scire quod nesciunt, & senes & antiquos reputant ignorare. Conuersi igitur uidimus, quod oportet senum consilio nos penitus adhaerere & ab eo non recedere. Et cum inspiceremus eorum dicta, cunc caperunt emergi dubia plurima & difficilia & obscura quae quotidie nos molestabant, ad solutiones inueniendas tam speculando quam practicando. Sic enim speramus, finem huius artis uerum attingere posse diuina bonitate & clementia praeposita & sui gratia reuelante etc. Quaeritur Ex Qua Materia Fit lapis philosophorum. Ad uidendum hoc, primo oportet scire materiam metallorum cum suis causis, proprietatibus & passionibus. Cap. I. Dicimus ergo secundum sententiam quam ponit Geber pollens ingenio mirabili & subtili in summa sua, tractatu de essentia & procreatione metallorum, quod cum metalla materialiter composita sint ex sulphure & argento uiuo quamuis sulphur sit loco agentis, potius quam loco materiae, tunc ex eorum diuersitate adinuicem in eorum commixtione & digestione, diuersitates plurimas contingere necesse est, haec autem diuersitas potius est ex parte sulphuris, quia reperitur album, liuidum, rubeum, croceum, uiride, nigrum, omne autem argentum uiuum omni argento uiuo est simile quantum est de se, quia semper est album, lucidum, liquidum, non adhaerens tangenti, grauissimum, nunquam enim repertum est argentum uiuum alterius coloris & conditionis. Si autem metalla reciperent diuersitatem in substantia & colore, ratione argenti uiui in suis mineris, tunc hanc eandem diuersitatem in argento uiuo uulgari fecisset sicut in sulphure uulgari, hoc autem nusquam uisum est. Quia si aliqua terreitas liuida aut nigra in ipso reperiatur, hoc est ex admixtione alicuius substantiae plumbeae aut sibi similis secum commixtae, propterea sophystice quidem argentum uiuum fraudantes decimam partem plumbi ei commiscent quod per expressiones & ablutiones acres separatur. Potest autem sulphur cum sit proprium coagulamentum argenti uiui esse diuersi coloris & fixum uel uelatile parum uel multum aut aequale, sed argentum uiuum cum semper sit album, & albedo sit sicut elementum colorum in quo uariantur omnes colores. Ideo argentum uiuum recipit a sulphure omnem diuersitatem colorum, & ex hoc omne metallum diuerso colore coloratur, & generantur alia diuersa ut est marchasita, magnesia, antimonium & tutia, potest similiter argentum uiuum fixum esse ueli uolatile, parum uel multum aue aequale Similiter etiam ex parte minerae, potest omne diuersitas quia munda uel immunda siue corrupta & caloris exasperantis uel temperati secundum magis & minus. Ex iis ergo arguimus unumquodque metallorum secundum adhaerentiam sulphuris exterioris & argenti uiui ad ipsum facilem uel difficilem participare parum aut multum de utriusque illorum substantia, a solum unius ipsorum, quia uel aliud adhaeret metallis nisi sulphur uel argentum uiuum quae sunt ex ipsis cum sint eiusdem naturae, nisi forte artificiose ualde. Dico autem adhaerentiam quae est per mixtionem propter conuenientiam in subiecto, quia omnis mixtio fit ratione similitudinis, quae acquiritur in digestione a natura quamuis prius fuerint diuersa, propterea metallum cum metallo, & uitrum cum uitro, & sibi similibus miscentur, hoc autem, non cum alio nisi forte laboriose. Secundum hunc ergo gradum iudicandum est in metallis per eorum cum eis adinuicem mixtionem, de hoc esse plus uel minus, uel unum solum secundum sensum, cum illa duo sola sint principia metallorum. Sunt enim haec perfecta principia ex quibus sunt haec, ut dicit philosophus quarto metaphysicae, unde idem quarto meteororum in fine capitulo de corporibus mineralibus, dicit sic. Et ideo miscetur argentum uiuum cum istis corporibus quia est de illorum substatia etc. Et reticuit de sulphure, quia non sic uidetur de illorum substantia. Nota totum. Dicamus ergo quod sulphur fixum tardat fusionem & liquefactionem in metallis & ipsam impedit, & propterea ubi eius quantitas multum superat quantitatem. argenti uiut, quia ergo in aere eius quantitas non superat quantitatem argenti uiui sed quasi aequatur, ideo solum tardat fusionem in eo & quia in ferro quantitas eius multum superat quantitatem argenti uiui & ipsum inquinat, impedit fusionem ferri, ideo ferrum non funditur. Experientia autem hoc nobis demonstrat, quia cum uolumus facere sulphur fixum oportet ut ipsum prius calcinamus, calcinatum autem nullam dat fusionem, ergo ubicunque ponatur illam de se impediet. Sulphur autem non fixum accelerat fusiones cuius signum est, quia arsenicum quod est de natura sulphuris ferrum ignitum fundit, quod autem arsenicum sit de natura sulphur dicit Geber & alchimistae omnes. Et experientia etiam hoc demonstrat, quia fossores minerarum examinant argentum & aes ad ignem ut ea purificant ab immunditiis & ascendit tunc fumus sulphureus citrinus in odore sulphuris, quasi si colligatur seorsum & in uasis sublimationis ponatur ascendit & adhaeret spondilibus uasis in substantia realgaris & est omnino idem realgar cum eo, quod fit de auri pigmento de sua minera extracto. hanc experientiam manibus propriis fecimus & oculis nostris uidimus. Quia ergo in iis mineris inuenitur sic substantia auripigmenti mixta, ideo iudicamus ipsum ex hoc et odore & substantia sui habere materiam sulphuris. Et ex praedictis iudicamus in aere esse utrumque sulphur quia funditur sed cum difficultate. Similiter dicimus quod sulphur fixum est causa duriciei metallorum, sicut patet in aere & ferro. Et est etiam causa fixionis metallorum, ut patet in eisdem. Et etiam causa ignitionis ut patet in eis. Sed sulphur non fixum est causa fusionis sine ignitione & causa molliciei & causa uolandi ab igne sicut patet in Saturno & loue, Argentum autem uiuum, siue fixum, siue non fixum est causa metallicae fusionis. Sed fixum est causa duriciei & causa fusionis etc. Et causa ignitionis cum liquefactione, ut patet in aere auro & argento, funderetur etiam ferrum ratione sui argenti uiul fixi quod habet, sed sulphur fixum quod habet, ipsum ualde superat & impedit. Non fixum autem est causa molliciei & uolatilitatis ab igne & fusionis sine ignitione sicut in Saturno et Ioue. Ista enim ambo corpora semidigesta sunt & per coagulationem modicum remota a natura argenti uiui. Ex quibus patet qoud quaecunque corpora, tarde funduntur cito coagulantur & econuerso. De adhaerentia uero ipsorum ad metalla iudicamus et per sensum. Sulphur enim facile adhaeret ferro & aeri comburendo ipsa. Commiscetur autem argento facile, quia habet partes aliquas sulphuris adurentis. id est, non fixi sibi commixtas quae per artificium facile separantur. Plumbo autem commiscetur facile, quia multas habet partes sulphuris non fixi sibi commixtas. Stanno autem non facile propter multitudinem argenti uiui superantem quantitatem sulphuris, & quia suum sulphur est occultum profundum. Sed auro nullo modo adhaeret nec ingreditur ipsum, quia non conueniunt, sed sunt diuersae naturae. Sed argentum uiuum facilime cum auro commiscetur propter similitudinem in substantia, post aurum autem argento, post argentum stagno & plumbo, & hoc propter argentum uiuum indigestum in eis, & ideo tam cito funduntur immo quasi facilius adhaeret eis, propter hoc. Post ipsa autem aes, cum difficultate recipit ipsum propter nimium sulphur eius. Ultimo autem ferrum, immo ferro non nisi per artificium adhaerebit. Et iterum adhaeret plumbo magis propter indigestionem, quam propter quantitatis multitudinem argenti uiui, habet enim plumbum multum de sulphure sicut in sui resolutione per fumum ostenditur, seu perpenditur. Stagno autem propter utrunque adhaeret, scilicet propter indigestionem & propter multitudinem argenti uiui. Sed argento propter multitudinem argenti uiui bene digesti & sui perfectionem. aeri autem difficulter propter multitudinem sui sulphuris sordidi & fixi & non fixi. Ferro autem difficillime, scilicet non nisi per artem propter paucitatem argenti uiui & magnam copiam fixi sulphuris & sordidi & terrei. Ideo ferrum ( dico terra de minera lapidum ) conglutinat duo ferra candentia per malleationem propter similitudinem. Sed auro secundum totum maxime adhaeret, propter maximam copiam argenti uiui, quae est in ipso & sui ultimam perfectionem & complementum intentum a natura. immo ipsum est totum argentum uiuum absque sulphure extrinseco. Ex habitis ergo expresse collige, quod argentum uiuum fixum fusibile est causa totalis perfectionis & ipsum non fixum est diminuens a perfectione & diminutum. Sulphur autem siue fixum, siue uolatile corruptionis est causa & imperfectionis dum remanet in metallo. Ergo hunc uenerabilem lapidem ex solo argento uiuo sine alicuius sulphuris extrinsecicommixtione colligere necesse est. substantia enim auri hoc ad sensum ostendit, quod nihil in mundo inuentum est amicabilius & similius & mixtibilius & unibilius ei quam ipsum, tam absque conflatione quam cum conflatione, propterea dicit Geber capitulo de natura argenti uiui, quod absque ipso nullum metallorum potest deaurari. Sulphur autem in iis omnibus penitus ab auro est dissimile. Ueridice ergo patet quanta conformitas, quanta similitudo, quanta identitas sit argenti uiui ad unumquodque metallorum & econuerso. Et si quis negat hoc indiget sensu uisus, quemadmodum qui negat niuem esse albam. Cum ergo per ingressum & commixtionem huius lapidis cum metallis in conflatione debeant metalla in aurum perfici, expresse patet solum argentum uiuum esse perfectiuum huius operis sine alicuius sulphuris uel alterius rei commixtione. Propter quod dixit Geber capitulo de procreatione auri. Quaecunque igitur alterare uolueris ad exemplum illius altera. Unde Rasis in 70. praeceptis scilicet in libro utilitatis dixit. Mercurius est radix omnis rei & ipsae solus est praeparandus, & erit ex eo tinctura bona & impressio uehemens & fortitudo. Et Alphidius. attende fili mi quod omne sapientum opus & philosophorum in solo consistit argento uiuo. Et Geber in capitulo de procreatione Ueneris. Studeas igitur in omnibus tuis operibus argentum uiuum in commixtione superare & si solum argentum uiuum perficere poteris perfectionis pretiosissimae indagator eris, & eius perfectionis semita, quae supra opus naturae uincit laetaberis. mundare enim poteris intime ad quod natura, non peruenit etc. Ideo capitulo de principiis magisterii dicit. Consideratio autem rei quae ultimo perficit est consideratio electionis purae substantiae argenti uiui, & est medicina quae ex illius materia sumpsit originem & ex illa creata est etc. item capitulo de quinque differentiis perfectionis. Per hoc igitur patet ex quibus medicina elicitur nostra, nam per ea elicitur quae maximae corporibus adiunguntur & amicabiliter eisdem adhaerent alterantia. Ideoque cum in rebus caeteris exquirendis non inuenimus inuentione nostra rem aliam magis quam argentum uiuum naturis corporum amicari in natura sua. Unde eis miscetur, & postea figitur igne lento per hoc opus nostrum in illo impendentes reperimus ipsum alterationum ueram esse medicinam in complemento cum alteratione uera, & peculiosa non modicae etc. Idem sermone uniuersali de medicinis secundi ordinis. Probauimus nam ex nostris sermonibus, sulphur cuiuscunque generis perfectionis esse corruptiuum, argentum quippe uiuum perfectum in operae naturae, completis regiminibus, igitur & naturam imitates in quibus est possibile nos sequi operibus, & argentum similiter in huius magisterio uiuum assumimus in cuius perfectionis medicina lunari scilicet & solari etc. Idem in capitulo de procreatione Mariis dicit. Laudetur igitur benedictus & gloriosus. Deus altissimus qui creauit illud, scilicet argentum uiuum, & dedit ei substantiam, et substantiae proprietates, quas non contingit ullam ex rebus possidere ut in ipsa possit inueniri haec perfectio per magisterium aliquod, quod in illo propinqua potentia inuenimus, ipsum enim est quod ignem superat, & ab eo non superatur sed amicabiliter in ipso quiescit gaudens eo etc. Et idem uoluit capitulo de coagulatione Mercurii per praecipitationem. Et quamuis ibi dicat, quod haec medicina elicitur de corporibus metallicis cum suo sulphure & arsenico praeparatis & ex aliis solis similiter sulphure & arsenico, dicimus quod nullum est, sed ipsius uerba ibi & alibi similia iuxta sonum literae non intelliguntur, quia ibi latet anguis in haerba. Unde dicit ipsae capitulo ultimo ubi concludit. Et eam similiter occultauimus, ubi magis apertae locuti sumus, non tamen sub aenigmatae, sed sub plana sermonis seriae etc. Et dicit Morienus, quod si fumus albus non esset, id est, nisi nullatenus aurum purum alchimiae fieri posset etc. Et ad quid plura de hoc Hermes enim & Senior & Plato & Alexander & quilibet philosophus in hac arte peritus hoc uelle uidetur. Et sensus uisus propter eius ultimam amicitiam in mixtione & inuicem unionem hoc credere nos inducat. Ex quibus noscitur quod hic lapis unus, omnia metalla perficiendo & ad unum medium reducendo potest dura mollificare etc. Instantia. An sulphur sit pars materialis Auri & lapidis philosophorum. Sed dices ex uerbis tuis sequi uidetur quod sulphur possit esse pars materialis auri & lapidis philosophorum cum argento uiuo, quod negasti, nam sulphur mutatur & miscetur facile cum argento uiuo, ergo uidetur habere magnam conuenientiam, conformitatem & similitudinem cum eo, si igitur argentum uiuum probatur esse materia auri & lapidis philosophorum, quia super omnia conformitatem habet cum eo, scilicet auro in mixtione ergo similiter & sulphur, cum habeat magnam conformitatem cum argento uiuo in mixtione, praesertim cum sulthur sit sicut suum coagulum proprium, ut dicit philosophus quarto meteororum. Qui dicit & proprium quidem argenti uiui est quod coaguletur ex uapore sulphuris, & fortassis hoc modo gelatur ut plumbum & c. Si quis ergo uoluerit coagulare argentum uiuum ut faciat aurum aut lapidem, oportet quod hoc faciat cum sulphure, ergo sicut mixtione sulphuris coagulatur argentum uiuum, ita ex eius ablatione reddetur currens & fluxibile ut prius, ergo absque commixtione sulphuris cum argento uiuo & eius permanentia cum eo, non poterit generare aurum nec lapis philosophorum. Item cum aurum omne fit citrinum secundum magis & minus & lapis philosophorum rubicundissimus, & tinctura auri detur a sulphure, ut uult philosophus quarto meteororum & Geber, & Rasis, & omnis alchimista, ergo & sulphur necessario erit pars materialis eius, quoniam sulphur est tinctura & colorat argentum uiuum omni colore, quia argentum uiuum est album & non est uisum alterius coloris, ergo eadem causa erit pars materialis lapidis philosophorum. Et nos respondemus ut prius, scilicet quod solum argentum uiuum est tota causa materialis & tota substantia lapidis philosophorum. Sed est sciendum quod argentum uiuum in sui prima creatione habet multas partes terreae substantiae sulphureae albae in actu subtilissimae quae sunt de substantia materiali ipsius sine quibus substantia argenti uiui constare non potest, quae ipsum naturaliter albo colore colorant, sed in magisterio ipsum albo colore albificant, & rubificant sicut uolumus regendo naturam ipsius. Quod autem argentum uiuum sit compositum patet per philosophum quarto meteororum. estendentem compositionem eius qui dicit. argentum uiuum est, ut aqua quae miscetur cum terra subtili nimium sulphurea mixtione forti donec non quiescat in superficie plana, & hoc est ex siccitate magna terrea quae inest illi, & ideo non adhaeret tangenti, estque albedo eius ex claritate illius aquae & ex albedine illius terrae subtilis etc. Et hoc idem innuit Geber capitulo de natura argenti uiui. Et propter hoc tale sulphur cum conueniat in generatione & communitate quadam cum sulphure extrinseco commiscetur cum argento uiuo & ipsum coagulat, & est utrunque sulphur non fixum, & unumquodque ipsorum coagulat & colorat argentum uiuum. Sed cum argentum uiuum fuerit coagulatum & fixatum cum solo suo sulphure intrinseco et coloratum suo albo colore, uel rubeo in magisterio, tunc sulphur extrinsecum non poterit de caetero in ipsum ingredi & commisceri, quia dissimilia facta sunt. Propterea non ingreditur in aurum, non igitur poterit esse materia uel pars materiae lapidis, nec ipsum tingens, sicut nec in auro minerae. Ex quibus secretum maximum panditur in hac arte, scilicet quod argentum uiuum non coagulatur, coagulatione quae fit per mixtionem, nec coloratur nisi cum sulphure, sed cum solo suo sulphure intrinseco ad perfectionem, cum extrinseco uero coagulatur & coloratur ad corruptionem. Quaecunque igitur coagulant argentum uiuum quocunque modo sit, coagulant per uirtutem sulphuris, ut uapor Saturni, atramentum & quaecunque talia, quia non posset esse, quod duae diuersae res in substantia eundem effectum & eodem modo in aliud faciant, nisi per aliquid unum idem come eis. Dico autem coagulationem quae est per mixtionem cum permanentia metallicae fusionis. Propterea si aliqua alia ipsum coagulant siue mineralia siue uegetabilia siue animalia sunt extranea, & aliter coagulant, et colorant, quia non proprie sed coniter. cum igitur sulphur extrinsecum, quamuis sit sicut generans, non possit esse materia, nec pars materiae auri, neque lapidis philosophorum, concludimus quod nec aliquid aliud de mundo nisi solum argentum uiuum. Propter quod patet solutio ad obiectum. Oportet ergo quod per artificium quoddam occultissimum & diuinum ex solo argento uiuo generemus argentum uerum mediante sulphuris actione extrinseci sibi a natura mixti & absque illo sulphure ipsum coagulemus, quoniam generans non potest esse pars materialis generati. Hoc enim tale erit facilis liquefactionis metallicae & tenuissimae in modum causae & fixae super pugnam & asperitatem. ignis & complebit omne metallum in aurum subito sequendo naturam. Cum enim in se concludat omnes differentias perfectionis absque diminutione & superfluitate, conuertet omnia in unum medium quod est aurum. Capitulum secundum, in quo probat quod sulphur solum sit materia lapidis philosophorum & auri secundum antiquos philosophos, & soluit. Amplius idonee satis haesitabunt aliqui, transcurrentes libros philosophorum in superficie, scilicet, uidetur quod magisterium hoc sit totum in solo sulphure. dicit enim Rosinus ad Euthesiam quod sulphur incombustibile quod aduersus ignem pugnauit est quod quaerunt philosophi & in fine libri eiusdem dicit. Certum igitur habeas, quod nulla tinctura fit unquam nisi per aquam sulphuris mundam. Idem in eodem dicit quod color pretiosus philosophorum exit de sulphure & nunquam potest sulphur quod naturaliter fugit postea fugere. Item Salomon filius Dauid. praetulit enim Deus omnibus lapidibus sulphur, ideo apud nos praetulit ipsum & apud ignaros uile est etc. Item Geber capitulo de natura sulphuris per Deum altissimum illud illuminat, omne corpus quoniam est alumen & tinctura etc. Item Bulus in turba philosophorum, aqua munda ex solo est sulphure non tamen ex solo uno sulphure, uerum ex pluribus rebus quae unum sulphur facta sunt. Item Anaxagoras in eodem. Scitote quod huius operis perfectio est aqua sulphuris. Item Pythagoras in eodem. Scitote quod nostra compositio nil aliud est quam aqua sulphuris, et sulphuris munda aqua ex solo est sulphure. Idem in eodem tota operis perfectio fit cum sulphura sulphuribus continentur. Et breuiter omnes philosophi, hoc idem uelle uidentur. Ad hanc quaestionem ut supra respondemus, scilicet quod in solo argento uiuo est tota perfectio. Et quia ipsum habet in sua compositione partes sulphureas siccas, ipsum tingentes & colorantes albedine actu & rubedine in potentia. Ideo hoc sulphur est ipsum perficiens & informans. Et quia non potest educere seipsum in esse, ideo natura commiscuit ei sulphur extrinsecum in suis mineris, ut ipsum decoquat & extrahat de potentia in actum, Et ars eodem modo ut natura operatur. Et quia humidum aqueum & siccum terreum sulphureum, penitus in ipso facta sunt idem per omnem modum, ideo aut cum tota substantia in igne permanet, aut cum tota substantia recedit, quia pars unius aliam non derelinquet, ut dicit Geber. Unde dicit philosophus 4. meteororum materia ductibilium est substantia aquea mixta, cum substantia terrea mixtione forti. Neque potest unum separari ab alio. Et congelatur substantia aquea illius cum frigore. Post actionem caloris in ipsum quae est optesis etc. Et hoc sulphur occultum fit manifestum in magisterio artis cum maxima sapientia. Sic igitur argentum uiuum, quod secundum se totum ostendebat naturam argenti uiui in manifesto prius, ita quando cum hoc suo sulphure in fine magisterii coagulatum est, cum totum in manifesto ostendat naturam sulphuris, dicetur sulphur. Et hoc est sulphur quod coagulat suum argentum uiuum, quod est ignotum uulgo. De quo dicit Senior. Satis fecerunt sapientes antiqui hominibus quando dixerunt. Sulphur nostrum non est sulphur uulgi, quia sulph. uulgi comburit combustione nigredinis & corruptionis & comburitur. Sed sulphur sapientum comburit, combustione albedinis & meliorationis etc. Et hoc sulphur est quod albificat & rubificat & coagulat & perficit argentum uiuum in substantiam auri secundum naturam, aut lapidem philosophorum & auri secundum artem. Hoc notandum est quod cum omnis res composita sit ex materia & forma & res habeat esse & denominationem & diffinitionem a forma, ergo quanto res magis habet de forma, tanto magis de entitate, ergo etiam magis de uirtute & operatione, cum ipsa consequenter ad formam. Et cum forma sit in genere qualitatis primo & per se, non autem a quantitate nisi per accidens, quoniam quantitas & passio attribuitur materiae. Cum ergo in magno quanto est parum de operatione, ergo parum de uirtute, ergo & parum de entitate, ergo & parum de forma. Et cum in paruo quanto fuerit multum de operatione, ergo plurimum de uirtute, ergo plurimum de entitate, ergo & plurimum de forma. Forma enim recipit extensionem subiecti in quo est & diuisionem. Item dicitur in libro de causis propositione decimaseptima, quod omnis uirtus unita est fortior quam uirtus multiplicata. Si ergo ita est, dicimus quod sulphur rubeum lumi nosum occultum in argento uiuo cum sit forma auri est tingens & transformans omne genus metallorum in aurum. Propter quod talis tinctura potius attribuitur qualitati sulphuris, scilicet formae, quam quantitati. Propterea eius rubedo intensa trahit ad nigredinem, scilicet ad colorem hepatis uel aloes, ut dicitur libro trium uerborum. Ideo quantitas magis sulphuris non est tingens aurum, neque elixir sicut illud modicum, quod est forma. siue qualitas argenti uiui in quo est. Cum ergo una pars ipsius informet & tingat mille partes cuiuslibet metalli in aurum secundum philosophos, ergo oportet quod habeat multum de uirtute, ergo multum de entitate, ergo multum de forma & hoc bene ostendit color eius in sua materia, immo ueraciter loquendo, ipsum est pura forma auri. Ideo potest extendi eius operatio propter rubedinem in magna quantitate cuiuslibet metallorum & tingere eam in citrinitatem auri & perficere. Ratio est quia cum in istis sulphur rubeum sit idem omnino cum suo argento uiuo, & econuerso, quamuis quandoque argentum uiuum dicatur materia & sulphur suum forma. & habet perficere metalla, oportet quod perficiat ea, inquantum habet naturam arg.ui. & calorem, scilicet quod expolientur a sulphure extrinsecus adueniente & corrumpente & remaneant alba albedine argenti uiui cum abstersione sui coloris primi. Ergo oportet quod in eodem momento, quo expoliantur & fiunt alba recipiant ab illo sulphure & rubedinem & citrinitatem auri & formam, nisi enim expoliarentur & dealbarentur non possent tingi & perfici. haec autem tinctura est sulphur sapientum. patet: quia ex Saturno fit albissima caerusa quae sine alicuius adiunctione per solum ignem citrinatur, & in fine rubescit per suum intrinsicum sulphur & dicitur minium. Et ideo Rasis in lumine luminum dicit quod hoc opus operi miniario assimilatur, quia hic lapis cum germinat habet tincturam suam totam in seipso sicut minium. Et hoc proprie est sulphur philosophorum & lapis eorum & sulphur diuinum. Et hoc est sulphur occultum cum quo omnia deaurantur & decorantur. Hoc est umbra solis & coagulum argenti uiui coagulans omne liquidum & in suam naturam conuertens. Hic est qui cum uolantibus uolat, & cum quiescentibus quiescit, & omne quod est, propter suum robur, ad se conuertit & uincit, & est aurum philosophorum, quia omne cui iungitur conuertit in aurum. Hic est quaesitus a multis & iuuentus a paucis. Hic est qui ab antiquis, quinta essentia nuncupatur, & est sal armoniacum & acetum philosophorum, & aes & corpus, & terra quae dicitur mater elementorum, ad quam conuertuntur omnia elementa & haec est arbor aurea de cuius fructu qui comederit non esuriet unquam. Hic est lapis omni pretio carens, qui absque aliquibus sumptibus inuenitur. Hic est in igne nutritus & generatus & in igne gaudet. Hic est qui omni nomine nominatur, in omni rei similatur de mundo, a philosophis minor mundus dicitur, quia sicut homo dicitur minor mundus quia in eo omnium rerum similitudo & participatio reperitur. Ita hoc sulphur dicitur minor mundus. Et hoc est sulphur, quod est perfectio & archanum philosophorum quod non inuenitur nisi ab eo qui ipsum noscit & accipit. Et hoc est sulphur secundum quod coniungitur primo sulphuri, ex quibus fit tertium sulphur de quo dicitur sulphura sulphuribus continentur. Et hoc est sulphur, de quo auctoritates adductae arguunt. Nota de aqua & oleo sulphari. Aqua autem sulphuris uel oleum sulphuris est argentum uiuum, de sulphure composito extractum. Et est aqua uiua. Et hoc est quod proprie dicitur lac uirginis, & aqua sincera coelestis & gloriosa. Et auis uolans, quae substantialiter idem est cum sulphur dicto. Sulphur autem uulgi est diuersum ab iis & sic patet solutio quaestionis & argumen¬ torum. An sulphur solum sit tota materia auri, & nota bene. Amplius aduertendum occurrit plurimum, quod propter dictas auctoritates sulphuris & alias similes, quidam ignorantes metallorum principia & naturas dixerunt, quod aurum est materia iter totum ex sulphure citrino purissimo cum omni aequalitate in uentre terrae digesto & habet ibi modicum de argento uiuo a quo recipit luciditatem & extensionem sub malleo, sed a sulphure recipit substantiam, colorem, fusionem, & reliqua accidentia propria. Item quod argentum uiuum non ingreditur ibi nisi sicut temperans materiam ad extensionem, eo modo scilicet quo frigiditas ingreditur in opus naturae, quia instrumentum proprium naturae est caliditas & non frigiditas. Propterea suas operationes in sulphure uulgi impendentes uacui semper a proposito fuerunt. Declarantes autem hoc dicimus non selum secundum uer tatem huius scientiae, sed astrologiae & aliarum & omnium ueterum philosophantium quod omnes antiqui philosophi posuerunt numerum metallorum. Iuxta numerum astrorum errantium cum metalla habeant etiam motum erraticum, & cum ipsa astra sint septem numero. Ita septem metalla reperierunt quae attribuerunt ipsis, tanquam causis efficientibus & mouentibus ea, conueniunt enim sicut causae superiores cum suis effectibus inferioribus. Unde Saturno attribuitur plumbum. Ioui stannum. Marti ferrum. Soli aurum: Ueneri aes. Lunae argentum. Mercurio autem nullum metallum attribuerunt, cum non reperiantur, nisi dicta sex numero, scilicet quae peruenerunt ad coagulationem, cum liquefactione & extensione. Et ideo philosophi tunc reuersi sunt, ad materiam propriam ex qua metalla originem contraxerunt, cum ipsa materia sit eorum substantia & dixerunt omnes quod erat argentum uiuum, quod attribuerunt Mercurio. Ita quod coacti ab ipsa ueritate posuerunt materiam metallorum de numero metalloruut complerent eorum numerum iuxta numerum planetarum. Si igitur sulphur esset materia & substantia rmetallorum ex qua fiunt, tunc omnes antiqui posuissent sulphur & non argentum uiuum. Nullus autem eorum hoc unquam posuit. Ex quo patet etiam argentum uiuum esse originem, materiam & substantiam metallorum. Non autem sulphur. Nota circa istam literam praecedentem. Et ideo philosophi quod Aristoteles secundo physicorum & septimo metaphysicae improbat Platonicos & Pythagoricos & eorum sequaces antiquos, quia non cognouerunt de causis nisi materiam & omne aliud a materia erat accidens in materia, cum sola materia esset substantia omnium rerum. Sed tamen est notandum quod Aristoteles & alii sic improbantes non habuerunt antiquorum intentionem. Cognouerunt enim omnes causas alias a materia sicut & ipsi. Sed aliter tradiderunt de cognitione earum & ad aliud suam referentes intentionem, quia in hac arte fere omnia locuti sunt mystice & in naturalibus & in aliis scientiis. Materia enim alchimiae quae dicitur prima materia & Chaos secundum antiquos in qua sunt omnia in confusione, figuratiue est argentum uiuum philosophorum per digestionem quandam propriam generatum, quae est lapis eorum quaesitus, occultus sensui & manifestus intellectui quae est forma & flos auri. Et quia ista materia est omnino necessaria, & debet esse necessario maxime cognoscibilis si materia formam auri debeat adipisci. Ideo oportuit eos maxime supra omnia tractare de materia, qua fere & uere & infallibiliter cognita & forma auri immediate cognoscitur, similiter & finis immediate cognoscitur, cum forma sit idem quod finis. Similiter & agens, cum natura sit agens cum calore sulphuris in ipso argento uiuo, prout ab arte regitur. Ita quod cognita materia uere & absque defectu aliquo statim disponitur homo in ueram cognitionem aliarum causarum omnium & ipsa ignorata ignorantur aliae causae omnes necessario, non autem econuerso, propter quod oportuit eos maxime tractare de cognitione materiae, non autem sic de aliis. Dixerunt etiam omnia alia a materia esse accidentia hoc, quamuis improprie ad rei ueritatem, quia cum materia fuerit orta ipsa de se est disposita ad receptionem formae & inclinatur ad receptionem ipsius sicut imperfectum ad id quo debet perfici, & per artificis scientiam fit ipsius in formatio & per ignorantiam eius fit totius destructio. Et per hunc modum dixerunt formam esse accidens cum ipsa possit inhaerere materiae & non inhaerere. Sed postquam adhaesit ipsa inseparabiliter adhaeret, & dicitur forma substantialis apud eos cum ipsa det esse materiae & substantiam proprie. Unde si ipsorum uerba secundum eorum intentionem intelligantur unusquisque uidebit quod ponunt formam esse substantiam rerum sicut & materiam & similiter accidens diuersis respectibus, forma enim substantialis est principium essendi magis quam materia cum ipsa sit actus, materia uero potentia. Et quia secundum ueritatem formarum nomi nantur substantiae rerum. Materia tamen alio modo potest dici magis substantia, scilicet inquantum principium inest unicuique rerum, & ex ea extrahuntur omnes formae, & quia ipsa est quae perpetuari habet in rebus, ut declarari ha bet secundo physicorum. Unde dicit philosophus undecimo de animalibus quod materia est prior generatione & tempore forma autem ratione. Cum igitur forma quaelibet existens in materia extrahatur de potentia suae materiae & non econuer so. Ideo ignorantes & praeter rationem laborant illi qui uo lunt extrahere formas de materia absque cognitione materiae, quia ex materia extranea non extrahitur forma propria quam desiderant. Si quis ergo uelit cognoscere formam auri opor tet necessario ut prius cognoscat materiam lapidis philosopho rum & per consequens disponitur in cognitionem formae eius. Per quod patet quod prima & principalis cognitio rerum incipit a materia, haec enim primo subiacet sensui, cum suis accidentibus. Bene ergo dixerunt antiqui incipiendo a ma teria, tamen quia cognitio ex parte materiae & si sit prior, tamen est imperfecta & incertae, cognitio autem formae in sua materia cum sit ultima est perfecta & certa & in eastatus. Et haec sufficiat de materia lapidis philosophorum. Capitulum tertium, In quo uidendum quae sint elementa lapidis philosophorum & quomodo conueniant in auro & omnibus mixtis, & etiam in coelestibus secundum antiquos philosophos huius artis. Et quia diximus, quod omnia elementa in lapide philosophorum sunt depuranda primo & post aequaliter miscenda & ponderanda & commiscendo ut compositum perpetuetur, ideo de ipsis narremus. Sunt quamplurimi hanc artem moderno tempore inquirentes & fuerunt antiquitus & semper erunt, & operantes in superficie luxta sonum primum uerborum, quidam, ponunt ex partibus animalium, sicut sanguine, ouo, cerebro & spermate, aut superfluitatibus, ut capillis, stercore, urina, & sibi similibus, aut etiam ex uegetabilibus, sicut frumento & similibus aliis, praemissis putrefactionibus infimo, per distillationes, distillant aquam limpidam per se, secundo oleum album per se, quod est aer, & fex, quae est remanens in fundo est terra in qua est ignis, id est, tinctura uel post oleum album sequitur oleum citrinum uel rubeum, quod est ignis. Post calcinant terram totiens quousque figatur, & imbibunt, eam cum aquis & oleis albis pluries distillatis ad album, & cum oleo rubeo in fine ad rubeum diuidendo pondera eorum & coniungendo sicut litera sonat, & dicunt, qud per talem diuisionem talium elementorum & depurationem & coniunctionem fit fermentum uerum & elixir magnum et lapis philosophorum. Sed isti ab elementorum & ipsorum materia prima secundum alchimistas & operatione ipsorum sunt ualde remoti. Quia oportet quod omnis forma extrahatur de potentia suae materiae propinqua, cum igitur nullum illorum sit nec esse possit materia auri nec ex eis generabitur forma auri, ergo nec lapis philosophorum, ergo neque elementa lapidis generabuntur ex eis. Omnis enim forma debet esse uniuoca & eiusdem generis cum sua materia ex qua fit & potentialiter in materia sua. Sed isti ab elementorum etc. Notandum est quod inuestigatio per quam deuenire possumus in cognitionem ueritatis cuiuslibet rei, sumitur necessario ab essentia, & natura rei, & ab accidentibus propriis ipsius, & non ab extraneis, & per consequens operatio in generatione ipsius si subiacere possit actibus nostris, ut inuestigatio in cognitione hominis sumitur ab essentia & natura hominis, non autem a natura ligni, & neque ab essentia lapidis etc. Si ergo ab extraneis quis uoluerit inuestigare ut cognoscat naturam rei et essentiam stabit in extraneis, ergo si operabitur in generatione illius rei extranea generabuntur. Quia qualis fuerit inuestigatio talis & cognitio, ergo & per consequens talis operatio & generatio. Cum ergo alchimia inuestigando inquirat transmutare omnia metalla in aurum, ergo prius inuestigando habere oporiet cognitionem auri et aliorum metallorum. Et haec cognitio necessario erit a natura & essentia ipsorum & accidentibus propriis, ergo & operatio & transmutatio sumetur similiter ex eisdem. Non ergo inuestigatio sumpta ab extraneis est necessaria nec utilis, cum non ducat nos in cognitionem rei per accidentia, sed potius in maiorem ignorantiam, ergo nec operatio sumetur ab ipsis cum non possit fieri recta operatio absque recta cognitione & inuestigatione praecedente, Tales enim sic operantes absque inuestigatione et cognitione fortuitu laborant sicut uident et audiunt alios operari sed non sperent aliquo modo a fortuna inuari in operibus suis. Et sciatis quod cognitio essentiae & naturae rei sumitur a cegnitione principiorum suorum, principia autem sumuntur, aut a per se notis, aut a superioribus scientiis: principia autem rei sunt causae suae propinquae. Mirabile ergo uidetur & fatuum cum instantia, quomodo & quare conantur operari cum praedictis extraneis, cum per illa non sit cognitio neque inuestigatio aliqua causarum & principiorum auri, scilicet uel argenti hanc eandem sententiam inuestigandi in habenda cognitione ueritatis cuius ibet rei, ostendit & affirmat philosophus in primo de anima, qui dicit, quaelibet res debet inuestigari per sua principia, hanc etiam sententiam principiorum & elementorum cognoscendam ostendens Geber dicit de princ piis etc. Cognoscere uero non est possibilem transmutationes corporum uel ipsius argenti uiui. Nisi super mentem artificis primo ueniat uera cognitio eorum naturae secundum suas radices prius, ergo corporum principia notificabimus etc. Hoc autem totum recipit ingenium & similitudinem per philosophum tertio metaphysicae dicentem. Quod eadem sunt principia essendi & cognoscendi. Et in secundo eiusdem dicit. Quod sicut res se habent ad esse, sic ad intelligi & cognosci. Quapropter bene uidimus quod in omnibus rebus reperiuntur tres modi, scilicet modi essendi, modi cognoscendi, seu intelligendi & modi significandi: qui tamen tres modi sunt unum & idem essentialiter: Sic quidem modus inuestigandi & cognoscendi elementa in auro & lapide philosophorum, patet uere. Nec de caetero egemus nisi inuestigatione modi operandi in eis, quae inuestigatio fit respiciendo ad modum operationis naturae et non aliter. Oportet ergo sequi naturam in materia & principiis & elementis similibus, in modo autem operandi quantumcunque possumus. Nos ergo antiquorum sententias occultas ex uerbis barbaris elicere uolentes de elementis dicimus quod in omni mixto quatuor ad mixtionem conueniunt elementa, quorum duo sunt inclusa ut ignis & aer, & duo includentia ut terra & aqua & ideo in omni mixto uidetur superabundans terra & aqua ignis autem & aer sunt principia magis formalia & mouentia, alia uero magis materialia & quietem facientia & uirtus ignis & aeris proprie apparere non possune, nisi in terra & aqua, sicut nec uirtus formae nisi in materia, quia sicut forma est inclusa in materia sic ignis et aer in terra & aqua. Unde philosophus decimoseptimo de animalibus dicit & forma ignis non apparet per se omnino, quoniam ignis habet formam propriam & forma eius non apparet nisi in alio corpore etc. Item Rasis in 70. libro reprehensionis, omne compositum componitur ex quatuor naturis duabus manifestis & duabus occultis. Cum igitur inclusa fiunt fortia, includentia uero debilia, tunc mixtum facile corrumpitur, quia principia formalia exhalant per quae datur forma, color, sapor, odor & similia & materalia remanent, non tamen ex toto deserunt illa haec. Si autem econuerso non faeile corrumpitur mixtum, quia propter fortitudinem includentium inclusa non facile resoluuntur. Si autem ambo debilia tunc totum mixtum facile corrumpitur, quia una pars elementi non potet aliam retinere ut patet in camphora. Cumque in fortitudine elementa aequantur secundum omnem modum possibilem natura tunc inuicem pariter continentur, & pars minima cuiusque temperatur, ligatur & retinetur a sua compare & contraria aequaliter. Ita ut humidum & siccum sint aequalia in uirtutibus & calidum & frigidum, & fiunt omnino unum absque diuersitate & tunc perpetuatur mixtum, cum ibi non sit repugnantia elementorum componentium, nec contrarietas sed identitas & similitudo totalis. De elementis igitur secundum alchimistas dicimus, quod elementa in hac arte sunt humidum & siccum, id est, aqua & terra & in aqua est aer & in terra ignis, ueruntamen primum elementum & radicale de quo elementa omnia alia originem contraxerunt, est humiditas siue aqua, id est, liquefactio, aut secundum alios est terra, sed quicquid sit ad idem uertitur. Et de hoc Empedodes & quidam antiqui dixerunt quod solum unum elementum est genere alterationi & permutationi & quod omnia generata sunt ex spissitudine unius elementi, quia quando inspissatur aqua tunc cum qualitates terrae uincant qualitates aquae ex uqua fit terra, ergo tunc quatuor elementa conueniunt, & faciunt mixtum secundum eos: quos philosophus redarguit in libro de sensu & sensato, dicentes quod omnia facta sunt ex aqua. unde dixit Morienus & Hermes quod ex grossitie aquae terra concreatur & alii antiqui quod terra natat super aquas & est super aquas fundata. Et quia aqua & terra adaequantur inpondere & uirtutibus & aer adaequatur aquae & ignis terrae, et sic mixtum fit perpetuans, ergo necessario quatuor elementa conueniunt aequaliter in compositione lapidis philosophorum & auri. Signum huius est quia cera dum liquefacta est ipsa tota dicitur aqua secundum eos ratione humiditatis fluxibilis, dum autem coagulata est ipsa tota dicitur terra ratione siccitatis quia quolibet aequaliter ponderat. Unde Alexander in fine suae epistolae dixit. Scias quod philosophi omne calidum ignem uocauerunt, & omne fluxibile aquam, & omne coagulatum terram uel lapidem etc. Et neque aqua nec aliquod elementum simplex confert nobis aliquid utile in arte nisi omnia diuisa & depurata inuicem coniungantur & aequentur perpetue: ergo necessario cum generata erit aqua munda & candida oportet quod ei terram coniungamus, eadem hora & coniunctis illis duobus omnia quatuor coniuncta erunt, & tunc perfectum est opus. Et si non coniungantur tunc aqua resoluitur in fumum cum terra & per consequens alia elementa propter uim et perseuerantiam ignis. Et opus annihilatur, propter quod oportet artificem cognoscere elementa simplicia penitus, antequam ipsorum compositionem incipiat ut sciat ea recte componere ad constitutionem compositi. Unde dicitur in lumine luminum. Oportet antequam inhumentur elementa ut simul cognoscatur pondus cuiuslibet & eius similitudo & de coniunctione non est sperandum aliter. Item ibidem. Si uis elementas miscere necesse est, ut elementorum cognoscat naturas & componas contrarium cum contrario etc. Similiter in caeteris artibus & scientiis oportet primo habere ueram cognitionem simplicium quae dicuntur elementa antequam deueniatur in certam et determinatam compositionem ipsorum, quia simplicia non considerantur per se sed inquantum ex eis fit suum compositum. Unde Alexander in suis secretis dicit. elementa simplicia nihil prosunt, cum autem complexa sunt mirabilium & altissimarum operationum, sic de aliis philosophis. Unde conuerte elementa & quod quaeris inuenies: conuertere autem elementa est facere humidum siccum & fugiens fixum. Item Aristoteles in secretis secretorum id idem loquilur de conuersione elementorum. Sciatis quod omnia elementa tunc conuertuntur in terram actualiter & elementa alia sunt & remanent cum ea in potentia & uirtute. Propter quod dixit Hermes terra est elementum & de terra omnia facta sunt & ad terram conuertuntur. Moyses. terra est mater elementorum, omnia de terra procedunt & ad terram conuertuntur. Sic recitat Morienus. Haec autem terra est, corpus & fermentum, per quam omnia alia elementa perpetuantur cum ea. Secundum hunc ergo modum in compositione lapidis philosophorum & in auro conueniunt quatuor elementa. aequantur enim ibi omnia elementa aequatione uera, secundum omnem modum possibilitatis naturae. Unde Rasis in libro perfecti magisterii loquens de corpore & spiritu, prout sunt principia & elementa lapidis philosophorum ratione qualitatum contrariarum temperatarum in eis dicit sic. Cum uero alternatim modo congruo desponsantur, generatur ab eis substantia temperatae, quam non potest ignis uiolentia superare, nec terrae feculentia uitiare, nec aquae limositas condemnare nec contactus aeris obumbrare & c. Et ideo aurum & lapis philosophorum non corrumpuntur, in igne quantumcunque stent in igne, ipsa enim generata sunt in igne; & sicut locus ad generationem rei sic & ad conseruationem eius, quia omnis res fere tam uegetabilis quam mineralis et similiter animalis in loco proprio generationis melius quam alibi conseruatur: quia igitur lapis philosophorum & similiter aurum praesertim alchimicum sunt generata in igne, ergo proprius locus conseruationis & melior erit ignis, quia inter ea actio non fit nec passio corruptiua, quia quandocunque agens tantum potest in agendo, quantum patiens in patiendo, & econuerso tunc perpetuatur patiens per actionem agentis, quia ergo lapis philosophorum tantum potest contra ignem in patiendo quantum ignis in agendo, ergo est perpetuus in igne, patitur enim passione quae est salus & perfectio, non autem passione quae abiicit a substantia. Ex quibus directe patet ueritas & intellectus antiquorum philosophorum de generatione corporum coelestium quam posuerunt ex elementis & ipsa esse incorruptibilia. Posuerunt enim coelum & coelestia sic mixta & ideo incorruptibilia facta, quoniam principia materialia non possunt a formalibus separari, nec econuerso cum in eis non fiat actio & passio propter aequalitatem in uirtutibus actiuis & passiuis: & ideo natura sagax secundum eos posuit ignem, seu sphaeram ignis iuxta coelestia ad conseruationem ipsorum cum sit maxime actiuus. Qualiter ergo est proportio illius ignis materialis ad lapidem philosophorum & aurum, talis est proportio ignis elementi in sphaera sua ad coelestia corpora. Sicut igitur haec in hoc igne conseruantur in esse suo absque corruptione aliqua, sic & illa, scilicet coelestia in illo igne, & tales res gaudent igne, ut dixit Alexander: Ueruntamen coelestia sic a solo Deo processerunt iussu Dei: Lapis autem philosophorum & ipsorum aurum, a Deo non solo sed a natura etiam, non tamen a natura sola, sed up est ab artificis uoluntate directa iussu Dei quoniam natura sola non potest nec scit, in iis aequare elementa in uirtutibus, ut perpetuentur in mixto, nisi prout est ab artificis uoluntate directa. Et per hunc modum etiam, scilicet uoluntatis diuinae, coelestia corpora incorruptibilia sunt, ut dicit Plato. Et sic patet quomodo ars iuuat naturam, ideo non possumus sequi naturam in modo sui operis, sed sic in opere. Ex quo patet quod nostra uoluntas cum sapientia ingreditur opus hoc, sicut complens & perficiens, & praeparans, quia uoluntas cum sapientia cognoscit naturam & opera eius & ipsam sequitur & gubernat propter eundem finem, ut superius dictum est. Iuxta dicta. Sunt ergo omnia elementa numero quatuor, ratione quatuor qualitatum primarum: & sunt conuertibilia ad inuicem quia quodlibet est in quolibet, potentia & uirtute, propter quod reciproce continuo generantur & corrumpuntur. in substantia autem ab exordio mundi unum solum est elementum quod est materia prima, ex cuius diuisione propter repugnantiam quatuor qualitatum generata sunt quatuor elementa quae erant ibi in potentia. Similiter in huius lapidis ortu sunt quatuor elementa in potentia in uno quod est materia prima quae inenarrabili artificio diuiduntur & complectuntur. Censemus porro hunc lapidem esse perpetuum & incorruptibilem super ignem, non solum propter adaequationem quatuor elementorum in uiribus suis, sed & propter coniunctionem quinti elementi cum illis, quia sicut maior mundus ex quatuor elementis corruptilibus est compositus & uno incorruptibili quod dicitur quinta essentia. Sic & ars, diuina uirtute quatuor elementa lapidis corruptibilia nexu & nodo unius incorruptibilis, quod quinta essentia dicitur in hoc minori mundo indissolubiliter copulauit, quod etiam quintum dicitur elementum. ideo dixit Auicenna, hoc esse unum quinque elementorum: unde Alexander dicit. Initium huius artis ex quatuor est uiribus peragentibus, scilicet appetitiua, retentiua, digestiua & expulsiua siue mundificatiua & quinta, scilict anima, sed uita stans, ortus & lumen clarissimum propter quod dicit eam non esse calidam, nec frigidam, nec humidam, nec siccam. Est autem haec quinta essentia sulphur diuinum incorruptibile, quo compositum incorruptibile perpetuo perseuerat. Et sicut humidum & siccum sunt elementa huius artis secundum modum quem diximus, sic etiam anima spiritus & corpus, cum sint unum & idem tum humido & sicco & econuerso. Eodem fixum & uolatile sunt elementa. Similiter etiam candidum & rubicundum. Ad hoc etiam sulphur & argentum uiuum, similiter aurum & argentum uiuum: quoniam eadem est sententia omnium & quia inter omnia elementa quatuor sola terra est fixa & ars alchimiae uult suum lapidem esse fixum, ideo oportet necessario quod in fine operis conuertantur omnia elementa in terram, id est, fixionem secundum philosophos. Quae igitur dixerunt antiqui philosophi ante Aristotele de elementis & post ipsum in hac arte & de elementatis & ipsorum generatione ex uno solo elemento, aut duobus, aut tribus, aut quatuor, & ipsorum corruptibilitate, & perpetuitate secundum allegoriam dixerunt. De fermento, & modis, & conditionibus, & proprietatibus & conuersione quam facit, secundum philosophos huius artis dicemus. Cap. Iiii. De fermento ergo sine quo ars alchimiae perfici & compleri non potest, philosophi occultissime & uelatis sermonibus certauerunt, quoniam ipsum est de secretissimis terminis huius artis. sicut ergo intelligimus disseramus nunc. Apud phiosophos fermentum dupliciter uidetur dici uno modo ipse lapis ex suis elementis compositus & completur in comparatione ad metalla. Alio modo illud quod est perficiens lapidem & ipsum complens. De primo modo dicimus, quod sicut fermentum pastae uincit pastam & ad se conuertit semper, sic & hic lapis, conuertit ad se metalla reliqua. Et sicut una pars fermenti pastae habet conuertere in finitas partes pastae uicissim & non conuerti, sic & hic lapis habet conuertere plurimas partes metallorum ad se & non conuerti. Et sicut pasta alteratur & conuertitur ab eo quod suae naturae est & quod sumpsit originem ex ea, nec conuertitur a re extranea. Simili modo metalla alterantur & conuertuntur ab eo quod suae naturae est & quod sumpsit originem ex eis & non ab alia re extranea. Et sicut pasta non alterat nec conuertit aliam pastam ad se, nisi prius alteretur & recipiat uirtutem quandam additam per quam reclpit potentiam alterandi & conuertendi aliam pastam ad se, simili modo hic lapis non alterat, nec conuertit metalla ad se, nise prius alteretur & conuertatur & recipiat uirtutem quandam additam per quam habeat potentiam alterandi & conuertendi metalla ad se, unde dicitur in turba philosophorum, quod non alterat nisi prius alteretur, nec colorat nisi prius coloretur, nec mutat nisi prius mutetur. Et sicut fermentum recipit illam uirtutem alterandi, conuertendi & transmutandi aliam pastam a calore quodam occulto ibi decoquente per caliditatem aeris continentis & digerente & extrahente in actu de potentia materiae quod erat ibi in potentia, per quam uirtutem conuertit aliam pastam in potentia existentem omnino ad se, simili modo hic lapis recipit uirtutem alterandi, conuertendi & transmutandi omnia metalla a calore quodam, scilicet artis decoquente digerente & extrahente in actu de potentia materiae, uirtutem illam per quam metalla omnia ad se conuertit, quoniam sine calore non est digestio nec ope ratio nec motus, ut dicit Theophilus. Ueruntamen est sciendum quod est diuersitas magna in hoc fermento & illo. Nam pastae per talem decoctionem nihil aufertur, quando fermentatur cum in ea nihil sit superfluum, sed in hoc oportet, ut per decoctionem demantur partes superfluae corrumpentes sicut facit natura in decoctione auri, quibus demptis dirigitur lapis & recipit tunc uirtutem alterandi, conuertendi & transmutandi ex se solo non ex alio sicut patet in pasta per ingenium ualde extraneum & profundum artis ministrantis. Unde Rasis libro perfecti magisterii dicit quod omnia sunt in idipsum, scilicet calidum, frigidum, durum, molle, humidum, siccum, graue, leue, asperum & lene etc. Et Auicenna in fine sui tractatus, hoc elixir tingitur tinctura sua & submergitur oleo suo et figitur calce sua etc. Sicut igitur fermentum massae fit ex massa & omniam aliam massam ad se conuertit sic & fermentum metallorum fit ex eadim substantia metallorum & omnia metalla ad se conuertit, & cum metalla sint generata exi sulphure & argento uiuo, ergo & hoc fermentum generabitur ex eisdem & cum hoc fermentum conuertere debeat omnia metalla in aurum, & aurum sit ex solo argento uiuo purissimo absque permanentia fulphuris generatum, ut infra probabitur, ergo ex solo argento uiuo, hoc fermentum siue lapis fieri debet per alchimiam. Ex. quibus liquide patet, quid hoc fermentum siue lapis duplici de causa potest dici fermentum. Prima quia sicut fermentum massae non fit nisi ex simili substantia non extranea per quam omnem massam ad se conuertit, simili modo & hic fit ex substantia metallorum & non ex re extranea. Secunda causa quia sicue fermentum massae remanet idem quod prius scilicet cum uirtute conuertendi addita omnem massam conuertit ad se, sic & hoc Ex quo patet quod argentum uiuum fermentatum & ad materiam fermenti conuersum, conuertet ad se omne liquabile sui generis, scilicet omne metallum cum sint similis liquefactionis. sicut ipsum argentum uiuum. Et cum ipsius generatio proprie secundum materiam sit ex argento uiuo solo sicut est aurum, ergo omnia conuertet in aurum. Sed aduertendum occurrit, quod conuersio metallorum per ipsum ad substantiam auri, est non conuertere omnino ad se sicue fermentum pastam conuertit. Et ratio est, quia tunc sequeretur quod per ipsius conuersionem nunquam haberemus aurum, nec aliud metallum ) quia sicut tota pasta conuertitur ad naturam fermenit & fit fermentum, & sic metalla omnia fierent, lapi ille siuo fermentum: de hac autem conuersione non curat alchimia. Sed ego imaginor quod conuersio metallorum, per ipsum sit reductio ipsorum ad quoddam medium, scilicet in substantia, in colore, in digestione & in fusione & in sonoritato, & per hanc talem conuersionem fient aurum. In substantia quidem quia cum aurum habeat substantiam mediam in duritie & mollitie inter omnia metalla propter eius summam perfectionem: Ita hic lapis conuertit & reducit, omnia metalla ad substantiam mediam sicut est illa substantia auro. in colore uero quia quaedam sunt nigra, ut Saturnus & Mars, quaedam rubea ut Uenus, quaedam liuida alba ut nupiter, quaedam alba albedine uera ut Luna, quaedam crocea ut Sol & hic color est medius omnium, ad quem hoc fermentum conuertit. In digestione uero, non omnis digestio fit per calidum, calidum autem comburens generat Uenerem & Martem, diminutum autem Saturnum & Iouem Temperatum autem generauit Lunam & Solem, sed magis proprie Solem. unde Rasis libro septuaginta praeceptorum libro primo. Melius quod est in lapide est digestio & digestio quidem est aequalitas & applicatio ad complementum. In fusione uero, quia uenus funditur cum difficultate, Mars autem non nisi cum difficultate, & ingenio, Iupiter autem & Saturnus facile, Sol autem, & Luna medio modo. Ad hoc autem medium conuertuntur per dictum fermentum. In sonoritate uero, quia quaedam sunt muta in sono ut lupiter & Saturnus, quaedam in sono acuta, ut Mars & uenus, & Lunae, Sol autem tenet medium. Ad quod per hunc lapidem reducuntur. Sed in pondere & extensione sub malleo omnia praecellit propter suam ultimam perfectionem? Quia ultima subtiliatio partium metallorum & suorum principiorum & uniformitas in substantia est causa magni ponderis & aliarum conditionum, contrarium autem contrarii. Reductio autem talis fit per ipsorum commixtionem secundum determinata pondera. Et quamuis lapis hic conuertat, quodammodo tamen etiam conuertitur & patitur. in omni enim mixtione fit actio & passio mixtorum adinuicem & mutatio in quoddam tertium, quamuis aliquod eorum praedominetur, secundum diuersam ipsorum proportionem, ut patet primo perigeneseos. Fermentum autem secundo modo dictum est illud quod est lapidem perficiens, & ipsum complens sine quo lapis philosophorum constare non potest & hoc proprie est fermentum. In quo tota artis est difficultas. Fermentum autem etc. Nota quod fermentum dicitur quasi a feruore, quia feruere, ebullire. & crescere facit pastam & habet substantiam unam per totum similem & habet uirtutem uictricem & dominantem occultam & conuersiuam pastae in sui similitudinem, rectificando enim reducit eam ad statum digniorem & meliorem: Unde Hermes. Scias quod fermentum pastae non fit nisi ex sua natura, ita similiter & fermentum auri etc. Relinquitur quod fermentum compositum est ex diuersis uirtutibus occultis in una substantia. Ad propositum. Cum ergo corpus quod est occultum in argento uiuo philosophorum per alchimiam generato habeat substantiam unam per totum similem & conuertet in sui similitudinem totum illud argentum uiuum dictum cum ei miscetur per uoluntatem artificis & faciat ipsum feruere, ebullire & excrescere secundum similitudinem quandam per uirtutem suam occultam uictricem dominantem & conuertentem ipsum corrumpendo, id est, mortificando rectificando & reducendo ad statum digniorem & meliorem, ideo digne nominatum est illud corpus fermentum. Argentum enim uiuum de se nihil ualet, cum autem cum illo suo corpore occulto mortificatur, retinetur cum eo semper & uita uiuit incorruptibili in aeternum & cum suum corpus sit de natura solis, oportet quod totum illud conuertat in naturam Solis & totum fiat fermentum conuertens omnia in Solem. Hoc autem fermentum est occultum sensui, sed intel lectu & rationi manifestum, & est corpus retinens animam, & tunc animas suas uires demonstrat cum suo corpori est unita, quas sine unione monstrare non potest. Cum ergo animam candidam ortam artifex uisu perpenderit, suo corpori eodem momento coniungat: non enim potest anima sine suo corpore detineri, talis autem unio fit mediante spirits, quia anima non potest uitam habere in corpore suo nec perseuerantiam nisi per spiritum & talis unio & coniunctio est finis operis. Neque est intelligendum quod hoe scilicet corpus cui coniungitur, sit aliquid nouum & extraneum quod addatur, nisi quod erat occultum fit manifestum & econuerso sicut patet in cera liquefacta quando coagulatur: ita quid uirtus corporis tam fortis est quod anima de caetero in aeternum separari non potest. Unde dicitur in turba philosophorum quod corpus habet maiorem uim fratribus suis, id est, anima & spiritu: & dicit Plato in stollicis. Non retinetur res nisi a fortiori illa. Unde sicut pasta absque suo fermento intrinseco fermentum non potest. Ita sine hoc corpore spirituali occulto lapis non potest fermentari, nec perfici nec compleri. Quamuis in rei ueritate ipse lapis secundum se totum, secundum corpus, secundum animam & secundum spiritum semper sit idem secundum rem. Sid secundum diuersas relationes & intentiones philosophorum dicunt ipsum esse nunc hoc, nunc illud. Et hoc uoluit Plato quando dixit quod materia fluit in infinitum nisi forma sistat fluxum, oportet enim quod corpus retineat animam ne ipsa fluat. Et sic intellexit Rosinus, & antiqui primi quando dixerunt, omne corpus quod animam inuenit, facile ipsam occupat. Et de hoc prophetauit Plato quasi diem iudicii qui dixit in quarto stollicarum & Hamec in commento scilicet. Oportet quod coniungatur anima cum suo primo corpore de quo fuit & non cum alio, quod nisi feceris deficies a proposito sicut plures ignorantium eo quod ignorant hoc secretum. Et ideo Rasis in lumine luminum appellat hoc corpus spirituale occultum, quod est fermentum formam. Cum dicit, non ingrediendi uero causa est, quia ipsum corpus est forma, spiritus uero materia etc. Et uere & subtiliter loquitur, quia sicut materia non habet esse sine forma sed totum esse suum & dependentia est a forma. Ita anima mediante spiritu, non potest esse in ipso lapide, nisi per corpus, quia eorum esse, & perfectio dependet a corpore. Ideo corpus est uinculum et forma eorum quamuis sint idem. Similiter igitur patet quid corpus sit forma quia illud quod disponit rem ultima dispositione & ipsum complet est forma specifica eius, sed corpus est huiusmodi ut diximus ergo etc. Similiter cum omne compositum sit ex materia & forma, & ipse spiritus met sit materia, ergo corpus erit forma. Similiter cum fixum sit informans tam lapidem quam aurum, & sit de natura corporis. Mercurius autem sit qui figitur & informatur, & sic de natura spiritus, ergo corpus est forma. Et iterum, quia quod est principium totalis cognitionis alicuius rei, est forma specifica eius sed ipsum corpus sic est ut diximus ergo etc. Ideo notanter dixit Plato in primo stollicarum. Cognitio corporum ad qualitatum, principium eorum est, ex eo quod facit opus facile etc. Hoc ergo corpus est, quod est forma & fermentum & perfectio & tinctura quam philosophi quaesierunt, & est sol & aurum philosophorum: quod est album in actu et rubeum in potentia & album est imperfectum & perficitur rubedine & non alio ut dicitur in turba philosophorum. Et hoc est quod dixit Rosinus scilicet sol albus est apparitione, rubens uero experimento. Et Anaxagoras dixit. Solem esse lapidem rubeum ardentem, anima autem cui iungitur sol spiritu mediante, est alba & est de natura lunae & dicitur argentum uiuum philosophorum. Et ideo nunc patet ueritas eius quod dixit Hermes scilicet quod sine rubeo lapide nulla fit uerax tinctura. Et patet ueritas eius quod dixit Morienus, scilicet quad ad effectum non perueniunt, donec sol & luna in unum corpus redigantur, quod ante Dei praeceptum euenire non potest. Et patet etiam quomodo sine sole ars alchimiae non perficitur nec completur, quoniam ipse est uerum fermentum tam solis quam lunae. Et patet etiam ueritas eius quod dicit Rasis in lumine luminum, scilicet rubicundus seruus candidam ducit uxorem. Et similiter ueritas eius quod dicit alibi. Nisi quis ruborem cum candore adiiciat etiam ad ruboris fulgorem accedere non potest. Et patet similiter quomodo duplex est aurum, unum album aliud rubeum. De quibus dicit Rosinus. Tu uero nisi aurum in aurum ponas uel habes. Et de hoc auro albo dicit Rasis libro perfecti magisterii quod ipsum est corpus neutrum quia nec aegrum nec sanum & hoc aurum album est argentum uiuum. De quo dicit. Geber capitulo de argento uiuo, quod nullum metallorum submergitur in ipso nisi sol & quod est medium coniungendi tincturas. Et iterum de hoc sole & argento uiuo dicit capitulo de natura solis. Cum ipso similiter commiscentur spiritus & figuntur per ipsum maximo ingenio, quod non peruenit ad artificem durae ceruicis etc. quae uerba uidentur plana, sed sunt ualde deceptoria. Et quod hoc sit uere fermentum uidetur uelle Hermes in 7. qui dicit. Et notandum quod fermentum confectionem dealbat, combustionem inhibet, tincturam continet, ne fugiant corpora lenificat, & se inuicem ingredi facit & coniungi, quod finis est operum etc. Et Morienus fermentum auri aurum est sicut fermentum pastae pasta est. Ex quibus omnibus liquide patet quomodo sol & luna sunt eiusdem naturae, & quod luna praecedit solem, & ordinatur ad ipsum, & quomodo sol est occulius in luna & quomodo de uentre lunae sol extrahitur. Ideo dixit Senior quod sol est oriens in luna crescente. Et Zeno in turba philosophorum. Scitote omnes huius artis inuestigatores, quod nisi dealbetis non potestis rubeum facere, eo quod duae naturae, nihil aliud sunt quam rubeum & album & de albo fit rubeum & album. Item Dardanus in eodem: sciatis firmissime quod si parum auri in compositione ponatur exiet tinctura patens candida. Item Alphidius in eodem: scitote quod totius operis initium est dealbatio cui succedit rubor post quod est operis perfectio. Unde dicit Lilium. Quia spiritus & anima, nunquam uniuntur uero modo nisi in albo colore, eaedem enim sunt res quae dealbant & rubificant intus & extra ut idem in eodem dicit. Et quia hoc totum, scilicet corpus & anima simul unita per spiritum est de pura natura auri, ergo quicquid conuertit, penitus conuertet ad naturam auri: quia quamuis haec tota massa sit in fine primi magisterii & primi gradus alba propter naturam lunae ibi tunc apparentem. Attamen quia Sol est ibi occulius & sicut dominans cum sit fermentum, facit illam massam in potentia propinquissima rubeam in secundo magisterio & gradu. In magisterio autem tertio quod est gradus tertius & decoctio secunda & ultima, fermentum dominatur in actu & conuertit totam illam massam in naturam rubedinis actualem talem ut est in croco ut dicit Zeno & Rasis & Lilium etc. Amplius dicimus quod hoc fermentum est istud forte & fortissimum, quod omnia uincit & ad se conuertit. Item relinquitur ex dictis quad non ex aliqua alia re fit hoc fermen tum quam ex illa substantia de qua est aurum, & quia aurum est ex solo argento uiuo: & ultimus finis intentus est generare aurum quod enim est principium in intentione est ultimum in operis executione. Unde Geber ubi loquitur de numero decem medicinarum ponit quod per hunc lapidem conuertitur argentum uiuum in aurum & omne metallum similiter, & sic omnis philosophus. Non autem intelligitur quod fermentum hoc de quo loquuntur alchimistae, quod conuertat alia in seipsum quemadmodum fermentum massae conuertit ad se continue in infinitum illud quod est sui generis. Corpus igitur hoc etc. Notandum quod antiqui philosophi huius artis appellauerunt corpus circa illud quod secundum potentiam naturalem habet fixionem & permanentiam ad pugnam ignis, cum continua perseuerantia. Et super hoc habet potentiam retinendi secum in commixtione istud, quod non est corpus, & est de sui natura incorporeum autem siue non corpus siue animam, appellauerunt, omne istud quod secundum sui potentiam naturalem non habet fixionem, nec permanentiam ad pugnam ignis, sed eleuatur & euolat ab igne & super hoc habet potentiam eleuandi in fumum corpus in eo occultum quod est de sui natura. Et hoc est anima. De qua quidam philosophorum dixerunt eam esse aerem, quidam ignem, quidam uaporem incorporalissimum, quidam substantiam tenuissimam, quia secundum analogiam locuti sunt. Spiritum autem appellauerunt omne illud, quod subtiliatum uel solutum uel liquefactum ad ignem secundum sui potentiam, naturalem habet potentiam resoluendi corpus cum anima in uaporem, uel retinendi animam cum corpore ad pugnam ignis, ut non euaporent, quia spiritus cum aequalis fuerit facit corpus retinere animam, & cum fuerit fortis facit animam separari a corpore et manet cum corpore, quoniam sine spiritu, nec anima cum corpore manet, nec a corpore separat, cum ipsorum sit uinculum: una tamen & eadem res in substantia est habens omnes istas proprietates & operationes dum enim in liquefactione permanet ratione subcilitatis dititur spiritus sine quo spiritu non potest fieri genetio animae, & corporis, nec coniunctio animae & corporis: unde in toto magisterio dominatur spiritus in actu usquequo generetur anima & corpus, dum autem uolare potest ab igne dicitur anima, dum autem manere potest in igne & perseuerare dicitur corpus. Si ergo tempore generationis: anima steterit in igne & seruauerunt uires eius per uim spiritus, tunc uolat ab igne & trahit secum corpus ad uolatum & permanet operans uacuus a proposito, & expectat quod iam uenit & iam recessit & nunquam de caetero est uenturum & uidetur mirabile ei. Si enim praeualuerunt uires corporis tunc super uires animae, per aequalitatem spiritus, conuersum de actu in habitum, tunc corpus retinet animam ne unquam habeat uim fugiendi ab igne & operans tunc habet propositum ut habuerunt antiqui tunc spiritus permanet cum eis semper, quandoque in actu, & quandoque in habitu: quod totum concipitur ex uerbis Platonis in turba philosophorum & in stollicis & ex uerbis Senioris, & Haly, & Rasis & aliorum omnium. Quia ergo hoc corpus perficit & retinet animam & dat esse sibi & toti operi, & anima in hoc corpore demostrat uires suas, & per spiritum fit hoc totum, ideo digne quamuis metaphorice dixerunt corpus formam esse unum. ergo & idem secundum substantias, quandoque dicitur spiritus, quandoque anima, quandoque corpus diuersis respectibus. Alia igitur est consideratio spiritus, animae & corporis, quo ad philosophum alchimistam, & alia quo ad naturalem philosophum & metaphysicum, immo ualde diuersa subtiliter speculanti. Et sciatis similiter quod spiritus procedit aequaliter ab utroque necessario. Sed dices quomodo intelligitur illud quod Plato dicit in quarto stollicarum, superfluum est apud operantes hanc scientiam, quia qui praeparauit semel hoc opus ditatus est ab iteratione operis, hoc autem non uidetur illi qui non est peritus in iis scientiis superioribus etc. Idem ibidem oportet qoud spiritus coniungatur cum corpore de quo fuit principium operationis & diues fit operans per hunc effectum spiritus, sine hoc quod iteret, opus. Uelut qui trahit ignem a lapide diues est ab igne quia poterit multiplicare & augmentare sine termino: ita quod afficitur taedio operans & oportebit ipsum derelinquere partem. Item Rasis in primo 70. praeceptorum. Qui semel perfecit opus ditatus est, & idem libro perfecti magisterii, neque indigebis huius rei reiteratlone, ex quo ipsam semel recte peregeris. Ego autem rationabiliter non possum imaginari illud nisi solum illud sicut dictum est. Non enim hoc fermentum multiplicat seipsum in infinitum: ita quod minima pars eius extenditur semper in infinitum. Ad illud autem quod dicit Plato & Hamec & Rasis dicimus quod eorum dicta non intelliguntur secundum sonum literae. Nam qui errat in opere experiendo eget reiteratione secundo & tertio, & totiens quousque quod appetit comprehendat: ut ibi dicit Rasis. cum autem semel perfecerit non eget reiteratione illa, scilicet perfectionis, quia aliter reiterat perfectus & imperfectus in opere. Uolunt ergo quod postquam opus semel recte peregeris ex cognitione coditionum omnium & circunstantiarum quod tu es diues ratione cognitionis, quia potes reiterare quotiens uis sine fallacia: & ideo non aeges reiteratione huius rei ratione cognitionis cum ipsa sit infinita, neque ratione probationis, sed sic ratione operis. Item dicit Rasis in lumine luminum & expositor, non nisi semel eges lapide, id est, ut cognoscas eius pondera. Morienus, ecce quia cognitio & scientia huius rei infinita uidetur, sed operatio pluries reiterata & finita. Unde dicendum quod cum operans in operatione sua scilicet in decoctione et putrefactione peruenerit ad finem primi gradus in quo apparet color primus, & simplex, post antecessionem omniu aliorum colorum quare color est albus tempore maturationis apparens tunc statim incipitur secundus gradus operis, & hic secundus gradus est fermentum & fermentatio massae. Tunc enim elementa omnia debent aequaliter ponderari & commisceri & non palpari, cum sint facta illo colore simplicia & mundissimam & cum commixta sunt; facta sunt perpetua super ignem, & operans factus est diues, tunc per hunc effectum non eget reiteratione illius effectus in illo magisterio, scilicet cognitione ut alias reiteret quando uult nouum opus. Quia si tunc non coniungat elementa euanescunt ab igne propter uim spiritus & rei uolatilis dominantis & fit pauper cum perdet diuitias acquisitas. Unde hanc difficultatem inquirendi & inueniendi fermentum infinitum insinuans Geber hoc spoliationum capitulo de auro & perditionis operis in hora una & inuentionis dicit sic. Et sciatis quod nisi posueritis leuamentum, amittitis totam perfectionem & haec est clauis omnium philosophorum. Haly in suis secretis qui hunc lapidem honoratum cum germinauit non inueniet, non surget alius loco suo. Et Plato in stollicis, caue ne in putrefactione peruenias ad terminum nociuum. Si enim contraxerit opus in solutione moram fortasse augmentabitur in corruptione. Unde caue ab hoc etc. Idem in eodem: ditatus est operans ab eo quod retinetur, cum per uenerit ad terminum in quo nihil potest uideri subtilius. Non tamen sum fidei iussor de defectu & diminutione, quoniam est in loco multorum accidentium & defectuum. Ita quod potest esse & cum saluatione & cum errore etc. Unde alius dicit: quomodo est quod putrefactio fuit eius cibus & uita, deinde facta est eius mors & ruina. Et ipse respondet per exemplum foetus in matrice. Et hoc est quod uoluit Pythagoras & Eraclitus & alii antiqui, scilicet quod omnia sunt in continuo fluxu, & tam cito uelociterque mutantur, ut nulla natura permanente aliquo tempore sit fixa in rebus sed continuo & subito permittetur. None uidemus in iis quae per artem coquuntur quae nostrae subiacent uoluntati, ut panis & confectiones de melle & de zuccaro solidae substantiae cum fuerunt in complemento suae decoctionis perfecta sunt & ab igne remouenda sunt, & si ulterius coquantur comburuntur & destruuntur, quamuis completa & perfecta sint: neque eget homo reiteratione illius decoctionis perfectae in illo opere: Uunde etiam Haly adducit nobis exemplum de sapone, quoniam habet terminum decoctionis perfectae quam si artifex transgreditur corrumpit ipsum quamuis non sit totalis similitudo. Ex quibus liquide patet quod oportet artificem, continuo esse uigilem cum fuerit in opere, ut cum peruenerit ad gradum primum illius perfectae decoctionis in quo subtilius non potest uideri: ibi permaneat quia uoluntas perficit secundum gradum & coniungit primo, & reiteratione eius non aeget si recte peregerit, & ditatus est, immo si reiterare uellet non posset. Quod si ulterius transcendat, euanescit opus ( quia summa uolatilis quae est de natura spiritus superat summam fixi quae est fermentum propter uim caloris ignis, & sic euanescunt omnia elementa. Quicunque ergo tunc per compositionem sciunt concordare & pacificare elementa cum sint contraria perficiet opus & faciet mira & non aliter. Uide ergo ne radicem hanc praetereas, nec aliquam eius quaeras mutationem. Causa quippe eius quod dictum est quia in fine perfectae decoctionis & putrefactionis, natura generat ministratione artis materiaum simplicem nudam non coniunctam formae suae: quam antiqui uocauerunt materiam primam propter similitudinem cum materia prima mundi, antequam informaretur, de qua dicit Plato in tertio Thimei, quod cum materiam primam imaginamur, patimur uelut somniantes: & eget haec materia coniunctione cum forma sua quae est fermentum quod quidem fermentum occultum est in gremio eius: quae coniunctio debet fieri statim in ortu materiae, ut materia permaneat & perseueret, natura enim sola hanc coniunctionem facere non potest, quia actio naturae est continuo cum igne & actio ignis est infinita ut dicitur secundo de anima, & est irrationalis & omne quod efficit de se destruit; sed anima artificis mensurans ipsum imponit sibi finem, quando uult & conseruat quod generauit ignis. Cum igitur artis sapientia ipsa coniungit post completam actionem naturae faciendo naturam ab actione desistere: & de caetero in igne poterit conseruari in infinitum absque aliqua mensuratione ignis facta ab artifice, quod est mirabile, quia igne gaudet, sic res quaelibet inanimata in loco proprio suae generationis. Ideo artifex tunc ab operatione & uigilia est totaliter absolutus & potest quiescere. Unde dicit, Socrates in turba philosophorum, de hac coniunctione. Ci autem noto nil aliud est quam opus mulierum & ludus puerorum etc. Non enim artifex plus laboris eget, occupatione illius, sed debet ab eo quiescere, aut quaecunque uult ab hoc magisterio potest agere. propter haec coniunctio facillima res est. Tunc enim sola custodia totum complet negotium, ut dicit Rasis in lumine luminum. Sic enim elementa tunc coniunguntur & perpetuantur propter uim frumenti. Unde dixit, Morienus: & in hora coniunctionis maxima mirabilia apparebunt. Et sicut elementorum ablutio & depuratio fit per praesentiam ignis sic eorum, scilicet ablutorum coniunctio & perpetuatio & fermentatio fit per ipsius absentiam. Unde Rasis libro trium uerborum. Et hoc fit uirtute Dei temperamento ignis & moderantia terminorum ignis. Unde Morienus: eius ignis est tota huius rei uera at perfecta probatio etc. Et Plato in stollicis in trigesimo. Igneitas contrariatur in hora coagulationis id est fermenti. Idem in liber sanationum. Commodum & incommodum huius rei prouenit a commodo uel incommodo ignis. Nota circa literam. Ci autem noto id est plumbo quod est fermenti corpus. De tempore fermentandi. Amplius sciendum est quod hoc tempus fermenti & fermentandi massam est tempus, in quo germinat lapis. quia oritur sicut germinantia, sicut dicit Haly, & Plato & omnis alter. Et quia germinatio proprie est uegetabilium & reditio rei post corruptionem ad id quod erat tempore praefinito. Ideo cum hic lapis quasi germinet, redeundo ad id quod erat similabitur quasi uegetabilibus. Cum igitur esset in principio argentum uiuum coagulatum, ergo quando orietur argentum uiuum per decoctionem tunc germinauit, sed cum sit liquefactum per decoctionem, oportet quod tunc coaguletur & haec congelatio fit cum fermento siue corpore suo, quod idem est, & haec proprie est alchimia instrumentaliter. Rasis in lumine luminum. Quae seminauerit homo haec metet. Item ibidem. Omne semen in terra proiectum proprio generi correspondet quod si diuersa seminis genera adinuicem mixta sint ununquodque proprium exprimit genus etc. Non enim generant res nisi sibi similia, nec fructificant res nisi fructus suos etc. Item Senior. Mineralia non nutriuntur ut exeant a radice sua, sed redeunt ad id ex quo fuerunt, nec conuertuntur ex hoc ad aliud, & qui aliud dicit falsum dicit. Sic igitur patet quid sit fermentum & eius germinatio & compositio. Causa quippe etc. quamuis hoc dictum sit extraneum & mirandum, scilicet quod natura generat materiam simplicem informem non coniunctam suae formae. Attamen est uerum secundum antiquos, sed similitudinarie. Et philosophus in decimosexto de animalibus simili uerbo mirando utitur, ubi ostendit, quod anima uegetatiua & sensitiua dantur ab intrinseco materiae, intellectus autem ab extriaseco unde dicit ipse sic ibi. Corpus spermatis cum quo exit semen spiritus qui est uirtus principii animae, est separatum a corpore, id est materia & est res diuina & tale dicitur intellectus & iste spiritus non separatur a spermate etc. Ecce quod ponit sperma separatum a corpore, quamuis in rei ueritate non sit separatum nec esse possit, intelligendum est ergo corpus spermatis separatum a corpore, non quia non sit in materia spermatis, sed quia est ibi quoddam occultum non eductum de materia spermatis, sed ab extrinseco datum, quod est intellectus, ad cuius potestatem corpus spermatis sic spiritualiter disponitur. Eodem modo est hic intelligendum, scilicet secundum analogiam cum tota traditio artis illius sit analoga & typica etc. rum, quod operationes caloris in generatione & corruptione inquantum calor, non sunt determinatae nec ordinatae ad aliquem unum finem determinatum & manifestum nisi inquantum calor regitur ab anima uel intelligentia, quoniam calor est instrumentum animae & omne agens, suum instrumentum dirigit & mensurat ut introducat formam. Per calorem autem intelligo eum qui est in actu, ut in animalibus habentibus ipsum in actu aut potentia & uirtute ut in uegetabilibus & mineralibus et animalibus certis habentibus ipsum mono simili & iste calor est elementalis & coelestis confusus in mixtis, unde philosophus secundo physicorum, homo generat hominem & Sol. Quia sine isto duplici calore non fit generatio. Mensuratur iste calor quantitate, qualitate, & tempore ab animo uel intelligentia, uel ab utroque in omnibus naturalibus ad aliquem unum finem determinatum, in quo est acquisitio formae. Cum ergo ars alchimiae sit sequela naturae & operetur cum calore actu, scilicet ignis oportet necessario, quod anima artificis modificet & mensuret illum calorem, quantitate, qualitate, & tempore, usque ad finem quendam determinatu ad formam adipiscendam, quia semper determinatum tempus est inter agens & patiens, in quo introducitur forma, quod si artificis anima sic non mensuret sed continuet calorem ignis ultra terminum tunc ignis necessario destruet formam quam fecit, propter immensurationem, hoc autem satis patet supra quia ignis actio est infinita, anima autem artificis mensurat ipsum & c. Sciendum quod philosophus nono metaphysicae, dicit quod potentia irrationalis est determinata ad unum tantum & exit in actu existente, praesente, passiuo, disposito: ut ignis ad combustibile. Potentia autem rationalis se habet ad contraria & exit in actu in alterum per appetitum sensitiuum uel rationalem praesente passiuo disposito & facit in eo, quod uult siue quod desiderat. Et propter hoc dixit Pythagoras, hominem esse mensuram omnium rerum, ut recitat philosophus undecimo metaphysicae. Quapropter ueraciter dicimus. Quod natura est qua regit opus huius artis per decoctionem in igne suo & uase proprio, prout regitur a coelestibus usque ad finem operis & ultra. Uoluntas autem est libera & debet regere & modificare naturam in fine operis, ut non transcendat ultra, quia uoluntas regendo naturam debet ad se trahere naturam, sed si uoluntas trahatur a natura & inclinetur ad eam, natura transcendet finem operis & ipsum destruet. Adhuc opera naturae planius scrutando dicimus, quod sicut natura agit propter finem, sic & ars. finis autem naturae est introductio formae in propria & conuenienti materia, cum fuerit in ultima dispositione per actionem agentis instrumentalis directi ab ipsa natura, quod est calor appropriatus tunc operi finem imponit. Cum igitur per ingenium & sapientiam artificis fuerit ortum & generatum argentum uiuum philosophorum, quod est materia disposita ultima dispositione ad formam per actionem agentis instrumentalis, scilicet ignis directi ab anima artificis ergo oportet quod informetur tunc & operi finem imponat, cum finis intentionis artis & naturae, fuerit generare tale argentum uiuum habile ad talem informationem, scilicet auri uel elixir siue lapidis philosophorum, anima enim artificis aequipollet naturae in hoc. Frustra ergo & desperatione laborat qui ultra laborat, cum laboret contra naturam & contra intentionem naturae & artis etc. Nota secundum praesentem autorem quod si fieret congelatio Mercurii per rem extraneam, quae non esset homogenea in natura ductibilium nil perfectionis affert, quia non possunt commisceri nisi homogenea in natura. Et si mineralium aliquorum natura ipsum mortificet & coagulet propter homogeneitatem mixtionis in natura, ut arsenicum & sulphur dicimus quod illorum coagulatio est ad corruptionem & non ad perfectionem etc. ut supra patuit. Quid sit theriaca & quid dicatur uenenum in lapide philosophorum. Cap. U. Quia antiqui philosophi assignauerunt in compo¬ sitione lapidis philosophorum, theriacam & uenenum: & haec cum sint de terminis occultissimis huius artis, ideo de ipsis nunc dicamus. Dicimus ergo quod sicut fermentum dupliciter dicebatur, sic & uenenum cum idem sit, & similiter theriaca. Uno modo ipse lapis perfectus & completus in operatione ad imperfecta metalla alio modo id quod est perficiens ipsum lapidem. Primo modo est improprie dictum, secundo autem modo proprie. De primo modo dicimus quod quia ipse mundicat imperfecta metalla & omnem aegritudinem & corruptionem ab eis aufert, & ea sanat & conuertit & perficit in aurum. Dicetur digne theriaca ipsorum, quemadmodum patet de theriaca hominum. Et quemadmodum res uenenosae appropriatae corpori uenenoso, dico leproso adhibitae, ipsum ab humoribus corruptis, principalia membra & alia membra corrumpentibus sanant omnino, sic & hic lapis efficit in metallis leprosis, & ideo quandoque uenenum, quandoque theriaca dicetur. Metalla enim corrupta quae sunt quatuor, laborant, speciebus leprae quatuor, ex aliquo quatuor humorum corruptorum, & sanantur per dictum lapidem, sicut leprae hominum per serpentes appropriatos. Ferrum enim patitur lepram ex corruptione cholerae, ad naturam melancholiae conuersae quae leonina dicitur. Aes autem ex corruptione sanguinis ad naturam malincholiae conuersi quae dicitur allopecia. Stannum autem ex corruptione phlegmatis ad naturam malincholiae conuersi quae dicitur tiria. Plumbum autem ex corruptione malincholiae solius, quae dicitur elephantia. Hae autem leprae omnes sunt per admixtionem diuersi sulphuris corrumpentis ipsa, quod fuit in mineris suis. Et ideo per sulphuris illius ablationem directam, cuiuscunque modi sit sanantur & perficiuntur per hunc lapidem, sicut leprae hominum per serpentes appropriatos. Argentum aut patitur principium leprae phlegmaticae, quia in seipso habet partes sulphuris adurentis illud ut patet. Sed natura sagax in ipsius generatione miscuit theriacam talem quod non augmentatur sed sic manet aut in melius transmutatur, quod sulphur cum per hunc lapidem ablatum fuerit statim erit aurum. Aurum autem purissimum est, & nobilissimum, & aequalissimum, sicut Sol inter sidera, & sicut sanguis purissimus in corpore humano temperatae complexionis carens omni contraria qualitate seu extranea, & habet sanitatem summam. Et ideo ars sequens naturam uult omnia cum hoc lapide sanare & est theriaca & uenenum & in solum aurum transmutare sicut facit natura. Uenenum autem proprie dictum & similiter theriaca est secundum alchimistas, quod fuit dictum fermentum proprle dictum, et hoc est quo ad operantem, quia si stet in gradu suo uigilanter tempore ortus & germinationis est theriaca & uita sibi & operi. Quod si ulterius ignoranter transcendat, corrumpit opus, quia euanescunt omnia elementa quae erant miscenda quare est sibi uenenum, mors & desperatio & moritur etiam lapis, eo modo quo sibi inerat uita: Unde Hamec tertio stollicarum in comento hanc insinuas sententiam obscure dixit Res quando perueniunt ad terminum suum est uenenum mortiferum & est res simplex unius essentiae & atrahit quicquid assimilatur sibi & propter hoc interficit animal, & hic gradus est uita & interfectio operantis ex odore suo, & ideo cauendum est omnimoda cautione ab eius odore ne interficiat, & quando hoc signum apparuerit peruenit ad terminum & ditatus est operans ab eius obseruatione etc. Ad propositum sunt multae autoritates philosophorum, quibus dimissis causa breuitatis tantum duas adduco uel tres. Rosinus, hoc est uenenum ineffabilis pretii, quod palam minima & uilissima uenditur re etc. Et Haly hic lapis est uita mortuorum & eorum refectio, est & medicina conseruans corpus & purgans etc. Et Morienus. Est autem elixir medicina ex pluribus confecta, quae quidem medicina infermitates metallorum sanat. quemadmodum theriaca infermitates hominum: unde a quibusdam uenenum appellari solet, quia sicut uenenum in corpore humano, ita elixir in corpore me tallino etc. Nota hic: De unione animae & corporis cum suo spiritu. Uidendum est quod in magisterio & termipus suum ut uniatur cum eo & recipiat uitam & operationem & unio ista & compositio fit mediante spiritu & cum coniuncta fuerit corpori uiuit in aeternum cum suo corpore. Haec autem coniunctio fit in ortu & resurrectione animae, quia quamuis prius creata esset, cum suo corpore tamen propter inquinationem corporis & corruptibilitatem, non poterat anima suas proprias & incorruptibiles ostendere operationes, immo tanquam mortua et inutilin iacebat, & quasi cum corpore tumulata, & quando per magisterium ipsa purificatur & candidatur, resurgit a suo corpore separata, & tunc suum corpus est etiam purificatum & ipsa quaerit suum corpus & desiderat coniungi sibi, ut in aeternum uiuat, nec potest coniungi, tum colpore alieno. Ante enim tunc euolae ab igne trahens secum corpus suum ad uolatum quam alteri corpori patiatur coniungi & uniri & sic opus annihilatur & artifex a suo proposito uacuatur. Ideo corpus dicitur theriaca ipsuus animae, cum anima per ipsum saluetur & cum ipso beatificetur: & dicitur uenenum cum sit causa mortis animae perpetuae, quando per insipientiam artificis non coniunguntur. Et ex hoc patet ueritas illius uerbi Platonis, quod apud philosophum non uerificatur octauo metaphysicae scilicet quod anima nostra orta est in Orizonte aeternitatis, antequam suo corpori uniatur, quia posuit formas uniri & separatas, untri inquam per medium. Fuit enim locutus secundum analogiam: & in hac coniunctione resurrectionis fit corpus totum spirituale, ut ipsa anima. & fiunt sic unum sicut aqua mixta aquae & non separantur de caetero in aeternum, cum in eis nulla sit diuersitas, immo unitas & identitas, omnium trium, scilicet spiritus animae & corporis, absque separatione in aeternum. Sicut uere patet de identitate & unitate sanctissimae trinitatis in Deo, scilicet patris, & Filii, & Spiritus sancti, quae sunt in ipso Deo unum & Idem cum distinctione personarum absque diuersitate in substantia. Ex quibus uerbis coniicere possumus directe quod philosophi antiqui huius artis fuerunt uates uere per hanc diuinam artem, scilicet de resurrectione animae humanae cum suo corpore & eius glorificatione, de apparitione Dei in humana carne scilicet christi & identitate ipsius cum Deo mediante influxu & manatione spiritus sancti, quamuis indistincte ualde haec nouerunt & confuse. Censeo uerum esse apud considerantes ueritatem & figuras in rebus, quod quicunque huius artis diuinae & gloriosae fuerit uerus artifex seu opifex, poterit ponere in Deo trinitatem in unitate & unitatem in trinitate cum distinctione tamen sed absque diuersitate in ipso. Nam in hoc lapide uere assignatur trinitas in unitate & econuerso, cum distinctione & absque diuersitate, ut patet subtiliter intuenti & scienti. Neque uideo exemplum in mundo sic per omnia simile ad assignandum trinitatem in Deo sicut hoc. Illud enim beati Augustini, quod ponit 10. de trinitate de anima & ponitur primo sententiarum, scilicet quod in anima sunt ista tria idem scilicet memoria, intelligentia, & dilectio siue uoluntas est pulchrum & uerum: sed forte aliquam poniur contradictionem, hoc autem nullo modo. Et credo firmiter quod quicunque infidelis hanc artem diuinam ueraciter sciret, fieret necessario fidelis in trinitate Dei assentiens & crederet in Christo Iesu domino nostro filio Dei. Et si hoc non facit non est nisi ex timore poenae praeceptae in secta & lege illa & aliis illatae, ne sibi poena similis inferatur. Nihilominus tamen perfectissime uidet, & trinitatem in Deo esse & assignari necessario posse per istius lapidis pretiosissimi & occultissimi inuentionem. Sicur uiderunt, Hermes, Plato, & antiqui philosophi. Ad propositum autem redeuntes de ueneno & theriaca propriissime loquentes, dicimus nunc quod hic lapis, cum in decoctione oritur, oritur in diebus praefinitis ad similitudinem arg. ul. candissimi, & est argentum uiuum philosophorum ut ex uerbis eorum concipimus. Et quia argento uiuo nulla utilitas sequi potest, nisi cum corpore suo coniungatur & mortificetur. Ideo necessario ut ueritas & finis constet operis, oportet ut a corpore suo tunc interficiatur. Et quia omne interimens large sumendo, potest dici uenenum. Ideo istud corpus dicitur & dici potest uenenum sine quo opus hoc constare non potest: & quia talis interemptio est salus & perfectio eius quod interimitur, ut uiuat uita incorruptibili in aeternum. Ideo dicitur theriaca, quia ad uitam incorruptibilem per interemptionem ipsum reducit. Sicut uere patet de glorificatione sanctorum. Nam quod eos interimit scilicet mors potest dici uenenum, sed quia ex hoc accidit uita perpetua cum glorificatione. Ideo potest dici quod sit theriaca: quae theriaca proprie & uere erit in die inditii scilicet nouissimo, tunc enim fiet animarum & corporum suorum purgatorum resurrectio & coniunctio ac unio perpetua, & sic etiam in hac arte accidit gloriosa in suo die nouissimo. Hoc autem uenenum & theriaca est corpus antedictum & fermentum & clauis totius operis & est forma solis & flos auri. Unde Zeno in turba philosophorum: scitote quod nullum corpus est pretlosius & purius sole, & quod nullum uenenum tingens generatur absque sole & sua umbra, qui philosophorum uenenum absque hoc facere conatur, iam errans decidit in id quod eius tristitia permanet, qui autem sapientum uenenum Sole & eius umbra tinxit, ad maximum peruenit archanum. Item alter in eodem: cum autem uenenum corpus penetrat ipsum inuariabili colore colorat, & nunquam dimittit corpus animam quae compar sibi est, a se separari etc. Ex quibus dictis patet quod sine ueneno & theriaca alchimia non perficitur, non secundum intentionem censiderantium in supefircie scilicet quod apponatur aliquid illorum ab extrinseco sed quia in fine operis & decoctionis fiunt haec obtinentia nomina eorum ut dictum est. Et haec uerba sunt profundissima & dicta secundum sententias antiquorum philosophorum & sunt consona de prius dictis de fermento & elementis. Consequenter uidendum quid sit coagulum & quid lac in lapide philosophorum & quid masculus quid femina secundum philosophos. Cap. Ui. De coagulo quoque & lacte nec non & mascu¬ lo et femina philosophi in hoc lapide tractauerunt, sunt enim haec de secretissimis terminis huius artis quibus incognitis & ars haec totaliter ignoratur. Sunt quidam qui imaginantur, quod hic lapis cum perfectus est comparatur ad Mercurium sicut coagulum ad lac. Sicut enim modica pars coaguli, multam quantitatem lactis coagulat, sic modica pars huius lapidis super multas partes Merc. proiecta coagulat in Solem uel Lunam. Qui longe ualde ab eorum intentione loquuntur. Si enim sic esset, quae nam esset comparatio huius lapidis ad metalla? non enim potest coagulare ea cum iam coagulata sint a natura, Merc. autem sic. Nos ergo dicimus quod coagulum apud philosophos est illud quod in capitulis dictis, est dictum corpus, siue fermentum, siue uenenum, siue flos auri, quod est occultum in Mercurio philosophorum quando oritur, & ille Merc. dicitur lac. Illud enim coagulum est quod coagulat illum Mercurium, & ipsum & Merc. sunt unum & idem in substantia. Ita quod scipsum coagulat, & ab alio non coagulatur, ut uere patet de cera liquefacta quando coagulatur. Et sicut coagulum fit ex lacte solo sed per quandam digestionem & decoctionem alteram recipit potentiam & uirtutem coagulandi illud lac in quo est, sic & hoc coagulum quod est in Merc. philosophorum ortum recipit per quandam digestionem & decoctionem alteram potentiam & uirtutem coagulandi illum. Merc. in quo est & recipiendi & perficiendi cum sit in ipso & cum ipso ortum. Unde sicut coagulum dominatur lacti & ipsum coagulando ad se conuertit & fiunt omnino unum coagulatum absque diuersitate, sic & hic a Propter quod non est confidendum in Merc. sublimato sed in calcinato post sublimationem ut dicit expositor in lumine luminum, quia cum fuerit sublimatus Merc. philosophorum, candidus de sui natura est uolans ab igne, cum autem a suo coagulo coagulatur, calcinatur, frigitur & retinetur, & hoc coagulum est aurum philosophorum & uenenum. Et sciatis quod hoc coagulum est clauis philosophorum, quia coagulando spiritus dissoluit corpora simul & semel in eodem momento, & ideo dixerunt philosophi quod spiritus non possunt detineri, nisi cum aquis corporum, & quod unum & idem est congelatio spiritus & solutio corporis. Unde Rasis in epistola. Gummi nostrum coagulat lac nostrum, & lac nostrum dissoluit gummi nostrum, & post hoc apparebit rubedo orientalis etc. Et Lucas in turba philosophorum: accipite argentum uiuum quod est ex masculo & ipsum secundum consuetudinem coagulate, non enim hic est regendi initium, eo quod iam coagulatum etc. Senior, Quando uidi aquam coagulare seipsam, tunc certificatus sum quod res uera est sicut assignatur, & hanc aquam coagulatam nominant nomine cuiuslibet masculi, deinde desponsauerunt cum foemina, & ipse est ex ea, & ipsa est radix eius & coagulatio eius sicut dixit Hermes etc. Idem in eodem: congelat autem haec aqua cum est cogelata, & aqua currens est mater congelatae & ex ea fuit etc. Ad hunc igitur modum assignauerunt in suo lapidem masculum & foeminam, nominantes foeminam, ipsum lac quod coagulatur, masculum autem quod coagulat, quia actio attribuitur masculo, passio autem foeminae Nam in hoc lapide quando oritur cum ipse sit liquidus & fluens & patiens dicitur foemina, suum autem coagulum, a quo coagulatur, cum sit solidum, firmum, permanens et agens in illud dicitur masculus. Compositum uero ex iis dicitur lapis commixtus completus et perfectus et fiunt in commixtione unum omnino sicut in cera Unde dixit Alexander. Scias quod nullus nascitur nisi ex mare & foemina, Et nullum germen gignitur nisi ex humido et calido alias sicco. Item in turba philosophorum: cum enim masculus et foemina coniunguntur fit mulier non fugiens, compositum, uero spirituale, ui.n.masculi recepta gaudet foemina, eo quod masculo iuuatur, masculus uero a foemina tingente accipit spiritum, masculus ergo et foemina coniunguntur et unum fiunt etc. Item alter in eodem. Ueneramini regem & uxorem suam, & nolite eos comburere etc. Senior. masculus est sine alis existens sub foemina, foemina uero habet alas & uult uolare, masculus autem retinet uolantem. Et propter hoc dixerunt philosophi: facite foeminam ascendere super masculum, & ascendet masculus super foeminam etc. Et Rosinus: Foemina masculo roboratur etc. Et est sciendum quod masculus & foemina sunt idem in eodem subiecto & sunt habentes uirtutes diuersas & contrarias in tali subiecti unitate. Et hoc potest confirmari per philosophum primo de plantis, qui ponit quod in seminibus est mixtio masculi & foeminae. Dicit enim sic. semen plantae, est simile impraegnationi quae est mixtio masculi & foeminae, & sicut in ouo est uis generandi pullum & materia cibi eius usque ad horam complementi & sui exitus ab eo: & sicut galina ponit ouum in una hora. Ita & planta semen etc. Et idem dicit decimosexto de animalibus. Ex quo patet quod talis copulatio uel connexio potest dici hermaphrodita quia plante & semina ubicunque impraegnant & impraegnantur esset & hoc denotat agens & patiens in eodem subiecto simul esse commixta in unitate quadam. Quando ergo oritur lapis iste habet in se mixtionem masculi & foeminae, sed oritur liquidus, fluens, uolans, lucidus & coagulationem patiens et sic est foemina. Coagulum autem oritur in uentre eius & est solidum, stans, permanens, umbram ostendens, sicut faciunt lapides pretiosi lucidi, & coagulationem in illo faciens, & est masculus. Et sicut foemineum & patiens est quid diminutum & imperfectum. Ita masculinum cum sit agens est quid completiuum et perfectiuum ipsius. Et quia foemina est alba fugiens, sed ualde leuiter permittit se a masculo capi, masculus uero est rubeus perseques foeminam fugientem et ipsam capiens & retinens ui ualida. ea propter dixerunt. Foemi na habet alas, masculus uero non ( Hermes, Fili extrahe a radio suam umbram. radius enim est humiditas et foemina. umbra uero est siccitas in humid tate occulta et est masculus, cuius generatio fuit a natura antequam generatio foeminae. masculus autem est rubeus persequens foeminam fugintem & ipsam capiens & retinens in ualida. Foemina autem est alba fugere uolens sed ualde leuiter permittit se a masculo capi propterea dixerunt quod foemina habet alas, masculus uero non. Simili modo dixerunt, hunc lapidem esse primo Senem & secundo Iuuenem, quia de ratione iuuentutis est colorem rubeum roseum inferre in cute humana & in capillis. de ratione autem senectutis albedinem. Cum ergo hic lapis primo in sui geueratione sit albus, in secundo rubeus merito primo dicetur senex, secundo Iuuenis. unde Rasis in epistola. Lapis scientiae nostrae primo est senex & ultimo puer, quia albedo est in initio & rubedo in ultimo etc. Dixerunt etiam cum proportione simili hunc lapidem regionalem, quia ratione suae humiditatis dixerunt ipsum esse Aegyptiacum & ratione siccitatis Persicum, unde Aegyptum domum humiditatis esse dixerunt, Persiam autem domum siccitatis. Et Aegyptii terrae Persarum, egent subsidio, sicut dicit Miluescindus. Omnis enim putrefactio fit in humido finis autem putrefactionis est siccitas, & incineratio, cum ergo fuerimus in fine putrefactionis completae, oportet desiccare, & tunc fit conuersio elementorum, quia humidum fit siccum, & Aegyptii recipiunt subsidium a Persis & sic alternatim lapides adinuicem commutantur. Et ideo putrefactio non ualet alibi quam in Aegypto, ipsius autem finis non nisi in Persia. Secundum hunc ergo modum assignauerunt in hoc lapide mulierem praegnantem, masculum rubeum in utero habentem & parturire clamantem: unde lapis qui superius dictus est foemina est mulier praegnans, qui autem dictus est masculus, est stans in utero paratus ad partum. Et ideo in coagulatione apparet partus, quia lapis dictus foemina, parit lapidem alium, quia quod erat intus exit foras, quia quod erat fluxibile fit coagulatum. Multos quoque aliu terminos annuerunt philosophi, sed praedictorum cognitione integre habita, aliorum omnium cognitio nullatenus poterit occultari. Sequitur ultimum capitulum de similitudinibus generationis foetus expermate & sanguine menstruo, & auis ex ouo, comparando in generationem auri ex sulphure & argento uiuo, ad generationem ipsorum. Cap. Uiii. Quia locus sumptus a simili & proportiore in arguendo in qualibet arte et scientia familiaris est, & manifestum conferre uidetur, ideo generationem auri a natura & ab arte ex sulphure & argento. uiuo, foetus ex spermate & menstruo. Intendimus proportionaliter explicare, ut ex ais omnia quae diximus a simili roboremus. Erunt autem proportiones naturales nouae et inauditae. Dicimus, ergo quod principia generationis foetus sunt duo scilicet sperma & sanguis menstruus, quia in omni generatione est necessarium agens & materia. Materia autem, & agens non coincidunt, ut patet ex secundo physicorum. Sperma autem est agens, & sanguis Mercurius est materia, ut patet ex quintodecimo et sextodecimo de animalibus: et ut dicit Auerrois secundo colliget. Et quia omne agens cum introductione formae simul separatur a materia, nec subiicitur materiae, seu pro materia generati, ergo sperma separabitur ab illa simul cum introductione formae. Quod autem sanguis menstruus sit materia generati sic patet, quia ex eisdem generamur & nutrimur & econuerso, ut dicitur secundo colliget, & secundo de generatione & corruptione, & quintodecimo de animalibus, cum ergo foetus nutritur ex sanguine, ergo similiter generatur ex eo, oportet ergo dicere quod sperma sit agens. Uere ergo dixit philosophus quintodecimo de animalibus, scilicet uir dat formam et principium motus, foemina dat corpus & materiam, sicut in lacte coagulato, ita erit quod abscinditur a mare & foemina. Est ergo masculus operans & foemina patiens, sicut est scamnum ex carpentario & ligno, non igitur erit sperma tanquam pars generati, sed erit sicut motor et forma. Et sicut sanitas quae accidit infirmo ex scientia medicinali etc. Possumus ergo in proposito dicere quod sicut stannum est excarpentario sicut ex efficiente, ex ligno sicut ex materia, & sicut foetus est ex spermate sicut ex efficiente & menstruo sicut materia. Eodem etiam modo omnino dicimus quod aurum, et lapis philosophorum, est ex sulphure sicut ex efficiente & argento uiuo sicut ex materia, & sicut sperma informat cum forma sibi simili & non aliena sic sulphur informat, forma sibi simili & non aliena. Et ideo hoc sulphur agens extrinsecum extrahit per digestionem illud sulphur quod est in potentia in argento uiuo in actu, quod sulphur informat ipsum argentum uiuum forma auri aut lapidis philosophorum. Et hoc est, quod argentum informat, coagulat, colorat & infixat per actionem illius. Est praeterea notandum quod sperma generat ex materia cor primo & primam uirtutem in corde imprimit sibi similem: quoniam sperma habet primam uirtutem generatiuam, contractam ab eo a quo decisum est, & generando cor dat similem uirtutem generatiuam cordi. Et post separatur ab eo & derelinquic ipsum solitarium, quia cor potest de caetero generare alia membra omnia per uirtutem primam sibi introductam a spermate similem uiriuti existenti in spermate, absque praesentia spermatis, quia sperma postquam generauit cor iam totum opus suum peregit, nec est de caetero necessarium ad generationem. Non solum autem in corporibus animatis anima sensibili, sed etiam animatis anima uegetabili, hoc idem patet. Post seminationem enim determinata Periodo germinabunt semina per uirtutem generatiuam insitam ipsis et in quibusdam ascendunt semina diuisa super terram in ipsa generatione, & in quibusdam manent in terra, & ista semina adhaerent germini. Post separantur & paulatim arescunt in ipsis germinibus tanquam uana & inutilia ad generationem ulteriorem, quia similem uirtutem generationem quam habebant intus duxerunt in ipsis germinibus & germina obtinuerunt eam, & euanuit uirtus quae prius fuerat in seminibus. Postquam opus suum totum peregit. Propter quod illa germina sunt & permanent per se, sufficientia, ad generationem successiue, absque seminibus ex quibus generata sunt. Ideo generant folia, flores & semina in circulo, sicut illa ex quibus originem contraxerunt. Omnes etiam res quae generantur & in sua specie multiplicantur, non generantur nisi a sibi similibus in natura tanquam a principiis & radicibus suis secundum modum quem diximus. Est ergo germen sicut cor generatum & separatum a semine suo a In quo est tota uirtus seminis generatiua omnium membrorum plantae & partium eius secundum exigentiam suae speciei, quemadmodum in corde embrionis generato a spermate. Sic eodem modo dicimus, quod sulphur extrinsecum generat ex argento uiuo sulphur quoddam quod est sicut cor, & primam uirtutem generatiuam introductam in ipso a sulphure extrinseco, ab eius praesentia quia sulphur extrinsecum iam totum opus suum peregit. Et hoc sulphur generatum, in argento uiuo, & ex eo est cor & forma & tinctura quemadmodum in homine cor etc. Sicut ergo sperma, post generationem cordis, non habet aliud efficere de caetero, quia iam introduxit formam, & etiam impossibile est duo agentia concurrere aequaliter ad eundem effectum. Sic & sulphur extrinsecum similiter se habere debebit, ergosulphur extrinsecum postquam introduxit in actu sulphur ex intrinseco argenti uiul, quod est sicut cor & forma argenti uiui, debet similiter separari. Confirmamns autem hoc per philosophum decimosexto de animalibus, qui dicit. Creatur autem cor prius a spermate, aut membrum conueniens cordi, quod erit principium generationis corporis totius etc. Et post hoc dicit. Et propter hoc in creatione apparet cor prius inter omnia alia membra in actu & manifestum est sensui & similiter rationi: quando conceptum suscitatur ex semine maris & superfluitate mulieris seu foeminae & fuerit solitarium debet regere se sicut filius qui exiit a domo patris etc. Sciendum pro dictis, quod sicut non est necesse quod primum mouens tangat suum mobile continuo sed sufficit quod iam tetigerit, ut patet in sagittatore & sagitta, sic est de spermate & illo a quo decisum est, scilicet corde quod generauit sperma & corde quod generat membra foetus. Unde dicit philosophus decimosexto de animalibus. Sicut accidit rebus quae sunt per se, quod primum mouens mouet: non quia contingat corpus omnino alterius, sed quia iam tetigit in praeterito. Ita est illud ex quo est sperma, & non tangit post hoc. Eodem modo dicimus in sulphure & argento uiuo, quia postquam sulphur extrinsecum tetigit argentum uiuum & generauit seu creauit in argento uiuo sulphur ex ipso. in quo est uirtus prima generandi & informandi aurum, non est necesse ut de caetero tangat ipsum, sed sufficit quod iam tetigit in praeterito. Ideo dignum est, ut hoc extrinsecum separetur sicut perpetuum a corruptibili. Amplius subtiliter aduertendum est, quod sperma quando est fortis & temperati caloris, tunc est potens digere re menstruum complete, quia non potest fieri completa digestio nisi per calorem completum sicut indigestio per calorem diminutum, ergo cum sperma fuerit uincem & potens bene digerere menstruum, scilicet cum sit sicut motor & operans, assimilabit sibi necessario hoc quod generat, ergo generabit masculum cum sperma sit ex masculo. Et quia omnis corruptio & alteratio est ad contrarium, tunc quia sperma non poterit uincere & digerere bene mestruum propter penuriam caloris non peterit foetum secundum similitudinem formae suae, ergo erit alterata ad contrarium & quia foemina contrariatur mari, necessario creabit foeminam, quia sperma est sicut operans & menstruum sicut patiens. Propterea accidit quod mares sunt calidiores foeminis quia caliditas attribuitur agenti. Sic eodem modo dicimus de sulphure & argento uiuo, nam quando sulphur est bene potens digerere argentum uiuum ex completa actione caloris, tunc sulphur assimilabit sibi argentum uiuum & faciet ipsum aurum, quoniam sulphur est ipsum digerens & citrinizans. Ideo aurum est citrinum & masculinum & complete digestum. Cum autem sulphur non poterit bene digerere argentum uiuum ex indigentia caloris, tunc erit alteratio ad contrarium, ergo sulphur non assimilabit sibi argentum uiuum, ergo non fiet aurum sed argentum: & ob hoc argentum est album sicut argentum uiuum, & est sicut foemina & incomplete digestum, & haec est causa albedinis argenti & citrinitatis auri. Unde sicut foemina est mas occasionatus secundum philosophum in libris praeallegatis, sic similiter dicitur quod argentum est aurum occasionatum. Est autem citrinitas & albedo in auro & argento non ex utroque sed ex argento uiuo tantum, quemadmodum in ouo album & citrinum sunt ex parte foeminae et non maris, quamuis non sint in argento uiuo distincta sicut in ouo. Ideo dicit philosophus 17. libro de animalibus, album et citrinum in ouo non sunt, ex mare et foemina sed ex foemina tantum. In aliis autem metallis, quia aut sulphur nondum potuit bene digerere et uincere argentum uiuum propter paucitatem caloris ut in plumbo & stanno, aut combussit nimis ut in aere uel ferro. Ideo in ipsis nondum potuit generare aurum nec argentum, quoniam sulphur non est uincens, nec uictum omnino. Et intemperantia caloris sulphuris potest esse tam in abundantia quam in defectu & potest utraque intemperantia dici indigestio diuersis respectibus postquam non tenet medium. Ideo bene dicit philosophus 18. de animalibus scilicet quod mares & foeminae indigent temperantiae caloris, quemadmodum omnia naturalia & artificialia non sunt nisi per terminum & temperantiam determinatam, cum calor uincit ualde, desiccat res humidas & cum diminuitur multum, non potest sustentare humiditates & propter hoc indiget temperantia. Si autem non fuerit ita, accidet istud, quod accidit rebus decoctis quoniam ignis multus comburit, & paucus non potest digerere. Et propterea indiget mas & foemina ad creandum filium temperantia caloris etc. Et huic concordat uerbum Gal. in quarto de ingenio sanitatis, qui dicit omnis error duobus modis est in quantitate, scilicet si ultra temperamentum est uel citra temperamentum. Nam idem, id est, consimilem defectum facit plus & minus. Unde dicimus solum aurum esse a calore temperato decoctum & a natura digesium citrinum masculinum & simile est argentum & nullum aliorum hoc habere meruit. Rursus ne uideamur ignorare intentionem uerborum dictorum Aristotelis. Dicimus quod quamuis sperma sit factor embrionis ut dictum est, tamen non est sicut principale agens sed magis ut organum & instrumentum, quia anima existens in spermate est principale agens & mouens, mota ab anima generantis. Cum omne quod est habeat animam actu uel potentia uel secundum quid uel simpliciter ut dicitur 16. de animalibus, & utitur spermate tanquam instrumento cum calido & frigido ad generationem & formationem ut ibidem dicitur, quamuis uerius sit dicere aliquid fieri per motum instrumentorum quam per instrumenta ut idem dicitur. Unde ex motu generantur calidum & frigidum ut instrumenta faciunt duritiem & mollituem & similia accidentia, ut patet tam in naturalibus quam in artificialibus, gladius enim efficitur ex motu instrumenti, quod mouetur secundum scientiam artificis etc. Unde sicut anima hominis in qua est scientia, mediante sanguine & spiritu mouet manum ut instrumentum aut instrumentum extrinse cum hoc autem mouet materiam. Sic & anima existens in spermate mouet spiritum secundum motum generantis a quo exiuit & utitur ipso ut instrumento mediante calore naturali, & sperma mouet materiam.s.menstruum. Unde dicitur decimosexto de animalibus, quod cum sperma uenerit in matricem, mouet menstruum eodem motu quo ipsum, extitat motum, scilicet ab anima generantis a qua exiuit sperma & omnia membra sunt in potentia tam in menstruo quam in spermate, in actu aut nullum sed in menstruo passiue, in spermate uero actiue, & hoc facit cum calido naturali uel animali proportionato ordinationi astrorum, quod est uitale, quod calidum non est. ignis uel ab igne, ut ibi dicitur, cum ignis animal non generet nec nutriat. Eodem modo dicimus de sulphure & argento uiuo in operibus naturae, quoniam sulphur non est, agens principale sed uirtus mineralis occulta, existens in ipso mediam te calore minerae digerente, est principale agens intrinsecum cum corporibus coelestibus et mouent sulphur cum calore suo sicut instrumentum. Sulphur autem mouet argentum uiuum, sicut materiam sibi propriam ad generationem eo motu quo mouetur ab agentibus primis. Similiter in operibus eiusdem naturae, mensuratis ab arte, quia anima artificis in qua est species & scientia est principale agens extrinsecum & mouet uirtutem mineralem digestiuam & liquefactiuam, et generatiuam existentem in sulphure per tempus caliditate ignis mensurata ab artifice, sicut principale agens intrinsecum, & haec uirtus mouet sulphur in quo est sicut instrumentum. Sulphur autem motum mouet argentum uiuum, sicut propriam materiam ad generationem eo motu quo mouetur a primis, et est aurum in argento uiuo & in sulphure in potentiae, actu uero non. sed est in argento uiuo passiue, in sulphure uero actiue sicut in efficiente. Unde liquefactio & coagulatio & alia accidentia fiunt d calido & frigido, forma uero efficitur, ex motu instrumentorum motorum secundum scientiam artificis mensurantis & ministrantis ea naturae. Argenti uiui uulgare similitudo. Dicemus denuo quod argentum uiuum uulgare assimilatur menstruo & ouis uenti. Unde sicut ex menstruo, absque spermate non fit embrio nec ex ouis uenti auis absque semine maris, quia uirtus animae non est in eis nisi ex spermate uel semine maris, ut patet ex decimosexto ae animalibus. Sic ex argento uiuo uulgari. Nunquam fiet aurum nec lapis philosophorum, absque sulphure, quia non est in eo uirtus generatiua nisi per sulphur, secundum hanc igitur proportionem dicimus de sulphure, quoniam ipsum assimilatur. spermati et semini maris, et absque menstruo foeminae non fic generatio, quemadmodum tota materia generationis & nutrimenti non est nisi ex foemina, sic ex sulphure solo absque argento uiuo nunquam fiet aurum, nec lapis philosophorum, quia in eo non est uirtus materiae nec nutrimenti. Et sicut ex albo oui fit generatio pulli & nutrimenti ex solo citrino. Sic similiter generatio auri fit ex argeuto uiuo, & nutrimentum eius ex solo citrino, scilicet sulphure suo. generatio igitur lapidis erit ex albo, id est, argento uiuo & nutrimentum ex solo citrino, scilicet sulphure suo occulto, digesto per actionem sulphuris extrinseci regimine artis & artificis ministrantis naturae. Propterea natura sapientissima in animalibus perfectis in quibus est dare marem & foeminam separauit marem a foemina quae ad generationem temporibus congruis coniunguntur. In seminibus autem quia non sunt corpora mobilia localiter, a principio intrinseco, coniunxit natura ex eis simul marem & foeminam, ita quod in quolibet semine est, coniuncta & indistincta quo ad substantiam uirtus maris et foeminae ad generationem fiendam. Sic similiter ac propter eandem causam, coniunxit in mineris metallorum sulphur & argentum uiuum ad generationem ipsorum. ideo minera ipsorum omnium sunt necessario mixtae ex sulphure & argento uiuo uulgi cum sint simul ibi generata mixta & coagula ta. Et ob hoc sicut mas non generat in substantia propria sed in passiua & opposita sibi, siue agens & paties sint coniuncta siue separata. Sic similiter & sulphur generat non in substantia propria sed in passiua & opposita sibi quae dicitur argentum uiuum. Si igitur uerum est quod in principio huius capituli diximus secundum sententiam Aristotelis, Auerrois & Alexandri, scilicet quod ex eisdem generamur, nutrimur, perficimur & complemur, & non ex extraneis, ergo ex eisdem aurum debet generari nutriri & perfici ac compleri, & non ex extraneis. Cum igitur aurum sit generatum, nutritum, perfectum & completum, a natura ex solo argento uiuo, ab extrinseco su phure digesto & ultimo ab eo expoliato, ergo & lapis philosophorum ex eisdem debet generari, nutriri, perfici & compleri scilicet ex quibus est aurum & non ex extraneis, quia sicut cognitio rei sumitur ab essentia & natura rei & suis principiis, & sic & operatio ipsius. Quia ergo ex imperfectis metallis, debet per hunc lapidem, aurum generari, nutriri, perfecti & compleri per eorum mixtionem, ergo ex solis partibus eorum quae sunt ex eisdem ut aurum, generabitur aurum, & partes extraneae corrumpentes separabuntur seorsum, & cum partes quae sunt in eis quae sunt ex eisdem ut aurum sint argentum uiuum, ergo ex solo argento uiuo eorum generabitur aurum & nutrietur & perficietur & complebitur per hunc lapidem, ergo & partes sulphuris quae sunt in eis cum sint extraneae & corrumpentes separabuntur seorsum quia non miscebuntur. Omnis enim res ex sibi similibus conficitur & perficitur & completur & non ab extraneis: Unde philosophus in secundo de anima dicit quod nutrimentum in principio est dissimile a nutrito. in fine autem simile, ergo a similibus res nutritur & perficitur & ideo ab extraneis. Sic ergo patet quod aurum alchimicum est quod debet esse necessario ex eisdem, omnino & eodem modo generatum ut minerale & non ex extraneis, nec modo extraneo. Qui igitur in extraneis laborant & modo extraneo, a natura operantur, extranea faciunt & aliena. Similiter autem & qui in eisdem, non extraneo modo operantur, ueritatem rei consequuntur. Cupientes igitur per artem alchimiae naturam sequi non impendent laborem in argento uiuo solo scilicet uulgi, nec in sulphure solo scilicet uulgi nec cum aliquibus aliis intermixtis sicut nec natura, immo nec in argento uiuo & sulphure uulgi coniunctim, quod forsan uidetur mirabile. Sed in eo in quo sunt a natura coniuncta, quia praeparauit arti sicut ancilla. Coniungit autem, ipsa natura a principiis generationis sicut in lacte butyrum lac & seracium quae post digerit, & abinuicem separat & sequestrat. Similiter autem & ars. Similitudines autem istae sunt sufficientes & ueraces etiam ad hoc propositum ostendendum, quanuis non sint totales, quoniam animatorum ad inanimata, non potest esse in omnibus totalis similitudo nec adduci, non enim generatur aurum ex auro, sicut animal ex animali. Sed talis inuestigatio extranea & pulcherrima est. Concludimus ergo ex omnibus prius dictis quod quicunque sapiens figuras & analogias uerborum cum omni imaginatione in hac arte inuestigare uoluerit, cum ipsa ars supra naturam & rationem naturalem consistit, ut prius ostendimus, oportebit ipsum necessario operibus diuinis supra naturam & naturalem rationem, & intellectum existentibus consentire et fidem omnimodo adhibere, quod si solam rationem adeptus fuerit finem artis penitus non attinget. Coniungit etc. Sciendum quod sicut natura generat metalla ex sulphure & argento uiuo. Non quod sulphur in sua natura per se reperiatur in suis mineris: nec argentum uiuum sic. Sed reperiuntur haec a natura commixta & in naturam terrae redacta: nec etiam reperitur aliquid ibi in quo saluetur ibi media dispositio a mollitie argenti uiui ad duritiem alicuius metalli, cum tamen non fiat transitus de extremo ad extremum nisi per medium. Sic & in transmutatione metallorum imperfectorum uersus perfecta est existimandum, quia natura in iis occultissime operatur. Regiones narrant res & generationes diuersificant ea, non solum secundum species, sed secundum proprietates & accidentia in eadem specie: hoc patet tam de animatis quam de inanimatis, ut dicit philosophus octauo de animalibus. Sic similiter existimemus esse de mineris metallorum, quia ratione diuersarum minerarum in regionibus diuersis quadam possunt nobilitare imperfecta metalla in aurum & quaedam non, quasi de se semper & ubique sint disposita ad finem illum. Sicut etiam uidemus quasdam melius argentum & quasdam melius aes producere propter causas, quia potest minera esse corrupta & carens aquis lauantibus per fluxum earum, aut sulphuris mali repletio impedit transmutationem talem fieri in tali loco. Item aspectus coelestes operantur ad hoc & c. Capitulum octauum, Instantia contra dicta. In qua probat quod ex aere & ferro non potest fieri aurum, uel argentum & soluit. Sed dicet aliquis, uidetur quod ex aere & ferro non possit fieri aurum uel argentum per alchimiam siue per lapidem philosophorum quod primo probatur sic. Impossibile est illi rei quae transiuit terminum decoctionis ut reuertatur ad terminum decoctionis & ad medium. Sicut non est possibile ut assum reuertatur elixum: ut dicit Auerrois tertio colliget, & cum aes & ferrum sint huiusmodi, ergo etc. Reliqua autem confitemur posse conuerti. Similiter quae cruda sunt possunt decoqui, econtra autem incrudari non possunt, & quae sunt semidigesta possunt complete digeri, quae autem superfluae ad temperatum reuerti non possunt, ut patet in cibis quid assantur & elixantur quando sunt crudi. Propter quod dixit Auerrois tertio colliget ut supra. Item de tali digestione dixit Rasis in libro perfecti magisterii & Morienus & quilibet alchimista, quod argentum & aurum a calore suaui & temperato decocta sunt. Stannum autem & plumbum a calore diminuto, ferrum autem & aes a calore superfluo assatiuo & urente. Argentum uiuum crudimine. Ad hoc omnia imperfecta posse conuerti in aurum, tam secundum artem quam secundum naturam. Sed est aduertendum, quod cum duplex sulphur sit in quolibet metallo praeterquam in auro scilicet extrinsecum comburens & intrinsecum non comburens, quod est de substantiali compositione argenti uiui. Ideo illud extrinsecum est separabile ab eis: intrinsecum autem nullo modo. Et quia hoc sulphur extrinsecum potest per artificium separari, sicut & a natura, patet uere quod non est unitum cum suo argento uiuo. Ideo non facit ueram adustionem in argento uiuo. Sed in scipso quod patet, quia ipso separato remanet argentum uiuum purum, quod non sic remaneret, si secum esset unitum. Et ideo cum purificantur imperfecta metalla in opere minori per ablationem quandam huius sulphuris, uidetur eorum argentum uiuum lucidius. Unde de hoc duplici sulphure loquens Geber capitulo de procreatione Ueneris sic inquit. Ex praecedentibus itaque sermonibus relinquitur in compositionibus duplicem fore sulphureitatem, unam quidem in profunditate argenti uiui conclusam in principio suae mixtionis. Alteram uero superuenientem, quarum alteram cum labore tolli. Alteram uero nullo artificiorum ingenio est possibile tolli quod per ignem perficitur, ad quod possit nostra operatio congrue ac utiliter peruenire. Cum iam secum per eandem creationem unito factum sit. Hoc experimento probatur, quia uidemus sulphureitatem adustam per ignem deleri, sulphureitatem uero fixam minime. Si igitur diximus corpora calcinatione mundari, intelligas utique a terrea sulphurea substantia quae non in radice suae naturae unita est, quoniam unitam purgare uel mundare per ignis ingenium non est possibile, nisi adueniat argenti uiui medicina, occultans & contemperans aut illam de commixto separans. Item capitulo de coagulatione, idem habet similiter, scilicet argentum partes sulphuris, naturaliter sibi admixtas, quoddam uero plus, quoddam minus, quas remouere per artificium non est possibile etc. Quia igitur istud sulphur extrinsecus adueniens potest per artificium separari a metallis, patet quod non est uere unitum cum illo argento uiuo, nec de ipsius substantia. Et ideo istud argentum uiuum aeris, & ferri potest perfici in aurum purissimum sicut argentum uiuum stanni, & plumbi per sulphuris extrinseci separationem. Et sicut ipsum est foedum foetidum, & malum, ita dat tincturam foetidam & malam: ueruntamen in hoc tantum bonitatis habet quia ipsum est agens in materia sine cuius actione natura non posset generare aliquod metallorum. Ideo Geber eius tincturam uituperans traectatu de medicinis primi ordinis capitulo de citrinatione Lunae, dicit sic per sulphur etiam rubificatur Luna, sed illius rubificatio est difficilis & laboriosa immense, et tamen non resultat eius citrinatio fulgens immo fusca & liuens terreitate motifera etc. Ex quibus iam dictis nos aestimamus cum ratione, quod cum lapis philosophorum super aes et ferrum liquefacta proiectus fuerit, commiscebitur in momento cum omnibus & solis partibus argenti uiui existentis in eis, & unitur cum eis cum sint eiusdem naturae, & perficit eas in aurum purissimum: & omnes partes sulphuris extrinseci separabuntur seorsum, quia non sunt de natura sua. Et haec est intentio Geberis capitulo de differentiis perfectionis, differentia prima quamuis uideatur aliter dicere capitulo de praeparatione corporum in generali, scilicet Saturni & Iouis. Argentum enim uiuum semper absque uiolentia & labore commiscetur cum eo quod suae naturae est: alterum uero respuit & seorsum relinquit. Similiter dicimus in stanno, & plumbo, & in argento, quamuis in argento sint modice partes Instantia De Aere Et Ferro. sulphuris extrinseci. Sed cum super argentum uiuum proiicitur hic lapis qui cum eo, tam secundum totum quam secundum omnes partes sunt unius naturae & substantiae, ideo totum perficiur in aurum. Uidemus enim gratia exempli in coagulatione lactis, quia coagulum coagulat solum partes sibi similes existentes in lacte. Alias uero dissimiles respuit & seorsum relinquit, & ista substantia casealis in lacte consistens se habet ut principium materiale & passiuum. Coagulum uero sicut principium formale actiuum, quamuis sint eiusdem materiae & substantiae, ac naturae. Quod autem talis adustio sit in solo sulphure ferri & aeris: & non in eorum argento uiuo satis experimento patet, quia cum adurimus siue coagulamus argentum uiuum cum sulphure, & facimus ex eis sublimationem uzifur post magisterium sublimationis alteram separamus substantiam argenti uiui ab uzifur puram & mundam, ut prius & magis. quod patet, quia nulla adustio facta fuit in isto argento uiuo, sed in solo sulphure, ergo eodem modo in ferro & aere est existimandum & sic patet solutio ad dubium. Et sic est finis istius aureae quaestionis, ex Bono Ferrariensi extractae per lanum Therapum Lacinium Calabrum Minoritam theologorum minimum: & nunc primo per ipsum ad communem studiosorum foelicitatem editae in lucem. Accessit, & huic quaestioni epistola quaedam ipsius Boni ad quendam suum familiarem, super hoc negotio, quae quidem quia conformis est suae doctrinae, & praesertim in capitulo primo: ubi loquitur de materia lapidis, iecirco huic operi illam inserere non dubitaui. 132 Sequitur Nunc Epistola Boni Ferrariensis egregii atque eximii in medicina & in hac arte doctoris ad quendam ipsius familiarem. Instantissime N. fratrum opli¬ me magna cum deuotione et fiducia uestris literis & precibus me rogastis, ut uobis scriberem quae sit materia super quam philosophi alchimiam inquirendo laborauerunt, ut uenerabilem eorum lapidem cum magna industria sibi compararent. Quapropter nullus in hac re ueritatem dicere posset nec cum ueritate alios informare qui ipsam materiam non prius nouit, nec iudicat de re nisi qui uere eam cognoscit, ideo si nondum sim super ueritates non possum uestram respondendo adimplere petitionem: ueruntamen quiae ratione in hac arte potius quam formae semper uolui adhaerere, postquam haec omnia cum maxima difficultate & labore incepi percipere, & in multos errores incidi nauigando & transeundo. Referam nunc uobis super qua materia sim firmatus secundum quod existimo & opinor, uestri desiderium adimplendo, rationibus satis ueridicis approbando, quod dicam. non enim sufficit dicere quia ita est, nisi ostendatur propter quid. Et quaecunque generaliter secundum rationem dixi in quaestione prolixa quae dicitur pretiosa margarita nouella in inuestitione artis istius, & in tractatu contra illos qui in materia indebita operantur quae nomini fratris Anselmi monachi conscripsi, Nunc uestri amore motus, aperiam in speciali & particulari uobis ut percipiatis intentionem Hermetis, Geberis, & aliorum philosophorum & naturae, per quod patebit uobis, si in hac arte aliquid intelligam uel ignorem. Inuocato igitur nomine excelsi & altissimi Creatoris & misericordis, ac lesu Christi filii sui & gubernatoris nostri a quo digne petentibus beneficium omne confertur, incipio absque aenigmate dicere uobis & rationabiliter demonstrando explicare munus quod de hac materia quaesiuistis. Quod quidem nisi intelligenti et intelligere honeste uolenti sub anathematis poena narrare uolui sicut praecepit Hermes. De modo autem operis in materia hac, ut informem, quamuis operi ad praesens me congrue dare non possim, sicut alias consueui per quosdam exteriores defectus omnia silebo, hoc enim uidetur archanum totius mundi, sicue dicunt philosophi & gloria inaestimabilis. Quaesiuistis autem de causa materiali quae non est modicum munus introeuntibus artem istam, haec enim est quam antiqui philosophi quaesiuerunt prius ut in aliarum, causarum uenirent cognitionem sine cuius cognitione uacui erant ab aliarum cognitione. Et similiter per consequens ab hac arte & opere. Quod igitur uobis pollicitus sum accipite modo. Scitote in primis quod arsenicum siue auripigmentum est compositum a natura ex sulphure & argento uiuo in propriis mineris sicut pluribus rationibus uobis ostendam quasi narratiue per signa sumpta a sensu, in sublimando enim arsenicum saepe accidit quod egreditur & ascendit cum sublimatione argentum uiuum in granis uiuis oculatis & distinctis adinuicem in modum granorum milii ac si argentum uiuum uulgare solum in sublimatoriis positum sic fuisset: & hoc apud expertos & facientes etiam realgar est ratum & firmum. & est hoc argentum uiuum omnino idem cum uulgari argento uiuo quod sic patet, quia nihil miscetur cum argento uiuo uulgi, ipso remanente in natura argenti uiui, nisi hoc, remanentibus omnibus proprietatibus & passionibus argenti uiui, & quod non potest contrahi de re in actu, nisi quod est in ipsa potentia. ideo concludimus quod in compositione arsenici est argentum uiuum, propter quod uidetur etiam quod ex Uzifur extrahimus argentum uiuum, quod in eo est quamuis improprie & occulte. Item dicimus sulphur esse tincturam rubedinis proprie & per se: argentum uiuum autem tincturam albedinis, ut dicunt omnes philosophi: sed si proiiciat arsenicum uel realgar, quod ex ipso fit super aes liquefactum, tingit aes tinctura albedinis simili albedine Lunae, ergo albedo haec uidetur albedo argenti uiui. Si enim tinctura haec esset ratione sui sulphuris tingeret rubedine uel saltem nigredine per adurentem uirtutem & inflammabilem quam habet, & ideo omne metallum cum fuerit purgatum ostendit naturam argenti uiui coagulati potius quam sulphuris quantum est de se, quod est per ipsius gubernantiam & ipsius uiriutem existentem in manifesto & sulphuris in occulto, ita quod aes & aurum ostendunt, Sulphuris cum capitello calcis commixtionem facere per filtrum siue compilatorium, sicut ex arsenico cum capitello. Quid sibi uelit hic ignoro, ideo aliquid in hoc loco deficere existimo, uide tamen eum in capitulo de materia lapidis. Et quia quorumcunque proprietates & passiones sunt diuersae in specie, licet in genere communicent super diuersa, constat necessario sulphur uulgi in specie esse diuersum ab arsenico, sed in genere communicet. Quare igitur sic est quod non possumus imitari naturam in generatione arsenici, quamuis principia generationis similia habemus, quia deficit nobis idem sulphur, aut ad minus digestionem quam tale facit natura, ignoramus omnino, ideo uidetur inconueniens ut operationem philosophorum alchimicam in eis impendere debeamus, si debemus uere sequi naturam, ideo sicut natura in mineris metallorum generauit arsenicum ex quo facit metalla sic miserta arti generauit arsenicum extra mineras metallorum quod ulterius non transmutat, ut arsenicum accipiat ipsum & transmutet ipsum. sic ut sequatur naturam in hoc, quod si natura hoc non fecisset ars alchimiae esset omnino uana, Habet enim sulphur uulgi cum arsenico quandam naturam communem, ut diximus. similiter omne sulphur aut quodlibet aliud sulphuris naturam habens, habet proprietatem congelandi argentum uluum, & quandoque rubisicandi quandoque non. Amplius quia sicut accidit in quibusdam sublimationibus arsenici, secundum quod egreditur uobis argentum uiuum in granis diuisum & occuliatum quod est idem cum argento uiuo uulgi ut supra diximus. Sic ingeniati sunt philosophi subtilissimo ingenio & profundissimo cum, operatione mirabili & occulta per digestionem congruam extrahere idem argentum uiuum quod cum ipso coaguletur, sicut aurum liquefactum cum seipso solo coagulatur ab intrinseco suo. Et in hoc tota intentio philosophorum esse uidetur, propter quod dixit Geber capitulo de principiis naturae. Tria esse principia scilicet argentum uiuum, sulphur & suum compar scilicet arsenieum uolens insinuare quod duo sunt principia naturae propria scilicet sulphur & argentum uiuum, & quod arsenicum habet naturas & proprietates illorum commixte, & quod ipsum obtinens uices & uicariatum illorum est principium naturae per illorum potentias & uirtutes. Et dicit in eodem quod spiritus foetens, & aqua uiua sunt principia naturae, quam & aquam siccam concedimus nominari secundum antiquorum opinionem. Et dicit in eodem, quod non est transitus de mollicie argenti uiui ad duritiem metallorum, nisi per aliquid in quo media dispositio saluetur. Cum ergo non reperiatur in mineris metallorum talis dispositio media, non est argentum uiuum in sui natura, nec sulphur principia naturae, nisi prout sunt in quadam natura tertia redacta etc. Haec autem tertia natura uidetur esse quae dicta est. Unde dicit ipse capitulo de ceratione. Quod humiditas ceratiua non reperitur propinque in aliquibus sicut in sulphure et arsenico, propinquius autem in argento uiuo. Et capitulo de coagulatione Mercurii ponit quod ex ipsis corporibus metallicis cum suo sulphure uel arsenico praeparato haec medicina elicitur. Et ex solis similiter sulphure & arsenico praeparatis. Et ex solis similiter corporibus elicitur. Ex solo uero argento uiuo facilius & propinquius etc. Et uult dicere quod in illo argento uiuo, a sulphure & arsenico extracto est ista medicina in propinquiori potentia quam in ipso sulphure & arsenico dum maneat in natura sulphuris, & arsenid. Et quia in isto argento uiuo, sunt corpora in potentia scilicet corpora solaria, quia nullum metallorum submergitur in Mercurio nisi sol. Et ideo patet ueritas uerbi Geberis scilicet quod ista medicina extrahitur, tam de ipsis corporibus quam de argento uiuo, & quam de sulphuris & arsenico. Nota super haec uerba Boni uidelicet. Haec autem tertia natura uidetur esse quae dicta est etc. Quia si reperitur aliquid aliud in natura mineralium, in quo magis propinque saluetur haec natura media, quam in suo arsenico. Et qoud talis natura tertia siue media magis sit purgata, mundata atque decocta illa erit materia magis propinqua ad lapidem philosophorum construendum. Et hanc materiam ipsemet Bonus indictis suis multoties insinuauit. tua nunc intersit hoc excogitare & quaerere etc. Rursus dicimus quod natura & ars nunquam in suis operationibus utuntur super sulphura pura quia frustra fit per plura quod fieri potest per pauciora. Si ergo sulphur & argentum uiuum sunt principia naturae sufficientia in generatione metallorum secudum omnes naturales philosophos & alchimistas, ergo arsenicum erit superfluum inquantum sulphur est uel habet sulphuris naturam, quia duo agentia similia non debent contrariari simul ad eandem materiam informandam. Cum ergo arsenicum secundum. Geber & alios alchimistas sit principium tertium naturae in generatione metallorum, ergo non erit superfluum necessario, quia ergo repertum est re uera arsenicum esse compositum ex argento uluo, tanquam ex materia & sulphure tanquam agente ut supra probatum est, ergo arsenicum similiter est principium naturae in generatione metallorum sufficiens, quia dictum est, uirtutem & potentiam habet illorum duorum, cum sit ex eis, & quia ex duobus actu existentibus non potest fieri tertium, ut dicitur septimo metaphysicae, ideo proprie & per se loquendo non potest arsenicum dici sulphur nec argentum uiuum, & sic patet quod sunt duo principia naturae, scilicet quae dicta sunt. sulphur ergo uulgi cum non sit de intentione naturae, ergo neque artis, ergo naturae principium non est. Postquam ergo sic est quod oportet mineras metallorum esse compositas ex sulphure & argento uiuo secundum modum quem diximus & sicut probauimus in quaestione nostra prolixa de inuestigatione huius artis. In subtili statera omnia & singula qui sequuntur pondera.u Ideo ne uos praesumatis & errabundus temerarie credatis quaedam alia composita, ex praedictis principiis esse principia artis sicut est magnesia, marchasita, tutia & antimonium & si qua sunt alia dicimus quod ipsa non sunt principia naturae, ergo nec artis si ars uere debet imitari naturam. Et ratio est quia natura a principio generationis metallorum utitur sulphure agente sicut agente proprio usque ad finem generationis, & perfectionis quae perfectio est in solo auro & separatur in fine sulphur sicut in omni actione naturali agens separatur a materia cum informatione materiae quia sulphur in generatione non subiicitur per materia. Cum ergo in sublimatione marchasitae primo sulphur separemus per ignem lentum manente suo argento uiuo mortificato in fundo quod argentum uiuum postea cum ignitione alludel sublimamus, sicut docet Geber capitulo de sublimatione marchasitae quod sulphur est denigrans inficiens & comburens. Ergo marchasita non uidetur illud in quo operatio alchimica sit imponenda, separatur autem agens a materia absque informatione materiae. In arsenico autem non possumus ingenio aliquo separare sulphur nisi in confectione & complemento quantumcunque dealbemus ipsum ante expoliationem sui sulphuris. Similiter suum argentum uiuum sublimatum non liquefit liquefactione metallica fixa sicut nec argentum uiuum uulgi sublimatum propter earum similitudinem in natura. Similiter non reperitur in mineris auri nec aliorum metallorum aliquid quod sit marchasita uel obtinens naturas & proprietates eius ex quo natura generet aurum uel metallum aliquod. sulphur etiam suum est ualde diuersum a sulphure arsenici & minerarum metallorum. Est etiam alia magna diuersitas quia sicut arsenicum ostendit naturam sulphuris in manifesto sic marchasita ostendit naturam argenti uiui in manifesto suum album siue rubeum, in occulto autem econuerso. Et ratio est quia quamuis elementa ex quibus componuntur sint similia in generatione, tamen diuersitas formarum facit illa elementa diuersimode passibilia & diuersimode terminari propter diuersum finem quia eadem materia diuersimode digesta diuersimode informatur: sicut satis patet in generatione diuersorum membrorum ex eadem materia propter quod non est mirandum si eorum quae sunt composita ex sulphure & argento uiuo, quaedam exprimunt naturam sulphuris in manifesto & quaedam naturam argenti uiui, & quadam naturam utriusque secundum maius & minus & quadam liquefactionem & quaedam non & quaedam fixionem & quaedam non cum diuersis coloribus. Si igitur ita est de marchasita in comparatione ad arsenicum. Ergo, de magnesia & tutia concludimus idem. Et quia rectum, non, nisi errore discernitur, ut dicitur in turba philosophorum. Ideo pluries & in pluribus rebus errando et iterum errando peruenimus per dei gratiam ad hoc, quod credimus esse rectum. Et quia rectum est iudex sui et obliqui ut dicitur tertio de anima. Ideo arsenicum est iudex sui & aliorum. Collectanea Lacinii Ex Et hoc suffi136 Arnaldo de uilla Noua quae practicae compositionem lapidis philosophorum continent & exquisite docent. Posteaquam dictum est de me¬ tallorum principiis & eorum generatione, tam in generali quam in speciali, nunc de lapidis compositione, tam Theoricae quam practicae, & praesupposita Theorica, per ea quae iam dicta sunt, in practica principaliter consistit intentio nostra. Nam in iis siquidem, sicut & in caeteris scientiis, experientia practicae ueritatem Theoricae habet roborare, nihilominus uero sapientiae, & scientiae est, res per causas intueri, quoniam experientia fallax est cuius notitia, non praecessit, philosophantibus enim inest fixa meditatio, ut ante operis inceptionem, quid fieri debeat pensitetur. Error nanque maximus esset, ad opus accedere sine iudicio mentalis practicae, quam Theorica ipsa in anima operatur, studendum ergo prius, antequam ad manuum labores accedas, nam opus sequitur naturam & non uiceuersa. Quisquis igitur in rebus conatur quicquam efficere, animam disponat ad intelligendum, postea manus ad operandum emittas. Quamobrem, quia Arnaldus de Uilla Noua in suo Rosario philosophorum, satis practicae tractat de lapide philosophorum, ideo ipsius dicta nunc commemorabo ea colligendo secundum hunc ordinem capitulorum. 1. Cap. Quod unus est lapis philosophorum, quia una est essentia & nnus modus agendi tam in albo quam in rubeo, licet in rubea medicina sit additamentum citrinantis coloris, per hoc tamen medicina non mutatur in substantia. Ii. Cap. Quaeritur ex quibus extrahitur lapis philosophorum. Nota responsionem. Iii. Cap. Quod difficillimum est opus nostrum, tantum in prima metallorum materia inuenire. Iiii. Cap. Quod primum opus physicum est dissoluere lapidem in suum Mercurium ut in primam redigatur materiam, quae quidem prima materia in metallis est argentum uiuum cum ipsum sit elementum omnium ductibilium, unde dicit philosophus indiges quod in solutione et sublimatione duo rum luminarium primo labores, quia primus gradus operationis est, ut fiat argentum uiuum de ipsis, unde dicunt philosophi. Nisi corpora fiant non corporea, idest non corporalia seu spiritualia, nil operamini, corpora enim soluta in naturam spirituum sunt redacta, licet magis sunt fixa quam spiritus, licet soluantur cum eo. Nam solutio corporis fit per naturam spiritus & congelatio spiritus est cum solutione corporis.. Arnal. De Ull. Noua. 137 Et tunc commiscentur corpora cum spiritibus uel corpus cum spiricollect tu. Cum ad unam primam naturam sunt redacta. U. Cap. De inuestigatione modorum operationis lapidis physici in conclusione, nota quod quatuor sunt modi principales quibus regitur lapis physicus scilicet, soluere, abluere, reducere, & figere: Soluere est grossum subtiliare & in simplum redigere, abluere obscurum in lucidum, reducere humidum in siccum: figere uolatiuum super corpus suum, & fit resoluendo & coagulando etc. Ui. Cap. De solutione lapidis & eius inhumatione & est primum regimen eius, ibi nota istam conclusionem, quod lapis debet solui per Mercurium purgatum & reductum & post inhumari: & hoc ideo fit ut sulphur & Mercurium habeamus de illa materia de qua aurum & argentum efficiebatur subtus terram, ut ex ipsis etc. Uii. cap. De secundo regimine quod est abluere, scilicet nigrum, corruptum, foetidum, ut sit lucidum ualde & clarum & a sordibus uacuum. Quare oportet lapidem diuidere per quatuor elementa, & ununquodque elementum lauare. Aqua separatur per distilationem in balneo Mariae, aer per distillationem per cineres et similiter ignis. terra in fundo residet etc. Ait Nanque Arnaldus de uilla Noua uerum quod omnia liquabilia sunt naturaliter operata ex argento uiuo & sulphuris substantia eo quod proprium est argenti uiui, ex calore siue uapore sulphuris coagulari: quoniam omne siccum ebibit naturaliter suum humidum: uapore ergo solphuris argentum uiuum coagula tum ex sua substantia terrea subtili aerea & digesta actione caloris in sui commixtione prima sibi unita post eleuata decocta & digesta donec habeat uim sulphuream coagulandi argentum. Argentum uero uiuum in sua prima radice est compositum ex terra alba nimium subtili sulphurea cum aqua clara fortiter admixta donec fiat substantia una, non quiescens in superficie plana. Est enim homogeneum in natura, quoniam aut remanet totum in igne fixum aut totum ex eo uolat in fumum cum sit incombustibile & aereum & hoc est signum perfectionis. Et ideo cum postea in terra sulphurea decurrit calefactum superius ascendit, quoniam de natura sua est ut per calorem sublimetur. Ueruntamen continua sublimatione nimium depuratur decoquitur & inspissatur, ac in sulphur album & rubeum gradatim congelatur, quod quidem sulphur dissoluitur multotiens & postea congelatur per argentum uiuum illius sublimatum caloris actione in tantum, donec uix in millibus annorum successiue, operae naturae in metallum congelatur perfectum. Et hoc quidem in uasis mineralibus seu artificialibus ipsa natura mediante operatur metalla in paruo temporis spatio. in istis ergo operibus naturam imitare, quicunque uelis ad imperfectorum perfectionem perficere medicinam. Consequenter dicitur quod argentum uiuum est materia & elementum omnium liquabilium, quoniam omnia liquabilia cum liquantur in arg. ui. conuertuntur, & ipsum admiscetur ipsis quia est de substantia eorum, licet illa corpora differant in compositione sua ab argento uiuo eo modo quo ipsum fuerit purum uel impurum a sulphure immundo sibi extraneo, sic enim argentum uiuum coagulatur ex ui sulphuris non urentis. Nam ut dicit philosophus sulphur album non adurens congelat Mercurium, bonam Lunam, & illud est res optima quam possunt recipere, qui alchimiam operantur, & conuertant illud in argentum bonum. Si uero sulphur purum mundum & optimum fuerit, cum rubore clarum et fuerit in eo uis igneitatis, non adurentis, simpliciter erit res optima, quam recipere possunt alchimistae ut ex eo faciant Solem. cum hoc conuertunt Mercurium in Solem. Si enim fuerit argentum uiuum bonae substantiae & sulphur non purum adurens conuertit ipsum arg. ui. in aes. Argentum etiam uiuum si fuerit porosum immundum terreum & sulphur non mundum fiet ex eo ferrum. Stannum uero uidetur habere bonum arg. ui. & purum. sulphur autem malum & non bene mixtum. Plumbum uero grossum argentum uiuum & malum & ponderosum et luteum. sulphur autem malum & mali saporis & foetidi ac uirtutis debilis. unde non bene congelatur. haec de uerbo ad uerbum sunt uerba Aristotelis in libro meteororum, cui credendum. Consequenter tertio in oratione dicendum quod sulphur extraneum siue uulgi est causa imperfectionis metallorum. Pro quo dicendum quod duplex reperitur sulphur in quolibet metallo praeterquam in auro scilicet extrinsecum comburens & intrinsecum non comburens, quod est de substantiali compositione argenti uiui. Ideo illud extrinsecum est separablle ab eis scilicet calcinatione ignis tollitur uel deletur a corporibus, intrinsecum autem nullo modo tollitur, quia ipsum est in profunditate arg. ui. inclusum & est suae naturae, ideo argentum uiuum ipsum tenet & a combustione defendit. Alterum uero quod non est suae naturae respuit, et igni exponit qui ipsum inficit et comburit. quod habeat sulphur in se duas causas corruptionis puta inflammabilem substantiam & terream foeculentiam, quia per primam naturam stare in igne non potest, quia comburit semper uel comburitur, aut nigredinem. in omni tempore praestat per alteram neque fusionem habet, neque ingressionem, quoniam si fixum fuerit prohibet fusionem & ipsum nunquam figitur nisi prius calcinetur. quando uero calcinetur nullo modo funditur, quoniam in terrenam substantiam redigitur. Etiam quod illud sulphur quod dicitur extrinsecum quocunque modo praeparetur per artificium semper comburit & comburitur & nigredinem in omni opere praestat, ideo dicit Auice, quod in magisterio nostro non intrat quoniam non est de argento uiuo uel de arg. ui. substantia uel de perfectione eius cum ipsum semper inficiat, denigret & corrumpat. Et ipsum est causa corruptionis ideo est quod quaedam corpora magis quaedam minus comburuntur per examinationem ignis ut illa quae pluris sulphuris sunt quantitatem continentia magis, quae uero minus, minus. Relinquitur ergo argentum uiuum corporum esse perfectiuum et adustionis saluatiuum, eo quod corporis illa minus comburuntur quae plus de sua natura participant & possident, unde patet quod multa quantitas arg. ui. est causa perfectionis. Et multa sulphureitas est causa corruptionis. Ipsum etiam argentum uiuum sicut est adustionis saluatiuum sic est fusionis effectiuum cum figitur ipsum etiam argentum uiuum est tinctura rubedinis, uberrimae refectionis, fulgidi splendoris & non recedit a commixto donec est. & est amicabile & metallis placabile, ac medium coniungendi tincturas, quoniam permiscetur per minima cum ipsis, & etiam in profundo eis naturaliter adhaeret quia est de ipsorum natura. Primum autem arg. ui. arg. ui. magis adhaeret, & eidem magis amicatur. Post illud uero auro, post argento, ideo ex hoc relinquitur ipsa duo magis participare suam naturam, ideo cum eis miscetur faciliter, cum non submergatur aliquid in eo nisi Sol. Alia uero corpora non habent tantam conformitatem ad ipsum, quoniam habent in se sulphur extraneum, terreum, immundum, foetidum & ideo & ipsa minus puram participant naturam, quoniam sunt corrupta, foetida, adustibilia. Ex praedictis hoc itaque secretum elicias, quoniam Merc. in se recipit, quod suae naturae fuerit & alienum resput eo quod sua natura magis gaudet quam extranea. Ex hoc enim manifeste relucet corpora maioris esse perfectionis, quae plus Merc. sunt continentia, & quae minus minoris, laudemus ergo omnium opificem Deum gloriosum & benedictum Creatorem optimum & altissimum, qui ex uili creauit preciosum & c. Manifestum est igitur quod arg. ui. continet in se sulphur suum bonum; quo coagulatur in aurum & argentum, sed diuersum digestionis modum. Nam secundum philosophum: arg. ui. si fuerit album purum coagulabit illud uis sulphuris albi non urentis in argentum. Si uero sulphur fuerit optimum cum rubore clarum & fuerit in eo uis igneitatis similiter non urentis erit res optima ad aurum ut ex eo fiat elixir ad aurum. Nota quod sulphur album & rubeum habetur ex una metallorum materia ad plenum depurata, modo tamen diuerso decocta seu digesta, idcirco dicit philosophus quod omni argento inest sulphur album sicut omni auro inest sulphur rubeum sed tale sulphur non reperitur super terram, ut dicit, Auicena. Nisi quod in istis duobus consistit, ideo illa duo corpora subtiliter praeparamus, ut sulphur rubeum & argentum uiuum habeamus de illa materia super terram de qua aurum & argentum ef ficiebatur sub terra, ipsa nanque corpora lucentia sunt, quibus insunt radii tingentes caetera corpora albedine & rubedine uera secundum quod ipsa fuerunt praeparata. Aurum itaque cum sit pretiosius omnibus metallis est tinctura rubedinis tingens & transformans omne corpus. Argentum uero est tinctura albedinis perfecta albatione tingens corpora caetera. Cum illis nanque corporibus, scilicet Sole & Luna miscetur Merc. & figitur per ipsa maximo ingenio. Quod unus sit lapis philosophorum. Capi. Arnnaldus De Uilla Noua, Ait quod unus est lapis philosophorum & una medicina cui nil extranci additur nec diminuitur, nisi quod superflua remouentur. Omne enim sulphur uulgi arg. ui. est extraneums eo quod sui ipsius est destructiuum, uel corruptiuum, econtra uero est quod non est sibi extraneum, in quod habet ipsum conuerti per magisterium nostrum: scilicet in aurum & argentum, nihil igitur conuenientius est ci nisi quod propinquius ex sui natura. Nolite ergo introducere, nec puluerem, nec aquam, nec ullam rem alienae naturae, quia non intrat in eum uel eius compositionem quod non sit ortum ab eo, quoniam si aliqua extranea sibi apponantur statim corrumpitur & non fit ex eo quod fieri quaeritur. Ex rebus ergo corporalibus maxime conuenientibus in natura necessarium est medicinam colligere, unde oportet quod medicina illis in natura conueniat & illis in profundo maxime adhaereat, atque diminutum quodcunque perfecte compleat, & etiam quod Mercurio per minima misceatur ante illius fugam. Sed nullum corpus in sua natura manens ipsum. coagulat, nec firmiter adhaeret, nec etiam ipse Merc: per se medetur infirmis corporibus, quoniam in examinatione separatur ab eis, nam grossa simplicibus & simplicia grossis minus bene conueniunt. Subtilioris ergo substantiae & liquidioris fusionis necesse est illam medicinam esse quam ipsa corpora, ac maioris fixionis ac retentionis quam argentum uiuum in sua natura. Simile dicit Geber in sua summa cap. de modis coagulandi Mercurium. Ex quibus extrahitur lapis physicus. Cap Ii. Quaeritur non immerito. Ex quibus re¬ bus extrahitur lapis noster physicus, seu haec nostra medicina. Respondentes dicimus quod in duobus est et ex illis elicitur, est autem tam in corporibus quam in ar.ui. secundum naturam cum unius sint reperta naturae. Sed in corporibus quidem difficilius, in ipso autem arg.ui. propinquius non autem perfectius, & illud, ideo quia non est corpus dignius sole aut purius, aut eius umbra, id est, luna, sine quibus nullum arg. ui. generatur tingens, qui uero absque isto, argentum uiuum tingere nititur caecus procedit ad practicam: nam aurum aureum, argentum argenteum tribuit colorem. Qui ergo argentum uiuum cum Sole & Luna tingere nouit. uenit ad arcanum quod dicitur sulphur album, quod cum rubeum efficitur erit sulphur rubeum optimum ad aurum. Ab istis ergo corporibus extrahitur sulpler nimium album, & rubeum cum in ipsis sit purissima sulphuris substantia ingenio naturae summae depuratae, quod secundum Albertum certius est & subtilius, quia in depuratione ipsius ars debilior est natura & sequitur eam cum magno laboret. Pater enim est sol, mater uero Luna, quia ex illis corporibus cum suo sulphure uel arsenico praeparatis nostra elicitur medicina: ex corporibus similiter aliis elici potest medicina, ex solo autem arg. ui. propinquius faciliusque inuenitur cum ipsum sit pater illorum luminarium & radix omnium liquabilium. Ab ipso siquidem omnia fiunt, & ideo in ipsum omnia resoluuntur, quoniam natura naturam complectitur propriam amicabiliusque gaudet cum ea magis quam cum extranea. in ipso enim est facilitas extractionis illius subtilis substantiae etc. Relinquitur ergo medicinam nostram esse purissimam & subtilissimam substantiam quae ex arg.ui. materia originem suam ducit, & creata est, non est materia argentum uiuum in sua natura, nec in tota sui substantia sed pars illius: non autem quae est nunc cum lapis noster factus est simpliciter est argen.ui. sed fuit pars eius quoniam ipsum illuminat & ab adustione conseruat, quod causa perfectionis est. Consulo autem quod non opereris nisi cum Merc. & Sole ad Solem, & cum Merc. & Luna ad Lunam. Quod impossibile est lapidem perfici ex sola me tallorum substantia siue materia. Cap. Iii. Impossibile est lapidem nostrum perfici ex sola metallorum materia, quia si in sola prima naturae materia, opus nostrum uellemus incipere, esset longissimum & incomplebile, etiam magnae & infinitae requirentur expensae ad hoc perficiendum, & cum demum per difficillimum magisterium lapis esset factus de natura metallorum, tamen opus philosophicum nondum est inceptum, quippe quia est necessarium quod lapis philosophorum possit elici de natura duorum corporum, antequam sit elixir completum. Quoniam est necessarium quod illud quod est elixir magis sit depuratum & digestum, quam aurum & argentum, eo quod ipsum elixir debet conuertere omnia a perfectione diminuta corpora in aurum uel argentum, quod ipsa minime perficere possunt, quoniam si de perfectione sua alteri darent, ipsa imperfecta existerent, eo quod non possunt tingere nisi quantum se extendunt. Et ad hoc, ut fiet operatio in opere nostro ut melioretur eius tinctura in eo plus quam in sua natura oportet ut fiat elixir iuxta sapientum allegoriam compositum ex speciebus limpidis condimentum, medicina & purgamentum, omnium corporum purgandorum, & transformandorum in solificum & lunificum uerum. Sed moderni operantes finem turbant operis, tunc cum incipitur opus, quia cum tantum laborauerunt, quod cum opus eorum sit de prima materia & natura metallorum credunt compleuisse elixir perfectum, sed quando faciunt proiectionem nihil inueniunt ibi, quia operari desistunt ubi incipere debuissent. De primo opere lapidis. cap. Iiii. Opus enim primum physicum uel philosophorum secundum eundem Arnaldum, est dissoluere lapidem in suum mercurium, ut in primam redigatur materiam, unde philosophus in quarto meteororum. Sciant artifices alchimiae species rerum transmutari non posse, quod quidem simpliciter uerum est, nisi species reducantur: ut postea subdit, in primam materiam, quae quidem materia prima in metallis est argentum ui. cum ipsum sit elementum omnium ductibilium, tunc enim in aliam formam quam prius erant bene permutantur non quidem species sed indiuidua specierum, quoniam ipsa indiuidua actionibus sensibilibus sunt subiecta eo quod in se sunt corruptibilia. Species uero cum sint uniuersalia uel uniuersales actionibus sensibilibus non sunt subiectae, ideo in se non sunt corruptibiles, species igitur argenti quae est argenteitas non mutatur in speciem auri, quae est aureitas, nec econuerso quia species naturae permutari non possunt, sed indiuidua specierum bene possunt, quando in primam materiam rediguntur, quia cum forma illius indiuidui fuerit corrupta uel illius & in primam materiam resoluta bene permutatur & introducatur alia forma, quia corruptio unius est generatio alterius.n.nulla materia potest ita destrui quin sub aliqua maneat forma etc. Ad propositum dicit philosophus indiges tu quod in solutione & sublimatione duorum luminarium primo labores, quia primus gradus operationis est ut fiat argentum uiuum de ipsis. Cum non fiat transitus de extremo in extremum nisi per medium, extrema autem nostri lapidis in primo latere est argentum uiuum, in secundo uero est elixir completum: media uero isto rum aliqua aliis magis depurata digesta seu decocta quae sunt meliora etc. Primus gradus operationis est ut fiat arg. ui. de ipsis: unde dicunt philosophi. Nisi corpora fiant non corporea, id est, incorporabilia uel econuerso nihil operamini. Uerum igitur principium nostri operis est solutio nostri corporis, quia corpora soluta in naturam spirituum sunt redacta, & etiam quia magis sunt fixa quam spiritus, quamuis soluantur cum eo. Nam solutio corporis fit cum congelatione spiritus & congelatio spiritus est cum solutione corporis, tunc enim miscetur corpus cum spiritibus uel spiritu & fit unum corpus cum eis uel eo, & nunquam separatur, sicut nec aqua mixta cum aqua, quoniam omnia tunc ad suam naturam homogeneam primam sunt redacta, prima uero homo geneitas metallorum est argentum uiuum. Cum ergo in ipsam homogeneitatem soluuntur, coniunguntur & nunquam separantur, quoniam tunc utrunque agit in suum socium sibi similem. De inuestigatione perfecta lapidis physici. Cap. U. Manifestum est ergo operationem medicinae esse operationem naturae, ipsamque medicinam esse eandem naturam, eo quod ipsa medicina solum est composita ex natura. Certum quippe est omnem rem esse de eo in quod resoluitur ut gelu ex aqua in quam conuertitur. Sic omnis lapis noster resoluitur in argentum uiuum per magisterium nostrum, ergo prius ipse fuit argentum uiuum. Modus autem conuertendi ipsum in arg.ui. est conuersio elementorum, quae de aptitudine sua sunt adinuicem conuersiua. Conuerte ergo elementa & quod quaeris inuenies, quia nostra operatio non est nisi naturarum mutatio & eorum elementorum calidi cum frigido & humidi cum sicco amicabilis connexio. Ueruntamen non conuertitur siccum in humidum, nisi prius fuerit factum humidum. i aqua nec frigidum in calidum nisi prius fuerii humidum, id est, aer, nam transitus non fit de extremo ad extremum nisi per medium, elementa media sunt aer & aqua. Si ergo siccum conuertatur in frigidum, & frigidum in humidum, & humidum in calidum, & calidum in siccum tunc totum habebis magisterium. Modi uero regiminis adinuicem conuertentis, sunt quatuor principales. Soluere, Abluere, Reducere, & Figere. Soluere grossum in simplum & subtiliare. Abluere obscurum in lucidum. Reducere humidum in siccum. Figere uolatiuum supra corpus suum. Item soluere fit diuidendo, corrumpendo, & in materiam primam reducendo. Abluere fit distillando, inhumando, & calcinando. Reducere fit incerando, impinguando, sublimando. Figere fit desponsando, resoluendo, & congelando. Per primum mutatur natura interius. Per secundum exterius. Per tertium superius. Per quartum inferius etc. Soluetur ergo lapis cum Mercurio purgato optime a sua tercitate & humiditate per sublimationis modum & postea reducto. Cum quo conteratur bis & post inhumetur in balneo Mariae ut dicetur infra. Quomodo depuratur Mercurius & purgatur. Ingenium igitur ipsius terreae substantiae: superfluae remotionis est ipsum semel uel bis sublitur substantia. Cum uero a bissima ascenderit proiice in feruenti aqua donec redeat in arg. ui. post tolle ab eo aquam & operare cam eo, quoniam non est bonum operari cum ipso, nisi prius hoc modo purgetur, unde dicit Auic. primum quoque facere incipere est quod sublimetur Merc. postea solue eum ut redeat in primam materiam suam, & sublima totum, tunc in hoc Merc. mundo mitte corpora munda, aequali lance librata. ueruntamen non miscebis corpus album cum rubeo, nec rubeum cum albo, sed unumquodque seorsum dissolues in partem, quoniam aqua alba est ad albificandum, aqua rubea ad rubificandum. Non ergo misceas aquam unius lapidis cum aqua alterius: aut cum alio lapide, quoniam uehementer errares & excaecaberis si secus feceris. Ab hinc uice post uicem, contere & imbibe & coque in balneo Mariae post distilla per fltrum quousque transeat ipsum, collige tamen ad partem supereminens nigrum, quoniam illud est oleum ac uerum dissolutionis signum, quia quod est solutum peruenit ad sublimitatis finem, unde separatur ab inferioribus ascendens sursum & petens altiora loca, ut corpus aureum. Custodi autem ipsum caute ne euolet in fumum, & quod facis in albo facias in rubeo, quoniam haec medicina in essentia est una, & in modo agendi similiter una, est tamen in rubea additamentum citrini coloris, quia sulphuris fixi substantia mundissima efficitur. Differentia tamen est inter solarem & lunarem medicinam eo quod haec quidem illud continet, illa uero non, quoniam indiget mundissimo sulphure albo, siuut haec indiget rubeo. Sufficiunt haec duo corpora eo quod assimilantur quaesito uel illi quod quaeris sed indiges quod in solutione sublimatione & subtiliatione eorum, labores. Sunt enim fortia & indigent praeparatione longinqua & operatione continua, ut primo calcinentur & postea soluantur quoniam cum calcinata fuerint facilius soluuntur, eo quia calor ignis penetrans partes corporis facit aquam ingredi post ipsum, & sic est magis solutionis susceptiuum, ueruntamen si calcinaueris corpus grossum, quod etiam dissolutiuum est pone ad partem, & quod remanet in filtrum accipias caute ipsum ne perdatur in fumum & pereat magisterium. Idcirco cum istud graue sit perficere & difficile expedit corpora grossa soluere per aquam solum, id est, per arg. ui. sine calcinatione, quoniam istud est securius licet in operatione sit tardius. Esto ergo longanimis & non festinanter extrahas tincturam, nec festinanter aut uelociter quaeras perficere, quia primus error in hac arte est festinatio, quia comburit omnia & ad remotum perducit. Nam ignem simultum feceris, in principio mixtionis eius eueniet in tincturis detrimentum, quoniam comburuntur medicinae per nimias caliditates: Unde uersus. Dissipa rem captam prius per partem satis aptam Leuiter extractam, sic massam contere factam Haec non festine, sed temporis ordine siue Albumen urinae disponit membra ruinae Patienter igitur sustine contere & coque, reitera & non taedeat te hoc ipsum reiterare, quia quae imbibuntur per aquam mollificantur. Et quanto magis teres tanto magis mollificas & quanto magis mollificas tanto magis partes grossas subtilias donec uniantur, & ab inuicem non diuidantur, quoniam spiritus cum corpore tunc inspissantur & omnia quae impastantur dissoluuntur. & impastatio fit cum nimia trituratione, & assatione. Nam per contritionem & incerationem, ac assationem diuiduntur partes ligatae uiscositate aquae, quae uiscositas est in corporibus. Corpora uero soluta ad naturam spiritus sunt redacta et nunquam separantur sicut nec aqua mixta aquae. Quippe quia natura laetatur, quoniam sponsus cum sponsa copulatur. Quae uero non dissoluuntur non habent partes subtiles, nisi mollifices, ideo charissime indiges quod indissolutione lapidis labores, scilicet partes suas puriores disgregans ab ipsis, ut grauioribus partibus abiectis opus cum lexioribus perficiatur. De lapidis inhumatione. Cap. Ui. Lapide itaque dissoluto accipe totum & pone super calorem temperatum, ut puta in balneo Mariae ut putrefiat & digeratur melius & contrahatur plenum matrimonium, per mensem philosophorum, id est, per triginta dies, quoniam adustio per inhumationem tollitur & decoctionem, coquas igitur complete ut ebulliant omnia simul, leui igne et in suam primam materiam redeant. & uere sint sicut argentum uiuum. Hoc autem ita habito soluitur auctoritas Arist. Sciant artifices etiam, quod quidem uerum est nisi prius ut subditur in suam primam reducantur materiam, tunc enim in aliam formam quam prius erant bene permutantur non quidem species sed indiuidua specierum permutantur quoniam ipsa sunt corruptibilia & actionibus sensibilibus subiecta, materia enim nullo modo potest. destrui quin semper sub aliqua maneat forma. unde soluta prima in Merc. forma immediate introducetur noua forma, quae quidem forma in colore est nigra in odore foetida in tactu subtilis & discontinua. & haec sunt signa perfecte dissolutionis, corporum, quia calor agens inhumidum primo in ducit nigredinem, quae quidem nigredo est caput corni sed est principium operis nostri, quod est dissoluere lapidem in Mercurium uel aquam Mercurii quod est primum regimen. Item postquam lapis dissolutus est in balneo Mariae post poterit distillari per filtrum quousque transeat ipsum. Collige tamen ad partem supereminentem nigredinem, quoniam illud eft elementum ac uerum dissolutionis signum, ut dictum est, & signum quod solutum uenit ad subtilitatis finem, unde separatur ab inferioribus ascendens sursum & petit altiora loca sicut corpus album. Recapitulatio primi regiminis. Modo dicam breuiter totum solutionis modum, sublima igitur primo Mercurium & demum soluas ipsum, cum terra tota & igne & pariter de coque, quousque redeant ad primam suam naturam, & hoc ideo fit ut sulphur & Mercurium habeamus, de illa materia de qua aurum & argentum efficiebantur infra seu subtus terram, quia si uerum sulphur fuit & argentum uiuum bene possumus ex ipsis aurum & argentum facere, qui autem habet hoc magisterium, habet thesaurum sempiternum, ad quod magisterium tria sunt quaerenda puta subtile ingenium artificis, operatio manualis, & arbitrium libere potestatis quod quidem requirit diuitias sapientiam & libros, & ideo non est nisi pro diuitibus & c. Et tantum de primo re gimine quod est lapidem dissoluere etc. De secundo regimine quod est abluere. Cap. Uii. Secundum regimen lapidis est abluere, scilicet nigrum, corruptum, foetidum, ut sit lucidum ualde & darum & a sordibus uacuum, quod quidem nullatenus fieri contingit sine elementorum diuisione & aquarum distillatione, & lapidis dissolutione, quia elementorum dud sunt siccae, scilicet lapidea, & duo humida, scilicet aquaticae. Sicca sunt ignis & terra, aquatica sunt aer & aqua. Ignis ergo comedit seu consumit quod in exterioribus existit, quoniam deuastat sordes aquarum per distillationem, & subtiliat eas per aeris leuigationem, comminuit etiam grossitudinem lapidis per calcinationem & deuorat eorum sulphuris salsedinem. Et ideo lapis noster in quatuor elementa diuiditur, ut magis subtilietur & ut a sordibus depuretur magis & ut postea firmius coniungatur. Sed nunquam fuit aliquid natum, nec crescens, nec animatum, nisi post putrefactionem & digestionem. Et ideo putrefiunt, ut magis digesta melius separentur, quippe si putrefactum non fuerit, fundi non poterit nec soluetur & si solutum non fuerit ad nihilum redigetur. Diuisio lapidis per quatuor elementa. Accipe rgο lapidem sic corruptum & deinde ipsum per quatuor elementa, per distillationem. per leuem ignem aequaliter mensuratum & recipe suam aquam, deinde paulatim uigora ignem, donec totum receperis aerem igne mixtum, quod uero remanet in fundo combustum est terra nigra sicca. Et scito quod distillatio aquae habet fieri in balneo Mariae eo quod subtiliores lapidis partes & sine calore ad naturam simplicis aqueitatis approximantes per eam distillantur, aer uero & ignis per cineres distillatur, es quod per ipsos cum ignitione, contingit colores & grossiores terreas partes inferius detineri subtiliores uero sursum eleuari. Subtilior ergo fit separatio per aquam cum non substineat ignitionem quam per cineres elicitur cum ignitionem sustineant. Isto ergo modo diuides quatuor elementa eo quod oportet extrahi aquam ex sua substantia humida & non ex alia uel aliis, eo quod in eis est, maior tinctura, de terra uero non cures cuius sit substantiae dummodo fuerit fixa. Terra desiccat & figit, aqua uero mundificat & abluit. Aer uero & ignis tingunt, & fluere faciunt, ideo oportet quod sit aqua multa & aer multus: quoniam multitudo tincture tanta erit quanta multitudo aeris erit. Studeas ergo charissime in omnibus operibus tuis Merc. superare in commixtione, ut satis habeas de aere: & si ipsum solum perficere poteris pretiosissimae perfectionis naturae uincentis indagator eris. Pretium uero ipsarum medicinarum huius artis expresse non excedit quinquaginta argenteos ex prima operatione computando, oportet tantum ipsam medicinam diutius assari super ignem & nutriri sicut nutritur puer in uberibus. De ablutione aque. Cum autem habueris elementa lapidis ut dixi¬ mus diuisa ablue ea, scilicet aerem & aquam secalcinando, aquam tamen & aerem separatim distilles quoniam aer est melior quam aqua, licet ipsa abluat, & dealbet terram, faciensque matrimonium tincturarum. Ac aer tingit terram & infundit animam & facit eam sensibilem. Unde oportet quod aer & aqua sint a sordibus mundata, & ab adustione tuta, donec sumatur eorum tinctura, quoniam si comburantur, effectu priuantur, nisi postea in fimo perfecte coquantur. Idcirco inhumatio in fimo interposita inter distillationes multum iuuat ut ad perfectae ablutionis signum, melius deueniatur, quod quidem signum est splendor & crystallina serenitas, absque foecibus nisi forte albis. Foeces uero aquae quas faciet in omni distillatione, uice post uicem ad partem separa, & repone cum terra nigra superius collocata. Aquam uero septies distillatam serua ad partem quoniam ipsa est Merc. sola enim faciens medicinam, & aqua uitae abluens latonem. Et sicut fecisti de aqua alba. Ita facias de rubea aqua quoniam unum & eundem modum habent ablutionis & consimilem effectum, nisi quod aqua alba ad albandum ualet, & aqua rubea ad rubificandum, non ergo misceas unam cum alia, quoniam errabis si secus facias ideo etc. De ablutione aeris. Ab hinc autem diuide aerem ab igne per distillatio¬ nem scilicet per cineres quoniam quod distillatur est aer purissimus quod uero remanet in fundo est ignis siccus, considera ergo quae dixi ut opereris lapidem humidum, ad aquam & terram solum. Et ut utaris lapide sicco, ad ignem & aerem tantum. Aer sane est oleum & tinctura & aurum & anima philosophorum, unguentum quo totum perficitur magisterium. Intellige ergo quod ignis cum aere distillatur, quia conueniunt in caliditate & non cum aqua, eo, quod aqua refugit ignem, quia contrariantur aer ergo distillatur cum igne, quia ipse est aqua cocta & eius tinctura est ignis, quoniam ipse corpus est, & aer est spiritus ignem deferens. Si ergo miscueris, cum igne lapidem statim erit rubeus, & semper diligent se: quodcunque ergo uolueris rubificare, rubifica cum igne lapidem & erit rubeus semper. Quomodo ab omni re extrahitur oleum. Pone ergo super substantiam corporis cuius oleum extrahere uolueris purissimi Merc. tantum quod super natet quatuor digitis uel plus quod melius est, deinde accende sub eo ignem lentum donec uideris eius oleum, id est, aerem paulatim ascendere seu eleuari super Merc. collige eum cautae & serua seorsum, si ergo minuatur Merc. adde alium Merc. mundum & calidum & repone ad coquendum, continuae haec facias donec sumas eius oleum & nil remaneat insolutum. Distilla ergo totum paralambicum septies quia ablutio eiusdem est eadem sicut ablutio aquae. Quod quidem inhumando & distillando humiditatem debebit fieri quousque deuenerit ad crystallinam serenitatem absque fecibus nisi forte albis cuius signa sunt gutta spissior, abscolor, intensior et leuitas aerea, ita quod si ipsum praedictae aquae miscueris, natabit aerem superius uero sic ablutum serua seorsum: quoniam est oleum tinctura & aurum anima & unguentum philosophorum quod colorat, & tingit, & figit, & fluere facit. Tingit omnem laminam in eo ter extinctam inaurum uel argentum secundum quod ipsum uel album erit uel rubeum. Non ergo misceas oleum auri cum oleo argenti nec econuerso: quoniam oleum albi ad albificandum: rubeum ad rubificandum, iccirco si illorum corporum oleum multum fuerit multa erit tinctura: quoniam multitudo tincturae tanca erit quanta fuerit olei multitudo. Differentia inter aquam & oleum. Differentia est inter aquam & oleum ex parte tincturae, quia aqua abluit tantum & mundat. Oleum uero tingit & colorat, exemplum autem huius est, quia si pannus intingatur in aqua mundatur ab ea & quando desiccatur recedit aqua, & permanet in statu & colore suo in quo erat, nisi forte quia est magis mundus, econtra est in oleo quia si tingatur pannus in eo non separatur ab eo per calorem igneum uel aereum nisi ex toto destruatur pannus, nec poterit oleum separari ab ipso panno nisi per ablutionem & ignis desiccationem. Signa, quia gutta olei spissior est aqua, color intensior & leuitas aeream ita quod si ipsum praedictae aquae miscueris, natabit superius. Aqua autem est spiritus, extrahens hanc animam quae est oleum & tinctura earum, quando uero extrahitur anima ab ipsis corporibus, remanet in ipso spiritu, quoniam spiritus locus est eius. Anima ergo est tinctura soluta in ipso spiritu deportata sicut deportatur tinctura tinctorum per aquam super pannum, deinde recedit aqua per desiccationem, & remanet tinctura in panno fixa, per oleagenita tem. Sic ergo est de aqua, spiritus est in quo portatur tinctura aeris, qui cum reducitur super terram albam foliatam statim siccatur aqua spiritualis, & remanet in corpore anima quae est tinctura aeris. Spiritus ergo retinet animam, sicut anima retinet corpus, quoniam anima non moratur in corpore, nisi mediante spiritu, cum uero coniunguntur nunquam separantur, quia spiritus retinet animam, sicut aqua retinet terram, unde praecepit Hermes animas uenari in lapidibus, est enim mansio earum in ipsis. Non sis in uenando piger & lentus praecauens ne fugiant a te, si autem fugiant non accipies eas cum falcone, sunt enim retentiue fugitiuorum. Cum eis est coagulatio nostra, quoniam retinent fugitiuum. Seminate ergo animam in terram albam foliatam, quoniam ipsa retinebit eam, quoniam cum ascenderit a terra in coelum. Iterumque descenderit in terram recipiet uim superiorum & inferiorum. Non tamen misceas oleum auri cum oleo argenti, nec econuerso etc. De ablutione ignis & terrae. Olei uero feces, quas fecerit in sua ablutione, col¬ lige omni uice & repone cum igne, quoniam sunt ignis, ac nigredinem tenentes ac rubedinem, quasque oportet cum aqua prima terere & suauiter comburrere donec fiat puluis omnino priuatus ab aeris humiditate. Sic et oportet foeces aquae cum terra coniungere, igne accenso fortiterque calcinare, quousque sit alba humiditate uacua. Calcina ergo ignem cum igne, & terram cum terra, quousque fuerint munda & nigredine priuata, quod autem ascenderit ab igne, illud est oleum rubeum, quod uero a terra est album pretiosum, quippe quia oleum quod tardius a corporibus separatur pretiosius habetur. Consequere ergo haec omnia, tempore suo & partem a parte serua singulariter unun quodque ipsorum. De causa ablutionis secundum Placonem. Oportet. ergo te secundum Platonem pro posse tuo separationem elementorum exercere, aquam & aerem abluere per distillationem & terram comburrere per calcinationem, quousque non remaneat aliquid in corpore de anima, quod non sentiatur in operatione. Cuius signum erit, cum nihil a corpore euaporabit si de eo parum laminae ignitae fuerit suppositum, tunc sane erit appropriatum nomine spiritus subtile & purum, & nomine animae tingentis erit appropriatum lucidum, ac appropriatum nomine corporis subalbidum & siccum. Quippe in nulla operatione nostra, nobis est necessaria aqua, nisi candida nec oleum nisi album subcitrinum, nec ignis nist rubeus, nec terra nisi pallida sit, uel subalbida. Si autem ita praeparaueris elementa erit terra habilis ad soluendum, aqua ad digerendum efficax, & oleum in quo portatur ignis superabundans ad tingendum. Si uero elementa talia non habueris, est signum erroris, Corrige ergo errorem tuum, quoniam propinquior est operatio in eo, uel praeparatio, quam in opere nouo incipere. Elementa igitur soluta in uase sigillato singulariter reserua & maxime oleum, quoniam consumit ipsum, aer, propter naturae suae uicinitatem. & scribe super totum sic quod recorderis uirtutes, nomina, etiam colorum, ne unum pro alio acceperis, cum operatus fueris & corrumpatur opus, & haec quidem sufficiant ad elementorum completam ablutionem. De tertio regimine quod est reducere. Tertium regimen, quod est reducere, scili¬ cet aquam humidam super terram siccam, ut recuperet perditam humiditatem, sed cum terra sit ex duobus corporibus, & duo elementa sint sicca dura lapidea ignis supple & terra in siccitate corcordant, quare insimul sunt praeparanda, quoniam unam habent praeparationem, coniunge grossitiem ignis cum terra post aeris extractionem & praepara insimul propter ipsius abbreuiationem, & etiam ut bene sit eorum commixtio & ne confundatur praeparatio, & unum aliud bene tingat, & ne adurentur super ignis pugnam, unde praeparare ea insimul est magis saluum, magisque propinquum. Eorum autem praeparatio est, ut maiorem recuperent humiditatem, quam perdiderant, corpus nanque calcinatum est discontinuatum, eo quod ab aqueo est omnino priuatum, unde cum nudum sit & uacuum, ut multum sitiens ebibit suum humidum aqueum. Ideo etc. Arnaldus de Noua uilla hic ponit capitulum de modo albificandi & sublimandi terram, & quia terra albificatur ex multiplici reiteratione imbibitionis cum fori contritione & frequenti assatione aqueitatis Merc. Assumit sublimationem Merc. in forma sicut ponit Geber in sua summa etc. Et in fine concludit, cum autem albissima ut nix ascenderit, completum erit et ipsum est quaesitum bonum terra alba foliata, cogelans & mundificans & sulphur album, non adurens & inproximo seque cap. dicit si ergo sulphur rubeum habere uolueris dissolue sulphur album superius collectum in aqua rubea per contritionem & imbibitionem & bonam de coctionem, dissolutum congela in lapide, & coagulatum dissolue iterum in aqua rubea & iterum congela. Tertio uero cum eadem aqua dissolue & sublima totum per ignem fortissimum quod quidem in sublimatione ascenderit sursum in similitudinem pulueris est sulphur albissimum, quod uero remanet in fundo est sulphur rubeum tinctum ut scarletum, et istud est sulphur optimum secundum Arist. hoc enim argen. ui. conuertit in uerissimum aurum secundum artificium. Ex iis etiam patet quod unus est lapis, una materia: unum opus etc. Modus uero reducendi aquam super terram fit talis. Infunde igitur primam aquam per uices conterendo & post leuiter calcinando, quousque ipsa terra biberit de sua aqua quinquagesimam partem sui, sciens quod oportet terram nutriri primo modica aqua & post maiori, sicut est uidendum in infantis educatione. Idcirco multum contere terram paulatim, imbibe cum aqua de octo in octo dies, decoque & postea mediocriter calcina in igne & non taedeat te hoc multotiens reiterare, ipsum enim fructum non gerit absque frequenti irrigatione, & si trituratio non fuerit bona donec aqua fiat unum corpus cum terra nihil proficlet. Non ergo suspendas manum a trituratione & assatione donec aqua sit sicca desiccata, & terra alba, quoniam exsiccatio cum forti trituratione & assatione terram facit albam. Caueas tamen, ne imbibas terram nisi paulatim & paulatim cum longa trituratione scilicet post ex siccationem terrae. Deinde est pondus in hoc ubique notandum, ne nimia siccitas, aut superfluus humor administrando corrumpant, ut uim tantum assando decoquas, quantum dissolutio adiecit & imbibendo dissoluas quantum assando defecit. Ideo omni uice post calcinationem terrae superfunde aquam temperate, neque multum uidelicet, neque parum quia si multum fuerit fiet pelagns conturbationis, si uero parum uertetur in fauillam, quare suauiter & non festinanter, de octo in octo diebus terram irrigabis decoques in fimo & calcinabis donec biberit de aqua quinquagesimam partem sui. Nota quod post imbibitionem debet inhumari per septem dies. Itera ergo opus multis uicibus, quanquam sit longum, quoniam non uidebis tincturam neque proficuum perfectum donec sit completum. Studeas ergo cum in opere fueris, omnia quae in qua libet decoctione apparent in mente tua recondere & eorum causas inuestigare. Tres quippe sunt colores, niger, albus et citrinus, cum autem terra egreditur nigra imperfecta est & non completa, quaque igitur uice paulatim & paulatim uigora ignem in calcinatione quousque terra egrediatur alba ex ignis fortitudine. Nam sicut calor agens in humidum praestat nigredinem. Ita agens in siccum praestat albedinem. Idcirco si terra non fuerit alba tere eam cum aqua, & iterato calcina, quoniam aqua & ignis latonem abluunt, & obscuritatem ab eo auferunt. Nam praeparatio sua semper fit cum aqua, ideo qualis limpitudo aquae talis limpitudo terrae, & quanto magis fuerit abluta terra, tanto magis erit alba, haec tantum de tertio regimen quod est reducere etc. Nota. recapitulationem tertii regiminis, quod ista quae sublimantur duobus modis sublimantur, aut per se, quia sunt spiritus, ut Merc. per se sublimatur & c. Aut sublimantur cum aliis, quia se incorporant cum sptritibus. Terra enim nostra cum sit calx non sublimatur, nisi se incorporet cum Mercur, contere igitur calcem & imbibe Merc. & decoque donec fiat corpus unum, & non tedeat te hoc ipsum multotiens reiterare, quia corpus nisi cum Merc. sit incorporatum non ascendet sursum, ideo necesse est inquantum poteris naturam suam subtilies & cum Mercurio fortiter pistes, quousque fiant unum, quia sublimationem non facimus nisi ut redigantur seu reducantur corpora ad subtilem materiam & naturam, scilicet ut sint sicut siccus spiritus, & quod corpus sit leue, ad redigendum in omnes res, siue in Solem, siue in Lunam, & hanc sublimationem facimus ut corpora redigamus ad suam primam materiam scilicet in Mmerc. & sulphur. Facimus, ergo hanc sublimationem, tribus de causis, una est quod corpus sit ut spiritus de subtili natura, secunda est quod Mere. se bene incorporet cum calce, tertia est quod totum sumat colorem album uel rubeum cidcirco, quando calx sublimatur ad lunam debet esse alba & Merc. similiter albus. Et calx quando sublimatur ad Solem debet esse similiter rubea & Mert. similiter rubens igne calefactus, & debet esse puluis inceratus, quia non bene operatur Mercu. nec ad Solem, nec ad Lunam nisi tali modo. Et cum Mercurio quem sublimas ad Lunam non misceas ullam rem, quia color Solis non intrat ad Lunam, nec album ad Solem. Sed ponas unamquamque speciem cum sua specie & pone ad ignem accensum & sublima totum. Et non misceas istud quod remanet deorsum cum illo quod ascendit sursum: sed pone unumquodque ad partem, quia illud quod in fundo remanet de corpore rei terabis ad sublimandum per Mercurium incorporandum, donec ascenderit totum. In sublimatione autem Merc. cum uideris terram albissimam sicut nix & quasi puluerem mortuum aludel spondilibus adhaerere tunc super eam reitera sublimationem sine foetibus inferius remanentibus, quoniam adhaereret pars illius fixa & fixaretur cum foecibus & nunquam posset separari ab eis. Puluis autem ascendens superius a foecibus, est cinis a cinere, id est terra extractus, sublimatus, honoratus, quod uero remanet inferius ex eo adhaerens est cinis cineris inferius. cinis inferior uituperatus, damnatus & fex, quod autem albissimum ut nix ascenderit, completum erit. colliges igitur eum caute ne euolet in fumum, quia ipsum est quaesitum bonum, terra alba foliata, & congelans congelatum mundificans arsenicum, & sulphur album, & est res optima secundum Arist. quoniam est completum & de eo alchimistae faciunt argentum, & hoc quidem modo perficitur sulphur album non urens, id est, Merc. sublimatus. De quarto regimine quod est figere & fermentum uel fixum est necessarium ad figendum. Quartum uero lapidis regimen est figere al¬ bum sulphur & rubeum supra corpus fixum, scilicet ut sulphur album figatur supra argentum & rubeum super aurum, quia secundum pythagoram, qui argentum uiuum a corporibus extractum non coagulat in sulphur album patiens ignem, nullam uiam exigit ad rubedinem. Non igitur fatiges corpus tuum in huiusmodi rebus altis ad quas peruenire non potersi ista facere ignoras quoniam in deuio erras. Prudenter ergo & non casualiter operare, quoniam sine fermento non exibit Luna in solem, sed ad aquam sol & Luna, quod non permaneat in essentia naturae, nisi occultaueris ipsum cum corpore de quo praeparasti ab initio, scilicet Luna & Sole. Coniunge igitur ipsum cum eo quod generet sibi simile & fiet elixir illud quod componis, cum autem coniunctum fuerit cum suo corpore, non desinet in aliud agere quousque conuertit, totum. Idcirco quando uis fermentare misce sulphur cum corpore ut totum sit fermentum, quoniam fermentum rediget sulphur nostrum ad suam naturam colorem & saporem per omnem modum, quare fermentum ad album erit album, & ad rubeum erit rubeum, quod patet quia si posueris fermentum argenti, cum sulphure auri rediget ad suam naturam, sed non ad suum colorem, similiter si posueris fermentum auri, cum sulphure argenti, comuertet ipsum no ad suam naturam, sed ad suum colorem. Et econuerso, non ergo commisceas fermentum unius sulphuris, cum sulphure alterius, quoniam fermentum auri aurum est, argenti uero argentum est, & non sunt alia fermenta super terram, quia nunquam figit, quod fixum non est, nec fuit. Quod pondus fermenti debet pondus excedere sui sulphuris uel esse aequale. Idcirco in omni fermento debet notari pondus utriusque ut summa uolatilis sulphuris, non superet summam sui corporis, alioquin ligamentum sponsalitii uerteretur in spiritus fugam non fixi, unde dicit Plato si parum sulphur proiiciatur, super multum corporis ita quod super habeat potentiam, conuertet ipsum cito in puluerem, cuius color erit sicut corporis super quod proiicitur spiritus scilicet coloris auri uel argenti. Dicam ergo inferius pondera omnium. Sed quia sulphura non possunt, ingredi corpora nisi mediante aqua, cum aqua facit medium inter sulphur & fermentum in omni desponsatione. Primo ponas ut dicit Auic. terram, quoniam ipsa est iuxta fermentum. Secundo ponas aquam quoniam est iuxta terram. Tertio pone aerem quia est iuxta aquam. Quarto pone ignem quia est iuxta aerem, ueruntamen non ponas ignem in elixir ad album, quoniam elixir ad album tribus completur elementis. in quibus non est ignis. Rubeum uero omnibus quatuor utitur rotis. Aperi ergo & claude, solue & noda, ablue & desicca, quoniam aqua est medium coniungens tincturas illorum, scilicet olei, aeris, & ignis. Et dicam modo uerbum phylosophicum. Si prius mittas oleum & postea terram erit oleum mortificatum in terra, quoniam aqua intraret. Si autem posueris aquam & post oleum stabit oleum super aquam. Si autem posueris aquam & postea terram, erit aqua ponderosior quam terra. Fige ergo aquam cum terra ut ei adhaereat. Et si unum de quatuor occidisti omnes sunt mortui, si unus habeat plus de anima quam alius nihil ualet. Appropria ergo fermentum quod est anima, mitte fermentationem ut sit puluis calcinatus solutus & induratus, quoniam si bene non praeparas fermentum nil ualet magisterium. Consequenter uide quae sunt utilitates diuisionis etc. Si non diuidas lapidem per quatuor elementa, non potest bene coniungi anima scilicet spiritus cum corpore. Et si non misceas de ipso corpore cum eo, super quod facere uis proiectionem, in elixir, & non mitigas, non diliget corpus spiritum. Et si non misceas fermentum in elixir, non coloratur corpus super quod debet proiici, sicut decit. Et si non sublimas totum hoc, quod mittis in elixir, erit aurum & argentum acre, & si non praeparas totum non sustinebit ignem. Et si non caueas tibi in mollificando & indurando, non erit habile aurum & argentum in operando. Idcirco calx quae mittitur in elixir est sublimanda ut sit omnino simplex & una, Cum autem uis proiicere elixir, facies calcem de illa materia cuius fuerit corpus super quod proiicere uolueris, & mitte fermentum sicut supra dixi, & si est aurum de auro, si argentum de argento, quoniam sponsalitium non est aliud, nisi quod coniungas fermentum cum corpore supra quod uis proiicere elixir. Item corpus & fermentum quod misces in elixir debet esse puluis bs uel ter sublimatus. Nam quoties sublimabis aliquod corpus cum commixtio ne sublimati spiritus, toties lucraberis in proiectione mille partes. In quanto enim alleuias corpus tuum. In tanto habebis melius ut possis proiicere unum pondus supra centum & centum super mille, & mille super decem & decem super centum & centum, super mille millia & millesimum super infinitae. Quid debeamus seruare quantitatem uniuscuiusque. scias quantum est in ipso de aqua & de aere de Cum igitur uolueris lapidem nostrum praeparare igne, & de terra cum fuerit calcinatus, erit in eo siccitas maior, calor maior, frigiditas minor, humiditas minor. Cum soluitur redigitur in frigiditate maiori, caliditate minori, humiditate maiori, siccitate minori. Quando figitur reducitur in calore maiori, humiditate minori, siccitate maiori, humiditate minori. Quomodo elementa sunt corrigenda & quomodo acquiritur fusio medicinae. In coniunctione lapidi tres attendas colores prin¬ cipales, primo nigrum, secundo album, deinde rubeum. Obserua igitur diligenter ne opus tuum rubeat ante nigredinem, & pereat tinctura per combustionem, si uero rubuerit, ante nigredinem, corrige errorem, decoquens omnia simul in aqua alba, donec conuersa fuerint in nigredinem. Sic etiam facies si rubuerit ante albedinem. Non igitur negligas inhumationis decoctionem, quoniam ipsa tollit combustionem, & perditam restaurat humiditatem. Si uero medicina non commiscetur corrige per dissolutionem eius quod ingreditur & per mixtionem ambarum solutionum facit ingressum, in omne quod illi per minima coniungitur, hoc autem per solutionem non in aquam uulgarem complectitur, sed in aquam mercurialem, & complectitur similiter per solutionem fusio facilis in rebus non fusibilibus, ut apertius ingrediatur & alteretur cum complemento. Unde medicinam calcinamus, ut citius soluamus, & ut melius mundetur figatur & fundatur, ac ut ab ea suscipiant corpora meliorem impressionem aut ingressum: & facilem fusionem dare materiae, cum multiplici solutionis reiteratione spirituum non inflammabilium super illa uim aeris & aque Mercurii non fixorum: aut cum multiplici solutione medicinae non fundentis. Est tamen cautela bona ad fusionem praestandam medicinae non fundenti, ut soluatur corpus fermenti albi, scilicet uel rubei, de cuius intentione sit per eam immutari & alterari & soluatur similiter medicina alba, scilicet uel rubea de cuius intentione sit ingredi cum alteratione, non fiet tamen omnium istarum parcium solutio sed quarundam, quoniam solutio earum non est aliud nisi quod in humidum reuertantur & sulphuris salsedines auferantur. Dehinc idem corpus & non aliud corpus imbibetur uice post uicem donec fundatur citissimae super laminam ignitam. Quin ex iis artificiorum ingeniis necesse est medicinam quambibet & commisceri, & fundi & ingredi. Si autem metallum quod conuerti debet per medicinam, non fuerit sufficientis coloris addatur plus de ipsa medicina. Si uero de colore nimi habuit uim in sole, quia luna non potest esse nimis alba ponatur minus de medicina & plus de metallo conuertendo. Se autem medicinae non bene remanserit quod est ex defectu fixionis, succurre per reiterationem solutionis & coagulationis atque per multiplicem non fixae partis solutionem, super partem fixam, donec cum ignis asperitate quiescat, id est, non fugiat ab igne aspero. Si uero fundatur grauius quod est ex defectu caerationis succurre ei cum oleo, id est, aere lapidis, guttando guitam ad guttam super ignem leuem, donec fundatur ut caera. Quoniam quando incaeras misce magis de re calida & humida, quam de re frigida & sicca. Et quando figis misce magis de re frigida & sicca quam de calida & humida intellige quae dico quoniam huius operis perfectio, est naturae imperfectio. De ponderibus obseruandis in fixione. Omnia sub termino diffinito & dispositione cer¬ ta consistunt idcirco unicuique pondus & omnis mensure modus in omni opere opus est. Caue ergo tibi in commixtione elixiris, & operare ibi sapienter ut scias quantum ibi apponere debes, de aqua, de aere, de terra & de igne. Alioquin si secus feceris, non ualebit opus: quia si ponas de terra magis uel minus quam requiritur in elixir: quod magis poneretur mortificaret animas, quod minus faceret eas humidas & non figeretur. Similiter in aqua si plus uel minus poneretur faceret simile damnum: si plus poneretur faceret humidum & molle, si minus faceret siccum & durum. De aere si plus, coloraret nimis, si minus esset non haberet colorem. Ignis etiam lapidis simile faceret damnum quia si plus esset combureret, si minus & parum esset non siccaret totam humiditatem, quam debet desicceare nec calefaceret. Ueruntamen ad album non ponas ignem, sed loquor hic de omnibus elixiriis. Idcirco pondus ubique est notandum. ne nimiae siccitas aut superfluitas humoris corrumpat, magisterium, quare fermentum iuxta adequationis incrementum est semper apponendum, non nulla erroris offensa nocebis, si ad illud pondus ubique recurras. Quicquid igitur in elixir est grauius & stabilius per ipsius ponderositatem sibi nomen terrae usurpat. Non minus quoque fermentum quod cum sulphure coniungitur, terrae nomen assumit: quae uero subleuantur & euolant aquae & aeris sibi nomen appropriant. Cum ergo coniugis elementa ut figantur in terra si est ad album, semper sit de terra plus, qudm de aliquo aliorum elementorum alioquin terra non figeret spiritum, immo secum euolaret in fumum, uerum illud fit plus secundum rationem iuxta aequationis mensuram, uerbi gratia, si est de aere unum pondus & dimidium, & de aqua duo pondera, debent de terra esse tria pondera minus quarta, & terrae fermentum sit tertantum, quantum est sulphur album, ut si unum pondus fue rit de sulphnre albo, tria pondera erunt de fermento, quantum igitur fuit aer & aqua tantum debet esse de terra minus quarta. De aqua duo, de aere unum & dimidium & erit elixir completum. Ad solem uero cum ipse sit calidior luna debent esse duo pondera terrae, tria aquae & tot de aere & unum pondus & dimidium de igne, nam pondus ignis dimidium est unum pondus aquae, nec est in hoc additio nec diminutio, quoniam si sit multa aqua & paruus ignis extinguetur ignis, simi iter si sit multum de terra & paruus ignis, econtra tamen est de aere, quia aer nutrit ignem sicut aqua nutrit terram, nam ignis uiuit de aere, & aer de iuuamento aquae & aqua de iuuamento terrae. Fige igitur aquam in terram ut aer possit figi in aquam, quoniam si aquam occidisti, omnes sunt mortui. Ueruntamen aqua minime figitur sine terra. Quia consurgit nullus unquam sine corpore fructus. In quo dum moritur semen fructum dare fertur. Quoniam cum terra sit in se fia retinet secum & figit alia elementa. Aqua uero cum sit frigida & humida circundat, terram & constringit, & tenet causa, quoniam frigidum & humidum siccitatis est constrictiuum. Ueruntamen impressionem cito recipit & cito dimittit. Siccum autem econtra grauiter impressionem recipit & grauiter dimittit. Ideo cum humidum & siccum seinuicem comparuerint, adipiscitur siccum ab humido per partium constrictionem uel continuationem & facilem fusionem acquirit siccum ab humido, & humidum d sicco acquirit ut firmiter teneat impressionem & quod omnem patiatur ignem unde propter hoc humidum prohibet siccum a sua separatione & propter hoc siccum prohibet humidum a sua fluxibilitate. Aer uero circundat aquam & clarificat, uel rarificat terram & tingit ipsam, ut apta sit ad extensionem & fusionem. Ignis autem totum compositum maturat, subtiliat, rubificat, permiscet aerem & consolidat, ac terrae & aquae frigiditatem stringit & obtemperat ut redeat ad aequalitatem complexionis. Elementa igitur grauia ut terra & aqua plus iuuant ad fixionem & quietem, elementa uero leuia ut ignis & aer plus iuuant ad fusionem & tincturam. Non comedas ergo quod non bibas, nec bibe quod non comedas, sed comedet et bibe unum post aliud secundum rationem. Non sis prodigus non auarus, sed moderata pondera serues secundum aequalem uel inaequalem complexionem. De fixione, & elixiris compositione, ad album. Illumina corpus antequam ponas animam, quia corpus nisi sit ablutum, non retinet spiritum. Sit autem potus post commestionem, non autem commestio post potum. Alioquin facies uentrem humidum, & non recipiet siccitatem, bene ergo fige bene commisce, & bene tinge, & sic totum habebis magisterium. Idcirco cibatres partes purissimae lunae minutim limatae, cum duplo sui Merc. albi, terendo totum insimul fortiter. In mortario porphiritico, donec Merc. combibat totam limaturam & fiat quasi butyrum ita quod nil inueniatur de limatura. Hinc ablue fortiter cum aceto, & sale communi separato, donec acetum inde purum exeat, & clarum: tunc ablue salem, cum aqua dulci & clara & ad ignem desicca. Abhinc uero unam praedicti sulphuris sublimati & congelati albi parte, unam conterendo insimul fortiter, donec totum redeat, quasi corpus unum, deinde incera ipsum cum una parte suae aquae albae et mitte ad sublimandum uigorando subtus ignem paulatim & paulatim, donec sublimetur ex eo quicquid ex eo fuerit uolatiuum: deinde infrigidatum extrahe, & quod ad latera uasis: supereuolatum fuerit, cum alia parte suae aquae redigae super foeces suas terendo imbibendo & assando, donec fiat sicut pasta & remitte ad sublimandum. Ita continue reitera contritionem, imbibitionem, assationem & sublimationem uigorando semper ignem donec fungatur terra duplum sui de aqua, & nihil penitus sublimetur ab ipsa, & reducas semper quod superius ascendit, super illud quod inferius remanet fixum, quousque totum figatur deorsum, nam sulphur fixum cum sit congelans congelatum, naturaliter congelat suum Merc. per frequentem sublimationem, uel sulphuris reiterationem super ipsum. Exemplum autem huius est terra & aqua, & cum aquae commmiscetur cum terra, terra absorbet aquam sua siccitate, & inspissat eam scilicet aquam sua densitate & facit eam sibi similem sua grossitie, quoniam omne siccum naturaliter appetit humidum, ut in suis partibus sit continuatum, unde oportet exprimere rem illius scientiae et ad plenum cognoscere uires naturae et eisdem firmiter adhaerere, quoniam natura sufficiens est tibi & sibi et similiter in omni quo indiget ad sui perfectionem. ipsa siquidem cum sit sagax est sollicita in creatione sui corporis, cuius sollicitudinis non est finis. Sufficit ergo uobis charissime naturam sapienter disponere extrinsecus, quoniam ipsa sufficit intrinsecus ad sui operationem. Motus siquidem ipsius sunt adhaerentes sibi uiae uni & ordini uni, modo meliori & certo quo posset excogitari, ut patet in creatione cuiuslibet generati. Idcirco additamentum dispositionis & praeparamentum, debent esse in magisterio philosophorum, id est, operantium, quia natura motum suum praeterire non poterit, nisi impedita fuerit per contrarium. Certum nanque tempus est quod ipsa habet ad impregnandum & pariendum, & nutriendum & operandum, unde cum terram habueris impregnatam expecta partum, cum uero peperit filium nutrias eum quousque possit, tollerare omnem ignem & tunc poteris de ipso facere proiectionem. De reductione aeris super elixir ad album. Igitur cum aqua fuerit, cum terra fixata, tere, imbibe eam imbibitione rorida, cum una parte aeris sui, & pone ad sublimandum faciens sub eo ignem primo lentum, postea fortiorem, quousque per continuam sublimationis reiterationem, totum figatur deorsum. Tunc per diem & noctem facias ignem sub eo fortem. Secunda die cum sua nocte fortiorem. Tertia die cum sua nocte facias fortissimum ignem sicus est ignis fundendi: se enim aer figitur, cum aqua & terra, quia natura laetatur natura & natura docet naturam praeliari contra ignem persequente nanque fugienti, obuianti perit fuga, quoniam auis plumata detinetur ab implumata deorsum in terra. De inceratione elixir albi. Abhinc ergo extrahe & de lamina cristallina quam infundo reperies lucidam drachmam unam tere, & cera inceratione ultima guttando super ipsum guttam ad guttam in tenui crucibulo super ignem leuem, de suo dere albo, iam dicto, donec fundatur, sicut cera sine fumo. Tunc proba super laminam ignitam, si se resoluerit uelocissime sicut cera cerata est. Si uero non, reduc ipsam ad cerandum, guttando guttam adguttam, de oleo suo albo, donec fundatur sicut cera sine fumo. Et hoc quidem est praeceptum omnium philosophorum: ut postquam per sublimationes fixaueris mundissimam terrae partem, reiteres sublimationem residuae partis non fixae super eam fixam, donec ipsa similiter figatur. Hinc tenta super ignem si bonam dederit fusionem, tunc sufficienter reiterasti sublimationem. Si uero non, reitera super ipsam uice post uicem non fixae partis sublimationem donec fundatur cito sicut cera sine fumo. Tunc extrahe & infrigidari dimitte, quoniam est elixir completum impretiabile pretium conuertens omne corpus diminutum in infinitum lunificum uerum, proiice ergo unum pondus de eo super mille partes Merc. cum sale in aceto soluti & fiet pura lu na melior quam de minera. Sic etiam si super imperfectorum corporum unumquodque de eo fuerit proiectum in uerissimum transferetur argentum. Modos autem compositionis huius uerissimi elixiris tradidi uobis completo sermone ad, quas per illos potes peruenire indubitanter Sollicite ergo ad hos ingenieris, modos regiminis exerceas & eorum uirtutem ad unguem inuenies, quod quidem nec per se nec forte putes miraculose sed arte perficitur in operatione, operare ergo quo cunque uolueris quia ultra conslium istud, non possum aliud. De compositione elixiris rubel. Eodemque modo fit elixir rubeum ad So¬ lem sicut album ad lunam, nisi quod pro qualibet re alba ponas rubeam & loco limaturae lunae pone limaturam solis, & aquam Merc. rubificatam prius cum igne lapidis. Nam in opere rubeo non intrabit nisi rubeum, sicut in opere albo nisi album. Solaris nanque medicine praeparationi, non adurentis fit additamentum sulphuris rubei per modum figentem & calcinantem in triplo fermenti praeparati cum astutiae industria administrati perfecte per modum solutionis & sublimationis multiplicem cum reiteratione multa quousque non fixum cum fixo figatur deorsum: quoniam huius solutionis & fixionis modus est per reiterationem partis residue non fixe sublimationis, cum fixe ingeniose coniungendi per minima, quousque eleuetur cum ea & iterato figatur cum ea ut stet. Cum uero tres partes aquae suae rubeae fuerunt secum per hunc modum sublimate uice post uicem cum eo donec figatur deorsum, tunc pone ipsum per noctem & diem in igne tepidissimo ut melius depuretur & figatur in eo. Hinc extrahe, & cera ipsum in crucibulo super ignem lentum, cum oleo suo rubeo, guttando guttam ad guttam, donec fundatur ut cera sine fumo cum eo stans & penetram profundius, tingens & permanens. Proiice ergo unum pondus super mille partes Lunae, uel Merc. ablute, cum sale & aceto & fiet sol uerissimus in omni examinatione bonus & melior ualde quam de minera productus, quia argentum et aurum, huius elixiris excedit aurum & argentum de minera in omnibus suis proprietatibus. Unde dicunt philosophi qoud aurum & argantum eorum non sunt aurum & argentum. uulgi, quoniam additur eis additiomagna in tinctura & perseuerantia in igne & proprietatibus multarum utilitatum, ad omnem infirmitatem expellendam. De multiplicatione medicinarum. Si Uero medicinas istas cum fixe fuerunt & date oleis suis albis uel rubeis donec fluxerint sicut cera, dissolueris in Merc. suo albo uel rubeo, donec fiant aqua clara, & postea in leui decoctione congelaueris. ac cum eorum oleis & super Ignem denuo ceraueris, quousque fluant citissime, duplicabitur uirtus earum in proiectione. Et si eas cum solute fuerint semel ad minus distillaueris in cencuplo augmentabuntur uirtutes earum. Modus uero multiplicationis medicinarum est, ut dissoluas unumquodque spiritum earum in aqua sua per inhumationem singulariter, postea separa oleum earum per distillationem primo reciples aquam post oleum, deinde ignem & manebit terra deorsum. reduc aquam per sublimationem super terram donec bibat istam aquam totam & figatur cum ea: de inde imbibe eam ex oleo seu uere & tinctura donec figatur in ea & tundatur quasi cera, proiices ergo ex eo supra quodcunque corpus tantum quantum uis, quoniam in decuplo multiplicabitur eius tinctura, & si una pars sui primo conuertit cuiusuis corporis centum partes, secundo conuertet mille, tertio decem millia, quarto centum millia, quinto mille millia in solificum & lunificum uerum. Unde est notandum quod quanto plus soluitur medicina & sublimatur et coagulatur, tanto melius & abundantius operatur, quoniam in omni sua sublimatione, acquirit sibi decem in proiectione. non est igitur fastidium in reiteratione solutionum, sublimationum & coagulationum, quoniam per eas medicina melius digeritur, unitur & figitur ac perfectus operatur. Quomodo debes intelligere solutionem & sublimationem. Ueruntamen non putes me hic docere solutionem ut elixir omnino redigatur in aquam, sed ut subtilies ipsum inquantum potes & diuidas suas partes in fixione coniunctas, suumque siccum conuertas in humidum & grossum in simplum, quoniam opus solutionis in uentum fuit, ad subtiliandum & non propter aliud: unde coniunctio corporis cum spiritibus fit cum dissolatione, & non cum sublimatione, quia corpora non indigent nisi subtiliatione, ut melius cum spiritibus coniungantur. Ipsorum uero subtiliatio est in aquam dissolutio, quia distillatio uel dissolutio trahit lapidem de potentia ad effectum eo quod facit eum omnino subtilem, unde cum corpora totaliter subtiliantur. Spiritus uniuersaliter cum eis coniunguntur, & per nullum genus ingeniorum abinuicem separantur, quoniam confirmatio spirituum cum corporibus, fit cum corporae fuerint subtilia ut retinere possint spiritus. Et ideo qui corpora poterit separare cum prima subtiliatione, finem consequetur opportunum & optatum, quoniam in coniunctione spirituum cum corporibus tota debet esse intentio operantis. Et coniunctio spirituum & corporum fit cum corpora subtiliantur, ut spiritus & corpora fiant subtiliata per coneritionem & assationem eorum cum spiritibus. Intellige ergo quae dixi, quoniam utile est totum & nihil superfluum in dictis meis si uero non intellexeris itera lectionem multotiens ut totum intelligas, uide ergo & intellige & secundum ea operare, quoniam quicquid diximus a linea ueritatis uenit a qua non debes in nullo declinare, quare nisi despicias nec labor priuabitur fructu. Idcirco si uera subscripta non intellexeris, non me reprehendas, sed tuam ignorantiam calumnieris, quoniam infortunatus es, sicut ille cui nunquam Deus aliquid tribuit uel concedit boni. De modo faciendi proiectionem. Sed Quia graue est mille millium partes simul fundere, cum uolueris facere proiectionem, hoc modo facies. R. centum partes M. cum sale et aceto abluti & pone in crucibulo super ignem, cum autem inceperit feruere pone unam partem, tui elixeris dicto modo praeparati super C. partes illius M. abluti & fiet totum medicina, super alium M. ablutum: deinde proiice unam partem illius medicinae congelatae super centum partes Merc. abluti & in crucibulo feruenti ad ignem & fiet adhuc totum medicina. Postea pone unam partem illius medicinae ultimae congelatae super centum partes Merc. abluti & fiet totum aurum uel argentum in omni iudicio, secundum quod primo fuerit elixir uel album, uel rubeum, scilicet praeparatum & compositum, ut dictum est. Et hoc quidem est Rosarium philosophorum ferens rosas odoriferas tam rubeas quam albas, extractum breuiter ex libris, ipsorum, nil habens superfluum nilque diminutum sed totum continens quod est necessarium, ad omne diminutum perficiendum in infinitum solificum & lunificum uerum, secundum quod elixir fuerit praeparatum. Sic etiam habet uirtutem efficacem super omnes alias medicorum medicinas, omnem sanandi infirmitatem tam in calidis quam in frigidis aegritudinibus, eo quod est occultae & subtilis naturae conseruat sanitatem & roborat, infirmitatem expellit & curat uirtutem confortat, de sene facit iuuenem, & omnem corporis depellit aegritudinem, uenenum declinat d corpore, arterias humectat, contenta in pulmone dissoluit, & ipsum alteratum consolidat, sanguinem mundificat contenta in spiritualibus purgat, & ea munda conseruat. Et si aegritudo fuerit unius mensis, sanat una die, & si unius anni in duodecim diebus, si uero fuerit antiqua longo tempore sanat in uno mense. Et non immerito haec medicina super omnes medicinas alias & mundi diuitias, est summopere acquirenda & perquirenda quia qui habet ipsam habet incomparabilem thesaurum. Ultimum de recapitulatione totius operis. Pertractatis igitur regiminibus to¬ tius huius diuini operis secundum exigentiam sui sermonis, cum causis omnibus sufficientibus. Restat nunc breuiter & memorialiter totum recapitulare magisterium sub completa sermonis breuitate. Dico ergo quoniam totius intentionis operis, finis non est nisi ut sumatur lapis in capitulis notus, & cum operis instantia assiduetur super ipsum opus sublimationis primi gradus, ut mundetur ab impuritate corrumpente, demum cum eo soluto soluatur ipsius additamentum album uel rubeum, donec in ultima subtilitatis materia perueniat, & ultimo uolatile fiat. Ab hinc uero cum fixionis modis figatur donec in asperitate ignis quiescat, demum uero fixum lapidem cum non fixa parte seruata, per modum solutionis & sublimationis uolatile facias, & uolaile fixum, & fixum solutum & iterato uolatile, ac iterato uolatile fixum, quousque fluat & alteret in complemento solifico & lunifico certo. Et in hoc completur archanum pretiosissimum, quod est super omne huius mundi archanum impreciabile precium & omnium philosophorum thesaurus. Idcirco charissime exerciteris ad illud cum, laboris instantia maxima, & diuturnitate meditationis immensae, quoniam cum illa elixir completum inuenies & sine illa nunquam. Modos uero ipsius completa sermone uobis, dedi superius non sub aenigmate, sed sub plana sermonis serie, discretionem uestram alloquendo, quoniam teste Deo & omnibus philosophorum libris nihil in hac arte continetur melius & perfectum quam ista antescripta, breuitate tamen truncata quamuis intelligentibus sint satis prolixa. Sit laus Trinitati & Gloriosae uirgine Mariae. Finis collactaneorum Arnaldi Epitome Lacinii Ex Diuo Raymundo Lullo, quae secundum eum epistola accurtatoria nuncupatur. Si Tantum huius almae artis amato¬ ribus prodesse ualerem quantum ipse cupio, omnia Diui Raymundi Lulli opera, in methodum nunc nunc in lucem darem, sed quia, quod uolo non possum, necessum est, ut id uelim, quod possim. Modo autem cum inter omnia Lulli opera, illud, quod Regi Ruberto in uicem epistolae dedit, multis possit esse non minus charum, quam fructuosum & utile, cum sit praecipue breuissimum atque lucidum, & ludiclo cuiuscunque sapientis omni exparte perfectum perpui nullo modo potui, quin eo ipso Raymundi compendio, una cum Bono, atque Rainaldo studiosos omnes impartirem. In illo siquidem, omnis ipsius Raymundi breui sermoue lucet intentio. Est etenim tractatulus ille accurtatio quaedam ( ut ipse appellat ) omnium suorum operum, & quia omnes fere breuitate gaudent, breuem tractatum, breuibus narratum, breuissimis quibus potero uerbis illustrabo. Raymundi Lulli. Cum Ego Raymundus de insulis Ba¬ learibus. Praeteritis temporibus plures libros secretos in arte transmutationem composuissem, & librum omnium secretissimum de lapidibus pretiosis secundum uirtutes suas compositas, quae est pars difficilior omnibus quae per artem fiunt tibi regi Ruberto uulgari sermone transiuissem, ut certior in laborando existeres, quia scientia omnium experimentorum est falax, cum inter quascunque operationes & omnino aequales atque similes tam ex parte influentiae, quam etiam ingenii applicationis artis uidemus errores occurrere: ideo ego omnes libros meae compositionis tali stillo scribere uolui ut quantum esset ex parte scripturae nullus in errorem cadere contingat ut tu nosti in libris testamenti & apertorii, ubi omnia clarissimo sermone tractaui quae per artem fieri contingit quos libros iam puto te plene perlegisse & supreme intellexisse, te tamen ad ea quae ibi scripta inuenies admoneo te ut Deo summo studio placere labores & omnia tibi in secreto artis reuellata apud te retineas. ne tesaurum inter indignos depergas, & Deus super hoc iudicium a te deposcat. omnibus autem Deo dilectis praecipio, si possum, eis omnia communicare quae tibi Deus ostendere dignatus est. Ego cum uienam transiui literam tuae manus inueni mihi a te missam, quam legens te solerti studio percepi. Tuis autem mandatis propter certas occupationes aquiescere non potui. Deinde salernum, iui ubi quosdam libros medicinae ex principiis artis derogatu quorundam extraxi: tu me continue litera uisitasti. Ubi qaaerere intendebas de ingenio artis lapidia, benedicti. Si uia possit dari breuior uiis scriptis in aliis meis libris. Hoc autem quaerere mihi otiosum uisum est: quia in quibuslibet intelligentiis principia alicuius scientiae omnes syllogismi nunquam scripti in potentia sunt. Acute ( licet grosso uerbo ) hic loquitur. Nam ex principiis primis cuiuscunque scientiae diuersi fiunt syllogismi, & conclusiones similiter diuersae. istud idem dicas tu in arte & scientia ista, ideo Raymundus alia uia processit multum subtili. Diuisit enim elementa & subtiliauit spiritus & corpora aliter quam fecerat ipse Arnaldus qui suus fuit in hac arte praeceptor. Itaque cum iisdem principiis naturae, cum quibus ipsemet Arnaldus operabatur alia uia illa depurando, subtiliando, coniungendo ac demum fixando ampliauit nimium medicinarum modos: ideo hic ait si uiis meis non es contentus elige tibi breuiorem praecepta tamen mea illis applicando etc. Quare, ut existimo. Si tu mea scripta intelligis & non es uiis meis contentus, tibi elige breuiorem, mea praecepta applicando illis uiis. Quaesiuisti quis trium lapidum, utilior, breuior, nobilior, & efficacior: sit sicut plene aliis meis inlibris hoc declaraui. tamen ut petitioni tuae aquiescam. Dico uiam mineralium longam & periculosam fore. Tota enim uia mineralium consistit in duabus aquis quarum unafacit lapidem uolatilem sine labore & periculo. Alia autem cum fixat & secum fixatur cum periculo. Quia haec aqua extrahitur ut nostri ex quodam menstruali foetenti in massati ex rebus quatuor & fortior est omni aqua mundi & mortalis. Cuius spiritus solam tincturam fermenti ampliant & magis periculum est ne in ablutione spiritus aufugiant cum ingenio laborantem, iste lapis cum breuiori tempore & cum magna fortitudine conuersionis producitur. Lapis animalis est illae, quae non habet finem propter regere elementa, in quo maior est scientia quam in alio lapide, & quia ibi possunt maxima secreta naturae extrahi, non solum quo ad lapidis compositionem: sed etiam quo ad cuiuslibet rei in alteram transmutationem, ut hoc in apertorio de claraul, unde effectus istius lapidis est infinitus. Lapis uero uegetabilis quanquam longus sit & quamuis sit supremae compositionis, debet tamen sequi lapidem animalem quo ad rectificationem elementorum & si sic praeparatur eius effectus transit in animalem. Sed elixir magnum in uegetabili ita acurtare potest, quod mirabile uideatur cum tanto effectu transmutationis, ut omne transmutatum per lapidem uegetabilem naturam in uirtute bonitatis et magnitudinis transcenderet, propter quintam essentiam de qua lapis impregnatur quae in mundo infinita mirabilia facit. Nota Omne autem aurum alchimicum ex corrosiuis fit et ex quinta essentia incorruptibili quae cum fermento fixatur per ingenium artificis. Talis autem quinta essentia est quidam spiritus in lapide minerali mortificatus & ueneficatiuus. In animali autem lapide aliquando etiam est summa medicina corporibus humanis, ut si ex sanguine humano extra heretur. In uegetabili autem lapide ipse spiritus quintae essentiae est restitutio iuuentutis & conseruatio corporis humani ab omni accidentali corruptione, & sic ut scis spiritus quintae essentiae est illae qui tingit & transmutat, si cum debitofermento impastatur: & summum & nobilius est & efficacius & utilius opus uegetabilium. Quaesiuisti etiam de accurtatione, dico quod omnis accurtatio est diminuens a perfectione: quoniam medicinae quae per accurtationem fiunt minorem effectum transmutationis habent. Accurtatis lapidis mineralis potest esse multiplex. Sed mihi uidetur ut eius effectus non diminuatur, tunc cum post primam calcinationem & putrefactionem quae fiunt per primam aquam bene limpidam & clarificatam uigenti diebus minori autem tempore nihil fieri potest: postea separetur puluis coloris sanguinis et distilletur secunda aqua summo ingenio ne spiritus euadent, scilicet secundum ingenium datum in testamento, & accipe solum ultimam partem aquae post rubificationem alembici, & in ea aqua solue pulueres locando in aqua calida & ibi cooperto uasae perseueret die & nocte una post solutionem, postea super pone alembicum & distilla in eo balneo totam aquam donec non remaneat nisi quantitas aquae in pondere puluerum hanc aquam distillatam abiice quia nihil de spiritu debet habere, reliqua quae remansit cum corpore uase bene clauso in cineribus calidis congella, qua congellata fac aliam aquam & superfunde & procede ut dictum est distillando & congellando & hoc continua usque ad decem uices, quoniam sic est lapis completus, nisi eius uirtutem augere uelis in quantitate. Postea procede soluendo & congellando toties donec congellari tibi placeat uel donec amplius corpus congellari non possit & scies quod in qualibet congellatione decem complectis ablutionibus ut dictum est. Corpora in certa quantitate completae transmutat in aurum, hanc medicinam in octuaginta diebus ad maximum complere potes. In animalibus non uideo accurtationem aliquam, nisi ut terra cum igne regatur & secunda aqua cum aere & idem ualebit & est accurtatio medii temporis. Nunc ad uegetabilia uenio ubi est principale intentum & secundum ingenium magis securum quia semper timetur in minerali ne spiritus in ablutione aufugiant, propter aperire uassa hic non est timendum, quia uas ante fixaxionem non aperitur & ut te magis ad uegetabilia teneas, tibi hoc secretu reuelabo. Accipe nigrum nigrius nigro & ex eo partes decem et octo distilla in uassae argenteo, aureo uel uitreo, per modum dictum in testamento & in prima distillatione solum recipe partem unam cum dimidia & hanc partem iterum pone ad distillandum, & eius recipe quartam partem & tertio distilla, & huius recipe duas partes, & in quarta distillatione paucum minusquam totum, et sic distilla illam partem usque ad octo uel nouem uices postea habeas duo uassa facta in modum picturae geminorum, quorum quodlibet habeat alembicum annexum & in uno alembico sit ingenium ut bocia intret & sit aequalis spissitudinis ad unam palmam. Haec autem ratioest, ut firmiter possint insimul colocari, pone ergo in qualibet bocia unam libram huius aquae & unam untiam fermenti, bene & optime purgati & foliati & habeas furnum cum ingenio factum, ubi unus ignis carbonum possit tantum per brachia ipsius furni temperatum, aequalem & continuum calorem partiri. ubi colloca tua uassa & fac ignem, & est hoc ingenium excellentissimum, quia hic ignis non potest fieri maior quam necesse est. Tunc enim quando ampullae sentiunt calorem, statim soluitur fermentum. tunc liga circunquaque ad cannas alembici spongiam, quae tamen canne sint ample circa alembicum & bene spisse & ubi intrant uassa sint stricta & illas spongias tene continuae. madidas cum aqua frigida, & solutione completa continua ignem & uidebis ascendere fermentum totum solutum cum aqua sua & distillabitur de uno uase in aliud continuae & cum hoc ingenium apparenter uidebis qualiter quaelibet libra, bis distillatur in die & bis in nocte & remanet continuae una libra in quolibet uassae, quia quantum ascendit: in uno uassae tantum intrat de alio & cum sic uideris ascendere & descendere cum aequali igne, continuae uidebis qualiter ratione caloris inspissatur et subtiliatur spiritus. Et hoc est miraculum huius artis, quia si diu ita distillaueris continuae semper aqua ascendet in gradu subtilitatis & acuitatis & continuae propter fermentum inspissatur, ergo & quanto distillatio fuerit leuiori igne erit subtilior spiritu & fortitudine & ingrossatur fermentum, hunc autem modum tene usque ad uiginti uel uiginti duos dies, & inspissatur quinta essentia huius aquae benedictae sic quod amplius non ascendet, sed cum fermento fixabitur & in lapidem conuertetur, & cum uideris hoc. ambo uassa extrahe sic simul & loca in fimo uel balneo. Et iterum statim in una nocte soluentur et iterum congella & hoc facias ter & amplius lapis manebit in dei uirtute & potentia exaltatus quod bene congellari non potest, quoniam ut oleum uidetur aliqualiter inspissatum, & hic est pretiosior modus omnibus. Tamen scire debes quod si fermentum album posueris in decem diebus congelabitur quinta essentia super eo quod est res multum grossa & terrestris & firma est in luna. Sed non ita cito soluitur post complexionem fixionis quintae essentiae sicut in sole. Unde quasi in fine complementi tempus non est diuersum in albo & rubeo, & Deus nouit quod hic modus in effectu subtilitatis & uirtutis & bonitatis cunctis operibus mundi est subtilior & melior, quanquam illas proprietates elixir non habeat, quas philosophi elixir habere affirmant, puta quod si hanc medicinam completam miscueris cum quouis metallo, & posteae hoc metallum metallo, scilicet quod transformatio fieret secundum primum principium si iungeres medicinam luneam & lunam soli quod sol in lunam conuerteretur. Haec proprietas in nostra medicina sic confecta non reperitur. Quia iam quinta essentia quae totum lapidem componit quo ad eius motum & tincturam est fixa & firmata in fermento sibi adiuncto & fixatur semper, atque firmatur secundum fermentum sibi adiunctum sic quod facit transmutationem secundum hoc fermentum. Sed si uelles medicinam facere uniuersalem breuiorem secundum dictum modum non opporteret te facere fixionem quintae essentiae super aliquo metallo alio. Sed super propriam suam terram & tunc cum metallo coniungere, tamen hoc mihi nunquam placuit, quia talis fixio est multum periculosa, & longa, & raro terra propria est bene naturalis, & si bene naturalis esset, tamen effectus ipsius post complementum esse non inuenitur tantae potentiae sicut hic quando quinta essentia super altero fermento fixatur ubi cito fit fixio, & effectus citius & fortius. Si causas scis ut puto, quare medicina transmutat me uerum dicere affirmabis. Tene ergo te hic et meum ingenium tibi notum feci. Et scias quod peracta decima distillatione si in ea aqua solueris aurum, & postea euolare permiseris aquam lento igne. Et aurum demum in humido loco uel balneo locaueris statim in quatuor diebus per se soluetur. et haec solutio est aurum potabile habens infinitas uirtutes ut in libro conseruationis humanae uitae scripsi. Insuper si cum illo auro sic soluto bene immiscendo impastaueris argentum uiuum septies sublimatum cum uitriolo & si fuerit pars una auri: septem sint argenti uiui sublimati & postea sub imaueris impastatum aliquibus uicibus semper sublimatum super foeces reducendo fixabitur mercurius in medicinam penetrantem & tingentem. Item aliud miraculum si unciam unam huius auri sic soluti per se ponas in igne lentissimo octo diebus cum centum partibus mercurii congelat totum in aurum. haec sunt mirabilia naturae, & tamen hoc totum uenit ex parte spiritus aquae quae in solutione auri cum auro inseparabiliter fixatur. & postea per ingenium altum poteris miscere modos mineralium & uegetabilium & medicinam altam uia breui in hunc modum componere. Distillato lapide negetabili usque in eam distillationem quod tota aqua sine phlegmate sit. & hoc in quinta uice contingere solet, tunc habeas optimi uitrioli bene lucidi & optimi cinaprii in aequall pondere & simul miscendo optime tritura & in sole sicca & postea circa carbones sic quod uideatur tibi quod tota aquositas exiuit. tunc cum sic est proiice intra aquam tuam & distilla bene lento igne in principia & in fine forti ut moris est in aquae philosophorum acuta, & sic spiritus quintae essentiae uitrioli et cinaprii uel antimonii qui principaliter constituit lapidem mineralem miscetur et coniungetur cum spiritu quintae essentiae aquae nostrae ardentis benedictae qui spiritus est anima lapidis uegetabilis ut tibi notum est. & hoc continua usque ad decem uices puta a quinta distillatione incipiendo & sic cum istis corporibus continua distillationem quinquies, & firmiter habeas menti quod res tuae sint optime siccatae & aridae antequam in aquam proiicias sic quod tota aqua sit exiccata & solus spiritus remaneat, qui propter fortitudinem ignis, spiritui aquae ardentis coniungatur & in qualibet distillatione nouas res imponere debes. Cum autem perfeceris decimam distillationem 164 computando d principio distillationis aquae ardentis impone aurum in pondere ut supradictum est in uegetabili per se & loca infurno componendo singula ut dictum est. & tunc uidebis mirabilia, quoniam in decem diebus completur tota fixio quae in simplici uegetabili in uigintiquinque non completur uel uix, & hoc est quia unus spiritus ingrossat alium &, quia sptritus quintae essentiae uitrioli est magis spissus & grossus quam spiritui aquae ardentis & etiam quia magna est concordantia inter spiritum uitrioli & naturam auri, quia ambo sunt ex eisdem principiis cum mineralia secum trahant originem, ideo spiritus uitrioli coniunctus sptritui aquae ardentis spissat eum & adhaerere facit cito auro ut secum fixetur & crede mihi, quia haec accurtatio est praeexcellens in arte quantum ad aurum alchimicum, non tamen quantum ad uirtutem medicinalem, Aduerte ergo quia multi philosophi dixerunt infinitas praeparationes puta calcinationem solutionem & c. & hoc totum ad finem ut spiritus quintae es sentiae bene posset coniungi cum fermento, & fecerunt mul tas reiterationes ut spiritus iam coniunctus corpori in alia operatione eam fortificar ne per alium spiritum & sic fecerunt unam aquam & calcinabant spiritus & dixerunt spiritum adhaerere & fecerunt aliam & soluebant & iterum coagulabant etc. & sic se fatigauerunt multis diebus antequam aliquam medicinam perducerent & hic tibi notum est qualiter hoc quod ipsi diuersis operationibus & maximis periculis quaesierunt hic multo meliori ingenio puta unica actione completur, & necesse est hanc medicinam esse optimam & meliorem quam si per suos modos expleretur, quoniam in singularibus aquis pauci sunt spiritus, & quando agunt, agunt solum in extremitates & alii spiritus cum illis fixantur et res grossae sic quod medicina erit aliquando fugitiua quia spiritus non sunt in intimis fermenti sed in extremis ubi spiritus fixari non possunt, ideo etc. Et sic facta fixione procede per solutionem per se in balneo ut dictum est in uegetabili. Sed est sciendum. hic lapis ex mixtis non soluitur ita cito per se sicut uegetabilis per se, tamen citius soluitur quam mineralis per se, & sic tenet medium & solutio eius est in nouem diebus & oportet reiterare has solutiones quae in balneo fiunt per se aliquotiens & et fixationes ut medicina plus penetret quia medicina bene penetrans & fixa est quae bene transmutat, & quanto plus penetrat citius corporibus coniungitur & exit maius elixir. Iam enim omnia breuissime modo possibili tibi scripsi. Sed ut omnia breuissimo modo mihi possibili scribam. scire debes quod ex plumbo fino nigro philosophorum extrahitur quoddam oleum aurei coloris uel quasi cum quo si lapidem mineralem uel mixtum uel animalem post fixionem primam solueris bis uel ter tribus aut quatuor diebus, excusabit te ab omni labore solutionum & coagulationum ratio est. quia hoc est oleum occultum quod facit medicinam penetrabilem amicabilem & coniungibilem omnibus corporibus & augmentat eius effectum ultra modum sic quod in mundo hoc secretius eo non est. unde mirabilia dico quod omnibus antiquis philosophis incredibilia forent, scilicet si sciueris hoc bene ( scilicet oleum ) ab aqueitate separare & laboraueris in eo ex modo mixtionis iam dato poteris in triginta diebus lapidem componere. Hoc autem oleum non est necessarium in uegetabili per se quoniam solutiones ibi & coagulationes ut dictum est cito fiunt, tamen si fierent sublimationes ibi credo tincturam lapidis multum ampliari, non puto accurtationes esse quas iam ista parua epistola tibi certissime non declaret. elige ergo ex eae intentum tuum laudans Deum semper. Amen. Methodus lacinii super epistolam Raymundi. Non me latet difficillimum opus aggredi si Lulli epistolam nunc exponere uelim nam discolis & illis, qui nimium sibi assumunt placere, esset impossibile, & si omnibus placere non ualeo, paucos ne derelinquam? Dicam igitur quae sentio & ex bonis autoribus collegi, & primo notes uolo omnia ipsius Raymundi opera isto suo sale uegetabili fere esse plena, quod saepissime Mercurium uegetabilem, aquam uitae, Menstruum & sanguinem menstrualem appellat, dicitque quod habet corporis proprictates, & producitur ex semine tanquam ex foemina, estque generatiua & nutritiua, & crescere facit dura uidelicet aurum & argentum, deducitque ea in actum, scilicet quousque in lapidem tonuertantur. St igitur crescere facit aurum & argentum clarum est, quod fiet hoc mediante eorum solutione, per consequens ergo soluit corpora. quae tamen debent prius physicae calcinari, solui & in naturam spirituum reduci & tunc ipsa uocitat foliata, opus tamen hoc non fit cum uegetabili ut multi fatui putant, sed fit cum rebus sui generis, ut ipse Raymundus in suo codicillo amplissime demonstrat. Ideo hic dicit Raymundus, quod tota uia mineralium consistit in duabus aquis quarum una facit lapidem uolatilem, & iam dixi tibi in praecedentibus, quod alchimici uocant lapidem, illud quod non euaporat ab igne, opus est ergo talem lapidem facere uolatilem, & cum alia aqua illum fixare, quae secum etiam ipsa fixabitur per ingenium artificis, uti ipse hic loquitur, dicens, quod haec sua quinta essentia cum fermento fixatur, nam quinta essentia quae totum lapidem componit quantum ad eius, scilicet modum & tincturam, fixatur & firmatur secundum fermentum sibi adiunctum sic, scilicet quia faciet transmutationem secundum illud fermentum. posset tamen fixari quinta essentia super propriam terram & illam coniungere metallo, & hoc Raymundo non placet, quia quando fixatur super altero fermento, sit illud A, uel B, tunc tale opus fit citius & effectus eius erit fortior & magis naturalis. Similiter de isto sade loquens Rhasis in lumine luminum ait, quod scilicet sine isto sale ( quem armoniacum uocat ipse ) impossibile est finem huius scientiae possidere. Confirmat hoc Uincentius historicus in suo speculo philosophiae naturalis dicens. Ampliantur enim tincturae metallorum sale mediante, quomodo autem fiat hoc, secretum est. Raymundus tamen in plerisque locis docet modum, & cum tali menstruo atque sale extrahit a metallis animas quas naturae sulphur appellat eosque per ignis expressionem a suis terris uolare facit ad latera uasis tanquam folia talchi, & uocat saepe illud, quod euolauit metalli sperma, ex quo ipse extrahit quatuor elementa cum suo menstruo celico circulato mediantibus auxiliis digestionum & distillationum. Demum ipsa elementa fixat super terram suam, soluit & coagulat, sicque lapidem illum magnum philosophorum componit. Nos autem minus auri famelici, hac sola Raymundi epistola contenti, magnum elixir altioribus ingeniis relinquimus, nisi aliter Deus optimus maximus, sua pietate bonitateque ordina uerit, cui sit gloria sempiterna. Amen. Pro nunc autem sic operare poteris. Facito aquam ex uitriolo siccato sale nitro atque cinabrio ad medium illorum, qua facta reitera libram unam huius aquae cum libra media cynaprii tribus uicibus semper addendo de nouo cynaprio, tunc eam per se rectifica ut bene sit purificata. Demum accipe istam aquam claram, & cum ea misce tartundem aquae uegetabius acutae cum terra sua sublimata uel fixa non est curandum, modo per aeream distillationem cum ea sit distillata, & caue in actu mixtionis, ut paulatim & caute misceas, cum diligentia, & sic stent per diem naturalem uase sigillato ut simul bene misceantur. Tunc stilla in balneo totam aquam, & iterum superinfunde atque iterum distilla, & opus hoc itera quousque bene sit unitus spiritus mineralis cum spiritu uegetabili & uideas eos unitos in fundo botiae in forma glaciei. Abiice aquam distillatum quia amplius non utimur ea, si uis hunc spiritum seu glaciem multiplicare multiplica cum nouis aquis, semper tamen in balneo distillando ut fecisti prima uice, ponas tamen libram unam aquae fortis super unciam unam istius salis, & illud idem fac cum aqua uitae summae rectificata & sic poteris mutiplicare hunc glaciem siue ( ut rectius loquar ) ignem quantum libuerit. Recipe de isto spiritu, seu sale, siue glacie, seu G. uegetabili, quod idem est libra una, & contere cum uncia una solis uolatilis, seu foliati uel soluti, & in naturam spiritus reducti, mediante sua aqua menstruali suae naturae conformi. Et noli esse fatuus nam aqua, quae facit lapidem uolatilem non est aqua uitae ( ut iam dixi ) cum autem tu habebis aurum uel argentum sic foliatum habebis illum dispositum ad dissoluendum & uniendum cum glacie supra notato, pone ut dictum est ambo in balneo per dies octo & totum Epitome Raymundi. dissoluetur in aquam coloris auri, fac insimul circulare in uasae germinorum per dies uiginti uel circa & congelabitur in lapidem coloris rubini, dissolue in balneo, & congela in cineribus & erit medicina, cuius una pars cadit supra centum mercurii uel Lunae et uertet in Solem sicuti ab ipso Raymundo iam narratum est. Tu uero non excuseris per haec quae tibi tradidimus ut nil huic operi addas de his, quae Raymundus ipse plerisque in locis docet, sed ingenieris ut ad nobiliorem gradum, medicinam hanc conducere ualeas. Collectanea Lacinii Siue Breuia excerpta ex libro luminis luminum Rhasis. Quia radix scientia quae dicitaur alchimia in solutione principaliter consistit. Circa hoc insistendum ut sciamus, quae in natura sunt quae possunt cuncta dissoluere, & soluta postmodum coagulare, nisi enim in uaporem naturalia cuncta transeant, in illis per sui naturam, frustra erit operatio in hac arte, quod si solutum propositum fuerit, artifex multipliciter gaudebit. hinc est, quod dicunt naturales totam artem in solutione & coagulatione consistere, pariter & in operatione. Ad culmen ergo scientiae hic uolentus accedere, quae soluuntur in hac scientia practicemus. De atramentis ergo & aluminibus, istorum uim habentibus, de spiritibus mineralibus de ipsis metallis & lapidibus preciosis, Dei fauente gratia dicere non dubitamus. Quae natura eorum sit, quibus & quot modis solui habent & coagulari ad complementum, intelligenti & operanti fideliter reserabimus, quam ob causam & tincturas inseparabiliter studere uolentes, docebimus. unumquodque praemittimus quod sub testimonio artis huius quam experti sumus et quicquid diximus fideliter operanti in operatione manuum manifestemus, ut operatio quaelibet elucescat. Et quae de atramentis tractare promisimus tractabimus & in iis studeas & non cesses. De atramentis. Atramentum multiplex est, quoddam nigrum, quoddam subrubeum & quoddam sub & siccum est. Et est sibi occulta natura & mirabilis. Atramentum quidem uiride mixtum argento uiuo facit ipsum coagulari & facillime sublimari, unde scire potes quod cum nullo alio argentum uiuum sublimari potest sicut cum atramento. ipsum enim atramentum argentum uiuum de facili mortificat ut sublimetur, & de facili soluatur & redigatur in aquam currentem. Crede ergo mihi & aperi oculos tuos, & tempta. Et ut facias aquam atramenti praeparetur primo sic. Recipe de atramento uiridi ultramontano: quassa ipsum & pone in olla & claude ollam fortiter cum argilla, & postea sepeli ollam totam inter carbones & fac ignem lentum a principio per duas horas. Postea fac ignem fortem sufflando fortiter cum follibus per alias duas horas & postea dimitte ignem usque ad consumationem sui spiritus, & refrigerata olla aperieam & inuenies atramentum rubeum rubedine ualde intensa, accipe illud & pone in uase uitreo & superpone in triplo de urina puerorum clara & reseruata ad octo dies & si fuerit distillata, melius ualebit, uel de aceto distillato uel de aqua dulci clara & pulchra, cooperi ergo uas illud pro puluere & reserua donec tibi necesse fuerit. De aluminibus. Aluminum multa sunt genera. Aliquod dicitur lameni & illud est plumosum & est ualde candidum & ad soluendum habile est natura acidum unde sic cognoscitur ab alio, quia plumosum est candidum & acidum. Et istud alumen laudauerunt philosophi dicentes, quod hic est lapis lapidum & inter omnes lasides primatum tenet, quia non est ita durum aut molle quod per ipsius naturam de facili non dissoluatur & est augmentatum, unde propter hoc uoluerunt dicere quod est de natura negetabilium. Est autem aliud alumen uiride & in puluere, & quodam est citrinum quoddam subalbidum & hoc est admodum calcis. Est & quoddam alumen in lapide admodum salis gemmae. Et siquidem omnibus iis utimur, quod tamen melius est in arte alumen dicitur lameni de quo primo fuit mentio facta. Recipe ergo de alumine lameni quantum uis, & suauiter tere in mortario aeneo, & pone illud in olla enea, & superfunde illi in sextuplo de urina puerorum reseruata & clara & pone ad lentum ignem & dimitte quousque consumetur medietas urine uel duae parter, & postea remoue ab igne & cola per filtrum & quod colatum est pone in uasae uitreo & cooperi illud & serua. Nota quod alumen praeparatur cum urina puerorum distillata, ita tamen quod sit una pars aluminis & quatuor partes urinae distillatae, contere ergo alumen bene & pone in urinam & soluetur, cum autem solutum fuerit distilla per filtrum & congela & fac hoc saepe & habebis eum ad uelle tuum. Eodemmodo fac de omnibus consimilibus. Praeparatio salis communis, quia illud salest origo omnium salium. Recipe ergo ipsius salis communis quantum uolueris & quinquies tantum de aqua dulci calida & in ipsa aqua sal commune & distillam per filtrum & congela, reitera hanc operationem saepe et inuenies ipsum in modum crystalli & serua. De salibus. Salium multa siunt genera quaddam armonia cum & in ipso sunt abscondita omnia secreta philosophorum, & ipsum appellauerunt aquilam, quia sicut aquila uolat super omnia uolatilia altius, sic sal armoniacum altius exaltatur super omnia alia. Quidam uocauerunt ipsum sagittam ex eo quod nullus potest consequi operationem huius artis sine hoc sale sicut etiam sagitta non potest emitti sine arcu, & est ualde intensum in caliditate & siccitate. Et nil aliud est nisi uapor inspissatus, componitur enim ex uapore collecto in balneis ex fuligine. Est & sal gemmae quod est pretiosius aliis, & est ualde candidum, & est quasi cristallus & est bene solubilis & multum ualet ad operationem huius artis ut eius efficacia declarat. Est & salnitrum, & aliud est sal commune, & illud diuersificatur secundum diuersa loca, quia qnoddam magis amarum quoddam magis album, & quod albius est, est magis solubile & efficacius. Illud quod diximus de aliis intelligas secundum magis tamen & minus hoc unum scito in omni genere salium, quod quanto purius est tanto efficatius. Aperi oculos tuos ut uideas & cor ut intelligas quoniam loqui uolo. Est quoddam sal quod absconderunt philosophi & illud est sal alchali. Et si istud habere poteris sufficiet tibi in arte. insistamus ergo huic. Recipe de sale communi partem unam, tere, pone in olla, & bene cooperias, pone ollam in furno figuli, a sero usque ad mane, tunc accipe sal & tere, & pone in uase uitri, & superpone de aqua atramenti superius reseruata, & hoc ad rubeum, uel de aqua aluminis ad album, super pone ergo in duplo uel in triplo, & dimitte ad octo dies. Constans est quod aliquid indissolutum remanet. Et quod solutum est tendit superius & super natat, quasi oleum, & est candidum & ut uerum dicam mirabile in oculis cuiuslibet. Et istud appellauerunt philosophi oleum philosophicum, uel aquam sapientiae, quia nunquam nisi philosophus potuit apprehendere, quia cum uideatur aqua pura esse, latet ibi crystallinus uapor, quia illa aqua coagulata reperitur lapis ualde splendidus & ille lapis dicitur sal alchali. Quod ergo melius pateat, sic facias. Accipe sal commune sicut dictum est, assa illud, & illud assatum pone in uase uitri & superpone in triplo de aceto distillato uel de aqua clara & pulcherrima, & iterum accipe de alumine zucharino medium quantum fuerit sal, & tantundem calcis uinae, mistis cum alumine, tere simul & pone in uase uitri, & superpone illi de aceto distillato uel de aqua clara in triplo. Et si uis pone uncias duas mellis apum, & dimitte per tres dies, tunc accipe illud quod solutum est, uidelicet quod enatat super sal clarum & limpidum & omnino sine fece, & pone illud in parua ampulla habente strictum collum. Similiter accipe illud quod enatat super calcem & alumen et pone illud in eadem ampulla, cum aqua salis. Illud autem caueas quod nullo modo de foece imponas, frustra enim teneres opus tuum. Cum ergo habueris ampullam plenam duabus istis aquis uidelicet aqua salis & aluminis & calcis debes illam coagulare, qua coagulata inuenies lapidem candidum admodum cristalli, hunc absconde d puluere. Illud autem quod diximus de solutione salis communis, intelligas de sale nitri & gemmae. Et sicut a sale communi per solutionem habet fieri sal alchali, sic ex aliis tribus multo melius, & efficacius. Et sic cum fuerit solutum & coagulatum, id quod solutum est iterum soluas & coagules, & si hoc tertio, uel quarto feceris, quod de facili fieri potest, uere in manibus tuis uidebitur laudabile opus. Experto crede quod ipsum sal sic ter uel quater solutum currit ut aqua si commisceatur metallo, ita ut uncia una super centum, uel ducentum, uel etiam trecentum cuiuscunque metalli. Nimirum quia cum sit solutum multotiens facit laudabile opus. Quod ergo dixi de sale nitri si sic intellexeris inferius in aliis uidebis mirabilia mundi. De sale armoniaco. Nunc ergo circa sal armoniacum insistamus. Accipe de ipso quantum uis & tere et pone in olla. cooperi illam, & pone in furno ad assandum & illo assato, accipe iterum & tere & pone in uase uitreo & superpone illi in duplo de aceto distillato uel de aqua pura et clara. si posueris de aqua atramenti ad aurum, uel de aqua aluminis ad argentum fiet laudabile opus, dimitte ergo ad octo dies postea sequestra illud quod solutum est, ab eo quod non est solutum: debes enim accipere solum quod enatat, quod clarum est & limpidum, ita quod nullo modo foeces commisceas. Non debes credere quod totum sal soluatur, sed illud totum quod solutum est accipere debes. Accipe ergo illud solutum & pone in ampulla per se quae habeat strictum collum, & coagula & postquam coagulatum fuerit, accipe illud et custodi a puluere quia clarum est & candidum. Modo tere illud, postea pone illud in alludel sed debes supponere ei de sale communi assato in fundo alludel. claude illud alludel in iuncturis cum luto sapientiae & pone ad soblimandum in furno suo & fac ignem subtus a principio a mane lentum usque ad 170 tertiam. Postea fortiorem aliquantulum a tertia usque ad meridiem, tunc remoue ignem, & refrigerari dimitte. Po stea aperi & inuenies sal armoniacum totum in coopertorio alludel clarum & ualde candidum. Accipe illud & reconde & custodi a puluere donec cum cooperari uolueris et erit opus non deficiens. Alii ad sublimandum sal armoniacum, recipiunt de ipso quantitatem quam uolunt, & tantundem salis communis bene praeparati. haec omnia conterunt cum aceto boni uini quater assando, imbibendo, & conterendo, & postea ponunt in uase sublimatorio ad sublimandum & dant ei in primo ignem ualde lentum & per nouem horas inuenies ipsum in prima sublimatione sublimatum. Secunda autem uice sic subli mabis. Recipe ipsius quantum uis semel sublimati & tantun dem salis communisbene praeparati, & haec contere cum aceto boni uini & assa semel, & exicca, & pone ad sublimandum & inuenies ipsum album & reiterare poteris foeces renouando & c. De spiritibus. Sunt autem spiritus minerales tres argentum uiuum, sulphur & arsenicum. de omnibus dicendum. Et primo de arsenico. Est autem arsenicum calidum & siccum, maxime uirtutis ac potestatis & uilis pretii. Nescit enim aliquis quae sunt occulta in ipso, nisi enim hoc solum esset argentum uiuum maxime obtineret primatum inter alia. Et est combustiuum omnium aliorum corporum, de facili enim comburit aes & alia. Est autem duplex arseni cum, quoddam pallidum quoddam rubeum, & quod rubeum est multum ualet ad combustionem corporum quod pallidum est ualet ad solutionem quorundam corporum & etiam ad tincturam, & eius condimentum est cum argento uiuo, ad hoc ut lunam faciat. Et quia naturam habet igneam & in uaporem est statim eleuatur, quia spiritus est. Ad hoc niti uolumus cum philosophis omnibus ut ipsum de spiritualitate in corporalitatem redigamus, & sicut in igne non sistit, sed ab ipso fugit. Ita niti uolumus ut in ipso remaneat, nec fugiat unquam, & remanendo colorem faciat iis quae sibi pariter sunt admixta. Sciendum quod maximam affinitatem habet cum aceto & cum ipso decoquitur admixto sale & aspiritualitate sua reddit incorporalitacem. Et est sciendum quod ipso tripliciter depurato facit opus ex se mirabile. Primo siquidem debet lauari. Secundo sublimari. Tertio. exaltari. Et, cum exaltatum fuerit faciet, opus quod nemo poterit credere, nisi expertus. Decoquetur ergo primo sic. Accipe de ipso quantum uis, & de pallido foliato & non de rubeo. tere illud fortiter in mortario, postea in marmore. Ita quod sit bene eritum, & sit sicut puluis: & pone in ollam uitreatam & superpone illi in quadruplode aceto forti & claro. In quo fuit solutum sal per tres dies. Postea dimitte ad ignem lentum donec recedat humiditas & fortiter desiccetur. Postea extrahe illud & pone in scutella & lana fortiter tum aqua dulci & clara donec recedat salsedo postea desicca ad solem. Et iterum pone in olla uitreata & superpone in quadruplo de aqua aluminis supradicta et dimitte ad ignem donec desiccetur. Postea pone in alludel & superpone in duplo sui de sale communi assato et claude alludel & iuncturam eius fortiter cum luto sapientiae. Postea pone super ignem ad sublimandum a mane usque ad meridiem. Postea remone ignem, & refrigerato uase, aperi inuenies illud in coopertorio ualde candidum. Accipe ergo illud: & pone in uase uitri & superpone illi de aqua aluminis quantum est ipsum dimitte per octo dies. Postea accipe quod enatat & pones in ampulla parua habente strictum collum, postea coagula & inuenies ipsum lapidem admodum crystalli reserua ipsum, donec tibi necessarium fuerit, & custodi a puluere. Et si arsenicum coctum fuerit cum lacte uel oleo amygdalarum amararum, et postea cum aqua aluminis reperitur ualde clarum & pulchrum in sublimatione. Hoc unum scito quod si in sublimatione reperis ipsum clarum & candidum de facili soluetur, & sine defectu operaberis cum eo. Et si ipsum coniunxeris cum argento sicut postea dicetur, facit opus ad mirabile. Et si fuerit coctum arsenicum cum oleo oliuarum & postea cum aquae atramenti reperitur ipsum in sublimatione clarum & ualde rubeum et de facili soluitur & si admixtum fuerit cum fermento facit gaudere oculos alchimistae. Arsenicum autem rubeum mulim ualet ad combustionem corporum sicut postea patebit. Non tamen ita de facili sublimatur sicut pallidum foliatum, nec etiam de facili soluitur. Et propterea cum operari uolueris in arsenico ad sublimationem & soluiionem circa pallidum & foliatum insistere debes. Et si uolueris ipsum sublimare cum argento uiuo bene poteris facere, debes enim decoquere sicut praedictum est, & in libra unam arsenici pone unciam unam, argenti uiui & sic sublimabitur cum ipso ad modum per¬ larum. De sulphure. Consequenter dicere debemus de sul¬ phure. Et est sciendum, quod omnino & eodem modo easdem decoctiones recipit sulphur sicut arsenicum. Multum enim transmutatur ipsum sulphur per decoctionem aceti & salis, etiam si decoquatur in oleis multum ualet. Sed quia sulphur in caliditate & siccitate habet ad mixtam uentositatem: propterea non de facili sublimatur. Ueruntamen curandum non est, si sublimari non possit. Insistas ergo ut bene decoquas & decoctum soluas & cadet in terminis tuis opus super omnia opera: quia sicut dixerunt philosophi hoc ipsum facit aurum cum argenta uiuo, & si intellexeris quae sequuntur cum ad perfectionem, id est, ad ueram decoctionem & ueram solutionem ducis, perficies opus tuum. sola haec tria sufficient tibi & consulo ut abscondas. Argentum & aurum sine ipsis fieri non potest. Quiddam dixerunt, quod si immisceatur sulphur calci uiue, poterit cum ipsa de facili sublimari. Nolo tamen ut frustra labores si enim feceris quae praecepi sufficient tibi, hoc unum scito, quod arsenicum maxime ualet ad argentum, sulphur uero ad aurum. Est enim sulphur album a parte extra & rubeum a parte intra. Arsenicum uero econtrario ut in effectu patet. Sulphur. album si uolueris habere rubeum dissolue in aqua rubea per contritionem & imbibitionem & bonam decoctionem dissolutum congela in lapidem & congelatum dissolue iterum cum aqua rubea & iterum congela. Tertio uero cum eadem aqua rubea solue et sublima totum per ignem fortissimum, et quod in similitudinem est pulueris ascendit sursum, est sulphur albissimum, quod uero remanet infundo deorsum est sulphur rubeum tinctum uti scarlatum & istud est sulphur optimum secundum Aristotelem. hoc autem sulphur conuertet argentum uiuum in uerissimum aurum per artificium non leue. De argento uiuo. Sequitur de argento uiuo, circa hoc insti¬ terunt philosophi nimium & laborauerunt quam plurimum ad hoc ut ipsum in igne sistere facerent cum ab ipso semper fugere cuplat. Nullo enim modo sistit in igne, de hoc testes sunt omnes artifices alchimistae. unde si argentum uiuum alicui commisceas statim ignis uirtute remouetur ab ipso. Nimirum quia spiritus est & naturam suam consequi concupiscit. Unde de ipso dixerunt philosophi quod argentum uiuum est nubes nubium, est pater ditans flium, est sapientiae oculus, est foemina praegnans in eadem die concipiens & pariens. Est ditans pauperem. Fuit dicens auro. Ego te genui cum sulphure. Dixit etiam, argentum cum arsenico generaui. Et post haec omnia dixit. Ego sum qui ab igne fugio, & omnia quae ex me sunt in fecem reliquo. Ego sum qui sisto in igne & omnia quae ex me sunt candida & purissima reddo. Ego sum qui coagulatus coagulo, & qui solutus soluo & qui me habuerit non frustra tenebit. Quod autem de ipso dicit quod sistit in igne. Et pro maiori parte habeo testes quod ab igne effugit. Aperi cor tuum & occulta ipsius reserabo tibi, & dicam eius coagulationem in rubeum & eius coagulationem in album. dicere non dimittam eiusdem solutionem & sic si feceris uidebis constantiam eius & in igne ipsum solui sicut sistit metallum. Lauetur ergo primo cum aceto & sale, secundo sublimetur uel coaguletur, tertio ad solutionem ducatur. Et si solueris ipsum ab a, usque ad g, scies me inter philosophos nominari & semper arti huic credens, nec unquam separaberis a credendo. Accipe ergo de ipso quantum uis, & tantum salis communis tere simul in mortario aeneo & pone totum in olla uitreata, super pone de aceto in quadruplo, & dimitte ad lentum ignem donec consumetur totum acetum. tunc remoue ab igne & pone in scutella & laua ipsum cum aqua clara & dulci, & separa ipsum a sale. Postea accipe tantundem atramenti uel uitrioli, tere simul & pone in alludel & impasta illud totum cum aqua clara agresta, uel cum aceto distillato. Postea pone ad lentum ignem & sicca postea pone in alludel & cooperi & firma bene iuncturas cum luto sapientiae. Postea pone ad ignem lentum a mane usque ad tertiam. Postea ad fortiorem a terria usque ad meridiem seu nouam. Tunc remane ignem & refrigerato uase, aperi & inuenies illud totum in coopertorio alludel album sicut niuem, ad modum camphorae. Accipe ergo illud & tere & pone in uase uitri & superpone de aqua atramenti in duplo & dimitte per 8. dies. Postea accipe aquam quae enatat & pone in ampulla parua quae habet strictum collum & coagula & inuenies coagulatum ipsum clarum & rubeum in modum granati reserua & custodi a puluere, donec tibi necessarium fuerit. Item accipe uncias tres olei communis, scilicet oliuarum, & pone in olla uitreata & pone ad ignem lentum usque bulliat & statim cum bullire inceperit, pone ibi mediam unciam sulphuris crocei & clari, & moue illud ut liquescat ibi sulphur statim remoue ab igne & dimitte infrigidari. Postea ponas ibi unciam unam argentum uiuum & iterum pone ad ignem & dimitte quod desiccetur, postea extrahe illud de olla & pone in alludel bene cum luto sapientiae clauso. Postea pone super ignem a mane usque ad nonam & sublimabitur ualde bene, aperi & inuenies illud in coopertorio rubeum ualde tunc tere illud & pone uase uitri & superpone de aqua atramenti in duplo & dimitte ad octo dies postea accipe quod enatat, & pone in ampulla & coagula sicut praedictum est, & inuenies illud coagulatum, clarum & rubeum ad modum granati. serua illud & custodi a puluere. Hoc ergo modo argentum uiuum coagulatur in rubeum. St autem uis in album, coagula ipsum si uolueris ut argentum faciat, serua praecepta mea & nemini dicas. Accipe de argento uiuo quantum uis & tantundem cerusae, tere simul in mortario & pone in olla uitreata, superpone de aqua aluminis uel aqua calcis uiuae in quadruplo pone ad ignem lentum & dimitte a mane usque ad tertiam. Postea extrahe illud de olla & tere & pone illud in alludel & claude fortiter cum luto sapientiae. pone in furno uitri uel panis, uel melius pone super ignem & dimitte a mane usque in sero refrigidato aperi & inuenies illud non in coopertorio, sed inferius admodum cineris. Accipe illud & tere & pone in uase uitri & superpone, de aqua aluminis primo dicta in duplo dimitte per octo dies, postea accipe oleum philosophicum quod enatat & pone in ampulla parua & coagula, & inuenies illud album tanquam glaciem coagulatum in modum cristalli, reserua & pestea scies quantum ualet. Item alio modo sic coagulatur in album. Accipe unam cannam grossam & fortem quae habeat nodos propinquos, & facias ibi foramen paruum. Postea impleas ipsam arg. ui. prius loco sicut prius dictum cum sale & aceto. Postea claude foramen canne cum cera, & praepara ceram per totam, tenue tamen. Postea super ceram luta totam cannam luto sapientiae fortiter, & bene undique siccetur. Postea fac foueam in terra, & in fundo foueae pone laminas plumbi fusas seu liquefactas, & ibi submerge cannam & habeas clauum unum & fige in terram fortiter ut teneat cannam, ita quod sic canna possiu circum uolui & moueri huc & illuc, nec exire extra. considera ergo quod bene firmes, & quod optime sit canna perlutata, quia si non, frustra facies. Et si saplenter feceris istud sufficiet tibi ad argentum faciendum. Pone adhuc plumbum super cannam & imple foueam plumbo, ita quod canna sit tota infra plumbum pone postea ignem carbonum desuper, & suffla fortiter cum follibus a mane usque ad tertiam. Postea remoue ignem & aperi cannam & inuenies argentum uiuum coagulatum durum & forte & album, sicut aliud argentum tere illud & pone in uase uitri & superpone de aquae aluminis in duplo & permitte ad octo dies. Postea accipe illud quod enatat, & pone in ampulla una perse, & coagula & iuuenies illud pulchrum & candidum et reserua illud quousque opus fuerit. De Auro. De auro philosophi dicunt quod aurum est effectus solis in hoc ponunt ipsum bene complexionatum in qualitatibus & quando perfecte est depuratum tunc ipsum non recipit decrementum in igne, sed colorem recipit ab igne. Uoluerunt aliqui aurum componi posse per artificium, tamen natura nihil facit de auro, nec artificium transponit ipsum, unum tibi dico, quod necessarium est si aurum componere uis, ut aurum fermentes & nisi fermentaueris frustra tenebis omne opus suum, & ad hoc quod sit fermentum & quod aliqua eius operatio ualeat, oportet quod sit purum, & quia est purissimum in sua propria natura parum sufficit ei ut amplius depuretur, non enim oportet ipsum multum lauari, quia satis est pulchra materia & pura, sed oportet ipsum praeparare ut possit incorporari solum & fermentari, oportet autem ipsum calcinari ante ut infra patebit. Dicit Rhasis in hoc capitulo quod philosophi. Multa posuerunt experimenta, multiplicando uerba & occultando dicta sua ut non intelligeremus. Et dicit quod Deo teste per contrarium uult se habere eis. Sicut ipsi occultauerunt, ita omnia quae occultarunt & uane dixerunt uult aperire. & subdit quod non ab aliquo philosophorum ipsorum hanc artem, sed a Deo habet, & subdit, necessarium est si aurum componere uis ut aurum fermentes etc. Et dimissis multis experimentis aliorum in quibus est labor & dolor. Nos sic incipimus loqui. Accipe aurum purum & fac inde laminas subtiles uel folia. Postea accipe arsenicum rubeum, fac puluerem et pone ibi tertiam partem salis communis quantum arsenicum est & habeas ibi uncias septem limaturae calibis & tere ista tria simul uidelicet arsenicum sal & limaturam, tunc accipe unam paruam ollam uitreatam & nouam & pone de isto puluere in fundo olle parum, & superpone ibi laminam auri, postea cooperi laminam puluere, & iterum superpone laminam aliam & postea puluerem & sic per totum. Postea habeas aliam ollam uitreatam, pone ibi libram unam olei oliuarum & pone ad lentum ignem ut bulliat, & pone ibi postea uncias quatuor sulphuris clari boni & crocei & remoue ab igne statim & moue cum ferro uno ut liquescat sulphur cum oleo, & dimitte refrigerari. Postea pone parum de illo oleo in olla, ubi sunt lamine cum puluere & pone ollam cum laminibus ad ignem lentum donec illud bibat. Postea iterum pone de oleo & da sibi ad bibendum & dimitte ad ignem donec totum oleum bibat parum & parum. Postea dimitte fortiter desiccari, ita ut omnis humiditas recedat. Postea cooperi ollam bene cum luto sapientiae, totum istud potest fieri una die. Sequenti mane, pone ollam inter carbones & sepeli ibi totam postea fac lentum ignem a mane ad tertiam, uel a tertia usque sero fortem sufflando fortiter cum follibus, uel si non uis ferre laborem pone in furno figuli uel in furno panis a mane usque sero uel a sero usque mane. Postea accipe ollam & ipsa infrigidata aperi & frange illam & tere illud quod intus est in mortario, tunc aurum teritur, tunc pone illum puluerem totum in scutella una & pone ibi de aqua dulci satis & clara & frica fortiter cum digitis & cum puluis fecit residentiam in fundo, remoue aquam quia salsa est, iterum pone aquam & iterum lauaaque iterum ut omnis salsedo recedat. Postea desicca ad solem uel ad ignem, & tunc pone illum totum puluerem iterum in olla parua & adhuc claude luto sapientiae & pone in furno dum ibi est panis & non plus. Cum ergo fuerit sic aurum puluerizatum & fermentatum gaude. Accipe ergo puluerem illum & multum pulueriza & bene & pone illum totum puluerem in uase uitri uel in cyatho claro & mundo et superpone illi tantundem de aqua atramenti, quantum ipsum est, ad pondus & caue ne plus ponas uel etiam minus, & dimitte per octo dies & moue cottidie bis uel ter. Postea accipe illud clarum quod enatat solum & pone in ampulla paruula per se & illud debet esse limpidum & clarissimum, et si ita fuerit uere beatus eris in arte illa. Et si habueris argentum uiuum solutum sicut te docui in capitulo ipsius argento uiuo et si habueris salem armoniacum solutum, sicut te docui ibidem, tunc accipe tantundem de aqua arg.ui. et tantundem de aqua salis armoniaci quantum est aqua auri et iunge aquas illas cum aqua auri in ampulla, coagula sic aquam illam mixtam, accipe ollam unam plenam cinere cribrato et sepili ibi ampullam illam usque ad collum ipsiui et pone ollam super tripodem et fac ignem de subtus a mane usque de sero & ita coagulabitur illud quod est in ampulla tunc accipe ampullam postquam infrigidatum fuerit & frange, Accipe lapidem qui intus est & pone untia semis illius lapidis super octuaginta argenti & conuertet ipsum in aurum optimum irreprobabile. De argento. De argento hoc notandum, quid argentum eodem modo componitur quo & aurum, quamuis non aeque sed minus depuratum & minus digestum, & post aurum est melius & perfectius metallis caeteris. Habet tamen infirmitates aliquas, quia non omnino depuratum est ab humiditate, prima sulphurea. Neque a secunda quae est flegmatica, & euaporans. Unde ex prima nigrescit si cum adurentibus scilicet sale communi & auri pigmento & litere sit contritum. Quod autem argentum purum, ab igne album egrediatur: per multas fit fusiones & post cineritium, & signum est quod parum habet humiditatis sulphureae: sed quando coquitur cum sale & latere, & nigrescit, cum tamen nigredo non sit in latere & sale, constat ipsum aliquid habere de humiditate prima unctuosa, licet parum. Unde quia pauca est non egreditur, nec apparet exterius per calorem ignis etc. Haec est ergo infirmitas ipsius. Prima quae est ex defectu depurationis humiditatis primae. Secunda est quod in igne euaporat atque minuitur, quod est ex defectu depurationis secundae humiditatis quae est flegmatica & euaporans, & sibi non radicaliter adhaerens: quoniam non est de ipsius substantia, post egressum ipsius remanet argentum purum & perfectum. Non est autem in eo alia infirmitas, nec sanum, nec aegrum sed quasi neutrum, potest enim sanari & in melius conuerti scilicet in aurum, per maiorem depurationem & digestionem, ut depuratum perfecte non nigrescat, ex humiditate prima. Nec minuatur ex secunda, nec ex defectu digestionis frigidum dicatur, sed temperatum nec album dicatur sed citrinum. Quod quomodo fiat aut fieri debeat uel possit immediate dicetur. Praeparatio igitur argenti in aurum conuertendi quae ipsum depurat, a duabus primi humiditatibus et iterum melius digerit, prima enim ablata non nigrescit amplius, secunda uero amota non minuetur. Ista praeparatio talis est, Recipe salis communis cum sua humiditate & tere optime & inter duos lectos salis fac lectum unum lunae subtiliter laminatae, & sit in uase terreo forti, ipsum superius claude sed modicum foramen in medio dimitte, & sic cubet in medio ignis mediocris & dimitte in igne per duodecim horas. Post extrahe & inuenies laminas tuas corrosas & diminutas quantitate & pondere. Ideo si eas bene albas uideris, scias primam humiditatem esse consumptam, lunamque tuam bene calcinatam & frangibilem. Si igitur nigra fiat in superficie adhuc habet de prima humiditate. Si uero non faciliter frangitur adhuc habet de secunda. Signum depurationis primae humiditatis est cum non nigrescit cum plumbo. Signum depurationis secundae humiditatis est, quando non plus minuitur in igne. Utrunque tamen fiet cum dicto puluere & igne, quoniam dictus puluis ignitus utranque consumet & ebibet humiditatem & tunc erit bene praeparatum sed frangibile. Tunc reduces ipsum ad malleum, & erit dulcissimum & molle ut aurum atque flexibile, & non mutabit colorem plus nec pondus & erit compactum magis atque ponderosum. Haec autem complebit puluis iste dans malleum & dulcedinem, auro & argento, si est combustum & calcinatum. Recipe salis armoniaci, salis petrae & boracis, ana de singulis et tere optime et commisce et solue in modico uini, et desiccari permitie. Et de puluere quartum pondus pone cum tribus cuiuscunque calcis uolueris, trium praedictorum et reuertetur ad malleum multum bene. Documentum. Animaduertendum est hoc in lo¬ co. Nam Rhasis praemisso sermone de argento & de eius natura atque substantia, ibi Argento etc. Subdit quomodo aliqui nituntur argentum componere ex cupro & ferro fimul cum ista duo mixta sint impurae substantiae & dicit quod ex illis non poterunt ista duo fieri, scilicet a, & b, id est aurum & argentum nisi forte in apparentia, sicuti ex asino uel capra non potest fieri homo. Et in capitulo de aere ipse remittit se ad tractatu experimentorum & subdit. Aes ut quidam dicunt est ca. & si. & fortis substantiae & cito transmutabile in colorem, & est eiusdem ponderis cum argento & libenter recipit mixturam pulchri argenti, & fit candidum de facili, ita ut non possit cognosci, nisi quod sit argentum est tamen ipsum impurae substantiae respectu argenti, & propter hoc multum denigrat, & ex sua duritiae, cito ab igne destruitur & comburitur, & est in eo magna malitia, quae tollitur quando calcinatur & bene lauatur, & subdit ipse Rhasis, hoc unum scito quod ex cupro non fit aurum sicut nec ex plumbo argentum, melius tamen fit ex cupro argentum quam ex plumbo aurum, si ergo cuprum calcinetur, lauetur, soluatur sicut prius dictum est dabit colorem similem auro, non tamen faciet aurum. Propterea ait ( in capitulo de argento ) stulti illi omnes alchimistae, qui ut sos in mari, & pisces in terra capere putant, sciendum, ergo quod ex plumbo facies aurum, uel ex aere argentum, sicut et asino lupum considera ergo & uide, quae tibi dixero etc. Quid ergo ad haec nos respondebimus? ponemus ne secundum Rhasim artem non esse ueram, sed tantum sophisticam? Cum tamen ipse in capitulo praecedenti de auro dicat, quod aurum factum per modum, quem ipse docet, sit aurum obrizon et irreprobabile. Ad hoc facile erit respondere. Dicimus ergo, si uis scire totum lege totum, nam soluit ipsemet hanc dubitationem in capitulo de aere, quando dicit. Non enim dicitur cuprum fermentum ( uel aliquod aliud, adde tu, imperfectorum. ) Cum non sit de intentione huius artis, cuprum facere ex auro uel argento. sed econtra, ideo subdit ipse ibidem, si ergo cuprum lauetur, calcinetur, soluatur etc. dabit colorem similem auro, non tamen erit aurum, quia semina rerum non sunt nisi in propriis speciebus, ex imperfectis ergo non potest fieri fermentum, ergo nec uera transmutatio. Sequitur opus de argento secundum Rhasim. De argento de quo. Nos dicimus, recipe laminas argenti subtiles & accipe libras quinque arsenici et uncias tres salis & unciam unam limaturae calibis, tere simul, ista tria fortiter. pestea accipe de illo puluere & pone in una olla & superpone laminam & super laminam puluerem, & super puluerem laminam, sic per totum, sint autem lamine cooperte puluere. Postea pone ad ignem lentum super carbones & pone ibi de aceto fortissimo & dimitte ad ignem a mane usque ad tertiam. Postea dimitte desiccare fortiter. Postea cooperi ollam luto sapientiae. Post sepeli ollam inter carbones. Postea accende carbones & fac ignem fortem per duodecim horas. Postea remoue ab igne & refrigerata olla aperit inuenies laminas mixtas cum puluere, sapienter separa argentum a puluere pone in mortario & tere quo trito laua ipsum fortiter cum aqua dulci & clara in patella una. Postea desicca ad Solem uel in furno. Postea accipe tantundem salis armoniaci sublimati quantum est puluis argenti & tantundem argenti uiui sublimati coagulati sicut superius dictum est, & tantum arsenici sublimati in album hoc unum dico tibi quod si ista quatuor sic acceperis mirabilia facies. Accipe ergo illa quatuor & tere & pone in una ampulla, & superpone de aqua aluminis in quadruplo, quantum illae puluis est totus dimitte ad duos dies. Postea pone ampullam in olla cineris & sepeli ibi totam usque ad totum collum & sit eius collum strictum & coaguletur totum illud quod est in ampulla & ampulla debet stare discooperta. Postea cooperi ampullam luco saplentiae & dimitte super ignem per diem et noctem. Postea dimitte refrigidari & frange ampullam & accipe illud quod ibi est & si aliquid sublimatum est ad collum iunge totum simul. Postea tere illud & pone in uase uitri et superpone de aqua aluminis in duplo & non plus & dimitte ad octo dies mouendo cotidie bis uel ter. Postea accipe aquamquae enatat & pone illam in ampulla paruula habente strictum collum, desicca foeces quae remanent, & pone unciam semis illius super uiginti aeris & erit argentum irreprobabile omnibus. Aperi ergo cor tuum, quia quod dixi tibi expertus sum de foecibus & si foeces hoc faciunt, quid ergo faciet illud purum quod separasti positum in ampulla. Coagula ergo illud sicut scis in olla posita in cineribus, & postea pone untiam semis super Ccl. aeris, super stannum Cl. Supra L. plumbi & uidebis admirabile philosophicum & nullo modo uidebitur irreprobabile omnibus. Alio modo sic facias. Recipe limaturam argenti puri & boni quantum uis & tantundem crystalli tantundem auri cadimiae uel cachimiae seu litargiri argentei, & tantum arsenici sublimati & tantundem salis gemmae tere simul totum & pone in uassae uitri scilicet in ampulla superpone de aqua aluminis in duplo dimitte per octo dies. Postea pone in uassae cineris & ollam pone supra ignem dimitte usque ad aliud mane, tunc dimitte ampullam apertam usque dum desiccatum fuerit illud quod intus est, id est, a mane usque ad meridiem uel etiam minus, quando autem desiccatum fuerit. Postea debet ampulla cooperiri fortiter & dimitte super ignem per residuu diei illius & per totam noctem sicut praedictum est. Postea frange ollam & tere quod intus est, & pone in alia ampulla & superpone de aqua aluminis in duplo et fac omnine sicut prius fecisti nullo mutato penitus & ita fieri debet quinquies uel ad minus ter. Postea accipe illud & tere diligenter & pone ibi tantundem salis armoniaci sublimati quantum fuerit argentum & tantundem argenti uiui calcinati cum plumbo, tunc simul totum & pone in ampulla uitri quae habeat largum os, & superpone ili quantum ipsum est de aqua aluminis & dimitte per octo dies uel per quindecim mouendo cottidie bis uel ter, & postea accipe illud quod enatat & pone in ampulla parua habente strictum collum & coagula foeces per se & pone unciam semis super uiginti aeris & fiet argentum irreprobabile. Coagula autem quod est in ampulla per se sicut scis in olla posita in cinere etc. & pone unciam semis super quingentas aeris & fiet argentum irreprobabile omnibus hominibus. De aere seu cupro. Cuprum eodemmodo componitur quo & argentum sed minus depuratum & non aeque temperatae digestum, sed quasi combustum calidum, & siccum. Est autem compositum ex argento uiuo & sulphure non depurato ab humiditate prima, qua multum abundat, sed digestum combustumque cum ea, & propter hoc nigrum egreditur ab igne, & excoriatur ex nimia siccitate cum ignitum proiicitur uel extinguitur in aquis acutis a Est & porosum ualde & sulphureum. Ipsum igitur purgatur a praedictis humiditatibus sulphureis. Nam ex primis statim nigrescit in igne & comburitur & excoriatur, & comburit & denigrat alia metalla, & ex secunda in igne nimis euaporat, & consumitur, & ex sua sulphureitate ignem nigredine inficit flammam quasi nigram faciens. Cumque purgari incipit flamma magis est citrina minusque nigra. Purgatur autem omnino ut luna & cum eodem puluere reducas ad malleum quo & lunam. Postea uero extinguatur ignitum uicesies in aceto, & postea decies in sanguine porcino recenti & erit bene praeparatum. Oportet autem ipsum morari in sua calcinatione diutius quam argentum & fortiorem ignem requirit, sit ergo in igne per tres dies & postea reducatur ad malleum ut de luna dictum est. Si autem pest calcinationem uis extrahere quod in eo uel in argento remanserit de sale uel alterius metalli habeas lixiuium calidum & pone intus & resoluetur quod separabis deguitando lixiuium. De plumbo. Plumbum autem eodem modo fit sicut & cae¬ tera metalla imperfecta. Est enim ex sulphure immundo, & argento uiuo obscuro & immundo, debilis digestionis & compositionis. Unde necesse est quod ex crahatur ab eo nigredo & immunditia et digeratur melius. Hoc autem sic fieri potest, funde plumbum & proiice intus quartam partem Mercurii. Postea pulueriza & tere in mortario uel super marmoreeum aequali pondere salis communis combusti, donec sal nigrescat tunc eiice sal, cum aqua & tere iterum puluerem cum aequali pondere salis, donce sal iterum nigrescat, & tunc iterum eiice sal cum aqua, & iterum tere tertio cum nouo sale & hoc totum cum ipso sale pone ad bulliendum in aceto fortissimo & bulliat per diem primum, & egredietur nigredo eius & depurabitur magis a sulphure & nigredine, & tunc eiice salem cum aqua, et habebis puluerem plumbi & Mercurii mediocriter purgatum. Reitera ergo contritiones & bullitiones ipsius ut prius dictum est, donec inuenies plumbum album & mundum, quod quanto pluries feceris, tanto magis depuratum habebis. De stanno. Stanni corpus compositum est sicut Sa¬ turnus ex argento uiuo mediocriter depurato & sulphure non puro. Album est sed immundum, debilis digestionis, atque intus omnia metalla uariae compositionis, siccum nimis & porosum quod ex suo stridore perpenditur. Ipsum autem purgare conuenit eodem modo, quo de Saturno praedictum est, quarta pars Mercurii stridorem ei aufert & Saturni tertia Ipsum autem oportet imbibere cum aliquo oleo rectificato, uel cum sanguine porcino distillato, donec resumpta humiditate stridorem ei auferat. Purgetur autem sieue Saturnus cum sale combusto & per bullitiones cum sale & aceto, & imbibatur cum oleis rectificatis donec humectetur & stridorem amittat. Rhasis autem dicit quod uix potest conduci ad perfectum ut ex eo per aliquam mundationem fiat aurum & argentum, denigrat enim intantum quod corrumpit alia metalla quibus coniungitur, & uix cum eo potest fieri aliqua bona mixtio, & si quis hoc attentauerit experimento certificabitur sicut illi qui cum tentauerunt etc. De ferro. Serrum componitur sicut & caetera metalla ex sulphure & argento uiuo grossis et immundis. Sed transit in chalibem non alterius quidem speciei quam ferrum. In argentum autem, uel aurum uix aut nunquam transferri potest. Potest autem fundi cum sola cerusa aut puluere praedicto qui calces reducit ad metallum sed post fussionem malleabile non est. Ipsius autem utilitas maior est in croco extracto, ab eo qui colorem habet fixum in opere solis, quomodo autem extrahitur eius crocus alibi dicitur & mille sunt uiae. Collectanea Lacinii Ex Alberto Magno atque diuo Thoma aliisque autoribus non uulgaribus. Docent Quamplures philosophi medi¬ cinarum modos componere, & licet prima fronte uideantur diuersi hoc non fit nisi illis, qui in superficie cuncta considerant. nam omnes in uno concordare uidentur, & primo Hermes philosophorum pater dicit quod corpus solutum est aqua perennis & congelat Merc. perpetua congelatione. Item alius dicit praeparate corpora & soluite ea & ex illa aqua imbibite spiritus ablutos, tunc ipsi spiritus in corpora submerguntur & corpora in spiritus, sicque figuntur spiritus cum corporibus ipsis, fixione firma. Item Rhasis dicit conuerte corpora in aquam & illam aquam coniunge Mercurio, & ex illis duobus facito iterum aquam. Item alius, Nisi corpora solueris in uanum laboras, Unde uersus. Si fixum soluas, faciasque uolare solutum, Et uolucrem uoluas. Haec tria si iungas facient te uiuere tutum. Item alius: Tu qui gliscis donum Dei contemplare huius rei fontem amabilem. Lunam Solem transmutare tibi mando uoce clara, Limpham instillabilem. haec est prima radix rara, nobis data multum chara Hermetis comprobamine. Ideo ipse Albertus ait. Collige diuersos flores plenos odoratu omnium bonorum. In quibus redolet suauitas & relucet pulcritudo mundi, decus & gloria Hic est flos florum & rosa rosarum ac lilium conuallium. Laetare ergo iuuenis in adolescentia tua & disce colligere flores, quia introduxi te in hortum paradisi. facias ergo ex ipsis coronam capiti tuo, gaude & utaris delitiis huius mundi, collaudando Deum, atque oppressum proximum subleuando. Nunc aperiam tibi scientiam uel secretum faciamque te intelligere huius artis obscura, & quod diu caelatum est nunc tibi manifestatur in lucem. Docet ergo Albertus primo colligere flores, id est, purgare spiritus, secundo illos fixare per iteratam sublimationem in uase clauso, demum soluere, ultimo illa coagulare, dicatur ergo de purgationibus spirituum, sed primo de illis in communi. De Spiritibus. Pura metallorum corpora post praeparationem ipsorum per spiritus minerales perficiuntur, quorum puritas et digestio in ultimis perfectionis gradibus esse debent: ut in eis sit uis depurandi et digerendi. Isti aut sunt spiritus, qui uirtutem naturalem habent uiuificandi & immutandi. sunt elementa ductibilium, id est materia metallorum, & substantia eorum sicut essentia elementati. Nunquam mirari debes intelligens si spiritus summae depuratus atque digestus, metalli corpus magnum mutat. Licet sptritus quo ad metalli quantitatem est Minor, Malor tamen est molis magnitudine uirtualis, cuius est agere, metalli uero pati. Agit enim spiritus ex natura propria & ex qualitatibus suis. Ex natura quidem propria in corpus agit metalli, quando coniungitur sibi tanquam magis depuratum ac magis digestum, magisque igneum & subtile & minus habens de materia, plus uero de forma: & propter huiusmodi diuersitatem depurationis & digestionis sequitur diuersitas specierum. Agit & ex qualitatibus sicut dicitur in quarto meteorum. Apparent in uniuersis caliditas & frigiditas terminantes & permutantes, homogenea & non homogenea: ut magis actiue etc. de quo ibidem. Cum autem dignius opus harum uirtutum in naturali generatione & permutatione rerum pertineat digestioni, ut tamen spiritus ad hanc uirtutem deueniat, oportet ipsum summe purgare atque digerere: in metalli corpus introducere, & introductum fixum esse & non recedere, quod si in uno trium horum necessariorum aliquid obmiseris, proposito frustratus, tuam ignorantiam aut negligentiam lacrimabiliter, condemnabis. Primo ergo debet agi de spirituum praeparatione quae in arte necessaria existit. Haec autem praeparatio spirituum satis nobis exemplificata est in operatione naturae in metallorum procreatione. In naturali enim auri procreatione, natura spirituum per calorem minere terrae sublimatur: Ubi inuentum, quod calor uasis mineralis in talibus mineris metallorum sulphureitatem spirituum eleuauit longe altius a minerali uase, & ipsos superius inuentos mundos & puros per transitum terrae calefactos & depuratos. Nam terra sicca calefacta calefacit immundicias & superfluitates bibit & consumit, & partes grossiores retinet & acceptat. Aqueae uero aereae atque igneae subtiles & puriores, ex uasis calore uaporantes sursum ascendunt. Ars igitur imitatur naturam. Et ex hoc inuenta est artificialis sublimatio, per quam spiritus depuramus cum rebus siccis atque consumentibus superfluitates, ut nobis remaneant, purissimi atque lucidissimi supra omnem naturae operationem, & hoc ideo, quia ibi solus cursus naturae operatur. Nobiscum autem, & communis atque proprius naturae cursus, operatur, quia operamur ex iis ex quibus natura operatur, & ex quibus iam uirtus hic agendi largita est, & ex iis quae addimus ex ingenio in rebus naturaliter operantibus, quae ad agendum hoc uelocius & melius requiruntur. uerbi gratia. Contingit ferrum procreari in minera sua, contingitque ei ex communi cursu naturae suum sulphur, suumque argentum uiuum prius esse congelatum, quam purgatum: natura autem quae sibi non contradicit, non prohibuit frigiditatem aduenientem, circa materiam, non adhuc depuratam, quin ipsam congelauit. Estque ferrum congelatum impurum & immundum. Ego autem qui argntum uiuum & sulphur uel arsenicum depurare uolo: possum congelationem omittere quantum uolo: & sublimationes iterare quantum oportebit quousque huiusmodi spiritus purissimi & lucidissimi absque omni humiditate superflua efficiantur: tunc quoque, ipsum uel ipsos congelare possum quando mihi placuerit. Ideoque potentior est natura cum humano ingenio, & congrua potest addere & necessaria seu utilia, & potest subtrahere nociua etc. De purgationibus spirituum. Primo igitur dicendum est de purgationibus spirituum, quae semper fieri debent ad consumptionem superfluorum absque corruptione necessariorum. In aliis autem triplex spiritus inuenitur uidelicet mineralis uegetabilis & animalis. Et propterea de omnibus est dicendum. Et primo de mineralibus, quoniam ex ipsis natura communis operatur. Spiritus autem minerales propriissime sunt tres sulphur, argentum uiuum & arsenicum, quae in metallis nairaliter operantur, & iis metalla per naturale artificium praeparata naturaliter coniunguntur. Inter ista autem sulphur est principaliter agens. Argentum autem uiuum, principaliter patiens. arsenicum uero argtuo uiuo secundarias actiones tenet. Utrunque uero istorum trium conueniunt praeparata ad compositionem elixir, uirtutem actionis retinent super corpus cuiuslibet metalli patientis. Sulphur autem inter haec, actionis & immutationis primum obtinet principatum, quare de ipso primo & principaliter est agendum. Sulphur est corpus oleagineum compositum ex terra subtili & aqua imbutum fortiter, humiditate aerea, pingui & unctuosa, fusibile a calido, coagulabile a frigido. Omnium metallorum pars materialis in actione, ut ipsum est agens et coagulans sicut dictum est in capitulo de materia lapidis. Tres autem habet humiditates, quarum duae sunt superfluae, tertia autem necessaria. Necesse est igitur ipsum purgari a superfluis humiditatibus, tertia remanente, ut remaneat substantia ipsius pura fortiter coniuncta & substantia terrae & aque depurata et completa. Huiusmodi autem purgationis a natura capimus exemplum, quoniam ars imitatur naturam, ut patet intelligentibus qui artem & species suas cognouerunt. In nomine domini accipiatur sulphur mundum & bene lucidum & teratur minutissime & tritum incorporetur optime cum aequali pondere salis communis, & sic ponatur super ignem & sit ignis mediocris & coquatur ibi et assetur cum ipso sale ad duas horas & moueatur optime ne ad patellam adhaereat, & ne comburatur, sed incorporetur opime cum ipso sale, donec bene commixta in massam conuertantur nigram, tunc dimittatur infrigidari, & habeatur lixiuium optimum & fortissimum factum ex aqua simplici & calce uiua, & cineribus uitis uel alia aqua acutissima, sicut est urina uel acetum & sulphur cum suo sale prius bene puluerizatum. Praeparetur & bulliat super ignem fortem, donec totum sal extrahatur cum sua unctuositate & moueatur saepe aqua donec nihil remaneat, salsedinis in aqua, deinde siccetur sulphur. Iteretur iterum cum aequali pondere salis communis, & assetur iterum ut prius & remoueatur salsedo & infrigidatum puluerizctur et bulliat ut prius in aqua acuta saepe renouata, quousque sal extrahatur & sic fiat ter & tunc aptum erit ad sublimandum tunc sublima ipsum sic. Accipe alumen quod uis & pone ipsum in olla terrea & pone in igne forti per dimidiam horam, & erit calcinatum: Hoc alumen cum aequali scoria ferri uel limatura cupri pone & rora cum aceto, & bene commisce & cum duplo harum foecum tere sulphuris pondus unum & incorpora hac tris rorando cum aceto. Postea sicca in sole uel lento igne & pone in sublimatorio sic. Fac primo lectum, de praedictis foecibus inferius & in circuitu ad spissitudinem unius digiti, ne sulphur tangat sublimatorium & tunc pone sulphur tuum in medio, & ipso posito superasperge lectum de dictis foecibus & sic undique includatur inter foeces suas et tunc ponatur ad lentum ignem per tres horas, & cum humiditas egressa fuerit luta optime iuncturas uasis et fortificetur ignis paulatim usque ad uigesimamquartam horam, & tunc infrigidari permitte & collige quod sublimatum est, multum necessarium est quod fiat ignis lentus in principio & postea fortis & quod alludel sublimatorii multum eleuetur ab igne, ne comburatur quod sublimatum adhaeret ei. Per hunc modum sublimetur septies cum talibus foecibus donec fiat omnino album, & mundum clarum & siccum absque omni humiditate corruptibili, cuius perfectionis signum est splendor & chrystallina serenitas. Igitur cum tale fuerit gaude, quia pretiosus thesaurus est. Illud ergo repone quia uirtutem habet tingendi, ingrediendi & in melius conuertendi. Tunc ad eius fixionem, & completionem hoc modo deuenies. Recipe acetum fortissimum ter distillatum & distempera cum eo sulphur praedictum adiungens illi quintam partem sui ponderis salis armoniaci ter sublimati & incera omnia simul cum dicto aceto in porphirico lapide: & repone in fiala uitrea cum longo collo in modum longi brachii, et clausa fiala in fimo equino repone, quousque totum soluatur, quo soluto congela in cineribus orificio uiolae aperto, & continua ignem lentum quousque totum sit congelatum, tunc inuenies sulphur tingens & ingrediens fixum in igne, quod si in aliquo defecerit, complebitur per iterationem solutionis & congelationis ut supra factum sit. Cum ergo deueneris ad hoc poteris operari, ad album, super Mercurium, louem, & Uenerem, & ad omnem utilitatem, ut immediate post in fine ostendetur. De Argento uiuo. Executa breui narratione de sulphure, & eius praeparatione sequitur tractatus de Mercurio, tanquam de principaliori et post ipsum digniori. Est autem argentum uiuum corpus minerale compositum ex terra subtili sulphurea, & aqua fortiter commixta, quod est in parte elementum & pro altera parte natura metallorum. Substantia autem sua terrea purganda est a grossa terrestreitate sulphurea. Aquae uero substantia ab humiditate duplici superflua. Et sic cum sulphure praeparato conuenit in compositione nobilissimi elixiris, uel etiam in metalli auri uel argenti completam perfectionem, tanquam sanguis mulieris qui uirtute uirilis seminis coagulatur, & corpus fit humanum & tunc consequuntur digestiones completae, sicut in operatione naturae sic & in operatione artis: quoniam ut dicitur quarto meteororum. Nil differt an in organis naturalibus, aut in artificialibus fiat. Oportet igitur, quemadmodum dictum est de sulphure sublimare ipsum in uase artificiali, quemadmodum sublimat ipsum natura in uase naturali, quod est uas continens uerum minerale, ut purgetur ab humiditate & sulphureitate superflua. De eius praeparatione. In dei nomine accipiatur argentum uiuum & proiiciatur in medio patris sui & coaguletur aliquantulum & sic optime teretur, & incorporetur cum duplo suarum foecum infra contentarum, & sic incorporatum ponatur in sublimatorio. Inter duos lectos earum, & cessante uapore humido lutetur uas & detur primo ignis mediocris, postea fortis. Foeces autem iste sunt salis communis partem unam, atramenti nigri uel uiridis partem unam, seu uitrioli uiridis partem unam, cuperosae partem unam, cum iis foecibus sublimetur septies uel pluries donec omnem humiditatem superfluam terrestreitatis amiserit & superflui tatem & albissimum sit atque lucidum. Conteratur primo cum foecibus suis quousque moriatur. Roretur cum aceto uel urina seu agresta uuarum. Ignem facias mediocrem quia cito comburitur. Priusquam aperias sublimatorium permitte ipsum infrigidari quia fumus ualde nociuus est, & quamuis Mercurius bene purgetur, per sublimationem, tamen ita faciliter non ingreditur corpus metalli uel ipsum remanet, quemadmodum sulphur uel arsenicum, quoniam corpus est ualde siccum & uix funditur. Quod omnia metalla fundantur reuera magis est ex sulphure quam ex argento uiuo. Sulphur autem arte praeparatum & cum metallis coniunctum ipsa quidem remolliuntur & faciliorem faciunt fusionem. Ideo ipsum oportet cerare & laxare, ut iterum metalla ingrediatur, & etiam nec in ipso remanet coratio id est, partium remollitio, quae fit per aliqua salia, boracia & olea. Inter salia, sal armoniacum, cerationis & remollitionis obtinet principatum: post ipsum salpetrae. Item boracia cum quibus consolidant auri fabri. Inter olea oleum capillorum, post ipsum oleum ouorum. In ceratione autem contritio est ualde necessaria quoniam per contritionem multum subtiliantur partes & inuicem ingrediuntur. Accipe igitur Merc. purissimum optime depuratum, cum septimo pondere salis armoniaci, ter sublimati cum aequali pondere salis communis, & rora semper cum oleo capillorum rectificato in loco in quo siccetur & cum bene & optime contritum fuerit & unitum, quasi salsa. Iterum fac desiccare in uase uitreo inter cineres calidos uel ad solem in uase uitreo, si tempus solis fuerit & siccetur usquequo de eo sit materia dura. Tunc iterum tere ipsum optime & rora cum oleo capillorum ut prius donec optime uniatur, & fiat iterum sicut salsa & desicca fortiter, & tunc poterit esse ceratum. Huius probationis signum est si super laminam uel denarium argenti ut cera fundetur, & si non sic. Iterum incera & imbibe cum oleo iam dicto & sicca usque ad hoc deuenies. Hoc cito eueniet, ipso sic cerato habeas acetum fortissimum ter distillatum & si non sit bene acutum pone decimam partem salis armoniaci, ter sublimati & cum isto aceto cera totum praedictum, donec fiat sicut salsa clara, optime trita & incorpora, tere & distempera & pone in uase uitreo clauso cum stupis in fimo aequino continuae calido per uiginti sex dies uel circa, sitque fimus subtus & supra & in circuitu ad spissitudinem unius cubiti & die 26. extrahatur & distilletur, per filtrum & coaguletur inter cineres calidos in massam duram & siccam aperto uase, donec humiditas recesserit. Ipsum sic coagulatum proba si super laminam ignitam fusam non fumauerit uel fugerit, ipsum habes purgatum ceratum & fixum. Si uero fumauerit non est fixum. Reitera ergo per eundem modum solutiones & coagulationes. Nam per ipsas cito figetur. Mercurio autem sic completo ut aere super cuprum sicut de sulphure dicetur, & uertetur in lunam. Et si in dicta Mercurii congelatione, aequale Mercurii pondus posueris cum decimo uel septimo pondere salis armoniaci ter sublimati & oleo capillorum uel saltem ouorum ut praedictum est ceraueris & solueris & coagulaueris citius figetur & abundantius operatur. Si autem ad rubeum fuerit praeparandum, ceretur cum oleo, quarta pars sulphuris praedicti & ceretur cum septimo pondere salis armoniaci & tertio pondere calcis solis & oleo rubeo in capitulo sulphuris post dicendo & ceratum soluatur & coaguletur sicut praedictum est, & si prolectum fuerit super lunam, praeparatam ut dictum est in suo capitulo quantum sufficit ad oculum, conuertet ipsam in solem uerum. De Arsenico. Executo tractatu de argento uiuo, conse¬ quenter de arsenico tractandum est. Est autem arsenicum corpus minerale compositum ex terra & aqua fortiter commixtis: oleaginum quidem ut sulphur minus autem in oleo, plus in terra abundans, sulphure grossius atque terrestrius. Huius autem purgatio est pro prima sublimatione, sublimare ipsum cum rebus desiccantibus & consumentibus oleaginitatem eius, quae est humiditas prima. Aquositatem superfluam quae est humiditas secunda euaporans. In Dei nomine. Accipiatur arsenicum bene lucidum ponderosum rubeum uel citrinum & tere minutissime, cum aequali pondere & dimidio limaturae cupri uel scoriae ferri, roreturque cum aceto & bene incorporetur & siccetur, & cum suis foecibus ponatur ad sublimandum inter duos lectos pulueris cum quo sublimatur, ad spissitudinem digiti circum circa. Et sic detur ignis, quousque fumus humidus cesset. tunc claudatur, & lutetur uas optime & detur ignis primo fortis, deinde fortissimus usquequo totum sublimetur: postea dimitte infrigidari & colligatur quod apparuerit extra foeces, & remisceatur cum nouis foecibus & pulueribus, sublimeturque iterum ut prius, donec sit album & mundum, lucidum & christallinum omni humiditate & superfluitate consumpta. Hoc autem fieri potest cum dictis pulueribus in quinta uel sexta sublimatione: & hoc habito utere eo soluto & congelato, omnino eodem modo quo & de sulphure dicetur, siue ad album siue ad rubeum fuerit. Nota tamen quod arsenicum non tantum ualet in conuersione & coagulatione Mercurii, quantum sulphur, nec ita naturaliter & abundanter operatur in caeteris sicut sulphur. Potest autem ex eo extrahi uirtus ignea: & idem opus ad rubeum fieri sicut de sulphure dicitur, Minoris tamen uirtutis est & efficaciae, cum sulphure autem omnia metalla comburi possunt, quandiu unctuositatem suam retinet donec calcinentur & puluerizetur: nigrescunt tamen cum eo de sua unctuositate. dusmedo suphur preparatam seu purgatum at supra dictum est, operatur ad album super Mercurium, louem, & uenerem. Super. Mercurium sulphur praeparatum opera¬ tur, hoc modo. Accipe Mercurii uiui libram unam. Iouis mundati fusi libras quinque, & compone simul & pulueriza totum in mortario marmoreo, cum tantundem salis communis assati, & tandiu cum pistello ligneo ducantur simul absque ulla humiditate, donec sal fortiter de nigretur. Postea laua totiens cum aqua dulci, donec tota nigredo exeat, desicca ab humiditate aquae, & iterum atque iterum, totiens cum sale fricando ut prius & lauando reiteres: quousque nec in sale nec in aqua aliqua appareat nigredo. Ultima uice adiuncto sibi tantundem salis assabis lento igne, haec tere simul in patella terrea per horam ut sal desiccetur, & cum Mercurius uolare coeperit in mortario proiice ut prius & tere optime ut prius, donec sal ualde denigratus, ex humitate & nigredine sulphurea ab eis extrahatur. Tunc cum aqua ut prius laua & desiccetur. Et per hunc modum purgatur Mercurius a nigredine sulphurea & stannum similiter per contritiones & assationes. Toties reitera tu artifex donec ab eis omnino humida atque sulphurea extrahatur ipsorum nigredo. Ego autem duodecies ut dictum est triui cum sale, & duodecies assaui & extracto inde sale fudi simul & inueni massam albissimam & mundissimam sed frangibilem ualde, & hoc ideo quia argentum uiuum non erat adhuc digestum, nec coagulatum nec fixum, sed erat tantum mundum & purum, & cum eo tenebatur Iupiter sine stridore, quia nube nigra atque citrina carebat, & hoc fuit signum quod minus sulphureitatis habuerat, quod specialiter mollificaret. Ambobus sic praeparatis sulphur paratum & fixum ut prius dictum est, coniungendum est hoc modo, fundantur ambo simul, & super ipsa fusa atque fortiter ignita proiiciatur pars septima praedicti sulphuris immersa omnino in medio amborum fusorum, & teneatur ibi sulphur, cum tenaculis quousque dissoluatur cum eis, & cito fiet, quo incorporato statim ab igne deponatur, & pro iiciatur in aceto distillato & inuenietur massa alba mollis et frangibilis. Scias tamen quod hoc ideo est, quia cruda & indigesta & non bene coagulata est materia, quia argentum uiuum, quod est crudum & indigestum & stannum, quod omnino non coniunctum nec coagulatum, propter quod ab ignis uiolentia statim per nubes seiungitur sicut in sua fusione patet. Sulphur autem munde compositionis est, nec utrumque sine magna decoctione et longa coagulat. Fiat ergo uascerreum in modum paropsidis coopertae in superiori habens foramen, in quo uase ponatur massa huiusmodi & clauso uase ponatur ad ignem, & sit in illo per tres dies naturales: ut massa coquatur & digeratur, beneficio ignis & sulphuris componentis, & ne Mercurius a Ioue & sulphure sublimando discedat, qualibet hora reuertatur uas, capite inferiori superius posito, ne Mercurius sulphuris coagulantis & componentis eum, eiusque tactum effugiat. Per hunc autem modum procreabitur massa argentea, alba, pura, malleabilis & fixa. Hanc autem congelationem Mercurii, a natura & minerali congelatione, ut potui breuius & leuius faciliusque exemplaui. Caetera intelligenti dimitto. Hoc tamen addo, quod boracem prae omnibus in consolidatione & ductibilitate exaltandam praenuncio. Iupiter absque dubio faciliter & cito praeparatur ut dictum & dictum sulphur corrigitur & nobiliter emendatur & dealbatur et incorporatur, foetorem amittit, humiditatem assumit nigredo cum fractione temperatur, lunam imitatur. Quomodo praedictum sulphur operatur super Iouem. Funde Iouem & ignem fortem da ei, nu¬ bem superficialem semper auferendo usque dum totus consumetur per nubem. Tunc collige illam & bullias in accto fortissimo per dimidium diem & tunc cola per pannum & exprime & tere cum aequali pondere salis usquequo nigrescat & laua ut supra dixi duodecim uicibus renouando pondus salis & sic erit suppiter optime praeparatus ad medicinam suscipiendam. Da ei sulphuris praedicti pondus septimum imponendo ipsum in ipsum fusum, & tenendo ipsum, usque dum dissoluatur, & incorporetur cum eo. Iuppiter autem difficilius funditur quam prius quia calcinatus est. Sed reducitur ad fusionem & malleum sic. Recipe boracis calcinati in tegula super ignem & dissolue ipsum lnoptimo uino qua dissoluta merge calcem louis intus & fac bullire tandiu quod tota exhalet uini humiditas & statim imbue calcem istam cum sanguine porci & suffla fortiter & fundetur statim, & tunc paratus est ad duram medicinam suscipiendam qua suscepta inuenies louem dulcem & bene compositum, sine stridore lunae praeparatae tanquam socium & amicum. Luna sic praeparatur. primo purgetur cum plumbo, postea prouciatur in uirgis. igneatur decies, & qualibet uice ex tinguatur, in porcino sanguine, & post laminetur tenuiter & fundatur cum modico boracis de nouo, & iterum proiiciatur in uirgis, & igneatur decies ut prius & postea laminetur & remaneat laminata, & fundantur lamine tenuiter. Et pro certo scias te habere lunam dulcissimam & purgatam qua fusa adde ei decimam partem praedicti sulphuris, & habebis lunam louis amicam, praedictique stanni uel plumbi uelocitate fundetur, & super laminam ignitam extingue eam & coniungentur. Hanc uiam aperui & quaesiui & per eam ambulaui & ad optimum terminum perduxi, quanuis ad effectum diminutum, eo quod ad cinericium non posui pro eo quod sulphur non habui. Scias pro certo quod istud capitulum est uerum per me probatum. Et nota hic praeparationem Iouis bonam. Quomodo dictum sulphur operatur super Uenerem. Niso qualiter utendum est sulphure super Mercurium, & Iouem. Uidendum est quomodo utendum est super Uenerem. Uenerem accipe & eam praeparatam sicut dictum est de Uenere praeparanda, funde, super ipsam fusam decimam partem sulphuris praedicti proiice, & egredietur statim citrinum, tunc proiice per uirgulas in sanguine porcino immersas, & inuenies quod uenus est fere in lunae proprietatem conuersa, lunae habens albedinem uel fere & dulcedinem in fusione & malleo & compositionem bonam, ita ut non sentiatur igneitas, & lunae coniuncta fortiter se commiscet cum ea, uixque per cineritium euelletur ab ea, nam fere in naturam ipsius conuersa & c. Sulphuris huius pretiositas intantum in lunam operatur, sed in solem per amplius inuenimus, cum enim debite praeparatur, lunam debite praeparatam certissime conuertit in solem. In Dei nomine, Accipe sulphuris quantum uis & tere minutissime & fac ad ignem lentum & in olla terea as sare & bullire per septem dies uel donec citrinitas quae est intus, egrediatur lento igne, bulliatur autem in urina despumata & distillata. Ita leuiter seruato ordine ignis, ut per nimiam caloris uehementiam non egrediatur aliquid de unctuositate, sed tantum tinctura scilicet citrinitas. Hoc uerbum est secretum. Remouetur enim semper urina quam cito fuerit tincta, & sic remouetur semper usquequo tota citrinitas seu tinctura recessit cum urina. Humiditates autem omnes extractae cum urina & tinctura, simul ponantur, in uno uase & distillentur cum igne lento, usquequo incipiant exire aqua citrina & demum rubea, quoniam in illis erit tinctura & est illud quod quaerimus uel saltem pars eius. Aqua autem quae prima exit alba, non est nobis necessaria & distilla usque ad nigras. foeces ut prius & illas ad aliam partem serua, quoniam in illis est tinctura, & iste est ignis chibric, & hoc est uerbum secretissimum. Istum ignem ad partem accipias, & aqua quae fuit citrina & rubea secundo distilla & serua. Ignem ergo praedictum bulli in aceto fortissimo, distillato cum igne temperato illum decoques ut quod ibi est de causa adustionis, quamuis modicum sit, si bene egerit destruatur, & post bullitionem & decoctionem, modicum de ipso siccum, fusae lunae superiacta, quoniam si denigrauerit, uel combusserit, scito quid cum igne aliud extraxisti, si rubefacit eam uel citrinat absque combustione & nigredine bene quidem factum est. Si ergo causa combustionis, ibi est, decoque in igne cum accto usquequo consumetur, tunc ignem suum siccum & praeparatum iunge & cera ut dictum est cum criplo praedicti sulphuris praeparati albi & mundi, uno addito puluere salis armoniaci. Haec tria quidem cera & comple ut dictum est in compositione albi & solue & coagula & proiice quantum uis ad oculum super lunam praeparatam, ut in capitulo suo dictum est & uertetur in solem optimum ad omne indicium sustinendum Aliqui libri inueniuntur, quibus credendum existimo, quod perfectum esset elixir si haec quatuor in eadem compositione ponerentur, scilicet chibric purissimi & albissimi pars una. Ignis praedicti pars alia & ista simul terantur cum una parte salis armoniaci ter sublimati & praedicta aquae rubea distillata, unum tamen istorum bonum aestimo. Et tamen inueniuntur libri, quod quidem certum est, unctuositatem sulphuris non posse auferri ab eo totam per corruptionem eius in ipsum, scilicet assando cum rebus desiccantibus, sed & per extractionem quae sic fit bulliendo, tamen cum aquis acutis uel oleo donec extrahatur ab eo supernatans, ex acritate sua, quod uerum est. Aquae tamen acutae si quis nouerit illis uti uertent illud ad optatum & auferent ab eo omnem imperfectionem, & uolabit cum ipsis & utinam hoc bene notes. De uegetabilibus & animalibus. Et quia diuus Thomas postquam in suo opere tra¬ ctauit de corporibus superioribus tractat de inferioribus & diuidit illa in animalia plantas & mineralia & loquitur de singulis singulares lapides ex illis componendo colligunt, ergo multi dicendo quad lapis philosophorum est triplex, scilicet mineralis uegetabilis. & animalis. Materiam autem propinquissimam horum lapidum, philosophi nunquam expresse nominauerunt, in minerali tamen posuerunt argentu uiuum in uegetabili, quintam essentiam uini. In animali sanguinem humanum praeparatum. Ne igitur huic operi aliquid deficiat illa ponemus breuiori uia qua possumus. Igitur Executo breuiter tractatu de spiritibus mineralibus, de uegetabilibus & sensibilibus est agendum. Inter uegetabilia frumentum obtinet principatum. anima uini & sal tartari. Inter sensibilia, capilli humani, sanguis & urina ouaque galline legimus meliora. Est autem fere idemmodus operandi in omnibus. Oportet autem haec munda eligere & electa putrefieri ut dissoluantur partes elementales, ut sint apta ad extrahendum & partiendum per quatuor elementa, uel quasi per dissolutionem & distillationem ipsis putrefactis per 21. dies, extrahantur & in cucurbita ponantur, aptentur & distillentur cum lento igne & seruetur ordo, ut aqua tota qua alba exierit ponatur sola ad partem. deinde quae citrina exierit uel rubea similiter ad partem ponatur: & sic continuetur distillatio, & distilla quousque cesset fumus & remaneat in cucurbita terra nigra & sicca. Itaque liquor qui albus exierit, & distillatione uocatur aqua: inhumatio autem in fimo interposita distillationes iuuat, ut ad signum perfectae defecationis & desiccationis deueniat, & est splendor et christallina serenitas & absque foecibus nisi forte albis, & haec aqua uocatur aqua ultae, & cum haec aqua spiritus cerantur, soluuntur, coagulantur & figuntur. Aqua tota quae citrinitatem habuerit & ruborem usque ad siccas foeces, aquam aerem ignem & oleum continet. Hanc autem sic praeparabis, pone totum liquorem clarum absque nigredine & foecibus in cucurbita & distilla, cum lento igne usque ad foeces nigras. Hoc ordine aquam exeuntem albam in hac secunda distillatione ad partem pone, quousque uideas egredi oleum, cuius signa sunt gutta, spissior, color, intensior & leuitas aerea, quia si praedictae aquae miscueris supernatabit, tunc scias oleum egredi quod ad partem ponas. Sic separabis ignem & oleum. Ignem uero in hac secunda distillatione inuenies siccum & rufum uel nigrum sicut terra in prima, & sic quatuor elementa separabis. Rectificatio autem aquae & olei eadem est & eadem signa habet. horum quidem inhumando distillatio debet fieri ut ad christallinam serenitatem & splendorem deueniant, absque foecibus, & tunc custodiatur. Ignis autem sic rectificatur, tere ipsum & permitte desiccari in sole uel lento igne successiue usque dum ignem calcinationis sustineat: tunc ipsum calcinabis moderato igne, quousque siccus, citrini rufi uel rubei coloris deueniat. Si autem fuerit ualde citrinus uel ualde rubeus, erit melior, tunc erit rectificatus. Tunc hoc modo ad rectitudinem terrae accedas, tere terram siccam, & terram imbibe aqua sua siccando ad solem ud ignem lentum, terendo & imbibendo, donec biberit sui duplum, tunc ipsam bene siccatam prius, cum lento igne, calcina cum igne forti, usquequo, sit ualde sicca, deturque ignis quasi ad sublimandum Merc. & ipsam quoque sic siccatam tere iterum & imbibe alio duplo aquae suae & hoc facto sicca lente & postea fortius donec sit ualde sicca, & tunc iterum eam imbibe septuplo suo aquae suae, & eam desiccatam calcina tertio, augmentando ignem calcinationis, imbibe & quarto alio septuplo aquae suae, desicca & calcina & tere optime cum tertia parte illius septupli, quousque sit quasi salsa optime trita & distemperata & posita in fiala uitrea cum modico bombacis obturata pone ad soluedum sub fimo ualde calido per tres dies uel plures tunc solutam extrahe & fac eam bibere residuum eius septupli & sicca & calcina eam cum igne solito. Nam tunc erit ualde citrina, tunc omnino est agendum ut prius scilicet imbibendo eam bis cum quintuplo sui & c. & iterum bis cum triplo sui, ex siccando & calcinando post, quamlibet imbibitionem, & sic bibet unum pondus terrae quinque aquae & tunc, erit rectificata albior & lucidior myrrha & thure incomparabilis omni thesauro. Tunc in nomine domini rectificatis quatuor elementis ad elixir completam operationem & perfectionem, hocmodo deuenias, terram praedictam siccabis bene & optime tere & imbibas cum oleo suo, id est, aere suo rectificato, siccando, & imbibendo quousque sicca super cuprum ignitum posita fundatur, & fluat ut cera, & in lunae conuertet proprietatem, & tunc simul tere eam cum aqua sua donec sit quasi salsa bene clara & bene trita, & pone ad soluendam in fimo calido, ad minus, ad tres dies & solutam coagula inter cineres calidos & habebis thesaurum pretiosissimum. Et de hoc dicunt philosophi proiice unum pondus super centum cupri praeparati & conuertetur in argentum uerum & purum. Tu autem proiice quantum sufficere uidetur oculo tuo, quia quanto melius & perfectius egeris tanto melius & plus de eo in metalli speciem conuertes. Hoc autem secretum maximum totius philosophiae ab omnibus philosophis semper est absconditum. Si autem ad aurum operari uolueris ut praedictum est omnino facias, hoc addito, quod tribus partibus terrae rectificatae, unam ignis addas, & hoc totum cera cum oleo suo, ut dictum: est, & ceratum solue & coagula ut praedictum est & proiice unum pondus super 50. lunae, ut dictum est in capitulo suo, praeparatae, & conuertetur in solem uerum absque dubio. Licet haec absurda uideantur, nemo tamen omnia nouit, Nam scriptum est stulti aliquando sapiunt. collige tu, si quae tibi placent, quae uero displicent abiice. sed si recte rerum ordinem atque essentiam nosti, & qua nam uia, quoue pacto actiua passiuis conueniant, & quam lata, quam ue profunda sit haec magica et naturalis applicatio, forte ea, quae in hoc capite leges non condemnabis. Capilli & oua sunt putrefacienda sub fimo calido equino, non contemnat quis putrefactiones spirituum in fimis & solutiones eorum, quia pro certo ex hoc accipiunt, bonitatem digestionis. Nota quod melior spiritus ouorum dicitur esse in testis exterioribus & dealbantur per calcinationem solam, debentque primo purgari a tela & postea teri. Postea ablui quando munda sunt in simplici capitello, et abluti poni in forti uase tereo cooperto propter alios cineres & dimissis aliquibus foraminibus paruis in circuitu uasis & in cooperculo ut fumus exire possit, debetque uas poni in igne fortissimo sicut ex ignis uitrcariorum per diem & noctem uel usquequo satis de candore recipiant tuno imbibenda est calx aqua sua & oleo suo usquequo fundatur sicut cera babita hac calce albissima teres eam super mundum marmorem cum aqua sua rectificata donec sit quasi salsa. & permitte eam sic cari in sole uel lento igne, semper eam terens & imbibens, donec biberit, aequale pondus: tunc siccata massa accipe tere & resolue in aqua propria sicut salsa bene clara & optime tere, & commisce super marmorem distemperando cum massa praedicta. Nam in uelocitate funditur & si intrat totum siue fumo complerum est, negogum & Sciendum tamen est quod quanto pluries soluitur medicina tanto melius operatur & figitur & perfectius intrat. Sciendum est etiam quod medicina tantummo dat colorem & in fusione metallum a confusione custodit. Si uero aliquo casu uel difectu operantis metallum quod conuerti debet post medicinam proiectam, fuerit nimis durum & non bene dulce operationi, succurres ei pro malleatione, sic ipsum extingue decies in sanguine porcino, postea tenuiter laminatum cubat inter duos lectos salis communis & tartari boracis tere cum modico sanguinis porcini & sic totum funde per hanc uiam. sed oportet iterare & deuenies ad mollitiem, & dulcedinem quam uolueris. Si autem nimis molle fuerit & nimis cito fundatur extingue ipsum decies uel quotiens uideris oportunum & durius efficietur & tardius fundetur: Si autem non fuerit sufficiens addatur plus de medicina, uel commisceatur metallum simile praeparatum & purgatum. Si autem de colore nimis fuerit in sole, quia luna non potest esse nimis alba ponatur minus de medicina et magis de metallo conuertendo. Si ex toto colorem bonum non habuerit, fumus capillorum colorem emendabit sal commune & cepa marina seu squilla colorem meliorant. Si autem medicina non bene intrat corpus metalli quod ex defectu cerationis contingit, succurre cum oleo ouorum uel capillorum & cum sale armoniaco. Si autem bene intrauerit & male remanserit, quod ex defectu fixionis est, succurre per incerationem & coagulationem & solutionem. Si autem bene intrauerit & bene remanserit & non bene tinxerit, quod ex defectu purgationis uel corporeitatis est: sublimationes reitera & corpus metallicum auge in medicina. Scimus autem quod diuersitatem metallorum secundum speciem depurationis & digestionis diuersitas operatur, diligenter ergo purgentur et digerentur metalla, & medicinae multum magis quam ipsa quoniam ipsorum est supplere defectum depurationis & digestionis metalli, quod quidem facere non possunt in tam modica quantitate suscepte, nisi summa in eis fuerit purgatio et digestio. Summa autem depuratio haberi potest in spiritibus uolantibus per sublimationes in uno uolantibus per calcinationes, ablutiones & imbibitiones. Summa autem digestio haberi potest in utrisque spiritibus per cerationes cum oleis calidis & humidis & solutiones in aquis praedictis acutis. Sciendum est quod spiritus ad hoc ut perpetuam dent tincturam: Primo debent lauari, deinde sublimari, post incerari & tunc dissolui: ultimo in formam christallinam reduci. Sublimantur autem ut mundificentur. per sublimationem enim abstrahitur purum ab impuro, etiam sublimantur spiritus ut apti ad medicinam efficiantur. Corpora autem ad hoc ut tincturam recipiant perfectam, purganda sunt per aquas acutas, uel per ipsorum calcinationem uel in aqueae substantiae reductionem, unde corpora calcinantur ut deleantur accidentia corrumpentia ipsum spiritum & impedientia tincturam. Spiritus calcinantur ut melius fixentur & citius. Soluuntur autem corpora ut melius possint coniungi spiritibus & retinere eos. Ad hoc etiam soluuntur ut aqua clara efficiantur, & ideo cogelantur quia pulueres melius possunt, deferri quam aqua. Spiritibus igitur & calcabus resolutis uehementer. Omnes permisceantur simul in aquea & fluida substantia, ut ex liquore omnium substantiarum fiat, una res stans, tingens, profundans, consolidans & perseuerans. Postea congelabis totum in hunc modum: claude os uasis diligenter & pone super cinerem calidum & permitte biduo donec congeletur & eunc proiiciatur, parum de hoc congelato super laminam ignitam & si summa uolatilis uincit summam fixam scias quod bene operatus non es, sed errasti in calce. ingenieris ergo ut addas de calce, pone ergo plus de calce in totali congelato, & pone sub fimo ut prius & fiet aqua currens & postea congeletur & probetur eius perfectio cum experientia in proiectione, unde recte docet Rhasis in libro perfecti magisterii dicens. Hi enim spiritus super ignem non perseuerant, sed deficiunt paulatim, & ab eo fugiunt & euolant, nisi ad ipsum quibusdam inenodalibus uinculis & artificiosis ingeniis indissolubiliter constringantur, quae diuturna constantia, subtili meditatione indefessa simul instantia & operatione, quae post multiplices laborum fallacias & operationum diuersa sophismata, est philosophia perfectissime consecuta, & eorum archana, suis postmodum reliquit filiis, sed ut nos finem collectaneis imponamus, quae necessario huic operi colligantur annectemus, & primo scias quod uolenti in hac arte proficere, necesse est ut sciat, sublimare, calcinare, soluere, distillare, congelare, inhumare, atque cerare & breuiter balnea, furnos & uasa singula praeparare. Ideo de singulis breuiter dicamus & primo. De inceratione. Inceratio est quando aliqua imbibuntur cum liquore aliquo ut partes melius uniantur uel etiam dissoluantur. Unde fit triplici de causa prima ut res dissoluantur una per aliam, ut quando spiritus uel corpora imbibuntur, cum aqua salis armoniaci. Secundo ut uniantur & unita retineat una aliam ut cum spiritus sublimati imbibuntur cum aquis torporum quae ipsos retinent & figuntur. tertio ut melius admisceantur, & depurentur, quod fit cum res antequam sublimantur imbibuntur cum liquore desiccante & penetrante, sicut sal commune & similia. De sublimatione. Sublimatio est cum res aliqua ab inferio¬ ri parte uasis in quo est per aera ad superiorem partem leuigatur. Et fit tripliciter seu tribus rebus competit. Competit enim aquis in distillatorio positis, ut in alembico cum suo recipiente, quae propter forcitudinem ignis conuertuntur in aera quae non ualentes exire conuertuntur in aquam. Competit etiam spiritibus ut apti ad medicinam efficiantur & huic debet dari a principio ignis lentus & inde augmentetur. Tertio competit corporibus ut uniantur spiritibus ut ipsos retineant, & debent corpora primo calcinari & tunc cum spiritibus sublimatis etiam sublimari et huic debet dari primo ignis fortissimus a principio, ut spiritus secum deportent corpus etc. de quae prius dictum est. De assatione. Assare est res inceratas in uase uitreo positas, posito super cineres calidos prope ignem desiccare, saepius uertendo uas admodum assaturae mouendo materiam aliquando cum baculo. De calcinatione. Calcinatio est rei per ignem pulueriza¬ tio ex priuatione humiditatis partes consolidantis, quod fieri in arte necesse est. Non enim fit plena & perfecta mixtio corporum & spirituum, nisi utraque in aquam redigantur. quae est enim metallorum prima materia, quod nequit fieri quandiu habent humiditatem naturalem, quae ea facit fundi, liquefieri & moueri in igne, ad modum aquae & tenet partes corporum in eis continuas & firmat et nihil potest eis admisceri per quod possint in aquam redigi. Unde necesse est quod talis ab eis humiditas admoueatur ut possint fundi & ingredi & stent in igne ut cinis uel lapis calcinatus et tunc possunt imbibi super marmor seu incerari cum aquis ipsa potentibus dissoluere. Ut aqua salis armoniaci uel aquis acutis toties donec solui possint, quia tunc quaelibet pars aquae dissoluentis potest bene misceri cum qualibet parte corporis dissoluendi. De dissolutione. Dissoluere est corpus calcinatum in aquam redigere unde ad hoc tria sunt necessaria. Ipsum corpus calcinare & calcinatum incerando cum aqua dissoluente imbibere, & imbibitum assando desiccare, & postea in uase ponere in loco dissolutionis, & cum diu steterit ibi si quid remanserit non solutum iterum imbibatur cum soluto & hoc totiens donec totum soluatur in aquam. Modus solutionis talis est ut facias foueam in aliquo loco humido rorido uel in stabulo equorum ad mensuram profundam duorum cubitorum, & si locus non sit bene humidus perfundatur ipsa fouea cum aqua donec sit bene humida per totum postea pone arenam spargendo eam in quantitate sicut tibi uidetur & aquam desuper spergendo donec sit bene humida & pone ampullam ibi cum re humida soluenda, seu medicina postea claude ampullam optime cum ceram, & circa ampulla palleam & super ceram pone arenam humidam & dimitte ibi esse per septem dies uel plus si uolueris & soluetur in aquam. Alii soluunt aliter scilicet cum lento igne in balneo Mariae. Alii in loco frigido & humido. Nota quod non ita de facili solues sicut uelles sed fortiter desicca & calcina & multipliciter incerando tandiu quod totum soluatur. Non sis ergo tardus nec putes uice una totum fieri. Fac ab a, usque ad g, nec credas unquam ab a, usque ad b. Quomodo autem res solute, debent cogelari satis patet. Quidam uero soluere uolentes recipiunt amphoram & ponunt parum de aqua infundo & ponunt amphoram subtus terram & suspendunt ad fundum aquae ampullam ubi est illud, quod debet solui postea cooperiunt amphoram arena frigida & postea cooperiunt totam foueam et dimittunt a sero usque mane, inde recipiunt quod est solutum. De distillatione. Distillatio est aquarum guttatim cadentium mundificatio & hoc quidem fit per filtrum scissum admodum ferri lanceae quod ponitur in scutella ubi est aqua distillanda etc. Fit etiam per ignem cucurbita uitrea cum suo alembico bene obturata etc. ponitur super fornacem, in uase terreo ubi sint cineres medii inter uitrum etc. Tertio fit per aquam ut in balneo Mariae. De inhumatione. Inhumatio est rei soluende uel solute infimo positio quod fit duplici de causa, una quia ponitur aliquid in fimo equino ut id quod ponitur soluatur, ut quando cum duabus partibus fimi equini ponitur una pars stercoris columbini & misceantur fortiter cum aliquantulo aceto irrorando. Secundo ut res ibi positae plenum ibi matrimonium recipiant, ad instar embrionis in matrice. Et fit tali modii fiat fouea in profunditate & latitudine duorum cubitorum in loco ubi uentus non possit flare nec sol radiare, & fac ibi ignem de carbonibus per 6. horas ut foueae frigiditas consumetur. Post abiice abinde carbones & cineres & pone in fundo foueae de simplici fimo equino ad spissitudinem unius pedis. Et post in medio foueae de fimo equino mixto cum fimo columbino ad spissitudinem 5. digitorum. Et in medio foueae pone formam de ligno admodum urinalis, & circunquaque pone de fimo equino mixto ut supra ad 4. digitos et ita potes ponere 4. uel 5. formas post extrahe formas, & pone ibi urinalia de uitreo cum rebus suis & sint bene obturata, primo cum panno lineo post cum panno cerato & post cum bitumine facto de albumine ouorum & calce communi post iterum cum panno cerato, & post ponatur una parua scutella super quodlibet urinale, & super quamlibet ponatur unum canale per quam proiicias bis in die naturali aquam calidam, ut semper maneat fimus calidus & humidus. Post imple foueam de fimo equino simplici & renoua de septimo in 7. diem. Haec dicta immediate, est praeparatio balnei calidi & humidi ad rerum dissolutionem quae calido & humido habent dissolui sicut sunt res inceratae cum aquis acutis uel etiam tales possunt dissolui in balneo Mariae, & quomodo fit patet. Praecepta Alberti. Super omnia moneo te ut sis cautus, in tuis operibus & non defidas in aliquo, ut uenias ad tuum intentum. Et primo in contritionibus. Secundo in sublimationibus. Tertio in fixationibus. Quarto in calcinationibus. Quinto in solutionibus. Sexto in distillationibus. Septimo in congelationibus. Et sic fac per ordinem & non deficies. Si enim tu uis tingere post sublimationem & soluere et congelare sine distillationibus, tu perdes pulueres tuos, quia cum proieceris non remouebunt, sed euolabunt certissime. Si etiam cum fixis pulueribus, qui non sunt soluti neque distillato uolueris tingere, id est, cum elixir, non ingrediuntur cum permiscentur corporibus, & sic non peruenies ad rei ueritatem. Unde ait Albertus. Scias autem quod ego antequam ueritatem inuenissem uidi multos errores et defectus. Et ideo in temptando & errando, uigilando, & studendo ueritatem inueni & istum libellum ab omnibus philosophis qui fueryit inuentores huius artis defloraui scilicet ab Hermete, a Morieno, ab Aristotele, a Platone, & sic postquam temptaui & erraui sicut prius dixi ueritatem inueni. Et ideo tibi decreui scribere uera & probata opera & meliora omnium philosophorum in quibus laboraui & sum expertus & nil aliud scripsi nisi quod oculis uidi & probaui. Ostendi tibi thesaurum absconditum & illud quod multi quaerunt & inuenire non possunt. Manifestaui tibi quod in tenebris latuit, lapidem qui uincit omnem lapidem pretiosum, lapidem sanctum, de quo ait Hermes lapis qui est benedictus, de animatare fit, quia ipse uiuificat et illuminat omnia corpora et transmutat ipsa in solem, qui est melior omni naturali in omni examine. Finis collectaneorum Alberti, & diui 195 Quaestio Curiosa De: Natura Michaele Scoto. Ut Finis per omnia suo correspondeat principio quaeritur utrum secundum Artem possit fieri uerum Aurum aut non & uidetur primo quod non: quia Aurum eo quod ipsum est corpus perfectum requirit sibi proprium locum suae generationis uidelicet uentrem terrae uel uenas sicut uinum uentrem uitis. ergo non potest fieri nisi in proprio loco. Item nulla forma substantialis potest introduci ubi propria actiua propriis passiuis non possunt artificialiter inueniri. Sed forma substantialis solis non est a calore solis uel ignis quo utuntur tales artistae. Sed est a calore solis, ergo etc. Circa istam quaestionem est sciendum: quod nihil aliud quaeritur nisi utrum ex aliquo minerali puta Sole uel Luna possit aliqua uirtus seminaria artificialiter procreari, quae statim & in momento Mercurium induret usque ad duriciem solis. Hoc tamen primo ostendemus. supposito quod talis uirtus seminatiua inueniatur, tunc potest conuenientius ex sole elici & rationabilius elicitur. Secundo dicendum est, quomodo ipsi soli uirtus pullulandi in est. Tertio dicendum est: quomodo seminatur in terra & in quali nutritur, id est, augetur seminatio. Quarto de signis uirtutis mineralis, quae eadem accidentia in Mercurio uiuo introducuntur. Ultimo est ad omnia argumenta dicendum. Circa primum sciendum quod talis uirtus seminatiua conuenientius elici potest ex auro. Quod probatur per beatum Augustium super Genesi, ubi dicit. insunt ei rebus corporeis omnia mundi elementa, quaedam occultae seminariae rationes quibus cum data fuerit oportunitas temporalis atquem causalis prorumpunt in causas debitas & species suis modis & finibus, & sicut non dicuntur angeli qui ista faciunt animalium creatores sic nec Agricolae segetum quorumcunque in terra gignentium creatores dicendi sunt, quamuis nouerint praebere quasdam uerisimilies oportunitates & causas ut illa nascantur. Deus uerus unus solus creator est qui causas ipsas & rationes seminarias rebus inseruit. Hoc idem in libro de Ciuitate Dei & transumptiue in capitulo trigesimoprimo, quaestione quinta. Nec mirum has igitur argumentationes uariae philosophi & diuersimode nominant. Quidam appellant eas uirtutes coelestes, ut in secundo de generatione dicitur: Formae omnium sunt in coelestibus etc. Alii autem uirtutes elementares: quia subito in actum prorumpunt sicut ignis uel aliud elementum. Alii uirtutes minerales & proprie uocant quia ex propria minera in esse sunt productae. Alii dicunt ipsas uirtutes esse radices solis, quia sicut granum mediante radice nutritur sic aurum mediantibus uirtutibus istis, sicut infra dicetur. Nos autem ipsas dicimus spiritus esse fermentatos, quia admodum fermenti massam, id est, spiritus purificatos corrumpunt, sed naturalissimum omnium opus est alterum facere quale ipsum est si sint perfecta, nihil aliud reperitur in opere nisi quod fermentent & tingant. Si autem obiicitur quod philosophi figuraliter sunt locuti probamus hanc quaestionem esse de ipsorum radicali intentione. Sicut enim patet secundum omnes philosophos quod uolumus uirtutem praedictam mineralem esse uniuersalem naturam non in sua natura uidelicet nec in tota substantia eius est Mercurius sed pars eius. Ad hoc enim laboret sublimator ut Mercurio humiditatem flegmati cam auferat & foetulentam substantiam, & sic mortificatur, non enim sic mortuus perficit opus nisi fixetur, ad quod insudat praecipitator cum ignis tanta uiolentia. Similiter oportet esse fluxibile. ad hoc sudet resolutor, quia quod non infunditur non ingreditur et quod non ingreditur non perficitur. haec autem per dissolutionem auferuntur. Aurum est totum minerale quod patet ex ipsius pondere & ex ipsius Mercurii imbibitione. Igitur in ipso est totalis & radicalis philosophorum intentio & uoluntas, has enim uirtutes & excellentias acquirit mediante calore tali & intelligentiarum motu quas per se errare est impossibile nisi per accidens. Ad haec autem omnia in Mercurio si ibi inciperet peruenire posset tamen suffragio ignis & ingenii quod est laboris copia. Opiniones de materia prima Solis & Lunae. Quantum ad secundum sciendum est quod philosophi uidentes naturam Mercurialem purissimam fixam & fluxibilem quae est ipsum aurum ingredi & non perficere in stuporem sunt adducti, ita ut a pluribus ars negaretur. Aliqui prudentius considerantes ex principio philosophiae quod nihil generatur nisi nutriatur, quia uis generatiua superfluum est alimenti, autumati sunt ipsi in auro uirtutem nutritiuam aliqualiter inserere ut sic suo modo pululet & germinet. Hoc autem nihil aliud est quam ipsas seminarias rationes actiuare in uirtutes radicis. Sic enim oportet ut granum frumenti fructificet & quod moriatur, & quod uirtute solis illa substantia sit corrupta quae non est plus substantia triticea quam ordeacea uel lapidea, sed fit magis apta ad recipiendum formam tritici quam lapidis. Quia quaedam aptitudo quae est de natura formae tritici oportet quod in radice uirtute solis conuertantur ita ut dicut isti. oportet aurum corrumpere, sic quod fiat reductio ad materiam primam quod postea poterit germinare, hanc autem primam materiam quidam sulphur & Mercurium esse dixerunt, quia ex Mercurio & sulphure omnia metalla procreantur, quod est falsum. Quia sulphur & Mercurius sunt distinctae minerae, nec ibi inuenitur aurum ubi illa reperiuntur. Alii dixerunt. Quod prima materia omnium metallorum est solus Mercurius, quia in ipso sunt sulphureae partes admixtae secundum Geberum, & illud non uidetur esse uerum, quia ubi est minera Mercurii ibi nunquam est sol. Et ideo alii bene dixerunt. Quod uapor unctuosus humidus utriusque naturam in se continens est prima materia solis, quod patet in saxis ubi inuenitur aurum purissimum, quod impossibile est ibi generari nisi cum uapore grosso ascendente, ut habetur quarto meteororum. Oportet etiam ut talis uapor ut supra dictum est eleuetur simul et semel, ex grosso autem fit lapis, ex unctuoso fit corpus metallicum. Et haec sententia est uera. Causa autem quare oportet aurum ad naturam uaporis reducere est, quia uidemus generare omnia metalla a Merc. uiuo, mediante quo ipsum genitum fuit, uerbi gratia. Homo genitus a patre mediante spermate, generat filium mediante spermate. Similiter uidemus in tritico quod mediante spica generat granum sibi simile & aurum generat. Aurum mediante natura uaporis, quia sic genitum fuit ut dictum est. Aurum ergo corruptum & in primam materiam conuersum philosophi, sulphur & Mercurium nominauerunt. De Natura Solis Et Lunae. 197 Modus autem reducendi ipsum aurum in primam materiam oportet quod sit certus & in determinatis uiis per determinata media, aliter esset corporis destructio et non emendatio. Inter omnes autem alios ille philosophorum rectius prae caeteris amplectitur qui magis consonus est rationi & dicta philosophorum in illo comcordant, scilicet ad aurum, eo ipso quod teritur & est terreum & consequens secundum genus frigidum & siccum, licet respectiue ad alia metalla dicatur calidum & humidum secundum generalem eius complexionem, transeat in naturam terrae germinantis sicut si dicerem, quod unguis uel capillus transeat in naturam determinatam humanae naturae. Quia aurum est pars terrae, habito respectu ad uirtutem totius globi terrestris, sicut capillus est pars corporis humant. Hoc autem supposito. Quod aurum sit secundum genus frigidum & siccum quia terreum, & secundum praedicta oportet ipsum ad primam materiam, id est, uaporem conuertere, quia uapor est humidus actualiter uel accidentaliter in se uirtutes minerales retinens & ideo solum naturaliter oportet ipsum de natura sua quam secundum speciem habet ad materiam secundum suum genus actualiter reducere, ut si esset secundum speciem calidum & humidum, fiat etiam secundum speciem per artificium siccum & frigidum. Est autem hic modus ut calcinetur in igne reuerberationis caute ne fundatur & cum aquis acutis igneis imbibatur, qua operatione continuata contingit auri superficiem corrumpi quo ad humiditatem, & generatur ibidem siccitas, ergo est calidum & siccum. Sed quia siccitas terrestris non potest stare cum caliditate ignis. Igitur prima siccitas corrumpitur & generatur alia unctuosior nigra: Est igitur illud aurum calcinatum & siccum, de qua operatione dicit. Hermes eleganter. Quod lapis astendit a terra in coelum, id est, in ignem, quia terra illa Antonomasice est ignis. Quod exponens Albertus in libro de mineralibus ait. Quod lapis ascendit a terra, id est, leuatur a terra in coelum, id est, ignem, cum aurum per calcinationes uel assationes aut affinationes uirtutem acquirit ignis. Haec autem operatio perficitur statim, quia in habentibus simbolum facilior est, transitus, sic est in proposito. Quia terra symbolizat cum igne, & statim subditur quod iterum descendit ab igne in terram. quod profecto non fit uno saltu imo oportet ipsam substantiam calcinatam & siccam mediante aquae nostra aerea uel actu necessario in humido per frequentem ipsius aquae reiterationem irrigationis siccum corrumpi: & aereum humidum generari. Sed quia illud calidum ignis non potest cum tali aereo humido stare: ideo corrumpitur & fit aliud calidum temperatum, est igitur calidum & humidum quid melius, cum aurum inuenitur absconditum de minera calidi, & humidi, & leuiter extrahitur ut scis. Idcirco ista caliditas remittitur. quare igitur iste ex parte sunt aeree & acerbae multum & ex parte aqueae, & per consequens frigidae. Idcirco ista caliditas remiititur & fit quasi frigidum, unde dicitur quodammodo medium inter aquam & aerem scilicet uapor, ut patet per philosophum in libro physicorum. Redit igitur aurum ad suam radicem, id est, naturam uaporis: & haec dicitur matcria prima Solis. unde Geber in hoc loco.c. 78. in medicina tertii ordinis: Artificem alloquitur dicens. Modo pretiosam terram rexisti seu extraxisti & sic factum est illud quod praetendit Hermes cum dicit. Iterum descendit de coelo, id est, de igne ad terram, idest primam materiam. Quapropter sententiam praedictam statim confirmat dicens: Quod acquirit illa natura uirtutem superiorum & inferiorum elementorum. Modo declarat quod oportet extrahere quatuor elementa, quod profecto nihil aliud est quam ipsas seminarias uirtutes, id est, qualitates actiuas et passiuas excitare, quod materialiter exponentes quam plurimi in errores inciderunt infinitos. Modo uocatur natura illa terrea sic praeparata nomine omnis terrae, scilicet terra, auri: quia de auro extrahitur & uocatur terra sitiens, quia quasi cibum quaerit & potum suo modo ut infra dicetur, terra benedicta, quia ipsa omne honum donat, terra foliorum, quia ad modum foliorum nutritur & crescit & habet infinita nomina terrae. Modo omnes philosophi uiderunt naturam solis procreari ex quocunque calcinato & in aquam soluto: & ultimo ignis calore indurato. Ideo oportet quod tale opus per omnia compleamus ut dictum fuit supra. Quare uocatur lapis. Et similiter hanc substantiam nomine omnis salis nomi¬ nauerunt, quod aliqui male intelligentes in uarios inciderunt errores. Ideo merito lapis dicitur quia hominum uias labiles reddit. Ista autem operatio, scilicet conuertere corpus in spiritum a multis lapis sapientum philosophorum appellatur. Nos autem illam naturam uiriutem spiritualem mineralem nominabimus de caetero, patet ergo quomodo auri rationes seminales remisse intendi possunt & fortificari, quod est ipsi auro pullulandi & germinandi uirtutem inserere, quod fuit secunda pars quaestionis. sed quia omnis spiritus necessario in humido ampuloso conseruatur, ideo philosophi hanc uirtutem spiritualem in humidam & unctuosam conuertere conati sunt per frequentem reiterationem solutionis praedictae & per calcinationem. Sic enim terra elementaris ex frequenti inebriatione imbrium de coelo descendentium germinat: ut habetur in Esaia, interdum calore desiccata pinguescit. Sic omne sal, omnis christallus, omne minerale fusibile efficitur & per consequens oleagineum unctuosum, quod uidetur cum artifex continuae laboribus insudat. Toties igitur ascendit a terra in coelum & econuerso quod pinguis apparet & ampullosa in quibusdam ampullis praedicta uirtus mineralis conseruatur. Illa autem operatio secundum Platonem non est a natura, quia natura ex simplicibus operatur composita, quia ex elementis simplicibus facit composita elementata. Sed opere uoluntatis quae est potentia simplex & de compositis simplicia facit, id est, de finita uirtute uirtutem infinitam. Haec Plato in libro de quartis. Si autem obiicitur quod impossibile est secundum rei ueritatem per talia opera aurum in uaporem conuertere dicit Plato ibidem. Quod si non possit fieri ignis, id est corpus totaliter simplex fiat aer. Si non potest fieri figura circularis fiat figura quadrangularis: quod profecto nihil aliud est dicere nisi quod corpus simplicius fiat ut fieri potest. Quod autem eius uirtutes per talem operationem intendantur patet experimento, quia una uncia auri semel praeparati. Si in una libra cuiuscunque spiritus solueris fixat eum in una die. Si quatuor uel decem uicibus reiteraueris fixat unam libram in una hora. Multa et notabilia potest homo si placet hic inducere, & nos de hoc in fine quaestionis philosophiae disputaturi sumus. Tertia pars. Quantum ad tertium, scilicet quomodo illa uirtus seminatur. Est sciendum: quod terra in quae conuenientius iacitur est natura mineralis, quia ex quibus sumus ex eisdem pascimur et nutrimur, ut habetur in libro de Anima. Sed illa ( quo ad hoc opus ) est uirtus mercurialis, ergo & in terra mercuriali debet seminari. Sed est notandum quod ista terra primo debet a spinis & superfluis purificari & sublimari cum tanta ignis uiolentia, & tamen quod conseruetur pars eius media: quae perficit, & ab adustione defendit. hoc autem completur per ignem leuem seu lentum. Talis autem ignis est humiditatis conseruatiuus, & fusionis perfectiuus. In ista terra duo opera reperiuntur necessaria, scilicet humiditas, quia uirtus praedicta nutritur, unde Hermes statim subiunxit dicens. Nutrix eius est terra, id est, mercuriale sublimatum & humidum, uel in spiritus mercuriales penetraturi: quibus ampullae praedictae uirtutis implentur. Ideo statim subditur. Quod uentus, id est aqua portauit ipsum, id est uirtutem illam in uentre suo, id est, mediante uentre ipsius uirtutis. Huius autem ratio est: quia leuia suffocata stare non possunt ut non in spiritu furoris sui terram concutiat cum a frigore constrictam inuenerit. Sic ipsa uirtus quae uentus dicatur cum in ampullis clauditur confortante ignis calore totam naturam expectat & maxime si non fixi quantitatem excedat in aliquo. Si autem uirtus seminatiua fuerit tantae fortitudinis quod ipsos spiritus inclusos fixet, & in suam propriam naturam conuertat in instanti. Sic enim uirtus multiplicatur & crescit, quod finaliter ars quaerit. Si autem impietas ignis locum agedi per aliquod spatium habuerit statim fugiunt & exterminantur. Quapropter iterato soluatur totum & assetur toties quod omne additum, sibi adaequatur in fermentationem & maturationem ut dicit Plato in libro de quartis. Quia quod est fixum fixat: coagulatum coagulat. Se ipsum desponsat: seipsum & impraegnat: nec est in mundo res mirabilior. unde Plato libro quo supra dicit quod cerebrum est mansio cogitationis uel cogitationis intellectus cui anima secundum operari soli coniungitur propter eius simplicitatem. Igitur dicit ipse, debes ipsam materiam simplicissimam facere, quia sic simplicibus utitur & propter hoc interimit se ipsum. Unde Maria. Soror sapientis dixit. Seminate aurum non quidem uulgi sed philosophorum quod per media philosophica est praeparatum in terra foliorum. quia crescit, nutritur & augetur sicue caetera uegetabilia. Unde per istum modum uerificatur dictum Aristotelis ad Alexandrum. Quod materia dicitur lapis elementaris. quia ex ipso quatuor elementa sunt extracta ut dictum est supra. lapis mineralis, quia ex solis mineralibus fit. lapis uegetabilis quia nutritur & augetur: quae sunt potentiae animae uegetatiuae. lapis animalis quia odore reficitur & foetore corrumpitur. lapis rationalis, quia permanet naturae consonans cum est ad illud determinatum. Sed naturae opus, est opus intelligentiae diuinae, Igitur & opus artis per naturales uias incurrentes & incidentes hoc in loco uocatur nomine omnis spermatis. Cum fuerit animalis nomine omnis floris, fructus uel humoris. Cum igitur uideris signum, scilicet quando incontinenti multiplicatur secretum elicias, scilicet quando natura Mercurialis in sua natura, quae est fluxibilis penetrans ingrediens & perficiens quantum est de se statim & totaliter in opere stat; quia fixatur cum suorum uirtute spirituum & in sua humiditate ex qua fit fusio, ingressio & fixio stans. Sed quia non omne spermae generat, sed oportet esse filiosum & digestum spiritu nutrimentali, quod quidem generatur in hepate uitali, quod fit in corde animalis, & quanto isti spiritus magis sunt digesti & erunt in praedictis locis decocti diutius & reuoluti, tanto efficacius generant & effectum perfectiorem pariunt & numerum copiosiorem multiplicant, aliquando duo gemelli aliquando septem, aliquanto quadraginta uno ictu fiant. Dicit enim Auicenna se uidisse quod una praegnans quadraginta ciccerit abhorsus uno saltu, quod considerantes philosophi, quod etiam de semine ad generationem aggreditur sed solum praedicti spiritus ut patet per philosophum in libro de animalibus incoeperunt opus in uase uitri claudi & sub fimo solui in aquam & postea coagulari in igne calido & humido. Ipsoque eodem uase si aperiretur ipsa natura conquassaretur et forte ipsi spiritus euanescerent. Idipsum uoluerunt saepius reiterari. Quia resolutio secundum Rhasim est thesaurus rei & auspicium complementi & in ipsa est totum secretum. Quia sicut supradictum est. Ille lapis multiplicatur in infinitum secundum quantitatem, uerbi gratia. Una pars primo perficiebat x. si semel soluitur & coagulatur perficit 100. si bis uel ter 200. si 12. tunc perficit partes infinitas. Est autem huius ingenium tantae efficaciae. Quod philosophi dixerunt, quod omnis creatura corporalis seu spiritualis proprietas aliqua in hoc lapide ex uirtute operationis illius in figura describitur & continetur. Et cum Hermes perlustrasset omnia, uim huius lapidis & tam naturalium rerum, quam etiam super naturalium gradum auscultasset attingere conabatur tertium coelum. Sed prohibitus fuit quia non est fas creaturae aliquam proprietatem sid creatoris usurpare. haec Plato in libro de quartis. Ideo dicit in alia parte libri praeallegati. Quod solutio fit in luna coagulatio in Saturno. Ergo acquirit iste lapis uirtutem omnium planetarum. Similiter solutio fit in aqua & coagulatio in igne. Ideo acquirit uirtutem superiorum & inferiorum elementorum. Sic est de signis & stellis fixis, humoribus complexionibus, membris, uentis, plagis orbis, similiter quia dicitur spiritus uolans assimilatur angelis, & quia mortuum fit uolatile uidetur ibi resurrectionis ministerium uel misterium occultari. Haec autem quae dicta sunt licet sint metaphorica tamen esse maximae efficaciae hanc praedicant operationem. Hucusque plato. Est autem ista operatio quasi dicerem quod semen animalis cuiusque hepatis uentriculum iterato subintraret & spiritus nutrimentalis eidem duplicaretur. Sic est de corde & de cerebro quantum ad spiritus uitales et animales. Et certum est quod illa spermatis uirtus multiplicaretur & possit toties reicerari. & si materia sufficienter administraretur, quod tantae magnitudinis procrearetur animal quantum species eius & natura pateretur, sic est in proposito. Quantum ad quartum est dicendum. Quod homines ante tempus foetus colligere cupientes abhortiuos genuerunt. Ideo oportet tempus expectare a philosophis praetaxatum. Quod ut melius in fine compleri possit. Idcirco signa infallibilia completi elixiris narrabimus sermone claro. Sunt autem illa talis naturae ut supradictum est, quod fit aere subtilior si est ad album, & lacte nitidior. Si ad rubeum quod fit unio rutilantior. Et non differt lapis albus a rubeo nisi ex additione citrinantis coloris qui etiam a Mercurio solo recipitur: quod sit elemento liquidior. Quod sit gracili spumo ampulosior, quod sit furioso uento spiritualior, quod sit aqua uiua limpidior, qoud sit, ignis pugna spissior, & quod sit in omni frigore quam tuncunque magno: & in omni calore quantumcunque paruo incoagulabilis omnino. Primum signum quantum ad album facit sublimatio diligens & per filtrum distillatio frequens. Quantum ad rubeum facit aquarum calcinatarum acumen in tensum. Secundum signum facit frequens reiteratio solutionis acumine aquarum & assatio fortis successiua. Tertium signum facit solutio fluuialis aluei & coagulatio leuis. Quartum signum facit subtilis purificatio omnia mundans. Quintum signum facit ignis praecipitans uiolenter. Sextum signum omnia praedicta ingenia consumit, insuper sunt & omnia alia signa extrinseca maximi precii. Uerbi gratia. Si illius elixiris quantitatem grani cum uino aliquo claro miscueris lepram sanat, scabiem, impetiginem, omnem febrem et calorem tollit incontinenti omnem corruptum humorem de corpore humano euellit, omneque membrum contractum erigit & iuuentutem conseruat. Quid plura? Nullus qui hoc usus fuerit cibo uel potu infirmitatem aliquantulo tempore cognoscit. Semper erit laetus & rubicundus. Item per alia signa hoc ipsum cognoscit. Si ergo quadraginta libras mercurii albi uel rubei in aquam conuerteris & super ignem aliquantulum fumigare permiseris, & desuper elixiris suprascripti uncia una proieceris totum in naturam fixam conuertit, & fermentat, eidem uirtutem suam aequaliter communicabit, & signa omnia praedicta ipsi aquae insignabit. Sic christallus uel uitrum fluxibile faceret & malleandi dulcedinem praestaret & donaret. Similiter omnem lapidem pretiosum conuertit secundum intensionem coloris quemuis, quia omnem colorem recipit sicut & rubeum sic plus in unum conflauerit & indurauerit in corpus permixtum. Quantum ad quintum dicendum est. Quod istius uirtutis actiuae ius potentia propria est mercurius in sua natura fluente, sed debet purificari a terreo fetulento sicut natura menstrui elicit subtilia, & aliud grossum eiicit cum purificatum fuerit & mediante igne successiuo superauerit ipsum incontinenti perforat & perforando digerit & indurat: sic & natura auri in una hora facit ut dixerunt sapientes. Teste Gebero pondus suum conseruat quia prius fixat quam ignem auferat. malleatur optime quia est natura mercurii quae est successiua, super omnia ignis habet examinationes perfectas. Quia sole natura mercurius in igne quiescente superat, & sic de singalis aliis. Quod autem statim indurat probatur experimento. quia fumus solum a Ioue uel a Saturno exiens ipsum statim indurat. Igitur illa uirtus quae in infinitum perfectior est. Similiter illud aurum omnes medicinales proprietates habet. Ad quod sciendum primo unde aurum confortat. De hoc ali qui dixerunt. Quod eius confortatio non fit nutriendo sicut facit panis. qui cor hominis confortat, quia non digeritur nec conuertitur, nec restringendo laxat. Sicut hoc epulum, Cor confortat non odore sprritualia temperando sicut faciut aromata, nec purgando superflua sicut faciunt laxatiuae medicinae. Et hoc confirmatur uerbo Diascoridis qui dicit, si aliquo flegmatico humore contingit spiritualia remolliri aurum abstergit. Sed eius abstersio est Mercurii natura, ut dicit Auicenna. Igitur cor potest confortari, hoc modo. Alii dixerunt quod aurum confortat cor ex sua potentia. Quia aurum est durum, & durum a duro confortatur: & est dictum magnorum medicorum, ut dicit Uincentius in speculis etiam De Natura Solis Et Lunae. 202 habetur propositum quod durum est, inquantum expedit. Alii autem dixerunt. Quod aurum cor confortat a tota specie materia separata. sicut Magnes ferrum separatum attrahit, sed hoc ratione principiorum auri, scilicet natura mercurii & sulphuris quae sunt duo principia talis speciei & natura & suppositum non differunt realiter ut homo & Franciscus: & sic uirtus totius speclei est secundum uirtutem principiorum. Sic tamen quod sit prius ratione uirtutis a coelo influxae, & uirtus coeli communis est: & influit in patlente disposito semper & ubique, unde omni tempore homo generat hominem & sol. igitur in illa materia excellenter supra uirtuiem naturae disposita talem uirtutem communicabit. Igitur idem quod prius. Alii dicunt quod fit preciositas ex minerali proprietate quia eius preciositas non fit ex materia eiusdem speciel ueritas approbatur. Arguunt aliqui sic quia confortatio cordis est a margaritis. igitur non sequitur totam speciem. Sed respondetur: quod confortare cor est per determinata media, quod nulli conuenit nisi auro. Sed contra arguitur sic. Zaphirus cor confortat a tota specie, igitur per determinata media. Sunt igitur aliquae uiae speciales utriusque. Sed margaritae cor confortant & corallus & infinita alia quae in mundo reperiuntur: & ergo sunt infinitae uiae speciales. Erga merito per determinatas uias & per determinata media aurum praeparatur ut est supradictum. Et sic patet quaestionis determinatio cum sua responsione uera & determinata de natura Solis & Lunae. Deo laus & gloria per semper secula. Amen. In proemio. Demonstrationis modus multiplex. car. 2 In argumentis Alchimia uidetur falsa ratione mixti. car. 3. Alchimia uidetur falsa ratione proportionis elementorum. idem Forma sequitur determinatum modum mixtionis. idem Species quomodo differat ab alia specie. idem Alchimia uidetur falsa ratione instrumenti idem Modus agendi naturae in generatione cuiuslibet rei idem Alchimia uidetur falsa ratione temporis idem Ad generationem formae cuiuslibet est tempus praefinitum. idem Tempus generationis methallorum. car. 4. Methalla ex quibus constent. idem Alchimia uidetur falsa ratione loci, & loci laudes. idem Locorum differentiae, artis & naturae. idem Principium intrinsecum rei quid sit. idem Natura quomodo generat res. idem Alchimia uidetur falsa ratione imitationis. car. 5. Corruptio qualis est, ealis est mixtio. idem Alchimia uidetur falsa quia species adinuicem non transmutantur. idem Methalla quomodo adinuicem conueniant & quno non. idem Alchimia uidetur falsa quia ignorat principia mixti. idem Corpora celestia quomodo faciunt ad generationem. idem Forma quando materiam informet. idem Alchimia uidetur falsa quia artificialia non sunt naturalia. idem Formae naturales & artificiales quomodo fiant. idem Natura supponit materiam, ars uero facit. idem Alchimia uidetur falsa quia non est ab aliquo inuenta. car. 6 Alchimia uidetur falsa ratione contrariorum. idem Forma una est unius operationis. idem Taibula. Contraria simul esse non possunt. idem Plures actiones per te primo alicui inesse non possunt. car. 7 Alchimia uidetur falsa ratione materiae. idem Spiritus methallorum primi & secundi qui sint. idem Tutia quid, & quae sint operi necessaria. idem Methalla imperfecta non dant fulgorem. car. 8. An spiritus & perfecta dent fulgorem. idem Natura spirituum quae sit. idem Fusio methallica per quod fit. idem Fusio uitrificatoria per quod fit. idem Uitrificatum non potest redire in methallum. idem Uitrum non potest fieri malleabile. idem Methalli humiditas nulli competit nisi methallo. idem Marchasita & antimonium quom a methallis differant. idem Methalli passio prima & secunda. car. 9 Uitrum methallis commisceri non potest. idem Methalli humiditas quibus insit & humiditatis laus. idem Methalla cur indicem signent. idem Argentum uiuum cur non adhaereat marcasite. idem uitri passiones & quom a methallis & inter se differunt. idem Methalla quomodo inter se differant idem Uitrificatio spirituum annihilat opus. car. 10 Abhortiua non permanent in natura. idem Alchimia uidetur falsa quia omnia methalla sunt completa. idem Methalla an dicantur nobilia & ignobilia. idem Alchimia uidetur falsa ratione ultimae dispositionis car. 11 Alchimia uidetur falsa propter diuersam generationem. idem Alchimia uidetur falsa quia est a casu. idem Quae sunt a fortuna non sciuntur. Idem Scientia est necessariorum. idem Tabuila. Fortuita quae sint. idem Alchimia uidetur falsa authoritate Aristotelis. idem Expositio autoritatis philosophi contra artem. idem Eadem autoritas exponitur pro arte. car. 12 Accidentia non mutant speciem. idem Differentia specierum & accidentium quae sit. idem Alteratio est accidentium mutatio idem Transmutatio quomodo fiat. car. 13 Alchimia uidetur falsa ratione nostri iudicii. idem Differentiae specificae methallorum sunt ignotae. idem Accidentia cur noscantur. idem Alchimia uidetur falsa ratione proportionis in mixtione. idem Alchimia uidetur falsa ratione transmutationis in materiam primam. idem Motus generationis est ad formam substantialem. idem Motus ad formam dicitur mutatio. idem Generatio & motus ad ubi quid sint. idem Materia prima hominis quae sit. car. 14 Materiae propinquae spetierum sunt ignotae. idem Quomodo ex cibis fiat homo uel animal. idem Mixta quomodo sint in elementis. idem Ex quolibet quomodo fit quodlibet. idem An methalla differunt sicut sanum & aegrum. car. 15 Accidentium differentia in quo sint. idem Propriae passiones a quo procedunt. idem Auri passiones quae sint. idem Infirmi passiones humanas exercere non possunt. idem Aeger quomodo fiat sanus. idem Dicentes methalla non differre specie qualis sint. idem In termino motus requiritur forma. idem Terminus motus in quo consistit. idem Alchimista non operatur sicut medicus. car. 16 Probationes Alchimiae. idem Alchimia probatur uera triplici uia. idem Testimonium sapientum est magna probatio. idem Ars est sequela & regula naturae. idem Alchimia probatur uera primo testimonio sapientum. idem Autores Alchimiae. idem Studendum prius ne casu fiat operatio. car. 17 Ratio enim experimento confirmatur & decoratur. idem In obscuris apertis rationibus oportet uti. idem Nullus sapiens Alchimiam negauit. idem Rationes negantium Alchimiam quam sint risu dignae. idem Conclusio Auicennae super autoritatem Aristotelis. idem Alchimia non utitur demonstr. apertis ut aliae scientiae. idem Problemata duobus modis fiunt. idem In scientiis operatiuis fiunt demonstrationes ad sensum. idem In sensibilibus iudicare debemus per sensum. idem In generatione apum quomodo fiat probatio. idem Demonstrare Alchimiam incredulis quid sit. idem Negantes sensibilia indigent poena uel sensu. idem Negantes alchimiam quibus comparentur. car. 19 In scientia medicinae quomodo fiunt probationes. idem Experimenta quomodo probari debent. idem Exemplum in medicaminibus diuersis. idem Demonstrationes mathematicae quomodo fiunt. idem Ratio demonstrans alchimiam est uera. idem Duo sunt methalla perfecta sicut duo lumina caeli. idem Complementum artis & naturae fit per rem sensibilem. car. 20 Principia alchimiae sunt duplicia. idem Primum principium in artificio quid sit. idem Probationes seu iudicia auri quae sint. Idem Principium secundum alchimiae est diuinum. idem Experimentum destruit rationem, quomodo intelligitur. idem Alchimiae laus & difficultas. car. 21 Alchimia probatur uera quia insunt utrique auro etc. idem Ex iisdem operationibus cognoscuntur eaedem formae. idem Optimum genus inquisitionis est per accidentia. idem Auri proprietetes & passiones. idem Eaedem operationes non possunt esse a contrariis formis. idem Plato probat aurum alchimiae confortare cor. car. 22 Alchimia probatur uera ex similitudinibus. idem Uitulus generatus in nubibus. idem Diuersa ex rebus diuersis genita ab arte. idem Buffones quomodo generentur. idem Apes, uespae, scarabei ex quibus generentur. idem Genita ex putri & propagatione sunt eiusdem specici, idem Exemplum uniuocorum in uegetabilibus. idem Causa uniuocationis ingenitis ex putri et propagatione. car. 23 Natura eransmutat unam speciem in aliam, & loci laudes. idem In Persia cadit aes, ferrum & lapides cum tonitruis. idem Subitae generationis causa. idem In diuersa materia, diuersimode fiunt eaedem generationes. idem Mirabilia quae operantur in mineris. idem Loci potentia exemplum de pane in lapidem. car. 24 Exempla quibus sint posita. idem Attramenti generatio & fumus lignorum lapidi assimil. idem Lapidi nil proprie & per se assimilatur cum sit orphanus. idem Exemplum pulchrum de fumo lignorum. idem Alteratio metallorum ex diuersis fieri contingit. car. 25 Cortex mali punici quid operetur in ferro. Idem Natura quomodo generet methalla. idem Ars quomodo sequitur naturam. idem Quando corpus dominatur conuertit spiritum in se. idem In spiritibus sunt corpora in potentia & econtra. idem Determinatio et responsio ad quaestionem cum elucidatione. car26 Alchimiae laudes. idem Nulla scientia probat suum subiectum. idem Alchimiae subiectum quid sit. idem Sola alchimia probare conatur suum subiectum esse idem Alchimiae definitio. idem Alchimia quomodo differat a medicina. idem Alchimiae difficultas prima. car. 27 Ubi sapientes discordant magna arguitur difficultas. idem Alchimiae difficultas secunda. idem Ars sophistica non potest dici ars. idem Non est standum iudicio contraria iudicantium. idem Alchimia est uera apparens & existens. idem Quibus datur alchimia & cum quibus disputendum est de ea. car. 28 Modus procedendi in hac questione & qui sint termini. idem Paralogizatio quomodo fit. idem Alchimista sit sapiens & non ignarus. idem Alchimiae diffinitio eiusdemque expositio. idem Descriptio quomodo fit. car. 29 Causa finalis alchimiae. idem Dum agens agit in materiam res dicitur imperfecta idem Quare solum aurum sit metallum perfectum. idem Quare alia sex dicantur imperfecta & sulfuris uituperium. idem Methallorum perfectio quae sit & quando fiat. idem Alchimiae diffinitio secundum Morienum & Lilium Idem Alchimia diffinitur ut scientia & ut instrumentum. car. 30 Tabula. Decem modi difficultatis alchimiae. idem Inquisitio alchimiae est difficilior cunctis rebus. idem Prima causa difficultatis quia est supra naturam. idem Alchimia uel habetur a deo reuelante uel ab homine docente. idem Secunda difficultas est ex diuersitate operantium. car. 31 Tertia difficultas ex paucitate habentium eam. idem Quarta propter contradictionem apparentem in dictis eorum. idem Quinta ratione diuersitatis precii scilicet carum & uile. idem Cur diuersa fingantur nomina in hac scientia. idem Alchimista sit ingeniosus & subtilis. idem Sexta causa difficultatis ratione allegoriarum. car. 32 Aristotelis testimonium super hoc. idem Nomina inusitata sunt peiora translatione. idem Non est mirum si operantes errent. idem Septima causa, quia haec scientia opposuo modo se habet aliis. idem Octaua causa difficultatis ratione uasis. car. 33. Nona causa est ratione temporis ortus lapidis. idem Qui pondera nouit, omnia nouit. idem Quaelibet actio habet tempus determinatum. idem Cur tempus uariauerunt philosophi. idem Secretum ignis in tempore est occultatus. car. 34 Signum & signatum quae sint in lapide. idem Uoluntas regit naturam ad lapidem construendum. idem De crisi cognoscenda tacuerunt philosophi. idem Compositio elementorum difficillima ad cognoscendum. idem Decima causa difficultatis est ratione materiae. idem Materia lapidis & eiusdem nomina multa. idem Materia metallorum naturae & arti eadem. idem Quae magis diuiduntur minus sunt scibilia & econtra. car. 35 Cognita unitate alchimia omnia contenta in ea cognoscuntur. idem Tabula. Error sophistarum. idem Quomodo ars haec sit unica & loquentium unitae. idem Salomonis dictum de sulfure. car. 36 Natura, genus, substantia, essentia, una tantum est. idem Instantia contra unitatem lapidis. idem Quomodo corpore & spiritus differant. car. 37 Nutribile quomodo nutriat. idem Quomodo intelligitur lapis unus uia una. idem Deceptiones operationum. idem Distinctio prima ostendit quom ars sit naturalis et diuina. ea. 38 Quando lapis & anima oritur, quomodo dicatur. idem Germinatio quid sit. idem Ars haec quo dicatur diuina, & est res annotatione digna. idem Alchimiae cognitio superat naturam. car. 39 Per lapidem philosophi uaticinati sunt futura. idem Et primo diem iudicii & mortuorum resurrectionem. idem In iudicio deus remunerator est bonorum. idem Quomodo uirginem concipere & parere praeuiderunt. idem Deum ipsum humanari ex quo cognouerunt. cor. 4o Solus homo poterat Deo uniri. idem Plato scripsit in principio erat uerbum. idem Aperitio renum in partu qua sustentatur uirtute. idem Finis lapidis diuinae seruatur uirtuti. car. 41 Laus Alchimiae & sui operis. idem Distinctio secunda quomodo ars sit inuenta & quibus data. idem Naturaliter non poterat alchimia inueniri. idem Lapidis & alchimiae laus & incertus autor. idem Quare secretorum liber uere sit Aristotelis. idem Alchimia cur sit obscure tradita. car.aa Cur per allegorias philosophi sint loquud. idem Non per inuidiam philosophi sed iuste artem caelauerunt. Scientia ista non est pro omnibus. idem Sophistarum errores arti non debent attribui. idem Manuum & oculorum operatio arti necessaria. car. 44 Prima & secunda operatio quando fiunt. idem Artifex qualis sit & quomodo ars ingenio iuuatur. car. 45 Errores sine scientia quare emendari non possunt. idem Scientia sine experientia parum aut nil prodest. idem Experientia magis quam scientia est perquirenda. cer. 46 Sophisticarum rerum cognitio quomodo iuuet. idem Principis naturae carentes, naturam sequi non possunt. idem Quorum principia sunt diuersa, & opera erunt diuersa. idem Distinctio tertia quod ars sit certa nobilis & breuis. idem Concordia sapientum est magna, certitudinis demonstratio. idem Alcemia operatio potest uno die addisci, quod nulli scientiae contigit. idem Alchimia est nobilior aliis scientiis excepta theologia. car. 47 Nulla scientia acquiritur propter seipsam nisi scientia alchemi. idem Nobilitas alchimiae ex duobus dependet. idem Intellectus nulli inesse potest nisi animae humanae. idem Quare haec scientia ab omnibus sapientibus inquiri debet. car. 48 Haec scientia animam decorat, & corpus a seruitute liberat. idem Ars est breuis sine allegoriis. idem Quarta distinctio ostendit errores operantium. car. 49 Alchimia non est a casu neque a fortuna. idem Pars secunda lapidis est clauis totius operis. idem Alchimista sit patiens. idem Lapis quando oritur euolat ab igne nisi retineatur. Fortitudo alchimiae quae sit. idem idem Nexus elementorum est clauis & supra naturam. car. 50 Lapis in ortu suo eget auxilio artificis. idem Exemplum de puero in uentre matris & dem aue in ouo. idem Lapidis clamor & uulturis uerba. idem Principium & finis operis quando fiunt. car. 51 Principium quando uariatur, omnia uariantur, & econtra. idem Finis est fixio sui principii & illum uase includit. idem Distinctio quinta quod lapis omnibus similatur. car. 52 Quod haec scientia habita sit a Prophetis. idem Quod eam miscuerunt omnibus aliis scientiis. idem Haec scientia de omnibus aliis loquitur & econtra. car. 53. Quid sit ueritas & quid allegoria. idem Rerum modi ad inquirendum ueritatem sunt tres. idem Lapidis infinita nomina quid causent. idem Lapis quia orphanus, nullum ei nomen proprie competit. car. 54 Cur lapidi diuersa imposita sunt nomina. idem Aristoteles quomodo loquutus sit de hoc lapide. idem Solutiones argumentorum quinque contra artem. idem Dispones praecedunt habitus & habilitant ad formas. car. 55 Ex iisdem principiis natura facit methalla & ars lapidem. idem Ars non potest sequi naturam ad generandum methalla. idem Ars quomodo potest sequi naturam & quomodo non. idem Ignis solus methalla perficere non potest. idem Lapis duplex uolatilis & fixus car. 56 Sermo sophisticus est mentiens dubitatio. idem Arguentes contra hanc scientiam, duobus modis decipiuntur. idem Prudentia non est tantum uniuersalium. idem Opus hoc quomodo dicatur naturale & quoniam artificiale. idem Eo modo quo ars ministrat, eo modo natura operatur. idem Solutio rationis. 7. forma naturalis duplex car. 57 Opiniones de inductione animae in materia. idem Ubi compositio debilior ibi forma excellentior idem Tabula. Comparatio recta fit in uniuocis idem Proportio recta & non recta quando fiat. idem Solutio rationis octauae & nonae. idem Astrologia non est seruanda in alchimia. idem Ad generationem rei quae sint consideranda. idem Astra quomodo operentur in haec inferiora. car. 58 Astrologia quomodo in imaginibus operetur. idem Solutio rationis x. forma quotuplex idem Forma quae est principium operandi dicitur specifica. idem Forma accidentalis fluens duplex mediata & immediata. idem Forma artificialis in facto esse & in fieri. idem Formae omnes quae sunt in lapide non possunt dici artific. car. 59 Formae naturales sunt in duplici differentia. idem Formae mixtorum omnes sunt naturales ministrante arte. adem Praeparans alteri materiam ad formam non dat formam. idem Formae naturales accidentales possunt arte etc. idem Formae artificiales accidentales non possunt a natura etc. idem Principium artis est materia cum intellectu practico. idem Principium naturae est intelligentia & natura etc. idem Solutio rationis xi. rei difficultas quid arguat. car. 6o Responsio Geberis & eius laudes ad rationem xi. idem Constructio rei duplex, in principio & in fine motus. idem Quando facilior est construere quam destruere. idem Solutio rationis xiii. & xiii. contrarietas ex quo sit. car. 61 Omne quod in aliquo recipitur, quomodo recipitur. idem Nutribile quomodo a contrario & a simili nutriatur. idem Comparatio pulchra de nutribili & nutrito idem Operatio lapidis est una, licet uideatur contraria. idem Considerans causas diuersitatis methallorum uidet etc. car. 62 Solutio rationis xu. & xui. idem Methalla quo dicantur perfecta, et quo imperfecta. idem Exemplum de ouo & aue. idem Quae sit & dicatur mors imperfectorum mixtorum. idem In quocunque est aliquis terminus motus, ibi est forma etc. idem Forma substantialis prima quando ordinatur ad aliam. idem Triticum, equus & marchasita non ordinantur etc. car. 63. Solutio rationis xx. Entia d fortuna quae sint. idem Alchimia non est casu seu fortuna sed necessaria. idem Solutio quinque rationum Aristotelis. idem Alchimia uere transmutat & quare alterat idem Transmutatio & alteratio quid sint. idem Cognita propria passione cognoscitur forma. idem Forma quomodo cognoscatur, et si subiaceat sensibus. car. 64 Sufficit cognoscere methalla imperfecta quae sint. idem Alchimia probatur uera ratione formae ueri auri. idem Solutio quintae rationis Aristotelis. idem Methalla omnia differunt specie secundum Aristotelem. idem Potentia quomodo se habeat ad actum. idem Sanguis non est in potentia cibus, nec domus ligna. idem Res a quo capit denominationem. idem Non omne ex quo fit aliquid dicitur materia eius. car. 65 Potentia quae est dispositio est triplex idem Potentia formae adeptae est duplex. idem Ordo inter potentiam remotissimam & actum secundum. idem Bonum completum ultimum in methallis quoniam intelligatur. idem Quomodo natura perficit methalla imperfecta. car. 66 Perfectum & imperfectum quotuplex dicatur. idem Perfecta & imperfecta in eadem forma quae sint. idem Perfecta & imperfecta indiuersis formis quae sint. idem Perfecta & imperfecta tertio modo competit methallis. idem In formis quomodo dantur gradus & quomodo non. idem In methallis est una tantum forma proprie. idem Methalla imperfecta non fiunt a causa impediente. idem Aurum non generatur per transitum aliorum methallorum. idem Casualia non constituunt speciem neque permanent. car. 67. Methalla imperfecta fiunt ex intentione naturae. idem Exemplum de terra & testiculis in animali. idem Methalla sunt permixta, & aqua et sol mutant aes in aurum. idem Ordo inter animam uegetam sensiam & rationalem. car. 68 Quomodo methalla sint in mineris reperta. idem Origo mineris quando inuenitur. idem Differentiae specificae methallorum quomodo sumuntur. idem Digestio in methallum non debet retrogradi sed progredi. car. 69. Materia prima hominis quae sit. idem Ars extollit naturam mirifice. idem Natura & ars quando reducut methallum in materiam primam. idem Mixtio lapidis cum methallis est forma informans. idem Reductio methalli in materiam primam est duplex. idem Quando ex methallo fit uitrum amittitur genus & species. idem Responsio ad rationes de materia prima. idem Materia prima quando dicitur chaos. idem Materia prima multiplex est uidelicet propinquissima etc. car. 7o Quando ex spermate fit homo quae sit illa reductio. idem Ordo naturae ad methalla procreanda idem Qualis est ordo methallorum ad sperma, talis est ad argentum uiuum idem Principium medium & finis id est argentum uiuum metha. & aurum. idem Methalla quando liquantur sunt argentum utuum. idem Tempus naturae differt a tempore artis. idem In imperfectis methallis quid perficiatur per lapidem. car. 71. In eodem tempore ars perficit omnia imperfecta metalla. ibidem Additum super quaestionem Boni de subalternatione scientia¬ rum. idem Entia realia sunt in triplici differentia. idem Entia realia concernunt sibi materiam determinatam. idem Entia mathematica possunt esse in quacunque materia. idem Entia diuina nullam concernunt sibi materiam. car. 71 Scientiae omnes & artes a quibus manant. idem Natura non potest esse falsa, ergo nec ars. idem Naturae & artis principium quid sit. idem Alchimiae necessaria ueritas. idem Alchimia cui subalternetur. idem Subalternans & subalternata sunt eiusdem ueritatis. idem Priora sunt causa ueritatis suorum posteriorum. idem Principium alchimiae est uterque intellectus. idem Alchimia non est factiua neque mechanica. idem Alchimia est uerior scientia quam ipsa medicina. idem Materia naturae & artisquae sit. car. 72 Materia non producit seipsam ad formam. idem Agens quid sit tam in natura quam in arte. car. 73. Modus agendi est diuersus in natura & arte. idem Diuersae materiae non possunt subiici huic arti. idem Alchimia est mutatrix & sequela naturae. idem Forma est res diuina sine hypocrisi. idem De principiis methallorum in generali, et generatio ex quibus fiat. car. 74 In generatione methallorum duplex est humiditas. idem Materia prima omnium methallorum quae sit. car. 75 Materia proxima methallorum quae sit. idem Sulfurum quoddam liquabile & quoddam non. idem Causa liquefactionis in methallis. idem Tabula. Sulfur in marcasitis quomodosit. idem Materia prima propinqua proxima & uniuoca methallo¬ rum. idem Generatio methallorum cur sit circularis. exemplum. c. 75 Mixtio methallorum in minera quid significet. idem Forma auri quomodo datur ab arte & a natura. idem Duabus uis natura generat aurum. idem Quae uia generandi aurum imitatur artem, car. 76 Ad identitatem producendarum quid requiratur. sunt eadem etc. idem idem Alchimia probatur uera, quia quorum causae sunt caedem, ipsa Anex uegetabilibus possit fieri aurum. Idem Ultima dispositio naturae & artis quae sit. idem Modorum diuersitas non uariat rem. car. 77 Exemplum in hoc de generatione sanguinis. idem Solutio rationis. 18. &. 19. idem Ars non potest sequi naturam in dispositionibus praeuiis ad formam. idem Generatio aequiuoca quomodo reducitur ad uniuocam. idem Alchimia est uera ratione expoliationis sulfuris corrumpen¬ tis. idem Sulfur occultum in Mercurio est id quod dat formam auri idem Non omne alterans generat aurum. car. 78. Alteratio debet praecedere transmutationem contra ignaros sophistas. idem De principiis methallorum in speciali. idem Sulfur & argentum uiuum sunt, sicut mouens & motum. idem Separatio sulfuris & argenti uiui quando et quo fiat. car. 79 Materia agens & finis metallorum quae sint. idem In mineris quid pro sulfure & argento uiuo reperiatur. idem Taabuslat Materia quando recipit formam. idem Quae terminantur termino proprio & quae alieno. idem Secretum operacionis lapidis. car. 80 Conuersio elementorum quando & quomodo fiat. idem Exemplum de musto & sanguine. idem Quando opus remanet imperfectum & diminutum. idem Ex quibus habetur argentum uiuum philosophorum & quid agat. idem Albedo cur apparet in decoctione completa. idem Albedinis ratio & proprietas quid sit. car. 81. Sapor simplex quid sit. idem Quando argentum uiuum uincit, & quando uincitur quid fiat. idem Sulfur occultum in argento uiuo est cor auri. idem Nomina argenti uiui. idem Quomodo ars est sublimior natura. idem In natura una est decoctio, in arte uero duae. car. 82 Elementa ductibilium quae sint. idem Lapis philosophorum est forma auri. idem Plato quare posuit formas separatas. idem Forma per se non operatur. idem compositum est nobilius sua forma. idem Alchimiae ratio fundamentalis. car. 83 Ignorans radices minerarum non adhaereat arti. idem Auicennae medicina ex animalibus. idem Formae dantur secundum dispositionem materiae. idem Ideae Platonis quomodo impugnantur. car. 84 Inquisitio ueritatis quomodo fieri debet. idem Aristoteles quando & cur negauerit alchimiam. idem in speculabilibus & operabilibus quomodo ueritas cognoscatabulia. bur. idem Iuuenis non potest esse prudens. idem Aristoteles quando confessus est alchimiae ueritatem. idem Alchimia probatur uera primo autoritate Aristotelis. idem Rationes principales probantes alchimiam esse ueram. car. 85 Aurum alchimicum est purius auro naturali. idem Ratio prima est quia indigesta digeri possunt, ergo alchimia uera. idem Digestio & calor quid operantur in natura car. 86 Digestio iuuatur ab extrinseco calore, exemplum in fructi¬ bus. idem Optesis, scatesis, molensis, & epsesis quid sint. idem Assa sunt humidiora elixatis & quare. idem Digestio eadem potest fieri in diuersis organis. idem Idem agens, disponit ad formam & dat formam. car. 87 Regimen artis & naturae in quo differant. idem Alchimia est uera ratione organi, loci & caloris. idem An aurum possit imperfici & retrogredi in aes. idem Natura non transit de uno imperfecto ad aliud imperfectum. idem Instantia de tempore digestionis. idem In quo differunt digestio auri & elixiris. idem Proportio digestionis elixiris & methallorum. idem Elixir sotiatur methallis, ut forma materiae. idem Obiectio de cruditate argenti uiui & solutio. car. 89 Causa imitandi naturam. idem Atramentorum origo, natura & materia. idem Calcantum, colcotar, & atramentum idem sunt. car. 9o Atramenta possunt arte & natura fieri, ergo & aurum. idem Instantia de sulfure & arsenico. idem Cognita materia & modo agendi naturae, fiet imitatio. idem Alchimia probatur uera ratione materiae & ratione agen¬ tis. idem Ars non generat aurum, sed formam auri. idem Ordo materiae, formae, compositi & operationis. idem Alchimia ergo est uera, quia possibilis. car. 91 Ratio secunda alchimia est uera propter tasdem causas simi¬ les. idem Inductio per singula genera causarum. idem Mixtio marcasitae in natura diuersificatur a mixtione metallorum. idem Ratio tertia alchimia est uera ex simboleitate. idem Materia prima quomodo recipit dimensionem & partitio¬ nem. idem Proportio & mutatio metallorum cui sit similis. idem Elementa non ordinantur ad unum, & quare transmutentur. car. 92 Methalla sunt magis similia quam elementa. idem Elementa transmutantur adinuicem ergo a fortiori methalla. idem Elementorum & methallorum mutatio quando differant. idem Alchimiae laudes & de intellectu & intelligentia. idem Ratio quarta. alchimia est uera ratione medii motus. idem Aliquid ex aliquo fit duobus modis. car. 93 Ratio quinta. alchimia est uera ex potentia ordinaria ad for¬ mam. idem Octo capitula ad sciendum summe necessaria. car. 94 Capitulum primum ex qua materia fit lapis. idem Diuersitas methallorum unde oriatur idem Sulfuris colores multi argen. u. uiui unus tantum. idem Albedo quid sit, Adhaerentia per quid fiat. car. 95 Tabulia sulfur fixum & non fixum quid agant. idem Realgaris origo & secretum ex eo eliciendum. idem Argenti uiui operatio in fusione methallorum. car. 96 Argenti imperfectio & sulfur quibus commisceatur. idem Argentum uiuum quibus adhaereat & propter quid. idem Arena cur ferrum ferruminet. idem Laus argenti uiui & sulfuris uituperium. idem Lapis philosophorum ex quo elicitur. car. 97 identitas & similitudo argenti uiui ad methalla. idem Mercurius est radix omnis rei. idem An sulfur sit pars materialis auri, & lapidis philosophorum. car. 98. Lapidis color & auri tinctura a quo datur. idem Sulfur argenti uiui est album actu & rubeum potentia. idem Sulfur uulgi non ingreditur argentum uiuum coagulato sicut nec auro. car. 99 Lapis est ex argento uiuo & suo sulphure intrinseco. idem Actio eadem non potest esse a rebus in substantia diuersis. idem Alchimiae tota intentio. idem Generans non potest esse pars materialis generati. idem Capitulum secundum. an sulfur solum sit materia lapidis. Salomonis, aliorum philosophorum dicta de sulfure. car. 100 Sulfur argenti uiui non potest seipsum ducere in actum. idem Argentum uiuum quando dicatur & fiat sulphur sapien¬ tum. idem In paruo quanta potest multum esse de actione, uirtute & forma. idem Sulphur argenti uiui quantae sit uiriutis & actionis. car. 101 Sulphur hoc diuinum & quod habeat nomina. idem Ex duobus sulfuribus fit hoc tertium sulphur. idem Tabula. Aqua uiua & oleum sulphuris quid sit. 102 Aurum an sit totum materialiter ex sulfure. idem Natura instrumentum quid, Planetae & metalla cur septem. idem Mercurius principium & finis methallorum, sed sulfur non est in numero. m. idem. Male impugnantur antiqui de cognitione causae mate. car. 103 Ignorata materia ignorantur aliae causae necessario. idem Omnia alia a materia quare dicta sunt accidentia. idem Forma etiam quando & quomodo dicatur accidens. idem Materia quomodo est magis substantia quam formaquae causa est essendi. idem Prima cognitio rerum a quo incipiat. idem Cap. tertium. De elementis lapidis philosophorum & auri car. 104 Diuersitas operantium in hac arte. idem Forma extrahitur de potentia materiae propinquae. idem Forma est uniuoca suae materiae. idem Inuestigatio ueritatis & recta operatio a quibus suman¬ tur. idem Fatuitas illorum qui operantur ex auditu aliorum. car. 105 Operans cognoscat causas, quia essendi & cognoscendi eadem sunt principia. idem Inuestigatio operationis quomodo fiat. idem Elementa duo inclusa & duo sunt includentia. idem Forma ignis non apparet in se¬ idem Corruptio & conseruatio mixti ex quibus pendeat. idem Elementa secundum alchimicos quae sint? cor. 106 Omnia ex aqua fieri que. Et exemplum in cera liquata. idem Elementa separata nil arti prosuni. idem Aqua & terra iunctis omnia iunguntur.. plum. idem idem Artifex noscat sua simplicia elementa, & quare, & exemtabula Conuertere elementa quid sit, & cur cum terra perpetuentur. car. 107 Aurum, coelum, & lapis cur non corrumpantur. idem Loci laudes, & quare lapis perpetuetur in igne. idem Coelum cur sit incorruptibile, & proportio ignis ad coelum. idem Natura neque scit neque potest perpetuare elementa. idem Uoluntas quomodo ingreditur in hoc opere. car. 108 Unum tantum est elementum in substantia. idem Elementa ex quo exeunt, & quintum elementum quid sit. idem Duo elementa huius artis quae sint, aduerte. idem Capitulum quartum. De fermento & conditionibus, & quotuplex dicatur. idem Comparatio fermenti ad pastam, & quando pasta alteret. car. 109 Lapis a quo recipiat uirtutem alterandi. idem Diuersitas inter pastam & fermentum. idem Ex quo fit aurum ex eo fit fermentum. idem Argentum uiuum fermentatum omnia alia fermentat. car. 110 Fermentum non conuertit methalla in seipsum, ut pasta & quomodo. idem Ultima perfectio methallorum est pondus & extensio. idem Fermentum secundo modo quid, & quare dicatur. idem Fermentum ex quibus, quando & quo componitur. car. 111 Unio animae & corporis quando, quomodo et cum quo corpore fiat. idem Lapis est ex corpore anima & spiritu, quae idem sunt. idem Plato prophetauit diem iudicii ex coniunctione lapidis. idem Corpus quomodo dicatur forma & anima, materia. idem Dictum Anaxagorae de Sole & Mercurio. car. 112 Lapis rubeus hermetis est aurum. idem Secretum Morieni de Sole & Luna & auro albo. idem Deceptio Geberis de natura Solis. idem Sol occultatus in Luna, gradus magisterii & decoctiones quid. car. 113 Dissimilitudo auri, fermenti & pastae. idem Corpus, anima, & spiritus quid sint. idem In tempore generationis & partus quid fiat. car. 114 Corpus, spiritum, & animam, aliter considerat naturalis & aliter alchimista. idem Plato & Rhasis de infinitate fermenti & suae cognitionis. idem Primus gradus operis & secundus quando terminantur, & quid sint. car. 115 Geberis dictum de fermento & Platonis documentum. idem Fluxus rerum secundum Eraclitum quid sit. idem Omnia habent terminum suae decoctionis, exemplum in pane & sapone. idem Signum perpendendum omnino ab artifice. idem In fine perfectae decoctionis generatur materia nuda & simplex. car. 116 Ignis, operis, & operatoris laus & uituperium & quies. idem Ignis absentia & praesentia quae fiant. idem Uegetabilitas in alchimia quid sit, & alchimia instrumentalis quae sit. idem Methalla quare & quomodo nutriantur. car. 117 Materiae nudae & simplicis declaratio secundum philosophum. idem Exemplum Aristotelis de triplici anima, & quod natura generet materiam nudam. idem Caloris operatio non terminatur ad unum finem. idem Calor elementalis & coelestis quid & ubi sint. idem Sol & homo generant hominem quomodo intelligatur. idem Tabula. Mensuratio caloris quotuplex sit. idem Ignis actio est infinita sed mensuratur ab anima. idem Potentia rationalis & irrationalis quomodo terminant actus suos. car. 118 Homo quomodo est mensura omnium rerum. idem Finis naturae & artis, & quomodo natura & uoluntate regitur opus. idem Capitulum quintum. De ueneno & theriaca lapidis quid, & quotuplex sit. idem Uenenum improprie, proprie & propiissime quid. idem Lepra metalloru & argenti quae sit et auri exemplum. car. 119 Allegoria Hamec de ueneno lapidis proprie dicto. idem Quando fit coniuncto animae cum suo corpore et de ortu animae secundum Platonem. car. 120 Corpus cur dicatur theriaca animae & cur uenenum. idem Identitas, trinitas & uaticinia lapidis & artis. idem Infidelis fiet fidelis in trinitate per hanc artem. idem De ueneno & therlaca lapidis propriissime dictis. car. 121 Uenenum & theriaca cur dicantur. exemplum de morte & resurrectione, idem Uenenum & tyriaca est cor & flos auri, sine quo alchimia non perficitur. idem Cap. sextum. Cur dicatur coagulum, cur mas & foemina. idem Coagulum, fermentum, corpus & uenenum idem sunt. car. 122 Quomodo fit coagulum in lacte ita in lapide. idem Mercurius sublimatus & calcinatus quid sit. idem Coagulum est clauis totius operis & de aqua currente. idem Quando lapis dicitur foemina, quando mas, & quando compositum. idem Foeminam super marem ascendere quid sit. car. 123 In seminibus & lapide est uis hermafrodita maris & foeminae. idem Radius & umbra, senex & puer, quid & cur dicatur. idem Aegyptus & Persia & mulier praegnans quid sint. Idem Capitulum septimum. De similitudinibus & comparationibus lapidis. car. 124 Principia in generatione foetus sunt duo. idem Agens quando separatur a materia. idem Sperma non est pars geuerati sed motor & forma. idem Exemplum in generatione animalis & seminum. car. 125 Germen est sicut cor separatum a suo semine. idem Sulphur extrinsecum generat cor in argento uluo. idem Contactus agentis quo detur continuari in passo. car. 126 Sulphur extrinsecum separatur genit intrinseco. idem Genera maris & foeminae unde fiant. idem Si mas, aut foemina uicerit quo assimilant sibi passum. idem Aurum est mas, arg. uiuum foemina et mas occasionatus. idem Exemplum in albo & rubeo oui, quid intelligatur. idem Sulfur uinctum & uincens & temperantia caloris quid agant. car. 127 Sperma non est id, quod agit, sed anima existens in eo. idem Instrumenta non agunt nisi per motum & quomodo ipsa mouentur ab anima. idem Sulphur non est agens, sed instrumentum caloris agentis. idem Agens extrinsecum principale quid & quomodo agat. c. 128 Argentum uiuum uulgi assimilatur ouis uenti. idem Ex sulphure solo neque ex solo argento uiuo fit lapis phorum. idem Ex albo oui fit generatio pulli, & ex uitello fit nutritio. idem In quibus non est motus localis generatio quomodo fiat. idem Ex iisdem generamur, nutrimur & perficimur, idem Ex argento uiuo generatur, nutritur & perficitur utrunque auruam scilicet naturale & alchimicum. car. 129 Alchimia est uera ratione eiusdem generationis. idem Auctoris intentlo, & exemplum in lacte, butyro, caseo & sero. idem Inanimatorum ad aulmata non est totalis similitudo. Idem Doctrina pulchra quo aurum non generatur ex auro. idem Laus alchimiae. idem ca. 8. si ex aere & ferro possit fieri aurum. car. 130 Assa incrudari non possunt, ergo nec perficd. idem Sulphur duplex in omni metallo, praeterquam in auro. idem Sulphur extrinsecum deletur, intrinsecum uero non. idem Argenti uiui aeris & ferri potest perfici sicut aliorum. car. 131 Bonitas sulphuris in quo consistat. idem Coagulum coagulat partes sibi similes. idem An argentum uiuum possit, sicut & lac coagulari a dissimilibus, quia lac coagulatur ab uua acerba & similibus acerbis, ergo & argentum uiuum poterit a sibi dissimilibus coagulari, ut puta ab herbis etc. solutionem quaere. Epistola Boni de materia lapidis. car. 132. Auripigmenti natura & quomodo fit realgar. idem Quomodo ipsa natura compassa sit arti. car. 133. Profundissimum philosophorum ingenium. idem In auripigmento sunt tria principia naturae. idem Natura illa tertia quae, & ubi sit. car. 134 Natura non utitur sulphur purum, neque argentum uiuum purum. idem Marcasita non est illa natura media. car. 135 Marcasita contrariatur naturae arsenici. idem Quomodo eadem materia diuersimode informatur. idem Rectum quomodo discernitur. idem Tabula in Rosario Arnaldi de uilla noua. Quomodo argentum uiuum in sulphur conuertatur. car. 137 Mercurii metallorum quomodo differant. car. 138 Omni argento est sulphur album, & omni auro sulphur rubeum. car. 139 Radii tingentes quibus insint. idem Quod unicus sit lapis philosophorum. idem Ex quibus extrahitur & quod sine Sole & Luna nullus mer. tingit. car. 140 Sulphuris albi & rubei archanum & quomodo pater est Sol & Luna mater. idem Lapis ex sola metallorum materia perfici non potest. car. 141 Primum opus lapidis, quod est soluere lapidem in suum mer. idem Sublimatio luminarium & extrema lapidis. idem Uerum & primum operis principium. car. 142 De inuestigatione perfecta lapidis & quo mer. depuratur. idem Primus error est festinantia. car. 143. Lapis inhumatur, ut digeratur melius. car. 144 Signa perfectae solutionis. & primi reg. recapitulatio. idem De secundo regimine, abluere quid sit & actio ignis c. 145 Diuisio lapidis per quatuor elementa & diuisio ista quomodo fiat. idem De ablutione aquae, & aeris quomodo fiant car. 146 Oleum ex omni re quomodo extrahitur. idem Operationes & signa aeris distillantis. idem Differentia & operationes aquae & olei seu animae. car. 147 De ablutione ignis & terrae & de causa ablutionis eorum. idem De tertio regimine quod est reducere. car. 148 Tabula. Expositio tertii regiminis Arnaldi. Idem De modo reducendi aquam super terram. car. 149 Doctrina imbibitionum & pondera. idem Recapitulatio tertii regiminis & bene nota totum. idem De quarto regi. quod est fixare seu fermentare cum fixo. car. 150 Confusio sulphurum & fermentorum quando fiat. idem De mixtione fermenti & sulphuris quomodo fiat. car. 151 Utilitates sequentes ex diuisione elementorum. idem Qua uia augetur lapis & proiectio. car. 152 De seruanda quantitate elementorum. idem De correctione elementorum & de fusione medicinae. idem De ponderibus seruandis in fixione elementorum car. i53 De fixione & elixiris compositione ad album. car. 154 De reductione aeris super elixir ad album. car. 155 De inceratione elixiris albi. idem De compositione elixiris rubei. car.ar6 Aurum alchimicum excedit aurum naturae. idem De multiplicatione medicinarum. car. 157 Elixiris solutio & sublimatio & secretum artis quid sint. idem Proiectio quomodo fieri debeat. car. 158 ultimum caput de recapitulatione totius operis. idem Epistola Rhaymundi Lulli, quae dicitur accurtatoria. car. 160 Accurtatio mineralis lapidis quomodo fiat. car. 160 Lapis uegetabilis quomodo fiat. car. 162 Lapis mixtus ex uegetabili & minerali. car. 163 Methodus Lacinii super epistolam Rhaymundi Lulli. car. 165 Tabula ex collectancis Rhasis. car. 167 In uaporem transire est necesse naturalia cuncta. idem Tota ars in solutione & coagulatione consistit. idem Atramentum quid & quotuplex sit. idem Atramenti praeparatio & operatio. idem Alumen quid & quotuplex sit car. 168 Aluminis praeparatio & operatio. idem Sal quid & quotuplex sit & eius praeparatio & operatio. idem De sale armoniaco & eius praeparatione et operatione. c. 169 De spiritibus mineralibus & de arsenico & sua praeparatione. car. 170 De sulphure & sua praeparatione. car. 171 De argento uiuo & sua praeparatione. car. 172 De auro & sua natura car. 174 De argento & sua compositione atque purgatione. car. 175 Documentum de aere & aliis imperfectis. car. 176 Experimenta argenti duo ex Rhasi car. 177 De natura aeris & sua praeparatione. car. 178 De natura plumbi & sua praeparatione car. 179 De stagno & sua purgatione, & de ferro. idem Tabula ex collectaneis Alberti Magni, Diui Thomae & aliorum. etc. Doctrina Alberti de spiritibus & natura eorum. car.181 Des eorum praeparatione in communi. idem De purgationibus spirituum in particulari. idem De natura, essentia et praeparatione atque fixione sulfuris. car. 182 De quiditate & praeparatione argenti uiui. car. 183. De natura purgatione, & praeparatione arsenici. car. 185 De medicina sulphuris supra Mercurium, Iouem & Uenerem. idem De operatione eius super Iouem. car. 186 Quomodo haec medicina operatur super uenerem. car. 187 De uegetabilibus et animalibus secundum diuum Thomam. 188 Excusatio quadam propter eos, qui nimium sapiunt. car.190 De capillis & ouis & eorum operatione. idem De inceratione, sublimatione, & assatione. car. 192 De calcinatione & dissolutione. car. 193. De distillatione & inhumatione. idem Praecepta Alberti magni. car. 194 Quaestio curiosa Michaelis Scoti. car. 195. Rat o seu uirtus terminaria ex quo conuenientius elicitur. idem Opiniones de materia prima Solis & Lunae. car 196 Ratio seminaria quomodo nutriatur. idem Aptitudo formae, remanet in composito corrupto. idem Causa cur oportet aurum in naturam uaporis conueri. idem De reductione & modo reducendi aurum in materiam primam. car. 197 Extractio quatuor elementorum quid fit secundum hermetem. car.198 Quare conuersio corporis in spiritum uocetur terra, lapis & sal. idem Secretum eliciendum, sed non grosso capiti atque ignaro. idem Uirtus illa quomodo seminatur & in quo loco. car. 199. Lapis quare dicatur mineralis, uegetabilis & animalis. idem Signa infallibilia completi elixeris. car. 200 Signa tam intrinsica quam extrinseca lapidis. cax. 201 Natura auri quam celerrima fit in sua operatione. idem Causae multae quare aurum ipsum cor confortet. idem carta nona, culus. lege alicuius. carta. 17. decimi methe. 4 ibidem quando l. quin. c. 21. quae l. quia. ibidem Aut. l. autem c. 27. nullius l. nullus. ibidem uolantes l. uolentes. ca. 30. ingenui l. ingenii. car. 32. siue l. sine. c. 36. robore l. rubore. car. 37. & l. d. ibidem pariere l. periere. ibidem, receptorie l. de ceptorie. car. 38. nil l. uel. car. 41. fortissima l. fortuna, car. 49 in l. ei. car. 55. uolantum l. uolentium. car. 59. quare l. quomodo. car. 62. ouis l. oui. car. 65. omne l. esse. ibidem prius l. primus. car. 66. riga. 13. forma, superfluum est. car. 73. efficacis l. effectibus. car. 75. metalloru l.elementorum. car. 78. toto l. totum. car. 80. quod l. quid. car. 81. adeo I. duo. car. 83. olim l.oleum. ibidem, operis l. operans. car. 95. a l. aut. ibidem, uel I. nil. car. 98. Nisi l. Mercurius. car. 101. calorem l. colorem. car. 110. non l.nam. car. 111. intellectu l. intellectui. ibidem, fermentu l. fermentari. car.112.sis l.sit. ibidem, uel l. nil. car. 113 circa l. esse. car.1i4. seruauerunt l. seruauerit. car. 115. permittetur l. permutetur. ibidem, sic l. sicut. ibidem, propter l. propterea. car. 120. ponitur l. patitur. car. 121. non l.nam. car. 124. Mercurius l. menstruum. ibidem, stannum l. scamnum car. 128. perfecti l. perfici ibidem, ideo l. non. car.136. uero l. ucre. car.138. oratione l. ordine. car.161. quae l.qui. ibidem, apportare l. apportari ibidem, trasmutationem l. trasmutionum. ibidem, transiuissem l. transmisissem. car. 165. generatiua & nutritiua l.generatiuus & nutritiuus. In dialogo ca. 2. riga. 3. laborem l. laborum. *. * *. * * *. Abcdefghiklmnop Q Rstuxuz. Aa Bb Cc Dd. Omnes quaterniones, praeter * * x duernionem, & Dd quinternionem. Uenetiis, Apud Aldi Filios. M. D. Xxxxui.