Coelum Philo Sophorum Seu De Secretis naturae. Liber. Denuo reuisus & castigatus. Philippo Ulstadio Patricio Nierenbergensi. Authore. [ image 1 ] Dabes amice lector eam medicine partem uel nobilissimam, qua non succus aliquis amarus aegre impingitur, aut crassa rerum mistura corpori humano in medicamentum cedit. Uerum ut earundem purior secretiorque potestas, ceum animula quaepiam rebus artificio subducta, sese spiritibus nostris insinuat, uitamque uegetiorem reddit, rem sane quem perinde nostri seculi uulgo mediculis incognitaerat diu: sic popello huius ope egenti desyderata diutius quaeque a darissimis primum inuenta medicis, ac processu opero sius exculta principibus solum uiris, caesaribus: regibus, ac ducibus uel medicorum industria fuerar familiaris medicina nunc dei optimi benignitate plebi & salubris & communis ut fieret, ex opera hoc opere curauit Ulstadius. Laudent licet alii aduersum seuissimas aegritudines nobilem Theriaces opem, alii contra affectuum messem Mithridatis medicamentum miris praeconiis exclament ἀλεξῃ τήρια nimirum pro suis facultatibus nunquam satis commendata, sed ea, quod crassa undique conflantur materia: haud alios quam corporeos pellunt morbos. Hoc autem quis non plane probabit, quod non modo ut corporis pellat morbos, efficacissimum est, uerum his pulsis, tam spiritum adauget, quam uitam mirifice prolongare potens est, quo uel maxime omnium fieri solet, ut quemadmodum elementis, humoribus: membris: reliquisque corporis particulis spiritus praestat omnibus, sic quae hunc seruant refouentque medicamenta, terrenis, crassis impurisque membrorum remediis praesentia magis sunt. Quare optime lector hanc Ulstadii lucubratiunculam uel qualemcunque boni consuleatque misere ex spiritu laborantibus, hac rerum crassissimarum secretione salubriter consultum esse, tibi persuadeas, qua morbum regium, attonitionem, conuulsionem letalem, lethargum delirium. Spiritum iam deficientem aut his similes animi pereuntis egritudines: non maiore fideac dexteritate arcebis unquam. Uale bene, Strennuo ac nobili Foelici de Gennasio. Ualentiano, Delphinali Si uales bene est, ego quidem dei benignitate optime ualeo, foelix omnium foelicissime. Semper animo uolui, quid tibi pro innumeris in me collatis beneficiis possem referre, qui sciam ingratitudinem omni uitio ab omnibus detestari magis. Quare uenit in mentem, paruum hoc, quicquid est: litterarum munus, uel nostra diligentia ex uariorum authorum lectione congestum, tibi dicari tui que nominis praesidio in lucem edere, quod & equo animo te suscepturum minime diffido. Tametsi breue admodum ac succinctum sit, id tamen te maxime oblectaturum non dubito, tum quod nouarum medicinarum & antiquarum sit uelut repositorium, cum quod perobscure a Ioanne de Rupescissa, Raimundo Lullio, Arnoldo de Uilla noua, Alberto magno, secretorum nature rerum summis indagatoribus scripta sint, tam philosophica: quam medica & Alchimica pleraque, atque adeo ut a paucis immo quasi nullis nostra etate intelligi possunt. Quod eo fieri augurandum est, quod ueterum dogmatum, librorumque hactenus nihil, ul parum uiderint. Ad paucorum enim manus peruenisse uideo Mercuriorum librum, aut testamentum, aut Codicillum aut reliquos Raimundi libros, quos si desideramus, haud facile ad optatum finem pertingere licebit. Tametsi non ignorem, optimos libros esse quibusdam, qui tamen ab ignaris rerum naturae contemnuntur atque anicularum fabulis posthabentur Quo uel maxime sit, ut non immerito meae huic foeturae illusum iri metuam: cum id ipsum Lullio huius disciplinae expertissimo acciderit. Quare cum tanto uiro zoili non defuerint, operi ego meo insidias poni ab inuidorum linguis facile coniicio. Quosdam enim uel doctiores ac philosophos nature secreta abdita inquirentes, male habebit, opus tam a multis celatum diu, in lucem edi, omnibus commune fieri. Indocti uero contra, non quid labori inuideant, sed quod minus intelligant, exibilare non desinent. Quare mi foelix suauissime hanc nostram lucubratiunculam tuo obtutum editam, a liuidorum defende linguis, atque ideo magis, quod non ad scientiae ostentationem: neque laudis nanciscendae gratia, uerum ut communi hominum generi prodesset, facta. Uale eximium Delphinalium heroum decus, et me, ut soles, ama. Ex Friburgo Heluetico. uiii. Kalen. Maias, Anno a Christo nato. Ddd. Xxu. Permultos ueterum authorum scripsisse praedara uolumina cum de quinta essentia, tum de auro potabili atque aquis uitalibus composita, nemo est qui nescit, id ipsum uero a recentioribus factum esse itidem patet, cum autem omnes, qui de arte hac aliquid ediderit, adeo minutim, aut concisim, tamque obscure scripserunt, ut uel diligentissimis rei rimatoribus in errorem labi, quam fru¬ ctum consequi promptius fuerit, quos ut seduci misere cognouimus non potuimus non aliquam certiorem dare institutionem: quae artis theoremata & operationem contineret, qua seruata ad destinatum effectum ire facile possemus. Edidimus autem hunc librum, fatemur sermone incomposito ac praemature nimis, quod eo factum esse putato, primum ne misere laborantibus id temporis quo celandus erat, de esset huius medicina, tum ut Tirunculis rudis sermo esset apertior. Sed iam ad institutum aggrediamur regula generali praemissa. Canon Generalis. Stellarum uim, quae coelo philosophico applicantur, cuiuscunque sint conplexionis: naturae, seu proprietatis, ipsum coelum perfectissime ad se trahit, Lullio, Arnoldo & Rupescissa Authoribus. Forma Forma Furni. [ Image 4 ] Quid A iii Quid sit quinta essentia cuiuslibet materiae simplicis. Caput primum. Primum ergo sciendum, quid essentia quinta cuiuslibet rei & materie simplicis sit, quo cognito, facile reliqua liquebunt. Marco enim Cicerone teste, omnis ea quae dere aliqua datur institutio, a definitione proficisci debet: ut intelligatur de quo sermo habendus sit. Quare quintam essentiam scito esse quintumesse rei cuiussibet habentis formam & speciem, & animam subtilissimam extractam acorpore suo tanquam a materia crassiori, & superfluitate quattuor elementorum per subtilissimam & extremam distillationem, quae ut fiat infra docebimus. Ceterum ne miretur aliquis quod a nostris hominibus fuerit incognita diu ars ista, multi enim priscorum philosophorum sic hac in re laborarunt, utper eam hominis uitam nutrirent, fouerent atque quam longissime tribuerent, mortem differrent, statutumque naturae terminum attingerent, neque tamen, quod uanis promittere facile est uitam ipsam supra statutum a Deo finem prolongarent, id quod Paulus ait, omnibus semel moriendum esse, quare corruptibili aliquo medicamento uitam perpetuo seruare incorruptam, ut naturae alienum est, sic hanc in omnem seruare aetatem illesam medicamento incorruptioni uicino, natura potens est, quod ut optimefiat, optimum antidotum est quinta essentia, quae quum res clementaris non sit, sed ceue anima quaepiam a suo corpore secreta, ita ut nulla in ea remaneat qualitas frigida aut calida: humida uel sicca, quae habent in se quattuor elementa, reliquaque omnia mixta. Quo uel maxime fit, ut incorruptibili naturae sit proximum quintum hoc esse, sic ut quicquid ei commisceatur, incorruptibile quodammodo esse uideatur. Nam confert & restituit omnes uires per elementorum excrementa homini demptas. Estque spiritus uitae, cum digerat cuncta indigestibilia, abscindatque nes qualitates superfluas. Carnes a corruptione conseruet, elementata confortet, iuuentutem pristinam restauret, spiritum uiuificet, molle induret, durum mollificet, Spissum rarificet. Tenue inspisset. Macrum impinguet, Pingue extenuet, Calidum infrigidet, Frigidum inflammet, Humidum desiccet, Desiccatum humectet: repellatque omnem complexionem corpori aduersam. Proinde humorum superfluorum incommoda extinguit, calorem naturalem instaurat, ita ut ad uitae sustentationem a summis philosophis conuenientius inueniri nihilpotuit unquam. Iam uero quinta licet essentia habeat aliquando complexionem rei sibi adiunctae ( nam cuicumque rei complexionatae adiungitur illius ad se complexionem trahit ) Tamen si est sola per se nullam omnino habet in se ex quattuor qualitatibus, aereis uidelicet, nec aqueis, nec igneis, nec terreis, quod a philosophis peritis feliciter ex eiusdem finitionis conditione dignoscis seu diiudicati potest. Quarto ergo & ultimo scias etiam ipsam quintam essentiam non habere aliquid de elemento terreo frigido uel sicco: quia melancolicas egritudines ( quae frigidae sunt & siccae ) curat. Ergo pro condusione uides ipsam nec esse calidam uelfrigidam, nec humidam uel siccam, quum sit res temperatae naturae, ex cedens omnia elem enta quae sub coelo sunt. Quum enim administratur alicui, facit ipsum corpus temperatum, nec a temperantia sua recedit, assumendo aliquam qualitatum uel complexionum. Nec etiam se quitur quod sit medicina infirmitatum frigidarum propterea quod sit naturae calidae, nec etiam cum curet calidas quod sit frigidae. Nam duo contraria non possunt in uno corpore existere, quia unum contrarium ab alio expellitur. Ideo uidemus ipsam non debere dici calidam uel frigidam, nec siccam uel hum idam. ex quo curat ptisicos, qui sunt calidi & sicci, & idropicos, qui sunt humidi & frigidi, sed omnes illae quattuor qualitates in ea sunt corrupte & sublatae penitus. Et quanquam non sit elementum, est tamen res temperata, per elementa ipsa purificata, & extractam a fecibus quattuor elementorum, quae sunt corruptionis causa potissimam. Segregant igintur illae feces tanquam corpus grossissimum a sua materia tanquam ab anima subtilissima per scientiam distillationum. Quia quinta essen. uocabulum commune omnium rerum que formam habent & speciem ad extrahendum ab ipsa re. Et licet potissimum de uino intelligatur, tamen quamplures sunt aliae materiae exquibus elici & educi potest ipsa quinta essentia, sicuti ex omnibus metallis, ex omnibus fructibus, ex carne, ex ouis, radicibus, herbis & aliis quampluribus, sicut infra docebitur. Sed tamen omnia alia excellit quintum esse, propter nimiam suam subtilitatem, & ideo a quampluribus philosophorum fuit appellatum coelum philosophorum. Nam sicut ipsum coelum se habet erga quattuor elementa, ita etiam se habet coelum hoc philosophorum ( quintam essentiam puto ) erga quattuor qualitates corporis humani, quod ex ipsis elementis compositum est. Appellatur etiam a quibusdam aqua ardens, quoniam in igne ( dummodo sit ad suam perfectionem & extremam distillationem deducta, nullam superfluam humiditatem in ipso uase relinquens ut infra de modo ipsam cognoscendi docebitur ) comburitur A quibusdam uero dicitur ipsa anima uini. Nam sicut ipsa anima nobilior est suo corpore, sic etiam ipsa quinta essentia, quae per ueram distillationem extrahitur, nobilior est ipso uino ex quo educitur. Nuncupatur quoque ab aliis aqua uitae: eo quod uitam humanam a corruptione conseruet, sicut uidemus, quod administratur habentibus Sincopim. Et quia uario modo extrahitur, de primo modo dicemus. Quomodo extrahitur quinta essentia uini perdistillatorium. Caput ii. De extractione quintae essentiae: Cognito ergo quid sit quinta essentia & ad quid conducat, siue propter quid sit reperta, perpendendum est & consyderandum, per quot modos possit ex trahi: & a quibus rebus. Et quia extrahitur a rebus humidis, siccis, calidis, & frigidis, primo dicemus & quomodo extrahitur ab humidis, sicut de ipso uino. Et hoc fit ita. Recipe de uino rubeo optimo, parum ad dulcedinem declinante, quod nullomodo sit mixtum aut sophisticatum sed sit plane naturale, non nimis recens, nec etiam nimis uetus, sed temperatae aetatis. Aut si non poteris habere uinum rubeum, accipe album optimum in quantitate quam uolueris, ponatur in cucurbitam. Sic ut ibi. [ image 5 ] Usquequo duae partes sint plene, & tertia uacua. Postea supimponantur alembicus cum rostro, sicut hic est depictus. Ita quod rostrum ingrediatur superiorem partem ipsius receptaculi, cuius forma haec est. [ image 6 ] Et omnia bene lutentur cum luto facto ex papyro, longo tempore madefacta, uel ex farina & albumine ouorum facta mixtura ad spissitudinem mellis Potest etiam fieri secundum Raimund. Lullium, cum olibano uel mastice molli, uel cum puluere calcis uiuae, incorporato cum albumine oui. Et cum tali luto lutentur supradicta tria uasa: ne exhalet uirtus animalis et uegeratiua ex materia distillanda. Et uasa ita sint lutata, ut hic. [ image 7 ] Hoc facto ponatur cucurbita in annulum multa foramina habentem, qui dicitur Tripes archanarum, Cuius forma haec est: [ image 8 ] Postea ponatur tripes super furnum habentem caldare amplum, sicut est balneum marie ita quod, caldare repleatur prodimidio uel produabus tertiis cum aqua, forma autem caldaris hic est. De gradibus ignis caldari adaptandis. Et tripes ponatur super dictum caldare: & sit immuratum ipsum caldare. Uel ponatur i furnum accidie qui circa finem huius capituli depingetur, & subtus facito ignem lentum: semper parum augmentando ipsum. Et quando ipsa cucurbita tepescit: non ultra augebis ignem, sed semper imitare ipsam naturam, inquantum tibi erit possibile. Lullius in luce mercuriorum. Nam ipsa natura ( ut ait Galienus & Lullius ) nil uiolenti potest pati absque primeui corruptione. Quattuor enim ( teste Auicenna ) caloris sunt gradus, secundum qua¬ tuor complexiones aut qualitates. Quorum primus est tepidus scilicet ut aqua tepida: ita calefacta, ut nullum ei immissum ex membris possit ledi. Secundus uero gradus est calidus, ita ut possit sufferri ab aliquo membro humano citra lesionem. Tertius gradus calidus est, ut si membrum immissum fuerit, ex ipsa possit offendi caliditate. & est gradus proximus ebulitioni. Quartus uero caloris gradus ita uehemens est, ut nullo modo caliditas possit tollerari, quia excedit nimium in calore, et hic gradus est ipsa ebulitio. Dicitur autem a quibusdam ignis balnei, ignis primi gradus. Ignis uero cinerum ignis secundi gradus. Uitimo uero ignis ardens.3 grad. Quartus autem reii citur. Secundum uero alios artistas ignis balnei est in primo gradum. Ignis cinerum in secundo gradum. Ignis arene in tertio. Si uero esset procedendum ad ignem quarti gradus: quod rarissime fit: loco arene ponatur limatura martis, & erit ignis feruentissimus. Et tunc ipsa cucurbita debet undique lutari cum argissa, sicut fit in distillatione aque fortis ne ex nimio calore rumperetur, quia limatura martis quodammodo candescit. Et per hos quattuor ultimos gradus poteris optime regere ignem, quia semudam Auicennam uix poteris, uel cum maximo labore. Circa hoc uelim diligentem huius artis sectatorem: id est qui distillandi uelit obire ministerium, notare quod in omni & quacumque distillatione ignis nunquam debet augmentari usque ad quartum gradum, quia ignis esset plus uiolentus quam natura materiae distillande potest sufferre, et ex consequenti posset uiolari ipsa natura ex nimio & uiolento calore. Et ideo ab omnibus artistis iste quartus modus reii cicur. Ideoque sunt quidam aromatarii pharmacopole & ceteri id genus alii quibus immerito facultas distillandi permittitur, quum id philosophorum & medicorum ( qui naturae sunt indagatores ) peculiare sit officium. Natura enim ipsa a Deo optimo maximo ita fuit ordinata, ut nihil uehemens possit compati, absque suiipsius corruptione: sicut ex multis philosophorum potest probari opinionibus. Ideo ego consulo huius artis amatoribus, ut hoc in opus egregium a diuina prouidentia ad humane conseruationem uite nobis datum, nullo modo sese intromittant, nisi istorum quattuor caloris graduum perfectam habuerint cognitionem, eosque & ignem, ut per omnia debet fieri, sciant temperare. Et ideo in prima distillatione faciendus est ignis cum carbonibus lenibus, uel cum ligno ualde sicco usque ad finem tertii gradus caloris, ita ut balneum propemodum bulliat. In secunda autem distillatione descendes, faciendo ignem, ipsumque minues per tertiam partem unius gradus, uel ad duas tertias, et propemodum ad unum gradum, ut quasi sit diminutus uique ad secundum gradum. In tertia uero distillatione ita semper descendes, gradatim minuendo ignem, usquequo redigatur ad secundum gradum, et tertiam partem unius gradus. In quarta autem minuatur usque ad secundum gradum. In quinta sic descendes ut ignis sit unius gradus, et due tertie unius gradus. In sexta sic decrescat, ut ad primum reducatur gradum cum una tertia. In septima uero & ultima distillatione ignis ita est leruendus, ut ad primum caloris gradum ( que est tepiditas ) perducatur, et non ultra descendes. Et nota quod quilibet caloris gradus habet tria interualla, secundum principium, medium, et finem. Hoc autem ulterius ita est intelligendum, quare gradus caloris sint semper minuendi, quia in prima distillatione materia est grossissima, ita ut etiam distillationi facile obedire non possit, propter impuritatem et crudam substantiam & per hoc non est similis aliis sequentibus distillationibus secundae, uel tertie, uel etiam aliis subsequentibus. Ideoque in prima distillatione ignis est exaltandus per unum gradum usque ad tertium, ita quod ultimam tertii gradus partem attingat ita quod, etiam balneum sit calidissimum, non tamen debet bulire. in secunda distillatione lenius est agendum, quia per primam grossicies materie aliquantulum est attenuata, & ideo non adeo magni ignis est indigens. Et in tertia tanto subtilius, et ita semper descendendo paulatim in qualibet distillatione [ image 10 ] Modus putrefaciendi materiam rudem. Vii extenuabis ignem. Quia ut iam sepius dictum est, si nimium cogeres ipsam substantiam quam debet distillari, natura ipsa corumperetur. Aristot. Ait enim Galie. & Aristot. quod natura est incompatibilis & motus uehementioris. libri. ii. phisic. Ideoque ea quam poteris diligentia perspiciendum & perlustrandum est totes animi uiribus et conatibus, ne in temperandis caloris gradibus deficias, quia in hoc uera omnium distillationum ars consistit. Ideoque totam rei substantiam aperte decdarare uoluimus, ne mella absinthiis miscuisse uideamur. Sequitur forma furni accidae. Quomodo materia rudis distillationi minus obediens debeat putrefieri. Cap. iii. Omni Diligentia et accurata industria considerandum est, cuius substantiae sit ipsa materia digerenda dure secundum uel mollis, hoc est grosse uel subtilis, et qui aut qua arte possit putrefieri aut digeri, ut obediat magis distillationi, & ut purum ab impuro, grossum a subtili, & contra possit sequestrari. Gradus putrefactionis Modus putrefactiendi materiam. Quicquid igitur hoc sit, ex quo ex trahere uelis quintam essen¬ tiam per distillationem, primum et ante omnia in fimo equino, cui nullus calor per accidens attribuitur, putrefiat, et digeratur per duos menses, & iterum inter primam & secundam distillationem per unum mensem, inter secundam & tertiam per tres hebdomodas, inter tertiam et quartum per quindecim dies, inter quartam et quintam per dies octo, inter quintam & sextam perdies quattuor, inter sextam et septimam per duos dies. Et scias quod fimus semper debet esse eiusdem caloris, quia si calor deficeret, aquae circulatio corrumperetur, et per consequens materia ipsa, que in quintam essentiam deberet redigi, separaretur in calore coeli, quod poteris in diametrali linea uidere, que ipsam quintam essentiam, que est pars superior, diuidit a suis fecibus, & hec est pars inferior. Et hic notabis, hos gradus digestionis & putrefactionis materie suae ita attribuendos esse, sicut supra de gradibus caloris narratum est. Iccirco longiori putrefactione opus est ante distillationem quam postea. Et facta prima distillatione, materia ipsa non tantum grossiciei in se continet, & magis est apta ad faciendam quintam essentiam quam erat antea. Et ideo post primam distilationem putrefactio debet fieri breuiori tempore quam antea, quia materia est effecta subtilior & defecatior quam erat. Et ideo non immerito perpendendum est, debere fieri septem digestiones seu putrefactiones, sicut & septem distillationes. Modus autem digerendi secundum philosophorum opiniones hoc modotraditur. Quod quilibetqui uult tale opus perficere, faciat fieri foueam quinque pedum profundam, largam uero duorum pedum, uel paulo plus. Cuius figura debet esse talis, ut hic [ image 11 ] Fiat fouea, in loco humidissimo, sicut in aliquo cellario. Qua facta, fiat stratum in fundo eiusdem de calce uiua per spissitudinem semipeois, super quo strato fiat aliud de fimo equino non nimis putrefacto, uel etiam nimis recenti, super quo strato impones uas ipsum in quo est materia fermentanda. Et in circuitu uasis undequaque ponatur de ipso fimo, donec tota fouea impleatur. Quo facto madefiat fimus cum aquam tepida secundum magnitudinem & quantitatem fosse, donec dignoscatur calor circa uas aut cucurbitam & hoc fit communiter in spacio dimidiae hore. Si autem non fiat in media hora superinfundatur ulterius de aqua tepida: & hoc fiat tribus uel quatuor uicibus in hebdomada. Ita tamen quod calx & fimus uetus semper amoueatur, & de nouo alia fiant strata, ut superius dictum est. Et hic modus debet seruari in omnibus rebus quas distillare uolueris: & ideo fit digestio: quod leniter & absque ullo nature uehementi motu, actione, & mutatione materia grossa magis subtilietur, & distillationi obediat. Degestiua uero uarie ordinantur, secundum quattuor gradus caloris: ita quod in prima magis sit operandum quam in secunda tertia quarta & aliis, sicut de calefactionem balnei prius dictum est. Ideoque in secunda digestione temperatius est agendum: et stratum de calce sit magis tenue: & stratum fimi magis super eleuatum quam in prima, et ita ulterius in digestionibus procedes usque ad ultimam, in qua non debet fieri stratum de calce, sed tantum de fimo. Secundus modus digesti Tertius modus digesti Quart. Potest etam fieri digestio, ponendo ipsam cucurbitam cum materia digerenda per aliquod tempus ad solem in diebus canicularibus. Uel potest etiam poni ipsa materia digerenda in sua phialia siue cucurbita super furnum siue fornacem aliquam tempore hiemis. Potest etiam fieri aliqua putrefactio in speculo calibis, ita quod materia digerenda ponatur ad solem inter ipsum solem & speculum: modus digesti Quint. ita quod radii solares ad id reuerberent, & ex calefactione ista potest fieri digestio principaliter in diebus canicularibus. Aut quod cucurbita ponatur eiusdem diebus in uale impleto arena, & calefiat paulatim cum aqua tepida: modus digesti Sextus modus digesti Alii uolat quod nisi. & cucurbita tegatur ab ipsa arena pro duabus tertiis. Aut quod ponatur uas in aquam tepidam, quodammodo in balneomarie, Et hoc potest fieri duplici uia. Una quod habeatur caldare in collofomacis: ita quod ignis non sit subtus: quia ex nimia ipsius ignis caliditate natura magis corrumperetur quam iustificaretur, Alia uia est, quod An uinum circulatorie digestum, distillationi sit aptum. Uiii. uas in qua materia est digerenda, ponatur in aestate in congerie formicarum, ita ut fundus circulatorii sit penitus sepultus, & quod sol reuerberet super extremitatem, & in hoc uidebus mirabilem digestionem, Septimo & ultimo potest ipsa materia digeri & putrefieri in mense octobri in uinacea: quia etiam nullum habet calorem per accidens: ficut & ipse fimus equinus. & ibi quando botri sunt expressi, & habet etiam mirabilem operationem, dum uasa circulatoria in ipsa sepeliantur. Et liceta quampluribus non ponantur nisi septem formae digerendi. Isidorus tamen de lunipero ait, quod si imponantur prunae incineres iuniperi optime corperiendo ipsum cinerem, quod possit conseruari ignis inextinguibilis per totum annum. Et in hoc cinere etiam possit fieri quam optima digestio. Et hec sufficiantde putrefactione facienda, & materia digerenda. Quomodo possit cognosci, an uinum digestum circulatoriae distillationi sit aptum. Caput. iiii. Quum ergo uinum fuerit ita septem uicibus digestum, ut supra auditum est, poteris hocmodo probare, an sit ad faciendam distillationem circulatorie. Accipe linteolum, & malefac in digesto uino: iiii. uicibu debeat digeri. postea accendatur cum candela: & si uinum comburitur absque lesione & combustione linthei, non est rectificatum sed est uerum indicium, in eo superstitisse aliquam substantiam aqueam. Et ideo semper adhibenda est opera, ut digeratur toties, & tam diu, ut possit ex eo fieri probatio. Sunt autem nonnulli, qui dicunt zuccarum debere immitti, & si sit bene rectificata, zuccarum cum ipso uino plane comburi. Notabis ergo istud ita digestum uinum nondum posse appellari quintam essentiam, sed ipsum subiectum quintae essentiae. subiectum quin. essen. Quum uero pannus linteus aduritur cum ipso, & quod plane perdiderit omnem saporem horribilem acutum & sulphureum, ita quod gustanti uideatur propemodum dulce, & quod nil de fumositate restet in ipsa adustione. quo cognoscitur quinta essen. Et tunc tempore poteris appellare quintam essentiam. Sed in rebus insensibilibus, & nullum saporem habentibus aduurtendum est ad summum, sicut in auro, & argento & aliis metallis, & lapidibus preciosis, ex quibus extrahitur aliquando quinta essentia, quae aurum potabile ingreditur. in rebus sensibilibus & in rebus nullum saporem habentibus Alius modus extrahendi quintam essentiam, Quinta essentia musti. Circulatoriae uero distillationis uasa sunt diuersa a diuersis tradita authoribus. Sunt enim aliqui facientes uas eo modo, quod imponatur alembicus cecus super cucurbita, & in supremitate faciunt paruum foramen, per quod materia immittitur siue extrahitur, quando debet circulatorie distillari: & obturetur cum parua portione uitri facta ad id ut undequaque bene recludatur, ne materia pos¬ sit exspirare. Potest etiam fieri dausura de argento, eo tamen modo, ut foramen penitus sit obstrusum. Et hoc uas ab aliquibus dicitur Pellicanus. Cuius forma est haec. B ii Alii Uarie uasorum circulatorie distillationi [ image 12 ] [ image 13 ] Alii uero faciunt uas in omni parte equale, amplum in fundo sicut in collo, cuius forma haec est. [ image 14 ] Sunt etiam non nulli qui ponunt duas cucurbitas in simul ita ut rostrum unius in grediatur in uentrem alterius: sicut hic est. Et hii possunt appellari duo fratres, Et ita materia circulariter distillanda descendit in uno, & in alio ascendit & iterum descendit in aliud. & aliud ascendit. Alii uero faciunt: unum solum uas rotundum, super & subtus largum, in medio uero strictum: & habet rostrum procedens a parte inferiori: & [ image 15 ] [ image 16 ] quando materia dicto uasi i ponitur, bene recludatur cum uitreo uel argeteo obstrusorio Et forma huius uasis est haec Alii uero habent cucur. cum alembico ceco, fine rostro ita quod sint duae cucurbitae, una super imposita alteri & os inferiosem largius quam os superioris & optime lutetur alterum sup alterum, sicut hic est. Alii Ix conducentium formae. Alii uero faciunt uasa circulationis aequalia, ita quod ab una extremitate ad aliam, sint eiusdem magnitudinis: & in medio habet rostrum, sicut hic est. [ image 17 ] [ image 18 ] Aliqui etiam faciunt uas uitreum unius fragmenti, & habet dua sansas sicut duo brachia: ita quod ansae ipse a superiori parte procedentes ingrediantur uentrem inferioris, & pars superior habeat paruum foramen cum rostro, per quod immittitur & extrahitur materia circulanda, hoc modo. Debet autem ipsum foramen optime lutari, ut de aliis supra dictum est. Et hoc extremum circulatorium uocatur ab aliquibus pellicanus, ab aliis uero uas Hermetis, & est nobilissimum & accommodatissimum inter omnia circulatoria, sed raro possunt fieri, ex quo uitrearii non habent industriam & formam faciendi ex uno solo fragmento. Sed si poteris habere artificem expertum: non dimitas, quin tale fiat pro auro uel argento. Quomodo sit distillandum circulatorie. Cap. U. Quum ergo cognoueris materiam supradictam per frequentem putrefactionem satis esse digestam, & supra scripta probatione experieris, uasaque ad circulationem apta habueris, impone materiam in dictum uas circulatorium & pone in fimum equinum, aut in diebus canicularibus ad solem, aut in balneum Mariae calefactum usque ad primum gradum caloris, uel paulo plus, secundum quod uideris materiam esse temperatam & subtilitatam per digestionem: & ibi longo tempore dimittatur, quousque in quintam essentiam tibi desideratam conuertatur, & hoc poteris ex ipso sapore cognoscere, ut supra dictum est. Et nota diligenter, quod si appareat in fundo uasis ypostesis, hoc est nube cula quedam turbida, a materia sua debet quam primum separari per distillationem & hoc facto iterum circuletur, ut inceptum est. Aut si commode fieri potest, debet colari in aliud uas circulatorium, ita ut grossicies materiae in primo uase relinquatur. Quum ergo diligens huius artis inquisitor perceperit quintam essentiam in subtilitatione & purificatione materie uini uel fructuum, aestimet & credat simile id contingere in omnibus aliis huiuscemodi. Et ideo bene credendum est opinioni Aristotelice quod materia ita per distillationem nobilatata & immateriata, non possit ultra reduci ad formam uel spiritualitatem aliquam, quum sit sine substantia elementata ex cedens formalitatem & corruptionem: & ideo est quasi corpus coeleste. Nam sicut ipsum coelum se habet ad omnia inferiora, sic etiam ipsa quinta essentia ad omnes complexiones & qualitates. Et quemadmodum omnia sydera cursum suum habent ex nobilissima in fluentia primi mobilis: sic etiam cunctae medicine quibus quinta essentia admiscetur, uirtutem suam attrahunt ab ipsa, quemadmodum adamas ferrum. Sed quoniam adeo magnum exigit laborem, & parit multum fastidii: ideoque ab omnibus floccipenditur: hinc fit ut nostra etate paucissimi inueniantur philosophi, qui huic rei uelint incumbere. Que sit differentia inter circulatorionem & digestionem. Caput. ui. Maxim opere considerandum est, quid sit descriminis inter circulationem & digestionem Primo ergo de uitris, quae ad quod libet horum sunt necessaria. Ideoque oportet, quod habeas ad digestionem instrumenta, & cucurbitas in superiori parte amplas, ad imponendum in ipsas substantiam grossam, super quibus imponendi sunt alembici ceci, sine rostro, ita quod quando in ipsis sit digestum, possis materiam grossam extrahere, a moto alembico caeco, & imponendo alium cum rostro. Si autem materia sit clara, cum est semel distillata, & feces non immisceantur cum distillato sicut est in ipsa quinta essentia uini. Tunc potest capi circulatorium, ita ut infra & supra sit aequale & amplum in una forma. In medio uero debet esse strictum, & circa caput inferioris uentris habeatur cannale in longitudine unius digiti, in grossitudinae uero sit minus digito. Sunt tamen aliqui: quifaciunt uasa ad circulandum: que appellantur pellicani. Cuius forma est. In quo possunt resdare digeri, & quodlibet etiam circulari. Sed hec uitra non possunt fieri a uitreariis nostris, quia sunt difficiliafacture. Et ipse ego amicum peroptimum habeo Friburgi, qui in partibus Delphinatus prope Uiennam uoluit facere fieri huiusmodi pellicanum a uitreario quodam, sed non potuit habere proprecio trium librarum Thuronensium, quae sunt apud nos duo floreni rhenenses. Quicquid tamen sit, scito, quod Differentia circulationis & digestionis. x hoc ipsum sicut in precio istius instrumenti omnia alia superantur, sic etiam [ image 19 ] hoc ad omnia nobilius est, quam quod cumque uas circulatorium quod fieri possit. Et ideo consulo omnibus huius operis studiosis, quod si hoc uitro indi guerint ( dummodo uitrearium expertum inuenire potuerint ) nequaquam argento uel auro parcant, Est igitur differentia interfermentandum siue digerendum, & circulandum: & precipue in hoc: quod considerandum est totis animi uiribus: quomodo uitrum sit imponendum. Dum ergo uolueris digerere: accipiatur una cucurbita cum alembico ceco. Si uero materia est depurata: sumatur circulatorium: & imponatur materia digerenda, & fiat fouea sicut supra dictum est: in qua fiat stratum de calce uiua puluerisata inspissitudine trium uel quattuor digitorum: super quofiat: aliud stratum per septem aut octo digitos de fimo equino non nimis molli & putrido: nec etiam nimis duro. Et circa circulatorium ponatur undique fimus in altitudine sicut est stratum de ipso. Hoc ergo facto: fouea impleatur cum terra in altitudine unius pedis cum dimidio & ponatur de aqua supra uitrum ita quod descendendo de fimo in calcem calefeciat fimum ipsum. Et omni hebdomada renouetur calx & fimus duabus uicibus. Posset etiam poni in fouea de fimo uel uinacea recenti, absque calce. Quum uero uolueris ex trahere uitrum, cum materia est satis digesta, cautem excipiatur: ne aliquo uiolento motu concuntiatur & rumpatur. Dum uero uolueris circulare imponendum est uitrum, omni forma & modo predicto. Excepto, quod ipsum circulatorium in suprem a parte non debet esse occultatum, uel in fimo abstrusum, sed saltem inferior pars instrumenti debet reponi in calce uel in fimo, usque ad mediam partem, & ad omne minus tertia parte debet esse extra fimum ad aerem, ut ex frigore iterum descendat quod ab calore in collum circulatorii ascendit. Et hoc etiam potest fieri in balneo mariae, uel in calida arena, ponendo materiam circulandam diebus estiuis ad solem, aut quod ponatur tempore autumni in uinaceam recentem, postquam botri sunt expressi, sicut iam sepius in antecedentibus notatum est. De modo extrahendi quintam essentiam absque ullo labore uel expensa. Caput. uii. Perspeximus illud Uergilianum Non omnia possimus omnes Cum quoque Hesiodus dicat. Non uni dat cuncta deus. Et cum propter nimium laborem, qui semper fastidium & nauseam facit, & propter magnas expensas, que in hoc opere egregio non immerito adhiberi solent, paucos admodum uideamus laborare modo predicto. Statuimus igitur tradere modum breuiorem, faciliorem, & minus expensarum egentem. Scio enim perplures esse studiosos huius artis, qui ex ipsa lectione nostri operis possent abduci ab hoc egregio labore. Ideoque alium modum illis trademus extrahendi quintam essentiam uini, faciliter absque magno labore & expensa. Et est talis. Cape de uino meliori quod in uenire potueris, siue sit album siue rubeum quod parum fit dulce, & hoc distillabis per alembicum quattuor uicibus, sicut communiter fit apud nos aqua ardens, uel aqua uite, & si potest fieri sepius, melius foret, ut probatione possit apparere, ipsum satis superque esse distillatum, ita quod cum in uas argenteum uel stagneum fuerit impositum, quod incensum penitus aduratur, ita ut nulla humiditas in uase remaneat, quia haec est uera probatio. Et uinum ita distillatum, est accommodatissimum ad hoc opus distillationis circulatoriae. Haec ergo materia ita digesta & rectificata ponatur in predictum pellicanum ansatum, quem iam uas Hermetis nuncupamus, & habeat in summitate foramen, per quod immittitur & extrahitur materia circulanda. Quum ergo hec materia ita fuerit in uase bene lutato, & cum luto forti cementato, ut uires materie euaporare non possint, & ex frequenti ascensione & descensione ipsa aqua uite in ueram quintam essentiam conuertetur. Et ipsum uinum ita distillatum, ut supra dictum est, cum habeat omnia quattuor elementa, tamen per crebram motionem & agitationem, que fit propter ascensum & descensum, de corruptibili in quodammodo incorruptibile transit & conuertitur. Si ergo uidetur percrebrum ascensum & descensum distillationis, impurum a puro, & grossum a subtili separi, quanto magis id contingit in distillatorio quaea millies millesies sursum & deorsum agitatur, quanto magis existimandum est putreficari ipsam materiam elementatam, & conuerti in substantiam in elementatam & corpus in corruptibile. Igitur quanto coelum ipsum incorruptibilius est ipsis quattuor elementis, tanto magis ipsa quinta essentia in corruptibilior est corpore elementato. Quum autem illa sublimatio multoties fuerit facta in distillatorio predicto, tandem aperiatur foramen quod est in summitate pellicani, & ex ipso preciosissimo & fragrantissimo odore poteris cognoscere, si fit aliquid ex quattuor elementis restans in ipsa materia, quae debet conuerti in quintam essentiam Quia si ad Quintam essentiam perfecte uenit, exibit ex circulatorio odor fragrantissimus ita etiam preciosus, ut uideamur esse ad coelum eleuati ex eius odore & nimia dulcedine, & apparet quodammodo esse fragrantia coelestis. Et si aliquem locum domus secretum intret ille sumus, adeo replebit totam domum, ut nihil suauius, nil amenius, nil denique odorantus unquam sensisse uidearis, ita ut sit mi rabiledictu & fere incredibile. Si quoque ponatur in summitate turris, omnes aues ad se attrahet, quae circa sunt in uiciniis. Si uero contigerit quod non ita adoleat, iterum claudatur pellicanus, & bene lutentur, & rursum imponatur ad distillationem circulatoriam tandiu, quousque appareat effecta ipsa quinta essentia, siue ( ut uult Raimundus Lullius li. primo, capite secundo ) Mercurius uegetabilis, quod semper ex odore supradicto poteris cognoscere. Et non solum habet illum odorem et saporem extellentissimum, sed etiam quandam incorruptibilem incorruptionem circa alias medicinas, & certe nullam habet adustionem in ore, sicut aqua uite, neque etiam aliquam humidatem siue flegma, quia omnis materia terrestris & elementaris in fundo residet. Et sicut ipsum cesum est compositum ex materia & forma, sic etiam ipsa quinta essentia, & ideo ipsi coelo comparatur. Nec tamen est omnis corruptionis expers corpora perpetua & eternalia, quod ab ipio omnium creaturarum creatore non permittitur, quum statuerit nobis terminum uite quem preterire non possumus, ut ait Psalmographus, quia teste Seneca, nihil certius est morte & nihil incertius hora mortis. Et loan.i. Et ideo quum res aliqua in quintam conueritur essentiam, hoc non est diuinum, sed naturale, fit tamen cum adminiculo & iuuamine omnipotentis dei, sine quo factum est nihil. De modo facili distillationis circulatoriae & extrahendi quintam essentiam absque igne. Cap. uiii. Quum in hoc opere excellentissimo omnes expensas subterfugere desideres. & ( quod maximum est ) temporis consumptionem & perditionem serua, & hanc uiam duplicem extrahendi quintam essentiam, poteris hoc facere absque ullo igne uel carbonibus. Prima uia est haec. Accipiatur fimus equinus, & imponatur in quoddam uas magnum & profundum, uel in foueam factam ad hoc, & in medio fimi ponatur distillatorium impletum cum materia distillanda ad duas tertias, & tertia pars remaneat extra fimum uacua, quia natura id desiderat, ut materia possit habere ascensum & descensum, & possit per consequens in aquam darissimam conuerti, & hoc fit absque ullo labore uel igne, tamen oportet omni hebdomada renouare fimum saltem una uice. Et hoc etiam potest fieri in uinacea ut supra dictum est, dummodo accipiatur tempore uindem iestatim cum botri in torculari expressi sunt, & in hoc uidebis mirabilem operationem. Uel etiam potest fieri diebus canicularibus ad solem. Et ideo diuina prouidentia eque pauperibus ac diuitibus prouidit, ut possint habere modum operationis huius artis, Potest etiam extrahi quinta essentia ex uino turbido, immundo & putrido, dum tamen non sit acetosum. Quia tunc praesumendum est, ipsam quintam essentiam ex tali uino exhalasse eteua poratam esse, ut ait Lullius libro primo, capite tertio. Et quam quam uinum sit putridum etpessimae substantiae, tamen in ipso semper remanet quinta essentia. Quod ex hoc cognosci potest. Quum enim habes uinum corruptum, quod in bono loco sit natum, & sit aliquo modo factum turbidum aut male saporosum, tamen uidemus de eo fieri optimam aquam uite. Et ideo non est reiiciendum tale uinum a pauperibus. Licet enim uinum sit imperfectum, & aliquo modo corruptum, quinta tamen essentia illius nullo modo est lesa. Alia uia extrahendi quintam essentiam absque ullo labore uel igne est haec. Recipe nobilissimam aquam uite quam poteris reperire, ponatur in uitrum cum collo longo, habente in summitate foramen, quod debet claudi, & lutari cum tali cera, ut infra docebitur. Uertatur uitrum, & cum collo imponatur in fimum, sicut supra multoties est dictum ita quod grossicies materie resideat in fundo ipsius distillatorii, & quum aliquandiu longo tempore fuerit in fimo sepultum, denuo extrahatur ab ipso leniter in forma, sicut est impositum. Cuius forma est haec. [ image 20 ] Tunc uidebis separationem puri ab impuro, & subtilis a grosso: & omnis materia grossa erit circa collum uitri. Accipe ergo stilum ferreum subtilem & acutum, infigatur ab inferius in ceram, usque quo sit per forata usque ad aquam. Postea extrahe stilum illum, & ex ibit grossicies materiae terrestris, quae in collo distillatorii residebat. Et postquam totam diuiseris usque ad subtilitatem Quinte essentie, uertatur distillatorium cum digito obstrusum: & residuum quod in uitro permanet, est ipsa quinta essentia. Sed tamen non est ita preciosa, sicut illa de qua supra diximus. Simili modo potest capi aqua ardens, in uitrum posita, directe ut non uertatur, & ita sepeliatur in fimo per aliquod tempus. Postea coletur materia grossa: quae residebit in fundo, a subtiliori permanente circa collum uasis: tamen etiam non est Facilis modus distillandi circulatorie. Xii ita efficax sicut prima. Attrahit tamen omnes uirtutes herbarum: & aliarum materiarum, & ideo non est omnino uilipendenda. Reperiuntur etiam multo faciliores uie pro in opibus & pauperibus, qui non possunt oleum & operam huic operi semper impendere. Sed tamen pie consulo, ut primam uiam secteris, quum sit optima & excellentissima, & fit paruo admodum labore, & pauco argento. Nec te pigeat paruum in hoc tempus terere, & aliquan¬ tulum nummorum elargiri. Inuenies etenim, quum fuerit perfecta, millenarium foenus in ipsa. Si autem uolueris extra here quintam essentiam de dolio uini tempore autumni, dum adhuc est nouum, & in uase buliens. Quum ergo uolueris spiritus educere ex ipso dolio, absque omni detrimento uini, fac fieri ex duro & robusto ligno ualde sicco cannale unum in magnitudine brachii, & fac pari modo fieri colatorium amplum, quod ab interius et ab inferius habeat grossitudinem pollicis, uel paulo plus: & habeat longitudinem duarum palmarum. Intrudatur ergo cannale predictum in dolium eo modo, ut non sit possibile ipsum facile amoueri: & uas ipsum undique obturetur meliori uia qua poteris. Et cum omnia fuerint bene obturata & clausa, pone tres aut quattuor calomos stramineos circa ipsum cannale, quia si non ita faceres: totum uinum a dolio secederet & emanaret, & super cannale imponatur alemb. & omnia cum lintheo optime circumuoluantur postea cum luto sapientie lutentur, & de alia parte uasis pones receptaculum & sinas ita stare, donec uinum sit defecatum & depuratum: & omnes spiritus in receptaculum transibunt: & hoc fit absque ullo nocumento uini. Forma autem uasis est haec. [ image 21 ] Postquam uero omnes spiritus fuerit collecti, mittantur in distillatorium siue in circulatorium Hermetis. Cuius figura est haec. [ image 22 ] Melius tamen foret, quod dolium sepeliretur in uinaceis, sed oportet cannale esse ita longum, ut extra fimum appareat, super quo ponatur alembicus cum receptaculo, nullo modo uinaceam attingente. Et cum ita una uel alia uia spiritus collegeris in receptaculo, ponantur in pellicanum, & distillentur circulatorie, omni modo & uia ut supra. De modo extrahendi quintam essentiam a quattuor elementis ad resoluem dum in ea Solem pro auro potabili. Cap. ix. Dictum est superius satis, quid sit ipsa quinta essentia, et cuius sit operationis, et quomodo extrahatur a materia sua, & modus extrahendi aeque pro pauperibus ac diuitibus, & cum qua non solum uires auri, argenti, aeris, & aliorum metallorum, sed etiam lapidum preciosorum & herbarum elici solent, dum in eam immergantur. Sed tamen non ignoro, quamplures studiosos ultra progredi desiderare. Cogor itaque referre, quod ex frequentiori lectione & auditione, experientiaque ( quaererum est magistra ) consecutus sum, scilicet modum extrahendi quintam essentiam ex uino. in qua quidem aurum, argentum, margaritae, et lapides preciosi, aliaque metalla dissolui possunt, ad faciendum aurum potabile, quod tamen magis congruit artistis, qui Alchimiae riuulos scrutantur, quam medicis. Et licet multi sint ueterum scriptores, qui doceant modum extrahendi quintam essentiam uini per separationem quattuor elementorum, ita quod in unam redigantur substantiam et esse quod quidem ita subtilitatum, et tanquam ab humoribus & omni superfluitate quattuor elementorum ex tractum, dici potest quinta essentia: ad resolutionem Solis. Per hanc ergo non solum poterimus ipsum resoluere sed etiam omnes eius uires extrahere, ita quod possit ingredi aurum potabile. Sed certe quicunque poenitus materiam perspexerit: potius alchimiae quam medicine conuenire iudicabit. Uerum non nego: ueteres quam plurimos inuenisse modus huiusmodi: ad dissoluendum Solem: magis tamen aptauerunt ad alchimiam quam ad medicinam. Hac ergo arte multi sunt decepti: putantes fieri aurum ex tali quinta essentia. Et quam quam in multis sit constans, & habeat pondus: nitorem: & clangorem auri, tamen nostro tempore id uera probatione falsum esse diiudicatur: quum in tenuissimas laminas minutim malleetur, & in aqua forti cum aliis maetallis resolutum fuerit, uel etiam per anthimonium ( quid ultimum auri est supplicium ) probetur, undefictus & peregrinus color ad unguem dignoscitur. Ideoque Arnoldus de uilla noua ait. Uinum in quo lamina auri qua dragesies aut quinquagesies extincta fuerit, apud quosdam loco auri potabilis habetur. Unde etiam loannes de Rupescissa ait: quod melius fieret id uinum extinctionis laminarum auri, si ipsum aurum fuisset calcinatum, & in puluerem subtilissimum redactum, uel quod laminetur tenuissime, & postea in parua frustra scindatur, quia ex ipso facilius uirtus extraheretur, si sit ita minutim scissum, quam si sit laminatum. Sit tamen aurum naturale in mineris terre repertum, non quod humana subtilitate & industria sit factum. Hoc enim uirtutem nullam habet, ad conseruandum uitam humanam, sed magis est deceptio & obfuscatio oculorum. Quis enim alchimistarum audeat se iactare, aurum unquam absque materia uenenosa ( que est mercurius ) composuisse. Et ideo reuera hoc alchimistarum aurum, licet colorem ueri auri habeat, formam etiam ac clangorem et pondus, tamen non habet uirtutem sicut aurum minerale. Talis ergo essentia uini potest ab ipso uino optime extrahi, secundum opinionem & doctrinam ueterum. Quorum ego uiam ( omissis aliis uerborum ambagibus ) enarrabo. Accipe aurum, & mallea subtilissime, ad resoluendum in formam potabilem coloris auri. Quoper se, aut etiam aliis medicinis appositis, poterimus uti, ut infra docebitur. Quam quam etiam sit alia uia reperta ad resoluendum aurum cum aqua forti, aut cum aceto distillato, aut per urinam humanam distillatam, de quibus loqui non conuenit in loco medicine, quum magis sint corrosiua nature quam salubria. Et quamquam possit huic materie accute aliquid adimi, ut quidam uolunt, tamen non est securum, & non bene credibile. Et si fieri posset: nullem tamen eo uti. Philosophi enim nostri dicunt, inter duo dubia certius esse eligendum, & incertius fugiendum. Eam ob causam monstrabimus faciliorem & subtiliorem uiam separandi quintam essentiam a quattuor elementis: & in unum esse digerendi, per acuitatem que in ipsa est mixta, cum subtilitate, per quam aurum & argentum & alia metalla possunt resolui. Etiam extrahendi uirtutem ex ipsa, ut in formam potabilem, aque similem reduci possit: per quam acuitatem ipsa metalla resoluuntur, & per nihil aliud: dum quattuor elementa nondum sint separata, & terra ipsa calcinata, siue per audustionem facta & uersa in salem: calcem: uel cinerem: in forma cuiusdam lapidis, dicti ab aliquibus antiquorum Lapis philosophorum. Et uie sunt due. De communiori aliquid factum, cum discretione ex trahitur de uino supra dicto: in quo est magnus labor. Taceo ( sicut prius docui ) ipsam subtilem substantiam tanquam animam: a grosso hoc est ab ipso corpore segregatam, per suam subtilitatem rem aliquam subtilem subtiliorem posse facere & penetrare, per quod uires & efficacia eius mirum immodum multiplicatur. In tali ergo essentia potest extrahi uirtus cuiuslibet rei: sicut Solis, Lune, & aliorum metallorum: margaritarum, lapidum preciosorum, herbarum & cetera id genus alia, sed non potest dissolui aurum. Alia autem uia est: quod separando ab ipsa quin. essen. aerem, ignem aquam & terram: postea apponendo per calcinationem terre aliis qualitatibus, & in unum sublimando: per crebram distillationem circularem, & digestionem Extractio quin. essen. ad resoluendum aurum pro tincturis. potest dissolui aurum. Modum autem faciendi talem essentiam, duplici uia intelliges. Primo qua & qua uia separanda sint quattuor elementa, & quorum iterum possint in unum corpus redigi. Et hoc modo secundum quosdam lapis philosophicus uidetur compositus: & per eius latentem & occultam uim omnia mineralia metalla possunt resolui, ad tingendum, colorandum, & coagulandum Solem & Lunam, & alia. Secundo quomodo sit separanda terra, extracta quinta essentia: per quam uirtus terre elicitur, & per quam etiam potest resolui aurum uel argentum & alia metalla, & possunt redigi in formam & substantialem potum humane uite conseruatiuum & restauratiuum. Quom fiat quinta essentia ad resoluendum Solem pro tincturis. Cap. X. Recipe ergo de uino rubeo meliori quod inuenire poteris, & quod nul[image 23 ] lo modo sit sophisticatum, ut supra diximus, & distilletur per tres uices in furno tali, hec autem fornax ab aliquibus appellatur Balneum Mariae. Est tamen differens ab eo de quo supra dictum est Quare suprema pars id est alembicus quod recipit spiritus, & ipsos reddit, debet stare in aqua tepida: & debet per ipsam aquam regi, ita ut uinum distillandum eo minus aliquam complexionem igneam amplectatur, quae per multas & uarias distillationes difficillime abstraheretur: & magis per consequens est nociuum quam proficuum humane nature. Sic ut aperte uidere poteris ipsum cannale distillatorii, in quo est uinum, transgredi & transire per ipsam aquam tepidam Sed aliud balneum marie, de quo supra est dictum, habet infimum fornacis partem sicut caldare: in quo debent poni omnia uasa et instrumenta distilatoria cum aqua, et superior pars, que est alem. in nulla aqua debet stare, sed proprie ipsa cucur. in qua est uinum. quod debet distillari & hoc est balneum marie. Et quandocunque in primo balneo caldaris aliquid est distillandum, adhibenda est opera, ut habeantur disci siue circuli plumbei magni & parui: super quibus ipsa uitra debent ligari, ne ex calefactione aque balnei hinc inde agitentur & rumpantur. Forma haec est. [ image 24 ] Et nota, quod in tali balneo caldare debet esse immuratum: & in latere fornacis habeat longum cannale de cupro uel ferro, in quod in iiciantur carbones, qui debent esse subtus caldare ignescentes, uel quod calor ipse carbonum reuerberet contra caldare, quia in ipso cannali non possunt aduri ea ex causa, quod multa sunt foramina in fornace, et etiam propter clausionem cannalis. Item alembicus qui in aqua stat, debet esse de cupro & ab intus sit stannatus. Et superius & inferius uasa in simul cemententur, & in exteriore parte, ubi sunt iuncture, cum stanno lutentur optime: ne aliquid aque possit ab hac abire. Quum uero aqua fuerit calefacta, aperiatur pullus siue lixale inferius, & emittatur aqua calida: imponendo de nouo aquam frigidam, quia ex hoc aqua uitae melioratur in distillatione: & eo minus calidam & igneam naturam ad se attrahit. Instrumentum uero uel uas in quo aqua continetur, debet esse de cupro uel auricalco: & sit latum in modum unius palmae, uel paulo plus: & in medio habeat foramen, & circuitus qui est ab extra: sit latus & spissus duobus digitis, & ponatur super ipsum caldare quod est in fornace: & foramen caldaris non sit maius ipso foramine, quod in distillatorio est, & omnia bene lutentur cum luto sapientie, uel cum luto immixtis lanis, quae a tonsoribus panni reiiciuntur, Quum ergo uinum tuum ita in caldare imposueris, omnia lutata & cementata in loco suo permaneant, donec tantum de uino distilsaueris, quantum tibi suffecerit uel libuerit: quia si tolleres aliqua, maiorem haberes ponam restruendi, si forsan non satis uini haberes: & ideo in caldare ad resoluendum aurum pro tincturis. inferiore est lixale: per quod debet emitti aqua, quum uinum fuerit distillatum. Et quum non fuerit plus efficacie in ipso uino: aliud debet inponi a parte suprema, ubi est paruum foramen, in quod immittatur colatorium, per quod implebitur distillatorium. Deinde optime laudat, ut nullus uapor possit exhalare, & claudatur instrumento stanneo. Et lutetur cum luto facto ex crinibus. Et scias, quod paucae tales fornaces reperiuntur apud artistas nostros. Quum ergo omne uinum tuum distillaueris, reseruandum est flegma: quia infra de eo dicetur. ipsum uero uinum ita distillatum, iterum ponatur in balneo, de quo in principio diximus, uel fiat in furno accidioso per arenam. Cuius forma hic est depicta. Si autem non uelis ponere in furno accidie, ponatur in balneo, ubi sint multa uasa distilatoria simul, & quodlibet sit positum in circulo suo. Omnes uero circuli in uno annulo siue tripode complectantur. Et balneum sit ita factum: quod fornax fiat in inferiore parte alicuius domus, & sit lata: sicut sextarium: uel sicut tres quartae ulnius ulnae: & fiat ex cupro cooperculum. Locus uero ubi carbones debent iniici, sit factus ex lateribus muralibus: undiquaque optime lutando in spissitudine duorum uel trium digitorum. Et cooperculum sit ita factum, ut cum clausum sit: calor ipse: qui ad id ascendit, possit iterum regredi usque ad pedem fornacis: & optime daudatur ubi que: ut calorem conceptum non possit facile amittere. Hoc ergo cannale sit supra fornacem, & infra cannale sit craticula per palmam unam, ita ut cineres possint dilabi in fundum. Fornax uero debet esse quadrata, & in quolibet quattuor angulorum habeat foramen siue spiraculum: per quod fumus possit exire. Et ipsum cannale habeat fenestram distantem ab ipsa fornace per unam palmam: per quam fenestram carbones debent iniici: & semper optime daudatur cum aliquo instrumento, ad hoc facto: quod debet esse ita spissum, sicut est ipsum cannale. Ignis uero semper moderetur et temperetur per ipsa quattuor foramina angularia, cum aliquibus registris obstrusoriis ad hoc aptis & idoneis, & ita calor per cannale transibit usque ad cooperculum cupreum, & nemo sciet unde ille ignis possit uenire. Et fiat uas ligneum in magnitudine & circumferentia rote currus, ut ipsum cooperculum cupreum penitus circundet. In quo uase debet imponi, aqua, ita ut ipsum cooperculum totum stet in uase aqua pleno usque ad mediam partem uasis. Uas autem sit altum quattuor aut quinque cubitis, & per duos cubitos a fundo uasis fiat cooperculum ligneum, cum multis foraminibus: ita quod cucurbita quelibet in quodlibet possit intrare foramen. Et super quamlibet curcurbitam ponatur alembicus, & infra quemlibet alembicum receptaculum super cooperculo uasis maioris: & optime omnia cemententur & lutentur, scil icet super ipsum uas cooperculum, super ipsa foramina cooperculi cucurbita, super cucurbitas alembici, & receptacula circa ipsa, & sic habebis calorem ad hoc opus sufficientem, & ignem secretum. Forma fornacis est haec. Quum uero scire uolueris, quando omnes spiritus ab ipso uino sint distillati & segregati, inspice alembicum, & quando uideris in ipso guttas quosdam distillantis, tunc certissimum signum est, nihil amplius de spiritibus restare: & tunc ipsa aquam in alemb. ascendit. Amoue ergo receptaculum, & flegma quod est in ipsa cucurb. ponatur seorsum, & custodiatur, & imple iterum cucurbitam aqua uite, superimponendo alembicum: & bene obturetur cum cera tali: ut infra docebitur ita ut nullus spiritus possit exhalare: & distilletur per cineres in furno accidie. Sed esset melius, si distillaretur in balneo mariae. Quum autem uolueris cognoscere, quando omnes spiritus a uino secesserint, semper per priora indicia tibi patebit: aut poteris etiam ex ipso alembico capere de aqua uite, gustando si quippiam aquositatis remanserit, & hoc est certiu certo. Quando itaque secundum nostram doctrinam hoc in balneo marie uel in furmo accidie ita distillaueris, cape ipsum flegma, quod in ipsis distillatoriis remansit, & distilletur octo aut nouem uicibus, omni uice flegma remanens cum priori coniungendo: & hoc fiat toties: quousque ipsa aqua uitae in igneam substantiam couertatur: ita quod si ex ipsa madefiat pannus: & accensus fuerit, quod statim cum ipsa aqua comburatur. Si etiam unam solam guttam olei oliuarum immiseris: statim in fundum mergetur, & nunquam ulterius ascendet, quantumuis ipsum uas moueatur & concutiatur, & ita habes quintam essentiam ipsius uini, a quattuor elementis separatam. Et nota precipue, quod omnes rimae circa & circum alembicum & alia uasa quamquam bene obturatae sint cum terra uirginea, hoc est argilla, non tamen debes cessare inuoluere cum tribus uel quattuor pannis lintheis, quia quanto melius clauduntur, tanto minus spiritus euaporant. Nota etiam, quod quanti primum ipsa aqua uite imponitur, de decem cantaris non distillabis nisi unum uel alterum semis, & omne residuum quod in caldari permanet, nullius est ualoris: & nullam penitus habet uirtutem, & dicitur ipsum flegma hoc est ipsa aqua: ex qua componitur aer, ignis, & terra. Ita distilabis cantaros sexaginta: & ex prima distillatione uix habebis septem cantaros. In secunda uero uix quinque. In tertia uix duos uel tres, & ita quanto plus distillaueris, tanto minus habebis, & quod in ultimo erit distillatum, id erit purissimum, subtilissimum & optimum ad aurum potabile componendum, in qua etiam poteris soluere Solem. Quum uero per tres uices ipsum distillaueris, erit subtisissimum. Et ideo nisi bene praecaueris, omnis uirtus ipsius facile exhalabis Cape ergo colatorium, quum uolueris mitterede uno uase in aliud, & imponatur in uas cui immittis uinum: & circunquaque obturetur cum cera tali, ut docebitur hic infra, & aliud uas superimponendo: ita quod collum penitus in colatorium precipitetur. Et pari modo undique lutabis collum colatorii. Et hoc facto, sinas uinum aliud uas de suo fluere, & minus exhalabit uirtus. Sit autem colatorium in longitudine unius palmi. [ image 27 ] Modus uero faciendi ceram ad lutandum, est talis. Recipe resine pini libras duas: fundantur in uase terreo, ab intus bene uitreato. Postquam autem ita erit: habeas alium cacabum, uel urceum terreum, in quo sit aqua limpida: & super urceo imponatur de stramine. Post ea funde super hoc stramen ipsam resinam in alium urceum, & omnis impuritas eius residebit in stramine. Si uero uideris ipsam non satis esse depuratam, recipias cere uirginee libram semis, olei oliuarum duo auttria coclearia: uel si non haberes oleum: sume tantum de butyro, fundantur omnia simul. Postea agitetur cum spatula, donec frigescat, postea manu operaberis. & ipsam omnino parabis. Et cum hac cera debent lutari omnia uasa & distillatoria, in quibus aliquis uoluerit conseruare aquam uitae. Uasa uero sint optime adequata & polita. Postea superimponantur uitrum tenue quasi operculum, & denuo lutetur cum cera supradicta. Nota etiam, quod quum tale uinum fuerit duabus aut tribus uicibus distillatum, poteris accipere spongiam subtilem, quae debet scindi infrusta, ita magna, quod ab omni parte possint attingere cucurbitam in parte superiori, & debet alligari predicta spongia cum tribus uel quattuor funiculis extra eminentibus, quando superimposueris alembicum, ita quod spongia non possit in fundum distillatorii cadere, & intingatur in oleum oliuae, & parum iterum exprimatur, ne forte ipsum oleum in cucurbitam incideret, & cum ipsa materia distillanda misceretur, & alembico superimposito daudatur cum cera praefata, & ipsi spiritus optime per hanc [ image 28 ] spongiam distillabuntur & ipsum flegma per hoc non transibit causa olei. Et hoc modo plus in una distillatione operaberis quam in tribus aliis. Alembicus tamensit factus abique duplici margine, sicut fiunt alembici ceci: excepto saltem quod non habent rostra, sicut illi. Cuius forma est haec. Poteris etiam facere quattuor capellas siue sedilia, ita ut in quo¬ libet stet una cucurbita, in qua materia distillanda ponatur, s. z. uinum ipsum ita distillatum: ut supra dictum est, & ita breuius & facilius ad optatum effectum poteris paruenire. Cannale uero quod in medio est, non sit altius quam est ipsa fornax: & potest fieri ipsum cannale quadratum, de lateribus non coctis. Et intra quemlibet angulum fiat fenestra, in latitudine & longitudine quattuor uel quinque digitorum. Et sint fenestre factae cum margine: ita quod deorsum possint Uariae instrumentorum distil. forme. Xvii mitti quedam instrumenta ferrea siue registra, ad temperandum ignem. Oportet autem ut talia registra sintita grandia, ut totus margofenestre ex ipsis impleatur, per quam calor possit exire. Hoc autem instrumentum ferreum habet palum, multa foramina habentem, quae sint segregata unum ab alio, per spacium digiti obliqui uel transuersi, ita quodsi magnum & in[image 29 ] gentem uolueris habere calorem ipsum ferrum suspendatur altius, & in foramine inferiori ponatur restaculum. Si uero desideres adopus exiguum calorem, ferrum suspensum demittatur ab alto, quantum uolueris. Forma autem dictorum registrorum est haec. Subtus autem cannale sit craticula, superquam carbones ponantur, Cuius forma est hec Poteris etiam habere registra facta, que habeant tria uel quattuor foramina, uel plura, ita quod altius sit minimum, & inferius sit maximum. Et quanto magis leuabis registra, tantomagis habebis de calore, & sic poteris facere ignem paruum uel magnum, ad libitum tuum. Hec fornax est facta ob duas causas. Prima, quia in ipso poteris facere paruum uel magnum ignem, ad distillandum fortiter uel leniter, sicut placuerit. Secunda, quia cum semel fuerit calefacta, non facile in frigescit: & ideo non multi carbones perduntur. Et nota, quod ipsa distillatoria non debent extrahi uel imponi, nisi prius fuerint infrigidata, & hoc poteris facere aliquod registrorum in fundum mittendo, & nihilominus alia habebunt operationem suam. Et quando iterum im posueris uas plenum aqua uitae, ignem ad placitum tuum reges: donec sufficientiam materie habueris. Quattuor autem elementa debent ita separati. Accipiantur omnes aquae praedictae: simul congestae, & ponantur in caldare prime fornacis uel in magnam cucurbitam, Si autem non posses habere magnam cucurbitam, ponatur in plures paruas, & distilletur in una ex predictis fornacibus, & ab ipsa extrahatur flegma usque quo nihil ultra exeat, lento quidem igne, sicut si esset in balneo marie. Et quum fuerit ita distillatum usque ad finem. amoueatur receptaculum, & inuenies illi flegma. Et in ipsa cucurbita uel caldari remanet materia nigerrima, sicut est pix liquida. Aliqui uero breuitatem inquirentes, imponunt in uas uel capsiam ferream super flentum ignem carbonum, donec illa nigra substantia appareat sicut pix tenuis: & hec ponatur in cucurbitam. Postea ponatur de alio flegmate in capsia: & fiat sicut de prima, & iterum materia nigra ponatur cum alia. Et hoc facies toties, donec nullum flegma remaneat. Et iterum materia nigra ponat in cumcurbitam. et ponatur in arenam, & extrahe superfluam humiditatem ab ipsa: & postea infunde quintam essentiam, quam prius ab ipso abstraxisti, in spissitudine quatuor aut quinque digitorum, & bene misceantur insimul & ponatur in balneo marie, ad digerendum. Postea distilletur per alembicum Et cum ita aqua fuerit distillata, fundatur iterum super feces: & iterum distilletur, & iterum digeratur atque distilletur. Et quanto sepius hoc feceris, tanto melius erit. Et hoc quod in septima distillatione est distillatum: appellatur sanguis humanus quem alchimistae maxime inquirunt: & est ipse aer. Et ita habes duo elementa in uirtute quinte essentiae exaltata, quae sunt aer & aqua. Postea cape materiam nigram, de qua supra dictum est, que in distillatorio remansit, & distilletur in arena per alembicum: & ab ipsa separa oleum suum, qui est ignis. Et quando nil in ea remanebit, seruabis hoc oleum segregatim: & infundo cucurbitae inuenies materiam nigram: siccam quae est ipsa terra. Ex qua potest fieri fermentatio: ad uniendam & acuendam quintam essentiam. Et in ea quinta essentia potest resolui aurum, & omnia alia metalla. Et quando uideris in alembico guttas distillantes, sicut est clarum oleum, tunc remoueatur receptaculum, & maius anteponatur ( sicut si uelis facere aquam fortem ) causa spirituum, qui in ipsum intrant. & non fiat ignis magnus, per horas uiginti quattuor: quia illa nigra materia ascenderet in alembicum: & de ipso transiret in receptaculum. Ultimo autem quum nihil plus de oleo apparebit, ignis magis est augmentandus, donec guttae omnes ex alembico recesserint: & in fundo remanebit materia nigra, sicca, & combusta, olens sicut aliqua alia materia combusta. Postea habeas flegma, sicut prius est dictum, & ponas in capsiam, ut iam sepius est narratum. Et cum per crebras ebulitiones fuerit consumptum, recipede illa aqua, quae remanet post distillationem aquae uitae, dum est depurata, ita quod habeas unam libram fecum, & quattuor libras aque predicte, & misceantur bene insimul, & ponantur in urceum uitreatum de terra, & quum feces per quietem in fundum secesserint, coletur: & super feces iterum super imponantur quattuor libre de aqua praedicta. Et hoc fac toties, ut omnis fetor ex illa materia nigra recedat. Et nisi hoc ita feceris, oleum & operam perdes. Quia nisi ita super infuderis quintam essentiam, & rursus ab ea distillaueris, sicut supra dictum est: nihil omnino ualebit. Terram autem nigram sic lotam & purificatam desiccabis, & fac puluerem subtilissimum & immisce cum duobus elementis praedictis rectificatis, scilicet aqua etaere, quae prius sanguinem humanum appellauimus: & ponatur in balneum mariae per tres dies, & etiam tres noctes, uel paulo plus. Postea iterum distilletur: & aqua quae uenit ex hac distillatione, dicitur aqua ignea rectificata. Et ita habes tria elementa exaltata in uirtute quintae essentiae. Post hoc cape illam materiam nigram, & redigatur, comburendo in furno reuerberationis uel calcinationis in cinerem, habentem albedinem calcis. Non tamen semper fit ita alba, quia aliquando retinet de rubedine, sicut est rubedo ipsius combustionis. Sed ignis in furno reuerberationis aliquando non est satis ualidus. Ideoque ad uitandum magnum laborem, & multas expensas, pones hanc materiam in ollam nouam terteam, & cooperiatur cooperculo, Modus calcinandi elementa rectificata. & lutetur optime luto sapientiae, uel luto facto ex lanis, quas tonsores panni abiiciunt, & ponatur in fornace calcis optime calefacta: & ipsam in tali fumo calcinabis per tantum spacii, in quo possit aduri calx. Et hoc communiter fit in Germania ab aliquibus: in spacio duodecim uel quattuor decim, duorum, continue faciendo ignem, sicut fit. ad faciendam calcem[image 31 ] Post hoc, quando lex fornace calcis fuerit exempta, eo melius poteris ipsam calcinare in furno reuerberationis. Et si prius fecisses antequam in fornacem calcis constituisses: longo tempore non potuisset calcinari Si uero prima uice non erit satis usta in fornace calcis, itetrum imponatur in eandem. Et quum fuerit satis usta, misce cum ea aquam igneam, de qua locuti sumus: & sinas stare per tres dies, & totidem noctes in balneo marie. Postea iterum distilletur. Et hoc figat septies, & toties calcinetur in furno reuerberationis. Quumque ita septies distillata, & toties recalcinata fuerit ( Quod ex eo poteris considerare: quando accemperis de hac terra, & posueris ad aerem, & feceris siccari, & postea superinfuderis tres aut quattuor guttas aquae predicte, si non resoluatur ) tunc habes certissimum indicium, ipsam satis esse preparatam. Si uero soluitur, iterum debet calcinari, & reuerberari, & dissolui in balneo marie sicut dictum est. Et hoc fiat toties: donec terra non ultra soluatur, & tunc erit uere preparata, & appellatur aqua uitae, propter quod ab ea, & per ipsam resoluitur & subtiliatur aurum. Sed uerissime hic est ille lapis, & non sal ( ut dicunt quidam ) qui dicitur lapis philosophicus rectificatus, & ipsa quinta essentia ab suis elementis quattuor separata, in qua latet spiritus separatus a spiritu, hoc est a flegmate suo, que est ipsa aqua: & ab oleo suo, quod est aer, & ab aquae ignea, quae proprie est ipsa aqua, & ab suis fecibus adustis, quod est elementum terreum. Et illa essentia ita reuerberata, calcinata, resolutaque, & iterum recalci nata, in forma supra dicta, conuertitur in lapidem: cum quo fixant omnes spiritus, quia supremam habet uirtutem spiritualitatis, & infimam uirtutem corporalitatis. Et ideo dicit Hermes. Supremum est, quod est inferius, & inferius est quod est supremum. Et est unica essentia ad perficendum Solem: & alia quecunquam metalla resoluenda: propterea quod semper uim & uirtutem suam obseruat, & habet omnem substantiam quattuor qualitatum seu elementorum in unam complexam essentiam: in quo secreta secretorum naturae sunt contenta. Et ideo dicit philosophus. Lapis de terra sicut de quattuor corruptibilibus qualitatibus, ad coelum, quid est incorruptibilem, ascendit, idemque de coelo iterum in terram descendit. Quod significauit per uerba predicta, quum aiebat, Supremum est, quid est inferius, & inferius est, quod est supremum: ita quod habet uirtutem quintae essentiae, ad fixandum metalla ipsa, quae ex terra oriuntur. Est enim lapis elexir, & est sicut cristallus, qui perfectissime tenet de Mercurio, matre omnium metallorum. Et quum ipsa quinta essentia cum lapide predicto admiscetur, & adiungantur folia auri, resoluuntur per copiosam penetrationem: quae est in ipso lapide, & subtilitas superflua, que in ipsa quinta essentia latet occulta, in aurum potabile conuertitur. De modo extrahendi quintam essentiam, in qua potest resolui aurum, ad faciendum aurum potabile. Cap. xi. Promissimus supra duplicem uiam nos demonstraturos quomodo sint separanda quattuor elementa & in unam formam redigenda, ad resoluendum Solem, lunam: & omnia alia metalla. De qua uia satis superque iam superius est elucidatum. Nunc uero ad secundam uiam est procedendum, quomodo scilicet terra separanda sit extracta ipsa quinta essentia, per quam omnia metalla possunt resolui: & in substantiam aque potabilis redigi. Dicunt enim omnes philosophi una nimiter, quod potest fieri aqua uitae, ad sustentandam naturam humanam: & ad euitandam omnem egritudinem. Fac itaque aquam uitae claram rectificatam: ita ut ardeat accensa, ut supra diximus. Et nullo modo fac sanguinem humanum: quia si aliquae herbe uel aliud quiddam materialium in ipsam fuerit immissum: ex superfluitate, que in ipso est, perdent uires suas, & omnem bonum saporem & odorem amittent, esset etiam horrendum usui humano. Nec etiam fiat aqua ignea: quia talem calorem & acuitatem in se contineret: quod omnia materialia ( exceptis metallis ) talem calorem superfluum & igneum ad se traherent: ita quod quum putares facere aquam uite, potius aquam mortis faceres. Ex quo autem omnis uirtus & perfectio est in ipsa terra, redacta in lapidem, ut supra copiose de darauimus: ergo hanc terram huic nostre aque praesenti tribuimus, non facientes uel sanguinem humanum: uel aquam igneam, & tunc appellatur uera quinta essentia, siue aqua uite, & non aqua mortis. Et quanto sepius distillatur per terram, tanto fit efficacior & melior. Et notandum est, quod parum de hac terra: summam habet uirtutem in illo opere. Sicut enim parum fermenti magnam & copiosam pastam ad coquendum panem facit, sic etiam minima huius terre pars maximas erigit perfectiones & uirtutes humano corpori aptas. Et ideo est cauendum ab his, qui faciunt terram ex tartaro, aut qui comburunt uinaceam in cinerem: aut qui accipiunt calcem pulueri satam uel cinerem uitium: & salicum, & dicunt hanc esse terram, de qua est nostra locutio: quod plane est a ueritate extraneum, quum dicat Geber esse lapidem & medicinam in compatibilem mixtionis rerum extranearum. Quando ergo ita feceris aquam uitae, rectificatam tribus aut quattuor uicibus, ita ut nullum indicium humiditatis remaneat in loco ubi aduritur, ipsa terra a flegmate suo breuiori uia qua fieri potest separatur, ipsumque flegma ponatur in caldare, & coquatur usque ad spissitudinem mellis dissoluti super ignem. Postea tolle ab igne, & sine frigescere usque in diem sequentem, & uider is paruos lapillos in fundo uasis, sicut si esset sal nitrum fusum. Coletur ab ipsis de super existens aqua & oleum, & fundatur alia aqua super illam terram siue lapillos: misce insimul. Postea iterum sinas residere ut superius. Et quum colaueris aquam, ponas ad priorem, & sinas bulire sicut prius. Postea infrigidetur per duos dies, ut supra, & inuenies lapillos albos, sicut supra. Et hoc toties facies, donec nullus lapillus in fundo uasis appareat. Post hoc omnes lapilli congesti exiccentur optime: & ponatur in testam terream, aut in tigillum aurifabri: & ponantur ad calcinandum donec ad albedinem niuis sit deducta in furno calcinationis uel reuerbera tionis. Cuius figura est haec. Caue etiam, ne a nimio calore fundantur, quia oleum & operam perderes licet sint aliqui, qui dicant, quod debent poni in fornacem calcis, uel in uitrearium, & quod ibi debeat permanere, uiginti & uno diebus, sed certissime illa Si uis separare qui. essentiam a quatuor qualitatibus florum, herbarum, & radicum, Accipias eas dum bene sunt mature, cum tota substantia sua, tempore claro & sereno, luna ipsa crescente, & iam quasi plena, quia tunc omnes flores, herbae, & radices carent quoddammodo omni corruptione, ita quod sunt separatae ab omni calore extraneo & supernaturali, & optime ab omni immundicia purgentur. Postea minutissime secando, pistentur in mortario marmoreo, cum decima parte salis, & ponatur in circulatorium. Fermentetur in fimo equino per unum mensem, om¬ [ image 32 ] ni hebdomada renouando semel fimum. Mense autem peracto, extrahatur a fimo: alembicum cecum deponendo, & superimponatur alembicus cum rostro, & distilletur in balneo Mariae, augmentando primum ignem usque ad tertium gradum. Et aqua distillata reseruetur, & feces ex cucurbita extrahantur, & puluerisentur minutissime. Postea superinfundatur aqua distilata super feces, & iterum apponatur alembicus cecus, omnia optime lutando, sicut priori uicefecisti & distillentur in balneo Mariae, ignem minuendo per gradum medium. Post hoc iterum feces puluerisentur, & superfusa aqua, que ab ipsis erat distillata, iterum digeratur ut supra & tertio distilletur, & putrefiat, semper ignem diminuendo per medium gradum. Putrefactio quoque decrescat semper per medium gradum, scz quod in secunda digestione putrefiat per dies uiginti & unum in tertia per dies quattuor decim, in quarta per dies octo, ita quod quaternis uicibus fermentetur. Quarta autem distillatione peracta, ponatur in hoc circulatorium. [ image 33 ] Et sepeliatur in fimo equino, uel in balneo, faciendo ignem in primo gradu. Potest etiam poni ad solem diebus aestiuis, uel etiam occultetur in uinacea & ib idem circuletur per unum mensem integrum, uel paulo plus: quia quanto plus circulatur, tanto nobilior efficitur, dum superflua humiditas quattuor qualitatum penitus digeritur: consumitur & resoluitur in circulatorio per frequentem ascensionem & descensionem. Et ita habes quintam essentiam, in qua maxima uirtus herbarum, florum, & radicum delitescit. Magis tamen est efficax, si accipis herbam, semen, uelradicem, & distillaueris ex eis aqua & illa aqua ita distillata iterum superfeces suas, unde est distillata, fundatur, digerendo in fimo equino per septem dies. Postea distilletur per cineres omni uia, modo, & forma, sicut supra in chelidonia est factum. Quia prae hoc ex ipsis quattuor qualitates separabis, & materia tanto nobilior & praestantior reddetur. Et quodlibet segregatim reseruetur, quia aliter feces nullius essent ualoris. Possit autem aliquis sciscitari, quid est quinta essentia quum non sit plus quam alia aqua distillata, Ad hoc ego respondeo, ipsam nihil aliud esse in forma & uisione quam aliam aquam distillatam. Sed multo maior: subtilior, & nobilior est quam alia aqua distillata simplex, quum per multas & uarias digestiones, circulationes, & distilationes omnis flegmatica & aquea humiditas in ipsa sit consumpta. Pari modo per suam excellentem subtilitatem, dum super feces funditur, & iterum digeritur, & ab ipsis fecibus iterum distillatur, omnem suam uim & uirtutem, quae in ipsa latebat, recuperauit. Et ideo assimilatur ligno combusto, quod iam in carbones est redactum, & tamen ipsi carbones non sunt ulterius flamma. Comparatur etiam mortuo. Dum enim ipsa anima est a corpore se gregata: cadauer ad aliud nihil prodest quam ad putrescendum. Et propterea omina ad unguem manefestare uolui: ut si quippiam subtilis & magne efficaciae habere uelis: posses ad operationem secundum animi tui libitum perducere: accipiendo de ista quinta essentia loco aliarum aquarum, & adiungendo quascunque species uolueris, & pari modo distilletur, sicut iam sepius auditum est: scilicet recipiendo de quinta essentia. z.ui. aliarum specierum quarumcunque. z. iiii puluerisentur subtilissime, & ponatur in cucurbitam, superimponendo alembicum cecum, & digeratur infimo equino per mensem integrum. Postea distilletur, ignem faciendo, usque ad finem tertii gradus. Postea feces puluerisentur, & superfusa aqua de eisdem distillata, ponatur iterum in alembicum cecum, digerendo per tres hebdomadas Deinde iterum distilletur, & digeratur per dies quattuordecim: minuendo semper ipsum ignem per unum gradum. Et quum quater distillaueris & putrefeceris, iterum feces puluerisentur, & ultimo ignis fiat in primo gradu caloris: & digestio fiat per dies octo. Postea ponatur in circulatorium, & ibidem circuletur quantum uolueris, tunc in quolibet mirabilem operationem inuenies, ad quam ipsa materia est ordinata. Si autem putes de corruptibili fieri incorruptibile, decipieris, ut ait loannes de rupescissa. Licet enim faciat incorruptibile incorruptibili uicinum, tamen ad ueram perfectionem non ducitur, ut ait Lullius. Quia quicquid sub coelo est, corruptibile est. Et ideo maxime est absurdum, praeparare uel facere uarias res, ut aliqua materia possit omnino a corruptione praeseruari. Sicut in egrotis uidemus, qui aliquando a medicis casu fortuito subleuantur, nulla tamen debita cura praeeunte. Sed tamen ( ut ait Ouidius ) Non est in medico semper releuetur ut eger. Quia si hoc esset, homines qui abhinc iam centum aut ducentis annis elapsis sunt mortui, adhucessent in uita. Ideoque si uero auro potabili utereris: sicutiam ante quingentos annos in usu fuit putes te trecentos aut quingentos annos uicturum, sicut de pluribus ueterum legitur, friuolum hoc est, & maxime ridiculum hac aetate nostra, quum natura hominum, & uirtus uegetatiua de die in diem decrescat, quumque nullum bonum inter homines sit regimen in esu & potatione. Quia nostro tempore ( quod etiam diuus Paulus praecinit esse commune ) nemo est qui dubitet plures mori crapula quam gladio. Denique nullum dei culunt, timorem & cerimonias recto tramite obseruamus, sicut antecessores nostri fecerunt. Et ideo raptus est iustus, ne malicia immutaret intellectum, uiri sanguinum & dolosi dimidiabunt dies suos. Et ideo quicquid molimur, inane est. Quomodo sit extrahenda quinta essentia ab Antimonio. Caput. xuii. Quinta illa essentia ex antimonio extracta, multum ualet, ad plagas exiccandas. Et sit ita. Recipe puluerem Anthimonii subtilissimum: incorporetur cum aceto distillato, & sit melius quod haberi potest, & tantundem ibidem permittatur Anthimonium, donec acetum in colorem rubicundissimum conuertatur. Coletur deinde acetum, & ponatur in uas mundum, & superinfundatur de alio aceto distillato, & ponatur super ignem modicum, donec acetum coloretur. Et hoc fac toties, ut acetum cesset colorari. Ipsumque quod coloratum est, accipies, ponendo in cucurbitam, distilletur per alembicum in fornace cinerum. Et primo distillabitur acetum ipsum, post hoc per rostrum alembici uidebis egredi materiam mille colorum, & haec est ipsa quinta essentia, quae a philosophis appellatur plumbum philosophorum. Nuncupatur etiam a quibusdam artistis lac uirgineum. Est tamen differens ab illo de quo infradicetur: & fere oleo benedicto in colore assimilatur. Haec itaque ponatur in pellicano, ad circulandum, per dies quadraginta, & poteris eo uti ad omnes plagas loco Balsami, quia facile & citissime omnia uulnera curat. Etiam omnibus apostematibus mirum immodum confert. Ex ipso plumbo quoque uel cerusa etiam extrahitur quin. essentia, sicut ex anthimonio, superfundendo acetum distillatum, per digitos quattuor. Post ea in fimo equino digeratur, sicut narratum est de quinta essentia herbarum & florum. Deinde distilletur, & primo uidebis ascendere ipsum acetum, post ipsum quandam humiditatem, sicut estoleum, & hoc etiam appellatur oleum plumbi, siue quinta essenti a plumbi, & habet in se quandam dulcedinem, sicut oleum Anthimonii. Ualet autem contra omnes combustiones ignis: & aquae calidae: & contra impetiginem: & uesicas colericas. Notandum tamen est, ipsam cerusam prius debere ablui sepius cum aqua rosarum, colando per pannum lineum, donecnil in ipso remaneat de puluere cerusae. Deinde exiccetur: & usui reseruetur, Et ita uult Seruitor: & Iohannes de sancto Amando: super antidotario loannis Mesue. De modo extrahendi quintam essentiam ex Sole. Caput. xuiii Multi diuersimode de quinta essentia auri tradiderunt, tamen breuitatis causa subtiliorem & breuiorem modum demonstrabimus. Quum ergo uolueris extrahere quintam essentiam ab ipso Sole tanquam precisissimo omnium metallorum & perfectissimo, Cape Solis optimi. z. iiii. Mercurii uiui & optime abluti. z. xxiiii. fiat amalgama. Et habeas tria: uel quattuor, uel plura instrumenta terrea, a figulo facta de optima terra, quam habere potueris, & fiant in forma pixidis, de una latitudine & amplitudine ab uno fundo ad alium, & sint in fundamento rotunda, in longitudine unius palmae lata: ita ut possit ingredi tigillum aurifabri, & ab intus sint uitreata, & circa ambitum uel orificium. Quorum forma est haec. [ image 34 ] Postquam autem facta fuerint, circa orificium optimea daequentur & poliantur, ita ut sint equata perfectissime. Hoc facto, accipe tria aut quattuor tigilla uel crucibulos, ponendo in ignem, & calefaciendo, ut rubescant, & cum ita erunt candentes, amoueatur unum & super marmor ponatur, infundendo ipsum amalgama, & subito habeas unum ex praedictis instrumentis, superimponendo super ipsum tigillum, in quo est amalgama, & sine ita frigescere super lapidem. De hinc habeas pedem leporis, cum quo uasculum optime ab omni mercurio mundetur, qui in ipsum ab intus ascendit, & rursum in tigillum imponas, cum ipso amalgamate. Abhinc imponatur amalgama in conchile mundum, optime ipsum terendo & agitando cum instrumento ferreo, uel paruo pistello, & ui debis ascendere quandam materiam nigram, subtilem, & leuissimam: sicut est puluis aliquis, quam cum penna abstrahes, imponendo in curcurbitam, & optime ipsam perlutabis cum luto sapientie. Accipiatur deinde amalgama, & imponatur in aliud tigillum candescens, superim ponendo unum ex praedictis uasis, & frigefiat super ipso marmore, & fiat per omnia sicut de primo. Si autem breuiori uia uelis hoc operari: ipsum amalgama in tres uel quattuor partes diuidatur, imponendo quamlibet partem in uno uasorum, sicut per omnia enarratum est, & quum amalgama erit infrigidatum, semper habeas tigillum candescens praeparatum: ut imponas aliud, semper ipsum uas mundando cum pede leporis, sicut iam dictum est, & mercurius qui ascendit ab intro, debet semper admisceri iterum cum amalgamate, donec nullum Solem uideas admixtum cum mercurio. Haec autem materia nigra: dequa iam diximus, a philosophis Caput corui appellatur: & est initium omnis uerae & perfecte scientiae. Et licet sit nigra defusca: est tamen aurum quod infundendo poteris probare. Et quando uidebis ipsum mercurium non plus reddere de tali materia nigra: tunc est certissimum indicium, nullum Solem plus in ipso contineri. Dum ergo ipsam ita collegeris: debet optime lauari: ut totus mercurius ab ea secedat & separetur. Hec autem lauatio fit hoc modo. Distilla semel aquam fontis per alembicum: imponendo materiam nigram in urceo uitreato: superinfundendo de hac aqua distillata, & teratur cum digito mundo hinc & inde: & uidebis Mercurium ab ipsa materia separatum, in fundo residere. Postea colabis aquam & materiam ab ipso Mercurio in urceum alium uitreatum: superinfundendo aliam aquam distillatam: faciendo sicut prius. Et hoc toties: donec tota materia ab ipso mercurio segregetur. Postea recipe urceum cum illa nigra materia: & pone ad locum securum ipsum optime tegendo: ne aliquid impuri possit incidere: & dimitte ita requiescere per diem & noctem: & tota materia in fundo residebit. Dehinc aqua a materia ipsa coletur cum panno lineo albo & mundo: & illa materia siccetur super paruum ignem, de carbonibus factum, aut ponatur in arenam calidam, uel in cineres. Postea in cucurbitam ponatur ipsam optime lutando, & usui reseruetur, donec uolueris ea uti. Mercurium autem tuum, cum quo uis facere amalgama, debes ita praeparare. Primo accipe de Mercurio quantum uolueris, imponatur in mortarium cum aceto & sale communi: teratur: immisceaturque insimul cum pistello ligneo donec acetum in nigredinem deducatur. Quo facto, ab ipso Mercurio segregetur, & coletur, aliud recens superinfundendo: iterumqe pistando, donec nigrescat. Deinde iterum coletur: & aliud superinfundatur. Et hoc fac toties: ut ipsum acetum desinat nigrefieri. Postea permittas stare donec mercurium in ipso fundo uideris: & inde acetum iterum coletur. Mercurium uero ipsum cum sale in urceo uitreato pones ad ignem: ut exiccetur. Quo facto: ipsa materia in substantiam aliquantulum duram emutabitur. Hanc ergo in mortario iterum teres cum pistello ligneo, superfundendo aquam fontis puram, semper terendo. Et quando uidebis materiam nigram esse: colabis aquam ab ipsa, & impones recentem. Et hoc fiat toties, donec tota nigredo ab mercurio abeat & recedat una tum sale. Et tunc est preparatus ad ipsum Solem. Dehinc per lintheolum coletur tribus aut quatruor uicibus, & ultimo per corium, sicut faciunt aurifabri. Ueram ergo sic habebis mercurii rectificationem. Sunt tamen aliqui, qui alio modo ipsum praeparant: scilicet accipiendo capita allei, quae optime debent a corticibus suis mundari, deinde pistentur quantum poteris, & ex prime succum ipsum per pannum, & accipias de mercurio, quantum uolueris, teratur super marmor cum predicto succo allei, donec mortificetur, & ab inuicem separetur mercurius, ut nihil penitus de ipso appareat. Deinde accipias alium mercurium, iterum cum alleo terendo, & fiat sicut de primo. Quo facto, ponatur in uas terreum uitreatum, aut in mortarium, terendo fortiter cum pistello signeo, admixto sale & aceto: & quum materia nigra fuerit, coletur. etiterum aliud acetum imponatur. Et hoc fac toties, donec nihil de materia nigra remanebit, & ita erit optimepraeparatus. Alii uero alia uia ipsum purgant, & est melior quam illa quae fit cum sale uitri & uitreolo, & fit sic. Accipe sal commune praeparatum, & cum ipso mercurius sublimetur, & cum albescit sicut nix: proiiciatur in aquam calidam, donec insimul congeletur. Quo facto, ex aqua de ponatur, & fiat sicut priori modo, & erit optime purgatus. Cum quo poteris soluere de inde Solem uel Lunam peroptime Demodo distillandi per descensum. Caput xix. Duplicem esse modum distillandi nem inem latere arbitror: prae ascensum scilicet & descensum. Quorum ille ab omnibus faciale est cognitus, hic uero a paucis. Qua de reopere precium me facturum ratus sum, si huius artis tyronibus uiam distillationis per descensum insinuaro. Plura enim per hunc modum distillantur. Sicui fit in oleo Iuniperi: in oleo benedicto in oleo nucis muscatae, in oleo uitellorum ouorum, & in multis aliis. Talis ergo distillatio potest fieri in fornace quadrata, facta ex lateribus non coctis. Et sit in amplitudine & latitudine trium cubitorum, uel paulo plus, ponendo unum lapidem post alium, sicut fit in Germania, in constructione focorum, super quibus esculenta coqui solent. Et sit deterra, in altitudine unius cubiti & medii ab omnibus lateribus, excepto anteriori, supra quo ponantur ferramenta, super quibus alii sint lateres tenues, quos tegulas dicimus. In medio uero habeat foramen latitudinis unius cubiti, quum ex ipsa longitudinerit annulus, per quem possit immitti pes hominis. Super hunc ergo focum ab omni parte fiat una positura laterum muralium, in altitudine unius cubiti, uel circiter duorum. Cuius forma est haec. Postea habebis fornacem paratam ad distillandum & sigillam dum omnia uitra distillatoria quae uolueris recludere, & appellatur Sigillum Hermetis, sicut in capitulo subsequenti copiose declarabitur. Quum ergo uolueris distillare per descensum, accipiatur cucurbita de meliori terra quam inueni repotueris, uel si non possis habere bonam terram, fiat de cupro uel auricalco, & impleatur usque ad tertiam partem cum materia illa, quam distillare uolueris: & in hoc daudatur cooperculum ferreum tenuissimum: Forma fornacis & uasis distil. per descensum: Xxviii factum de laminis ferri, sitque plenum foraminibus paruis, & orificium cucurbitae uertatur hoc modo. [ image 36 ] Et intret foramen quod est in fundamento fornacis in latitudine trium digitorum, & sint omnia per optime lutata, quod a sumitate fornacis in fundum eiusdem nil possit cadare. In inferiori uero parte fornacis ponatur receptaculum, ad suspiciendum materiam distillantem & in superiori parte fundamenti fornacis fiat ignis de carbonibus ab omni latere, sit tamen longinquus a distillatorio, inquantum est possibile. Et inprincipio, ignis debet esse ualde exiguus, postea sensum & paulatim, semper augmentetur, & semper poteris ipsum appropinquare, paulatim ipsi cucurbitae, Et scias quod quaelibet materia in principio distillabit aquam, tamen una plus quam alia, quemadmodum assiduus huius artis sectator ex uariarum materiarum distillatione uidere potest. Ponatur ergo infra ipsum orificium per fundamenti superioris partem cucurbita uitrea in inferiori parte fornacis ad recipiendum quod distilaueris. Quumque uidebis oleum distillans ipsum uas debet euacuari, & iterum supponatur, & semper augmentabis ignem, approximando ipsi distillatorio siue cucurb. donec nullum oleum uideas plus distillare. Tunc enim ignis est amouendus & retro iaciendus, & quanto longius, tanto melius, donec extinguatur, & superior cucur. pars sit infrigidata. Et deinde inferiorem partem, in quam est oleum, amouebis, & reseruabis segregatim. Quod autem ignis in principio debeat esse ualde exiguus, & debeat paulatim augmentari, ita ut sit in quarto gradu, hoc fit duabus ex cauiis. Prima quidem est, quod ex illo abundanti & uehementi calore consumit omnis humiditas ex quo potest fieri oleum, & hoc fit praecipue in oleis uitellorum ouorum, & nucis muscate. Sed in aliis, sicut in oleo luniperi, poteris facere ignem repentinum quanunt libuerit. Secunda causa est, quod ipsum lignum accensum possit ipsam cucurbitam ledere, ut possit comburi, uel rumpi, uel oleum ex eo possit aliquem fetorem attrahere, & ideo ignis in principio, secundum cursum naturae est faciendus, quum ipsa natura nil uiolenti patitur, ut iam ex Auicenne & Aristotelis sententiis probatum est, in quinta essentia uini. Sed in oleo benedicto simplici debebis saltem augmentare ignem in fine distillationis. Poteris etiam facere fornacem hoc modo. Ita ut sit fouea in terrafossa, in longitudine: latitudine, & profunditate, sicut materia distillanda exiget, in qua ponatur olla uitreata, bene lota cum aqua, ad uitandum: ne olea distillata ipsam ingrediantur. Superque orificium ipsius ollae ponatur lamina ferrea tenuis, multis foraminibus perforata: ita quod olia lamminam ascendat in latitudine unius digiti obliqui siue transuersi, & super hoc uas terreum, aliud imponatur, uertendo unum orificium contra aliud. In illa uero superiori sit materia distilanda, bene claudendo ipsum uas, ne materia possit elabi. Deinde optime omnia lutentur, & fiat ignis circa ollam superiorem, quae debet esse tota extra foueam, praeter orificium, quod sit in magnitudine ipsius fosse. Sed hec secunda uia non potest bene fieri, sicut prima, ex duabus rationibus. Quarum prima est quia prima uice non possis separare aquam ab oleo. Secunda uero est, quia non potes facile scire, quando tota materia est distillata, nisi per crebrum usum & consuetudinem experieris. Potest quoque per aliam uiam fieri fornax distillandi per descensum, hoc modo. Fiat fouea in colle praecipiti, & inferius distillatorium, in forma praedicta imponatur, semper imponendo aliud, in cuius fundo multa sint foramina. Et super hoc distillatorium uel ollam ponatur tegmentum, ab inferiori usque ad superio rem partem undique optime claudendo, uel lutando. Et circuitus ollae superioris sit inferior colle, ita ut collis ipsam ollam ascendat. Deinde fiat ignis in forma supradicta. Possis etiam supponere uitrum huic ollae. Nam prior fornacis pars de olla inferiori debet esse aperta, ut possis cognoscere, quando tota materia sit distillata. De modo claudendi Sigillum Hermetis. Caput. Xx. Sepius oleum uel aqua nobilis exigit eximiam clausionem, ne spiritus & uirtus uegetatiua ab ipsa possit exhalare siue exspirare, & sepius hoc exigit materia circulanda uel fermentanda, ne uirtus rei diminuatur. Et haec clausura appellatur Sigillum hermetis, & inter omnes alias sigillationes est nobilissima & excelmodus claudendi uasa Sigillo Hermetis. xxix lentissima. Que quidem ita solet fieri. Uitrum siue distillatorium impletum usque ad tertiam partem de materia digerenda circulandaque, collum habeat longum: & intrudatur ab infra in foramen paruae fornacis, sicut in antecedenti capitulo narratum est. Ita quod ipsum uas penetret foramen furni per quattuor digitos obliquos. Si uero ipsum foramen sit amplius quam collum uitri, debet obstrui argilla ab omni parte, nequicquam circa uitrum possit in inferiorem fornace cadere, & ipsum orificium uitri sit liberum in fornace, nec ullatenus sit circundatum argilla. Postea fiat ignis exiguus de carbonibus in superiori parte fornacis, ita remote, quantum poteris ab ipso uitro seu distillatorio. Deinde sepe appropinquabis ipsum circa cucurbitam, paulatim augmentando, donec uideris ipsum uitrum rubescere, sic ut uelit fundi. Accipe ergo forcipem alicuius fabri ab anteriori parte candescentem, cum qua supremam uitri partem rubescentem stringes, paulatim candendo & uertendo forcipem: & sensim abinde abstrahendo, & uidebis ipsum uitrum ab ea parte ita esse integratum: sicut est in aliis. Post hoc ergo ignis est parum amouendus & leniendus, forma & modo, ita quod fiat sensim donec uas ipsum plane sit infrigidatum, quia si post extensum calorem frigus repentinum succederet, statim rumperetur, & ita omnis labor industria & impensa foret superuacua. Ideoque non parua diligentia ignis est minorandus, & ipsum uitrum infrigidandum. Hoc itaque modo potes custodire instrumentum siue uas redusum, quantum uolueris. Quando autem ipsum uolueris reserare, habeas filum sulphuratum, cum quo collum uitri sex aut septem uicibus circundabis, & accendatur ipsum sulphur paulatim cum candela cerea, & dum totum filum adustum fuerit, ipsum uitrum rumpetur. Amoue ergo collum & impone uel extrahe quicquid uolueris. Aut habeas tria uel quattuor instrumenta ferrea, longitudinis duorum cubitorum, uel pauloplus, in quorum extremitate sint duo annuli, quorum unum [ image 37 ] ex his: quod magis ad hoc aptum uidetur collo uitri imponatur, & modico elapso tempore, ipsum uitrum rumpetur, & hoc modo poteris abscindere parua uel magna uitra, ut uolueris, & erunt adeo equam tim abscisa, sicut si cum aliquam serra adempta fuissent. Quorum forma est haec. De modo distillandi acetum & urinam humanam, in quibus omnia metalla calcinata resolui possunt. Caput. xxi. In superioribus capitulis huius operis diximus, in aceto distillato solui posse solem & quo etiam per ipsum quinta essentia ab ipso plumbo & anthimonio extrahitur. Necessarium est ergo pro tyrunculis, modum distillandi describere. Est enim quiddam magni descriminis inter distillationem aque uite, & aceti. Quia in aqua uire substantia melior primo distillatur. In aceto uero ultimo. Ita quod aqua siue flegma in uino sit posterius, in aceto uero anterius. Et ideo quum melior substantia aceti per distillationem ad receptaculum dilabitur, habeas optimum acetum: quod habere potueris, ponatur in cucurbitam, superimponendo alembicum, & distilletur per cineres, uel in balneo mariae, cum igne lento, donec nulla plus aqua egrediatur. Postea gustetur sepius atque sepius super linguam, si fortificatur in acetositate, cum quodammodo mordacitate aliqua, tunc tempus est amouendi receptaculum, & aliud in locum suum ponatur, quod sit bene lutatum, & ignis parum augmentetur. Quumque uideris paruas lineas albas, quasi nubeculas in alembico: distillabis ultra: donec spiritus egrediantur, quorum uaporositatem uidebis eleuari in supremitate cucurbite, & egredi ex alembico in ipsum receptaculum. Sed quum uidebuntur tibi guttae sanguineae in alembico, iterum aliud receptorium anteponat, & tantundem distiletur, donec tota materia sanguinea sit in receptaculum egressa. Et haec materia ualde est fetida, combustionem olens, & ideo hoc acetum non est bonum ad resoluendum. Solem calcinatum, pro faciendo aurum potabile, sed bene pro tingendis metallis, quia fetor ille combustionis adhereret substantie. Solari ex qua potius aurum potabile corrumperetur quam melioraretur. Si uero uolueris distillare urinam humanam, in qua possunt resolui folia auri, uel etiam aurum calcinatum, ex quo ipsa urina ita distillata potest extrahere colorem, ad faciendum aurum potabile, iam multoties prenominatum, que etiam habet maximam uim ad podogram, dum pedes omni dieduabus uel tribus uicibus ex illa illiniantur, & de semet ipsis exiccentur. Ualet etiam ptisicis, & multis medicinis accommodari potest quas breuitatis causa omittemus, dum etiam non sit hic nostri propoliti itaque distillabis humanam urinam tali modo. Accipe urinam hominis sanguinei uel colerici sani, bibentis bonum uinum, qui nondum trigesimum quintum annum excesserit. Distillet quattuor uicibus per alem. in balneo mariae. Modus distillandi cuiusnis generis mel. xxx Postea circuletur in pellicano per dies quadraginta, & usui reseruetur. Alii septies distillant, & melius. De modo distillandi mel quod ipsum aurum potabile ingreditur. Cap. xxii. [ image 38 ] Mel ( teste Plini ) a greco uocabulo dictum μελίθ, quod est cera, unde μελιεθσ.i.mel la, & μελῖται siue μελίασει hoc est apes. Optimum autem mel est, ubi optimorum florum abundat copia. Ponunt autem greci multa & uaria genera mellis. Inter quae tria sunt principaliora. Uernum scilicet, quod mel anthinum uocant, eo quod ex floribus faui construantur, quos graeci, dicunt. Mel uero aestiuum uocant horeum, quia etiam omnes fructus aestiuos nuncupant horeos, quum id tempus per excellentiam ab eisdem appelletur hora. Tertium autem genus mellis est siluestre, eximiturque post primos autumni imbres. Ericeum id uocant, ab Erica frutice, quae & si sarum dicitur: quae herba eo tempore sola floret in siluis, ideoque melli nomen prebet. Sed quia apud nos nec ipsum mel Atticum, nec praescripta inueniuntur genera, accipiendum est de nostrate, meliori quod inueniri potest, & hoc debet esse rubicundum, spissum, & nullam in se habens aquositatem, imponatur in caldare, ul in capsiam ferream in quantitate qua uolueris: addatur aqua fontis puri, in quantitate mellis, & coquatur super lentum ignem, semper spumas colando, usque ad consumptionem aquae, & hoc fiat per nouem uices. Postremo uero coquatur, donec in spissitudinem propriam mellis reducatur. Ex inde circuletur in balneo Mariae, calefacto in primo gradu caloris, per dies quadraginta. Quo facto, imponatur in cucurbitam, quae sit longior & altior quam in aliis materiis distillandis, & sit de terra ab intus uitreata, ponatur in balneo Mariae distillandoper alembicum. Et si forsitan mel ipsum uelit ascendere, habeas pannos madefactos frigidos, qui circum cucurbitam uoluantur ab intus per alembicum: & exibit primo aqua clara, quae debet reseruari segregatim, quia ualet ad elongandum & colorandum capillos. Post hoc exibit aqua citrina & aurea cum oleo, & hanc iterum segregatim custodies. Et haec aqua secunda habetur apud quosdam cyrurgos loco balsami artificialis. Ualetenim ad loca interiora lixanda & cyrurganda, & ad plagas profundas mundificandas, & etiam ad crines colorandos. Tertio uero & ultimo distillabitur per cineres, & exibit aqua rubicunda declinans parum ad ali quam nigredinem, & ualet ad mundificandum & incarnandum plagas. Si ergo de priori aqua uolueris habere maiorem quantitatem: ponatur ipsa aqua prima super feces suas: & distillabis, sicut prima uice fecisti. Et quamlibet aquam uel oleum separatim in phiala sua recludes, & custodies. De auro potabili communi. Caput. xxiii. Quum in superioribus capitulis tractauerimus de modo, quintam essentiam de omnibus rebus quae formam habent & speciem: extrahendi: quae maxime ad aurum potabile conficiendum administrantur, uidebatur nobis non inoportunum fore si pauca de modo & uiis uariis faciendi aurum potabile, per quod uita humana quasi a corruptione, scilicet ad terminum aetatis nobis prescriptum conseruaretur, differeremus. Uarii enim operantur uarie, & quisque suum laudat, quam uis laudabile non sit. Quatuor enim modos principaliores in uenio, per quos antiquitus aurum in substantiam potabilem redigebatur. Tamen ne aures thyrunculorum tenues obtundam breuiorem declarabo uiam, & communiorem Rusticorum enim est adagium, trita semita non posse aberrare. Monstrabo itaque uiam satis tritam & usitatam, ex qua optimam poteris habere practicam. Est etenim secretum ab ipsa quinta essentia ex tractum, in quo philosophi antiqui maximum habentes laborem, tamen omnia nobis occultarunt ex ratione, quia habet uirtutem occultatam ( quam diuina prouidentia ei indidit ) per quam iuuentus ipsa uenustatem & robustatem amissam potest recuperare, per quam etiam tota senectus abigitur, non tamen ex eo gradum in quo est, sed representat hominem antiquum esse iuuenem, si de eo utatur, ut infra copiosius docebitur. Et haec est substantia & materia prima, in qua ueteres philosophi tantum laborauerunt, ut possent aliquo modo substantiam & naturam humanam a corruptione praematura conseruare. Omne enim genus hominum ( teste Stagirita philosopho ) cupibile est, posse a corruptione praeseruari. Sed a deo optimo maximo praescitum atque predestinatum est, semel nos debere mori. Unde Cordubensis noster Seneca non illepide ait, nil certius esse morte, & nil incertius hora mortis. Et diuus Paulus, Statutum est omnibus semel mori. Nonne ( ut diuus ait propheta ) omnes in Adam morimur. Impossibile ergo est, posse nos inuenire materiam corruptibilem, que a corruptione nos praeseruet: quum nihil sit sub coelo ( teste Aristotele ) quod corruptionis sit expers. Ideoque nobis inueniendum est aliquid incorruptibili uicinum. Censeoque quamplures in hoc laborasse, ut eternaliter uiuerent, qui Confectio Auri pota. Io. de Toleto, & Hugonis Cardinalium. Xxxi scripserunt, ipsam quintam essentiam esse adeo perfectam & incorruptibilem, ut ei nihil desit. Hoc quidem est falsissimum. Nam si esset adeo perfecta, ut nihil ei decesset, faceret nos eternales, quod est contra uoluntatem dei: ut iam sepius dictum est. Possumus tamen inuenire uiam & artem, prolongandi uitam nostram usque ad terminum nobis praescriptum, dum modo timeamus & ueneremur deum, ut iustum est & dignum, regimenque habeamus, quod uitae nostrae non sit incommodans. Ideoque loannes de Toleto & Hugo, ambo Cardinales, fecerunt aurum potabile in hanc uiam, quoquidem semper in omnibus esculentis utebantur, & pro thesauro abscondito habebant. Et hoc sic fit. Primum & ante omnia habeas aquam, in qua possit dissolui aurum, & argentum, & omnes lapides preciosi. Et hec fit hoc modo. Accipe salis amoniaci, salis nitri an lib.i. conterantur & puluerisentur in mortario. Postea adde sulphuris uiui. z.i: Mercurii sublimati. z.i. conterantur, & misceantur omnia simul: Quo facto, accipe de dictis rebus puluerisatis inpondere. 3. iii. distilletur cum igne lento, in fine ipsum augmentando, sicut fit in aquaforti, quia ipsa aqua cum magno impetu egredietur. Et fac, ut possis habere libram unam dedicta aqua, quam reserua in uitro cum collo stricto, bene recluso. [ image 39 ] Et quando uolueris facere aurum potabili. Recipe de auro finissimo. z. ii uel z.i. uel quantum libuerit, potes enim facere ad placitum. Malletur in laminas tenuissimas, & quantum poteris subtilissimas. Et pro una parte auri capias partes tres mercurii, qui nondum fuerit sublimatus, calefiat in crucibulo uel tigillo, donec fumescat. Deindefiat amalgama, in modum pultis, & tamdiu amalgametur, donec omnia bene simul incorporentur. Quum autem fuerit bene amalgamatum, fundatur in aquam frigidam. Potest etiam fieri amalgama cum pinguedine que in bombardis remanet, postquam sepius extorsa fuerint. Quum enim fuerit materia liquefacta: debet fundi in bombardam, & hinc & illinc agitando optime amalgamari. Et hoc facies toties, agitando & concutiendo, donec pulti assimiletur. Postea ponderetur, & tantundem de sulphure uiuo accipias, quantum ponderabit mercurius & aurum, iterum in urceum imponendo super ignem, & tantidem agitando, donec totum sulphur comburatur. Postquam autem ab igne fuerit extractum, iterum conteratur & misceatur simul: ponendo super prunas, donec rubescat. Quo facto: deponatur ab igne: & inuenies aurum tuum optime & subtilissime calcinatum. De hoc ergo aureo puluere capies z. ii. & de aqua praedicta. z.i. & imponatur in uitrum: cum collo longo ipsum orificium optime claudendo, ut nullus uapor uel spiritus possit exhalari, & in ictu oculi ipsum aurum fundetur: & in aquam puram conuertetur, citrini quidem coloris, ut etiam, si humana cutis cum ea tingatur: appare at esse rubicunda. Et cum tali aqua pennae colorantur in colorem rubeum. Ex quo etiam euenit, ut multae res diuersae in eam impositae: diuersos acquirant colores. Nam si in praedictam aquam imposueris limaturam argenti: uel argentum calcinatum: aqua ipsa colorem coelestem nanciscitur ex quam capilli & crines equorum ul aliorum animalium possunt tingi in colorem coeli. Si uero imposueris argentum calcinatum: cum totidem mercurio: conuertetur in colorem nigrum omnia tingens quae apposueris. Si autem cuprum adustum imposueris: in uiridem colorem mutabitur: & tali proportione crines finnt uirides: & omnia alia, quecum tali aqua tinguntur, & per consequens possit habere multos & diuersos colores ex diuersis substantii simpositis, quae omitto, ne tedium lectoribus ingeram. Ista enim aqua non fit ad colorandum siue tingendum, sed potius ad resoluendum aurum, argentum, & omnes lapides preciosos, ut in substantiam potabilem possint conuerti, & hoc est maximum secretum in medicina. Est etiam haec aqua reperta propter hoc, ut leprosi possint cum ea lauari. Curat enim omnem paleationem. Et ideo dicunt aliqui, quod possit ab leprosis bibi, quod medicine consultioribus relinquo, Ego etenim censeo, id horridum, & a natura quantum cunque corrupta alienissimum, causa recepte uenenosae. Nam uides aperte in eam ingredi mercurium sublimatum: sal amoniacum fixum, & aquam fortem. Propter quod est maxime horrendum. Quum ergo uolueris ut operetur hoc aurum potabile. Recipe aquam fortem separatam a suis fecibus praedictis, in quo resoluatur aurum, & post distilletur per alembicum igne lento. Et hoc fac toties, donec ipsa aqua separetur ab auro, & infundo remaneat sicut aliquod butyrum. Accipe postea pimpinellae libram semis. Camedreos genciane ana. z.1. conterantur omnia optime, & superinfundatur de aqua uitae bene rectificata. Ponantur in uitrum per diem & noctem, opti[image 40 ] me claudendo ipsum uas. Postea distilletur per filtrum. Quo facto, misceatur cum praedicto auro simili butyro: & statim conuertetur in aurum, habens colorem optimum: sicut color croci. Habet etiam in se quandam dulcedinem, sicut mel uel zuccarum, & hoc debet sumi in cibo uel potu quando uolueris. Natura enim optime per id sustentatur. Facit etiam bonam memoriam. Si uero leprosus ex eo lauetur, mirabiliter ei proderit, simili mo¬ do etiam paraliticis. Est enim spiritus ad recuperandum omnem calorem amissum. Et hoc modo omnes lapides preciosi possunt informam potabilem redigi: sed non debes imponere mercurium, sed saltem sulphur. Et ideo de quolibet lapide percioso poteris capere: & ipsum optime puluerisare, & post hoc tantum de sulphure depurato immiscebis, & simul omnia optim: conterantur, & in puluerem subtilissimum redigantur. Postea ponantur in tigillo super prunas, donec sulphur accendatur, & totum conburantur, & omnis fetor a tigillo recesserit. Deinde iterum super marmor teratur subtilissime, apponendo tantundem de sulphure depurato, sicut prima uice: & iterum aduratur ut supra. Et hoc etiam fiat tertia uice ipsum puluerisando subtilissime, & erit praeparatum. Cape dehinc lapidibus praedictis, ita purgatis & mundificatis. 3. 63. & de aqua forti praedicta. 3. iii. imponantur insimul in uitrum cum collo longo & stricto, bene ipsum claudendo, & statim lapides soluentor. Quumque fuerint soluti, aperiatur uitrum: ita quod aqua fortis euaporet: & totam substantiam & uim amittat, & uidebis lapides praeciosos in fundo sicut butyrum, de quo opera bere priori modo, sicut fecisti de butyro aureo, & si addis de aqua uitae, & de speciebus predictis, habes uerum aurum potabile, quod habet multam operationem in uariis & grauissimis egritudinibus. De auro potabili absque aqua forti. Cap. xxiiii: Poteris etiam facere aurum potabile absque aqua forti, & hoc magis conuenit medicinae, quam illud de quo iam dictum est, dum tuum aurum solueris per aquam uite ad habendam uim suam de lapide hoc, qui dicitur philosophicus qui fit ex quinta essentia per separationem quattuor elementorum, sicut iam supra sepius est auditum. Habet enim ipsa quinta essentia tantam uirtutem, ut quicquid in eam immiseris eius ad se efficaciam & uim attrahat. Dum enim carnem mortuam a corruptione conseruet, quanto magis carnem humanam adhuc uiuentem, & in qua est spiritus uitae. Digerit quoque omne indigestibile, & omne digestum per naturam suam educit. Et ideo omnes malos humores & complexiones naturae humanae contrarias, a corpore expellit, quum non sit elementum, sed subtisissima substantia ab elementis extracta. Et quoniam ipsa quattuor elementa sunt corruptibilia: oportet ergo habere substantiam in incorruptibilem, uel incorruptibili simillimam, & hoc est ipsum quintum esse in quo potest resolui aurum: & omnis eius uis extrahi. Aurum enim nullam corruptibilitatem patitur ab ipsis quattuor qualitatibus: nisi artificiose, non autem per naturam. Quis enim unquam uidit ipsum aurum in aqua putrefieri. Quis ab igne comburi. Quis ab terra eruginem attrahere. Quis denique cognouit ipsum ab aere posse consumi. Sed haec in omnibus aliis substantiis sunt possibilia. Ideoque cum aurum ipsum quintae essentiae apponitur & admiscetur, potabile appellatur. Ideoque magnae scienentiae est, inuenire modum subtilem, ad resoluendum aurum, & in formam potabilem redigendum, ne forte, quum putares te fecisse aquam uite, aquam mortis faceres. Hoc ergo aurum potabile debet fieri cum aqua uitae recte & debite, ut decet, rectificata, abstractis quattuor elementis ab ipso uino Rectificationes elementorum uariae. Xxxiii. in quo latent. Ne etiam facias sanguinem humanum, materiam pessime & fetide olentem, quia ibi uires suas perderet: & attraheret omnem fetorem ex oleo sanguinis humani. Et si non fieret ex ipsa terra, ex qua lapis philosophorum componitur, non posses resoluere ipsum Solem. Qui, autem putares facere aquam igneam, id plane foret absurdum & nociuum utenti, & ideo non curabis, si sit modicum de hac terra, quia quantumuis modicum maximam habet uirtutem. Caueas etiam, ne terram alienam accipias, sicunt faciunt aliqui, qui capiunt calcem, alii uero cineres salicis, alii tartarum adustum, alii denique cineres uitium, sicut iam supra copiose enarrauimus. Et cum hac terra aliena estimant se facturos aquam uitae: quum non sciant se preparare aquam mortis. Sicut ait Geber: esse terram & medicinam in compatibilem alterius mixtionis, ut iam sepius diximus. Ista enim terra uirtet ergo habere modum separandi quattuor elementa, ut possis facere ueram aquam uite: uel potius quintam essentiam, in qua potest resolui aurum duplici modo. Primo cum aqua uite, que uirtutem suam ex lapide philosophorum attrahit. Secundo uero redigendo aurum in puluerem, siue ipsa aquam uitae, siue ex uino, de qui fit aqua uitae, oportet te accipere uinum quam optimum & magna quantitate, ponendo in multas cucur. Modus separandi iiii elementa alius modus separandi iiii elementa aqua Solis. ita ut possit hona quantitas in quamlibet cucurbitam ingredi. Et cum totum uinum fuerit distilatum pones ipsum a parte, & flegma quoque segregatim seruabis. Et uinum di¬ stillatum ponatur semper feces suas, & quum flegma ab ipsa terra tanquam a fecibus suis fuerit extractum, remanet in fundo ipsa terra. Quum ergo egueris terrae, que est materia combusta, ut supra dictum est, optime lauetur cum flegmate, ut iam monstratum est, ut nil de substantia combustionem olente remaneat, & per hanc ipsa aqua uitae iustificatur. Est etiam alius modus subtilior. Quum ipsum uinum fuerit extractum a fecibus suis recipiatur flegma, cum hoc quod in distillatorio remansit: aquo uinum distillatum separasti, & in caldari tamdiu ad ignem temperatum coquatur: donec in spissitudinem mellis liquefacti de ducatur. Postea ab igne remoueatur, & frigefiat: usque in diem sequentem & uidebis lapillum quasi modo in fundo residentem: ita darum: sicut si esset sal nitrum. Deinde coletur superiori parte sit apertum. Et in hac fornace reuerberatoria tamdiu calcinabis: donec in substantiam [ image 41 ] albissimam niui similem conuertatur. Tamen ante omnia temperabis ignem: ne a nimio calore materia fundatur: quia si hoc fieret: magis alchimie quam medicine conueniret. Et quum ipsa terra fuerit satis calcinata: ponatur in uitrum cum collo longo: super quam ponatur uinum supra distillatum: quod debet a suo flegmate esse separatum, & putrefiat in balneo Mariae: per duos aut tres dies: Postea per alembicum distilletur & uidebis ipsam terram cum aqua in alembicum ascendere: sicut clarum cristallum. Et in hac aquae potest resolui purum aurum: laminatum in tenuissimas laminas. Melius tamen foret, si essent folia auri, quia facilius resoluerentur, & in substantiam potabilem conuerterentur. Fit etiam aurum potabile, separando quod libet quattuor clementorum segregatim, & deinde extrahendo quintam essentiam, in qua poteris soluere Solem, & in aurum potabile permutare: Praesupponitur tamen, quod aurum sit in tenuissimas bracteas laminatum. Et ita quando spiritus, sicut anima a flegmate suo tanquam a corpore abstractus est per alembicum, ipsae feces siue terra, quae ultimatim in distillatorio remanserunt accipiantur, & quater tantundem de suo flegmate, & imponantur in balneum Mariae per dies nouem, donec bene putrefiant. Uide Folio Xxxu. Postea distillentur per alembicum, & exibit oleum citrinum. Et quando non poterit plus ascendere in alembicum, scias tria adhuc in distillatorio remansisse elementa. Uidebis enim ipsam aquam siue flegma exiredarum, aer autem in fundo remanet, sicut oleum aureum. Postea separetur ignis a terra, accipiendo quattuor partes flegmatis, & unam partem terrae, & digeratur in Balneo Mariae cum igne uiolento, & uidebis oleum rubicundum, in quo est elementum ignis & aque. Et ita habebis quattuor qualitates separatas, quas reduces tandem in quintam essentiam, ita quod terra calcinetur in fornace uitrearia per tres hebdomadas, deinde superfundes flegma, & digeres septies, & toties distilabis. Et ita habebis aquam solis, in qua poteris resoluere Solem subtilissime laminatum. Et scias, quod quanto plus ultra septem uices de terra sua, quam etiam diximus lapidem philosophorum, distillaueris, tanto nobilior, praestantior, uirtuosior, & efficacior erit, ad resoluendum. Et quum in hac aqua uolueris resoluere Solem, habeas folia auri subtilissima, & ponantur in uitrum cum collo longo, & quum habueris De auro potabili absque terra uel aqua forti. Xxxiiii. unam partem de auro, superinfundas tres partes de ipsa aqua uitae, que de terra praedicta per septem uices sit distillata, & ponatur in balneum Mariae donec resoluetur. Et ita potest fieri aurum potabile, ad sustentandam naturam humanam: & omnes egritudines expellendas, & ad faciendum hominem reuiuiscere, cum a quodam medico censeretur mori: & ideo omni tempore habeas tecum. Notandum est etiam, qualem habeat uirtutem ipse lapis: per quam operatio aque completur, quia spiritus ubi uult spirat. Et ideo quicumque hanc artem ignaris ostendit & manifestat, est maledictus. Qui uero doctis & sapientie amatoribus: hic lauro est coronandus: hic cedro digna locutus. Et multi hanc scientiam quae fiuerunt, sed pauci eam inuenerunt. Quum ergo habueris quattuor elementa separata quodlibet singulorum reseruabis. Aeris uirtus. Nam quodlibet singularem habet operationem. Et oleum quod ab aqua rubicunda separatum est per elementum ipsius ignis optime conducit adolescentibus, & eos in uigore: robore, uenustate, & pulchritudine corroborat, nec patitur aliquem sanguinem putrefieri, omnem etiam coleram educit, & flegma omne expellit. Est quoque maxime generatiuum sanguinis & spermatis. Ideoque quicumque uoluerit eo uti, sepius debet fleubothomisare, quia alioqui uenas penetraret. Et si homo ante trigesimum annum eo utatur maxim opere crescit, ita quod omnes mirentur. Ualet etiam ad uisum recuperandum, dum omni die unam guttam in oculum immittas: Efficacia ign. per spacium unius mensis. Conducit etiam maximopere ad auditum perditum. Elementum autem ignis est ipsa aqua rubicunda, que de oleo antecedenti est distillata: Et hoc ad omnia suprascripta ualet. Et ex senibus facit apparere iuuenes in colore. Debent autem eo uti cum modico aque uite senis sed iuuenes cum optimo uino. Tollit omnes egritudines senectutis, & ideo appellatur Elixir uite. Elixir ui tae. Et hoc est maximum secretum in medicina, quod nunquam ab aliquo medicorum tractatum fuit, sed bene ab ipsis philosophis Qui autem medici de ea reticuerint, id ideo arbitror euenisse, quia habet quam dam acuitatem, quam de terram siue de lapide philosophorum attraxit, & ideo non conducit utentibus, est tamen securius quam id quod fit per aquam fortem. De auro potabili absque terra uel aqua forti. Ca. xxu. Modus autem faciendi aurum potabile absque hac acuitate lapidis uel aquefortis, sicest. Accipe mel & guttas guttatim super marmor funde, addendo & superimponendo ipsa folia auri, sepius terendo, sicut si cum auro uelis scribere, ita ut nil penitus de auro appareat. Et cum triueris ita. z. ii. uel. iii. deauro, sines ita stare per horas uiginti quattuor. Poteris etiam addere de sale communi praeparato, sed non est necessarium, nisi ut citius materia teratur, Quumque materia ita residerit per dictum spacium, ponatur in uas argenteum, uel in ciphum latum, superinfundendo de aqua tepida, distillata a melle: uel de aqua fontis distillata: & mel ab ipso auro separabitur. Si autem imposueris sal, hoc modo quoque separabitur. Deinde colabis ipsum sal, superinfundendo aliam aquam distilatam desuper: & resideat: ut supra: & soluetur pari mon ut dictum est. Et cum sal immiscueris, sepius ita facies quam si nullum immiscuisses: donectotum separetur & resoluatur. Deinde iterum superinfundas aquam: forma praedicta, & imponas in cumcurbitam, distillando in balneo Mariae, ita ut solum aurum in distillatorio remaneat: & quod sal & mel ab ipso separetur. Si uero non admiscueris sal, eo longius super marmor terendum est. Quando uero totum mel ab auro fuerit distillatum, superimponatur, & iterum distilletur, & hoc facies duabus aut tribus uicibus. Ultimo autem, quando perfecte cognoueris: totum mel ab auro esse separatum, superimponatur de optimo aceto: ita distillato, ut supra docuimus, & sit de meliori uino, quod poteris habere, aut quod de uino cocto sit distillatum & distilletur quattuor uicibus. Quum uero ultimo ipsum acetum distillaueris: ab ipso distillentur tres partes, & quarta pars remaneat in fundo distillatorii. Quia ( ut supra dictum est ) distillato aceti & uini, contraria sibi inuicem sunt. In uino enim melior materia primo, in aceto uero ultimo distillatur. Hanc igitur quartam partem, quae in fundo remansit, debes fundere super ipsum aurum, & ita quiescat per tres dies, postea distilletur simul. Deinde totidem de aceto distillato superimpones: sicut in primus, sed oportet quod sit positum in fimo equino, uel in balneo mariae. In hoc ergo aceto aurum subtilissime soluitur, deinide per distillationem iterum ab auro separetur in balneo mar. Postea superinfundatur flegma de aceto distilato, & iterum ab eo distilletur in balneo mariae, & demum flegma super infunde de flegmate, & distilla iterum pari modo. Et hoc fac toties, donec ad numerum septanarium perueneris. Postea quum fuerit septies distillatum: imponatur de aqua uitae, & iterum per distillationem separetur. Ultimatim uero superinfundes aliam aquam uitae: quae nullum in se habeat flegma, & ab eo pari mon sequestretur, & hoc fiat duobus modis. Et hac forma distillabis subtilissime ab ipso auro mel: acetum: & flegma: una cum aqua uitae: & est optime digestum & preparatum, ad soluendum in digestiuo uel circulatorio in ipsa aqua uitae: quae est quinta essentia. Quum autem uolueris facere aurum potabile. Accipiatur de praedicto auro resoluto: & supra scripta aqua uitae superinfundatur, cuius duodecim partes a lapidis philosophici una sint distillatae. Et ponatur ad circulandum in balneo mariae: per dies quadraginta, uel diutius. Et ita resoluet aurum in aquam citrinam Sed quum omnia ad aequum sint iudicanda, habet in se quandam mordacitatem uel acuitatem ex ipso aceto distillato & quinta essentia, quae est distillata per ipsum & de ipso lapide philosophorum. Et per hunc quasi per aquam fortem potest soluiarum, non tamen est ita nociuum, sicut fieret per aquam fortem, licet quidam sint eius opinionis, ut censeant hominibus sanis non esse ualde utile. Aliquando enim uidemus aliqua utilia esse egrotis, quae sanis possunt incommodare, & hoc fit propter uiolentiam & infectionem nature infirmi. Sed quum ipsum aurum potabile debeat potari ab sanis, ut in sanitate pristina conseruentur, nostri recentiores philosophi acceperunt praedictum aurum ita puluerizatum, ut iam auditum est, quod praeparatum sit absque quinta essentia aceti distillati, super infundendo ueram & rectificatam aquam uitae: ab omni flegmate suo separatam absque praedicto lapide per tres aute quattuor uices, iterum semper ab eo distillando: ita quod semper in fine distillationis quoddam humidum de auro remansit. Ultimo uero hoc ipsum humidum accoperunt in una parte: & de quinta essen. partes duodecim: & posuerunt in cucurbitam, superimponendo alembicum cecum, & circulando ad minus per dies quadraginta in balneo Marie & habebis quoque uerum & iustificatum aurum potabile, ad preseruandum sanos ab infirmitate, & ad liberandum egrotos a morbo. Posset tamen ex tali potu aliquod incommodum oriri ex ratione, quam in suprascripto capitulo nono allegauimus, quia in longiquo tempore stomachus humanus possit ex hoc deaurari, per quam deaurationem posset perdere suam consuetam digestionem, ex quo quantum stomacho incommodi posset oriri: quisque etiam minime medicine gnarus facile diiudicare potest. Qua ex ratione moti, potius commodare quam nocere hominibus uelimus. Et licet a plerisque huius scientie peritioribus possim insectari, quod tantam scientiam omnibus in uulgus propalarim. Hoc eo factum esse eisdem respondemus: ut omnibus eque prodesse uelimus quum dicat Salomon, absconditam sapientiam & absconditum thesaurum nihil prodesse. Ideoque uerissimam uiam faciendi aurum potabile pro ingenioli capacitate docebimus quam quam medius fidius non sit bene decens, tantum thesaurum reserare, tamen id magis pro doctis & bonarum artium amatoribus, quam pro ignaris editum est. Ideoque uelim omnes precari, ad quos hoc opusculum nostrum peruenerit, ut si quid secretioris ( quod indoctis propalare nec phas nec aequum est ) dixerim: quam forsitan dicendum foret, equo animo consulant. Nam quum diu noctuque hoc Ciceronianum mihi obuersaretur, non nobis solum natos esse, sed & partem de nobis sibi uendicare, & partem amici. Quumque sapientissimus Salomon dicat Abscondita sapientia & c. Statim igitur hunc librum, ut & patrie & parentibus meis honori & utilitati foret, in lucem edere uoluimus. Licet enim pro indoctis aeque acpro Doctis ediderimus, non etiam tamen abs re id factum esse quilibet inuidus sciat, quum summus omnium creaturarum genitor atque pater aequo lumine solari, & probos & improbos uisitet. Maledictus enim est qui propriam utilitatem, reip. commmodo preponit. Et quam quam ab imperitis possit floccipiendi, scio tamen non nullos dictorum meam paruam operam usque in coelum elaturos. Ideoque uerissimum aurum potabile te docebo, cui mee opinioni nullus nostratium philosophorum refragari potest, dum rationes naturales hinc infra positas perspexerit: Scio enim alium inter alchimistas, & alium inter medicos esse sermonem. Sed quum certum pro incerto, proficuum pro nociuo sit eligendum: ideoque ipsis adherebo medicis, quum Marsilius Ficinus dicat: nullum unquam antiquorum philosophorum sequutum fuisse uiam hanc faciendi aurum potobile, quam nostrates philosophi nunc sectantur. Quis enim dubitet de sole, quem in aqua forti resoluunt quis dubitat de mercurio, cum quo amalgamisant ( ut eorum utar uocabulis ) quin non sint nociua. Nemo hercule, nemo ni si talpa foret cecior. Licet non inficier, ea posse ingredi in aurum potabile, pro egrotis, sicut sunt leprosi, uenenum enim ueneno pellendum est: Sed medius ficius non consuluerim eisdem uti, quum maxime ( ut quilibet etiam mediocriter doctus coniecturari potest ) sint corrosiua. Simile est de hoc quod per acetum distilatum, uel quod per lapidem resoluitur. Non tamen est adeo nociuum, sicut hoc quod per aquam fortem dissoluitur, tamen habet quiddam uehementis acuitatis quam ipsa quintae essen. a lapide suscepit. Si uero hec ratio minus sufficiens uideretur quibusdam, ulterius potest probari per dictum Galieni, qui dicit naturalem substantiam alicuius uehementoris motus esse incompatibilem. Cui & Aristoteles astipulatur. Quod ita est intelligendum, hoc aurum potabile: de quo supra fecimus mentionem, non posse fieri, nisi per superfluam naturam igneam ipsius quintae essen. que quidem natura ignea, quum ultra suum debitum terminum sit sublimata, soluit Solem citissime. Ideo mea opinione, talis superflua ignetas magis incommodat humanae naturae, quam prodest. Et hinc non abs ratione inueniendus est alius modus subtilior per quem aurum in substantiam potabilem possimus redigere. Deinde si forsitan necessarium foret, supra scriptum aurum potabile possit adiungi huic, si aliqua infimitas hoc exigere inquantum sit necessarium egroto: tamen semper adiungendum est de auro potabili ex cordialibus sicut lapidibus, aut margaritis, & ceteris eiusdem generis, licet non dicatur aurum potabile, quum nullum aurum in eius compositionem ingrediatur, possit tamen ita nuncupari: ob excellentissimam eius uirtutem, & celerrimam operationem. Interdum tamen hoc solo uti licet. Aliquando uero mixto cum alio quum uolueris celerrime operari ad penetrandum, quia aliud non habet talem uirtutem. Interdum etiam ipsum cordiale in usu habere possumus, admiscendo de alio, sicut egrotantis infirmitas postulabit. Et haec est forma utendi Auro potabili. Antequam autem ad ipsius compositionem perueniam, probabo an sit possibile uel non. Primum ergo, & ante omnia philosophi probant & collaudant ipsum aurum, ea & causa, quod inter omnia metalla est naturae temperatae, assimulaturque soli propter eximium suum nitorem & colorem. Appropriatur etiam Ioui, propter temperiem. Ideoque calorem naturalem cum frigiditate mirabiliter potest temperare & moderari: & humores ipsos conseruare ab interitu & corruptione: ideoque uirtutm solis & iouis illi attribuimus, quorum est officium, attribuere spiritum uitalem membris interioribus. Hinc philosophi ipsi probant, nullum rem esse aptiorem ad uitam humanam aliquam tulum a corruptione conseruandam, quam substantiam subtilissimam & durissimam quasi incorruptibilem, quae ad interiora penetrat membra. Hinc ipsum aurum subtilissime laminatum, & cum speciebus cordialibus admixtum, in puluerem est redigendum. Propterea dicit loan. de rupescissa nos oportere habere considerationem ad operandum possibilia, & impossibilia subterfugere. Uidemus enim plura mirabilia de calibe, plumbo, ferro, stagno & argento, quin existimenus maiorem esse efficaciam in preciosiori, sicut est ipsum aurum. Uidemus etenim ( teste Auicenna ) aquam ipsam, in qua candens extinguatur calibs, fluxum uentris restringere, & intestina congregata quasi simul connectere. Quod & in ipso ferro uidere licet, Quanto ergo magis hoc credendum est de ipso auro: in quo nullum est corruptibile de quattuor elementis, sicut in ferro: calibe, & caeteris. Si enim ipse calibs uirtutem habet constringendi, & quasi colligandi ipsa uiscera & intestina simul, nonne uidetur hoc in auro possibilius, quum sit purius: defecatius, incorruptibiliusque ipso calibe. Secundo etiam potest probari ex ratione euidenti & experientia, quum ipsum plumbum sepius funditur in aquam, in qua lamina auri, uel calibis, uel ferri sit extincta: uidemus ipsum indurescere. Et hinc possumus aperto cognoscere, ipsam aquam abstraxisse uim a materia, quae in ipsa sit ex tincta. Econtrario etiam per quottidianum usum experimur, quod si fundatur plumbum in aliquam aquam, & deinde in eadem extinguatur ferrum, uel calibs, uel aurum, manifestissimum est, ipsum moliescere ex aqua, quae a plumbo uim ex traxit, quam molliciem non habent ex ipsa natura. Itaque sicut hoc de ferro & plumbo ex usu quottidiano compertum est, sic etiam illud de auro. Et hic est uerus modus apud philosophos naturales de auro potabili: De triplici uita li. sicut Marsilius Ficinus dicit. Non tamen quod corporea eius substantia bibatur, sed ipsa uirtus efficaciaque ex ipso permodum subtilissimum extracta. i. & ii capi. x. Quoniam omnino falsum est credere, ipsam materiam auri ingredi humani corporis compositionem, mano assimilatur, uel quod in substantiam potabilem conuertatur. Oporteret enim ipsam primo in sanguinem transmutari, post hoc in carnem, quod est impossibile propter suam duritiem. Et ideo sciendum est, quod in quam pluribus rebus auri uirtus humanum corpus confortat & sustentat, quae quidem substantia materialis non ingreditur compositionem. Nam sicut ipse magnes per suum nitorem per quem aurum ingreditur, id ad se attrahit, si cetiam ipsum aurum per suum eximium candorem, uirtutem infundit aquae, in qua extinguitur, per quam humanam corpus mirabiliter confortatur. Ideoque qui aurum ita conuertunt in substantiam potabilem, per aquam fortem, uel ( sicut supra diximus ) per acetum distillatam, magis uirtutem suam corrumpunt ( quum eam ex ipso extrahere estiment ) quam nobilitant. De auro potabili cum speciebus aromaticis. Cap. xxui. Si autem uelis facere aurum potabile cum speciebus simplicibus, Aquarum alique educunt superfluam humiditatem, alique uero confortant membra nobiliora. Ideoque tali auro potabili utendum est cum iusto & uero regimine & dieta, uigilandi: dormiendi: edendi, bibendi, replendi, euacuandi, Et hoc fit ita. Recipe optimi uini quod habere poteris libras triginta & duas: & ponatur in caldare balnei Mariae, & tantundem distilletur, ut ad unum cantarum redigatur. Uide Folio. Xu. Deinde accipe aliud uinum, & pari modo distillabis. Et hoc fac toties, donec habeas tringintaduas lib. uini distillati. Postea accipies omne uinum distillatum, & ponatur iterum in caldare, & distilletur toties, usque ad consumptionem medietatis. Deinde ponatur incumcurbitam & distilletur tam diu, quo ad omnis substantia aquea recesserit. Postea distilletur in balneo Mariae quater, & addantur post distillationem hae species. Ligni aloes crudi, cardamomi, cubebarum recentium ana z.i. Cinnamomi, nuncis muscate: macis, Zinziberis albi, macropiperis, granorum paradisi, sandali utriusque ana z. iiii. Hec omnia subtilissime puluerisentur, & in uitrum imponantur, superinfundendo uinum distillatum, optimeque uitrum claudendo ponatur in balneo marie per dies octo, superimponendo alembicum, & distiletur igne lento, Deinde ponatur cucurb. cum collo longo. Postea addamtur auri purifoliati. z. ii gariofilatae: ambre bone ana z.i. Hec identidem puluerisentur, & quum in cucurbitam posita fuerint, claudatur & ponaturin caldare, in balneo Mariae per dies quadraginta & duos in continuo calore. Postea exaltetur ignis usque ad quartum gradum per spacium unius hore, & exibit aqua in colore auri. Et haec aqua reseruetur separatim, quia est ipsum aurum potabile. Deinde accipe libras quattuor de ipsa quinta essentia, & addantur auri puri, margaritarum, ambrae bone, musci, amomi, a nisi cardamomi maioris, Zinziberis, cinnamomi, zedoariae, macis, nucis muscatae, gariofilorum: croci orientalis, cubebarum, ligni aloes, turbith mundi albi, electi & bene gummosi, agarici albi, quinque mirabolanorum, foliorum senae ana. z.i.rauedseni. z. ii. & semis aloes succotrini. z. iii. Haec omnia simul contrita, ponantur in balneum mariae per unum mensem integrum. Et quando uolueris conseruari aliquem in sanitate, dabis ei in potu de prima aqua distillata, z.i. Si uero homini malesano & egroto, ad liberandum de infirmitate dabis ei de aqua prima z.i. & de aqua secunda Z. ii. Si uero egritudo esset ualde intensa poteris ei dare de prima aqua Z. ii. & de aqua secunda. z.i. Z.i. Et in hoc recepto est secretum secretorum, ad naturam humanam sustentandam usque ad terminum nobis a deo praescriptum. Et ideo dicit Auicenna. Recipe de lacia nigra, contundatur in mortario lapideo, & succus quem expresseris, distiletur in balneo mariae per alembicum. Pari modo fiat de buglossa. Postea de qualibet aqua cape. z. fz. addantur auri puri optimi foliati grana. iii. bibatur sobrie tribus diebus continuis, corpore tamen prius purgato. Ualet etiam aurum predictum contra lepram, dum bibitur omni die. Z.i.primi: & secundi. Z. ii. cum aquae caponis ueteris distillatae. z. fz. Lullius uero dicit, id debere bibi cum tali iuleb. Recipe Syrum. agrestae, Syrum. acetosi simplicis ana. z. fz. aquae buglossae. z.i. aque cicoreae. z. ii. fiat iuleb, & detur leproso cum auro praedicto. Ioannes uero de rubescissa ait, quod si hoc aurum potabile sumatur cum aquae celidoniae z. ii. quod maxime confert ad omnes egritudines, principaliter ad febres ethicas & hydropicas. Ad febr. Et nota, quod si adolescens utatur hoc auro ad minus duabus uicibus in anno debet phleubothomisare. ethic. & hydro. Senex uero potest omni die sumere gutam unam cum guttis quinque quintae essentiae stomacho adhuc ie¬ iuno, & per horam intregram post sumptionem ieiunet: [.m ] Modus aurum affinandi per cementum alius modus affinandi Solem. quia mirabiliter caniciem expellit. Confortar etiam cor, & cerebrum, & omnia alia membra principalia. De auro potabili ex floribus cordialibus. Cap. xxui. Destinuauerimus, nil ultra de auro potabili scribere, sed uerus amor, quem erga omnes studiosos habemus, quos scimus esse auidos, meliora & utiliora legendi quam hactenus scripta sint. Ideoque ne longis uerborum anfractibus, eorum aures tenerrimas obtundamus: ipsum uerum aurum potabile edocebimus, quod quidem nullus unquam philosophorum, quantumuis peritus, improbare potest: dicendo quod ullo mono sit, contrarium nature humane, quia potest dari homini in superextensa & maxima egritu dine. Et maxime approbatur ab Arnoldo de uilla noua: & a dicto Marsilio Ficino. Et licet non magnis egeat expensis: non tamen ideo floccidendum est. Et hoc fit ita. Recipe buglossam cum floribus radice, herba: & omni substantia in die daro: dum tamen praecedenti nocte nulla fuerit pluuia Luna ipsa crescente: in bono aspestu louis & ueneris, conteratur cum omni substantia: & digeratur in fimo equino per dies octo. Postea distilletur per tres aut quattuor uices, semper distillatam materiam superfeces suas fundendo. Postea digeratur iterum in balneo mariae per dies quattuor uel quinque. Pari modo capias quo que boraginem cum omni substantia tempore & lunationibus, sicut debu glossa est dictum, semper feces ipsas puluerisando post distillationem: & materiam distillatam super ipsas fundendo. Et identidem fiat de celidonia & melissa. Et quum ab omnibus habueris aquam distillatam, forma & modo predictis: misceantur simul perpartes equales, & ponantur in uitrum cum collo longo: ipsum sistendo ad solem. Ethe aquae optime reseruentur donec uolueris eisdem uti. Quum uolueris ergo facere aurum potabile: recipe de aquis predictis insimul mixtis libram unam, ponantur in uas terreum, ab intus uitreatum, & recipe laminam auri puri, non sophisticati in pondere. z.xui uel plus aut sicut habere poteris. Sed quanto plus, tanto melius. Et praedicta lamina calefiat ad ignem: donec candestat, postea extinguatur in aquis praedictis toties, donecquarta ipsarum pars sit consumpta. Et ita sentit Marsilius Ficinus. Possea optime coletur per pannum linteum mundissimum, & imponatur in uitrum optime clausum. Dehinc accipe margaritarum puluerisatarum. z. iiii. super quibus fundantur aquae uitae ex uino rubeo quater distillate. z. ui. ponantur in uitrum bene clausum, & ponatur in balneo mariae per horas.xxiiii. & quum fuerit distillatum, segregatim quoque custodies. Et quando cumque uolueris infirmo opitulari, qui a medicis sit morti adiudicatus. Accipies de aqua, in qua lamina auri fuerit extincta. z. 83. & de aqua uitae cum margaritis. z.i. & simul misceantur, dando omni uice egrotanti, & sex horis elapsis totidem, totidemque duodecim horis elapsis. Si autem nimium calefaceret egrotantem, dabitur & cum Syrupo uiolati. z.i. possit etiam capi de quinta essentia ex uino rubeo tali, ut supra docuimus, usque ad z. i.fz. in qua debet in poni auri puri foliati, non triti uel puluerisati. z.i. & quinta essentia uirtutem & colorem auri ad se trahet. Et haec folia auri ita remaneant cum quinta essentia. Et quando infirmo de aquis praedictis dederis: de hac essentia impones tres ul quatruor guttas. Uult etiam Marsilius: quod licet lamina auri in aquis praedictis sit multoties extincta, nihilominus tamen debere poni in ipsis auri folia. Ideo loco istorum foliorum auri accipies quintam essentiam que iam uim ab auro suscepit. Et ita habes uerissimum aurum potabile, quod est melide auro potabili ex quintae essen. per lapidem. Xxxuiii. us & preciosius, quam si expenderes mille ducatos in exquirendo utilius & magis sumptuosum. Habet autem uirtutem confortandi cor & omnes humores superuacuos consumit, optimum sanguinem generat & omne malum expellit, iuuentutem conseruat mirabiliter: urinam prouocat, morbum caducum curat & maniacos, leprosos etiam nutrit. Sed caue, ne aurum alchimistrarum immisceas: quia magis noceret quam prodesset, ut ait Arnoldus, propter uenenosas substantias, que in eius compositionem ingrediuntur. De auro potabili ex quintae essen. per lapidem. Cap. xxuiii. Si uis facere aurum potabile alio modo, Recipe de quinta essentia distillata perpredictum lapidem philosophorum, in qua impoquod ex auro fiat quoddam liquidum potabile. Et hec est mirabilis operationis ad uitam sustentandam, & omnes morbos expellendos, & ad hominem semimortuum refocillandum, & ad pristinam sanitatem reducendum, & eo perfectior erit, si imposueris duas partes de quinlatorium ita quod de aqua uite predicta sit libra una, & de quin. essen. mellis. balneo Mariae per quattuor aut quinque menses, quia quanto plus circulatur, tanto melior efficitur substantia, & tanto etiam plus ipsum aurum solri, accipies tres aut quattuor ducatos, & malleabis subtilissime, sicut fit ab aurifabris quando uolunt deaurare, sed tamen nihil est melius quam folia auri, si possunt haberi debono auro ducatorum. Si uero non, & quod etiam nolles aurum ita malleare, hoc modo poteris ipsum in puluerem redigere. Recipe de auro meliori quod habere poteris, uel accipe aurum florenorum, affinetur & cementetur ita. Recipe auripartem unam, anthimonii partes duas, parum de tartaro, fundatur insimul in tigillo, donec tota materia sit liquida. Postea fundatur in fusorium tale. Et semper agitetur, deinde sinas modicum infrigescere, & inuenies ipsum ta, rumpatur in acie aurum ipsum ab alia materia, & si non fuerit saris affinatum, iterum cum anthimonio fundatur, & fiat sicut prima uice. Poteris etiam affinare Solem per tale cementum. Recipe uitrioli romani uel loco eius cape salis nitri rubificati, salis amoniaci, uidiris eris, Boliarmeni, Uaria cementa, & modus puluerisandi Solem. [ image 42 ] pulueris saterum coctilium bene adustorum ana. z.i. Omnia haec optime puluerisentur, & fiat pasta cum urina humana, & fiat stratum superstratum in quodam tigillo, ita ut in fundo eius sit stratum de dicta pasta, & aliud stratum desuper de florenis, & iterum stratum de pasta, & aliud de florenis: semper ita prooedendo: donec totum aurum imposueris, & in supremitate tigilli fiat stratum de pasta supra quo fiat aliud de calce uiua. Et scito, quod nullus florenus debet attingere alium. Et quum omnia fuerint ita imposita, fiat super tigillum cooperculum: quod in medio habeat foramen cum acu factum, & optime claudatur tigillum undique cum luto facto ex crinibus. Quo facto, fiat ignis de carbonibus in longitudine palmae unius remotus undique a tigillo: per horam integram. Qua elapsa: fiat ignis parum propinquior per aliam horam, qua quidem effluxa iterum parum appropinquetur per aliam horam, ut ipsum tigillum attingat. Ultimo uero fiant alius ignis super tigillum, undique ipsum attingens, & duret quoque per horam integram. Hora uero ultima preter lapsa, sinas frigescere tigillum, & ipsum fragendo, inuenies aurum depuratum usque ad extremum punctum ubi nihil remansit quam materia purissima. Et ita poteris affinare aurum usque ad uiginti quatuor gradus siue charatos. alius modus affinandi solem per cementum. Potest etiam cementari per cementum regale uiginti quatuor horis, recipiendo salis conmunis praeparati partes duas, & pulueris laterum coctilium partem unam, fiat pasta, & incorporetur cum urina humana. Uel si uelis, poteris etiam affinare Solem per talecementum, Recipe salis communis bene praeparati. z.i pulueris laterum coctilium. z. f.z uitreoli rubei. z.i. mercurii sublimati. z. ui. puluerisentur omnia subtilissime, fiat pasta cum urina humana. Postea fac stratum super stratum, sicut in primo cemento est enarratum. Deinde fundatur aurum, & superinfundatur salis amoniaci. z.i.mercurii sublimati. z. 13. ponantur paulatim in tigillum, ubi est aurum fusum. Est etiam aliud cementum: quod fit hoc modo. Recipe salis amoniaci. z.i.uiridis eris. z.i. Modus puluerisandi Solem. xxxi uitreoli bene calcinati. z.ui. fiat puluis siccus, cum quo fiat stratum super stratum, & hoc ultimo modo, quando affinas aurum: Aliud cementum Modus Solem puluerisandi. de quattuor partibus unius floreni, non remanebunt nisi tres partes. Si autem cupis Solem uel lunam ab anthimonio separare & affinare, addatur parum de tartaro & ipsum anthimonium non poterit attingere Solem uel Lunam. Luna autem tunc debet admisceri cum Uenere. Est autem modus faciendi puluerem ex ipso Sole talis. Recipiant ducati uel floreni praeparati supradictis modis & ponantur ad ignem, donec candescant, deinde malleentur, quantum poteris subtilissime, sicut fit ad deaurandum, postea scindatur frustulatim in minimas bracteas, & pro una parte auri, addes mercurii partes sex: imponantur ita simul ad ignem, & calefiant, donec uideas ipsum mercurium sumescere, & aurum sit in alio tigillo: & calefiat, pari modo, sicut fecisti de mercurio, deinde fundatur supermercurium fumescentem: & cum bacillo tam dium agitetur: donec totum fuerit fusum, deinde iterum concutiatur, donec frigescat. Post hoc ponatur simul in corium album, sicut fit apud aurifabros, & optime ligetur: & exprimatur: ut totus mercurius egrediatur ex ipso corio. Reliquum uero ponatur in tigillo ad ignem: donec mercurius fumet, deinde ponatur super marmor: & sepius teratur. Iterumque in tigillum mittatur, donenc fumus ex mercurio egrediatur, deinde iterum teratur. Et hoc fiat ita sepius terendo & calefaciendo, donec omnis fumus in mercurio cesset, & aurum in puluerem subtilissimum sit redactum. Deinde ponatur in furnum calcinationis: faciendo flammam ignis cum ligno sicco, & non cum [ image 43 ] Quomodo fiat aurum potabile cum melle. carbonibus. Et hic ignis duret quattuor uel quinquam horis, & ita calcinetur donec uideris Solem a mercurio depuratum & mundificatum, & tunc habebis aurum tuum optime preparatum. [ image 44 ] Lauetur deinde aurum duabus aut tribus uicibus cum aqua uitae, & bene simul misceatur cum culmo penne integro, deinde colabis aquam uitae, super infundendo recentem. & hoc fiat tribus aut quattuor uscibus. Deinde exiccabis ipsum Solem super paruum ignem prunarum. alius modus puluerisandi Solem. Postea imponatur in circulatorium supra positum cum ipsa quinta essentia uini. Alius est modus puluerisandi Solem. Fac fieri instrumentum de cupro uel ferro informa cucurbitae, hoc modo. Et habeat collum strictum: habentem in orificio crucem ex filo ferreo factam, in amplitudine unius formae ducati uel floreni, ita quod non possit cadere intro. Et oportet quod ducatus uel florenus attingat orificium curcurbitae ab omni parte. Hoc ergo instrumentum calefiat, & in fundo ipsius fiat stratum de plumbo liquido, inspissitudine unius digitti [ image 45 ] super quo fiat aliud de tartaro. Et ita semper facies, donec cucurbita sit plena. Postea susper imponatur ducatus ul florenus, & ponatur super crucem locando in fumum talem. Ita quod plumbum sit semper liquidum. Et quando aurum fuerit aliquantisper in uno latere, super aliud uertatur, & hoc modo fiet obediens ad faciendum puluerem Solarem. Postea calcinetur in furno reuerberationis, ut iam dictum est. Et hoc modo poteris facere de quatuor aut quinque florenis aliisque monetis argenteis. De auro potabili cum melle. Caput. xxix. De auro potabili episcopi cuiusdam Treueren. Xl Recipe salis gemme bene praeparati: mellis optimi: a fauo absque igne extracti, ut super diximus, aquae uitae rectificate ana, partes equales, distillentur omnia simul per tres uices. Postea accipe de hac materia distillata libram unam, foliorum auri finissimi quantum uolueris, & pone in cucurbitam, ipsam ponendo super cineres. Postea adde reubarbari electi, ligni aloes bene triti, reupontici, ossis de corde cerui, musci Alexandrini recentis, ambrae bonae, ann z.i. omnia simul misceantur, & octo diebus elapsis distilla per filtrum, & habebis optimum aurum potabile, ad multas egritudines conducens & corpus humanum mirabiliter restaurans. De auro potabili ex solo auro & aqua uitae. Caput. Xxx. Accipe auri finissimi. z. siii. malleetur subtilissime, & scindatur in bracteas minutissimas. Postea accipe mercurii abluti. z.i.fz fiat amalgama postea ponatur super marmor, addendo totidem de sulphure uiuo, & bene insimul terantur, deinde ponantur in tigillo super carbones, & sinas ibidem, donectotum sulphur fuerit combustum, postea ponatur in cinericium. Et iterum deinde pone in tigillo ad ignem, donec ipsum tigillum rubescat. Post hoc amoue tigillum, & inuenies Solem in puluerem subtilissimum, coloris crocei calcinatum. Postea ponatur in furnum reuerberationis, & aurum tuum erit optime praeparatum. Lauetur deinde cum aqua uitae simplici, & exiccetur. Et de hoc puluere capias quantum uolueris, superfundatur de aqua uite rectificata totidem, ut ultra aurum emineat tribus uel quattuor digitis: Mittatur deinde in circulatorium, & ponatur in balneo Marie, cum suis lapillis in medietate ponderis auris, & circuletur, ut decet, & ipsum aurum liquescet & resoluetur in aquam coloris citrini uel crocei, ut etiam tingat capillos humanos. Et ita habes etiam uerum aurum potabile. De auro potabili cuiusdam Treuerensis episcopi. Caput. xxxi. nus insignis Episcopus Teuerensis faciebat aurum potabile hoc modo. Quando distillaueris ipsam aquam uitae, & in fundo distillatorii ipsum flegma sicut materia tenax resederit, accipere aquam uitae duabus uicibus in Balneo Marie distillatam: fundendo super hanc materiam nigram: dum fuerit infrigidata, & ita etiam per diem & etiam noctem remaneat. Postea ab hac materia aqua uite iterum abstrahatur per distillationem lento igne, donec ad materiam ipsam perueneris, & fiat tepida, si uolueris uitrum reseruare integrum. Deinde fundatur aqua fontis super ipsam materiam nigram, in altitudine sex digitorum, & ita per tres aut quattuor dies quiescat. Post hoc lauabis ipsam cum alia aqua fontis, & inuenies substantiam siue materiam in fundo: sicut siesset arena, & est ipsa terra, quam lento igne exiccabis. Quum autem fuerit sicca: fundatur super eam de aqua uitae rectificata in altitudine quattuor digitorum, & sinas ita permanere in balneo Mariae per horas uiginti quattuor, claudendo orificium uitri cum alio uitro, & lutando cum cera tali, ut supra dictum est. Post hoc ipsa aqua uitae iterum abstrahatur: & hoc facies sepius. Quia quanto sepius superfuderis, & iterum per distillationem abstraxeris, tanto melius. Et quando ipsa terra fuerit exiccata, ponatur cucurbita ad arenam, sepeliendo ipsam cucurbitam in ea usque ad collum, & abstrahatur igne forti toties, donec nullum fumum in alembico conspexeris, non amouendo ipsum receptaculum Quia oportet quod aqua uitae & spiritus siue fumus ille simul immisceantur, & ita habebis duo elementa, scilicet ignem, & aerem. Post hoc accipiatur terra, & optime super marmore teratur & ponatur in cucurbitam, superinfumdendo de aqua uite rectificata: in altitudine trium aut quattuor digitorum: & impone in balneum Mariae per diem & noctem, donec soluatur. Et quum fuerit soluta, frigefiat, deinde abstrahatur iterum, & exiccetur ipsa terra ad Solem, quae cum exiccata fuerit, debet poni in crucibulum, lutando ipsum optime cum luto sapientiae, & calcinetur in furno reuerberationis: per horas quattuor. Deinde frige fiat, & iterum super marmor teratur, & in cucurbitam ponatur, superinfundendo de aqua uitae rectificata, & ponatur in balneum Mariae ad soluendum. Deinde iterum abstrahatur aqua uite & terra iterum calcinetur per horas quattuor, dum fuerit sicca. Uel etiam potest ita comburi, ut candescat: deinde iterum soluatur in balneo Marie cum aqua uite. Et toties solues & calcinabis: donec non poteris ultra calcinare uel soluere: & hoc fit communiter in septem uicibus: dum magister recte operetur. Dum autem uolueris cognoscere, quando ipsa terra non soluitur ulterius: accipiatur parum de ea terra: & exiccetur ad aerem: & de aqua sua superinfunde tres uel quattuor guttas, si soluitur, signum est: ipsam adhuc non esse satis preparatum. Ideoque oportet ipsam iterum soluere in balneo Marie: deinde calcinare: donec uerum poteris habere indicium, ipsam non posse plus solui. Ultimo uero debet exiccari: & calcinari: & frige fieri: & tunc est pro se sola, & ignis & aer ab ipsa sunt separata. Deinde sumantur omnes illae aquae: cum quibus soluisti terram praedictam: debent poni insimul in cucurbitum, un a cum ipsa terra, ponendo simul in bal. mariae & addendo de ipsa quinta essentia, & abstrahatur usque ad medietatem cum De auro potabili episcopi cuiusdam Treuerein: Xli igne lento, & anteponatur aliud receptorium. Deinde ignis augmentetur donec omnis humor & materia flegmatica ab ipsa separetur. Quo facto, magis crescat ignis ad expellendum ipsos spiritus, donec uideris paruas pustulas in alembico apparentes penitus transiis se, deinde iterum calcinetur, & soluatur, sicut superius fecisti. Et hoc debet fieri septies, & toties semper terra soluatur, & calcinetur, Deinde teratur iterum super marmor, & ponatur in pellicanum ad circulandum in cineribus, & soluendum per dies octo, & uidebis materiam ipsam coagulari. Si uero non haberes pellicanum, debet poni in tale circulatorium. [ image 46 ] Quumque uideris materiam esse ita coagulatam, debet iterum solui in balneo Marie, & deinde iterum coaguletur in cineribus. Et hoc fiat toties, donec exeat? materia sicut oleum, & est ipsa quinta essentia. Si uero non haberes pellitanum uel circulatorium: accipiantur duae cucurbitae unius magnitudinis, alteram super alteram imponendo quum fuerint in orificio ambae quam optime polite & ad aequatae. In quibus imponatur ipsa terra calcinata, & tantundem admisceatur de aqua ipsius, donec ad spissitudinem sinapis reducatur, & fiat cannale ferreum in circuitu coniunctionis ipsarum cucurbitarum, ipsas lutando circa cannale cum cera tali, ut supra dictum est, & ita fit quasi alembicus cecus hoc modo. [ image 47 ] Deinde ponatur ad circulandum in balneo Mariae. Postea distilletur per alembicum cum igne bono: donec materia sicca in fundo remaneat, & aqua quae ab ipsa est distillata, reseruetur. Deinde superinfundatur alia aqua: quam in prima circulatione ab ea colasti, super ipsam materiam: circuletur per dies octo: iterum distilletur, & hoc de octo in octo dies semper facies: donec aquae omnes imbibantur. Et hoc facto: omnes aquae colligentur in unum uas: & superfundatur de aquae uitae rectificata: & ipsa materia calcinetur prius per horas quattuor in furno reuerberationis, donec fiat candida: semper ipsam ponderando prius: ut scias, quantum augmentetur: Quo facto: ipsam rursus cum aquis suis in circulatorium potur ad circulandum in balneo per menses duos: aliquando est citrina- Dosis huius auri potabilis. uel ultra, secundum quod quantitas materiae indiget. Deinde quum deposueris alembicum cecum, inuenies ipsam materiam in fundo circulatorii translucentem & claram: sicut est cristallus aliquam: in magnitudine quarundam margaritarum, & est ipsa uera quinta essentia. Si ergo cum ea uolueris facere aurum potabile iustum & uerum, habeas foliorum auri finissimi. z.i.que debent immiscen cum quinte essentiae. z.i. fz, & superfundatur de meliori aqua uitae composita, quam habere poteris in quantitate librarum duarum & semis. Potes etiam addere duodecim partes de quinta mellis essentia: & tunc uitrum debet optime lutari, & debet poni in Balneo Marie, & uidebis mirabilem operationem, & unionem ipsius auri & quintae essentiae, quia semper simul ascendent & descendent, donec ambo conuertantur in oleum spissum, sicut est sanguis humanus. Quumque uideris hoc oleum ita esse coagulatum, sinas infrigidari uitrum, deinde claudatur optime, & ponatur in cellario, & ibidem de semet ipso soluetur toties, ut non possit amplius coagulari, etiam de maximo igne. Tunc scias ipsam materiam esse satis paratam. Hoc ergo oleum est optima medicina in omnibus grauibus. egritudinibus. Est quoque preseruatiuum hominum sanorum amorbis. Caue ergo, ne detur sano uel morbido nisi ipsa necessitas exigat: ita quod in tribus mensibus dabis saltem tres guttas, quia si sepius dares, ipsa anima ex eo tantum delectaretur, & tantum gauderet, quod etiam ab ipso corpore posset secedere: Quum uero dederis alicui in aestate, dabitur cum aqua fontis pura. In hyeme uero cum iure caponis, uel cum uino. Si autem uelis facere lapillos siue Cristallum breuiori modo, distilletur flegma quod remansit, quando prima uice aquam distillasti. Ponatur in cucurbitam distillando per arenam, donec nigra materia tenuis sicut uinum grossum & spissum in fundo remaneat, quae debet reponi in aliam cucurbitam, iterum flegma superinfundendo & distillando sicut prima uicae, & iterum ita fiat, ut possis extrahere materiam illam, quae debet imponi in caldare, & ibidem permaneat, donec iterum in tenuem substantiam uertatur: sicut fuit in principio. Accipiatur deinde & reponatur in cellario, ipsum uas optime cooponendo, ut nihil impuri possit incidere: & ibidem infrigidetur per spacium unius mensis: uel paulo plus. Quae quum permanserit ita in cellario per praedictum spacium temporis, superfundatur de aqua fontis clara, & manu simul misceantur, & coletur in urceum uitreatum, & inuenies paruos lapillos translucentes sicut Cristallus, & est ipsa uera terra, quae debet teri, & admisceri auro, quod est in circulatorio, cum ipsa quinta essentia uini & mellis, & uidebis solutionem auri. Reliquum uero extrahatur & fiat oleum, ut supra monstratum est. Et hoc modo etiam habebis optimum aurum potabile. De auro potabili cum uino greco uel similibus & speciebus aromaticis. Cap. xxxii. De auro potabili excellenti. Xlii Recipe de uino meliori quod habere poteris, sicut est maluaticum, bastardum, uel Romanum, Corsicum, Grecum, aut Hispanum, distilletur per alembicum, donec possit rectificari, ut supra dictum est de aqua uitae. Et cum bonam quantitatem habueris de hoc uino distillato, iterum distillabis sex uel septem uicibus. Postea ponatur ad circulandum in pellicano, ipsum implendo pro tertia parte, uel fere ad medium. Deinde claudatur foramen pellicani cum pasta facta ex albumine ouorum, & farina optima: & ponatur in balneo Mariae lenti ignis, per dies quadraginta: uel plus. Deinde si gustando senseris aliquam dulcedinem cum odore excellenti: satis circulatum esse putato. Si uero non, debes iterum ponere in pellicanum donec ad id perueniat. Et quum fuerit ita: ponatur in uitrum optime dausum. Et haec est ipsa quinta essent. uini, que debet sumi loco omnium medicinarum: & debet dari egrotanti tempore matutino. Dosis eius est de. z. ii. usque ad. z. iii. sim quod egritudo est intensa uel remissa. Si uero uelis admiscere species aromaticas, poteris capere nucis muscate, cinnamomi, gariosilorum, zedoarie: galangae, Zinziberis albi: granorum paradisi. z.i.puluerssentur, & po[image 48 ] nantur in libra una aquae predicte z. ii. harum specierum, & ponatur in uitrum cum collo longo: bene clauso super cineres, per horas. xxiiii. uitrum tribus aut quattuor uicibus agitando. Post ea coletur per pannum lineum, ipsas feces segregando, alia uero materia debet distillari toties, donec non poterit ultra distillari. Deinde debet circulari: ut supra, & ita habes quintam essentiam & uerum aurum potabile. De alio auro potabili excellenti. Caput. xxxiii. Sunt qui distillant & abstrahunt aquam uitae a meliori uino quod habere possunt, ita quod materia flegmatica infundo remaneat. Ideoque ne in hoc fallaris. Primo distillabis mediam partem, & alia media pars est sicut aqua fontis dara, de quo non debes mirari, & etiam haec iterum debet distillari lento igne, deinde reponatur segregatim. Materiam uero densam, que in fundo remansit, facias buliri ad igne, donec exiccetur. Poteris etiam ex hoc extrahere oleum nigrum, densum, & spissum: quod est calidum, & hoc etiam debet optime custodiri. deinde calcinabis ipsam materiam nigram infurno reuerberationis, & pro una parte terrae accipies de ipsa aqua uite praedicta partes quinque, que debet esse dulcis, superinfundendo ipsam, & ita permaneat per dies quindecim, donec soluatur. Postea distilletur per filtrum, abiciendo feces, distillando iterum aquam, & calcinando perdies quattuor aut quinque. Quo facto, inuenies terram albam. Uide ergo ut cautem opereris hoc: ut possis habere bonam partem de ipsa terra: & poteris dealbare & mundificare per caliditatem ignis & per humiditatem aque. Et ita potes intelligere, ipsam, aquam nil ualere quam ad mundificandum, ideoque nullum debet habere spiritum. Uerum quidem est, in ipsa aqua uitae esse ignem & spiritum, sed habet in se qualitatem aqueam ( quod est ipsum flegma ) & terream, quod est ipsum impedimentum perfectionis. Et ideo debet distillari sex aut septem uicibus, ut bene rectificetur. Deinde debet circulari in quinta essentia. Et si haec aqua uitae, hoc est spiritus De auro pota. cum gemmis, ut adipiscatur naturam qui. esse: Xliii spiritus & ignis, non haberet naturam ipsius quinte essentiae de terra praedicta non posset ascendere, sicut est opinio Hermetis, nec spiritus & ignis in terram fixari. Est autem haec aquae uitae quintae essentiae. Habes cucurbitam cum alembico rostrato & impone quattuor libras de aqua uitae rectificata. Deinde lutabis optime ipsum alembicum, cum tali pasta, ut iam sepius est dictum, & imponatur in fornacem ad distillandum, ita ut decet Cuius forma est haec. Aqua autem distillata recipiatur in receptorium, dum sit bene clarificata? Inde extinguatur ignis: & reserua aquam in uitro optime dauso, ut nullus aer ingrediatur, quia nihil aliud est quam spiritus. Et hoc fac tribus uicibus, semper aliquid sinendo in fundo distillatorii, ut scias secure, nihil aliud esse quam spiritum bene rectificatum. Hoc ita distillabis quater, & habebis aquam odoris suauissimi operationisque mirabilissime. Quia si uenenum aut fumus quidam pestifer in corpus intrasset, mirum immodum per hoc ab ipso separabitur, & antequam ter distillaueris, odorem mirificum percipies, & hec aqua soluit Solem & omnes gemmas. Ad facturam uero huius auri potabilis aliqui accipiunt folia auri purissimi, trita super marmor cum melle donec uideantur esse redacta in aquam, uel quod appareant satis esse subtilia ad scribendum. Postea lauetur in uase mundo cum pura aqua fontis: quae debet esse tepida, postea sinas ita in fundum residere, postea ponatur in aquam uite, uel in quintam essentiam, & habebis optimum aurum potabile. Potest etiam poni in aquam mellis: uel in aquam a zuccaro distillatam. Et hoc aurum potabile mirabiliter tollit omnes egritudines: praecipue lepram. De auro potabili cum gemmis. Caput. xxxiiii. Si autem uolueris facere aurum potabile cum gemmis, scilicet cum smaragdis, saphiris: rubinis, granatis, iacintis, uel etiam cum margaritis, oportet omnes gemmas subtilissime ter ere super lapidem marmoreum, & de puluere illorum lapidum pones in praedictam aquam uite, & circuletur per aliquod tempus in pellicano, postea distilletur. Et hec aqua soluit omnia: & ascendit, quemadmodum si uolaret. Si quoque facis ascendere super aurum, ultra nunquam ascendet. Et hoc est secretissimum in natura. Transiendo uero ad ipsam terram albam praedictam, ut possimus eam facere ascendere, ut adipiscatur naturam quintae essentiae, ad soluendum Solem uel Lunam, Accipiatur ergo de ipsa materia alba & de Sole uel Luna anna partes aequales, & tantundem depondere predicte aquae uite, & quando aurum erit solutum, ponatur in cucurbitam non nimis altam, quia non posset in altiori ascendere, & fac ipsam per alem[image 50 ] bicum ascendere: & cum ascenderit, operaberis ultra ut decet. Si uero non possis habere cucurbitam ad hoc accommodatam, habeas unam retortam, talem. Est etiam sciendum, quod quando aqua uite est defecata & rectificata, & peruenerit in quintam essentiam cum odore fragantissimo, scias ipsam habere propriam terram ab ea uenientem, que peruenit in aquam & ascendit, quasi uolando per naturam aquae, quam secum facit ascendere. Si ergo praedicta intelligis, poteris facere aquam ad soluendum omnia metalla, & Si hoc non intelligis, nihil facere poteris, quia in hoc consistit omnis modus soluendi. Medicinam uero quae debet dari homini post proiectionem, accipies in quantitate unius granior de acei, & ponatur in poculum argentum cum uino albo uel cum aqua pura, ipsam fortiter calefaciendo super ignem donec soluatur. Postea ab igne moueatur & cum cocleari argenteo agitetur: donec frigesat. Detur leproso stomacho ieiuno post mediam noctem. Ad lepram. Potest etiam dari omni egroto in quacunque infirmitate sit, & si in mala ualitudins iacuerit duobus mensibus, sanabitur in duobus diebus. Si uero homo est sanus, omni anno ter accipiat hanc medicinam. Hinc dicit Arnoldus de uilla noua, se curasse Henricum ducem Ueronae ex precibus patris sui, regis Aragonum, qui tribus mensibus leprosus fuit: & in tribus diebus conualuit. Ait etiam se usum fuis: se hac medicina in senectute sua: & quandocunque habebat calorem ex defectum nature, uel etiam ex alia causa, ipsam medicinam cum frigiditate temperasse. Si uero habebat frigus, medicina moderabatur hoc ex sua caliditate. Et saltem duabus uicibus in anno hoc utebatur: scilicet una uice in aestate: & alia uicae in hyeme. Circa hoc notabis mirabile quiddam. Si haec medicina detur egroto, qui de uoluntate dei debeat mori, nullum est remedium adhibendi aliquam medicinam. Sed postquam fuerit mortuus: habet oculos apertos, & colorem naturalem, ac si uiueret & uidetur mortuus quodammodo spiritu subito esse raptus. Ipsi quoque crines talis hominis, & barba, & ungues semper crescunt, quia sanguis qui est in corpore non potest putrefieri, propter calorem naturalem, qui per medicinam est sustentatus. De auro potabili ad paralisim. Caput. Xxxu. Fit aurum ualde preciosum ad omnem parasisim, hoc modo. Soluatur aurum purum in quantitate. z. iiii. in Aqua forti. Deinde habeas aquam fontis distillatam toties, ut dulcescat, in qua dictum aurum debet lauari: & quum fuerit in puluerem redactum ponatur in aquam uitae simplicem, quater distillatam. Deinde recipe pulueris boracis. z. 63 dissoluatur pari modo in aqua uite simplici imponendo in paruum uitrum & totum id cum aqua uite implendo. Recipe etiam camphore. z.i. & dissoluatur etiam hoc modo praedicto. Ultimo uero cape zuccari candidati. z. ii H ii & de & debet etiam hoc modo in aqua uite sol dissolui. Postea quum omnia fuerint dissoluta, recipe quattuor illas aquas, in quibus soluisti materias predictas & distillentur per cineres igne lento toties ut omnis aquea substantia ab alia materia separetur, in tali fornace ut hic est. Et hoc fiat toties, donec uideas materiam in fundo similem oleo. Deinde ponatur uitrum cum ipsa materia in locum humidum & uertetur materia in substantiam cristallinam, deinde soluatur in aqua quattuor, substantiarum dissolutarum, ambrae grisae: musci alexandrini recentis anna. z.i. & de hoc fit quoddam oleum. Et quum uolueris opitulari egroto: accipe folia & flores deboragine & saluia, anna M.i.lauendulae. M.fz. ponatur in quartam partem aquae uite, & in hac permaneat perdies tres integros. Postea distilletur: & in uitro bene clauso optime custodiatur. Et quum uolueris dare egroto, accipe guttam unam olei predicti, & centies tantum de aqua trium herbarum: & hoc dabis patienti cum maximo discrimine & prouidentia: quia haec est medela, quae omnes infirmitates hominum occultat, & est thesaurus occultus omnium philosophorum. De alio auro potabili bono. Caput. xxxui. Recipe aquae uitae simplicis. z. ii. boracis depetra. z. ii. dissolue boracem in dicta aqua uitae. Deinde solue zuccari candidi. z.i. in aquae uitae. z. iii. fz. Solue etiam camphorae. z. 13. in aquae uitae. z. ii. fz. Ultimo uero accipiantur folia auri purissimi, que soluantur etiam in dicta aqua uite, & hae quattuor aque uiteponantur in cuncurbitam: optime ipsam claudendo, & ita per unum diem requiescat. Postea superimponendo alembicum, & distilla usque ad medietatem. Post ea ponatur cucurbita in locum humidum, & quattuor illae materiae in cristallum albissimam & candidissimam conuertentur. Postea solue in aqua ab hac cristallo distillata haec sequentia. Ambrae bonae: musci fini recentis, ana. z.i. margaritarum optimarum. z.i.ponantur in balneum Mariae, & sint omnia bene lutata, & in diebus tribus conuertentur in oleum, quod quidem est aurum potabile. De alio auro potabili cum aqua forti. Cap. xxxuii. Accipe aurum optimum quod habere poteris quod solui debet in aqua forti, & deinde euaporetur & abstrahatur aqua per alembicum, non tamen debet omnino exiccari, quia esset sicut oleum. Postea superfundatur de aqua mellis: quae sit etiam distillata per alembicum: ut ipsam materiam transcendat quattuor digitis. Ponatur ad digerendum quattuor diebus, & totidem noctibus in Balneo Mariae. Postea aqua mellis iterum abstrahatur per alembicum: deinde aliam aquam mellis impones & digeres, ut supra, & per omnia facies sicut in prima uice fecisti, & scias quod remanet sicut oleum tenue, cum ipsa aqua mellis postea parum resideat. Deinde toties abstrahes aquam mellis, ut nulla salsedo remaneat de substantia aque fortis, in qua dissolutum fuit aurum & quum per saporem mellis amaritudinem in lingua perceperis: habeas aquam uite duodecies distillatam, in qua nullum sit flegma, & in ea solues aurum, ut aqua aurum transcendat quattuor digittis, deinde bene lutetur distillatorium, in quod imposueris, cum luto forti, & ponatur in balneum Marie, donec soluatur. Potest tamen hoc citius fieri in fimo equino & magis est naturale quam aliud, dum ponatur in fixatorium siue pellicanum Deinde abstrahatur aqua uitae ab auro per alembicum, ita ut aurum remaneat in fundo uitri, sicut quoddam oleum, uel butyrum, & hoc est ipsum aurum potabile. Quo quidem potest uti quilibet egrotus in electuariis, uel cum uino. Aqua autem mellis: quae in praedicto auro funditur, fit hoc modo. Habeas cucurbitam, in quam impone ipsum mel, & quum mel ascenderit, aperias parum alembicum, & iterum residebit in fundum cucurbitae & hoc fac toties, donec totum mel fuerit distillatum. Prima ergo aqua est alba. Alie uero post primam sunt bonae ad caluiciem, quia cum caput ex ipsis inungitur, pili crescunt. Sunt etiam bonae ad ipsum aurum potabile quia abstrahunt amaritudinem ex ipso. De alio auro potabili. Caput. xxxuiii: Recipe aurum purum foliatum, teratur cum sale communi praeparato, & quum fuerit tritum: iterum parum de sale addas, & bene simul misceantur, & calcinetur in furno reuerberationis per quattuor aut quinque horas, faciendo bonam flammam ignis, deinde sinatur frigescere. Lauetur postea cum aqua dulci tepida. Postea ponatur in aquam sequentem ad digerendum, per nouem dies. Post hoc ipsa aqua abstrahatur ab auro, & iterum superfundatur, & digeratur, & iterum abstrahatur, & hocfiat ita duabus aut tribus uicibus cum lento igne. Postea superinfundatur aqua fontis pura, & iterum abstrahatur. Caue autem: ne nimium siccetur aurum: quia in solutione foret nimis asperum: & quasi inobediens solutioni. Aqua uero supra nominata debet sic fieri. Recipe libras quattuor optimi mellis, & bulliant super lento igne carbonum in capsia ferrea: & spuma semper tollatur, superinfundendo de aqua fontis in altitudine duorum digitorum. Deinde ponatur iterum ad ignem, donec spumescat & iterum spumam tolles. Postea fundes super ipsum mel albumina quattuor ouorum optime concussa & de purata, & sinas modicum bullire, semper ipsam spumam tollendo, & quum bene bullierit, per filtrum coletur. Post hoc ponatur ipsum mel colatum ad lentum ignem, donec omnis aquositas ab eo recedat: & post hoc ab ipso melle distilletur, & hoc quod de ipso distilaueris, iterum duabus uel tribus uicibus distilletur, & quum post distillationem requieuerit octo ul decem dies, habebis aquam paratam: Quando autem ipsum flegma de uino uel fecibus abstraxeris: & quod feces ipse inspissentur sicut mel: ponatur in arenam, superinfundendo aquam uitae, ut emineat super feces tribus digitis, & putrefiat per octo dies sub alembico ceco tali. [ image 52 ] Deinde iterum abstranatur aqua uite per Balneum Mariae. Postea superfunde depurissimo flegmate sexdecim aut decem & octo libras, & ponatur in arenam frigidam per dies sex, & crescent lapilli in ipsa terra, qui debent postea lauari cum flegmate, donec depurentur: deinde exiccentur paruo admodum igne. Postea superinfunde eis aquam uite: ut supermineat tribus digitis, & post quattuor dies iterum abstrahatur per balneo Marie. & hoc fiat tribus uicibus. Ultimo uero ponatur in arenam cum ualido igne, ut spiritus expellantur. Uidebis quoque oleum uenire, quod permitte exire in receptaculum: donec fumus cesset, & terra erit. satis calcinata. Illa autem aqua sic est utendum. Recipe terram calcinatam super quam funde de meliori aqua uite, quam poteris habere, digerat sub alembico ceco in balneo per dies quattuor. Postea iterum abstrahe aquam uitae sensim per colaturam, ita ut non coloretur de terra. Postea superinfudatur alia aqua uitae, & fiat ut prius. Et hoc toties facies, donec aqua non coloretur ultra deterra. Deinde pone ipsam aquam in balneum Mariae cum terra, & abstrahatur lento igne, & in fundo cucurbite inuenies terram albam asperam sicut est sal, quam iterum poteris soluere & coagulare ut prius, donec satis aspera & subtilis uideatur. _ Oleum Solis. Oleum solis fit hoc modo. Recipe aquae uite preparate libras quattuor, ducatos duodecim, qui soluantut in aqua forti, superinfundendo aquam frigidam, & conuertentur in calcem, quam cum duplici pondere zuccari candidi teres: & indelauabis cum aqua dulci distillata, ut zuccarum ab auro abstrahatur. Et quum fuerit exiccas tum, una pars calcis debet teri cum tribus partibus masticis preparati, & addatur de aqua uite, ut fiat pasta, que ponatur in uitrum, & accendatur, & ipsum uinum cum mastice ab auro separabitur per combustionem, & & ipsa calx in oleum uertetur. Hoc ergo oleum depone subtilissime. Et si calx non fuerit tota solua, lauabis eam iterum cum aqua dulci, & teres cum mastice, & facies per omnia ut supra. Et si habet quandam nigredinem ul impuritatem, debet lauari cum aceto distillato. Et quum totum fuerit conuersum in oleum, accipiantur partes duae de terra alba parata: & immisceantur cum praedicto oleo: ut fiat pasta, parum addendo aquae uitae. Deinde ponatur in Aquam uitae praeparatam, ad digerendum in Balneo per unum mensem, uel ultra, secundum quod uideris solutionem Solis cito, uel tarde. Solutio Solis. Fit autem solutio Solis hoc modo. Recipe auri puri boni. z. fz. mercurii bene abluti & purgati. z.iii. fiat amalgama. Postea mercurius separetur ab auro super cinericium, sicut fit apud aurifabros, & aurum remanet sicut quedam farina citrina. Post hoc cape salis amoniaci. z. 53. imponatur in aquam uite cum auro calcinato, & stet in balneo Mariae digerendo per sex dies. Postea abstrahatur omnis humiditas cum calore ignis primi gradus, & erit paratum. Deinde cape aurum illud ita paratum, & impone in cucurbitam uitream mundam, imponendo alembidum cum rostro, & omnia optime lutentur, funde super ipsam materiam parum olei oliuae, & distilletur in principiocum lentissimo igne. Ultimo uero in ualidissimo, sicut fit in aqua forti. Quo facto, aperi cucurbitam, & si aliquid in ea remansit, fiat per omnia, ut supra, & hoc facies, donec nihil in uitro remaneat. Postea uero abstrahatur flegma per distillationem, haud secus faciendo, & habebis optimum oleum ad aurum potabile, & est bonum & expertum in multis. De auro potabili uolatili. Cap. xxxix. Aurum potabile uolatile ad plurima conducens, fit hoc modo Recipe de uino meliori quod habere poteris quantumcunque uolueris, ponatur in uitrum cum collo longo, & claudatur, sicum sigil Hermetis, & postea putrefiat, & optime custodiatur, nefrige fiat, & ita permittes requiescere, donec acquirat fecem, sicut facitacetum, & est citrina, sinas itaque stare longius, donec tota recedat, & habebit albas uenas, sicut si essent flammulae ignis, & hoc fit communiter in spacio trium mensium. Deinde ponatur in cucurbitam optime clausam & distilletur cum igne, facto ex ligno sicco, in aqua tepida, sicut fit in balneo Mariae in tali fornace, ut hic depingitur. Post hoc accipe libras duas huius materiae distilatae, & impone in ea quindecim folia auri purissimi, & bulliat in balneo marie duodecim horis continuis, & uitrum sit optime obstrusum cum signatura Hermetis, ut supra dictum est. Deinde lentissimo igne distilletur, & quod ignis non sit adhuc in primo gradu, & hoc facto, quando tota materia est distillata: reseruetur, & hoc appellatur aurum potabile uolatile. De alio auro potabili. Cap. xxxix. Fit etiam aurum potabile hoc modo. Recipe uinum rubeum spissum: distilletur quater. Postea recipe de tartaro calcinato: & superinfundatur: & putrefiat horis uiginti quattuor. Deinde omnis humiditas lentissimo igne abstrahatur, & uidebis ipsum tartarum, quod prius erat album, in nigredinem esse conuersum: quod iterum calcinabis: donec albescat sicut nix: & iterum fiat putrefactio, sicut supra: & distillabis forma iam dicta: & ita septies calcinabis: & septies digeres, & septies quoque distillabis, modo & forma praedictis. Postea ponatur in balneum Mariae: imponendo folia auri purissimi ad placitum: iterum distillando: & iterum superinfundendo: donec ipsa materia tota conuertatur in oleum: quod est optimum aurum potabile: pro hominibus bonae ualetudinis, ipsos in fanitate conseruans. De alio auro potabili preciosissimo. Caput. xl Sunt quidam recentiores philosophi: qui aurum potabile faciunt hoc modo. Recipe de uino rubeo uel albo quantum uolueris, dissilletur septies per cineres. Deinde congrega omnes felices & distilla: colando ipsam aquam: donec in spissitudinem mellis transeat: deinde superinfundes ipsum flegma: & requiescat ita tribus diebus: & totidem noctibus: & omnes lapilli infundum secedent. Hoc facto: lauabis predictos lapillos cum flegmate: donec purifiant, deinde exiccentur: & imponantur in cucurbitam: superimponendo alembicum cecum: & mittatur in balneum Mariae per tres dies, & totidem noctes superinfundendo de aqua uite in altitudine trium digitorum. Postea paulatim coletur, ne uinum fiat turbidum, & sic fac, quousque uinum nullum colorem ab ipsis lapillis suscipiat. Ultimo uero abstrahatur totum uinum a lapillis, ut ipsi toti sicci remaneant in uase. Quo facto, oleum ipsum auferatur per arenam igne ualido, & hoc quod post oleum remaneat in uitro, dicitur terra fetida, quae debet abiici, quia nihil ualet amplius. Postea ponatur alembicus in cineres, & inuenies lapillos de albatos sicut niuem, uel salem. Et uinum quod extraxisti ex lapidibus, euum candidi remanserunt, seruetur ad multiplicationem & fermentationem. Uitra sal ipsum fermentatum cum calce Solis & Lune imbibatur cum aqua uitae prius abstracta, & sint tres partes salis, & una pars calcis, ponatur sub alembico ceco, ad digerendum in balneo Marie per diem naturalem. Postea imponatur alembicus cum rostro, & distilletur. Hoc facto, iterum superinfundatur uinum in altitudine trium digitorum, ut supra dictum est, & digeratur iterum sub alembico ceco per diem naturalem, & exinde iterum distilletur, sicut prius fecisti: Quon spiritus debent reduci in corpus. & hoc fac totiens: donec fermentum & terra in receptaculum transierint, & sint conserua in spiritum uel in substantiam aqueam. Si ergo hos spiritus uolueris iterum reducere in corpus, ponantur in balneo ma. & coagulabuntur in lac album, quod appellatur lac uirgineum, est tamen differens ab eo lacte, quod supra uocauimus oleum plumbi. Oleum uirgin. Postea iterum infundatur de aqua praedicta, & ponatur sub alembico ceco, ad digerendum, & hoc tamdiu fiat, donec totum conuertatur in spiritum uolatilem. Aqua autem uitae, quae super hoc lac natat, distilletur in balneo Ma. & in fundo distillatorii inuenies uerum lapidem & haec appellatur transmutatio spiritus in corpus. De hoc ergo lapide accipe in quantitate unius grani hor de acei, super mercurii uiui loti & purificati. z. X. cum fuerit calefactus in crucibulo, & uidebis ipsum mercurium coagulari in uerum Solem uel Lunam, secundum primam fermentationem, & hoc poteris custodire. Si uero non uelis custodire, iterum de puluere superimponatur, & conuertetur totum in puluerem, qui debet imbibi cum ipsa aqua abstracta a predicto lapide, & hic est uerus lapis, si ipsi tincturae superimposueris alium puluerem, & hoc potest augmentari in infinitum. Et si ipsa aqua, a lapide ab stracta, deficeret in augmentatione, poteris aliam bonam aquam uitae locon eius capere, quia nihil in hoc est descriminis. De auro potabili uegetabili. Caput. xli. Est etiam aliud aurum potabile: quod mirabiliter confortat humiditatem superfluam in homine. Et fit hoc modo. Recipe de ipsa quin. essen. uini, ita extracta: ut supra docuimus, in qua possit resolui aurum: uirtutem suam conseruando, & hoc fiat subtiliter per uiam continuitatis cum humiditate balnei, & distiletur ipsa aqua igne lento, totam humiditatem ab ipsa separando: & ita etiam substantia auri remanebit in distillatorii fundo tota sicca. Post hoc capiatur de illo uino, & distilletur per Alembicum toties, donec non possit ultra comburi per diminutionem sulphuris sui, semper quamlibet distillationem in quodlibet receptaculum suscipiendo, & cape de secunda aqua toties, done nulla uena in ipso alembico appareat, & in hanc aquam proiicies ipsam substantiam auri, & citistime in aquam uegetabilem soluetur, & hoc fitex eo, quod mercurius per mercurium est rectificatus de ipso flegmate, donec uideris, ipsum non posse ultra comburi, quod quum ita fit: cum prima substantia auri permiscebis, & tunc est uera aqua uite siue aurum potabile. Haec autem est prima aqua, seruiens & proficua humano corpori Recipe de aqua uitae, & ab ipsa separebis omnem humiditatem per distillationem de quinta aquae essen. que est aurum purum, & hoc serua segregatim, & in ipsam aquam uegetabilem impones mellis cum fauo suo partes tres, & hoc omne simul ponatur ad putrefiendum in balneo Mariae per dies quattuor. Et haec digestio debet fieri nouem uicibus in balneo, uel infimo: quia ex hoc aqua rectifieatur. Aqua secunda est haec. Recipe caponem uel gallinam ueterem: & quum omnia ossa & superflua fuerint amota, caro ipsa debet teri in mortario lapideo subtiliter. Deinde pones in cucurbitam cum alembico, & aquam ab eo distillabis in balneo Mariae: & haec iterum debet segregatim custodiri. Aqua tertia est haec. Recipe carnem de gal¬ lina uel capone, distilletur per cineres, omnem humidi tatem lento igne abstrahendo, & caue, ne aduratur caro in alembico, & hoc etiam segregatim custodies. Aqua quarta est haec. Accipe de uino partes tres, ponatur super partem unam praedictarum carnium: ponatur in cucurbitam: optime ipsam claudendo cum operculo uitreo, & lutando, deinde ponatur super cinerem lento igne, per dies tres, postea distilletur per alembitum, & aquam reseruabis. Aqua quinta est haec. Recipe totam substantiam caponis ul gallinae, & totam substantiam humidam ab ipso separes per alembicum, sicut prius dictum est, & aquam quoque reseruabis. Aqua sexta est hec. Recipe omnia ossa caponis uel galline, pistentur minutim in mortario lapideo cum pistelio ligneo: & imponatur in balneo Mariepostea uero super cineres, & distillabis, sicut prius dictum est: & haec quoque debet custodiri. Aqua septima est haec, Recipe de aqua tertia, de aqua quinta, & de aqua sexta: distillentur simul per alembicum, & optime custodiantur. Rectificatio uero aquarum praedictarum, quae sunt distillatae per cineres: haec est Recipe de auro ita preparato: ut iam ultimo est dictum: et coaguletur: quia est naturale quiddam humidum, omni modo & colore: sicut si esset auri pigmentum citrinum: & impone de aqua sua prima partem semis: & statim soluetur ab aqua ipsa: & a tribus aquis praedictis. Cape ergo in magnitudine unius coclearis argentei, & etiam optime misceatur cum bona parte melioris uini quod habere poteris, & da homini flegmatico, tempore hyemis, & mirabiliter ipsum in sanitate conseruabit. Si uero homo sit colericus, da ei cum aqua pura. Melancolico uero cum iure caulium. Sanguineo autem non dabis de hac aqua, sed dabis ei de hoc quod sequitur. Recipe de aqua aurea cocleare unum, ponatur in uinum, & deturei & erit securus ab omni infirmitate. In aestate autem debet administrari flegmatico cum iure galline, in quo coctum sit petrosilinum, Colerico uero cum alio iure. Melancolico dabis, quum tempus expostulabit, in magna ipsius operatione caloris uel frigoris. Si autem uelis dare egroto, dabis secundam partem auri dissoluti in secunda aqua caponis. Si sit flegmaticus: dabis ei medium coclear cum duabus partibus aquae. Et sic etiam debet dari sanguineo. Colerico dentur duo coclearia de aqua tertia, & identidem fiat de melancolico, & in tribus diebus ab omni infirmitate, etiam quantumuis sit magna & periculosa, liberabitur. Et quum ipsam medicinam uolueris dare cum aquis praedictis, interrogabis egrotum, quo cibo maxime delectetur. Et licet sit ei contrarium, dabis tamen ei de illo, & de hac medicina, in quantitate pisi, uel lentis magnae. Haec autem medicina ualet contra omnem infirmitatem naturalem uel accidentalem calidam uel frigidam. Et quum uolueris peregre proficisci, talis medicina ( si tecum uelis portare ) debet coagulari, & ponatur in uitrum, & quando uolueris ea uti, preparetur in humiditate auri potabilis. Quando igitur uegetabilia praeparaueris, ut iam dictum est, accipiatur unum uegetabile, & in quodlibet uitrum imponantur folia auri, optime uitrum claudendo, ne possit euaporari, ponatur ad cinerem cum lento igne, & aurum soluetur in uiginti duobus diebus. Si ergo uelis facere aurum potabile, abstrahatur tota substantia aqua ab auro cum lento igne, & aurum quod in fundo remansit: ponatur in cumcurbita in balneum Marie, & soluatur in quatuor diebus naturalibus, & hoc est uerum aurum potabile, quod debet poni in paruam cucurbitam: addendo ad auri foliati. z. fz. mercurii abluti cum sale & aceto. z. I. & totum in octo diebus in uerum aurum conuertetur, Et si uelis hoc magis sublimare recipe de auro potabili, cui addantur de mercurio septies sublimato cum uitreolo, & sale communi, & iterum reuiuificato, & hoc debet poni per dies octo super cineres cum lento igne, & indurescet. Una pars huius materie tingit centum partes. Et hoc etiam potest augmentari in infinitum. De ultimo auro potabili. Caput. xlii. Recipe de auro affinato. z. f.z. malleetur subtilissime, sicut fit quum deauratur, & scindatur in partes minutissimas, addatur de mercurio depurato: & fiat amalgama, ponatur super lapidem marmoreum, & teratur cum tanto sulphuris quantum sufficit, uel melius, quantum amalgama ponderat. Et quum satis fuerit tritum, ponatur super prunas in crucibulo, & statim comburetur. Quo facto, iterum teratur super lapide marmoreo, & iterum ponatur in Mirabilis efficacia olei, &. iiii elementorum: Xlix ti gillum, ipsum ad ignem collocando, donec rubescat, postea amoueatur crucibulum, & inuenies aurum tuum optime calcinatum in puluere subtilissimo, sicut si esset puluis croci. Ponatur postea in furnum reuerberationis, & detur ei flamma, ut decet, & erit paratum. Postea lauetur cum aqua uite quater distillata, & deinde exiccetur. De hoc puluere capetantum quantum uolueris, superinfunde de aqua uitae rectificata tantum, ut ipsum puluerem excedat in altitudine trium digitorum. Deinde ponatur in circulatorium: & ponatur in balneum Mariae cum media parte suorum lapillorum, & ipsum aurum soluetur in aquam croceam, ut etiam cutem humanam tingat in colorem rubeum. Exinde extrahes omnia elementa, sicut prius dictum est, & quodlibet ab aere optime custodiatur: quia habent uirtutem: quam exprimere non est possibile, & si possibile esset: centesima pars indoctiorum non crederet. Uis aquam Potentia olei, Ignis efficacia Proprietas terrae. Substantia enim aquea ualet ad omnes infirmitates, procedentes ex calore uel frigore. Ualet etiam ad quamcunque passionem pectoris: cordis, pulmonis: & omne uenenum expellit: omnes materias superuacuas a pulmone eiicit. Et si esset apostema intra corpus: facile ex hac curatur: sanguinem purgat: uisum acuit & omnia membra spiritualia a putrefactione conseruat. Oleum uero maxime prodest adolescentibus, ipsos enim conseruat in robore & uenustate: dum eo in cibus utantur, sanguinem non sinit putrefieri, nec flegma dominari, uel coleram adurere, nec melancoliam uigere, sanguinem, & sperma multiplicat. Et ideo qui hoc oleo utuntur, sepius debent uenas incidere. Et si aliqua membra forent lesa uel diminuta, ipsa restituit, uisum amissum recuperat, dum omni nocte per spacium unius mensis guttam unam in oculum imponis. Elementum ignis ad omnia priora ualet. Senes facit adolescere, mortuos reuiuiscere. Senes hoc uti debent cum modico aquae auree, omnes egritudines seneficacia. ctutis tollit, & ideo appellatur Elixir uitae: resoluatur ignis in aqua uite donec habuerit colorem rubeum, & imponatur de mercurio fixo super lentum ignem, citissime soluetur. Postea adde tertiam partem auri, & statim in corpus conuertetur, & potest coagulari cum modico aluminis. Quo facto, uidebis ipsum in lapidem rubeum conuerti, & si iterum reuiuificetur in humiditate & arsenico, fiet perfectum elixir super ipsum mercurium. Elementum uero terrae, si est bene rectificatum, ut decet, per terram suam triproprie¬ bus uicibus, qualibet uice ipsam resoluendo, & per filtrum distillando, & iterum coagulando, tunc habebis sal terrae. Si quoque ipsum tale sal fieret fluxibile, retinet tamen de mercurio. Et si aqua illa fuerit bene & iuste rectificaca, fixat omnes spiritus. Ualet ad omnes cicatrices: & uulnera curat, & carnes crescere facit. Et ita habes multas formas faciendi aurum potabile, quae si ad placitum tuum non inuenies, boni consule obsecro. Nam si scires, in quo temporis spacio id congesserimus, non mirareris, si forsitan quippiam inepti huic libro insertum reperireris. De I De aqua uite composita pro hominibus frigide complexionis aut regionis. Cap. xliii. Quum satis superque in superioribus capitulis de aqua uitae simplici dixerimus: Restat nunc de composita aliquid elucidare, etsi non sit necesse, Sed quia ex uarietate lector doctus mirum immodum afficitur, ideoque non inconsultum uidebatur, aliquid de composita disserere, cuius uarias ex uariis describemus uias componendi. Prima itaque uidendum est de ea quae debet administrari hominibus frigide complexionis: aut egrotantibus a causa frigida. Poteris etiam ea uti in tempore & regionibus frigidis. Et est haec. Recipe Zinziberis albi, cinnamomi electi: cubebarum recentium, gariofilorum mundatorum, nuncis muscate, macis electi, cardamomi, Zedoariae, galangae, piperis longi ana partes equales. Conterantur omnia grosso modo, fundantur super unam partem specierum sex partes aquae uite simplicis, ponantur in cucurbitam longam, superimponendo alembicum cecum, & ponatur ad digerendum per dies quattuordecim. Postea distilletur in balneo Mariae cum lentissimo igne, feces iterum super materiam distillatam fundantur: & iterum digerantur per octo dies. Sunt tamen aliqui qui non distillant per alembicum, sed melius est, si per ipsum distilles. Et quum tribus uicibus distillatur, prima aqua, dicitur aqua benedicta. Secunda aqua uite composita. Tertia uero aqua balsami. Aliqui etiam ad compositionem eius addunt foliorum saluiae, rutae: castorei recentis, corticis citri, baccarum lauri, florum lauendulae florum rorismarini ana. z. ii. Haec omnia debent distillari cum speciebus suprascriptis, & semper pro una parte specierum superfunde sex partes aque uitae simplicis. Haec ergo aqua uitae est bona ad omnes egritudines capitis procedentes ex humore flegmatico, dum sumatur tempore matutino in pondere. z. ii. cum uini optimi. z.i. Aliqui autem intingunt frustum panis in hanc aquam, alii uero inunguntcaput cum huius aque. z. fz. addendo aquae bethonicae. z.i. Sed caue, ne utaris in egritudinibus & doloribus capitis, ex calore procedentibus, nisi alia medicina frigida, admisceatur, que possit tempera re caliditatem huius aquae. Ualet etiam haec aqua adfaciendum bonam memoriam, dum bibatur omni de stomacho ieiuno. Ad memoriam. z. p. mixta cum aqua rorismarini, & debet cum ea occiput illiniri, & exiccari de semet ipso. maniam. Ualet etiam ad maniam, dum capillos in capite tondas: deinde madefacies pannos in hac aqua, mixta cum aquis maioranae & rorismarini, & caput inuolues, & senties mirabilem operationem. Ualet etiam haec aqua uite composita ad paralisim, dum membra ex ea sepius lauentur, admixta aqua saluiae. Paralisim Dentes. Uel quod bibatur omni die stomacho ieiuno: admixta aqua florum lauendulae, & contra cicatrices & maculas faciei, & ad omnes egritudines oculorum. Habet etiam mirabilem operationem in omni dolore dentium. Si etiam intingatur seta uel pecten in aquam praedictam: & pili ornentur cum ipso, nunquam, uel tardissime canescent. Et si sit in capite scabies, totam depellit. Uermes. Ualet etiam contra uermes aurium. Confortat stomachum infrigidatum, & ipsum calefacit, si bibatur cum uino & stomachus ex ea illiniatur. Surditatem. Surditatem aurium recuperat, si immittatur cum bombace. Uulnera ex ea lauata mirabiliter conualescunt, & carnes putridas non finit crescere. Uenentum Concep. Si bibatur stomacho ieiuno, ualet contra omne uenenum, & contra cancrum, & omnes fistulas, contra hydropisim, & lapidem in uesica. Si etiam foemina biberit hanc aquam stomacho ieiuno, que non possit ex causa frigida concipere, statim concipiet. & Menstruum. Si foemina non potest habere menstruum: detur ei de aqua praedicta cum galanga & gentiana, uel madefaci at bombacem, & matricem cum ea inungat. Conseruandum cibaria. Si etiam hec aqua ponatur super pisces, carnes, aut alia cibaria, non corrumpentur, neque putrescent, nec etiam a muscis defedabuntur. Si unum euaserit acetosum, & de supradicta aqua infundatur, in pristinam redit substantiam & naturam. Si Zuccarum molle ex ea madefiat: indurescit. Si homo ex ea illiniatur, ualet contra iectericiam: Ad uinum acetosum Ictericiam digestionem. & contra tremorem omnium membrorum: & contra fetorem oris & narium. Si homo non possit digerere cibum commestum, debet illinire pannum & hac aqua, & ponere supra stomachum: quia mirabilem habet operationem. Si homo patiatur spasmum, madefaciat pannum, & superpectus ponat. Si aliquis habet dolorem iliorum: bibat de ea sepius. Ualet etiam contra morbum caducum: Spasmum Iliacam. contra scrophulas faciei, & contra emorroidas. Albertus magnus maxime laudat eam: propter miraculosas operationes: quas habet circa paralisim. De aqua uite composita Fride. tertii. Cap. xliiii. Recipe aquae uitae simplicis rectificatae lib. ilii. uini maluatici lib. iiii. cinnamomi electi. z. iii. gariosilorum. z.i Zinziberis albi. z. i. 63. nucis muscatae. z.i. macis. z. fz. Zedoariae. z. fz. gaangae. z. ii. cubebarum, isopi ana. z. fz. radicis benedictae. z.i. saluiae, florum lauendule an. z. fz. melissae, iris: balsamithe. ana z.i. rosarum albarum. z.i.fz haec omnia contundantur: & ponantur in cucurbitam magnam, ubi possint intrare quindecim uel sedecim libre, addendo Zuccari albi. z. iii. passularum, ficuum pinguium ann. z.ui. camphorae. z. fz. aquae rosarum, aquae endiuiae, aquae florum sambuci, ana libras duas, ponantur omnia in cucurbitam, ipsam optime lutando: & ponantur ad solem diebus uiginti, scilicet decem diebus ante festum sancti loannis, & decem diebus post eiusdem festum. Coletur deinde aqua, & distilletur, per alembicum, reseruando in aliquo loco sicco. Et caue ne mulier menstruosa ipsam aquam attingat. Dosis eius est in quantitate medii colearis. Ualet mirabiliter ad stomachum frigidum, & totum corpus optime in sanitate conseruat De alia aqua uitae composita. Cap. xlu. Recipe saluiae. z. xii. nucis muscatae, gariosilorum, Zinziberis albi, granorum paradisi, cinnamomi ana z. iiii. olei laurini. z. i castorei recentis. z.i.spice indicae, rorismarini, ana. z. fz. florum rorismarini. z.i. foliorum rutae. z.i.foliorum maioranae. z.i.corticis.. z1i. haec omnia debent esse recentia. Si uero non possint haberi recentia, uetera puluerisentur, superinfundendode uino albo, optimo quod habere poteris. Deinde ponantur in digestiuo, ad putrefiendum per mensem Haec digestio fiat in baln. Mariae, calefacto in primo gradu caloris. Post ea in balneo Marie distillentur per alembicum. Et cum fuerint distillata, iterum super feces fundantur: & iterum in balneo Mariae distillentur, iterum que super feces fundantur. Tertio uero distillentur per cineres: & eptime reserua in uitro bene clauso. Habet autem uirtutes sequentes. Omnis cibus irrigatus ex ea, saporem & odorem sunt retinet, Uinum in quo ponitur, facit saporosum: pestilentem aeram expellit omnes egritudines & defectus oculorum sanat: omnia uulnera ex ea lauata curantur: hydropisim adurit. Ualet etiam contra omnes dolores pulmonis: splenis: lienis: intestinorum: capitis: omnes maculas faciei tollit: fetorem oris: narium, dolorem dentium mitigat, bonam digestionem procurat, laxat, sanguinem corruptum egerit: & memoriam mirabiliter confortat. Facit etiam iuuenescere, & omnem tristitiam aufert. Ualet etiam contra ictericiam. Ilia quoque nimium simul constricta relaxat, cuprum in colorem argenteum tingit, omnem tremorem membrorum curat, balbutiem tollit, dentes perforatos amouet, uermes ex uentre expellit. Si etiam homo ab aspide uel serpente esset uulneratus, & uulnus esset saniosum citissime curatur: omnem strictionem pectoris aufert, granuem anhelitum expellit. Ualet etiam mirabiliter contra lapidem in uesica, tussim abigit, uocem sonorat: sterilitatem mulietum in fecunditatem conuertit, surditatem aurium recuperat. Omnia apostemata, ulcera, scabiem & cetera id genus alia dissoluit. Lepram tollit, dum non sit inueterata, omnem tumorem gutturis & colli sanat. Et habet omnes uirtutes balsami naturalis, quia hominem mirabiliter in sanitate conseruat. Qui autem calide sunt naturae non debent ea uti, sed bene flegmatici. De alia aqua uitae composita. Cap. xlui. Recipe pulueris diamargariti frigidi, pulueris diaambre, pul. diamus. dulcis ana. z.i.pul. leticie gal. pul.diarodon alba. pul. tria sandali ana z. ii. pul. liberantis, pul. elect. bezoardici ana z. iiii. Tiriacae magnae andromachi uel Galieni. z.i.methridati optimi. z.i. tormentillae, diptami, pimpinellae, matricariae, angelicae, aristologie ana. z. iiii. boli armeni praeparati, terrae sigillatae ana. z.i. rauedseni. z. ii. spodii, rasurae ebor. ana. z.i.nucis uomicae numero. iii. aquae uitae rectificatae lib. ui. Ponantur omnia ad digerendum per dies octo, postea distillentur in balneo Mar. per alembicum cum igne ualido. Quum autem aqua fuerit distillata, imponatur musci Alexandrini recentis, ambrae bonae an. X.i. Croci orientalis, in panno serico inuoluti, sed non debet teri. z. ii Zuccari albi lib. fz. syrupi sticados. z. iiii. sirupi liquiriciae. z. ii. cassie fistule recentis, nouiter a canna extracte. praeparatio boli armeni. z.fz. unicorni. Z.i. Bolus autem armenus debet ita preparari. Recipe ipsum puluerisatum, & impasta cum aquis acetosae, rosarum ac lanaceti ana partes duas, aquae scabiosae, aquae pimpinellae, aquae ungulae caballinae ana partem.i. misceantur simul, fiat pasta cum bolo armeno, & exiccetur, deinde teratur, & cum aquis praedictis iterum impastetur, & hoc fiat tribus uicibus, terendo: & iterum impastando, & sic habebis bolum armenum praeparatum. Contra pestem. Haec aqua mirabilissimam operationem habet contra pestem ( sicut in multis est expertum ) si detur cum aqua scabiosae, aqua acetosae, aqua ungulae caballine. Habet etiam maximam uim ad curandum omnes dolores capitis, laterum, & renum, qui procedunt ex aliqua corruptione sanguinis, purificat etiam pulmonem, cor confortat, & ab ea omne uenenum expellit, iuuenes tamen, qui quadragesimum annum nondum excesserint, non debent uti hac aqua sepius: sed rarissime, propter nimiam calidatem ipsius. De alia aqua uitae composita. Cap. xluii cti, Zinziberis albi, nucis muscatae ana z. iiii. duos ducatos aubus per alembicum in balneo, & usui reseruetur. Ualet hec aqua ad omnes in firmitates mitigandas, dum patiens eo utatur omni mane, & omni sero senem facit iuuenescere. Habet quoque alias uirtutes innumerabiles, ideoque maximea medicis estimatur. De alia aqua uitae composita. Cap. xluiii. Recipe aquae uitae simplicis, semel distillatae lib. iiii. gariofilorum Zinziberis albi, rorismari. ana. z. fz. Species hae debent puluerisari grosso modo, ponantur postea in ipsa aqua ad putrefiendum in fimo equino, per dies octo in digestiuo undique bene lutato. Postea distilletur per alembicum in balneo Mariae. Quo facto, iterum super feces fundatur, & secundarie distilletur, & tertio quoque fermentetur & distilletur, modis & formis supradictis: & erit praeparata. Haec qua ualet ad omnes defectus hominis: & dolores, procedentes ex frigiditate. Ualet etiam contra omnes dolores pectoris, uentris, & stomachi. Et si homo pinguis uelit libenter macrefieri, omni die stomacho ieiuno de hac aqua sumet. Si uero homo macer uelit impinguescere, omni die hanc capiat cum Zuccaro immixto, & duobus mensibus pectis: uidebis operationem eius. De alia aqua uitae composita, qua utebatur quidam comes palatinus. Caput. xlix. Recipe saluiae recentis. z.i.fz. nucis muscatae. z.i.fz. maci selecti z. i. Zinziberis albi. z.i.fz. granorum paradisi. z. ui. cinnamomi electi. z.i. fz. Zedoariae, galangae ana. z. fz. camphorae, rauedseni ana z. ii. rorismarini. z.i.fz. lauendulae, maioranae, rutae ana z.i.florum camomillae. z. fz. matricariae. z. ii. seminis feniculi. z.i.fz. rosarum rubearum. M.i.bethonicae. z.i. abrotani. z. iiii. castorei recentis. z.i.spice indicae.z. ii. macropiperis. z.i.olei lauri. z. ii. aquae uite z.i. fz. menti & mentastri ana z. ii. Omnia puluerisanda puluerisentur & secanda debent secari, & contundenda contundi, ponantur omnia in cucurbitam cum collo stricto. Postea superinfunde melioris uini quod habere poteris libras octo, in uitro optime clauso, sepeliatur circiter terram per dies triginta, deinde amoueatur, & ponatur in aliam cucurbitam, superimposito alembico rostrato, & distilletur in balneo Marie tribus uicibus, semper materiam distillatam super feces fundendo. Quarto uero quum uolueris distillare, adde folia saluiae recentis quantumuis, & quum fuerit distillata, usui reseruetur, & quanto uetustior est, tanto est melior, & poteris ea uti: quando uolueris: quia innumerabiles habet uirtutes. De alia praeciosa aqua uite composita. Caput. L. Recipe saluiae libram semis, origani, isopi saturegiae: radicis pimpinelle, radicis ualeriane, absinthii ana, z. ii. rute, radicis bistortae, radicis petrosilini ana z.i.fz. Zuccari rosati. z. iiii. radicis benedicte, radicis polipodii, radicis tormentille ana. z. fz. rorismarini, petrosilini, cerifolii, lauendule, maioraneana z. fz. rosarum rubearum, rosarum albarum ana. z.i.fz. granorum iuniperi. z. iiii. hae species debent poni in prima distillatione: post autem distillationem primam materia distillata iterum super feces fundatur, addendo sequentia. Recipe Zinziberis albi, corticis citri, nuncis muscate, macis: galange, calami aromatici, coriandri preparati, Zuccari candidi ana z. fz. gariofilorum, cinnamomi electi ana. z.ui. cubebarum recentium: cardamomi minoris, macropiperis, melanopiperis, Zedoarie, baccarum lauri, tyriace magne andromachi ana. z. ii. cimini, carui, diptami albi: reupontici, malorum granatorum ana z. ii. anisi, z.i.fz. granorum paradisi, croci orientalis: rauedseni ana z. 1 mellis optimi libram semis. Et quum omnia fuerint distilata, imponantur sequentia, & iterum colentur absque ulla distilatione, quia omne uim amitterent, & sunt haec, Musci Alexandrini recentis: ambre bone ana Z.fz camphore. z. fz. Zuccari albi. z.i. Hec aqua debet ita distillari. Recipe libras duodecim aque uite rectificate, in qua imponantur radices & herbae que sunt substantiae grosse, & ponantur in uitrum optime clausum, digerantur in fimo equino per dies quattuor, postea distillentur in balneo Marie addendo post hanc distillationem species ruditer puluerisatas, & ita dimittas stare per dies octo, deinde iterum distilletur. Uitimo uero quum omnia fuerint distillata: impones muscum: ambram, camphoram, zuccarum, que nulla distillatione egent quia odor ab ipsis tolleretur per distillationem. Et nota, quod in omni distillatione alembicus undique cum panno madefacto ex farina & albumine ouorum debet inuolui, alioqui materia distillanda euaporaret Debet autem sumi hoc mon. Quicumque uult ea uti, uel matutino tempore, uel serotino: in potu uel cibo, accipiat parum de mica panis, & superfundat tres uel quattuor guttas aque praedicte, & mirabiliter confortabit cerebrum. Omnes etiam egritudines capitis & totius corporis citissime tollet. Aufertetiam omnes superfluitates totius corporis, siue ex frigiditate procedant, siue ex calore. Omnia membra totius corporis optime conseruat. Iuuenes qui nondum trigesimum annum excesserint, raro debent ea uti, nisissint in aliquam infirmitate constituti. Qui uero sunt trigesimarii, possunt ea uti omni die & quanto magis homo est senex, tanto magis eo utat, quia omnem uirtutem naturalem mirabiliter confortat, ita etiam ut homo cum iusto uitae regimi ne possit peruenire ad terminum sibi praedestinatum. Nam habet uirtutem & efficaciam omnium aliarum medicinarum, & poteris ea uti, omni pastu sumendo quatuor uel sex guttas in alio uino. Hec est uera aqua uitae, que habet odorem, saporemque excellentiorem omnibus aliis Est enim certissimum ex probatione multorum doctorum Esculapie artis. solo odore huius aque hominem ab aere polluto non posse infici. Ideoque consultant, tempore pestifero debere sumi omni die: antequam quis egrediatur domum. Nulla est enim medicina, que calorem naturalem magis sustentet, quam haec aque uitae. Habet quippe proprietatem cum ipsa natura, ideoque in sanguinem uel calorem naturalem conuertitur. Et quacunque die aliquis utatur ea, securus est, ea die non posse habere paralisim, pestem, uel morbum gallicum. Optimam uirtutem habet confortandi cerebrum, caluiciem capitis expellit. Si quoque aliquis haberet caput immundum ex scabie, uel alia impuritate cum dicta aqua debet inungi. Ualet etiam contra omnem fluxum cerebri & contra sincopim. Omnia apostemata sanat, dum pannus ex ea madefiat, & superimponatur. Epilentiam curat, dum bombacem in ea intinctum, in nares mittas, & pulsum cum ea inungas, tremorem omnium membrorum tollit, iuuentutem conseruat, faciem purificat, omnes rugas expellit, omnes denique maculas faciei aufert, obscuritatem uisus clarificat, oculos stilsantes curat, dum ex ea illiniantur. Si quoque super oculos imponatur, omnes egritudines eorum sanat, & quum tempora ex ea illinieris, omnes malos humores expellit. Si autem imponas in ipsam de succo celidoniae, uel de succo rute, omni oculorum tenebrositati opitulatur, dum duas aut tres guttas in oculum imponas. Uermes aurium interimit, tinnitum aurium ex frigore procedentem sanat, & omnem surditatem tollit, dolorem dentium mitigat. Si etiam aliquis ea utatur cum succo solatri, & puluere lapidis Emathitis, curat omne sputum sanguinis. Paralisim curat, si ex ea tempora illinieris & super lignam imposueris. Tollit etiam balbutiem omnem dando omni hebdomada duabus aut tribus uicibus de pillulis fetidis. Sunt namque multi experti medici, qui censent, ipsam ferre optimam opem mutis: si tyriaca ei admisceatur, & per annum integrum detur patienti, sumendo tamen alias medicinas, ad hoc accommodatas. Quicumque etiam ex ea fuerit illinitus, nullorum intestinorum dolorem percipiet, calorem naturalem fouet, sanguinem mundificat, omnes quoque opilationes pectoris adimit, spleni, pulmoni, lieni ac renibus mirum immodum confert. Omnes quoque uias totius corporis humani abstrusas reserat, si bibatur, & aliquis se ex ea unxerit. Ualet etiam contra omnes dolores stomachi, precipue contra ipsum flegma in ipso inueteratum. Tollit quoque rabiem, quae fit in lateribus & uentre ex frigore. Omne apostema curat, hydropicos sanat, emorroides expellit, dum loca ipsa ex eo ungantur. Quicunque uult a podagra uel cyragra curari, primo optime debet purgari. Postea bibat de hac aqua & loca podagrosa uel ciragrosa ex ea madefaciat. Est etiam summa & presiantissima medecina ad omnes defectus humani corporis ex humore uel frigiditate prouenientes. Habet quoque ad omnia membra corporis diuinam operationem, quia est medicina medicinarum. De alia aqua uitae composita bona. Cap. li. Recipe therebentine depurate. 3. xii. lauetur optime cum uino albo, accipe deinde mellis etiam depurati cum uino albo, lib. iii. misceantur optime insimul. Postea adde aquae uitae optime rectificatae lib. iiii. ponantur in cucurbitam. Postea accipe herbas infra scriptas optime scissas, imponantur ad predicta per octo dies optime claudendo uitrum, ne euaporet, postea disfillabis cum maxima diligentia incineribus. Sunt aunt hae herbe, buglossae, boraginis, mellissae, saluie, lauendule ana. M.i. Isophi, florum camomille, cardi benedicti an. M fz. Rorismarini. M.ii. arthemisiae. M.fz. Et quando fuerint distillata, addes hec sequentia optime puluerisata, & ponantur ad digerandum in fimo equino per dies octo, aut in balneo per dies tres. Et sunt haec, que debent addi. Ligni aloes: xilobalsami, sandalorum trium, calami, aromatici, sticados arabici, seminis citri, sileris montani cimini ana z.i.macis, nucis muscatae, cinnamomi decti, gariofilorum, galange, cubebarum recentium: Zinziberis albi, macropiperis, croci orientalis, granorum paradisi, cardamomi minoris ana. z.iii. squinanti. z. fz. coriandri preparati, granorum iuniperi, baccarum lauri, iris florentie ana. z. fz. bistortae. z.ui. catapucie seminis feniculi ana. z. ii. liquiricie, uisci quercini: seminis anisi. ana. z.i. Amigdalarum mundatarum, passularum recentium ana lib. i. Accipiatur uitrum seu distillatorium, in quo est materia: & ponatur in cineres: optime lutando, fiat lentus ignis per horas quattuor. Quumque uideris, nullam aquam claram egredi in receptaculum, ignis debet augmentari, & aliud receptaculum anteponi, semper omnia optime lutando, & tamdiu distilletur, donec exeat aqua citrina, quae debet segregatim custodiri. Tertio uero quando uidebis distillari oleum nigrum, iterum anteponas aliud receptaculum, & in hoc oleum recipiatur, donec sit totum distillatum, & in alio uitro custodies. Aqua uero prima debet ita preparari, imponendo in ipsam musci alexandrini recentis, ambrae bonae, ana. z.i.foliorum auri. Z.i. Sunt etiam aliqui, qui addunt plurimum dianisi. z.i. Quicunque ergo uoluerit omnia membra sua confortare, accipiat uini maluatici z.i.addendo coclear plenum aqua prima, misceantur simul: donec albescant sicut lac, deinde bibatur stomacho ieiuno, abstinendo duabus horis integris acibo post sumptionem potus, & confortabit mirabiliter totum corpus. Si uero uelis ea uti pro dolore capitis, accipies unum coclear plenum aqua praedicta, cum aque bethonicae. Ad Pulmonem. z.i. Ad pulmonem ualet, si accipiatur cum aqua mori, ul aqua saluie, & hoc tempore hiemis. In aestate uero accipe aquae endiuiae. z.i.coclear unum de aqua praedicta. Ad pectus, & ad tussim frigidam: procedentem etiam ex catarro, accipe aquae isopi, uel boraginis, uel feniculi. pectus. z.i. misceani cum aqua praedicta. & tussi. Ad cor, habeas aquae buglossae, uel boraginis. z. fz. & totidem de praedicta aqua, & tantundem etiam de aqua melisse: cor. misceantur insimul, & bibantur stomacho ieiuno. stomachum. Ad stamachum, accipiatur aque absinthii uel mentae. z.i.cum aquae bonae cocleari uno: & sumat ut super, Ad pulmonem ad uipiatur aqua pastinace uel polipodii, cum aqua supradicta: & utatur ut supra Ad splenem: recipe aquam buglossae: uel aquam tamarisci: cum aqua ut supra. Splenem Uertiginem & Paralisim Lapidem Stranguriam menstrua. Ad uertiginem capitis & ad paralisim recipe aquam peonie: de herba, uel radice herbae perforate aquam, cum aqua ut supra. Ad lapidem in uelica: Accipiatur aqua pastinacae uel rafani in quantitate. z.i. & duo coclearia de aqua supradicta. Ad stranguriam: accipe aquam nasturcii uel petrosilini, aut saxifragiae in quantite z.i.cum cocleari pleno aquae suprascriptae. Ad nimia menstrua. Recipe aquae planta ignis uel aquae solatri, bibatur mane & sero, cum uno cocleari aquae praedicte. Ad menstrua euocanda, accipiatur aquae arthemisiae, uel seminis eius. z.i. & aquae supradictae colear unum, bibat eo temporae quo debet habere menstruum. Ad pericula mulierum ex obstetricibus peruenientia, uel ex frigore, ut parere non possint, accipiatur aqua ualerianae, uel bethonicae, uel rosarum siluestrium. Pericula matricis Matrice Maculas faciei ad caput Cerebrum & Memoriam pectus. z.i. & aquae praedictae coclear unum, & bibatur matutino tempore, stomacho ieiuno. Ad matricem, accipe aque matricariae. z.i.aquae predicte. z. fz. bibatur ut supra. Ad oculos, Recipe aque feniculi: aque eufrasie ana z. fz. aquae praedictae. z.i.bibatur ut supra. Ad maculas faciei. Recipe aquae flotutino & serotino tempore facien cum his lauet, & omni hebdomada bibat de ea, cum aqua endiuie, duabus uel tribus uicibus. Secunda uero aquam est citrina, & tertia, que est sicut oleum nigrum, optime ualet ad fistulas, cancrum, & alias plagas, & habetur loco balsami. De alia aqua uite composita. Cap. lii. Recipe mellis optimi lib.i. aque uite distillate quater lib.i.63 Ligni aloes. z.iii. gummi arabici. z. ii nucis muscatae, galange cubebarum recentium, cinnamomi electi macis, gariofilorum, spice nardi ana z. iii. musci Alexandrini recentis: ambrae bonae ana. Z. i. Omnia pulueri sentur grosso modo, ponendo omnia in cucurbitam uitream ad digerendum in fimo equino, per dies octo. Postea distilentur in balneo Mariae cum lento igne, & sic etiam habebis optimam aquam uitae compositam, ad multas egritudines excellentem. De alia aqua uitae composita. Cap. liii. Recipe gariofilorum, macropiperis, granorum paradisi ana z. ii nucis muscatae. z.ui. macis. z.i. cinnamomi electi, Zinziberis albi, galangae ana z. iiii. florum lauendule, basiliconis ana z.i. saluiae. z. fz. florum rorismari. mentae, polipodii, isopi ana. z. ii. balsamite. z.i. ligni aloes. z.i.fz. musci Alexan. recentis. Z.i.fz. Hae herbae debent exiccari. De alia aqua uitae composita: Liiii Postea superinfundantur sedecim librae aquae uitae bene rectificate, digerantur infimo equino perdies quattuordecim: postea per alembicum distilentur in balneo Mariae, & in phiala bene clausa optime custodiantur. De alia aqua uitae composita, quae ualet ad paralisim & uertiginem capitis. Caput. liiii. Recipe saluiae recentis. z.ix. florum lauendulae. z. iiii. isopi: menthae ana. M.ii. gariofilorum, nucis muscatae, cinnamomi electi Zinziberis albi: granorum paradisi: zedoariae, galangae an. z.fz. calami aromatici. z.i. granorum iuniperi. z.i. granorum peoniae. z. fz. uini albi optimi libras octo, digerantur in fimo equino per dies octo uel in balneo Mariae per dies quattuor. Postea distilletur per alembicum. & usui reseruetur in uitro optime clauso: quia habet mirabilem operationem contra omnem paralisim & uertiginem capitis. De alia aqua uite composita ualde praeciosa. Cap. Iu. Quidam nostrorum medicorum Germanorum fecerunt prenobilem & ex cellentem aquam uite: in qua multas operationes egregias experti sunt, ad confortandum, & ab egritudinibus praeseruandum totum corpus humanum, precipue caput, cerebrum, & alia interiora capitis mala, ex humiditate & frigiditate procedentia, resoluenda & expellenda, & ad exhilarandum instrumenta animae, & quinque sensuum. Confortat etiam mirabiliter quattuor menbra principaliora, una cum renibus, & omnibus intestinis. Procurat quo que optimam digestionem in stomacho, & dat mirabilem uirtutem omnibus membris exterioribus, e solo odore, dum accipiatur una pars huius aquae, & due partes aquarum saluiae, lauendulae, rorismarini ana, misceantur simul & madefiat spongia, cum qua tempore matutino & serotino menbra ungantur, & ex semitipsis siccentur. Aut si etiam tres uel quattuor guttas in cithaum plenum uino ponas, & bibatur ante ingressum prandii uel cene. Ualet etiam adconfortandum caput. Recipe ergo huius aque uite composite. z.i.cum aquae bethonicae. z.fz, bibatur omni mane & sero, uel intinge panem in ipsam aquam, & omni die stomacho ieiuno edatur tribus horis ante prandium. Ad cerebrum & memoriam. Recipe huius Cerebrum aquae. z.i.aquarum rorismarini, maiorane: ana z. fz. utatur modo predicto Ad pectus. Recipe huius aquae. z.i.aquae isopi & capillorum ueneris ana z. ii. utatur modo praedicto. Adcor. Recipe huius aquae. z.i. aquae boraginis & buglossae ana z. cor. ii. utatur modo praedicto. Ad stomachum. Recipe aquae huius. stomachum. z.i.aquae absinthii, & mentae ana. z. ii. utatur modo praedicto Ad pulad pulmonem. Recipe aquae huius. z.i.addendo aquae cincoreae & tanaceti aquae ana z. Pulmonem. ii. utatur modo praedicto. Ad splenam. Recipe huius aquae. z.i aquae thamarisci, & scolopendriae ana z. splenem Ad memoriam Ad maniam. ii. utatur forma & modo praedicto Si uero uelis ea uti ad omnia membra corpus confortanda, utaris huius aquae parte.i. cum uini partibus quattuor. Aqua autem debet fieri hoc modo. Recipe pulueris diamargariti frigidi, pulueris diarhodon albatis, ambos secundum Nicolaum, pulueris diambrae secundum Mesue, dianthos secundum Nicolaum, pulueris leticiae Galieni ana z. ii. cassiae fistulae recentis, nouiter a canna extractae, Zuccari candidi ana z. fz. syrupi de liquiricia. z.i. syrupi sticados. z. fz. florum rorismarini. z.i. musci Alexandrini. z.i. Super his speciebus fundantur libre due aque uite simplicis, optime rectificate perternam distillationem in balneo Marie. Postea iterum distilletur in balneo Marie per alembicum cum lentissimo igne: ita ut numeres unum duo, tria, usque ad septem, antequam una gutta distilletur, & muscus debet ligari in panno serico rubeo, & suspendatur ad phialam ubi est praedicta aqua uite distillata, & non debet ex trahi, donec aqua duret. Sunt tamen aliqui qui putrefaciunt cum speciebus predictis aque buglosse libram unam, aquam melisse lib. fz. aque basiliconis. z. iiii, aque rorismarini. z. ii. & postea distillant in balneo Marie. De alia aqua uite composita: omnium aliarum preciosissima. Caput ultimum. Et ergo bonum finem operi nostro imponamus, secretam secretissimarum aquarum uitae declarabimus, que est quodammodo coelestis operationis. & fit hoc modo. Recipe saluie recentis, cum floribus suis, rorismarini, darseni, Zinziberis albi, gariofilorum, nucis muscatae, granorum paradisi, galange, calami aromatici, macropiperis, zedoariae ana z. fz. macis, cardomomi iunioris, cubebarum recentium: foliorum rute, foliorum maiorane: florum lauendulae, rosarum rubearum ana. z. ii. tyriacae Galieni uel Andromachi metridati optimi ana. z.i.fz. olei laurini, corticis citri, florum buglosse, florum boraginis, florum rorismarini, ostrucii, angelicae, reupontici, granorum iuniperi, mentastri mente, matricarie ana z.i.fz. castorei recentis uerbene cum floribus suis, bethonicae, ligni aloes, xilobalsami, carpobalsami, spice indice, uisci quercini, granorum peoniae. ana z.i. rauedseni, camphore seminis uuedemonis, radicis peoniae, polii cum floribus suis, seminis basiliconis, seminis feniculi, deronici K. Croci orientalis ana z. fz. ambre bonemusci Alexandrini recentis an. Z. fz. aque uite ad minus septem uicibus distillate libras decem. Omnia sequentia debent poni cum aqua uite ad digerendum in balneo Mariae per dies quattuor, & totidem noctes. Saluia, rosmarinum, ruta, maiorana, lauendula, rosae, metridatum, tyriaca, oleum laurinum, buglossa, borago, ostrucium, angelica, reuponticum, grana iuniperi: mentastrum, menta, matricaria, uerbena, bethonica, polium, castoreum. Et quum fuerint putrefacta, distillentur in cinere per alembicum, igne lento, ita ut possis numerare unum, duo, tria antequam gutta distillet. Quum uero omnia fuerint distillata, impone cinnamomum, gariofilos, macem: nucem muscatam, grana paradisi: galangam, calamum aromaticum, piper longum, Zedoariam, cubebas: cardamomum, lignum aloes: cortices citri, carpobalsamum, xilobalsamum, spicam nardi, uiscum quercinum, radicem peoniae, & grana ipsius, coriandrum praeparatum, semen basiliconis, semen uuae daemonis, deronicum K. Haec omnia debent puluerisari grosso modo, ponantur in aqua distillata, & insimul digerant per dies quattuor decim, postea iterum distillentur in balneo Mariae per alembicum, postea addas camphoram, reubarbarum, crocum, ambram & muscum. Si autem uelis habere aquam adhuc meliorem, addes pul. diamargariti fzm Nicol. diapliris cum musco fzm Nicol. diarhodon albatis, diamusci fzm Mesuae pulueris diambrae ana. z. I. pulueris electuarii cum gemmis, pulueris leticiae Galieni, pulueris dialigni aloes ana. z.fz. addes quindecim aut uiginti ducatos optimi auri, cum Zuccari albi libra. fz. & sint tribus diebus in baln. Mariae, ita ut aqua balnei sit tepida: postea distilletur per filtrum in uitris retortis. [ image 54 ] Et unum uitrum debet stare altius quam aliud. Scindantur paruae formule de filtro & impendantur, & per ipsas materia distilletur, uitris optime lutatis: ut nihil ex eis possit euaporari. Et hec distillatio est excellentissima inter omnes alias. Sunt aliqui medicorum, qui uolentes confortare stomachum: fecerunt fieri aquam uiridem, qua utebantur cum aqua uitae supra scripta: aut cum clareto sequenti, sicut fecerat quidam commes palatinus. Aqua autem uiridis fit hoc mono. Recipe aquae uitae quater distillate per alembicum in balneo Mariae libras quattuor, melissae exiccatae. z. iii. balsamithe. z. ii. fundatur aqua uite super herbis predictis, & debent ita omnia requiescere, per dies octo, deinde ea utere. Et nota, quod herbe non debent exiccari in sole, sed ad aerem, quia si in sole exiccarentur, aqua deueniret obscura: sicut si esset succus alicuius herbe. Sed si herbe ad aerem exiccantur, habet colorem uiridem pulcherrimum, & est amenissima bibenti. Fit autem claretum hoc modo. Recipe uini albi optimi libras quatuor, zuccari albi duri. z.iiii. cinnamomi electi.z.i.coriandri preparati. z. iii. gariofilorum. z. ii. granorum paradisi, Zinziberis albi, ana z. i.fz. macropiperis. Z. ii. Zedoarie. z fz. Omnia conterantur subtilissime, & in puluerem redigantur, postea debet colari, sicut fit apud Gallos, in uino aromatisato: quod Gallice dicitur ypocras. Reseruetur in uase stanneo, & cum aqua precedenti ab aliquibus solet sumi. Uirtutes autem aquae praedicte sunt he. Ualet ad memoriam, si bibatur omni die. z. fz. mixta cum Ad me aque rosmarini. z. fz. aque maiorane, aque melisse ana z. ii. Ad maniam, ul etiam dolorem cerebri, ex frigore procedentem. Accipe de hac aqua. z.fz aque bethonice, aque polii ana z. ii. misceantur simul, & madefac lintheum circum uoluendo caput. Uel bibat omni die huius aque. z. ii. aque bethonicae. z. iiii. Accipiantur etiam pillulae aureae, & cochiae ana. z.i.fiant pillulae cum aqua bethonicae, cape in numero. U. & sume omni die, quum uadis dor¬ mitum, uel etiam quando surgis dianthos in tabulis. z.i. Ad uertiginem capitis. Ad uertiginem capit. Recipe huius aquae. z. fz. aquarum lauendulae, saluiae ana z. iii. & sumat omni die stomacho ieiuno diapliris cum musco sim Nicolaum. Ad caluiciem. caluiciem de albandanfaciem Surditatem. Recipe aquae lilii albi: barbae Aaronis ana z. fz. huius aque. z.fz uel. z.ui. addendo olei tartari. z.i. Ad mundificandam & dealbandam faciem. Accipe aquae florum fabarum partem unam: aquae prepicte partes duas, misceantur simul, & omni die lauabis semel faciem. Potes etiam omni die sumere de aqua predicta partem unam, & de uino optime partes Surdita duas, bibatur stomacho ieiuno, & ualebit ad idem. Ad surditatem. Omni mane & sero de hac aqua impones ad aures, inde quartam partem hore cubabis, & requiesces super eandem aurem, ut iterum egrediatur. Uel recipe huius aquae, uini optimi anipartes equales, sumatur omni die stomacho ieiuno. Uermes aurium. Ad uermes aurium. Accipe de aquam praedicta. z.fz. succi rutae, succi aurium. foliorum persici ana z. ii. Si autem non possis habere succos, accipies aquam abeis distillatam, addendo modicum de aloe epatico, subtilissime trito & puluerisato, & de his omni mane & sero parum in ipsam aurem distilabis iacendo super aliudlatus, & post modicum temporis iacebis super latus, ubi sunt uermes: Ad optalmiam. & statim exibunt, & morientur. Ad optalmiam. Recipe aque praedictae. z. fz. aquae feniculi, aquae polii, aquae ualerianae ana z.i. imponantur ad oculos. Tumorem gingiuatum. Ad tumorem gingiuarum. Recipe uini albi. z. ix. piretri. z.i. coquantur simul, & de hoc cape partem unam, & de aqua praedicta Lvi Uirtutes & efficacia huius aquae. partem unam, deinde teneas hec mixta in ore, & sepius recentem accipias, hoc fac toties, donec conualescas. Fetorem oris uel narium Epilentiam Paralisim Ad loquelam amissam. Ad fetorem oris uel narium: detur omni die. z. fz. cum uini albi, in quo sint bullite mentha & rosae rubeae. z.i. addendo parum musci Aliqui tamen accipiunt aquae praedicte. z. ii. aquarum rorismarini, & rosarum rubearum ana z. fz. misceantur simul: & impendatur muscus in panno serico, & ambra bona: ana grana. ui. & gingiuas cum illo panno serico impendente in aqua: sepius laues: cottidie saltem semel aut iterum. Potes etiam bibere de aqua praedicta omni mense. z. ii. Ad epilentiam Epilentiam bibatur omni die. z. fz. cum aque peonie. z.i. Aliqui uero ita faciunt. Recipiunt radicem & grana peoniae: uisci quercini ana. partes aequales: bulliunt in uino albo optimo: & datur patienti cum aqua predicta. Ad paralisim debent membra sepius illiniri cum aqua praedicta. Et de hac aqua bibatur omni die tempore matutino. z.i. uespere autem sumes diacastoreum: cum uino albo: in quo coquantur lauendulae: saluiae: granorum iuniperi ana M.i superinfundendo de uino optimo libras quattuor. Ad loquelam amissam. Recipe de aqua supradicta. z. fz. aquarum lauendulae, peoniae: saluiae ana z. ii. bibatur & recipiatur metridati. z.i.cum uino: in quo bullierit castoreum. Melancoliam. Ad melancoliam. Recipe de aqua predicta. z. fz. cum aque buglossae. z.i. aquae basiliconis, aquae melissae ana z. ii. aqua scolopendriae: boraginis ana z.i.misceantur in simul: & bibatur tribus horis ante prandium. Sume etiam tabulam unam confectionis leticie Galieni, uel letificantis Almansoris, Ad putrefactionem epatis. Putrefactionem Hidropisim Lapidem. Recipe de hac aqua. z. fz. cum aqua epatice, & aqua ana z. bibatur omni sero. z.i. uel. z. i. fz. & tempore matutino duabus aut tribus horis ante prandium sumatur diarhodon abb fzm Nicolaum. Ad hidropisim. Recipe de aqua predicta partem unam: aque florum sambuci partes. ii. aque feniculi partes. iii. misceantur simul: & omni uice bibes. z. fz. Uespere autem cum uolueris irecubitum: sumatur tyriacae magnae Galieni. z.i.in uino: cum quo bullierint petrosilium: feniculum, apium radices capillum ueneris ana pars una: uini partes. ix. bulliantur usque ad comptionem tertie partis. Et de tribus in tres dies detur hydropico duabus uel tribus horis anteprandium dialace fzm Mesue. z. ii. Caueat egrotans a potationibus superuacuis: quia in hoc morbo: quanto minus homo bibit: tanto plus mingit & contra. Ad lapidem. Recipe de aqua predicta partem unam, aque saxifragie, aque altrituenge, aque millii solis, aque rafani, ana partes. ii. & una hora post potionem hanc detur litontripon. z. ii. Ad sterilitatem. Recipe aque huius.z. ii uini albi. z.i. aquesiliorum croceorum, aque rorismarini, aque matricarie ana. z. Sterilitatem. ii. bibatur mane aut sero, omni hebdomada utendo duabus auttribus uicibus diamargariti fzm Auicennam. z. ii. Habet alias innumerabiles uirtutes, quas breuitatis causa omitto. Habes ergo mi Foelix iucundissimi hoc opus tibi dicatum, quod quanta ex lectione collegerim, facile a diligenti lectore potest dignosci. Quod utinam eo ab omnibus suscipiatur animo, quo a me est editum. Potuissem multa in serere, atque adiiere. Sed quum adeo copiose de omnibus his duo contul ernales, Arnoldus scilicet, & Lullius, tum etiam eorum discipulus loannes de Rupescissa, aliique quam plures modernorum disseruerint, non immerito, ne furti accusaremur, pleraque non illepida omisimus, quam quam plura ex eis deprompserimus. Ingenui enim pudoris est ( teste Quintiliano ) profiteri per quos profeceris. Adiunxissemus plura, nisi tedium legentibus ingerere putassemus. Longa enim lectio sepius deturbat legentem. Ideoque receptui canere & reliqua, quae eiusdem sunt artis, in calamo relinquere consultum uidebatur. Tu mi Foelix hoc opus commendatum habe: & pro uiribus: ut semper erga me fuisti humanissimus, ab inuidorum morsibus defende. Suscipies breui tempore, deo sanitatem & bonam ualitudinem prestante, maiora, accuratiori etiam perlustrata lance. Temporis enim breuitate impulsi, partim incorrecta: partim semiperfecta reliquimus. Qua ex re, si quippiam in eo inuentum fuerit: quod lectori rabido non faciat ad stomachum: tempus breue me excusaturum non ambigo. Uale: & philippum tuum: ut consuesti: amato. Exactum Friburgi Heluetiorum. ui. Kalendas Martias. Anno Domini. M. D. Xxu. Sequitur index huius opusculi: quod Celum philosophorum dicitur. Epsa dedicatoria huius libri ad Felicem de Genasio Ualentianum i Regula autentica de stellis coelo philosophico applicandis ii Distillatorium aquae uitae brachiatum fzm Lullium ii Prologus huius libri ii Caput.i. Quid sit quinta essentia cuiuslibet materiae simplicis iii Caput. ii. Quomodo extrahatur qui. esse. uini per distilationem iiii Caput. iii. Quomodo materia rudis distillationi minus obediens debeat putrefieri. uii Caput. iiii. Quomodo possit cognosci, an uinum digestum circulatoriae distilliationi sit aptum uiii Caput. u. Quomodo sit distillandum circulatorie ix Caput. ui. Quae sit differentia interdigestionem & circulationem ix Caput. uii. De modo extrahendi quin. essen. absque ullo labore uel expensa. x Caput. uiii. De modo facili distillandi circulatorie: & extrahendi quintum esse absque ullo igne xi Caput. ix. De modo extrahendi quin. essen. a quattuor elementis ad resoluendum in ea Solem pro auro potabili xii Caput. x. Quomodo fiat quin. essen. pro tincturis metallorum xiii Caput.xi. De modo extrahendi quin. essen. in qua potest resolui aurum, ad faciendum aurum potabile xix Caput. xii. Quomodo extrahenda sit quin. essen. mellis, quae ingreditur aurum potabile xx Caput.xiii. Quomodo extrahenda sit qui. essen. ex chelidonia xxi Caput. xiiii. De modo extrahendi quin. essen. ex sanguine humano: ouis: carnibus & c. xxiiii Caput. Xu. Demodo extrahendi quin. essen. ex pomis, piris, & aliis fructibus xxiiii Caput. xui. De modo extrahendi quin. essen. a floribus herbis & radicibus xxiiii Caput. xuii. Quomodo extrahenda sit qui. esse. ab anthimonio xxui Caput. xuiii. De modo extrahendi quin. essen. a Sole xxui Caput. xix. De modo distillandi per descensum xxuii Caput. Xx. De modo claudendi uasa sigillo Hermetis xxuiii Caput. xxi. De modo distillandi acetum & urinam humanam: in quibus omnia metalla calcinata resolui possunt xxix Caput. xxii. De modo distillandi mel: quod ipsum aurum potabile ingreditur. xxx Caput.xxiii. De auro potabili communi xxx Caput.xxiiii. De auro potabili absque aqua forti xxxii Caput. Xxu. De auro potabili absque terra uel aqua forti xxxiiii Caput. xxui. De auro potabili cum speciebus aromaticis xxxui Caput. xxuii. De auro potabili ex floribus cordialibus xxxuii Caput. xxuiii. De auro potabili ex quinta essentia per lapidem xxxuiii Caput.xxix. De auro potabili cum melle xxxix Caput. xxx. De auro potabili ex solo auro & aqua uite xl Caput.xxxi. De auro potabili cuiusdam episcopi Treuerensis xl Caput. xxxii. De auro potabili ex uino greco uel similibus & speciebus aromaticis xli Caput. xxxiii. De alio auro potabili excellenti xlii Caput. xxxiiii. De auro potabili cum gemmis xliii Caput. Xxxu. De auro potabili ada paralisim xliii Caput. xxxui De alio auro potabili bono xliii Caput. xxxuii De alio auro potabili cum aqua forti xliir Caput. xxxuiii. De alio auro potabili xlu Caput. xxxix. De auro potabili uolatili xlui Caput. xxxix De alio auro potabili xluii Caput. xl. De alio auro potabili preciosissimo xluii Caput. xli De auro potabili uegetabili xluii Caput. xlii. De ultimo auro potabili xluiii Caput. xliii. De aqua uite composita pro hominibus frigide complexionis uel regionis. xlix Caput. xliiii. De aqua uite composita Fridericii tertii l Caput. xlu. De alia aqua uitae composita l Caput. xlui De alia aqua uitae composita l Caput. xluii. Dealia aqua uitae composita li Caput. xluiii. De alia aqua uitae composita li Caput. xlix. De alia aqua uite composita, qua utebatur quidam comes platinus. li Caput. I. De alia preciosa aqua uitae composita li Caput. li. De alia aqua uitae composita, bona lii Caput. lii. De alia aqua uitae composita liii Caput. liii. De alia aqua uite composita liii Caput. liiii De alia aqua uite composita: que ualet ad uertiginem capitis, & paralisim liiii Caput. lu. De alia aqua uitae composita ualde preciosa liiii Caput ultimum. De alia aqua uitae comp. omnium aliarum preciosissima liiii Epilogus operis huius lui