IO. FRANCISCI PICI MIRANDVLAE ET CONCORDIAE DOMINI, DE AVRO LIBRI TRES. OPVS SANE AVREVM IN QVO de Auro tùm aestimando, tùm conficiendo, tùm vtendo ingeniosè & doctè disseritur. CVM EXPLICATIONE PERVTIli & periocunda complurium, tam Philosophię quàm facultatis Medicae arcanorum. CVM PRIVILEGIO. VENETIIS, Apud loannem Baptistam Somaschum. M DLXXXVI.

~~MirandulaeEtConcordiaeDomini,DeAuroLibriTres.OpusSaneAureumInQuodeAurotumaestimando,tumconficiendo,tumutendoingeniose&doctedisseritur.CumExplicationePerutili&periocundacomplurium,tamPhilosophiequamfacultatisMedicaearcanorum.CumPriuilegio.Uenetiis,ApudloannemBaptistamSomaschum.MDlxxxui.EtAmplissimoSanctaeRomanaeEcclesiaeCardinaliAloisioAtestinioCaesarCapriliusPerpetuamfelicitatem.~~SaepeNumerodumcumulumtuorumergamemeritorumIllustrissimePresulanimoreuolui,coepimecumcogitare,utaliquodegregiumacpraeclarumtibipraestarepossem,quotantorumofficiorummagnitudini,quoadeiusfieriposset,responderem.~~Sedprolectonontantumdifficile,seddifficillimumforeperspexi.Nonenimmihiexciditememoria,quantummihiostenderishumanitatisacbeneuolentiae,cumuiueretIllustriss.Eleonorasorortuacharissima,mihiquepatronaamantissima.NonsumimmemormunificentissimianimituicummeuoluistisingulariCanonicatusdignitatedecorare.Nondeniqueoblitusuerborumquaeposteiusobitumamoris&caritatisplenissimamecumhabuisti.~~Utinammeasenilisconditiomihiperstitisset,utsubtuopatrociniouiuerepotuissem,acmori,nunquamequidemtamdiuinummunusrecusauissem,necalateretuorecessissem,simul&quamtemeritoobseruarem,&quaminteamando,tibiqueseruiendoneminiconcederem,omnibuspalamostendissemesedsilentiononpreteribostudiam,acofficia;~~quibusnonmodoomnes,sedmepresertimprosequtuses,dumRomam,acTybur,tuiimuisendicausacumIll.Beutidolisperueni,cuminedib.Tiburtinisteegrauimorboconualescentem,sedadhucpaululuminlectoinfirmuminuenimus.Primum.~~n.~~omneshilarifronte,acletoanimo,uttuisempermorisest,excepistiatquehospitatuses;deindealiisrecedentibusillicomeadtereuocariiussisti,&propelectumtuumsedereuoluisti,ubiperintegramhoram,quibusuerbis,quouultu,&quaemihipolliceridignatuses,referrenonfacileest.NoueruntpariterIll.Bentiuolii,&dumapudtefuerunt,&cumaterecesserunt,quamunificentia&liberalitateateipso,&abomnibusoptimatibustuisamplissimisuirisfuerimussuscepti:InterquosaderatPerillustrisPtholomeusmagnusoeconomus,ReuerendManzolusRegiensisEpiscopusdigniss.UaldeIllustresuiriHercules,&OctauiusEstensesTassonii.EquesRoma,EquesColorediuscomendatarius.EquesMadius.Ill.GilioliusPignatius,Zonchius,Lombardinius,Bonaciolius,&aliiquamplures,quiobuirtutissplendorem,&animiintegritatem,apudomnesclarissimisunt:Quaeomniaitaintumocordietiamadhucherent,utnullumumquamtempus,nullaqueumquamobliuiopossittaminsignemgratiamememoriadelere;Praetereohonoresatecollatos,&conuiuiumsplendidissimum,tuosumptuRomaeinamplissimistuisaedibusMontislordaniparatum.DumtefauenteIll.Ioan.Bentiuoliusadolescenseximiaspe,summequeuirtutis,creatusfuitequesMilitensis,quoinlocodiscubuereexalteraparteinsupremamensaIll.oratorquipersonaIll.praesidisMilitiaeMilitensisfungebatur;Deindeposteumcaeteriheroes,&Ill.uiriAlteraueroexpartecandidatusadolescens,nosquequamuisreluctantes,ordineineodemornatissimicaetusdiscumberecoactisumus:Postremoininferiorilocomensaemaioriserganoshonoris,gratiae,achumanitatisequites,&uiriillustrissimosedereiussisunt,ubiPincernaArchitriclinus,&aliiquampluresnobilissimiiuuenesministrabant.Quotgeneradapum,quae&quantaaperitissimiseiusartisparatasuerintornamenta,quaeuinapreciosa,quifructus,quehellaria,quoordinedigesta;&quapompaordinata,siuellemsigillatimrecenserelongiormeaessetoratio&nonnullisrerummagnatisassentationisexpersnonhaberer.Quodtamenuitiumlongeamesemperabfuit.Itaquehaecsilentioinuoluam;~~&.~~reuertarundedigressussum,Prototactantisigiturinmesingularibuscoliatisbeneficiisegohomuntioquasreferamgratias?quidretribuam?NonmihisuntArabumgazeNongemmae,Nonaurumnonopida,quibustamennonindiges,cumdiuitiarumamplitudinesisneminisecundus.Quidagam?~~EntibiofferoopuscuiinscriptioestdeAuro,opussaneaureum,quodolimIoannesFranciscusPicusMirandulae,&ConcordiaeComescompilauit,uxoriquesuaedicauit,uirsane&eruditissimus,&eiustempestatisfacileinomnidoctrinarum,&scientiarumgenereprinceps,quodmihipostquamPicusnaturaeconcesserat,aliquotpostannosperlegendumcrediditIll.~~D.Iuliaeiusdemfilia;&quondamuxorIll.SigismondiMalatesti,quodcumipsaeuitaexcessit,forteapudmerelictumest.Egduerosciensmenonesselegitimumhaeredem,manifestequepercipiensquantamessetutilitatem,simul&uoluptatemallaturum&uerborumelegantia,&sententiarumgrauitate;siinconspectumhominumprodiret,cepicogitareneintenebrisdiutiusiaceret;Publiceigiturutilitaticonsulens,&tantiuiriexistimationi,utimprimereturcuraui,eoquelibentiusseci;~~quoniamuerebar,nesifortepostmeaeultaecursuminalicuiusinuidimanusperuenisset,illudsibifalsoacimpudenterascripsisset,acarrogasset,actumqueessetdelabotibus,acuigiliistanti,&tampreclariuiri,Itaque&simultisdistrictuseramnegotiis,idtamenquoddatumesttemporislibenterineorecognoscendo&castigandoimpendebam.~~Plurimis.~~n.~~erroribusscatebat,tamexpartescribentisdumauctoropusdictaret,quamexindebitacuracircaeiuscustodiamadhibita.~~Multepagineerantepropriasedetranslatae,multequeadeolatere,utuixuerumsensumartificialiconiecturapotuerimelicerem,quemtamentandempercepi,&quapotuidiligentia,utquamemendatissimuminlucemprodiret,operamdedi.Quaproptercumnihilaliudimpresentiaruminmesit,quopossimtuorumergameofficiorum,acmeritorummagnitudinialiquaexpartesatisfacere,hocmunusculummemorisergateanimimeiargumentumofferredecreui,quodtibiputauiforegratum,qui&inindagandisnaturearcanissolertissimussis,&inomniuirtutumgenereornatissimus.~~Quadere,quamquammihilatissimumcampumpropositumuideo,utneminideessepossitoratio,taceretamensatiusesseduxi,quampaucadicere.Totenimsuntuirtutes&laudes,quedeteubiquenoniniuriapredicantur,utineisrecensendisnonminusessetlaboris,quamsiquisuelletuelstellas;uelfluctusmarisenumerare.Quis.n.nondiceretmetuamgratiam;quametuasingularihumanitate&clementia,longeultrameritummeumprosequeris,expiscari?~~Tuigiturhocmunusculumhilarifronteaccipito,quodprofectoquandiuapudmelatuit,semperoptaui,utsubtuonomineederetur,nonutadetractorummorsibusilluddefendas,cumipsumseseabimperitoruminsitiis,&abiisqui&Naturaeuires,atqueartispraestantiamminimecalent;~~faciletueatur:seduttanquamnoua,pulcherrimaquesponsa,&multisdotibusornata,teduceadsuasnuptiasprodeat.~~Itauelnemopetulantislinguaaudebitipsummaledictislacessere,netequoquequemomnesobseruant&uenerantur,aliquomodolaedat,uelsiquisforte,quodDeusnolit,aliquidoblatrareaususfuerit,faciliussubtuonomineacauspitiis,&ipsumseproteget,&multieiusprotuasumadignitate,sumaqueuirtute,defensionemcapient.~~UaleAmplissimePraesul,SancteEcclesiaefirmissimumcolumen,mequeutsolesama.D.FerrarieXu.CalenIanuarii.MDLxxxiuiquaeinhocuoluminecontinentur.LiberPrimus.Aurumantiquitusinquaeratestimatione.Cap.I.car.Aurumquoadutilitatemnaturaenontantidebereaestimari.Cap.Ii.AEstimatioaurinonpendetexmedicina.Cap.Iii.5.Nobilitasaurinonpenderexeiuspotabilitate.Cap.Iiii.11Puritacauri&diuturnitasnonsunt,propriecausaeiusaestimationis~~.~~Cap.U.14Fulgornonestcausautaurumpraecellatpretioaliismetallis.Capitu~~.~~Vi16Nobilitasaurinonpendetexsacrislitteris,Cap.Uii.19Nobilitasaurinonpendetexconciliandagratiagestanti.Cap.Uiii.20LiberSecundus.Aurumanarteconficipossit,&dehuiusceartisnomine.cap.I.23Origineistiusartis&progressit.Cap.Ii.23Arsistaansitlegitimauelne;&quidPrincipes,&interpretessenserunt.Cap.Iii.~~32~~Auroperartemconficiendoquidsentiendumsitexphilosophianaturali~~.~~Cap.Iiii.~~40~~Aurumperartemconficiposse.Cap.U.48DeclaratiosententiaeDuiThomaeAquinatisdeauroconficiendo.Cap.Ui.~~51~~Aurumarteconfectumauronatiuoposseesseperfectius.Camp.Viicar.55Modiquinqueauriconficiendinatiusmeliores.Cap.Uiii.64Aurumutperartemconficiatur;nonestinecessariumhabereprofundamcognitionemphilosophiae.Cap.Ix.Aurumfaciliuspossefierihodiequamolim:ubidecinabari,hidargiro&aliisrebusdisseritur.Cap.X.77LiberTertius.Experimentisantiquisinauroperartemfaciendo.Cap.I.91Experimentisnostraetempestatisinauroconficiendo.Cap.Ii.car.101Reprehensioneeorumquiuituperantartemauriconficiendi.Cap.Iii.108Nomendiuitiscompetereaurifaciendiperitis.Cap.Iiii.113Aurumarteconfectumnondeberedicifictitium,seduere&proprieutinatiuum.Cap.U.116CommonitioAuthorisadeosquiartichemiceoperamnauant,cumdissolutionequaestionis,curplurimiistiusartisprofessoressintDom.ConcordiaequeComitisDeAuroAdConiugemLiberPrimus.Aurum.NonSemperAPrimordiisseculorumipsiusqueinuentionisinitiosicaestimatumconsensunationum;utrescaeterasmetiretur.Cap.~~I.Aurum,quodolimtantifactumest,tantiquenuncpassimfiericernimus,quamnamobcausamtameximiamestimationemsuimentibushumanisinseruerit,insertamquetenatiusinfixerit,mihisaepeconiunxuenitinmentem,utexactiusdisputandocognoscerem:~~hinc.~~n.iduidebamtantacura,&tamsuperuacaneaquaerisolere,utmeritopriscisabauthorituslatinaelinguaenomentraxissedicereturabauertendismentibushominum,tantoquestudioquaesitumcustodiri,utiuredederitansamgraecisplanesuspicandideductumnomenἀπὸτοῦὁτεν.quodscilicetpraecaeteriscustodiretur,indequethesauriuocabulumefficeretur,Partealiacumutilefortassisaurumuideriposset,nulloueromodonecessariumsuaptenaturae,sedsolamortaliumconspirationeprogrediebaturanimusultrapercupidus,uidelicethabendeueritatis.~~Atqueinprimisrecordabatursempernonfuissepraefectitaurumcaeteris,nonmetallismodo,sedaliisexternisomnibustonsensunationum:namuelexpressa,ueltacitafeculorumomniumconspiratio,utaliisrebussquedicunturexternapreponendumipsumarbitrarer,mihiomninononpersuadebatur.nullaminterprimordiaconditihominisaurimentio,qui&literarummonumentisantiquissimiselatuestsinecuropermultaseculamuitahminesagilasse;~~Necdefuere,quiscripserintpauloantetrotanatemporainuentumaurumabEaco,&argentumabIndoScythiaeRege,&quiretulerintacceptumThoanti,Eaclique&Ericthonio,etquisoli,EtquiUulcanoEtquiestChryosocuiusopinionisfuitHypocratesratusabinuentoreτόνχρυσονhocestaurumcognominatum;~~sciebamquoquiesprolitummemorieauruminusumnonhabituminEuropa,multoqueminusconflaturameiusantePhenicisCadmitempora;~~QuidquemauctisetgraecorumflorentibusquerebustantumaurinonpotuissetotagraeciaCorradi(retulitAthenaeus)utinauraricaputpossetApollinisamyeley,Tantamqueraritatemeiussimul&caritateapudPhilippumregemfuisse,utbenesibiactumduceretaureaphyala,&eaquidemparuulapotiri,quam&subceruicalireconderet,siueramonumentisliterarum,mandauitDurisSamius,quemPhilippimoremsummaelicentiaemiroradscriptumaPlinio,cuminaureumPhilippipoculuminueheretur?Abfuerattantumgrecis,utidmetallicolerent,quodetiamlegibusutiuetuerint,illudexhistoriisplanecognitumest,sineaureisargenteisquenumis&stetisse,&creuisse,Lacedemonaprocubuisse,&corruisse,cumsubLysandromanubiascaptisAthenisaureasadmisisset:~~AccedebatPlato,quisuisinlegibusprohibuitaurumabullopriuatopossideri:Atqueidemetdeargentopromulgauerat,occurrebatilliusanimofortassisrarissimumquondamingraetiafuisseargentiatqueauriusum,solisqueintemplisiduiderisolitum.~~Necnisiintripodibus&immagunculis,quasprimumLydiaeRegesGyges,&Croesus,deindeSiculityraniposuissent,MoxPhocensibusdelphospopillantibusidmetallipergreciamquoquomodouulgaricepisse,Necnonadauriminuendamaestimationemilludmihisuccurrebat,quodapudhebreosineiuscopiametallisitinuentumaes,auropraestantius;~~ModoretuleritueraIosephusinseptimo&inundecimoantiquitatum:UeniebatetiamadmemoriammandatumessehystoriisipsainItaliacastrissuisinterdixissespartacum,nequisaurumhaberet,autargentum.~~EtpostinnumeratotseculorumcurriculaperseuerasseapudnonnullusAsiae,&Aphricaegentes,utalieparuoduxerintaurum,aliaepronihiloethabuerint,acinIndia,quaeputaturauriferacissima,sideeaparte,quamuicitAlexanderMacedo,faciamusmentionem,nonfuisseaurumexeiusrerumgestarumgrecisscriptoribusaccepimus,tametsidireptapersidetantumaurinactumregemipsum,utadilludconuehendumuixfuerint,satismulorumtrigintamillia.Colligamusigiturconuenissequidemmortales,utaurumnimioplusaestimarent,curautemconuenerintnonconstare,necratumsemperstatumquefuisse,utomnibusinuniuersumnationibusplacueritaurummensuramessererumcaeterarum.~~QuodNonTantiUtFitDucendumsitaurumexutilitatedereinaturapetitaCapIi.Minimiueroducebamargumentum,quopersuadereuulgihominibusquidamsuntadnixi,Plurimumesseusuimortalibusaurum.~~Namcontraipseferrumobiiciebam,sinequonecagriculturaconsistit,arsnonminusnecessaria,quamcomis,AtqueutaitXenophonomniumartiummater,&nutrix,sednecaedificatoriasatisextruitur,necNauticaplanecustoditur,utomittammilitarem,quaetametsinocetquibusdam,nontamenomnibussuffragabaturstatimnobishemistichionilludferroquenocentiusaurum,atquedictumaliud,nonabsimile,auroferruminterbellagratius.Proximumquehuicaccedebatidelogiiprescissumesseconuitiisaurumaboptimisquibusque,&adpernitiemuitaerepertum,subindequoquerecordabar&miratamolimuetustatem,&indignatamsimul,quodpriustenueritaurum,cumideludereniteretursubMidefabula;~~cuinihilomninosolidaeopisaduitamcongestamolesauripraestitisset.~~Porroususinrebuscommutandispollenscausanonfueritauritantopereaestimandi,cumantiquissimiReges,nonaurum&argentum,sedaesplanesignarent,cuiusreiferuntinuentoremsaturnum,aquositetiamnuncupatumaerarium,quodCaecilioCiprianoplacuit,quamquescribuntaliisignandaemonetaeprincipemfuisseIanumsaturniaequalem,&hospitem,quinauim,quauectusillefueratnumisimpresserit,ApudRomanosquoqueprimumaerifuitinustanota,deindeargento,&aliquotpostannosauro,quandoquidemPrimus,RomanorumseptemRegumSeruiusinussitaerinotam,Rrimusconsulumfabiusargento,mox&aurumquoquesignatum.~~QuodAestimatioPraecellensaurihonpendeatexmedicina.Cap.Iii.~~Quaeuerodemedicafacultatesummebanturame,contrameipsumEpicheremataquaepiamcommunia,&exletitia,&exopetemperamenti,corporei,delonginquoductapromequoqueexeademfacultatedessumebantur,contrariaquandoquidemexaggestisaureisnumisillalaetitiaesttantisper,dumsubitanimumdiuitispossealiaquaesibiplaceantnumorumerogationecomparari,sedimaginationis,etcogitationis,etanimihocpropriumest,nontemperaturecorporee,quaedecrassafeculentaquemateriadissultat:hucaccedit,quodmultasuntquehumanecorporumtemperationiprodessedicuntmagis,atqueetiamamedicisantiquioribuslaudatamagisaduitamrefocillandam,&uirescommodosufficiendas,quorumfaciliusmulto,minoriqueimpendio,compotesefficimur;~~Nequeenimullametallanutriunt,utestapudperipatheticosantiquioresreceptumNequeuntenimconcoquisic,utincarnemuertantur&sanguinem.~~Quod&comprobatumestexperimentiseorum,quibellorumturbinibus,&regionumuastitateperculsi,subterraneisinspecubusoculentessese,numosaureoscomplicatosinstarCatapotiidimiseruntinuentrem,Moxeossuopondere,suoquecolorecompererunt.Etsiquidfortedeperiitabsumptumquefuitinnatocalore,idquidemparum,alioquioptimumextitisseuitaeremediumIudeis,dumHyerosolimaobsidereturadTitumCesaremconfugientibus,siaurumconcoqueretur,sicutinutriretdeglucientes,namquenonfuissentabauarissimisAssiriis,&Arabibusdissecati,utaurumquodantedemiserantinuentremeoruminuisceribusinuenirent;~~Quorumtamingensnumerus,utunanocteduobushominummillibussintintestinaconcisa,cuiusreiauctorestIosephusconfirmatorEgesippus:miserisigiturillisinuentriculocondebanturaureinumi,tanquaminarca,nonsummebanturadfamemtolerandam,quoniamdiffusiiampertotumcorpus,&modificatifuissentcaeteroruminstareduliorum.Quid?~~quodnecodorequoquemulcetaurum,necsaporefoueteosuapores,quidehumanistollunturcorporibus,amedicisspiritusnuncupati,quinetiamingratosuntsaporemetallaomnia,&odoresulfureo,atqueideononpossuntquoquomodononobesseiis,quiaegredecumbunt,tantumabest,utabeuntemanimamsuodelinimentoretineant;ExtatmagniAlbertisententiageneratimlata,sapores,&odoresomniummetallorumessequoquomodofaetidos,tametsiutminimumodoris,itaminimuminsitfetorisinauro,proptercoalitamsulphurisintemperationeipsiuseximiamsubtilitatem:~~suntautem,quae&olfatunonsolum,sedgustumagisopitulentursanisaeque,&aegrotis,acminoriquamaurumprecioueneant;~~CumueroseseingereretmemoriaePliniumscripsissequondamuulneratisaurumapplicari,&infantibuscontraueneficia,utminusnocerent,aliisquoquenonnullisopemferre,Nonexcidebatetiammemoria,pluresabeodemPlinio(simagnoillepraeiudicionobisessequitet,uituperationesauriquamlaudationesesseperscriptas,Necnonillummandassechartisaurouirusquoddaminesse,eamqueinprimisabeoproditamrecordabarclausulam,cuienimfodiendicausamedicina?~~aquasinonexcludit.aurumposteaaliorumcerte,uteimosperpetuusidfactumest,auctoritate.~~CitatinUarronem,cuiustamenaetatisuir,&inmedicamateriapraecipuus,Dioscoridesnulliusexauromedicinaeprotulitexperimenta,DixietateUarronisDioscoridemuixisse,communemsecutisopinionem,&Suydaemonumenta,&siscioesse,quimaluntaetatePliniifuisseDioscoridempropterLieniiBassimentionem,seduellemeosanimaduertisse,uixissequoqueDioscoridemArriitempore,cuidicatuolumendesimplicimedicina,Arriidicononeius,quemdeaspirationeCatullusirridet:Neceius,quinostraereligionishostisacerrimusblasphemiasinChristumDominumperuicacissimeiecit,sedeiusquiAlexandrinuspariterfuit,&AugustoCaesaripostpartamuictoriamdeAntonio&Cleopatramagnoesthabitushonore,sedsiueantiquiorPlinioDioscorides,siueaequalisparumuideturreferre,Uarrocertetriumuiraliproscriptioneconsumptusest,&subAntoniotriumuirofloruitipseDioscorides,aquodeincepsgraecialatiumbarbarices,medicammateriamaccepit,atqueidquidemprioridamusopinioniposterioriuero,quodapudPliniumDioscoridisestmentio,siueantiquioris,siueproximi,siuemauisequalisHicsaneDioscoridescuiusuisseculiuirfuerit,multatradiditpropriiscapitibusargentiuiui,aeris,ferri,plumbimedicamenta,nonaurisAtqueeiusetiamuixmeminitinhydrargyro,eadecausa,quodsihaustumfuerit,nocueritque,eimaloauriramentasuccurrant,atquehocintertractandummedicammateriam;~~Dumuerodifferitdeuenenisaconitodicitrepugnaremeruminquocandensaurumsitextinctum,athocnonillipropriumdicit,sedcommunemessemedellamargento,ferro,ferriquescoriae,quaetantundenpolleant;idquePaulusAeginetarecipitdisserensdeuenenis,GalenuslongeiuniorDioscoride,nequedepotestatesimpliciummedicamentorumdisserens,nequedecomposituraipsorum,aurimeminit,quantumipsememinerim:~~NecignoroNicandrumColophoniumcecinisseinAlexipharmacisautumuelargentumprodesse,namsiuequodPoetafuerit,siuequodaDioscoride,&Galeno,tantifactusnonsit,uteiustestimoniumacincausaprolegitimocitaretur,siuequodargentumaequeacaurum,ἐντώματιθολεροΰscribitualere,parumuideturhaberemomenti;~~Namsignatturbidumefficiliquoremmetallo,eundemquepotari:sedegotamennonabnuerimaurummedicamuimobtinere;sedquantulaquaesoportioreperietursiconferamusidinnumerabilibusrebus,quibus,inestpotestasmedendi,abigendiqueuenena?parsitdeargentoiudicium.Quodsinecmedicaefertopemfacultati,necuoluptaticonfert:Undequaesoillacomistotuasorusiueaureorum,siueargenteorumconquisitapertotlaboresaggestio?Uideturenimmensaargenteissaltemuasisinstructadessignarinobilitas:AtUitruuiusinoctauolibro,deaquisdisserensadcalcemcummeminisset,ostendissetqueplumboinesseuitium,proptereaquefistuliseiusaquasinfici,planesubiunxitsaporemargenteumsolereuitari:Cumiiquiextructashaberentargenteorumuasorummensas,tamenproptersaporisintegritatemfictilibusuticonsuessent;~~Quibuscerteconsentiuntmultinostraetempestatisprincipesquiposthabitisadmensarumusumargenteis,&crateris,&patinis,praeoptantsibiadferculorummondiciemfictiliauasaexIndia,Aethiopia,Aegiptocomportata,quaesidefuerint,prusiacamaluntexBythiniaconnuecta,tametsinonsintfigulisnatigenitoribus,utilledeAgathoclececinit,quiproptereasamiauasapraetuleritargenteis,IamtriumuirAntonius,quiauctoreMessallainomnibusobscenisdesideriisnonutebaturnisiauro,saporemaurinonconcupiisseproditur,reiecisseautemuideturPropeiaNeronis,quaesoleasexaurosuisquadrupedibusnobilioribusinduit;~~NonignoromedicosArabasmandasseliteris,aurumquamquamnonnutrit,mulceretamenoculos.Addoego&immaginariamuimratione,iamexplicata,tantineigiturfaciendum,utmetiaturomnia?cordistremori,opemferrequoquomodocredamnaturaliususratione?nequeenimconsequitur,utanteadicebamus,utfrustrauideanturillauerbaNicandri.ExPotabiliAuroNonPenderepraecipuamipsiusmetallinobilitatem.Capit.Iiii.Haecegonondecernendo,seddisputandoperstrinxerimquando&potabiliaurodicunturutiquidamadomnestollendasaegritudines,&sanitatemtuendam,atquraduitamquantumperuiresnaturaelicetprorogandam.~~Egouero,utidnonabnuerimsicasseruerimposseidipsumabiis,quicontradicendiperitiapollentincontrouersiamduci,fortedicentconstaresatisapudeos,quipropinantaurum,idquidemproprienonpotari,sedeiusportionemsubtiliorempurioremqueconiuncteessentiaenuncupationesignatam.Uerumsuperipsaquintaessentiacorporumsuperiorum,cummultasintbellapugnataintermaximosphilosophieduces,quorummilitesadhucconfligant,aquonamsteterituictoria,certenonassentiunturPlatonici,&peripateticescole,cuiusprincipemoptassepotiusillamquintamnaturamquamprobassecontendunt,necsineadmissisquinquesuppositionibusquicquamhabereiurium,&sicoeloinquienteanonconceditur,concedeturneiis,quesubcoelosuntdeelementiscoalita?Namsiueexmelle,siueexsulphure,&hydrargyro,siueexaquastillatimeri,siueexterraquadamsecreta,seumauis&nobilissimoquoddamgenerecalcanti,permultostraducesattenuati,potabilecolligerintaurum,subtilioremindeuimdetrahifatebuntur;Quintamessentiamdetrahi,nonassentientur,quamsicorrogareilliuoluerintexeffectibuselementariis,quosineanonreperiripraedicabunt,prestoeritresponsumutcontendantillosapparitionemprorefugerereconcursibusquoquecausarumdiuersis,&inunumconflatisatquerefractistribuenteffectus,quos&aliaerespromerequeant:~~Deindesigratisidcondonentperipateticis,quomodoalterieorumdogmatinonobnunciauerint,idestexmetallisanimalianonuiuere;Uerumutrixantibus,intersemedicisfiniendamlitemrelinquant,sicasserentquascumquerationesadhancdiemperpenderint,potabilisaurifaciendi.easquidemadaurumpersebibendumnonpertingere:~~Liquetenimabeissolerededuciaurumincinerem,seucalcemdiceremaluerint,quodmultisfitmodis,adeoutreducereinpristinamformam,sifortelibuerit,autnulloidmodopossis,autegre,siquidemabscessithumor,quemsifunditusdempseris,aurumsustulisti.~~EstAristotelis,Theophrastiquedecretum,metallisomnibussicinesseliquorem,uteoconstituaturipsorumnatura,&anaturalapidumapertedirimatur.~~Igituradiicientipsi,nonbibeturaurum,sedeiusreiquefuitaurum,portioliquoredissolutaextraneo,cuipotestasinsitintermolliendam,attenuandamqueauricalcem,quidpiamexcerpere,quodbibipossit,sicutetiamingemmispollicentur,quasbibiproprienonposse,nemoestquinesciat,quodsidixerintdefensores,aliisetiammodisaurumliquescere,noninficiasquodiuerintoppugnatores,sedasseruerintidfieriuelaquisconsumptricibus,accedentesaleuariigeneris,uelsuccismordacibus,itautuisinferraturauro,tollaturquedesuasede,quameifueratlargitanatura,proindecontenderequicquamnonadquirereillum,proptereautconstituaturhumanaefouendaenaturaesincerius.~~Namsideaurinaturainsesementionemhabeas,eanoneritaptanutritioni,quemadmodumantedeductumestexperipato,sideadmixtaloquarisnatura,eaetiamipsidicent,seiudicenoneritaurum:constatenimpropinariliquorem,quiguttatimexuitreisuasisfluxerit,dumigniscaloreuaporesinsublimedelatiuertunturinaquam,&aliamisceri,quaedereliquapetunturmedicinefacultate:iduerosiuelaurumsit,uelgemmasbibere,curnoniidicenturexcrementabibere,quibibuntuinumeductumsoloexcrementorumuariacongerieadidmunerispinguefacto?Egicausameorum,quiaurumpotabileuellentdispendere;~~quodegoquidemcolligeremaluerim,&optarimegregieposseadnostricorporisaliorumquesalubritatem,praecipuecumsatisconstetAntoniumchirurgumnostrumsuperioritusannismatronamexforoCorneliipthisimorientempaucisdiebusabipsatabeliberamsanitatipristinaerestituisse,solopotabiliauro,quodexipsiuspatruiNicolai,cuiusmentiofietlibrotertioconfeceratdisciplina,quaderemihisermofuturusampliorineisuoluminibus,quaeinscriptideuenenorumremediis,&adhucsubincudepremuntur,sedsitcollectumaurum;~~sitetiampotuidatumadsalubritatem,fortassisindemanauerittantanobilitasauri,tantaconquirendieiusfames&rabies?~~Cumlibraunaeiusmetallisolutainhumorem,ueluninonRegimodo,sedregionimederiqueati,&intermillemortaliumMiriadasuixinueniasquindecimuiros,quiaurumpotabilequerant,&interillosuixduosuntquipotionisaureaeconficiendaeseii,gnariquesint.~~QuodEtAuriPuritasEtDiuturnitasproprie,nonsitcausautfiatabhominibustanti.Cap.U.Iamsipuritasauroprecipuamauthoritatemconciliassecredaturcogitemus.~~hacinresubessefallaciam,siquidem&sordet,&tingitminusfortequamcaeterametalla,sedtingittamen,&contrectantesinquinatproptersulphur,quodnoneisolumqualitatemiscetur,sedipsasubstantia,utiprodiditAlbertusliteris,&conuinciturexperientia,proindequefortassisAegiptiusHermesnominesulphurisaurumexpressit,Numquaesouitriquamaurimaiorestpuritas?uthincprincepsilleRomanusfarmidauerit,nesiflectiposset,utcaeperat,&malleumsustinereperseuerasset,primas,eriperetauropartes,&omnibusmetallisuiampraecluderetinmercimoniis,Atdiuturnitaseiuscelebratur,sedsuccurratmentidiuturnioresesselapides,&maiorehabitos,precio,quinecsentiuntlimam,necignem,necullaomninocontrahuntrecrementa,necsordibusmaculantcontrectatores,quaenequeuntenitarisitriuerisdiutius:~~Atfundamentiaurumnonfundunturlapides,numhocomnibus,metallis,commune?quaecumproptereainusumnumismatumfuerintrecepta,utsintincommutandisrebustanquamuadimonia,postpositumqueaurumhacinrefuerltolimaeri,&argentouideturidipsiusdetraheregratiae&detrahereutilitatis;NouimurenimquodantesubindicauimusrelatumessemonumentisliterarumesRomaeprimumaSeruioRegesignatumfuisse,&Pop.Rom.neargentoquidemsignatausum,anteRyrrhibellumpostannos,circiter,sexcentosaburbescondita;~~Quandoquidem,subFabiaconsuleinditaesteimetallonota,mox&auro,elapsiannisplussexaginta,populusidemuictaeCarthagini,ceterisquenationibusimperauit.,utpenderentargenteatributa,nonaurea,uinonsolumdiuturnitasmetalli;sedeiusususincausaessenequeat,cum&aessignatum,&signatumargentumdiuturnioraetiamsinthabitapenesexternasnationes,sictransalpini,Gallicommuniargentinominepecuniamsignatamexpresserunt,aprincipephilosoforumPlatoneminusestimatam,quippequilegemtulitei,quaminstituebat,ciuitati,nepreciosisutereturnummis,sedtalibusutcontemnereturaceterisgentibus,neincongregandisaureis,&argenteisinsaniret.~~AtquehincfortassisaLyricocantatumestaurum,&inutile,&summimateriemali.FulgoremNonEsseInCausaUtaurumprecio,rebusaliisantecellat,siuequiaallectetoculos,siuequiahondeterantur,&dilatentur.Cap.Ui.~~Sedoblectatinquientoculosauricolorsuauis,Pliniusnegauithoc,&illiargentumantetulitfulgore,quisitdieisimilior,&militaribussignis,quoniamlongiusemicetfamiliarior,Nequeaurumsimilitudinesyderum,ceterisprelatummetallisarbitratur,cum&ingemis,aliisquerebuscolorillenonsitprecipuus,tantumabfuit,utauroraecolorem,undequibusdamplacuitaurumnuncuparicepissepreferretomnibus,curautemidcredidissetincausafuissenomenclaturae,cumrescirefacilepotuissetnondisplicuissebonisauctoribus,aSabinorumlingua,quidicebant,ausum,unapermutatalitteratranslatumuocabulumfuisse,utcumquefuerit,oculosPliniiplusaurodelectabatargentum,quainresiquodscripsit,sentiebat,improbarinonpotest,sedcensuramplaneperpessusest.~~cumprodiditaurumponderesuperariaplumbo:reclamantenimposteritatisexperimenta:dumuerominimumaurideperireusucensuit,meminissepoteratdigitorumattritu,&aureumconsuminumum,&annulum,&quodminimumest,nonessenihil:fuere&quiaurumabignenullumpatidetrimentumratisint,Aristotelisintertiometheororumauctoritatenixi,quequidemauctoritas,autnonsolidaest,autnonritepercepta.~~conuinciturenimexperimentis,habetsuumminuiauripondusigneuehementimaximequediuturno,proditumquoquelitteris,&aetatenostracomprobatumest,aurumuanescereinignepositumquoddampermixtopuluere,quononurbanimodo,sedrustici,atqueeorummulierculaepossuntabundare,compertumitemparuareinhominumusupraecipueuersatadetrahifuluumcoloremauro,necunquamreddiposse,ubisemeldetractumest,manentecoloreaureoapudcumpuluerem,cuiusiniecturutillusabillofulgorabscessit:~~Quoduerolatedilatetur,&texaturintelasaurumhocilliestcumargentocommune.Deniquenelongiuseuager,quicquamnonreperi,quodsicsolidabasiniteretur,utindetraherepossentgentesdesiderissuiualidasrationesinaurotantopereaestimando,idquetamauidasitiperquirendo,utquidam.proptereasemetinexcauatosmontesinferentur:~~Nonnulliseseinprofundissimosspecus,quosappellantputeosdemitterent,aliiexfluminibusramentaeiuscolligeresatagerent,aliiadextremasIndiaeplagas,uelperexustamsolibusAethiopicilitorisoram,uelperZephyruminauroramadantipodasnauigarent,necidquidemutuelaurumobrizum.~~greconuncutoruocabulopararent,sib.uelcolophonequondamelaboratum,uelutinuncsoletLutetiaeParisiorum,sedrudecorpusauricrassamquemateriam,proindenontemereinueniesquidhominiauidocuiusquereinaturaecognoscendaesatisfaciat:undetantasiteiushabendi,cupido,cumnontantisiteiususus,quantiest,precium,quoiamhominummaximaparshumanaomniadimetit,&utnondiuinasubeademmensuraclausisset.QuodAuriPrecipuaNobilitasNonpendeatexsacrislitteris.Cap.Uii.Iamnecaestimationispreciumdesacrislitterispendebit?nam&sidiuturnitasdiuinitusineismandatumlegimus,multaexauropurofieridebereadiudaicitemplicultum,solemnesquecerimonias.ItemquesiccantatumaProphetanouimus:dabitureideauroArabiae.~~Meminissetamendebemuseorum,quaesupraIosephitestimoniosignauimus,hocestaliquodaesauromeliusesse,exquointerDauidismanubiasinuentoscripsitSolomonemintemplofecisseuas,quodmaremagnumappellaretur,EsdramXersistempestatecustodibuspecuniarumexgeneresacerdotumrestituisseuasasaerea,quaependerent,duodecimtalenta,&aestimarenturauromeliora.Debemusetiamnouissemysticisuelaminibusaurosapientiasacrislitterissignificari,argentoeloquentiam,intelligentiaequelumencomparatum,auroeoessesplendidiusquominusterreamfaeculentiamadmiserit,instarauri,quodinArabiasolerenascimandatumestlitteris,suaptenaturapurumnulloignisusu,proptereaqueuocantumapyron,utestaDiodoroproditummemoriae.~~Necsint,adpresensdelibatautimittam,quodeaestDeusbonitatequodsesetestante,chrysostomodemiseritadhumanaminfirmitatemmultisinrebus,quaeadcommunesgentiumususpertinebant?Quid?~~quodeisdemexlitterisaurisepereiectam&improbatamdeprehendasaestimationem,sicapudOseamprophetamaurumsuumfeceruntsibiIdola,sicPetrusApostolusaurumatqueargentumnuncupauitcorruptibilia,sicIacobusaurumscripsiteruginemcontraxisse,utproptereaiureidnonmediocremdebeatadmirationemparereinanimiseorum,quiequisintrerumaestimatores,undenamtantasitcupiditas,cumsuaptenaturaautnullasiteiusutilitas,autparua,autcertenonmagna,quando&aliisrebusea,quaeaurisunt,inuenianturcommunia,&amultis,quasaurummetiturrebusegregiaesuperetur.~~QuodAuriNobilitasNonPendeatexconciliandagestantigratia.Cap.Uiii.Eninueroquistamhaebes,utcredatauriconquisitoresquaesiuissegestationeillius,sibigratiamconciliari?relatumenimestmonumentis,sedinanibusexauro,quodnonessetignemexpertum,conficisolereunguentum,cuiusususgratiammagorumsuasucompararetiis,quiheliochrysoherbacoronarentur?~~largitione,utmihiquidemuideturauri,nongestationeconciliarigratiasolet,inuidiaueroconflariobaggestosnumorumaureorumcumulos,tantumabestutamor&beneuolentiapropagetur,praeterhaec,quisnammortaliummagicisuanitatibusadstipulatursic,utsciatunguentumilludaureumconficere,utscienseiusartificiisitquorumcumqueuelexantiquitate,uelexnostraaetate,proptereamcausamquaeritaurum,tumsiquerat,quemnamreperiesheliochrysocoronatumherba,&unguentatumapyrometallogratiamperpopulos,&peraulasregiasemendicare?Undenamigiturtantaincreuitcupiditasauriutnullaeuidenticausacompulsihomines,praeterquamquoditaintereostacitaquadam&minusnecessaria,&utinamnonperniciosaconspirationeconuenit,utaurumipsumrebusceterisomnibusanteponant,neccontentiuelspecubusdalmaticisuelcallaccisantris,fluentumquegurgitumaureisarenis,neceisetiamnauigationibus,quibusabusqueSolomonistempestatepetebaturaurum,curaritipsumperartemfieri,domiquetotlaboresproaurofactitiosaepenonpauciores,autleuioresquampronatiuonauigationes&bellapleriquesusceperint:uidemusenimplerosquenonmanibusmodonauareoperam,utperresmetallicasigneadsitoparentaurum,uerum&compositionesinnumerasconquirere,uelsingulariascrutariplacitaphilosophorum,utauriferospulueres,lapidesueconficiant,siueiisutuulgusloquitur,sintminerales,dicilatinemetallicideberent,siueuegetabiles,hocestexherbis&stirpibus,siueanimales,hocestexanimantibuseducti,siuemixtiexduobusueltribus,siueconstatiexrecommuniuelaerea,uelterrea:~~unde&metalla,&stirpes,&animaliaduxerintoriginem.~~Audiuieniminteruiuosadhucuersarihominem,quiseiactaueriteiusartis,legisseoctingentauolumina,&praetereascedasinnumerasexcussisse,utadtrigintaseptemmilliacompositionumnumerusprotenderetur,certenonutconciliaretsibigratiameiusgestatione,sedutcorrogatis,quaesibiplacerentcomposuotorumfieret,tantiesthabendiauriapudmortalesindustria,tamuelnullacausa,ueldebilispretermiserorummortaliumnudumtacitumqueconsensum.~~Ioan.FranPisciMir.D.Concordiaeq.ComitisDeAuroAdUxorem.LiberSecundus.QuidActum,EtQuidAgendum,itemquedeartisquafitaurumnomine.Cap.Primum.~~Hactenusdisputatumsitdeauroaestimando,nuncdearte,quaconficipossitdisserendumest,soletenimuersariinterdoctos,indoctosque,fieripossitannonpossitquaestio,eaquemultisfaetadisceptationibus,adquasprouiribustollendas,uelutcumquesedandasgeneratim,tum&inuniuersum,nonperpartesatqueminutiasutilitasmenonmediocrisinuitauit:~~interestenimhominumR.P.neinambiguositeisinrebuspertractandis,quae&sintcommunes,&anteomniumorauersentur.Primumueronomen,subindeoriginem,demumpotestatemartisindicabimus,peruariasfacultatislitterariaescholas,longelatequeuersatam.~~ArsigituraurifaciendiChrysopeiagraecisdicta,latiniseodemestetiamnuncupatauocabulo,mutandouerometallainuniuersum,Chemia,estappellantagraecis,quosplurimumsequutiArrabesAlchimiamuocauerunt,definieruntautemgraeciChemiam,utsiteaenimpraeparatiofaciendiauri,atqueargenti.~~Namquanquam&aliametallapereamfiunt,anobilioribustamenatqueprecipuisnomenobtinuit,itautetiamargyropeia,&Chysopeiaposteadiceretur;PutaruntquidamasuccisChymiamnomiuandam,quibusHermolausbarbarusuideturassentiri,sedueriusafundendo,idestapostremoipsiusartisofficio,&quidem.H.litteragreca,quaein.~~e.longumapudlatinosuertisoletprorefusoriadarelitemuideturiureconsultis,metallicamartemdiciposse,satisconstat,eoquodmetallarii&dicuntur,&utilesR.P.iudicanturapudlegesciuiles,ii,quiauro,argentoqueparandosolentoperamdare,quaderelatiusopereprocedentecommuninominemetalli,quopluracomprehendanturiurisintorpretes,utimaluerunt,quibusetiamplacuitaerisuocabulonumosaureosindicare,quemadmodumscripsitUulpianns,SileoquodabAlchimononnulli,sednullautarbitrorrationededucendamputantnuncupationem,uthincErasmumuiruminlitterislateuersatumdemirerdialogumedidisse,cuititulusalchumistica;~~Demirerinquamillumsequiuulgusmaluisse,necagnouissearticulumal.~~apudArrabespassimhabitam,detraxissequeaspirationemquaedebuissetincludi,siuelafundendo,uelasuccorumconficiendorumpotestateuocabulumderiuaretur,Necminusmiror,immolongemagis,utpotenullopactocomponendamErasmo,quiscripseriteadere,nomenquerefulgerit,&insolitumquoddamuocabulumexcogitarit.~~DeArtisIpsiusOrigineatqueprogressu.Cap.Secundum.Principiumartis,UincentiusBellouacensisrepetitaprimogenerishumaniparente,perqueuariostraducesadaliosnonnullosapostolicumquedominicumperuenit,aquoipsemultasefateturdidicisse.~~AliiTrismegistonHermetemmaluereChemicaeprincipemfacultatislapideisintabulisquibusdamscriptae,&adhebronciuitatemrepertis,NecdefuerequiscriberentindesertoSinaereuelatamdiuinitushaebreocuidamuiro,sedtantummodogeneratimadopustabernaculifederisconstituendum;Egoueroquantumagraecislatinisqueauctoribuscolligerepotui,comperioartemantiquissimamquidem,sedpauloanteTroianumbellum,utpoteuetustissimisillisgraecorumtemporibuseiusmentionemsubinuolucrisfabularum&enigmatumnebulisindicatam,sicEurystheimalacupientisaureaiussumMichaelPsellusinterpretatur,sicIasonisincolchosnauigatiodeclaraturapudSuidam,utnonaureamphryxipellem,sedmembranamarietinam,quafaciendiaurifacultasdescriberetur,quaesitumierintargonautae,quanquamnonmefugitUarronemidtribuisseuelleribuspecudum,Strabonemhirsutispelliculisouium,quibusauricolligerenturramentadefluuiis.Uerumenimueromalueruntmembanamfuissenonuellus,nonhirsutatergapecudumuetustioresgraeci,interquos&Charax,&Apolonius,&posteacolchicaenauigationisinterpretes&Eustathius,quaderelatiusinternarrandumexperimenta,satsitadpraesensindicassemultisauctoribusexistimatumsubfabulosiuellerisaureitegumentodescriptionemsignificatamauriperartemfaciendi,sic&Atreiagnum:~~itaenimloquunturgraecitragediarumscriptores,&latini,quorumCiceromeminit,arietemuerononagnumSenecanuncupat.~~sicinquamnonnulliinterpretanturAtreinuncupandumagnum,arietemue,utdescriptampotestatemaurifaciendilectoribusinsinuent,NamAtrei&pelopisopesexmetallisfuissescriptumreliquitCallisthenesOlynthiusAristotelis&discipulus,&consanguineus,quasopesaliiexuiuapecudeUarronisexemploderiuatasuolunt:~~Aliiexargenteaphyalainquaconsertumessetemblema,sicutἄργογhocestagnuminsesecontineret.Caeterumarsfaciendiaurigraecisauctoribusferrendaneacceptasit,anaPersisEgiptiis,caeterisquenationibus,quaeorientisolipropinquioreshabeantur,manauerit,nonsatishabeocompertum;~~Quanquam&inPersishostanem,&inAegiptoTamorumquamHermetemChemicascripsisseproditumsitmemoriae,perseuerassequeτῆσχρυσοπίαςinAegiptostudiumexquoingentesopesparataesintusqueadtemporaDiocletianigraecismonumentisconstat,quibus&Diocletiani,&Maximianiresgestaecontinentur:idqueetiamspectaridaturbifariaminSuidaecollectaneis,pariterquecomperiiDemocritumapudgraecosprincipemchemicaefacultatisinorienteuersatumabAegiptiis,aPersis,abIndis,multadidicisseeuminquamDemocritum,quemHippocratesestadmiratus,quemlaudauitetiamThimo,quemPlatononestaususincesserequemuirumiuremagninominisCelsusappellauit.~~AbhocfluxitDemocrititiasecta,que&abderiticanuncupataest.~~CuiusinterAristotelisinterpretesMichaelPsellusnonsolummeminit,sedasereuelatascribiteiusarcana,hicenimpostRethorica,Historica,Physica,Mathematica,scripsit&Chemica,necnon&medica,quaeConstantinoImperatoridedicauit,OlympiodorusquoqueAlexandreus&Platonicus,&AristotelisinterpresChemicascripsit,scripsitetiamHeliodorusadTheodosiumImperatorem,scripsit&StephanusadEracliumCaesarem,utAfricanumCynesium,Theophilumaliosquepraeteream,&ipsumetiamZosimumAlexandreumphilosophum,quideartecomposueritduodetrigintauolumina;~~QuorumomniumpraeceptasolentinDemocritumplanereferri,quifuitnaturesolertissimusindagator,&beneficiolongissimaeetatis.~~Namsupracentumuixitannosmultadeprehendit,quaeliteratorumuulguslatuere,scribebatautemsuboscureprecepta,nonquidemearationeutuiderinolletChemicaesciens,Uerumuteapraeceptaconsectaneisessentamicisquetantummodonota,&ignotauulgo,proptereaquenouabatnominautipsisduntaxat,quiremalioquitenuissent,deprehenderentur,atquehincnonpossumnonmiraricontraHermolaumbarbarumuirumalioquideliterisbenemeritumhocscribendigenusindemocrititiascolasolumdamnasse;&uelmalignitatiuelarrogantiaeretulisseacceptum,meminissepoteratantiquitususqueabHomerodiuersarebusunisinditanomina,&aliissuperos,aliisimmos,dictionibusuticonsuesse,&gentiumantistitesnoneisdemquouulgusutisolereuocabulis,necnonfacilefueratutirecordareturquicertelegisseillumminimedubito,laudatissimum&precipuumfuisseinomnisecta,quaeinteraliasapudphilosophosprecellentiorhaberetur,utocculerentsuadogmata,apudpythagoricos,maxime&heraclititios,namillisilentio&symbolisutebantur,hiutPlatoscribitenigmatibus,&eisquideclarationemquaererentenigmatum,enigmatibusaliisrespondebant.Platoquoqueuelamentisplurimissuadogmataconnexuit,imitatus&ipsesyraspalaestinos,quorummosauthoreHyeronimoeratparabulisuti,utinnumerasileam,quibusetiamrefelliBarbarusposset,nisummaturindeansadefensionis,quodnonedideritillecorolariumemendaturus,siquidinconsultiusadnotauisset,tantiautemfaciebantsuaephilosophiaearcanaprisciillisapientiaecultoresutiprophanis,utimultitudinineutiquefierinotauellent:~~Depopulatauerograetia,&postinclinationemRom.~~ImperiidesolataItaliabarbararumgentiumcrebrisuastitatibuscumreceptaecoliqueceptaelitteraefuissentamauris&Arrabumpopulis,ineamquoquelinguammultaartischemicaeuoluminatranslatasunt,exquibus&ipsiquoquemauri,iiprecipuequiBethicamincoluerecompilaueruntlibros,&operamquoque&impensamnon,recusarunt,hinc&Auicena&Rhases,etIeber,&Arrabumdeniquephilosophocumnumerosaturbaderebuschemicisedidereuolumina,quosaliquoposttempore&Uincentius&magnusAlbertus&aliiplurimisecutisunt;sedenimdesieratiampenefacultatishuiuscaequantumattinetadscriptacelelebritas,cumArnaldusanouauillaciteriorishispaniae,&posteaRaymondusbalearicustummultisuoluminibus,tumnouisinuentis,tumpublicisexperimentisremiampenedilabentemerexere,&illustrioremquamaliquotanteseculisfuisset,reddidere,quofactumutiquilibetuelpauloeruditior,&inrebusmetheorologicisapudperipateticosinterdisputandumuersatus,uelpaulocuriosiorinexplorandanaturarerum,uelfaciendiauripauloappetentior,occasionemsibinondeesseratusdederitoperamtransmutationi,metallorum,ueldiscendae,ueldocendaequanquamexneotericisAristotelissectatoribus,quideartedisputaueritpraeterTimonempaucosinuenias:~~Atquiartemconfectisexperimentisfirmaretentaueritnumerosam,&communesferrenumerossuperantemmultitudineplanecomperias,tantusenimconcursusutadimperitissimosquosqueresdeuenerit.Unde&innanesirritiqueconceptuspassimostentabantur:~~proptereaquecaeptumdubitari,ueranearsanimposturamcensendaessetauriperartemconficiendipollicitatio,cumexuanispromissispattimoniotumdetrimentaconspicerentur,exdetrimentisnondifficillimusessetlapsisincrimenfurtiuaemonetae:quamobcausamUenetiisaliquandointerdictumHermolausestauthor,nequisexperireturaurumfacere,eisdemetiamcausisintereos,quidemoribusferuntsententiamchristianoritu,summasquedelicitis,illicitisqueconficiuntdisputationesmultae,uetandanefacultasesset,anadmittenda?Utsaepefierisolet,cumprauiueldoctrinecuiuspiamprofessoresuelnocenteraliquodnegotiumalioquilicitumexercentesnumero,solentexcrescere,sicolimRhetoresaLacedemoneprofugi,sicexpulsiRomanonsolumrhetores,sed&philosophi,&medici,dubitatumautemnonsoluminterconcessacomputarideberetstudium,&opusutgrecidicuntχρυσοποιασ.~~Sedfierineposset,utarsnatureferretintegramopeminauroconficiendo,illudcensorumsacerdotumproptium,hocnaturaliumphilosophorumutileneidfactitiumaurumesset,simodofieret&humaneaccommodumnature?~~subindemediciperquisieruntcreditanerestantummodoforet,anprobataexperimentis,quorumnonauritihaberenturtestessolum,sedoculatitamprincipesquamrudepariter&eruditumuulgussciscitabatur,quibusderebus&aliisplerisqueadhecpertinentibusarticulatimsumusdisputaturis,DeArteIpsa,LegitimaNeSit,ansecus?~~Quidprincipes,conditoresquelegum&canonum,quidinterpretes,quidtheologi,&quoduulgosumistiuocandidecreuerant.Cap.Iii.~~Principesconditoresque,&interpreteslegumciuilium,&canonumecclesiae,&iiquoquequibusplacuitexfactitiisiuribustheologorumquedoctrinissummulasconficereconscientiequestionibusacommodas,iterumaliidiuersarumrerumscriptoresdiuersacomperiuntdeauroconficiendo,&sensisse,&cartisretulisse,deprincipibusconditoribusquepostea,nuncdeinterpretibus;~~ApudGulielmumMinatensemepiscopum&eiusappendicesoperisnominespeculiiuriscelebrati,&legitimam&ueramartemfaciendiauriR.P.utilemdecernitur,hancsententiamIoan.~~firmauit,&Oldradus,&NicolausPanormitanus,&aliisieiureconsultis&interpretibuscanonumpersuaserelegesillaeUalentiniani,CaesarisprioresincodicaeIustinianipositae,ubiagiturdemetallariis,quaslegesnecabinterpretibusordinariisriteperceptasnecaposterioribusplanecastigatas,tumostendemushocipsouolumine,cumfietmentiodeexperimentis,persuasitfortassis&AccursiusFlorentinus,quiglosemataciuilibusapposuitlegibus,siquitamenperlegerunt,quaemihiperspectasunteiusipsiuscomentationessuperartismagisterio:~~nequeenimcontentusartemprobassediligenteretiameiusexposuitpraecepta,subscriptosempernomine,nonsecusacsipandectasinterpretaretur;~~AngelusClauasinusinsummasuadetestaturartem,quam&sileuitertueri,tamenpotiusquamimpugnareuisuseiusdemuirordinissummaeauthoreius,quaeRossellanuncupatur,&quimoxenarrauitAngelisummulamextreme,sicnonimpugnatamabeoarteminterpretatur,utinterimprobossithabendus,quieautitur;~~Contraueromultisrationibus&IoannesLigur,&Siluesterexpraedicatorumordinesuisinlibrissummarum,titulo.~~A.nuncupatis,Clauassinumimpugnantes,argumentiseiusapertissimerestiterunt,ThomasCaietanustamsuainsummulaquamintheologiciscomentariisproartisueritatesententiamtulit,eomodoquemsummuspaulopostdicturi,sedtheologicelebresAlbertus&Thomassuismonumentisartifauerunt,quanquaminThomaesententiadeclarandaintereiusinterpretesaliquadissensioadconcordiampernosquoadfieripoteritsuolocoreuocanda;~~MagnusautemAlbertusquamquemultascripsitdeuertendismetallis,artemquerecepit,triatamenpraecipuainterpluresrationesasseruit.Primumeosfalli,quirenturmetallorumspeciesmutarinonposse,dedissequeillosAristoteli,quodAuicenaedandumerat:deindeabeodemsubindicatummutationemreferendamesseinprimammateriammetallorum,quaeartisadiumentoreducereturindiuersamspeciem.~~DemumcolligitAlbertuslongosatisprogressu,metallicaeperitosartismedicoruminstarprogredi,quorumprobabiliorillasemita,cuiusductupurgatsulphur&argentumuiuum,ritequeillorumpermixtioparatur,quorumuirtutibus,uteiusutarpropriisuerbis,omnismetallispeciesinducitur,deduciquedemumscribituiuumargentumadduritiem,&deindediuersasformasmetallorum.~~SanctusThomasinsummaetheologicaesecundaparte,secundiuoluminis,affirmatchemicaeueritatem,quamnonasserueratinsecundo,insententiastheologicascommentario:proptereauariushacinremultisuisusest,utsuolocomanifestiusapparebit,cumapertesententiamipsiusinterpretabimur.Quantumadpresensattinet,sectatorThomaeSiluestereiusdemestsententiae,utfieriaurumperartemqueat,inquasententiaIoannesnonpermansit;AtCaietanusThomassuainsummulacenset,artemipsamdummodosinefraudefiatexseseillicitamnonhabendam,necinpeccatisnumerandamuenditionemreiperartemeffectaesiproeadem,quaeest,propriefiatuenditio:incommentariisuerosuperS.Thomaesummatheologica,scribitartemquidempossibilem;sedautnonhumanam,autprincipumesse,postquamsapientesconsuluerint,deartispotestatenildisserit,utaliisinquaestionibusacutesolet;Quainreilludnonnullidemirantur,quiubiartisueritatem&auctoritate,&rationediuiThomaeconfirmauit,illicohominidecreueritpossibilem:Id&eaipsaThomeratioconuincit,quodsiadmittitcurnonhumanasiprincipes&abeisconsultisapienteseamqueuntexercere,cursuperhominem?quasinonsint&principes,&sapientesinterhominesrecensendi.QuostamenPlatomodisomnibusexpetiuitadR.publicarumfaelicitatem,hocest,utautprincipesoperamdarentphilosophiae,autphilosophiR.P.administrarent.UerumeapossetrationeCaietanusacalumniadefendi,quod&rarisuntprincipes,quipercaleantresnaturae,&opibusprincipumindigetmagnaparseorumquiuacantchemice:proptereanequeuntnisiprincipumuirorum,opesassuerintexperimentisuti,quemagnasrequiruntimpensas.hancautemcalumniameffugeratanteIo:Picipatruimeiresponsum,dumenimeumconsuleretAntoniusfrater,fierinepossetaurumexarte,responditconsulenti,fieriquidemposse,seddifficillime.NulliautemdubiumsanctumThomaminsuatheologica;~~quammortepreuentusnonpotuitabsoluere,artemfaciendiauritantomagisadmittendamdecreuisse,quantomaioraperartemfieriqueantquamaurumutdicturisumus,procedenteopere,eumdemquedecreuisseincommentariissuperSeuerinilibrodetrinitateeditis,legitimamesseartem,&naturaliphilosophiaeutiiunioresloquuntursubalternatam,legipraeteridlibrumS.Thomedearteipsametallica,sinonmentiturauthoremtitulus,quilegitimusuidetureocomprobari,quiAlbertifitineomentio,utpraeceptorisquodRegimnaldomititur;~~adquemaliaetiammisisseThomamipsumplaneconstat:legiquoqueinopinionesThomaedeauro,argentoquefaciendicommentaria:~~multiuerochemicaenominisnonsatisgnari,utmihiquidemuidetur,alienumquiddamexpiscatisunt,autpotiusexpoenasuasatisneinstructanesciodeprimpserunt,quonomenalchymiaedefugeruntuiliplebeculaesolitumattribui,nedeearescripturisingerereturcontumelia,quodantesubindicauimus?~~QuodueroscripsitErasmusessecapitale,siquis(eiusipsiusuerbarepono)alcumisticamexerceatabsquePrincipispermissupluriminonferunteiartinimioplusaddicti,multoqueminusquieiusfactisuntcompotesdiuturnis.experimentis:exiguntenimprimumabhominedocto,quisillesitPrinceps:~~Nammultiprincipessubsupremo,multisubregibusquorumpleriquesubesseipsiRomanoPrincipiminimeuolunt,deindequaeruntuolueritneprincepsillequisquisfueritpriorumCaesarumlegesiamtotseculispublicatascumdemetallariisdecernituredictosuopriuatodemoliri?~~Demumsubdidereedictumperomnesprouinciaspromulgarioportuisse,&promulgatumrecipiconsuetudineatqueconfirmari,alioquicomputaretur.interantiquata&irrita:exigunt,quoquefactamsecretionemeiuschemicae,quaeuerummentituraurumargentumque,cuiusmeminitIoan.Pontifexeiusnominissecundis.sup.xx.Meminit.~~etiamAlligeriusAetruscas,illiusitemquaquaeriturabineruditisilliteratisquemutatiometallorumatqueeiusdemum,quaeueleximiadoctrina,uelcertisexperimentis,argentumaurumqueuelexeorumprincipiis,uelexmetallisimperfectioribusplaneconficit,quamiusteuetarinonpossetamdoctorestheologiae,quaminterpretescanonum,exiustaelegisdefinitionecontenderent,cumeohaberidebeatiniustalex,quaidquodalienumest,abripitur,qua,idquodplurimisprodestprohibetur,uetatur,auiscitur:quidenimpraetendipoteritautiustitiafretum,authonestate,utmanusinpropriasimulatquealienacommodaparatasinstructasquecohibeas,utprosit,utiuuet,utafferatcommodahominibus,inhominespotestasdataestdiuinaeconformatapotestati,cuisinonconsonateoillampenitusabuti,nomine,atqueomniuiplanedestituosacrarumperitislitterarumextraomnemcontrouersiamdefinitur,utmittammentionemnonessefactameorumquiiushabentipsasinlegesciuiles,necnisipraescriptisconditionibusuolueruntessesubiecti.haecabErasmodesiderabantur,exigebanturque,nisiextimatumfuissetillumiocoidueriusquamserioprotulisse,finxissequeutnominacompluraitautfabulamquarideretauidosauriconficiendi,nimisquecredulos,impostoribus,quorummagnaturbaest,eoquemaior,quodinipsos&silere,&dormirelegesexistimantur,expectariquoquepotuissetabeotractatamquoquomodoquaestionemutidissolueretalienasaltemauctoritate,quandoquidemlibroeo,cuiglossulasAccursiusapposuit,scriptumreperiturpublicedandumcommoditatiprincipesutresciantconfectoresauri,quinamsint,priuataeuerorenitentibusetiamipsisutperagant,quodnoueremodocautenegotiumprosequantur;~~EditumueroIoannisxxii.eiusgenerisest,quodquiainterlegitimaseptemuoluminatanquammembrumiuridicicorporisnonestreceptum,sedforismansitextrauagaridicitur,sednecipsumreluctaturarti:~~namquieotemereutiproargumentouolunt,&rescipiscant,moneripoteruntinipsolimine,hocestinedictirubrica,praescribiturenimdecriminefalsi,atnosdeueraloquimurarte,quaefalsitatisnominetaxarinonpotest,nedumadtribunaaliatrahi,utapudAccursium,apudGulielmum&alios,quieosritesequuti,decernitur,eomaximelocoubiagiturdecriminefalsi:~~nisienimuelinmateriauelinformadeprehendaturfalsitas,paenaenominenihilinfligipotest;utiBaldusadnotauitinusibusfeudorumdumhabeturderegalibusmentio:~~manifestiusueroipsoinprogressudeprehendidaturaduersusmendacesimpostoresfalsosqueartificesdirigipentificiumsermonem,dumscribitur,pauperesalchimistasspondere,quasnonexhibentdiuitias,eosdemitemdissimularefalsitatemuttandemquodnonestinrerumnatura,esseuerumaurumuelargentumsophisticatransmutationeconfingant.Proindequetantumueriauriuelargentipublicosinususpauperumcogunturreponerequantumfalsi,fictiue,autuendiderint,autdederintinsolutum,quiueromonetamadulterinamexauroipso,nonuero,sedsophistico,quoddicitur,procurauerint,&ipsorumetiamdeferribona,&carcerisubindemancipariiubentur.~~haecilliusedictisummadefalsis,nonuerisartificibuspromulgati,quamipsismetetiampraescriptisuerbisfemereposuimus.QuidDeAuroPerArtemConficiendosentiendumsit,exphilosophianaturalidependere.Cap.Iiii.~~Pendetautemnonabedictisprincipum,nonabinterpretibuslegum&canonum,nonabiis,quidealiorumdictissuasexaraueruntpaginas,&demoribushumanisdecreuerunt,sedanaturalisphilosophiaeprincipiisinuniuersumfierinealiquidartefiat,quodalioquipromittitnatura,hocest,numeandemformam,substantiam,essentiam,diuersisexprimordiisoriri,fieriquecontingat?~~Manauititemquestiomutandaeformaeabipsisplurimumphilosophisambigentibusuertinespeties,&promiscuepossentmutari.~~NataueroparticulatimconficiendiauridisceptatiodemetheorologicisuoluminibusAristotelis,quaequidemuariepertractatasunt,necadeosesepraebentadliquidumperspicacibusingeniisaestimanda,utcertainde&inconcussadogmatapertrahiqueant:~~proindefuerequiartemimpugnauerint,quibusAuicennaresistitapertissime,resistitIeberusaliiquepermulti,quanquamspeciemexintegromutarinegatAuicenna,sedincommunemmateriamconfiteturformasinduci:uerumquodattinetadAristotelempraeterquam,quodhuiusreinonfecitexactammentionemeis,uidelicetinuoluminibus,quaelegitimailliusesseputantur:~~nameximuntquidamnonnulla,quaeartifauentabordineAristotelico,praeterhocinquamcertumilludest,quoddemetallisnonnisigeneratimdisseruitinmetheoris,asserenseasicexhumidisplurimumoririuaporibus,utexplurimumsiccislapides&sulphur,&sandaracagenerantur,habitaquodammodoproportioneadea,quaenoninterraecauernis,sedaerisfiuntregionesublimi:proptereaqueabillograecauocenuncupatametheora,ibienimuoluitexhumidoalituconcrescerenubes&pluuias,exsicco,igneoqueuentos,fulgetras,fulmina,&idgenuscaeteracoalescere,quanquamnonnihilintereaposuitdiscriminis,praeterhaecnullumsanedediteuidensinditiumeisinlibrisexactamullamdisciplinamexpromendi,quandoquideminterexordiadicitquaepiamsedubitaturum,acAlexandereiusinterpresdocetdifficiliaessecognitu,quaeAristoteleseoinoperepertractat?~~Olimpiodorusetiamlongeobscurissima,uthincfacilequeasutrocumqueuoluerismododeAristoteleodogmatepersentire,&difficultatempariterdeprehendere,chemicaefacultatis:~~cumAristotelesmagnusuirinlitterisdubitaresesedisserit,&quadamquasisuperficietractare,quaeillipercipiendaesuaptenaturauidebanturadstipulari,sedaTheophrastopertrahipotest,quodfiniendaelitiquadrarequeat,Namquanquamscribitinlibrodelapidibus,sedemetallisquidemdisseruisse,idquetotumquodcumquefuerittemporisedacitateperiit,exaquatamendixitillaconstare,sicutilapidesexterra,undeillaipsiusuerba,ὕδατοςμὲντωμεταλλεύόμενακατάπερἄργυροςκαὶχρῦσοςsubindequesatisindicauitsolereperartificiesperitosaurumfieri.~~ProditenimmemoriaefactamcinabarimabAtheniensiCallia,dumaurumfacereseputauisset:Namnisisperassetexarenaillacoccineaduciaurumposse,nonestcurinsudassetoperi.Notumenimestarena,quaediciturCrysamossicaurumfierisolitum?utsolitumestilludexfodiniserui,quod&apudlegesciuilessiritepercipiantplaneconspicuum.Quaderesumusinoperisprogressuminusperitosinstructuri,quodsinonaurumestassequutus,sedcinabarimCallias,initiumtamenauriproculdubioestindeptus;~~Quandoquidemapudperitosartificesconstatincinabari,&argenti,&aurilatereprincipia,coniicerequoquenonnihilpossumusexcondiscipuloCallisthene,&ipsum,&Theophrastum,&Aristotilempraeceptoremineafuissesententia,utimetallapossentinterseseuerti,cumunamtantumformamillisassignaueritipseCallisthenes,quamfacileGalenusadmisit,exaccidentitantumdifferreilla,nonnullisrationibusargumentatus,silegitimusilleGaleni,nonsupposititiusliberhabendusest:~~EgoueroutassentirihacinreducerationeCalistenipossem,effecitetiammultiplexexperientia,quaseorsumaurum,seorsumargentumdiuersisgranulisefficiunoeodemquepharmaco:~~itemquesimul&aurum,simul&argentumeodemtempore,eodemquepharmacosaepenumerosumintuitus,&siquandoquodiacebatabaurodisclusumliquoreeoacti,quemuulguspartientemaquamappellatcompereram,multumauricontinerefactoidpericuloplaneconstabat,seddeexperimentissuolocodiligentiusagetur.UincentiusBurgundusillequimaximaconfecitomnispenereilitterariaeuolumina,dumagitdenatura,ueramartemnontantumasecognicamasseritquamaurumsegregari,ueriuspeream,quaefiericenset,motus&ipsefortassisreiexperientia,utpotequideprehenderitidcaeterisinmetallislatitare:Alii&plurimiquidemnonsolumsegregari,quodnegarinonpotest,sedgignietiamfieriquecontendunt,rationibusexphilosophiaesuppellectiliplanedepromptis,equidemsciointergraecosAristotelisinterpretesfuisseMichaelemPsellum,quimultisrationibusadductisasserueritposseaurumperartemexnonaurofieri,eiusquereisenas,sirectememini,uiasostendit,iunioresfieriaurumpossequidemsenseruntsedaliaratione,utipaulopostsumusostensuri.~~Caeterummultiperipateticorumineamtendereopinionemsuntuisi,utaurumartefieriqueat,tametsi&difficultatem,&periculacausentur,quoruminnumeroestTimoninultimaintertiummetheororumAristotelis,librumquaestione;Dubitationemauxitnonnullisspeciei,&formaenomen,quoduarioinsignificatosummisoletaphilosophis,&quantumadhancremattinetdespecieabartemutandatrifariamloquiconsueuerunt:~~suntenimquidicantnonmutarispeciem,sedinsingulare,quodpriuumquidamsit,indiuiduumaliinuncupant,subspeciemcontentum,cumsoleantresquaedam&abipsisspecieiprincipiis,&aliundequoqueproficisci,nonsecusacanimantiaquaepiam,quorumortusnontantumestamare,foeminaque,sedaliunde,quemtamenortumnecuisu,necullosensudiscreueris:~~idcircoquaegeneranturexcoitu,&rebusetiamcorruptisoriuntur,specienedifferant,anminime,consueuitapudphilosophosdubitari;~~quorumnonnulliutremotanonadmittuntprincipiapriora,sicproximanegarenequeunt,qualiameminilegissemeapudGalenum,siueillepergamenusfueritenarratorHippocratis,siuealiuseiusdemnominis,utcumexouopulluseduciturnonsolumgallinaeincubatu,sed&mamarummuliebrumcalore,&equiclibanitepore,suntquiintelligiquaestionemuelint&solaartisoperatione,&mixtaetiamoperationenaturae,atqueeadistinctioneconciliantlitem,speciemquoqueipsisubindesecernunt,utquicquammutariqueat,quoadpertinentadformamduntaxatstantemateria,quodsanesitartismunusadiumentoquidemnaturae,sedpersequicquam,nonexercentis,cui&arsdicaturfamulari:idautemminimerenturabsurdum,sidicatur&defendatur,suntquiaccipiantuteisuerbisintelligatur,materiamcumformamutari,sio,utaliapeyitus&exintegrosit,quodcertenonadmititurasapientibusfieriposseuelabarte,uelanatura:quoniamidsitsoliusdiuinaepotestatispropriumproindecumexargentouelalioquopiammetallofitaurum,autindiuiduumfieridicunt,autsispeciemfierimalint,materiammanereuolunt,formammutari,quandoquidemmateriesea,quaefueratpriussubargentiforma,posteasubauriformamreperitur:parsitaquespecieitantunmodopermutaridicitur,sispeciemexmateriaformaqueconstarecumscholaperipateticorumrecipimus,&maximecumsanctoThoma,&iisquinobilioresinterneotericoshabitisunt,quanquamnondefueruntexphilosophisquispeciemcumdicuntformamsolamuelintintelligi:Diciquoquepotestnonabsolutemutariquicquam,quoniamparsabiit,parsconiungitur,interuertendum,tumcumoccupataeiusipsiusmateriaformadiscedit,idautemfrequentissimesentimus,cumabsumptiseduliisdisperitcorumforma,etmateria,uertiturperconcoctionem.~~Ceterumapudiureconsultosaliquandolegi,speciemdesumialiter,cumscribiturnonmutarispeciem,siexstamuo&plumbouerbicausafiataurum:~~genusenimuideturprospeciecapere,niforteibiunatantumodospeciessithabitametallorum,utaes,plumbum,stannum,argentum,subunaauricolloceturspecieperfecta,adcuiuspraecipuumgradumcaeterametallaqueantascendere,Quodquidefendereuellet,necpergraecammetallietymologiam,necperualidamrationemreprehendiposset,tantumabestutascholisphilosophorumeliminaretur:ferturenimopinioisthaecacceptaCalistheni,dequosuperdisserebamus,quamsirecipimus,reiiciamusillosoportetquiuariisascribuntplanetisuariasmetallorumformas,interquosIoannesuersoretiiquosestsequutusinterexponendoAristotelem,quoinlocouanitatemillamexprompsit,quammilleoculisuntauersati,bismillemanusexploserunt,hocestferrumnonliquefieri,sedenimipsareiectos,iamexperientiafuisseplanetariosconstat,cumunoeodemtempore,unoeodemquepharmaco,utantenarrabamussimulaurum,simulargentum,quandoqueunograno,quandoquediuersisoriri,fieriquecontigerit,utnilsomniarequeantAstrologi,quodhuicreipatrocinenturpersolisiouisqueconiunctionem:~~fitenimquotidiediuersissimiseorumplanetarumschematismis.sedquoniamastrologorumuanitas&aIoannePicopatruomeosemel&amesaepeconfutataest,ineamadpatrisinuehinolo;~~QuiueroCalisthenisopinionemtueriuellet,nondifficulterpossetAlbertorespondere,contriariamopinionempreponenti,multoquemagnum,cumapudIosephumtraditumsitmemoriaeuertiuitruminmetalla,uitreamqueidgenusharenamplurimaminPtolemaidefuissedicat.NecGalenusannuatinoperesimpliciummedicamentorumpotestateuitreamarenam,&auream,simulinueniri,quaeautemeodeminlocouelinproximogeneranturmetallica,ueleiusdemessenaturaeuelfacillime,inaliamuertiplanecompertumest.~~Uerumcumisthaecquaestiototapendeataspecie,formaquedignoscenda,proindedediscerniculisformarum,specierumquepriusdisquirendum,decernendumqueesset.Quodesseopusarduum,&altissimaepropriumphilosophiae,nemoplusquammediocriterdoctusignorat.~~Meminiquemelongiorisoperesubselii,hancipsampertractassemateriam,utomniumlongedifficillimam,idquecuminexamineuanitatisdoctrinaegentium&ueritatischristianaedisciplinaetumintheorematibusquaescripsidehumanaperfectione,quaesihucuellemcongerere,prorsusegrederersemitam:~~&quasilabirintumingrederernaturae;NequeenimdecantatuspoetisMeandertotflexushabet,quotmillialitiumsubindenascerent,nunquamsubhumanisiudicibusfinemhabiturae:~~Proindeseponendahecsunt,&adcommunioremsensumredigenda,satsitostendissefierinequeataurumpeartem,anminime,quiscirecupiateumhabereoportereinconsilioscholasphilosophorum,egouerotummihisuppetieritingenii,facultatesprimumadplanareducereconaboreaquaemulticonfragosaputant&asperadeindeexperimentaquibusedoctusadhaecscribendameconuertiquantumlicebitsuaperlineamenta,&umbras,nonpercolores,&lucemsubsignabo,&propositionibusquoadpoterobreuissimisnegotiumconficiam.~~Hactenusenimsitnarratum,quiddeartispotestate,&despecieimutatione,aliisquenonnullis,uariiuariadecreuerint.QuodFieriPerArtemQueataurum.Cap.U.Nullihominumrerumnaturamtitecontemplantidubiumessedebet,cumabhominemutenturelementa,quaesublunarigloboinsynceracoeunt:nouenturetiamstirpes&quandoqueanimantiauariaillorummixtioneperactanonposseabeodemhominemultofaciliusmetallamutariuidemuspassimexaere,&ignem,&aquamfieri,&exiisetiamteriam,artisbeneficio.Uidemusplantas,artificiogigninonanteauisas,misceriqueipsarumnaturas,&uariari.Uidemusetsolalocimutationehocestambientisaquae,&ambientisaerismollemherbamlapidemfieri,cuicorallonomen.uideruntmultiliterisqueprodideruntexaquaemontanaedecursu,exasperginelacustrisaquaepellesanimantium&carnesinlapidemmutari,Uidiego&filices;&ulmifrondesconuersasintophum.Legimusapesfieri&crabronessibouinae&equinaecarnihominisaccesseritindustria.Legimusetiaminsacrisliterispdlesgignendarumouiumdiuersiscoloribusinsignes,eisdemqueliterisplanecognitumpostannorummultacurriculafuisseamagisEgiptiisconfectaanimantia;Praeterea,quaeso,quidprohibeteandemreiformam,quamsubstantialemcommuniuocabulophilosophinuncupant,diuersisexprincipiisetiamgeneredifferentibusindiposseinmateriam.Numfidemhuiusreiamplissimam,quotidiefacitignisforma?~~Caloremnondico,utimprobataexplosaqueAlexandriAphrodisiensisopiniononpariatambiguitatem,sedueramformam,quaedesubstantia,dequespecieipsanomenfortitaesthanccerteformamignisalius,&alius,itemigniseiusdemspecieipromitinmateriam,&soletiamnonspeciesolum,sedgenerediuersaspariterpromit,quandoquidemrepercussuradiorumsolarium,quinonelementariisedcelestesetsunt,&habentur,sublunaria,multaueroigneflamescunt,ardent,conuertuntur:~~sihocfitinterraesuperficie,curfierinonpotueritutrobique?hocestinsubterraneisspecubus,etinerepuriore?Dicesfortassisperfectioremesseformamauri,formaignis,repugnabosimihiplacuerit,necsineratione:proptereaquodsimplexnonestelementumigniseiusmodi,utobidpossisanteponereilliaurum,quodmixtumestexelementis.Nullumeniimpurumelementumpotesttangi,utinscolisAristotelisreceptumest:ignisautemsiperseueret,exseseautemperseueraret,nisibideessentalimenta,curnonauroperfectior?Numusuimortalium,supraquemdisputareinaduersumquisquepossitaccommodatior?Quisenimpauloperitiornesciat,omnesgentesindigereigne?~~quiquidemquamquamnaturalisresest,&necessaria,multistamenfitmodis,putapernaturamexfulgureinaere&radiorumquoquemsolariumrepercussu,perartemexattritusolidorumcorporum,fomentisqueuariis,cuiusignisinteromnessublunaresformashabentur&mirae&plurimaeproprietates,utinarratinlibrodeigneTheophrastus,quemlibrumintrameaeiuuentutismetasegraecoinlatinumconuerti,sednonedidi,quoniammancumeratexemplar,&semilacerum,Ceterumipsoignecertumestomnesnationesegere.~~Multasuero&fuissegentesutantediximus&esseadpraesensaperteconstat,quaenonutanturauro,sicutnecullamonetauelaureauelargentea:QuemadmodumSpartaniquondam,nequeenimiisulloidmodolicebatperlegesLycurgi,quimurisetiamciuesinterdixit,obiiciens,utillececinitnudamLacedemonabellis,quaetamenaliquando&fuit,&habitaestgraeciaeprinceps.Quodsicontendaspraeferreaurumigni,tumauroformasafferamperfectioreserutasperartemegremionaturae,qualessacrisinliterislegimusinditasinmateriamisteriomagorum,quibusuidelicetsitfamulatanatura:sensilisenimanimaestomnipraestantiorauro.proinderecipitAugustinusformasquaeomnipraestantcorporipossererumnaturaliuminstrumentispromi,cuiusauctoritatiassensusTihomas,&eadempariterususrationesecundouoluminesecundaepartis.Theologicaesummae,nonnegauituerumaurumfieriperartemposse,&siuerum,situendilicere.SententiaThomaeAquinatisDecoficiendoaurodeclaraturCap.Ui.SedoccurritobiterutopinionemSanctiThomae,quamipsiusinterpretesdixtraxerunt,declaremus.Isenimsecundoinpatrumsententiascommentario,uisisestartemabnuere,probareueroinTheologicasumma.Idcircocontrariussibiipsiquibusexistimaturconciliaresensadiuersa,quidamsuntadnixi,sedplerisquenonfeceruntsatis.Utrumipsesatisfecero,lectoresiudicent;EgocertenonassentiorinprimisIoanniLyguriquiauriformamexcluseritabartenobilitatisgratia.proptereaqueconficiendiauriartemeluscrit.NamperfectioremutidiximusformamThomasadmittit,hocestanimamsensilem.QuorumseseMagieffectoresrerumnaturaliumsuisinstrumentispraestiterunt.Neceoitemmoueor;quodnesciantinuenireartifices,quaeproprieagant,quaepropriepatiantur.Quoniamnecignorantcaloreopusesse,&humore,multisqueuaporibus,quibusadmetallatransmutandautisoleatnatura;Addequodquaeiuuenisnegareuisusest,Thomasconstanteraffirmauitlongoposttempore,hocestdumsummamconficerettheologiae,tanquamultimumsuarumopinionumtestamentum.Necilloetiammouebor,quomotusetLygurSiluesteropinatuscum?Petrogomate,S.Thomamincommentariosecundodeimperfectisarticificibus,insummatheologicadeperfectisloquutum,iisconcessisse,illisabnuissepotestatem.~~Namdearteconficiendi,nondeartificibuseratmentio,quaequidemarsquoniamnaturaeministerio&instrumentisutitur,abomnibuspotestadperfectionemduci,aquibuspotestexerceri,siueincorporeispiritussiuehominesillifuerint,autnaturaliter,autsupranaturamedocti.~~Uarietasenimministrorum,artemnontollit,autminuitpersesenaturaeuiribusnitentemquidem,sedquandoqueetiuuantemillam&superantem:~~nametsinaturaepeccatumaccusaruntsepaephilosophiobmateriaefluxiliscontumatiam,quamtamennaturamregiabintelligente,separataquementeuoluerint,multotamencrebriusartiserrataconfessifuere,cumnonmodomateriaerepugnantisoccasioseseingesserit,sedposthabitaefuerintregulaererumefficiendarumarectarationepraescriptae,quarationesiusushomofueritnonabusus,tantumabestuterret,utipsiusetiamnaturae,siqueinterciderinterratacorrigat.Ergocum&artiresipsasnaturasubministrat,ipsaquearsincumbatnaturae,sesequeilleiuuent,sibiquequodammodosubseruiantinuicem,potestaliquando,perartisperitiamadiuuantenaturafieri,quodfitperipsammetnaturam,&etiamaliquandoconstantiusinuertendasublunarimateria,exemploutamureiusmetauri,dequodisputamus.~~Quidprohibethominesilliusformamaliisinmetallisindere,etsolis,&ignisbeneficio?quamformamsoletantummodousanaturalatebrosisinterraesedibus,commolitaest:namsiueexsulphure&uiuoargentofiataurum,utplacuit&Democrito&plurimis,utetiammihiostensumestexperientiamultiplici,siueidaliisetiamexuaporibusefficiqueat,quipuriores&sint,&habeantur,sublat:~~nihilominus,eisexrebus,etinunamconflatis,naturam,siueexquadamaquanoncognita,quamTheophrastuscitauit,sednonexpressit,siuemauisexaquailla,quaeferturacceptaDemocritolixiuianuncupata,cuisitmixta,calx,noneamdicocalcem,quamimpugnauitAlbertus:~~diuersaestenimquaecitataestaDemocrito,siquidem&Lixasolebatantiquitusproaquadessumi,undelixaeapudexercitum&elixacaroetiamapuduulgus.AutenimeauoceuiuumargentumperenigmasignificauitDemocritus:~~autmetalluminaquamressolutum,quaeprimamateriametallorumdicipotest,assentientibusetiamperipateticis,quorumprincepsillaetiamprodiditὑδατοςγὰρἔστιsiueinquameisdemexrebussiuealiisexrerumgeneribusquaepenitissimisinrecessibusterraeocculueritnatura,fiataurum,noneisdemrebususihomines,idemefficientur?~~animitaricaloremsolispoteruntquoadnaturapermiserit?quanquamhocminimenecessariumexiflimauerim.~~Nequeenimaudienditanquamphilosophi,quirentur,quidictitantaurumasoliscaloretantumodogigni,quasinonsitcalorsolisuniuersaliscausarerumquaeinsublunarimachinagenerantur,&corrumpuntur,quiquidemcalortaminspeluncis,subterraneisquespecubus,quaminterraeplanitiaedotessuaseffundit,quasilatebrosisinterraemeatibusnonsitignis,quosulphurisuaporexciteturhabitusparens&alumnusauri,quemignemnonsolumSicilisAethna,uicinaequeinsulaepatefaciunt,sedplerisqueinmontibusEuropeatqueinAppeninoestipseconspicuus.Caeterumquiartemingenuetenentincommunimateria,metallorumpropriasinduntformas,explosisprioribusformis,idqueconficiuntnonuitantummodoconsumptriciumaquarum,uelpotestatediuersorumsalisgenerum,ueloleidiuersarumconditionumfacultate,sedauroipsoquandoqueadpropagationemsuigeneris,persubtilitatemartisinstituto,cuimixtaetiamsintinterdumipsiusaurinotaprimordia,atqueinhuncmodummutaresataguntmetalla,&lapides,pulueresqueconflareconantur,quibusmultumconficiantauriparuaexre,cuinomenclixir,aphilosophisArabumfactumest,latiniuocaueruntmedicinam,Graecossequuti,quibus....~~◉diciconstat,quonominesepeutiturPsellus.QuodAurumFactumArtenatiuoauropossitesseperfectius.Cap.Uii.~~Iisitaquemodisexperiunturformamerueredesinuipsiusnaturae,quamcerteformamperquirerescitariquepotueruntexasturibusCallaiccis,caeterisquefossoribusauri,&argenti,quoadillisobiter,&aliudagentibus,quasiquedelonginquofacereconiecturamlicuitdemetallorumgenerationedumillacolligerent,utpraetereameos,quidictisuntHermi,Tagi,Pactoli,aliorumquealueosfluuiorumscrutari,&metirimarisathlanticilittora,utinterlapillosuersicoloresaurigranacolligerent,nonsolumuerodataopera,sedaliudetiamagentes,atqueinsperatoacutpleriquedicerentcasu:~~Utiuerosapientioresassererentdiuinaprouidentiasaepequidemocculta,sedsemperiustafaceremetallorumtransmutationemplurimimortalium.Accepienimfastumargentumdumequimedicinaquereretur,inquauiuumargentumrebusaliisplerisquemiscebatur.Uidiego&argentumfieri&aurum,dumneutrumsperaretur:Legietiamspirituumsupernorumreuelationetraditamantiquitusartemaurifaciundi,&meaaetateidemusueuenissenonlegi,sedaudiui,quodcumageturdeexperimentisapertiusindicabo:~~malorumitemdemonumcomertiisquandoquefieripotuisse,utsuspicer,moueorquodliterisproditumestolimremediamedicapersomnumreuelassedemonesdiuersisintemplis,quemadmodumlatiusmedisseruissememini,dumsupersticiosaspresensionesconfutarem,precipuequeinlibrisquosinseripsidererumprenotione,&inmeisquoquemeorumHymnorumcommentariis,sed&multaquibusnuncutunturmedicipraeceptasimilisuperstitionesuscepitantiquitas,dummodoueraliterarummonumentiseamandaueritposteritati.~~SiquidemCrematoEsculapiitemploretulissecartisHyppocratempreceptionesmedicinaeperquietemhaustasmemoriaetraditumest:possuntenim&uerademonesproderequanquam.~~n.~~idutfiatminimelicetcurare:~~effectuueropostquameumueritateniticompertumpossunthominesuti,noneatenusutsitreuelatiodemonicasuscipienda,sedquatenuseffectusipsesitutilisres,&ueraexsesesuaptenatura,atqueinDeumutinprimariumomnisueri,omnisqueboniauctoremplanereferenda.siquidemexmalignishominum,demonumquefacinoribuselicerenouitDeusbona,tantaipseesttanqueineffabilibenignitate,cuitandem,quodsumus,quodmouemur,quoduiuimusacceptumferridebere,&PauliApostoliauctoritate&rationedidicisseoperepreciumest.uerumeninueroutpartealianonputemreuelatamquandoquepermalignosdemonesaurifaciendipotestatem,eamihisatisratiopersuadet,quodnonnisimaligniseamreuelarethominibus,autiisquosimbuimalignitatepersuasumhaberet:~~eosautemhominesdiuinaiustitianonpermittitutanimiuiruscumpotestateconiunctumeffundantinpernitiemgenerishumani.Quaequidemratiouideturuerissimilibusexperimentiscommuniri,quandonecpaucosetiamaureossuissectatoribusimpertitinobscaenisludis,dequibusegimusindialogotriplici,cuinomenstrix.Bonisitaquespiritibusferamusacceptum,siquidestreuelatumdeartisueritatesingulari,aliquopriuilegio,seddoctrinae&experientiaeidfaciliustribuendum.Diuersaenimcumdiuersisuariiscolligerentexperimentis,potueruntartisperitimultacognoscere:nequeenimautunoinloco,autunomodotantumpromitaurumnatura;UiditAlbertusdesescribenspuruminterarenasfluuiatilesaurumimpurum,audiuitcomixtislapidibusortum,instaruenarum,subditquenonmultopostaurumnatuminterarenasmeliusesse,cuiusreiduasaffertcausas.~~Alteramsulphurispuritatemmaioremintercalidas&siccasarenasuersati,frequentiusqueloti&eiusquoqueterrei,quodinestuiuoargento,quodquidem&lauit&subtiliusreddiditacpuriusfluminisloturafrequens,Alteramcausamuoluitessemeatuumobturationem,cumocclususcalorinfundoripisqueconuoluiturinsemet,&concoquituradaurisubstantiamnobilioremdepromendam,atqueisthaecilledumhaberetmentionemlocoruminquibusmetallagenerentur.~~Egoueroexfluminisdecursucollectumaurumdiciapudmeseruauinitidissimumquidem&modicisadmodumramentisdisseparatum.Quodcumproptereapurissimumaurumputauissemfactopericulomultumhabereadmixtumargenticompertumest.Albertusidemmoxcumdeaurinaturadisserit,&granumaitinuentum,quodmultarumlibrarumpondusexcederet.~~Centummarcharumuocabuloususestille,idautembarbarumnomenoctodesignatuntias,utoctiescentumuntiisfuissegranum,quiperpenderunt,deprehenderint,inGermaniaquoquemontanumaurumsuatempestatenarrantinuentum,quoddumexcoquebaturminuscaeterisconsumebatur,uilioristamenfuissepreciipropternouitatemproditquamcertecausam,utpotesubtilioremPliniusomiserat,quipluresnihilominusauricollectionesplanecitaueratexfluminumramentis,utinTagoHyspaniae,PadoItaliae,HebroTraccie,PactoloAsiae,GangeIndiae,necullumesseabsolutiusaurumprodiderat,utcursuipsotritumatquepolitum.~~Nontacuitetiamputeorumscrobes,montiumqueruinas:NecommisitCanalitium,canalienseue,&quodglareaemarmorisinhaeretaurum,&tanquamperuenasdiuagaretur.Ttaque&abhisquimontiumincauernis,fluuioruminripis,&inpelagilittoribusquaeritantaurumabiis:~~itemquibusseseilludobtulitaliudagentibuserudiripotueruntartifices,ipsiusqueindagarenaturam,moxgenitalemcaloremimitari,nuncignesemitopito,nunclento,nuncacri,atqueeomodouiresexpeririartiscumnaturaconiunctae,&multistandemesperimentisuelutiexgenitaliinuolucro,ueriaurifaetum,educere;&tanquamobstetricari,idquesaepefactitandoartemnancisci,quaenonsolumnaturamdiciturimitari,sedplaneperficere,utnonabsonumhincuideriqueatquodmultisasserituriamfactum&meuidissenonabnuo,idestfieriperartempossenaturae.adiumentoaurumauronatiuoperfectius,certecoloratius,&Albertipersuasitauctoritas,&ostenditexperientiaapudmultosetiamaphilosophoPselloproditalitteris,quadocuitartefieriperfectiusaurummicisramentis,frustulisue,Pactoli,atque,uteiusuerbisutarχυσοειδιστεροντωuτοῦπακτωλοῦψυσμάτῶνcaeterumsiinteridaurumquodabimmisterraelatebriseruiturdiscrimeninuenitur,utaliudaliopreciosiusexistimetur,quodnisi&Pliniusnarrauisset,&Albertus&Diodorusetiamutinterinitiadicebamus:~~sacraetamenliteraepriusasseruerunt,quarumtestimonionouimusIudicumaurumprestabiliuscaeterishaberi,sidiscrimeninquaminueniturinoperenaturae,curideritabnuenduminoperibusartis?quaenonsolumsuperatinperfectioremartem,uerumetiam&opeministerioquenaturae,naturamquandoqueipsamemulando:superat,utantediximus,&habemuscompertumincoloribus,saporibus,aliisquepermultissanescriptum,estinsacraGenesiinterraChauilah,sedapudlxx.&uulgatameditionemiaceteuilatquamesseinIndiaueteresproduntnasciaurum,&terraeilliusaurumesseoptimum,silatinaestamustranslationiκαλὸνlxx.interpretesuerteruntexhebreocontextu,quod&sibonummauisinterpretariuelpulchrum,certecomparationemnoneffuges,nisimaluerisconfiterinonessebonumpulcrumue.aurum,quodaliisinprouinciisgigneretur.Quidenimest,causaeutaurumpereccellentiamibiessediceretur,&bonumaurum?nisialiubinonessebonumaurum,auteanonessepraeditumbonitate,quapolleretaurumeuilat?comparationeuerodicioptimumdubitarinequit,&bonumparitercomparationedicinonabnues,duminsuigenerissubstantiareferaturadid,quodeademnonsitpraeditumbonitate;ergodiscrimenauricolligerenosinnaturaopusest,discrimeninquamuelspecie,uelgradu,quodsanediscrimennecinarteipsa,siarsarticonferatur,necinarte,quaecumnaturacontendit,estabnegandum:~~adest&Pliniitestimoniumuocantisaurumexcellens,idquoexauripigmentoCaiusCesarconfecisset,dequaresuoloco,latiuseodemauctoremandatumestmemoriae,omniauroinesseargentumuariopondere,alibidena,alibinona,alibioctauaparte,alibiquinta,quaeportioconstituitelectrumrepugnansueneno:~~Quibusexrebusmultaprodunturauridiscrimina.Addequodaliismetallisauruminestalibipurius,impuriusalibi.Quid?quod&rebusnonmetallicisinestaurumsic,utmagniAlbertitestimonioinfuturishumaniCranei,capillisquecircumiacentibussitinuentum.~~Inuentumquoqueaurumestinperdicumuentriculistempestatemea,siueidilleduminterraesuperficieconspicereturinstargranorumdeglutierunt,siuegeneratumsitexeduliorumoccultapotestate,quibuseterrasintauriexordiacommunicata,precipueinmasorummontibusherbarumpotestatenobilitatis,quandoquidemnonlongeafucinolacupartequadamalbanicampiperdicesillasdiuersari,dumeisinlocisadhucpenepuermilitaremnonsinedemirationepercepicausam,tuncignorabam:necsatisperquirebamadhancdiemfortassisindeprehensam,quamquameamdeprincipiisauripendereconiitio,tumquodnihilprohibetidquodinterraecauernisocculitur,etiaminsuperficierepeririquandoqueposse,tumquodherbisipsisatqueradicibusuiminesseposse,utsicloquar,aurificamnegari,nisiproteruenonpotest,tumquodsimiliasuntuisaetiaminquadrupedibusanimantibus:~~referuntenimdignifideuiriseCraeteisinmontibusibicesuidisse,quorumdentesaurigineocoloresuffusiessent,precipuequaparteprodeuntegingiuis,atqueherbastangunt,quarumestinIdaCraetaedecantatacelebritas.Mittoeiusnaturamauriquodobrizonuocauitgraecia,tametsiplacuitIsidoro&sectatoribuslatinumesseuocabulum,quodobradietsplendore.~~NecabestauerisimilitudinedePliniotractumidesse,quiscripsitaurum,quiignissimilecolorerubet,atqueipsumobrizumuocant,sedquigraecaspercaluereliteras,interquosHermolausuirnaturaeaetatismaluntgreceuocabulumeffictumquasiἀβρόνhocesttenerum,molle,delicatumue,siueutmihiuenitinmentemforassiseseicquodexoptimoprodeatgermine,quasiquelegitimaradicesubolescat,siueidmaluerisessenaturacomparatum,siueartesuperantenaturam.Hebreihabentproobrizo,quodseptuagintareposueruntinterpretes,aliquandolocinomen,aliquandouerbum,quodpurissimumqueasinlatinumconuertere,&quandoqueetiamabeonominequodpropriepurissimorespondeat,nonabhorruerunt,atquefortassisidipsumestquod,apyron,appellauitantiquitas,authoreDiodoroeffossumecuniculisArabiae,nulloigneliquefactum,coloreitalucido,utipsoinclusosauropreciososlapidesreddatsplendidiores,utobiterindesubnotemmostratumantealocumpsalmi,&dabitureideauroArabiae.~~Nampraeteraliassignificationesadmetallieiusprecellentiampertinerepotest,utexeaconscendunturanimoadsupremumapicemsapientiae,quamsubauriuocabulomysticonomineconstatindicatam.~~Itaquepromitnaturauariismodisaurum,arsiteminterdumnaturaeministra,interdumemula,eiusqueipsiusauxiliouictris,uariequoquepromeresolet,fallunturenimplurimiaestimantesartispotestatemnonsicutiparest,quippequirenturitasubesseillamnaturalifacultati,utnoncenseantnaturaedignamnomine,quotameninprimispollet:estenimnaturaquadamcognitionepraedita,cumsithabitusanimirationeuigentis,&intelligentis,quomunerenaturammutam&rationeintraneadestitutamregit,atquedisponit,&interregendum&moderandum,cumimmitatuream,tumemulatur,tumsuperat.~~Addequodinternaturaelaudesillaetiamquandoquenumeratasit,quodartemsimulet:sicinfigurissuaptenaturadelineatisinmarmore:~~sicingemmaPolycratis,aliisquepermultisplanecompertumest,sicetiamingeniosusPoetaretulit,naturamduxissenatiuumarcumartisimitatione,perillacarmina,cuiusinextremoest,Antrumnemoralerecessuartelaboratum,nullasimulaueratartemingenionaturasuo.~~Nampumiceuiuo,&leuibustophisnatiuumduxeratarcum.~~seddeartispotestatepaulopost,tantumidhoclocodeductumsit,utcompescanturtantomagisquiperguntinficiariartem,adfaciendumaurumaspirare,nisifrustra,quantomagisnullaidrationecontendunt,&contrafiat,tantumqueabsitutidnequeatquodetiamualeatnaturaeadiumento&accessionediligentiaemutamsuperarenaturam.~~QuinqueModiGeneratimAurumpossefieriperartem,quaeacetiaminreutinaliisplurimisnaturamartisindustriadestitutamsuperet.Cap.Uiii.SuperatarsinChrysopeiaparanda,superatadiumentonaturaenaturamipsamartisbeneficio,destitutam.Noninsplendoresolumutidiximus,sed&inceleritateconficiendi,quodfietinternarrandumexperimentamanifestum:superatetiamsicutmethodispluribusidconsequatur:namquinquemodisgeneratimaurumperartemfieripotest:Primumdummetallumextrahiturametallo,utcumexaereargentumexcernitur,quodmeuidissememini.Delitescunteniminalterutrismetallasaepenumero,praecipuequeargentuminauro.Contraquefit,ut&auruminargentoreperiatocultum,obnubituretiamplumbo&aerinonnihilmetalliperfectioris.Deindecompositionererummetallicarumparaturaurum,quibusrebus:mineralianomenfactumestauulgo,barbaramappellationemsecuto:suntenimeisinrebusmetallicisauriprincipia,precipuequeuiuoinargento&insulphurequodnonsensitignem,quodetiammeuidissenonabnuo.Tertiofitaurumexaurisemine,semenappellouimprolificam:esteniminditacuicunquereinaturaliuirtusquaedamutsepropaget.~~Quartoexre,quaeperfectioraurosit,aurumparatur,nontamensineaurisemineconflatureares,necsineprincipiisaliis,quaesintaptagenerationi,sumumfuithacinrephilosophorumingeniumpraecellensindustriademirandumartificium,quandoquidempartesreiquasdeliguntadconficiendumaurum,argentum,nedisseparantmultasinnaturas,quaeproportionequadamrespondent&elementis,&caelo,siueilluduelutquintamessentiamconstituantmoreperipatetico,siuetanquamplurimumignemrituPlatonicorum,iunguntque&auri&hydrargiriisemina,utquemadmodumsublunariaiunctacelo,&elementistanquamuniuersalibuscausis,&particularibusetiamrerumseminibuspropagantur,sicipsiutuntursuisillisnaturis,metallorumque&rerummetallicarumseminibus,adauriatqueargentinumerosissimamfaecunditatem.~~Hicautemmodus&generalisest,&magnarumrerumeffector,tres,quosantenarrauimusparticulares,appellantur.Quintusuocaturis,quiprioreignobiliorequemetalliformadisiecta,&posteriorem&potioremformaminmateriammetallicaminducit;Primusmoduslucriest,minimisecundus,mediocristertius,&quintusmagni,&quartusmaximi;Necadmirandumquodantediximus,artemnaturaebeneficiosuperarenaturam,inaliisetiamrebusquaeaurofaciendiconducunt,prestarenaturaeartemusamnaturaebeneficiouideamus:siquideminaqua,inoleo,insaleconfectisperartemipsammirabilesinnesseaDeopotestates,notumest,uteisipsis,&aquae,&salis,&oleiquaepeperitnaturauiresaequarenondetur:proindelongissimefalluntur,quiputanteononposseaspirareartem,quopergitnatura,utproptereaquodnatiuumest,&suapteingeniofraetum,sempersublimiushabendumsit,atqueperfectius,siconferatur,eiquodarsmolitur.Nequeenimcollatasuolumusperseseatqueseorsumuiresnaturaeuiribusartis;sedartemnaturaefretammuneribuscomponipossedicimusnaturae(utitadixerim)nudae&inerti,atqueitacomponi;utarsinterdumprestantioresse,&uideatur,&sit:Quidautemmirum?cumctiamnaturepriuilegiononfraudeturars,quequidemutidiximus,&ipsanatureestappellationecensenda:~~natureinquamnonsurdae,sedintelligentis,digerentis,atqueproficientisHocindemibus,inuestimentis,inomniuitaemunereperspicimus,quodrudeprorsus&impolitumesset)ntarshumanementis,hocestnaturaemelioris,tanquamnobilissimumanimatumqueinstrumentumaccessisset,cuiasindustriafactum,utquiincauernisChryptisquemontiumdelituissenthominesexesis,uidelicetescauatisqueinfornicesdomunculismultorumdecursuseculorumpaucishebdomadibusnonincasismodosedinpalaciisdegant,quifrondibusarborumquipellibusanimantiuminconditisoperirenturlanneis,lineisquepannisnonnisiarteconfectisestiantur,quicrudisoleribus,ferinolacte,sanguinolentacarneuescerenturparatisadsalubritatem&nonindecoramnoluptatemcibiseiusartisbeneficionutriantur.~~Deniquesipercenseasuniuersa,reperies,artemperfectamhocestsapientemnaturamhominismutenaturequeillissubsterniturantecellere:Quibusrebuscolligiturnonessedignumstuporem,utquodheccentummoliturannisillapaucisdiebus,&paucisetiamhoriseiusipsiusministeriocompleat:sicmedicina,picturamilitarisauctaatquefirmataest:~~sicphilosophiauiresadeptaest,&theologieplurimumfamulata,cumnaturecontemplatiohominisingeniofraeta&experimentofirmatauirespotestatesquesublunariumrerum,herbarum,fruticum,lapidum,animaliumindagauerit,quarumnoticiainadmirationemexciueritgenushumanum,&perduxeritadprouidentiaediuinaeconsiderandasecreta:~~multaquoqueprocedentibusseculisaperiunturarte,quaequoniamantiquitusnonuisebanturabhis,quiremoculisnonpercepere,uixcrediqueant.Mirabaturolimuetustasinnessefontibusnonnullisuimsaxificam,cumspectarentdecurentesriuulosaquarumlongoposttemporeherbis&cespitibus,lapideamcontinuairrigationecommunicassenaturam.Mirabar&egodumidnonsolumsepelegissem,sedetiamsemeluidisseminItaliaefinibus,cumpertelinamuallemaripaLariilacusadalpesrhetiasiterfacerem:seddesiitadmiratiopostquamspectauinoniammaniplosfilicum,autulmifrondesannuamadefacioneuersasintophum,sedictupeneoculiferrum,argentum,aurumuersosinhumorem.Addemirasipsarum,quaepaucisanteseculiscompositaesunt,peculiaresquedotesaquarum,cumaliaferrum:Esaliauoret,aurumalia,argentumalia:Mittamuulgaremillum&notissimamquasecerniturargentumabauro,utideeisquasnaturaprofudit,quasque&inquintodecimolibroPoeta,&inxxi.~~uoluminenaturalishistoriecollectorducitinmedium,nullaiamsubirementempossitdemiratioproderem,nistnonparadoxonidmodo,sedadynatonlectorexistimaretmeuidisseaquam,quaebibisineullo,utarbitror,nocumentoposset,cuisuperhydrargirosolo,quodinsublimesitelatumuis,insit,quaenoninestacerrimis,&consumptricibusaquis:supersaleueroquemfluuiatilis&putealisaquadissoluit,nullaomninopotestassit,&haecquidemartismunerachemistorumingeniouestigata,cuiusetiamartisidinsignequod&inspexit,&tetigittheologicumillud,quodmutanatura,ueldelonginquo,cum&pertransenamallucinatadicitur,idestadmirabilempalingenesiamparuotemporepossefierinaturaliumrerumsinemiraculonouosupremaepotestatis,quaecumaccesserit,dubiumessenonqueat,etiamperuicacibusingeniisefficiendam,quamindetenemusaeternam,inictuoculipalingenesiamuidit,&aliudidestcorporacrassiorapersubtiliora,atquehaecperspiritusregisubtiliores,sicutmaioromninouissubtilissimoinsittenuissimoquespirituiquamuastaemoliscorpori,exemploquepotesthocomnibusinpromptuesse.Ponatquissiadsitcommoditas&aluminis&eiussalis,quodelaterculisexsudatcoctilibusdecemmilliapondosuperunaargentilaminaparuiponderisutsoluaturinaquam,nunquamsolueturetiamsidecemannispressatantisponderibusfuerit.Ponatuntiolamuaporumsubtiliorum,quideilliseisdemrebuseffluxerintactantumargentum,quoderatformasolidafluuidinaturamhumorisinduet,hocnonnaturaesedartisopusisnaturampertractantis,necidquidemuariodesultorioqueingenio,sedstato,firmoquetenoresic,utnequeat,&abimperitisuarietaseffectusinmediumduci,quemadmodumperitisolimdoctisquescriptoribus,Plinio,Seneca,Uitruuiocontigit,cumdestygeaquadissererent,operesinonartis,sednaturae,quamaquamaliusperroderedixit,aliuscoagelascere,aliusdissilire:~~contrariaplanesunthaec,neccoherentiamunia,subdemoleum,quointimepenetranturipsametalla,quofatiscunt,quotabefiunt,quoliquantur,quo&intus&incutecolorantur.Necsileammultiplicemsalisconfectionem,quosuperaturitamarinus,Montanus,arenariussalapuduetustatemcogniti,utipsosaleperartemconfectosalirieorum(utsicdixerim)quodcumqueposset:~~idautemfitexrebus,quenullomodouidentardereexrebusetiamtamcalidis&obnoxiisigni,quamquodmaximeutmedesulphureuidissenonabnuotractumsalemcontemptoremflammae&eximiosplendoresicfulgidum,&candidum,uteiconferri,meritonequeatille,quemproduntgraeciscriptoresrerumgestarumAlessandriMacedonisinEgyptum,donomitteresolitosantistitesHammonisoraculi,fuit&antepaucosdies(utnosti)iussumeoconfectussaltamuisupulcher.~~quamsuauisgustuexherba,cuiusmeaepascuaDitionisFerrariae,&Mantuanaeditioniconterminaprecipue,refertasunt.~~Namcumpenderentmihipastoresexterniuectigalexea,utpotecuiusesapecudinibusaegrisaffereturauxilium,cogitauisalem,quemgustatureferebatherbaincausaessesanitati,atqueitadumpandusconsuetisripiscoercetur,neuicinoscamposinuudet,nonspernendacopiasesernphiseshibetmantano&maritimosaleutpulchrior,suauiorque,itarebusquoquemetallicis,niconiecturamefallit,accommodatior,ommissumfaciampenetrantem,exicantem,&adurentempotestatemparuotemporismomentoartecompertam,cuiusimpetupriorisdisiiciturmetalliforma,quadisiecta,facilepotesimmitisgenerariquealiaeiusdemartisministerio,&openaturae.Quam&siregiquamquammutamabintelligentianonerrantedixeritquispiam,exaduersonegaritamennonpoteritafferriplusadiumentireiconstituendae,cummensetiamhominisarteinstructa,&usuconfirmatasuppetiasattulerit,multocertemaiorauisuntur,nedumscriptaleguntur,quamquodmetallapromiscuefiant,humanoartificiopaucisdiebus,quamuiseanaturanongeneret,nisipostannorummultacurricula.ProindeMichaelPselluspaucisscedulisartemscribensquamsubtrutinaphilosophiaepriusexaminandamsusceperat,recipimiraturpraeditamaStrabonenaturalemuimquandamfontistransmutantemnonrecipimetallorumuersasinalterutrumartisbeneficioformas,quarummultasillecommemorat.~~Negotiumalioquiutidemcenset..~~*...~~nisihonestaquadamui,quipraeceperat,coegisset.NecessariumNonEsse,UtAuriperartemconficiendiperitussubtiliorisphilosophiaeprofundam&abstrusamcognitionemsitsequutus.Cap.Ix.Necaudiendi,quidicuntessenecessariamutielementorumprimarumqueabeisdissultantiumqualitatumproportionemadaurumfaciendumpernoscamus:inuentienimsunt,quisicsintfabulati,nihilenimeorumquodnaturapromit,cognitumnobisessetsiprimordiaipsorumnecesseessetanteapernouisse:illuc.n.necsensuspertingit,necratiopenetrat,nisiconiecturisquibusdamincertisplurimam,&inutramquepartemuacillantibus.~~Sednecabstrusisetiamcausisindagandisuacauissenecesseestperitumartificemauriconficiendisatisest,sisuapteingenionaturaeministrumsepraebeatsempergignentis,&promentisquicquamprouteisupernemandatumest,sicobstetrixfaetusnaturamquamprorsusignorat,nonperquirit,sedegerentifaetummulieridatoperam:sicagricultortritici,&ordeiqualitatibuspernoscendisnuntiumremittens,ubiearumsegetumseminaterraecommiserit,ubioccauerit&fouerit,nonfrustrasuilaborispraemiumexpectat,scilicetnumerosae,&omnemfaetumexuberantissobolis,idemcumincumbitinsicioni,nonqualissitutriusquearboris,quaipsecommittitnatura,nonqualishabeaturformaglutinis,nonquomodolibermollescatlibrocuriosesciscitatur,atcuneisadactis,atinsertisoculissubolescentemproleminspectat,quafloresfructusquepromuntur;~~Quid?~~quodhomo,quemcumsolehominemgignerescripsitAristotilesprolemeducitsemine,nonsempertamen,namexcentum,exmilleetiamcongressibusuixunusquandoquenonirritus,sedutsitratus,utetiamsitnumerosus,nihilotamenminussuiseminisignoratipsenaturam,quaenecplenephilosophiscognita,necmedicisrixantibusiamduduminterseseansitquodsuperfluitalimento,anecerebro,anetotocorpore,analiundefluat.~~Proiiciaturneasolomare?~~num&foeminaquicquamseminisprofundatur,quaecumincerta,cumprorsusetiamignorataillisit,nonfrustraturproptereasobole,sedsiprolificumsememeiusfuerit,idquepropriislocisreceperitnonsterilismulier,concurrantquereliquamunia,tamagentisuiri,quampatientisfaeminaeadeundemeffectumnecessariaconcipiturinfansipsonaturaeordine,&suotempore:~~proditinlucem:nonsecusinarteconficiendiauriomniumqueinstrumentisoperanturlongeprestantissima,considerandumesteuenire:nequeenimfueritnecesseutipernoscantartificesomniagenera,speciesquererummetallicarum,quibusmineraliafecitnomenuulgus:eaenimuixpernouitparensipsa,queinterrecauernisocculiturnatiuarerum,tot.ssunttantadiuersitate,tamamplo&penitusinscrutabilinumero:sedsatisestpercaluissecognatioresnaturasexperimento.cognitas,satpernouissemutationisinstituta:nontamenpernegamussapientioreshabendosartificeseos,quinaturacausarumefficientiumhaberentexploratam,atpercallerentincommunielementorummateriapropriamindereformamauri?~~autetiampostquamipsamateriacommunisoccupataessetaformaignobiliorismetalli,fauereilli,&tanquammederididicisset,sicutpellerepossentpriorem&abarreptadeturbaresede,atqueinterpellendumuiampercallerent,quasubindenobilioremipsainsedequirentcollocare,qualespauciillipriores,quinoueruntquedamesseabstrusainmetallisadsemultiplicandumsemina,quod&scripsisseAristotileminsecundodeanimaliumgenerationelibromanifestumest,dumcausamindicatprolificiseminisrerumnaturalium,eamquefertacceptam,nonigni,uttalipotestati,sedeicalidoquicontineturinsemine,&respumosa,quemspiritusuocabuloexprimit,inquositnaturaelementorumstellarumproportionerespondens,placuitAristotelisuerbagraecasubscibere,queuariesuntinlatinumtranslata,παντωνμνγαρὲντὰπρέκλατινυπάρχει,ὅπερ.ποιργόνιμα,εἴταιτὰσπέρκαταἰδʼκαλούμενο,σθεραὸντοῦτοδεντῦροῦδὲτιαύτιδύναίςερτι,ἀλλὰτὸἐκπέριλαμβονδμενονἐντῶσπέρματι,κὶἐνἀρρώδειπεεῦμρκὶἡἐτὰπγκατὶφύριςἀνάλοτοςοῦσκτῷτῶνἀστρωνστιχείω.~~proptereasapientesartificesomnistudiodiligentiaquecurarunthancnaturamexmetallistractampossidere.Cummultiexperipateticisetiamquintaefecerenomenessentiae,utgeneralemcausamtenerent.~~Quemadmodumcoelumgeneralisestcausaperducerequoquemolitisuntterrosammateriaminpulueremcalcisinstarexcoctae,diuersaquesubindesalis&olei,paraueregeneraualidaepotestatis,&fluxioremmateriamcogere,inaquamsuntadnixi:~~subtilioremuerotenuissimosinuapores&aeris,&ignis,emulantespotestatem.Athoc,utdiximusartificibusomnibusnonestnecessarie,utpernouerint,proindecarminesumusinterinitianostrorumenigmatum,quaesiullitibicerteeruntsineenigmateidsicexequuti.~~"PrincipiocausasabstrusaquegerminarerumQuitenetillequidemsupremus&optimusestoArtificesinter,sednecnouissenecesseestTotnectantatibi,utprimunperculminacoeliPerquealtosuolitestractuspraegradibusalisMoxindeadmatrisdescendensuisceramagnaeReptes,spectatumthalamosprolemaiquenepotesSulphuris,&uiuiargentiincaliginececaTemihicredesatestuirestenuissepropinquas,Unumefficiasgemino;quodpendetabortu,"&quaesequunturillicuisenda,sedquantumadpropositumpraesentisdisputationispertinet,satsitartificibusnonignorarequaenarrauimus,satprobeteneresecretaquaepiam&uulgoignotaponderarerum,&uasorumuarietates,quibusparatur&quorummagisterestexperientiaopenaturaeperdocta,dequibusquandoquedisseruitAlbertuscumuerbafaceretdelocisubimetallagenerantur,quanquamIunioreslongeplurimainueneruntatqueparaueruntuasaeademquoquenaturaduce,&industria,oppidoperquamnixaexperimentis,teporesetiamnouerunt&acres,flammas,&idoneumtempusignisadhibendi&remouendi.~~Necnonreceptaculaueluitreauelterreaparandoopericongrua,quibusadmodumsuffragaturnoiuamateriesinterraecauernisinuenta,quaelatuituetustatem.FaciliusAurumNostroSeculoquamseculisprioribuspossefieri,ubimulta&contrauituperatoresartis,&contranonnullosetiamegregiosscriptoresperperamdeCinabari,hydrargiro,&plerisquerebusaliisdissentientes,Cap.X.Hisautemrebuspotestnostratempestatefaciliusaurumfieriquamapudantiquos:~~illienimsimpliciusremperagebant&quibusutebanturrebus,ipsinuncutunturpauci,sedaliis&longequidemplurimis,tametsieratapudeosususquarundamrerummetallicarum,quarumnecsatishabeturapudnostrosartificesnominissynceracognitio,estenimῶχρας,uerbicausa,namquamquamnonnulliillamsesetenereputant,longefalluntur;~~Egouerotresnifalloradminusresinuenirinondubito,quibusidnomencompetereposit.Pyritemquisnouit,nisieasit(utquidamexistimant)quaeuulgodiciturMarcasita:sandaracamputononcognosci,nisieamquaemihiUenetiisallatarubrisulphurisnomineuocabatur.~~Cinabarim,cumdicis,quisnonreturteBucasisarabiscompositionemdicereexuiuoargentosulphurequecoagmentatam,aueraCinabaritamdistantemquodaLeonesymia,estincolorealiquanullainresimilitudo,utsuolocomanifestumfiet,QuismonstrabitChrysocollamueteribusartificibus&aurifaciendimagistrisdecantatameam,inquam,natiuamChrysocollam,nonillamquamPliniusdocuit,nedixerimansubinuit,neceamquamGalenusindicauitiNamcuiusuisestipsamconficere:~~sednihilominuspluranoshabemusnonsolumaduectaregionibuslonginquis,sedinipsaItaliacompertaNammultadeterraecauernisetuunturmetallica,quibusueterescompotesnonfuerunt?~~existimofierisingulispenediebus,idquetestimoniisnenabiiciendisassertumest,diuersasrerummetallicarummixtiones,quarum&uariicoloreshabentur&saporesitapromunturabeiseffectusuariiindicantibusprobesubstantiataccidentibus,eauerocummaioricopianuncpatent,minoriquepretioueneunt,nequehocsolumasseruerim,proptereaquodantiquitusfodinisItalicisRomanorumdecretoparceretur.~~Namquanquamaliundemultaimportantur,passimquesuppeditantur,quaeadremmaximooperefaciant:pleraquetamennascuntur&componuntur,etiamuidixiplurima,quaenonnouitantiquitas,Calcantumuerbigratia,cumdicebantilli,paucisconficiebantnegotium:neque.nalbinullamentiocuiusattrituCyaneusapparetcolor,est&uiderecinereopallore.Calcantumest&uiridifacie,&saphirina,&uaria,quibusutcolor,itapotestaslongediuersa,sulphur,cumdicebatἀπυρονhocestnonexpertumignem,numultrafortassisantiquiprogrediebantur.UideasnuncApyronipsumcoloresubfulgido,uelutelectrum,uideas&album,&cinereum,&uiride,&flauum,&nigrum,&ruffum,sicutflammeocoloreuideaturcumrubricacontendere.alia,praetereoquaequoniamuecgraecatenent,neclatinauocabula,minimehoclocopercensuerimapudAristotilemnontemerenequeserio.~~inuentes,nominatimcitarialiudquamσανδαράκηνκοὶὡχρανὶμίλτονκαὶεῦον&paulopostκὶννάβαριςduciturinmediumuelutilapis,nonillacinabariscuiuscomponendeexuiuoargento,&sulphureBucasisArabsinuentoresthabitus,necillaquidemquamperbibentexpugnadraconum&elephantuminIndiagigni,sedquedeterrecauerniseruebatur,&importabaturexAffrica,meaetatebisquodsciaminItaliauisaestrarametiameamtemporeAugustifuissescriptumreliquerunt,&Dioscorides&Uitruuius,quorumalterpromedicafacultate,alterproediumpicturaderebusmetallicisdisseruitsuntautem&dicuntureametallicaqueinfodinismetalloruminueniuntur,exillisenimerruunturauctoreTheophrasto,&Chrysocolla,&Cyanus,&Ochra,&minium,&sandaraca,tametsiChrysocolla,&Cyanusarenosasint,Ochra&miniumterrea,sandaracauero&arrenicon(illehocnominecitat)quodaliidicuntarsenicum,puluerea,nihilquedistareillainterse,memorieprodidit,hocexlocononestpretereundumcolligiposse,fidemabrogandamessescriptoribusquibusdam,nominisalioquisatiscelebris,&inOchradescribenda&inaliisplerisque.~~PrimumdocetTheophrastus,Ochramnilabarenicodiferre:Pliniouerolongealiter,qui&inaliisetiamapertissimelabitur,namcumChrysocolam,sulphur,CinabarimcitassetPlinius,miniumquoqueuoluitipsumesse,graecisMilton,&Cynabarimnuncupari:~~alibiuerohocipsumdetestatur,certealiudMilton,aliudCynabarimesseinuenies,&apudAristotilem,&apudTheophrastumetiamapudGalenum,quialiamcitatetiamMiltonLemniam,hocestterramillamrepugnantemuenenis,cuiusuigintimilliaglebulasdicitaccepissesignatasasacerdote,duminsulaeappullissetLemnosedpraeterhaec,certediuersamaCynabariMilton,inueniesapudaliosegregiosrerumnaturaescriptores,quorumaliquinonχινναβαριsedχιννάβaρnuncupanteiusduasspeciesindicatTheophrastus.~~AlteramsuaptenaturainHiberia,&Colchisnatam,alteramarteconfectam,noniamexuiuoargento&sulphure,sedexarenacoccinea,quamAtheniensisCalliasanteannosnonagintaprimusexcogitasset,dumexeasperassetaurumelicere.Quainre,nonsimplicemmodo,sedmultiplicemPliniideprehendaserrorem.Nam&miniumproCynabaridocetaCalliaconfectumauctoritateTheophrasti,quitamenapertissimesecernitalierumabaltero,seorsumquedeminio,seorsumdeCynabariuerbafacit.~~PretereascribitipseharenosamesseCynabarim,Theoprastusuerolapideam,atqueutsualoquiturlinguaλιθῶδεςquodAristotilesanteprodideratperhaecuerbaτὰδὲλίθοςἐκτοαύτηςγέγωνοςσυστά¬σεωςοἱἐνκιννάσταρι.~~Pretereaminium,quodἀμήνίονuocauit.Dioscorides,nascidocetinEphesoPlinius,cuiusreinullumuerbuminTheophrastimonimentis:~~scribitenimTheophrastus,inEphesofieriCynabarimarte,atqueutipseloquiturκαιἐργαβιανQuemadmodumincolchis&HyberianasciCynabarimspontenaturae,eiusdemreponouerbumαυτοφυεςCynabarisigiturfactitielocumdesignauitinEpheso,naturalisapudHyberos,&colcos:Miniouerononeiquodnuncfitexplumbo&miniinaturaliscolorememulatur,sedcuiusesteterreprofundissimelatebriscoquisitio,locadiuersatribuittametsiduominiifecitgenera,utalterumpersenasceretur,alterumconficeretarteKndeillaeiusuerba,ὁστὶδεʼὅπερκαὶμίλτοςμὲνἀυτόματοςἡδετεχγικη.~~AdhaecTheophrastusCynabarimmemorieprodiditduramesseualdeatquelapideam,quodipsequoquetestaripossum,&oculisaduersantiumplanesubiicere.Miltonuerohocestminium&Ochramterrenaturespeciempreseferredocet,quolocoetiammiraremurHermolaumsiDioscoridisCorrolariumedidisset,nonemendantemerroresPlin.quosuoluitinsua,quamedideratPlinianacastigationedefendere.CeterumduosCynabarismodostantummodocitatipseTheoprastusnullamhabensmentionemdraconum,&elephantumsanguinis,quemCynabarisnominecitat?Plinius;&quemanteDioscoridesexploserataueraCynabaridiferentem,quam(utopinor)uoluitBucasisuelquiuisaliusantiquiorimmitari,&minimepotuit,coloremquadamexpartenonexintegroconsequutus:~~namfactitiaCynabarisinfrontesuumruboremnaturalisinrecessugestatsplendidioremmulto,&quodsanguinemrepresentetmagis,undeortumhabueritopinioelisisanguinisexpugnadraconum&elephantum,siuehistoriafueriteiusreiorigo,siuefabula:~~AddequodCynabarisnaturaliscumaduriturflammaeiusillustriorestatquesincerior,nebulosiorfactitiae,excuiusrogonihilrestat.Restatexeo,quamnaturapeperit,inquauideasuiuiargentiscintilaremicas,infactitiaquasdamquasilineascrebrioreshydrargiri:~~nequeenimseparauerimuiuumargentumabhydrargiroPliniimorefactitiumhuncilludnatiuumarbitrantiscontraDioscoridemeodemcitatnomine,tamquodfactitiumestexminio,quamquodnaturabifariamparit,dumexargentariispendetspeluncarumfornicibus,ubiconcreuitinguttas,&dumefodinisetiampersecolligitur.~~Proindemagnus(utmihiuidetur)hincdeprehenditurPliniierror,abaliisetiamaliquandotaxatus,quippequisecernitinduogenera,quodunumestduntaxatelapideilludfluerearbitratus:~~eiusenimutinquituomicaliquorisaeterni,quodrtrumomniumuenenumsit,huncautemaliundeproficisciratus,ergoapudDioscoridem,&aliosboninominisscriptoreshydrargirosestidemquoduiuumargentum,apudPliniumnonidem,graecisiquidemilludaquamargenteamnuncupauerunt,abaque&colore&fluuidoliquore,latinideipsomotuuiuumappellauerunt,sibiquoqueipsinonsatishacinreconstareuidetur.~~IdenPliniuscumhydrargiriinomineusussoloinauraridicatargentum,satisenimprodiditnondiferreillumauiuoargento,quoutuntursolofabri,cumauratauasaredduntexmerisargentis.eodemmetetiamutebantur(quisneget)ii,quorummeminitUitruuiusinseptimo:scribitautemfieriuiuumargentumexmarmoreisfragmentiscumidcolliguntartifices,postquamreseditfumusignis,uaporesuscitatus,&eodempariterutieosquisdubitat?~~quinonmodoexminio&marmore,sedexmetallisomnibuseruunt,quainresuperaturetiamaposteritateuetustas,nuncenimexomnimetallo,necdifficillimequidemextrahitursiueargentumuiuum,siuehydrargironmaluerisappellare,necexmetallimodo,sedexmetallicisrebuscomplurimis,utexeispraesteturoccasiodemirationis,quodGalenusuirtantusinliteristantusinexperimentisuersatusestimarithydrargironnonnasci,sedfieri,eiusenimcumdepotestatesimpliciummedicamentorumuerbafaceret,istaecuerbasuntὑκεστὶτῶναοονῶνφαικὰκον,ἀλλὰτῶνσκεναζομενω.~~Nonestexiispharmacis,quaesuaspontenascuntur,sedexiis,queconficiunturCeterumnecapudUincentium;neoapudAlbertum,quiprimipostgrecos&arrabasinterdoctosuiroshuiuscemodirerumfecerementionem:~~daturlegeretamnumerosaquamnuncestrerumcongeries,cuiusususestapudauriconfectores,&argentiOctoenimsirectenumerauigenerepostmetallorumnaturamliterisretulitAlbertus,sal,Atramentum,Alumen,Arsenicum,inquoconclusitauripigmentum,quod&maximedebenteouocarinomine:~~scribitenimsicUitruuiusauripigmentumquodarsenicongrecedicitur;,foditurponto,Dioscorideseiusuirseculinoneiusidessebonitatisuoluitsedpallidius.~~aureiuerocoloris,&primaebonitatisquodinHellespontiMysianasceretur,unotamen&auripigmenti,&arseniciuocabuloestusus,quoetiampostUitruuiumusisunt&Celsus,&Plinius,tertiumgenusquodalbumsit&arabes,latiniquemedici,&Albertusretulerunt,necdefuerunt,quinonalbumsedmediicolorisdixerint,quisideipsouolueruntintelligi,quodprodiditAlbertussensurepelluntur,nedumauctoritate.~~AdhaecMarcasitamcitatNitrumtuchiam,quanquameanonestapudillumopusnature,sedartis.~~Marcasitamuerocognitamprisciadhuc(utdictumest)noninuenirinisieasit,quamDioscorides&GalenusPyritemuocauerunt,ferturqueacceptamDemocritoinuenirieas&aureo,&argenteocolore,&aereo,addo&staneo,&plumbeo,tametsipyritemilliereaminmedicaminibusdesignareuideantur,TuchiamueroproCadmiasuntquireponendamuoluere,ultimolocoelectrumcitauitAlbertus,quodtamensinaturaidpeperitintermetallareponendum,siarseduxerit,nonest,interea,quaedespeleisprofundissimiseruunturnumerandum.~~Ateosuntnumeronunceaquaefossoresinlucemproferuntadparandumaurum,utiuixqueasparuotemporisspatiorecensere?~~nampraeteralbumilludarsenicum,cuiaChrystallofecerenomen&tuchiam,quaetametsiquibusdametiamgraecishocciteturnomine,Cadmiaquaedicebaturantiquitusmultasuntgeneramarchesitae,quarumfortenonmeminere,multaquoquecalchantigenerautantenarratum,ignotapriscis,multaetiamsulphuris.~~Addeetiammultatalchigenera,multaquoqueantimoniiapudantiquosnusquamcitati,&siquidamsuntausisubstibioreponere,nulla(utputo)siueauctoritatepreclara,siueualidaratione.~~Adhaecmultaaluminumgenera,quaenecuoce,neceffectuproditantiquitasfaciendotumauromirumpatrocinantia,prodamnuncliteris,quodantepaucosdiesexperientiadidici,ostentatammihifuisseferrugineamCinabarim,cuiusapudantiquoscumnullasitmentioneusumquidemfuissecrediderim,camnoninuentamquidemame,necquaesitamaffirmo:~~quiseniminuenietquodnonquaeritur?quisautemquaeratquodinnaturarerumessenunquamaudiuerit?illamcertereperimultisconiecturissubCinabri,siullaest,subremetallicareponendam,pondus.eigraue,subniger,cinereusque,primafrontecolor,quisiteratur,permanet:siaduratur,ruboremostentat,porrosulphuris,quodestineaparsceruleacumflammadiscendit,primum,deindequodestuiuiargentiprorsuseuanescit,reliquasulphurisparspertinaxest,&flammaecontemptrix:siueromergaturliquidisconsumptriciumaquarumuaporibus,contrafit.~~Namportiosulphureamagnoimpetusoluiturinaquam,tantumabestutigneo,resistatliquorisresistitautemuiuiargentiportio,quaeminimeabsumptainfundouasiscandidaresidet,remmicamnarraui,quam,utconiector,nonnouituetustas,quae&siaurumipsamoliebaturutanteadictum,paucioribusrebustamenest,usa.Praetereacalcinatione(utAlbertiutaruerbis)sublimatione,destilationescaeterisqueactionibusquorumuelnullaprorsus,uelnonexplicata,priscisauriconfectoribusdisciplinamultanostraetempestatisartificesmoliuntur:eisenimdatureodemauctoraelixirim,quonomenidemabArabicisscriptoribusmutuoperceptum,medicinamlatiniexprimunt,itapenetrariconstatprioresmetallorumspecies,uteascorrumperequeatsic,utrelictasolumcommunimateria,nonpropriaresultetartismolimine,metallidiuersaspecies.~~Iisdemuasapertractansartificiumtignipossedocet,quodcumqueuismetalluminauricolorem,atque(uteiusmetpropriareferamuerba)fortepulchriorem,sifueritnobileelixir,inquonihilumerraueritartifex:hocautemexlocofaciliusartemtueripossent,quiessentunamtantuminmetallisformamdefensuri,necomninosinetutelamaneret,quiplurestueriuellet:~~formas,noncontentuseis,quasAlbertusadmisitiseiusenimrationibusinaduersumcogitatisresponderet,nonsesequidemeasperfectas,sedquodammodoinchoatasasserere,quasilleadmisitinprimarerumgenerabilium,corruptibiliumquemateria.~~Uerumisthaecsubtiliora&sunt&habentur,quamutuideanturhoclocopertractanda,tantumhucsintallata;~~utnonsolumuariastuendaeartisuiasnondeessecognoscantuulgisententiisobligati,sedpluresetiamadesse,quamquibussintusiueteresartifices,multoquefaciliuscompesciqueantquiartemauriferamsinerationeualidadeturbaremoliuntursuasede,quampridem&legitimotitulo&longatemporumpraescriptione,possedit:~~posuntenimexiis,quaediximus,didicisse,nonunotantum,sedmultismodis,auruumfieriposse,multoquecommodius,quamsitseculisanterioribusfacitatum:nameorum,quaeantenotaerant,fiericompotesqueunt,&artislongousucreuitindustria:subindequeuersantibuseamdemrempraeclarisingeniisprodiitsolertia:~~quapropterdesinereiuredebentacalumniisimportunioribusuituperatoreschemicefacultatis,quitametsiineodemnumerononsintsubtilioresnature,causasteneant,necearumcapacesrationumquasphilosofiperacuteuestigarunt,nihilominusnequeunt,inficiasireunicuiquereiuestigiumprosuomodulo,nondeessebonitatisdiuinequaesuaseffunditdotes,easquearteposseroborari,utsimiliaprogignant:nequeuntitemexperimentanegarenonabsimiliauelutiodorisparuilongissimasafflantisintercapedinesfermentimodici,massamfarineingenteminsublimetollentisMagnetisabsensferrumsibiconiungentis,echeneidosanimantisuastissimisnauigiisafferentis,moramparuiuaporisinfecti,quomultahominummilliapestilentiatabefiunt:~~curenimsiquenarrauimuscontactuipso&(utsicdixerim)quodamquasiaspectuuirturis&potestatismutantres,ducunt,atquereducunt,quenisensuipsodeprehensafuissent,mortaliumquispiamnonputauissetantea:curnegauerintmutarinequiremetalla,sensusadstipuletur,necratioreclamet?cogitentqueso,numquispiamunquamhominumsuostudio,suoquoquelaboreparticulatimpotueritperdidicisse,curmagnaCarinemolesaparuopisciculodetineaturimmobilis?curingensfarinecongeriesmodicosustollaturfermento?curminimoreiodorataesuffitutotadomusabundeflagret,uestesquerenideantur?curferrumnullamachinaprotrahatur,&inaerependeatpraesentemagnete?Curtenuisinuisibilisque,uaporpotestatemhabeatregionescumhabitatoribusinficiendi,afferrendiquepernitiem?~~Namquanquamplurimasuntdisputatadequalitatibusprimis,deintermediis,depropriis,desupremis,deimmis,deignotis,utadoccultarumrerumhuiusmodi,cognitionemphilosophiperuenirentsic,utquotcapitafuerint,totpenesententiaslegamus.Nihiltamenaliudquoutcumquequiescere,queatanimusinuentumestadhancdiem,quamquodrescuiidtribuitureasit,quaediciturrerummutua,amicitia,inimicitiaue,atqueutgrecisdicebatursympathia,quedemumsitabstrusa,quedamnaturarerum&indeprehensa,nonsecusdicendum,cummodicoueluniusuelpluriumherbarumsuccomobilefluidumqueargentumsistitur,&obdurescit:~~cumitemhydrargirosalioquisolamadignispotentiamprorsuseuanidusuelinargentumuelinaurumuertitur?~~autcumsalis&aluminumtenuissimisgrumis,autdiuersisoleiaquarumuegeneribus,autrebusaliisuulgononcognitisidfiat,siquidemutarsomnibuseiusmoditamesteiuslata&circumquaqueprotentaconsideratio,nihilelementarium,nihileorumquaeconflatasuntexelementispretermittit,componititem,disiungit,copulat,euellit,susque,dequeuertit,quodsuscipitpertractandum,utuariet,utnouet,utperficiat,quoduelsubterraneisinspecubus,uelinterraesuperficiecomperitadrem,quamsibiproposuitabsoluendam,fuitapudtheologosdisputatoresquaestio,Oreandine?~~hocestexnihiloquicquamfaciendi,potestatemsoliDegpropriam&assignatamomnipotentiediuinaecommunicarecreataereipossetipsecreator?&suntproalterutraopinioneolimdictaesententiae,sedutcumquedecreationestatuatur,nullidubiumcommunicatamnonesseautnature,autartipotestatemeamaiorem,quaquicquamprioremammittitformam,&posterioremadmittit:namquodnaturacentumannisfieridicitur,artefituniushoraedimidio;&sepeinhorepartecentesima.Uidiegomonstranteamicononsemel,minusdecimapartehoredisiicimetallum,sic,utsulphuraltapetierit,hydrargirosima:~~uidipriorismetalliformaprorsusabolita,subitonouamidestaureamsolertiaarticimpont,nonsicnaturasola,hocestartisbeneficiodestitutafacit,nonitauetustasfecit,utexantiquislibrisestplaneperspectum,sedopuseratlongioresubselio,imitatisunt&planesuntemulatinaturamposteriores,cumfiatsingulisdiebusperspicuumcelerimeinsanguinem,carmemquecibumconuerti,siuepercoctionem,siuequouismodoalias?~~namuariaesuntabantiquitate,denutricationedictaesententiae.unumtantumhoclocotetigimusmodumpraecellentemquidemmetallamutandi:aliossuperioribusdisputationibusindicauimus,quosquoniamsupratractauimus,repetiisselongiusminimeconuenit.Ioan.FrancisciPiciMirandulaeD.Comitisq.Concord.DeAuroLiberTertius.DeAntiquisExperimentisinauroperartemchemicamfaciendo;Cap.primum.~~Egimusprimolibrodeauriaestimatione,monstrantes,nullamcausaminueniriquaesitefficaxadpersuadendum,tantumfieridebereaurum,utresuniuersasmettatursecundouariisallatisopinionibusdiuersaefacultatisauthorum,subindeprobauimusexprincipiisphilosophiae,theologisetiamadstipulantibus,arteposseaurumfieri.~~Tertioquodhabemusinmanibus&antiqua&recentioraexperimentapertractantes,&factumfuisse,&fierietiamidentidemaurumconuincemusssubnectemusquoquedeusumonitasaluberrima,neinabasum&dedecusprocliuislapsusfiat;~~Certissimumporroconstantissimumqueest,&consensupublicofirmatumfuisse,aliquandoeffectumaurum,&arte,&industriahominum,atqueutabantiquissimisrepetamprimumhominem,UicentiusBellouacensismagistrumartisposuit,utinterinitiadiximus,&perilliproximosperqueMosenadapostolicumDominicum&suatemporaperuenitgraecisproditur,quodetiamindicauimusnonaliadecausanauigasseincolchidaregionemargonautas,necutpoeticaeferturIasonemexeetaeregisdomouexisseingreciamphryxipellemauream,sedlibrumexarietispelleconfectumquonoscebaturquibusmodisperartemchemicamfieriaurumposset.~~Proindequenoniniuriapriscisillisphryxeumuellusuocatamessepellemauream,propteraurifaciendipotestatem?~~Uiderihoc&inuulgatis&inreconditislibrisfaciledatur,namapudSuydaemonumentalatecommendatumidestposteritatiinelementopaucisautem&suboscureapudApolloniuminsecundoargonautico,ubicanitphryxeumuellus,aMercuriopositumesseaureum.~~QuoinlocogrecusenarratorscribitMercuriicontactupellemarietisaurumeffectam,quoquidexperssiuschemicaefauereartipotest:~~eiusenimeauerbaτῆρυφὴτοῦἐρμοῦτὸδέμαςτοῦκρονγέγεσθαςχeuτoClarissimeueroChacaxnontamhistoriaquamphilosophianobilisprodiditmemorie,pellemadquamnauigaruntargonautenonarietisanimantishabendamsedmethodumfuisseconfectionisauriμεμβρανή.~~utilleait,περὶἀλκμενὴνhocestmembranacomprehensum,idipsumuitatEusthathiusinDionisiiLybici.geographiam.Quid?~~quod&inprouerbiumcesseratgraecisuellusaureum,cumquispiamderebusuillibuspraeciosasconficeret,subinuolucrisetiamfabulorumnonsolumocculueruntscriptoresantiquiscriptumdogmaconfectionisauricomprehensumessearietismembrana,queindomoRegisAetaecustodiretur,sedmodumetiamindicatumuoluerunt&Methodumsubsignatum,Draconis&Mercuriinomine,siquidemnotissimum.~~apudartischemicaeprofessoresuiuumargentum,&Mercuriinomine&Draconisetiamsignificariuocabulo.ProindeconfectumdiciaurumMercuriicontactu,&Draconemperuigilempositumadaureaepelliscustodiamuolunt:scriptumetiamlegimusinorphicisuersibusderaptuuellerisaureifuissesubarborequaephryxeampellemsustineretpratuminquomultaquaesistendouiuoargentoconducerecreduntur,apertecernebantur.Necsolumfructices&olera,sedcalcantum,idestatramentumnoncalachanton;siueetiampsalachantan,utaremetallicadispescereturherbarumuocabulum:itaquenonunotantumlocofabulosampellem,sedlibrum,quoarsauriferadocereturuellerisaureinominesignauitantiquitas.NecabestasimilitudineueripenesuetustatemChrysopieie,idestfaciendiauriscriptascompositionespellisaureae,etagniuelarietisaureinuncupationenotatas.~~UndeilludOuidiiPoetae,arborisaureaenomenparesteffluxisse,quoniamexarborefructusexpromuntur,utexcompositionedescripta,parantureffectus,quisuntinuotis,&illudquoquespectarehucuideturfurtiuaedeuehataurumpellicula.~~NecdefuerequiTantaliquoquediuitiastulerintacceptaschemicaecomponidiscriptaeinpellibusagni:~~undesit&Pelopisfilii&Pelopidarumregnumlonge,lateque,propagatum,uthincabsonumuisumnonsitquaesisseThyestemnatuminorempelopisagnum,hocestinagnipellefaciendiauricompositionemexaratam,quaminarcanishabueritnatumaiorAtreus,extorseritqueThyestesabuxorefratriscognitaestuproexquo&odia&cruentissimaecenetragediaememinerunthuiusrei,quanquamobscurouelamento&antiquissimipoetae,&Cicero,Seneca,&Papiriussupraquoquenobisproditumest,Callisthenisauctoritate,nonexuelleribusouiumautuectigalibus,uerumexmetallisextitissediuitiaspelopidarum,sedremotissimisetiamsuauetustaterancidis.Nonimmoremuraphrygibus&graecisadaliasnationespropagataestars,quammaximecoluerintEgiptiistudiosapientiaededitissimi,apudquosDioclitianitempestatetampublicafuitaurifaciendifacultasquamagricolendi,quamsicadConstantinitemporaquacumauctoritateproductamfuisseproditumest,uteotemporephilosophusMichaelPsellusgrecalingualibellumdefaciendoauroelegantemcomposuerit.~~Dicetfortassequispiam,curnonextatarsipsaquaepublicequondamdiciturextitisse?Dicamego(utommittamplurimaquaeresponderipossent)curnonextatarspurpureaetingendaeuestis,noninTyrosolum&Sidonequodamcelebris,sedintototerrarumorbedecantata?nusquamhocest,sednecostreumilludcuiusexsanguinecolorparabantapudartificesagnoscit,faciendiaurimateriainpromptuest,&facultasadestpluribusinlocis,etiamsiinaegiptofunditusperiisset:~~ceterumneclatiodefueratanteuiaconficiendiauri,extatenimPliniitestimoniumtrigesimotertionaturaltshistorielibro,quidocuitunamessefaciendiaurirationem,exauripigmento,quodinSyriafodebaturpictoribusinsummatellureauricolore.IussitinquitCaiusexcoquimagnumpondus,&planefecitaurumexcellens,seditaparuiponderis,utdetrimentumsentiret,notamremPliniusproditexsoloauripigmento,factumquedicitaurumperartem,cuiusreifortassepotuitessetestisoculatus:~~UixeratenimsuperiorumCaesarumaetate,&nonsolumusqueadCaiiperuenitimperium.NecadClaudiumtantunmodo,quipostCaiumregnauit,sedadUespesianum.~~MilitauitenimcumGermanicoCesare,resabeogestasmemoriaemandauit,Claudiumquoquefiliumeius,quiCaioexGermanicofratrenepotisuffectusestinprincipatu,Messalinamqueeiassidentemdicitseuidisse,dumpublicaederetspetacula,subNeronequoquescripsisseillumPliniusIunioraffirmauitnaturalemquehistoriamUespesianoinscripsisse,tituluseiusindicauit.AtsensitCaiusdetrimentum,fortasseincausafuitminorcopiaquamoportuisset,&maiorimpensanauigandiconuehendiqueRomamauripigmentumsensissetisforsamemolumentum,sitantaeimolesastitisset,quantaminCarmaniarepeririscripsitOnesicritus,sensissetsiaegiptiorumsitapercaluisset,queDioclitianocuiussuprameminimusfuereformidiniscriptumestingraecorummonumentis.DioclitianumCaesaremcumegiptiosinhumanecrudeliterqueafflixisset,ueritusneartefaciendiauri,quapollebantreparatisdiuitiisausussummerentrebellandi,iussisselibrosomneschemicefacultatisconquiriatquecomburi.~~PotestiduideriapudSuidamindecimaelementicollectanea,postDioclitianumtantafuitnonexauripigmento,sedexarenaaureafaciendiauriuis,utpubliceidfieretabiisquiartemtenebant.DummodoscrupulosquodamaureosCaesari,penderent,quadecausadueillaeprioresinCodiceIustinianititulodemetallariispositaesuntleges.HaecarenaChrysamosgraecisnuncupatadictaest,&Hispanis&Latinisbalux,idapudlegesciuiles&apudPliniumsatisapparet,utneloquarderidiculis,uocumharumbalaca&ChrysamosglosematibusAccursii.Quidamnostritemporisuiralioquidiligens&eruditusnonChrysamosedChrysomonlegendumputat,idqueuasinterpretaturquofundituraurum,sedChrysaleillinomenest.~~UasietiamapudPlautum,&tribusnuncinuersislitterisuulgoprofertur,Chrysamonueroomniproculdubiolegidebet,hocestaureamarenam,quaequidemnonfodiebatur,sedcolligebaturexmarislittore,&exeamixtionibusquibusdamparabaturaurum.~~Dehacduaeillaeprioreslegesdecernunt,reliquaedefodinisintelligendae,quodexuerborumserie,&exdiuersitateuectigalis,siueutLexait,Canonisdeprehendifacilepotest.Namchemiciscrupulospaucos,fossoresuerodecimampartemCaesarisaerariodebebantidgenusfaciendiauriperchemicam.~~PrimumexseptemprodiditPsellusdocensarenamessequandammaritimamlittoralemue,quaeaureadicereturacolore,&aquibusdamarenaaureauocaretur,cuiushaecuerbaἄμμοςτιςἐστιπαραλίαχρυσῖτιςκαλουμένηἐπὸτοῦχρώματος,οἱδετοῦτοἀυτὸχρύσαυμονἐγομάσνοσνGalenusquoquedumdepotestatedissereritsimpliciummedicamentorumdeterrasermonemexorsusChrysistidos,&agyritodosmentionemfacit,moxdearenaaurealoquitur,&quomodoaspectulucrumconiectarentur,exquantitatememinit,uthincetiamquoddamreipsainterbalucem,&Chrysamondepraehendasdiscrimen,quoniamminimaPlinioramentasunteiusauri,quaebalucedicebatur.~~Crysamosuero&siminutissimisconstetgranulis,eatanenaureanonsunt,sedaureocolore,&aurumindemultacoctura,uariisquemixtionibusparabatur.Alioquinonitapaucisconstitisset:metallariisCaesarisadnumerati,exhacipseaurumextraheredocuitPsellus,&quinqueuelsexaliasconfectionesliterisprodit.Multatamenobtestationeprofessus,idsefacerequasicoactushonestaquadamui,undeillaeiusuerba,ὁδέσοταἱὁμὸςδυνάστηςκτὸστίμῆςφυκὴςτuραννίς.AdhaecAlbertitestimoniumextatexperimentis,quaelegeratnixumfieriperartemaurumposse,utpotequiuulgatoilliatquelegitimoprofato(sicenimparerat)assensusfuit,unicuiqueminartesuaperitocredendumesse.Quid?quodnonaliorumtantummodosedpropriaetiamduxitinmediumexperimenta.~~Namdeuiuodisserensargento,ubisubstantiamidessedixissetmaterialemomniummetallorum,inquouirtutesulphurisdigerentis,&inurentisconciperetur,&argenti&auripartusinstarhumorismenstruimulierum,subdiditidcumadspeciemincipitaccedere,glandulishaerescereprimum,deindepaulatimconstareatqueconuerti.UidithocAlbertusnoninterrespeluncisabditisquenaturaesecessibus,nequeenimeoseseunquampenetrassecumfossorumcateruarefert,sedueldomiuelsubdiuo,alioquinecociumillifuissetimpendentibusmontiumruinisidconspicari.Nequeenimtamexcorstamoblitussui,utinimmobarathromersustamdiumorariuoluisset,nullalucefretus,paruaspereditus,utessettestisHydrargirii,sulphurisquenuptiarum,quaefortecentesimoquoqueannocelebrantur,utpernosceretquomodotetrisincubilibusfierent:extatenimArnaldiphilosophi&medicinobilistestimonium,atqueexperimentumlitterisproditum,apudlegaliamonumenta,&additamenta,Gulielmi,quisibispeculatorisobtinuitcognomentum,scribitenimArnaldumipsumquimirisibilaudibusextollitur,uirgulasauriquasconfecisset.Romeomniprobationisummisisse,idqueintituloreferturdecriminefalsi,necestuerisimileommissamaquam,quaexcernituraurumabargentocertissimumprobandiauri,&numerisomnibusefficaxargumentum,sitameneiusususeatempestatefuit:~~sedcerteignisnondefuitprobatio,inquosiexuratursepties,ficticiumaurumeuanescit,utproditumestabAlberto,quitamenfuitArnaldosatisantiquior:sedutibalearicumRaimondumsileammultisoperibusnobilem,priusquamadnostraetempestatisuirosdeueniam,referamtestimoniumColoniensisAlbertiexordineminorumdeseipso.Iisenimcumscripsissetuolumemdequintaessentiaspecierumsublunarium,&100Liber~~quotmodisasingulisfermerebusextrahiposset,adnexuitsepotuisse,modouoluissetostenderequibustandemexdoctrinaiisperueniredareturlectori,utinictuoculimetallaimperfectamutarenturinargentum,&aurum,eiusquereisententiamreuelatamsibiasseritmodointellectili,cumretinereturincarcereuetari,autsenependereteamexsuiorisdecretiscontestatus,utilleaitcommunibuseuangelicisuirisquonomineordinisuerasSanctiFranciscisubuentosinstitutisappellauit,nemalignodemoneinstiganteprolabanturinalchemicasoperationes,quoniamphilosophorumnemosuisinlibrisueritatemaperuit,sedobtexueritinparabulisincompraehensibilibusproindenondari,utadsublimiaillachemicaefacultatisarcanaperueniatquispiam,nisiperaltissimamcontemplationemuitamquesanctissimam,quamenseiusDeoconiunctafuerit,quodpaucissimisasserueratesseconcessum.~~DeExperimentisNostreTempestatisinauroconficiendoubimultadepraecelentiachemicaefacultatis.Cap.ii.Certissimumestnonauribusmodo,sedoculis,&multorum,uiuentium,&meisetiamconprobatum,aetatemeafactumesseperartemmetallicaeconuersionis,&argentum&aurumsaepissime,necunatantumcompositione,sedplurimis:necmoueoradidcomprobandumuoluminibuspauloantelectisame,&dicatisLeoniPontificiMaximo,quaeueramartemindicareuidentur:tantumqueestutabnuantexperimentautauctorumalterquiscripsitcarminelibrumsicexorsussit."Auriferamparuisanimiprouiribusartem.Quaesitamnobis&longotemporepartamAtqueitaetiamaliamChrysopeiamclauseratdeseCanens,sicAlterIason,Auraeafaelicideuexiuelleracolcho."Nampoetisfacileuerissimilescribiturprouerotantoquemagis,quodillepoetarummorescriberesesatisprodiditincalcepriorisilliusuoluminis,cumdeportiscornea,&eburneafecitmentionem:~~historicorumetiammultinonsunthacincausainteroculatostesteshabendi,qualisillemihiuidetur,quiscriptumreliquitinsuoquodammagnaemolisuoluminetresuelquatuorcompositionessistendimobilisargenti&auriconficiendi,isthaec.~~enimmissafaciamus.~~Referamueroprimumquaemihisuntauribus,deindequaeoculiscompertissima,obiitantepaucosannosNicolausMirandulanussacerdosexminorumordinesenexnobisnotusatqueintegeruitae,scelerisquepurus,acpraetereamulteabstinentiaemultaesolitudinis,&quiuiuusmortuusqueapudsuossodalesmagnesanctitatisesthabitus,&diuinarumparticepsreuelationum,quarumnonnullasadmeinGermaniamperteconiunxmissasrecordarifacilepotes,&predictum&bellum,quodsubIulioPontificeUenetisillatumest.Is&Bononieargentum&Carpiaurumexartefecitmultorumtestimonio,fecit&Hyerosolimisubimultosannosreligionisgratiamoramtraxitpresessuiordinisuiris,ibiqueseseaurumfecisse,mihiqueidoresuoretulisse,uiuitadhuc,quicontestetur,narrauitetiammihinuperAntoniuschirurgusMirandulanuseiusexfratrenepos,patruumsibilibereingenuequeconfessumaurifaciendiartempercallere,librumquemanuipsiusscriptumdiuersisderebusostendit,inquibus&ratione,&sociitestimonio,&duobusetiamexperimentiscomperiiaurifaciendiartem,ibiquidemsibinotatam.~~Aliisueromultaruminterpositionererumsubobliquisetiamsermonibusplanedissimulatam.PretereafuitintermortalesaetatenostraApollinarisexordinepraedicatorumsacerdosboninominis,quinondubitauitamicisaffirmaresesemodosplusuiginticonstantertenere,quibusuerumaurumconficeret.~~Necaliudipsiperactisqueadreligionempertinebantubiseselibentiusanimicausauersarenthabueruntquaminnouisinuentisconuersionummetallicarumratinonsinerationeeacommuniusuiprodessemagisquamsingulisdiebusinliterariisuersaripreliisphilosophiisaltercando,uidebanturenimfortassisphilosophieidesseproprium&medicinae,cuiusanteaprofessoresfuerant,legerantapudAristotelemuniusreigenerationemalteriusessecorruptionem,iduerononinuniuersumsedparticulatimfierilegerantetiamelementamisceri&quaedeipsiscoalescuntelementispermutari:NorantDeum&naturamnihilfecissefrustracompertumhabebanthominemnatureinferiorisprincipemconstitutum,cuiusingeniofieripernaturampossetquodnunquamfieretspontenaturae,sieaessethominisingeniodestituta,hocininsitionibusarborum,inpictura,inmedicina,inomnifereuitaemunere,siconspicuumerat,curessedeberetobscuruminmetallis,adeomagnauinctissocietate,utaliudsepaenumerodelitescatinalio,spectarehucsolertiumnaturamingeniorumdeberenorant,utcontentanonsitgeneratimsolum,&incommuniresnaturecognouisse,sedaspiraresuaptesponteadnotitiam,queperpartesinsinuetur,sensuiquesubiiciatur,disputationesCyclicasinincertouagari;&quieisnimioplussesededuntsuasimaginationesproueritatecoleresolere,atsensuipatere,&hominumpublicaconsensionefirmari,exartechemicesprouenireposseapudhumanamsocietatemmagnum&precellensemolumentum,quomortaliummultifariamsuccurraturaegestati?~~quandoquideminuentaesseplurimaremediauulnerum&morborumexoleidiuersisgeneribusconfectisarte,utloquituruulgusalchimistarum,adquosMesuesmedicisententiaremittuntii,quibussalubrisoleiplurimusexpectitur:necnonalexipharmacaplurimaquaedemultisrebusintersesemixtismultaquecocturadependeantabeispararitamrudesquameruditicognouerunt:aurumpostremoconficitur,cuiuscopiaquandoquemiserapauperumaegestasleuataest:sedutadexperimentaundeuideordigresus,redeam,scriptumerat.~~Romaepublicointemplo,nescioancladerecentidimotumfueritepitaphiumauriexplumbocollectori,fuitantepaucosannosUenetiis,quipublicomultorumnobilissimorumuirorumtestimonio,exreparuula,quaenecpiperisgraniquantitatemexcederet,magnumsatisauripondusexuiuoargentoconfecerit:fuitinditionemeaquitribustestimoniisexretriticeumgranumaequanteuiuiargentiuntiam,uerteritinprobatissimumargentumatqueunumexbisquiuideruntcumalloquerer,abeoaudiutsequidemdiligenterconnuersioneminspexisserei,colorisquecinereifuisse.~~medicinam,quaconfectaesttransmutatio.Uenioadea,quaenostrisoculiscitrauelamenpatuere,uiuitadhancdiemuirmihinotus&amicus,quiplussexagiessuismanibusexrebusmetallicisaurum&argentumconfecitmepresente,necunatantumuia,sedmultisidestassequutus:uidietiaminconfectioneaquaemetallicae,inquanecargentumnecaurum,necitemsulphur,authydrargironauriprincipiaponerenturexinsperatoargentum,simul&aurumgeneratumfuisse;sednoneaquantitateutfrequentariposset,minusenimlucrumquamimpensa:uidiquoque,utinteroperisinitiaprodidi;saepenumero&argentum&aurumpropigni,seorsumqueillorumeffusagrana&inargentononparumauridelituisse:uidiaquarumuiexaereargentumminimumtamenextrahi.~~Atqueunahecest,utantediximus,auri,argentiquefaciendiratio,sednonmultumextimanda,cumeximperfectioribusmetallisid,quodinestperfectorumeruit,cumuerononexmetallis,sedmetallicisrebusfitaurum,maioraliquantoparaturutilitas:sedremhancutueramitauariamsaepenumerocontingitexperiri,estaliusutexistimointeruiuosadhuc,nequeenimconstantillumintereosuersaridesiisse,cuiquotieslibueritsuisexfurnulispromituraurum,paruaimpensa,paucisquediebus,quodproauropurissimouenditpublicisinofficinis,artis&naturebeneficiomagisinuitatusquamegestate,quippecuisatisample:~~sintopes,amplissimeueroartisindustria.~~Uiuitadhunctemporisarticulumnisiparuoanteadiemobieritinteruallouircuinondesuntopesadtolerandampersonaeseminobilisconditionemcuiusmanibusaesuidiconuersuminargentum,&aurumquodamsucco,siueherba,siuefructicis,&ignepraepotentiuimsuaminidmetallumadigente.Nondesinamreferre,quodmihinarrauitinopsquidamseseperquietemassequutum,atqueoperemoxidemcomprobauitisdumanxiusessetanimi,necsatisintelligeretquoseuerteretprotollerandafamepraemebaturenimannonaecaritatemaxima,praemebaturaerealieno,praemebaturingentinumerofiliorum,sesetradiditsopori,conspexitquecaelitemquendamcatalogosanctorumadscriptum,quifaciendiauriartemperenigmatadocuit,deindeaquamsubindicauit,quautereturadaurumconficiendum,eailleususaurumfecit,primumexsese,nontamenmagniponderis,sedtalistumutindeparauerituictumfamiliae,exferroquoquebisaurumfecit,exauripigmento.ter,uelquater,&asperimentomihifecitmanifestum,auriferamartemnonuanamesse,sedueram,eadecausaenigmataipsepaulopostanimigratia,exametrisuersibusexaraui,quorumnonnullacitauisupra,proemiumque&epilogumadposui,ubideeo,quisituerediuesipsiscarminibusetiamdisserui.Uidialiumquiduobusmodisinuerumargentum,cuimixtumerataurumuerteret,uiuumargentum,uidiexcinabariquibusdamadiectisrebusexcluso&argento,&aurosimulaurumfieri,simulargentum,uidiexmeracinabarioleicuiusdamsimplicisadmixtioneaurum&argentumsedparuimomenti,uidisaepehydrargiron,&quieratexplumbo&aeredetractus,&inargentum,&inaurumtransformari,Demumsuperioribusdiebus&oculishausi,&contrectauimanibusaurumquodmeinspectantefactumfuitexargentotriumcirciterhorarumspacionullapriusargentifactauelinuiuumargentum,uelinaquamconuersione,hocestinprimammetallorummateriam,uthincipsareuincanturesperientia,quicumartemtransmutandimetallidefendant,eostamencalumnientur,quicontenduntidpossefieri,nisipriusadmateriammetalliscommunemredigaturidmetalli,quodtransmutatur.~~CommonitioEorumQuiImprudenteruitupe,autperitosfaciendiauri,quibusprealiisnaturaescrutatoribusphilosophicomperatappelatio.Cap.iii.Satisthaecexemplaratione&auctoritatemultiplicicommunita,putauiforeutimeipsumutaliosexerceremtibiquesatisinpartefacerem,&quaescioessecertissimaadmultorumcaliginemammouendampatefacerem:nequeenimmecontinerepotui,utquepiamnonscriberem&tuicausa&admonitionisillorum,quiferuntimprudentersententiameorumquenoncognorunt.proindepreciumoperemihiuideborfecisse,sicommonitisicfuerintameutidiscantnoncontendere:~~deinceps&asserere,quaeignorantipsi,sciriabaliisnonposse,&quodestdeterius,detestabiliusqueuelcriminisreos,agere,ueltanquamsuspectosamentiaeprorsusexsibilareuiros,quiartemaurifaciendiuelritetentant,uelexerceantperite,&quodestnonminuscommiserationequamrisudignumadscriberemalignodemoni,quodDeoomnisueritatisauctoriquodbonisspiritibus,quodnaturae,quodarti,quodindustriaesicadscribendum;~~Quidenimest,quoduertaturindubium,sipotestas&astusdemonisducaturinmedium,anexperimentischemicefacultatisquispiamnonimperitus.sublimiorum,etiamnoninsciuslitterarumeiusmodiuituperatoresitacompescet,ut&partuscarummatris,quoipsimetnatisunt,subambiguoreponatur:Cumdaemonprauuspotueritinformamuersus;nonAmphitrionis,sedmariti,autculusuisalteriuscompresisisematremuirumarbitratamesse,quiliberisdaretoperam.~~Notaesthistoriadeconceptu&MacedonisAlexandri,&Seleuciregis,&longoposttemporeMerlini,multifariaqueapudnostrostheologos,&antiquiores,&neotericos,proditaliterissuccuborum&incuborumdaemonum,iisdeminrebusimprobitas,atquefallatia,an&sanitasdeartemedicinaductacalumniampatietur,cumseseimmiscerequeatdemon,&affereuelmorbisueluulneribusinuisiliaremedia,&aliafacerepermulta,quorum&aliimeminere,&nosetiameisindialogis,quibustituluseststrixsiuedeludificationedaemonum,utommittamHyppocratisprincipismedicorumdecreta,quorumApollofalsumgentiumDeusauctoresthabitusauetustatemultifariamoraculisaelusaDaemonicis,quaedecretasumpsisseHipocratemdetemploAesculapiiconcremato,supraiamdiximusmemoriaeproditumesse,eorumtamendecretorumapudnostrosestususquatenushabenturuerae:~~QuoniamomnisueriDeusmaximusoptimusprimariusauctorest,proindeuituperatoresdiscantreprehendiabAristotelequipaucisinspectisferuntsententiam:Discantapudiureconsultosimprobariutinciuilesquiiudicanttotalegenonperspecta:DiscantuehementerdamnariabAnneo,&irrideriClaudiumCaesaremquilitesdirrimeretunapartetantumaudita;&saepeneutra:subindecondiscantfieriquidemaurumposseperexperientiamsinesubtiliorumcognitionelitterarum:~~sedessenonposseconsumatumnumerisomnibusartischaemicaeprofessorem,quinaturalemphilosophiamprobenonpercaluerit,&adsensusexperimentadeduxeritea,quorumuagaconsiderationetorquenturplurimi,eainquamtractatasaepefirmata,nunquambeneficiotamenexperimentorumsepenumerocomperta.~~Curphilosophinomenadscribamei,quiphilosophicaeauscultationisquosdamlibrosuiderit,sedherbarum,fructicum,metallorum,lapidum,illorumquepotestatis&commistionis,&conuersionisfueritprorsusignarus.Iustiuseicompetetappellatiophilosophi,quiresprimumnaturaegeneratimnouerit,deindeperpartessublunarium,subterrenorumquegerminumuirespercaluerit?uthincreruminferiorumconcordiam,&litem,subindequegenerationem,interitumquementepercipiat:conscendatqueinadmirationemdiuinaemaiestatis,quaehomininonsolumdonarit,utresabditas,&inuisceribusterraeconclusasagnoscat,sedeasetiamdomiconstituerequeateiusipsiusmunere&adiumentonature:proindequemultisnominibusiuuaremortales,&incorporisbonis&inexternisfacilepossit.Numquihectenuerittantogarrulisantestabitdisputatoribus,quantumcorpusumbrecorporis?quantumueritasmutabundis,&dessultoriisoperationibus:~~namsiuerbisantecelleratfacta,siprestatfaceregrandiaquamloqui,competetueriuseiusmodiuirophilosophinomen,atque,prestantiusanpretuleritequusrerumaestimatoreum,quiremdemonstrat,ponitquesuboculosilli,quitantummodosuisimmaginationibusfretusuelpercommunesdialecticefacultatislocos,uelpermetaphisicasconceptionessibiquicquamsapereuideatur,nunquamcertus,semperanceps,semperinargumentistranslatitiisoccupatus,huiccertesophistenomen,illisapientisantiquitastribuissetnonreclamantibusPeripateticis,quorumdogmatareciduntadsensum,exquosuaspromeresattaguntprobationes,quosensuchemicefacultatisperitispernenteseundempromuntinrepugnantemaduersarium,sibiqueparantexillouictoriam:~~proindenequetemerenequesinerationepropensionequereperiasdictumagreciseiusmodiuirossapientesesseeorumquedecretanuncupata.ApudArabesueroipsoruminstrumentaetiamlutum,quosolentutichemiceprofessores,donata112Libersunttitulosapientiae,tamrudesueroquamperitinoueruntartifices,abipsisquosnominauimusedoctiomnibuseisquiorganicassiueinstrumentariasexercentartes,antestarecumnotumsit,(quisestenimisquinesciat?~~)interhomines,quibuscumuiuimusmultisiamseculisconuenisseutaurummetireturexternaomnia,quaeperipateticibona,stoicicommodanuncupauerunt,&quodestmirandummagispropriumcorpusnonparuaparsmortaliumdiscriminimortisexponitauriconsequendicausa,utimpiosillossuiqueprorsusoblitospraeteream,quianimametiampostponuntauro,quocerte&abutunturimprobi,&probi,acbenemoratiutunturrecte,quibussicaelitusdemissumest,hocrarissimummunus,utmaximaseosgratiasDeo&habere,&quoadfieripotestreferre,conuenit,sicnulliomninomortaliumquantumcumquediuiti,quantumlibetpraepotentidebentinuidisse.~~SiuereCompetitAbExternisCuipiamdiuitisappellatioeamperitisaurifaciendiperartemchemicamiurecompetereCap.Iiii.Certefuitapudantiquos,quisessetdiues;&quomodonuncupandus,nonparuaquaestiophilosophis,oratoribus,poetisnonintacta,cumilledeGrasso,antusolusdiues?Undealius,quisoladiuitemphilosophiametitusest,sed&diuitemagri,&positisinfaenorenummisdiuitem.Rictaequoqueuestis,&auridiuitem,quiopinarenturnondefuere;Quiuerodiceretillumpropriediuitem,quireligioneminprimisimbutusChristisdeindesyncerasanitatepolleretmentis&corporis,demumargenti,atqueaurifaciendipotestatepreditusesset,neutiquamuidereturimprobandus?~~namquibonisanimiprecipuiscaretomninoest,pauperrimus,tantumabestutisitdiues,necidipsumnominiseimeritocommunisfiet,quimiseriacorporislaborat,identidemsemperegensoptataesanitatis,&quisecurasbellinonerit,pendebitsemperanutuprincipum,&quiperegrinaeuacatmercaturae,autlatronessemperhorrebit,autiratummare,&quirurisopibusincumbitsepenumerometuetnoxiamfrugibusintemperiem,quiuerolucrisinhonestisuacant&feneratitiismentisincumbunt,preterquamquodmaleaudiuntbeneinstitutishominibus,proprioetiamscelerataeconscientiaemorsutorquentur,siquopactointerdiuaiurepoteruntnumerari,quandoetiamparataeabattauisusquediuitiaepossunteripifacillime,regna&principatussaepemutarinescitnemo,quinouitetiammendicatumuictacarthaginepanem,ateamartem,quaeinanimosanihominisest,quisabstulerit,quoaduixerit?~~quisprohibebitubi?~~ubiterrarumfuerit,modoignisadfuerit,&certinondefuerintautliquoresautpulueres,quominusaurumsibinonconficiat,certequodmultishominummillibus,Germani,Pannoniiqueprincipesmultismensibuseruuntemontiumspeluncisprofundissimis,quodqueetiamuixtrienniomagnoclassesibiparanthispaniarumregescumeBethycis&Lusitanisportubusoramsoluentesatlanticos&indicosfluctusmetiuntur,utignotasinuisantregionesauriferaces,idartisaureaecompos,&minoriimpendioparat,&maioricumlucro,paucisquediebusueldomiuelinhospitioconsidensparuo,etiamsaepiusministrorumfamulitio,quamremoliriineis,quaeantecitauimusaureisargenteisqueenigmatibuscarmineplacuitsignificari."Diuesagridiuespictaiuestis&aulaePraecelsa&regninunquamestmeiudicediues,NunquametiamdiuespuppisifretushyberaPermareatlantiacumBoreaecontemptor&austriUsquecoloratisgazasconuectetabIndis,IlleautemdiuescelsocuimittitOlympo,Aeternusgenitoruotisoptaresecundis,Quicquidmortalespossunt,cumluminerecteest,Imbutusfidei,sanamqueincorporesano.Mentemhabet,externisetiamquaecommodauisaNonbonaChrysipporebusuallaturopimis,Sedquandohumanigenerisparsmaximasese,Heumiseraargentosempermetitur&auro,Ditiorillequidem,nuncpassimcrediturarea,Quiplenafruitur,&abundatutroquemetallo,Acceptosquedominummosalienaremittit,Inregnautnumero,numerumreseratatabellaMultiplicet,lucrisquenouis,nouafaenoraiungatQuaeprinceps,populusquerapaxpredentur&undaMerganturpelagi,&bellisrapianturiniquisHicmihisempereritdiues,magisillecaminisQuitrahitepropriisargentipondus&auriAnnuacentenesuperetquodfaenoramensaeAbsquedoloprauo,sineui;sinefraudemalignaImpensafretuspauca,paucisquediebusQuodlucrumnequeuntregespopuliquenechostesIratiauferre,autuastiinclementiapontiPurgamentasoli,namflauumuertitinaurumQuomodocunquelibet,solisibiconsciusipsiUtsatisappatrea,quodattinetadexterna,"Illumfacileomniatenere,quitenueritartemaurifaciendi,utincassumpandoramillamuamiactaueritantiquitasfabulosa,&ostentaueritfrustrauamilludκέρασαμαλθείας.~~QuodAurumModoFictitiumNonsit,quodneclicereuendiprobabiliusuidetur,sedfactitium&syncerumdeteriorisnonsitintermedendumconditionisquenatiuum&fossile,sedsaepemelioris.Cap.~~U.Afferretetiamismultummortalibusintermedendumopismodoferataurumautaegrotisautsanisemolumentum,siquidemomnibusquiprestantioreslitterasnouerenotumestaurumarteconfectum,siuerumsit,eiusesseprorsusessentiaesiuespeciei,quantumspescommuniusudignosciturcumeoauro,quodauteliciturexterraecauernis;~~autdefluminumcolligiturharenis,&easdemilludhabereadcommunemusumproprietates,quibuspolletautumdefodiniserutum:metalliciseorumenimexplosasententiaest,quiconciliarediuersasopinioneseomoliebantur,quodconcedebantulterumartefieriposse,negabantalterum.Nequeenimunquamsinesuisqualitatibussiueproprietatibusseumauisdotibusinueniturnaturacorporea,necincognitionemalicuiusessentiae,sinaturamsequimurperuenireunquampossumuseisabolitisdotibus.ProindecensuitAristotileseasdemipsasconditiones,quaequamquammultae&uarieunouocabuloσυμβεhocestaccidentianuncupauit,adcognoscendumidquodest,uidelicetreinaturam,nosiuuare;~~siueroaurumarteconfectumeandemteneatessentiam,tenebitquodestconsequenseasdemqualitatescumeo,quodnaturapeperitauro,atqueitaeiusdemprorsuseritprecii,&tantiaestimariuendiquelicebit,omniadiximusaccidentiaquaequidemabauritractandiperitisqueantinternosci,noneorumquaedam,autetiamplurima,quoniamsiuelunumdeessetadintegritem,idfalsitatisnominesuspectumhaberiposset:~~&quanquamii,quidemoribusdisputant,uoluntfictitiumaurumuelargentumprofictitioquodsophisticumdicisolet,uendilicere,utscilicettantiueneat,quantiiurefaciendumest,siriteaestimetur:nihilominus,quoniamaliudpraesefertprimoriaspectu,aliudgestatclausuminpenetrabilibus,resestplenapericuli:~~proptereanunquamineorumegosententiampedibusmanibusqueconcesserimquandoquidempossuntminusprudentes,quorummagnaparsuersaturintermortales,apertedeludiAccedithucquodsubsterniuideturfraudolentishominibussemitaquaepiamfalsaefurtiuaequemonetaeperconfectionemauri,argentiquefictitiii,quodsophisticumnuncupatur.~~Namquaquamdiuersasuntmuniafaciendicudendiquemetalli,diuersequeartes&habeantur&sintquaealterutrumparant:quoniamalterapraecedit,subsequituraltera:nihilominusimpostoresfacilioremuidenturdoli,mali,uiamnacti,quimetallumiamhabentfalsum,quamquilegitimumconanturperuerteremixtionedeterioris:~~nunquamueromalishominibusaugendaestfaciendimaleficiicommoditas,hacdecausafortassismagnnsAlbertusdumartemquamutanturmetallatanquamueramreliquisset,eamutfalsamsustulit,quacolorestantummodouelauriuelargentimentiunturartificesplurimi,quiubifuluumauripallorem&alboremargenteumputantseminoribusindidissemetallis,exultantueluticompotesartisfacti,&emptoresplaneludificantur:constarequoquepotestuirisprudentibus,siuerumestaurum,quanquamfactitium,nonnatiuum,dummodofictitium,falsum,sophisticumuenonsit,exhiberiposse,mixtumcibisalexipharmacis,aquarumdecoctis,nonsecus,acidquoderutumdiciturelatebrosisterraecubilibus,multoqueetiamutilius,quamquodnotaprincipum,autR.P.signaturhocipsum:~~quoniammultoslatet,idnegotiilatiusexplicaretentabo:~~nouienimquitametsiaurumconficerenorant,doceretameneiusconficiendiartemamicos&affinesrecusabant,neabuterentureascilicetueriti,hocestnefactitiumaurumautuiuiargenti,autalicuiusrei,quaenoxiaputetursieauescamur,naturamsaperet.Audieratenimfortassisillud,miscuitargentiletaliaponderauiui,cogeretutceleremuisgeminatanecem,&facilequorundamlegeratlibros,affirmantiumproprietatesnatiuiauri,praecipuequelaetitiamafferrentis&repugnantisleprae,nonrepeririinaurofactitio,quibustamriterepugnauitTimoninterdisputandumderebusmetheorologicis,quamperperamadmisitastrologicasimaginesadauriconfectionemaccersendas:~~liberauerimegoeasquihacsuspicionelaborantabomnimetu:namsiuerumest,aurumquodfitperartemueramauritenetessentiam,&quodestsequensaccidentiaomnia,quaesecundumnaturamfluuntabea,utantemonstrauimus:ergo&laetitiamafferret,modoeaesintpartesauri,&aduersabiturleprae,siadaurumidpertinet;Atdixerisfortasse,inaurumquodarsmolltur&uiuumargentum&aliasquoqueresuenenatasingredi.Affirmauerim&egoexrebuseisdemimmisinterraesedibusaurumprocreari.Deindesubdiderimposseperartemfieriaurummultifariam,nonunotantammodo:~~Adiecero&illudsiquaeforteadhibenturadartemcomplendamuenenatafomenta,nonadessentiamreiquaefiteapertingere,sedhaberiinterinstrumentatransmutationishuc,&illudetiamattulerouiuumargentum,cumuelinargentumsolidum,uelinaurumestredactum,utuiuumargentumessedesiit,italaetalemammisisseproprietatem,siueeafluxeritdeoccultaqualitate,siue,utplacuitAlbertodemanifestoacumine,quodexfrigore&humorecoaluerit.Nam&sigradumfrigoris,humorisquesecundumsuperarenoluit,neruistamenobidnoceredecreuit,quanquamsuntquimaluntnonfrigidauiuumargentum,sedcalidaessenatura,idquedeipsiusassensufacilenonnullisquealiisqualitatibus,tuericontendunt:~~nequeautemommiserimpermultas,conuersiones,eaomniaquaeuenenatadicunturpurgari.beneficioignis,&aliamformam,aliamquenaturaminduere,quodsanecontingitetiaminsubterraneisspecubus,ubisulphur,aes,uiuumargentumconueniuntadpromendamsubstantiamauri;Quodquanquamapudeosquicontrasentiuntsaluberrimumhabetur,tameneaquibusconficiebaturantequammutaretur&diuersamnaturamessetnactum,etiamapudeosdeminternoxiacomputabantur,sidixerishabereinsererum.naturamparataquepiamalexipharmacaquibuscareatars.Dicamego,quisnamest,quiconsulueritipsamnaturam,cumpareret,aurum?~~quispercontaripoteritobstetricesnaturae,utadpraescriptumnoscerequeat,quaenamauersantur,quaenamrepellantur,quaenamsintabomnisuspitionelibera,quaenamsintquaepriusquamconueniantinidoperis,ammittantuirus,quaenamsintquaeinteridparandum,autpostquamilludeffecerint,exuantureo,confirmaripossenthaecexemplisanimalium,quaeiisuescuntursalubriter,quorumefunecarentur,aliaincausaestcoquendi&transmutandiuariauis,adiuersamanansanimantisnatura.~~Atqueiterumexemplisuenenatarumrerumutipossemusquaemistionibusconcoctionibusquequibusdameuaduntsalubrica,utintheriacisantidotisqueplurimisplanecompertumest:~~contraquoquefit,utexsalubribusfiantperniciosa,nullaadiectaforinsecusnoxiaqualitate,sitinexemplogallinaceumouum,quodcrudumsifuitplerisqueomnibusexcitatnauseam,silenitercoctumutsorbitionisitaptum,mirumperquamestsalubre,sipenitusindurueritignenimiointeraedulianoxiapraecipuenumeratur.~~Dissultatenimnontantumexuariarerummixtioneuarianatura,uariaequeproprietatesefluunt,sedexcocturauelnimiauelminima.~~Adhaeccumfactitiumaurumnondistiguaturanaturaliperhumanamcognitionem,alioquinecesse,necdiciposseteiusdemspecieisidiuersisaccidentibus,queducuntadreisubstantiamcognoscendamsecerneretur,cuminquamnondistinguatur,iamnullumestpericulum,iamnullacausapericuli,Quoniamaurum,quodcoquendumincacaboponisquodradis,quodpercutis,quodinsubtilissimaramentadissecas,quodinaquamergisferuentissimabuliendum,nescistuprorsuseuisceribusterresiterrutum,anhominisarteconfectum.Addecumantiquituseffectumaurumaliquandosit,alioquinonstetissetarsapudplerosque,sedabomnibuslocisgentiumomniumconsensionefuissetexplosa&exibilata,nedumuiuushomoreperiretur,quiiactaretseartiseiusdemoctingentaiustauolumina,&praetereaseptemsupratrigintamilliapraeceptalegisse,cumantiquitusinquamsiteffectum,quod&experimentisiamprobauimus.~~Quidhabestuautcausaeautargumentiutifactitiumanatiuodispescas.~~Numsignumautinustanota,quoniamitauetustasutaetasnostrasignabataurumnotauirorumprincipum,&adofficinaspublicasconuchebatseccernendum,Noncolor,Indexenimlapistanquamhonorariusarbiterinterparescoloresproneutrodatlitem.~~Nonpondus,quandoquidembilanxnondiuergitabexamine.Nonteneritas,mollitudoue,cumutrumqueflectentitractantiquenonreluctatur.Noneffectus,namqueautcomestoautepotoauro,idiurenonpotesadscribere,quodaliusdiuersaeascribetrei,rationenullopactoleuiore:~~cumenimplurasimulnonscorsumassumunturadquidpiamefficiendum,sidiuersipromuntureffectus,cuinaturareidiuersitatemeamdebeasadscribere,certononmoueris,nisidiuersasrerumillarumnaturasquaesimulconuenereseorsumpercallueris:~~nunquamenimdeeritocasioquodalteriadscribitur,adscribendialteri,tantoqueseseillapraebebitamplior,quantofueritautmaiormixtio,autmagisnumerosacongeries.Itaquesinescisdistinguereuerumaurumquodpartunaturaenactusesabeoquodtibipeperitartisindustria,nunquamritepropinabisaurum.~~Namautomnehabendumnoxiumsiquodpiamdicaturinsalubre,cumnonhabeatur,utiuidimuslegitimumdiscerniculum,automnesalubre,siaurum,quatenusaurumnaturaehominumconuerniredicatur,automnedubium,sialterumabalterononsecernis,uellapideLydio,uelexamineuelaquademumcuinomenestinditiumapartitione,quoniamaurumabargentodispescit,atqueitaabalterutropernitiemnonexcludis.~~Quid?quodsiullumestsalubre,idtamenquodnotaprincipum&rerumpublicaruminusuestementium,&uendentium,putandumestinsalubre.Misceturenimiesutlapisheracliusdeeofeceratcoloratiusinditium:Miscentur&alianonnulla,factitiumquoquesalacerrimum,quodammoniaconhocestharenariumfalsoneminecitatur.Nitrumetiamquandoque&iduiuiargentinoxium,cuinomenfactumestexeoquodinsublimetollatur,quorumomniumconcoctionecontrahituruirus?aerisenimrubigorecrementumue,quamstomachonoceat,quisignorat?utpraetereamaliaquaediximuspernitiosa,quorumususestinasuscendoaureisnummisfulgoreapudargentarios&fabrosauri:colorantenimaurumsuaptenaturapallidiusutimagisemicet,atquecorruscet;&desalubritatesatismulta,nuncartismodumsibsignemus&uulgifalsamopinionemrefellamus.CommonitioMultiplexEorum,quiauroperchemiamfaciendonauantoperam,simulqueuulgataeilliusquaestionscurplurimisintinopes,quiauriferaeatiuacantdissolutio.Cap.Ui.&ult.Eosautemquiperartemquaeruntaurummonitosuelim,ne,suprafacultatessesededantexperimentis,neueobidcertioradimittantstudia,neumagnassibipolliceanturdiuitias,neuprincipatusaffectent&regnauanaspelusi.~~UtenimDeusnonpromittitomneshominestenuioris(utuulgodicitur)fortunae,quiautgloriaestudent,autmercaturamexercenteos,autregnoprincipatuuepotiri,autingentibusaffluerediuitiis,utetiamnoluiteosomnesquilitterarumstudiisincumbuntantiquorumuelaequaregloriam,uelsuperare,nonsecusputandumhacinre,utmagnasicperdificili&rara,quandoquidemsuadonaDeusproarbitriodistribuitsuo,nonnostro.~~Namsiuananoxiaquecogitauerint,quiparantaurum&quaeruntmutaremetalla,siplusnimiosibipromiserint,&inaere(utdiciprouerbiosolet)castellaedificauerint,facilesesedecipiendos,&eludendosagnoscant.Cumaseipsis,tumabimproborum&spirituum&hominumfraudolentanequitia.Meminiedoctumolimquendam,abamicocuifactumdicebatursupernumoraculumsesequamquereretaurifaciendifacultatemnonindepturum,siadsuperbiam;siadnocendumabuteretur,concedendamsiciuscomposeuaderetinbonumanimae&corporis.~~Nouialium,quimihiasserueritsemelseexmobiliargentoquoduiuumdiciturstabile,uerumqueargentumconfecissesuccis,&foliisherbarum,idqueuendidisseperitisexplorandaemetallicaeueritatis,eisdemmoxusumsefoliisfrustra;~~&quodsemelperfeceratnunquamalias,quanquamidsaepetentaueritperficerepotuisse.~~Aliumnoui,quiadhucapuduiuosmoratur,cuicumargentum&aurumcirciterquindetiesperartemeffectumesset,amisitartemeam,accepitqueoraculosociiperquietemhabitoidingrataementisuitiocontigisse,uthincetiamueritatemapostolicidicticondiscamus,nequequisplantat,nequequirigatestaliquid,sedincrementumdatDeus,Retulit,quidammihiseseaurumexargentofecissesemelmagnacopia,secundoeisdemseusumrebusfecissequidemsedminimasemperquantitate,sicutdetrimentumlucro,maiusessesupputauerit.Uenisseinmentemutidetrimentumeffugereposset,sinonexargentosedexaeremeliorisconditionemetalliseseconsequiexperiretur,idqueseconiecturisfirmisnixumtentauisse,cumqueineofuissetutremsesesperaretindepturummirismodiseuenisse,utnihilomninoconsequeretur.~~Aliquandoeuanidamateria,aliquandocasibusuariisintercurrentibus,eiustamenconditionis,utapertecognosceretimpedimentaaliundequamexhumanapotestateproficisci.~~Idemaffirmauitabamico,quiexpertushocipsumfuerataccepisse,quicumexcinabarifecissetargentumoptimumsepenumeroseseposteainsistentemoperimaiorecumdiligentiasempereuentureifuissefrustratum,tuautemrationibuseuentaconfirmato.Naminiis,quedeterrecauerniseruuntur,tibimaximenecessariaetiammonstra,quandoque&abortiuospartusuidebis,proditinnaturalibusquaestionibusAnneusSeneca,sicutinnostriscorporibussicinillishumoressaepeuiciaconcipere,cumuelictus,uellociquassatio,uelsenium;~~autfrigus;~~autaestuscorruperenaturam,utmittam&ignisuelexuberantiamueldefectum,&artificis,uelimperitiamuelindiligentiam,sileamquemalignidaemonismultipliciacommenta,sed&siomnia,quaeoptasexuotoetiamaffluxerint,nonautemtibiDeiadsitmunusoperamperdes:~~&cumtemporeiacturamfaciesimpensarum,quequideminnostrisenigmatibus,sedabsqueperplexitateenigmatumcecinissememinimus:~~"Dummodoperpetuumseruetnaturatenorem,Dummanusartificis,dummensnonfluxeritusquam,Illaenimsueuitprogignereplurimamonstra,Ignibusinterdumnimiisoppressacalore,Interdumminimodefecta,utfrigidamultoMaterAnusgestaresoletsuauiscerapartu;~~EtsoletartificisdiuersaperauiaferriMenslassatanimis,duroqueintentalabori,Atquehincfessamanusdeflectittramiterecto;AttameninuanumcunctahaecquaesiuerisanteNiuellitomnipotens,sinequosuntirritasemperNaturaeatqueartismoliminacuncta,neculliseoAutuita,autuirespossuntconsistererebus:InterdumquemalusDaemonseseingeritatqueOmniaperturbat,nicompescaturOlympo:~~Nammemini,meminiinfuluummutarieratra,Ordinenaturetransuerso,iamquemetallumEffugereexoculis,resestnonfalsarenidens,EtcalceflammaeuictricemtendereinaurasIgnibusexiguis,paruoqueafflatauaporeDisperiitsubito,intenuescuanidauentos:Mirabar,causamquesimulscrutabarOlympo,Cumluxaffulsitmenticaliginepulsa,NamquecrucissignumpepulitludibrianigriDitis,&inpriscumresestrenouatauigorem,Tantushonornostroest,&tantapotentiaregi,Quigenushumanumlignoseruauitabalto,Quisiorsisadstetplacidus,sicaeptasecundet,Plustibituadiiciessolers,utriusquemetalliIlliricae,quamquoddederanttibiRomacauernae,QuamquodCallaiciseffoderatAsturinantris,Necposthacregisphrygiimiraberisaurum.~~"Proindenoninutiliter,quodantedixirepetam,nequeenimdocerisatispossuntignari,necperuicacessuperfluocommoneri.Noninutiliterinquamrepetamnonpossehincartisuituperatoressarcirecalumniam.~~Namqueadmodumnecagricolationi,necmedicineprudensobnunciauerisobammissumprouentumagri,&obidquodegrimoriantur,cumnonabartesolum,sedanatura&adiuinodecretopraecipuiscausisidplanedependerit,sicnecabauro&argentofaciendoabhoruerisobeffectusinterdumirritos,autminusuberes.~~Artisenimpraeceptanoneternasunt,necomnibusfirmatanumeris.Curigiturnecessariamprimaeuamqueartemagricolendicuminanisestquandoquereditusnoncalumniaris?necreiicisutilemnonminusquamueteremmedendicorperibushumanis,facultatem,cumnonprodest?Nempequodnorisfrustraridiuersisexcausispromissisabilliseffectusfrequenterposse,docta&fortassisabipsarumartiumscriptoreCornelio.Utenimaifalimentasanis,corporibusagricoltura,sicsanitatemaegrismidicina,promittit.Nonpraestariinquitalimenta,necsanitatem,sedpromittiprudentissimeidquidemobeffectusinterdumirritos,nonsecuspoliceturchemicaeprofessorartisaurum&argentum.AnconfidentioripseinaurofaciendofueritquamHippocratesinreducendaprosperaualetudine,cuiusestsententia,experimentumplenumessepericuli.Quandoquidemnecmalagmataprosuntsemperqueprofuturascripsitantiquitas,nequesimpliciciamedicamentapraestantsemper,quaepolicentur:Nequemedicorumetiamcolegianenonmoriatureger,cuiadsistuntsempereffecere,tametsisanitatemsepespoponderint.Addepaucorumessesublimemillumapicemfaciendiaurimagnaponderaparuacumimpensa.NampeculiariDeidonorarissimisidestconcessum,utproptereaplurimumintersit,multumconficiasauri,multocumlucro.Namparumfecissequidrefert?Adsolamspeculationemidtantumpertinetutagnoscaturidesseuerum,quodintersemetallauertuntur.Addiuitiasnihil&magnarumrerumeffectus,etiamsisexcentisqueasmodisaurumparare:sunt.enimquiuixpossuntimpensastolerare,suntquisenserintdetrimenta,suntquistatumnonhabeant,&fixumordinem;seduarium,uthincdissoluerefacilepossisquestionemuulgisciscitantisidentidem.Curegeantsepenumero,quiaurumsesefacerepossenondiffitentur,inpromptusolutio.Autenimparumconficiunt,auri,autsimultum,plurimiscumimpensis,autuariantexperimentasicutiquodsaepecontingitidperpetuotenorenonrespondeat.AutmetusimmaniorumPrincipum&auatissimorumperturbat,autlocusaptisdeest,autsocietas&famulitiumnonadest.Utomittamleuemmultorum&ineptamcredulitatemcumimperitiaconiunctam,&fraudolentorumartificumnequitiamuersipellem,quibusrebusetiamiurenequeasinartemcalumniasirrorare,sedquidmirum?exfurnulisquandoquenonlucrumprouenre,sedsaepedetrimenta,quandoetiaminfodinisidsepenostratempestatecontingerit,itemuetustati.UndeillaDemetriiphalereiinquaesitoresauripertaerrecauernasfalsareprehensio,quodmanifestaproincertisprodigunt,neceorumquaescrutanturfacticompotes,quaepossidebantperdidere.Uerumutadsintomniaquaeparauerismagnostudiomagnaimpensa,quaeuotisetiamomnibusconcupieris,nonadsitdiuinumdecretum,frustralaboraueris.Uiderelicetinoperibusnaturaehocipsum,quandoquideminconceptibusoriginequemortaliumpropterconditionesuariasfaemineaesterilitatis,inutilisquemasculiniseminis:plurimaequoqueessepossuutcausae,quibusfiataborsus,&praeterillasestnecesariumdiuinepropositumuoluntatis,utinlucemprodeatinfans,quidilitesebatinutero.Quantomagisilludidemconspicaridabiturinartiseffectibus:adsummamnullaestarsnixaconiecturis,quesemperstatasit&immobilis,necullaesttamcerta,taminconcussa,quemagnaexpartemutationimaterienonsitobnoxia,omninouerosubiectadiuinaeuoltntati.Quesitibiinauroconficiendofaneritabomnimentiselationecupidinequecaueto:Nunquamnonformidans,adbeneficiumtibisitidconessum;anadpenam?&sepecogitansilludAugustini.NonTertius.131minusuerumquameleganselogium.QuodmultaDeusnegatpropitius,queconceditiratus.QuareprimumDeogratiasimmortaleshabeto,&quoadfieripotestreferto:deindeomnimodestiaistudaccipitocelestemunus,eoque&sancte,&pieutere,adSanctissimeTrinitatis,queunusestDeus,honorem&gloriam,atqueadpropriam&aliorumhominumutilitatem.Finis.~~